Kota Marudu

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="dtp">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>dtpwiki</dbname>
    <base>https://dtp.wikipedia.org/wiki/Natad_Tagayo</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Poimbida</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Pibarasan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Moomomoguno</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Pibarasan moomomoguno</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Pibarasan Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fail</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Pibarasan fail</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Pibarasan MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Templat</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Pibarasan templat</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Kouhupan</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pibarasan kouhupan</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Pibarasan kategori</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pibarasan modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Perbincangan acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kota Marudu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2372</id>
    <revision>
      <id>24777</id>
      <parentid>14885</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T02:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <origin>24777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="7ugg5f7xkkzfavzxi4ryykptqa5pjv7" xml:space="preserve">{{For|the federal constituency represented in the Dewan Rakyat|Kota Marudu (federal constituency)}}
{{EngvarB|date=November 2017}}
{{Use dmy dates|date=November 2017}}
{{Infobox settlement
| name                    = Kota Marudu 
| native_name             = Pekan Kota Marudu
| native_name_lang        = ms
| settlement_type         = Town and [[List of capitals in Malaysia#District capitals|district capital]]
| image_skyline           = {{Multiple image
| border                 = infobox
| total_width            = 290
| image_style            = border:1;
| perrow                 = 1/2/2
| image1                 = Langkon Sabah Corncob-Roundabout-01.jpg
| image2                 = KotaMarudu Sabah PusatBandar-03.jpg
| image3                 = KotaMarudu Sabah PejabatDaerah-02.jpg
| image4                 = KotaMarudu Sabah TownPadang-01.jpg
| image5                 = RiversOfSabah SungaiSumbilingon-04.jpg
}}
| image_caption           = '''From top, left to right:'''&lt;br&gt;Corncob Roundabout in Langkon Commercial Centre, Shophouse in Downtown, the District Office, Town Square, and Access to Town Road
| image_map               = SabahDistricts-KotaMarudu-pp.png
| etymology               =
| nickname                =
| coordinates             = {{Coord|6|29|23|N|116|44|10|E|region:MY|display=inline, title}}
| subdivision_type        = [[Countries of the world|Country]]
| subdivision_name        = {{Flag|Malaysia}}
| subdivision_type1       = [[States and federal territories of Malaysia|State]]
| subdivision_name1       = {{Flag|Sabah}}
| subdivision_type2       = [[Divisions of Malaysia|Division]]
| subdivision_name2       = [[Kudat Division|Kudat]]
| subdivision_type3       = [[Districts of Malaysia|District]]
| subdivision_name3       = [[Kota Marudu District|Kota Marudu]]
| seat_type               = 
| seat                    = 
| population_as_of        = 2010
| population_total        = 8,716
}}
'''Kota Marudu''' nopo nga iso watas id Kota Marudu, Boogian [[Kudat]], [[Sabah]], Malaysia. Iti nopo nga iso longkod pontadbiran montok watas Kota Marudu. [[Puru Parlimen]] Kota Marudu nopo nga Y.B Datuk [[Wetrom Bahanda]], mantad [[KDM]].&lt;ref&gt;http://www.parlimen.gov.my/ahli-dewan.html?uweb=dr&amp;&lt;/ref&gt;

== Etimologi ==
Boros Kota Marudu naanu mantad boros Bajau-Suluk toi ko' Bannaran ii nopo nga '''Mairudu''' i kikomoyon hiri-hiri no toi ko' '''di situ-situ juga''', id suang boros Malayu. Mantad nopo boros Momogun Rungus nga 'Sindaat Mogkorudu' ii kirati do 'meratap atas kematian' id boros Malayu.</text>
      <sha1>7ugg5f7xkkzfavzxi4ryykptqa5pjv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24778</id>
      <parentid>24777</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T02:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <origin>24778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3444" sha1="bl9a4ske5gigpw2f1v031vdcne44wyp" xml:space="preserve">{{For|the federal constituency represented in the Dewan Rakyat|Kota Marudu (federal constituency)}}
{{EngvarB|date=November 2017}}
{{Use dmy dates|date=November 2017}}
{{Infobox settlement
| name                    = Kota Marudu 
| native_name             = Pekan Kota Marudu
| native_name_lang        = ms
| settlement_type         = Town and [[List of capitals in Malaysia#District capitals|district capital]]
| image_skyline           = {{Multiple image
| border                 = infobox
| total_width            = 290
| image_style            = border:1;
| perrow                 = 1/2/2
| image1                 = Langkon Sabah Corncob-Roundabout-01.jpg
| image2                 = KotaMarudu Sabah PusatBandar-03.jpg
| image3                 = KotaMarudu Sabah PejabatDaerah-02.jpg
| image4                 = KotaMarudu Sabah TownPadang-01.jpg
| image5                 = RiversOfSabah SungaiSumbilingon-04.jpg
}}
| image_caption           = '''From top, left to right:'''&lt;br&gt;Corncob Roundabout in Langkon Commercial Centre, Shophouse in Downtown, the District Office, Town Square, and Access to Town Road
| image_map               = SabahDistricts-KotaMarudu-pp.png
| etymology               =
| nickname                =
| coordinates             = {{Coord|6|29|23|N|116|44|10|E|region:MY|display=inline, title}}
| subdivision_type        = [[Countries of the world|Country]]
| subdivision_name        = {{Flag|Malaysia}}
| subdivision_type1       = [[States and federal territories of Malaysia|State]]
| subdivision_name1       = {{Flag|Sabah}}
| subdivision_type2       = [[Divisions of Malaysia|Division]]
| subdivision_name2       = [[Kudat Division|Kudat]]
| subdivision_type3       = [[Districts of Malaysia|District]]
| subdivision_name3       = [[Kota Marudu District|Kota Marudu]]
| seat_type               = 
| seat                    = 
| population_as_of        = 2010
| population_total        = 8,716
}}
'''Kota Marudu''' nopo nga iso watas id Kota Marudu, Boogian [[Kudat]], [[Sabah]], Malaysia. Iti nopo nga iso longkod pontadbiran montok watas Kota Marudu. [[Puru Parlimen]] Kota Marudu nopo nga Y.B Datuk [[Wetrom Bahanda]], mantad [[KDM]].&lt;ref&gt;http://www.parlimen.gov.my/ahli-dewan.html?uweb=dr&amp;&lt;/ref&gt;

== Etimologi ==
Boros Kota Marudu naanu mantad boros Bajau-Suluk toi ko' Bannaran ii nopo nga '''Mairudu''' i kikomoyon hiri-hiri no toi ko' '''di situ-situ juga''', id suang boros Malayu. Mantad nopo boros Momogun Rungus nga 'Sindaat Mogkorudu' ii kirati do 'meratap atas kematian' id boros Malayu.

Di timpuunon ii, Kota Marudu nopo nga ointutunan sabaagi do '''Bandau'''. Ngaran diti nopo nga ginuno mantad pogulu ii nakagabas o Pogun Sabah maya Malaysia, gisom ii do toun 1974. Tumanud lagenda watas diti, Bandau nopo nga mantad hogot 'Mondou' mantad dialek Momogun Rungus ii kirati do &quot;luguan montok toinsanan dupot&quot; ii miagal ko' musang. Otumbayaan yolo do Mondou nopo digulu nga ruminuba di Aki Rungsud id koiyonon do posorili Baang Bandau. 
Ngaran Kota Marudu nopo dii nga ginuno montok monimban do Bandau tu' kopihondot do iso kota/kubu ii dinuanan id Teluk Bandau. Kota toi ko' kubu Marudu nopo nga iso kota i winonsoi mantad watu, tana' om kayu tokodou miagal ko' bulian om nibung ii winonsoi di Shariff Osman om tutumanud dau montok mongumolig Kota Marudu mantad susumuang penjajah Komponi British. 
[[Fail:Jalan_Kota_Marudu_01.jpg|thumb|Gambal diti naanu id wayaan kumaa do Kota Marudu.]]

== Sukuon ==</text>
      <sha1>bl9a4ske5gigpw2f1v031vdcne44wyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24779</id>
      <parentid>24778</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T02:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologi */</comment>
      <origin>24779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6577" sha1="0knxd8er71jyrhtmo6todnch0h7ytbj" xml:space="preserve">{{For|the federal constituency represented in the Dewan Rakyat|Kota Marudu (federal constituency)}}
{{EngvarB|date=November 2017}}
{{Use dmy dates|date=November 2017}}
{{Infobox settlement
| name                    = Kota Marudu 
| native_name             = Pekan Kota Marudu
| native_name_lang        = ms
| settlement_type         = Town and [[List of capitals in Malaysia#District capitals|district capital]]
| image_skyline           = {{Multiple image
| border                 = infobox
| total_width            = 290
| image_style            = border:1;
| perrow                 = 1/2/2
| image1                 = Langkon Sabah Corncob-Roundabout-01.jpg
| image2                 = KotaMarudu Sabah PusatBandar-03.jpg
| image3                 = KotaMarudu Sabah PejabatDaerah-02.jpg
| image4                 = KotaMarudu Sabah TownPadang-01.jpg
| image5                 = RiversOfSabah SungaiSumbilingon-04.jpg
}}
| image_caption           = '''From top, left to right:'''&lt;br&gt;Corncob Roundabout in Langkon Commercial Centre, Shophouse in Downtown, the District Office, Town Square, and Access to Town Road
| image_map               = SabahDistricts-KotaMarudu-pp.png
| etymology               =
| nickname                =
| coordinates             = {{Coord|6|29|23|N|116|44|10|E|region:MY|display=inline, title}}
| subdivision_type        = [[Countries of the world|Country]]
| subdivision_name        = {{Flag|Malaysia}}
| subdivision_type1       = [[States and federal territories of Malaysia|State]]
| subdivision_name1       = {{Flag|Sabah}}
| subdivision_type2       = [[Divisions of Malaysia|Division]]
| subdivision_name2       = [[Kudat Division|Kudat]]
| subdivision_type3       = [[Districts of Malaysia|District]]
| subdivision_name3       = [[Kota Marudu District|Kota Marudu]]
| seat_type               = 
| seat                    = 
| population_as_of        = 2010
| population_total        = 8,716
}}
'''Kota Marudu''' nopo nga iso watas id Kota Marudu, Boogian [[Kudat]], [[Sabah]], Malaysia. Iti nopo nga iso longkod pontadbiran montok watas Kota Marudu. [[Puru Parlimen]] Kota Marudu nopo nga Y.B Datuk [[Wetrom Bahanda]], mantad [[KDM]].&lt;ref&gt;http://www.parlimen.gov.my/ahli-dewan.html?uweb=dr&amp;&lt;/ref&gt;

== Etimologi ==
Boros Kota Marudu naanu mantad boros Bajau-Suluk toi ko' Bannaran ii nopo nga '''Mairudu''' i kikomoyon hiri-hiri no toi ko' '''di situ-situ juga''', id suang boros Malayu. Mantad nopo boros Momogun Rungus nga 'Sindaat Mogkorudu' ii kirati do 'meratap atas kematian' id boros Malayu.

Di timpuunon ii, Kota Marudu nopo nga ointutunan sabaagi do '''Bandau'''. Ngaran diti nopo nga ginuno mantad pogulu ii nakagabas o Pogun Sabah maya Malaysia, gisom ii do toun 1974. Tumanud lagenda watas diti, Bandau nopo nga mantad hogot 'Mondou' mantad dialek Momogun Rungus ii kirati do &quot;luguan montok toinsanan dupot&quot; ii miagal ko' musang. Otumbayaan yolo do Mondou nopo digulu nga ruminuba di Aki Rungsud id koiyonon do posorili Baang Bandau. 
Ngaran Kota Marudu nopo dii nga ginuno montok monimban do Bandau tu' kopihondot do iso kota/kubu ii dinuanan id Teluk Bandau. Kota toi ko' kubu Marudu nopo nga iso kota i winonsoi mantad watu, tana' om kayu tokodou miagal ko' bulian om nibung ii winonsoi di Shariff Osman om tutumanud dau montok mongumolig Kota Marudu mantad susumuang penjajah Komponi British. Id kinoiyonon diti kiwa hatus om lobi (ribuan kanto) o kalabangan do susumangod penjajah British om nogi Kalabangan di Syariff Osman om tanak dau Syariff Merum. Kalabangan di Syariff Osman digulu nopo nga kiwaa duo watu nisan ii kisinodu do pialatan goduuduo nopo nga korikot 20 kaki om notumbayaan yolo do rumaru do potiitikid tadau. Tamangan o kalabangan diti om pinoili do kalambu tosiliu nga montok timpu diti nopo nga au nodi atarampas om kologos.  

== Demografi mogiigiyon ==

=== Etnik ===

==== Ginumu mongiigiyon id Kota Marudu ====
Id siriba nopo nga ginumu mogiigiyon id posorili do Kota Marudu ontok toun 2010 tumanud tinimungan etnik, koiyonon Pihak Berkuasa Tempatan om negeri, Malaysia;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! colspan=&quot;11&quot; |Ginumu mogiigiyon tumanud tinimungan etnik, koiyonon Pihak Berkuasa Tempatan om negeri, Malaysia, 2010&lt;ref name=&quot;Populasi&quot;&gt;{{Cite news |date=2012-02-27 |title=Jumlah penduduk mengikut kumpulan etnik, kawasan Pihak Berkuasa Tempatan dan negeri, Malaysia, 2010 |url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/04Jadual_PBT_negeri/PBT_Sabah.pdf |url-status=bot: unknown |access-date=2020-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227090315/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/04Jadual_PBT_negeri/PBT_Sabah.pdf |archive-date=2012-02-27}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
!'''Toun'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Melayu'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Kadazan/Dusun'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Bajau'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Murut'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Bumiputera Suai'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Cina'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''India'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Suai-suai'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Okon Warganegara Malaysia'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Ginumu poimponu'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2010'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1,305'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''42,443'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''10,450'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''93'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''9,660'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1,795'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''71'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''527'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1,945'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''68,289'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2020 (om dumontol)'''
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
| -
|&lt;nowiki&gt;-&lt;/nowiki&gt;
|-
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|}

=== Jantina ===
Idi siriba nopo nga ginumu mogiigiyon id Kota Marudu ontok toun 2010 tumanud pamabakan jantina;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |Jantina&lt;ref name=&quot;Populasi&quot; /&gt;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
!'''Toun'''
| style=&quot;background: gold&quot; |'''Kusai'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Tondu'''
| style=&quot;background: red&quot; |'''Ginumu'''
| style=&quot;background: maroons&quot; |paratusan %
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''2010'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''4,424'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''4,292'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''8,716'''
|
|}
[[Fail:Jalan_Kota_Marudu_01.jpg|thumb|Gambal diti naanu id wayaan kumaa do Kota Marudu.]]

== Sukuon ==</text>
      <sha1>0knxd8er71jyrhtmo6todnch0h7ytbj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24780</id>
      <parentid>24779</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T03:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jantina */</comment>
      <origin>24780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7443" sha1="0upuquumv7o8grvvo75xole501e9522" xml:space="preserve">{{For|the federal constituency represented in the Dewan Rakyat|Kota Marudu (federal constituency)}}
{{EngvarB|date=November 2017}}
{{Use dmy dates|date=November 2017}}
{{Infobox settlement
| name                    = Kota Marudu 
| native_name             = Pekan Kota Marudu
| native_name_lang        = ms
| settlement_type         = Town and [[List of capitals in Malaysia#District capitals|district capital]]
| image_skyline           = {{Multiple image
| border                 = infobox
| total_width            = 290
| image_style            = border:1;
| perrow                 = 1/2/2
| image1                 = Langkon Sabah Corncob-Roundabout-01.jpg
| image2                 = KotaMarudu Sabah PusatBandar-03.jpg
| image3                 = KotaMarudu Sabah PejabatDaerah-02.jpg
| image4                 = KotaMarudu Sabah TownPadang-01.jpg
| image5                 = RiversOfSabah SungaiSumbilingon-04.jpg
}}
| image_caption           = '''From top, left to right:'''&lt;br&gt;Corncob Roundabout in Langkon Commercial Centre, Shophouse in Downtown, the District Office, Town Square, and Access to Town Road
| image_map               = SabahDistricts-KotaMarudu-pp.png
| etymology               =
| nickname                =
| coordinates             = {{Coord|6|29|23|N|116|44|10|E|region:MY|display=inline, title}}
| subdivision_type        = [[Countries of the world|Country]]
| subdivision_name        = {{Flag|Malaysia}}
| subdivision_type1       = [[States and federal territories of Malaysia|State]]
| subdivision_name1       = {{Flag|Sabah}}
| subdivision_type2       = [[Divisions of Malaysia|Division]]
| subdivision_name2       = [[Kudat Division|Kudat]]
| subdivision_type3       = [[Districts of Malaysia|District]]
| subdivision_name3       = [[Kota Marudu District|Kota Marudu]]
| seat_type               = 
| seat                    = 
| population_as_of        = 2010
| population_total        = 8,716
}}
'''Kota Marudu''' nopo nga iso watas id Kota Marudu, Boogian [[Kudat]], [[Sabah]], Malaysia. Iti nopo nga iso longkod pontadbiran montok watas Kota Marudu. [[Puru Parlimen]] Kota Marudu nopo nga Y.B Datuk [[Wetrom Bahanda]], mantad [[KDM]].&lt;ref&gt;http://www.parlimen.gov.my/ahli-dewan.html?uweb=dr&amp;&lt;/ref&gt;

== Etimologi ==
Boros Kota Marudu naanu mantad boros Bajau-Suluk toi ko' Bannaran ii nopo nga '''Mairudu''' i kikomoyon hiri-hiri no toi ko' '''di situ-situ juga''', id suang boros Malayu. Mantad nopo boros Momogun Rungus nga 'Sindaat Mogkorudu' ii kirati do 'meratap atas kematian' id boros Malayu.

Di timpuunon ii, Kota Marudu nopo nga ointutunan sabaagi do '''Bandau'''. Ngaran diti nopo nga ginuno mantad pogulu ii nakagabas o Pogun Sabah maya Malaysia, gisom ii do toun 1974. Tumanud lagenda watas diti, Bandau nopo nga mantad hogot 'Mondou' mantad dialek Momogun Rungus ii kirati do &quot;luguan montok toinsanan dupot&quot; ii miagal ko' musang. Otumbayaan yolo do Mondou nopo digulu nga ruminuba di Aki Rungsud id koiyonon do posorili Baang Bandau. 
Ngaran Kota Marudu nopo dii nga ginuno montok monimban do Bandau tu' kopihondot do iso kota/kubu ii dinuanan id Teluk Bandau. Kota toi ko' kubu Marudu nopo nga iso kota i winonsoi mantad watu, tana' om kayu tokodou miagal ko' bulian om nibung ii winonsoi di Shariff Osman om tutumanud dau montok mongumolig Kota Marudu mantad susumuang penjajah Komponi British. Id kinoiyonon diti kiwa hatus om lobi (ribuan kanto) o kalabangan do susumangod penjajah British om nogi Kalabangan di Syariff Osman om tanak dau Syariff Merum. Kalabangan di Syariff Osman digulu nopo nga kiwaa duo watu nisan ii kisinodu do pialatan goduuduo nopo nga korikot 20 kaki om notumbayaan yolo do rumaru do potiitikid tadau. Tamangan o kalabangan diti om pinoili do kalambu tosiliu nga montok timpu diti nopo nga au nodi atarampas om kologos.  

== Demografi mogiigiyon ==

=== Etnik ===

==== Ginumu mongiigiyon id Kota Marudu ====
Id siriba nopo nga ginumu mogiigiyon id posorili do Kota Marudu ontok toun 2010 tumanud tinimungan etnik, koiyonon Pihak Berkuasa Tempatan om negeri, Malaysia;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! colspan=&quot;11&quot; |Ginumu mogiigiyon tumanud tinimungan etnik, koiyonon Pihak Berkuasa Tempatan om negeri, Malaysia, 2010&lt;ref name=&quot;Populasi&quot;&gt;{{Cite news |date=2012-02-27 |title=Jumlah penduduk mengikut kumpulan etnik, kawasan Pihak Berkuasa Tempatan dan negeri, Malaysia, 2010 |url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/04Jadual_PBT_negeri/PBT_Sabah.pdf |url-status=bot: unknown |access-date=2020-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227090315/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/04Jadual_PBT_negeri/PBT_Sabah.pdf |archive-date=2012-02-27}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
!'''Toun'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Melayu'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Kadazan/Dusun'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Bajau'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Murut'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Bumiputera Suai'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Cina'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''India'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Suai-suai'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Okon Warganegara Malaysia'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Ginumu poimponu'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2010'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1,305'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''42,443'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''10,450'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''93'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''9,660'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1,795'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''71'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''527'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1,945'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''68,289'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2020 (om dumontol)'''
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
| -
|&lt;nowiki&gt;-&lt;/nowiki&gt;
|-
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|}

=== Jantina ===
Idi siriba nopo nga ginumu mogiigiyon id Kota Marudu ontok toun 2010 tumanud pamabakan jantina;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |Jantina&lt;ref name=&quot;Populasi&quot; /&gt;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
!'''Toun'''
| style=&quot;background: gold&quot; |'''Kusai'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Tondu'''
| style=&quot;background: red&quot; |'''Ginumu'''
| style=&quot;background: maroons&quot; |paratusan %
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''2010'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''4,424'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''4,292'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''8,716'''
|
|}

== Koiyonon kagayat ==

# Mundan Hill (Kampung Talantang) 
# Bukit Kotud (Kampung Simpangan) 
# Ragas Sundu Nunuk (Kampung Manggaris) 
# Gunung Nomboyukon (Kampung Mangkalua) 
# Gunung Tambuyukon (Serinsim Station) 

== Tulun nointutunan ==

=== Politik ===

====== I pantangon [[Datuk Seri Panglima Dr. Maximus J. Ongkili]] (mantan mobi rakyat, kampung mantad nopo nga id Tambunan) ======

* Mantad Montiri Kabinet Persekutuan 
* Presiden Parti Bersatu Sabah 
* Mantan Mongunguhup Montiri id Jabatan Luguan Montiri Sabah

====== I pantangon [[Datuk Seri Panglima Dr. Jeffrey Gapari Kitingan]] (mobi rakyat DUN Tambunan om nogi Puru Parlimen Keningau, koiyonon kinosusuon, kampung mantad nopo nga id Tambunan) ======

* Timbalan Luguan Montiri Sabah
* Mantan Timbalan Montiri Kawalayan om Karajaan Momogun
* Mantan Timbalan Montiri Podtuongisan om Inus Koubasanan

[[Fail:Jalan_Kota_Marudu_01.jpg|thumb|Gambal diti naanu id wayaan kumaa do Kota Marudu.]]

== Sukuon ==</text>
      <sha1>0upuquumv7o8grvvo75xole501e9522</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24781</id>
      <parentid>24780</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T03:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <origin>24781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7550" sha1="n35svm3wf73ql536x4qm30vu784zgx3" xml:space="preserve">{{For|the federal constituency represented in the Dewan Rakyat|Kota Marudu (federal constituency)}}
{{EngvarB|date=November 2017}}
{{Use dmy dates|date=November 2017}}
{{Infobox settlement
| name                    = Kota Marudu 
| native_name             = Pekan Kota Marudu
| native_name_lang        = ms
| settlement_type         = Town and [[List of capitals in Malaysia#District capitals|district capital]]
| image_skyline           = {{Multiple image
| border                 = infobox
| total_width            = 290
| image_style            = border:1;
| perrow                 = 1/2/2
| image1                 = Langkon Sabah Corncob-Roundabout-01.jpg
| image2                 = KotaMarudu Sabah PusatBandar-03.jpg
| image3                 = KotaMarudu Sabah PejabatDaerah-02.jpg
| image4                 = KotaMarudu Sabah TownPadang-01.jpg
| image5                 = RiversOfSabah SungaiSumbilingon-04.jpg
}}
| image_caption           = '''From top, left to right:'''&lt;br&gt;Corncob Roundabout in Langkon Commercial Centre, Shophouse in Downtown, the District Office, Town Square, and Access to Town Road
| image_map               = SabahDistricts-KotaMarudu-pp.png
| etymology               =
| nickname                =
| coordinates             = {{Coord|6|29|23|N|116|44|10|E|region:MY|display=inline, title}}
| subdivision_type        = [[Countries of the world|Country]]
| subdivision_name        = {{Flag|Malaysia}}
| subdivision_type1       = [[States and federal territories of Malaysia|State]]
| subdivision_name1       = {{Flag|Sabah}}
| subdivision_type2       = [[Divisions of Malaysia|Division]]
| subdivision_name2       = [[Kudat Division|Kudat]]
| subdivision_type3       = [[Districts of Malaysia|District]]
| subdivision_name3       = [[Kota Marudu District|Kota Marudu]]
| seat_type               = 
| seat                    = 
| population_as_of        = 2010
| population_total        = 8,716
}}
'''Kota Marudu''' nopo nga iso watas id Kota Marudu, Boogian [[Kudat]], [[Sabah]], Malaysia. Iti nopo nga iso longkod pontadbiran montok watas Kota Marudu. [[Puru Parlimen]] Kota Marudu nopo nga Y.B Datuk [[Wetrom Bahanda]], mantad [[KDM]].&lt;ref&gt;http://www.parlimen.gov.my/ahli-dewan.html?uweb=dr&amp;&lt;/ref&gt;

== Etimologi ==
Boros Kota Marudu naanu mantad boros Bajau-Suluk toi ko' Bannaran ii nopo nga '''Mairudu''' i kikomoyon hiri-hiri no toi ko' '''di situ-situ juga''', id suang boros Malayu. Mantad nopo boros Momogun Rungus nga 'Sindaat Mogkorudu' ii kirati do 'meratap atas kematian' id boros Malayu.

Di timpuunon ii, Kota Marudu nopo nga ointutunan sabaagi do '''Bandau'''. Ngaran diti nopo nga ginuno mantad pogulu ii nakagabas o Pogun Sabah maya Malaysia, gisom ii do toun 1974. Tumanud lagenda watas diti, Bandau nopo nga mantad hogot 'Mondou' mantad dialek Momogun Rungus ii kirati do &quot;luguan montok toinsanan dupot&quot; ii miagal ko' musang. Otumbayaan yolo do Mondou nopo digulu nga ruminuba di Aki Rungsud id koiyonon do posorili Baang Bandau. 
Ngaran Kota Marudu nopo dii nga ginuno montok monimban do Bandau tu' kopihondot do iso kota/kubu ii dinuanan id Teluk Bandau. Kota toi ko' kubu Marudu nopo nga iso kota i winonsoi mantad watu, tana' om kayu tokodou miagal ko' bulian om nibung ii winonsoi di Shariff Osman om tutumanud dau montok mongumolig Kota Marudu mantad susumuang penjajah Komponi British. Id kinoiyonon diti kiwa hatus om lobi (ribuan kanto) o kalabangan do susumangod penjajah British om nogi Kalabangan di Syariff Osman om tanak dau Syariff Merum. Kalabangan di Syariff Osman digulu nopo nga kiwaa duo watu nisan ii kisinodu do pialatan goduuduo nopo nga korikot 20 kaki om notumbayaan yolo do rumaru do potiitikid tadau. Tamangan o kalabangan diti om pinoili do kalambu tosiliu nga montok timpu diti nopo nga au nodi atarampas om kologos.  

== Demografi mogiigiyon ==

=== Etnik ===

==== Ginumu mongiigiyon id Kota Marudu ====
Id siriba nopo nga ginumu mogiigiyon id posorili do Kota Marudu ontok toun 2010 tumanud tinimungan etnik, koiyonon Pihak Berkuasa Tempatan om negeri, Malaysia;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! colspan=&quot;11&quot; |Ginumu mogiigiyon tumanud tinimungan etnik, koiyonon Pihak Berkuasa Tempatan om negeri, Malaysia, 2010&lt;ref name=&quot;Populasi&quot;&gt;{{Cite news |date=2012-02-27 |title=Jumlah penduduk mengikut kumpulan etnik, kawasan Pihak Berkuasa Tempatan dan negeri, Malaysia, 2010 |url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/04Jadual_PBT_negeri/PBT_Sabah.pdf |url-status=bot: unknown |access-date=2020-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227090315/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/04Jadual_PBT_negeri/PBT_Sabah.pdf |archive-date=2012-02-27}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
!'''Toun'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Melayu'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Kadazan/Dusun'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Bajau'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Murut'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Bumiputera Suai'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Cina'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''India'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Suai-suai'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Okon Warganegara Malaysia'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Ginumu poimponu'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2010'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1,305'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''42,443'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''10,450'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''93'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''9,660'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1,795'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''71'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''527'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1,945'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''68,289'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2020 (om dumontol)'''
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
| -
|&lt;nowiki&gt;-&lt;/nowiki&gt;
|-
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|}

=== Jantina ===
Idi siriba nopo nga ginumu mogiigiyon id Kota Marudu ontok toun 2010 tumanud pamabakan jantina;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |Jantina&lt;ref name=&quot;Populasi&quot; /&gt;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
!'''Toun'''
| style=&quot;background: gold&quot; |'''Kusai'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''Tondu'''
| style=&quot;background: red&quot; |'''Ginumu'''
| style=&quot;background: maroons&quot; |paratusan %
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''2010'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''4,424'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''4,292'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''8,716'''
|
|}

== Koiyonon kagayat ==

# Mundan Hill (Kampung Talantang) 
# Bukit Kotud (Kampung Simpangan) 
# Ragas Sundu Nunuk (Kampung Manggaris) 
# Gunung Nomboyukon (Kampung Mangkalua) 
# Gunung Tambuyukon (Serinsim Station) 

== Tulun nointutunan ==

=== Politik ===

====== I pantangon [[Datuk Seri Panglima Dr. Maximus J. Ongkili]] (mantan mobi rakyat, kampung mantad nopo nga id Tambunan) ======

* Mantad Montiri Kabinet Persekutuan 
* Presiden Parti Bersatu Sabah 
* Mantan Mongunguhup Montiri id Jabatan Luguan Montiri Sabah

====== I pantangon [[Datuk Seri Panglima Dr. Jeffrey Gapari Kitingan]] (mobi rakyat DUN Tambunan om nogi Puru Parlimen Keningau, koiyonon kinosusuon, kampung mantad nopo nga id Tambunan) ======

* Timbalan Luguan Montiri Sabah
* Mantan Timbalan Montiri Kawalayan om Karajaan Momogun
* Mantan Timbalan Montiri Podtuongisan om Inus Koubasanan

[[Fail:Jalan_Kota_Marudu_01.jpg|thumb|Gambal diti naanu id wayaan kumaa do Kota Marudu.]]

== Sukuon ==
&lt;references /&gt;

== Pautan labus ==

== Pautan luar ==

* {{commons category-inline|Kota Marudu}}
{{Sabah}}</text>
      <sha1>n35svm3wf73ql536x4qm30vu784zgx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malaysia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2456</id>
    <revision>
      <id>24782</id>
      <parentid>14979</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T03:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <origin>24782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14992" sha1="3ifbkhy98pm4taifesjjj8hsetifps6" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Malaysia
| name                   = {{unbulleted list|{{nobold|{{Script/Arabic|مليسيا}}}} ([[Jawi script|Jawi]])}} &lt;!-- The name of the Federation (official name of the state) according to Art 1(1) of the Federal Constitution is, in Malay and English, Malaysia. Nothing more, nothing less. 'Federation of' was only used for the state that preceded Malaysia – Federation of Malaya. Please do not insert 'Federation of' or 'Persekutuan' for Malay name --&gt;
| common_name            = Malaysia
| image_flag             = Flag of Malaysia.svg
| alt_flag               = A blue rectangle with a gold star and crescent in the canton, with 14 horizontal red and white stripes on the rest of the flag
| image_coat             = Coat of arms of Malaysia.svg
| coa_size               = 90
| symbol_type            = Coat of arms
| alt_coat               = Shield showing the symbols of the Malaysian states with a star and crescent above and a motto below, supported by two tigers
| image_map              = {{Switcher|[[File:Malaysia (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Location Malaysia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}}
| map_caption            = {{map caption |location_color=dark green |region=Asia |subregion= [[ASEAN]]
| subregion_color        = dark gray}}
| national_motto         = {{lang|ms|Bersekutu Bertambah Mutu}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |url-status=dead |archive-date=22 October 2013 |title=Malaysian Flag and Coat of Arms |publisher=Malaysian Government |access-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Script/Arabic|برسکوتو برتمبه موتو}} ([[Jawi script|Jawi]])&lt;br /&gt;&quot;[[Unity makes strength|Unity is Strength]]&quot;
| national_anthem        = &quot;{{lang|ms|[[Negaraku]]}}&quot;&lt;br /&gt;&quot;My Country&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Negaraku instrumental.ogg]]}}
| capital                = [[Kuala Lumpur]]{{refn|Constitutional capital, ceremonial and legislative}}&lt;br /&gt;{{coord|3|8|N|101|41|E|region:MY|display=inline}}
| admin_center           = [[Putrajaya]]{{refn|administrative and judicial}}&lt;br /&gt;{{coord|2|56|N|101|42|E|region:MY|display=inline}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Malaysian Malay|Malay]]{{ref|Section 9 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;The script of the national language shall be the Rumi script: provided that this shall not prohibit the use of the Malay script, more commonly known as the Jawi script, of the national language&quot;.}}{{ref|Section 2 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;Save as provided in this Act and subject to the safeguards contained in Article 152(1) of the Constitution relating to any other language and the language of any other community in Malaysia the national language shall be used for official purposes&quot;.}}{{ref|name=Recognized|See Article 152 of the [[Federal Constitution of Malaysia]] and [[National Language Act 1963/67]].}}
| languages_type         = Recognised language
| languages              = [[English language|English]]{{ref|name=Recognized}}
| ethnic_groups          = {{tree list}}
* 69.7% [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputera]]
** 57.3% [[Malaysian Malays|Malay]]
** 12.4% indigenous groups of [[Sabah]], [[Sarawak]] and [[Orang Asli]]
* 22.9% [[Malaysian Chinese|Chinese]]
* 6.6% [[Malaysian Indian|Indian]]
* 0.8% [[Ethnic origins of people in Malaysia|other]]
{{tree list/end}}
| ethnic_groups_year     = 2023
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;2021 pop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|title=Minister: Census shows Malaysia's oldest man and woman aged 120 and 118; preliminary census findings to be released in Feb 2022|date=17 January 2022|publisher=Malaymail|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074901/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=Current population and estimates, Malaysia 2021 Group |author=Department of Statistics Malaysia |access-date=1 February 2022 |year=2021 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201080046/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ubl|63.5% [[Islam in Malaysia|Sunni Islam]] ([[State religion|official]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|18.7% [[Buddhism in Malaysia|Buddhism]]|9.1% [[Christianity in Malaysia|Christianity]]|6.1% [[Hinduism in Malaysia|Hinduism]]|0.9% other|1.8% unknown}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2020|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 February 2020|access-date=26 June 2022|archive-date=22 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822014403/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2020
| demonym                = [[Malaysians|Malaysian]]
| government_type        = Federal [[parliamentary system|parliamentary]] constitutional [[elective monarchy]]
| leader_title1          = [[Yang di-Pertuan Agong]] (King)
| leader_name1           = [[Ibrahim Iskandar of Johor|Ibrahim Iskandar]]
| leader_title2          = [[Prime Minister of Malaysia|Prime Minister]]
| leader_name2           = [[Anwar Ibrahim]]
| leader_title3          = [[President of the Dewan Negara]]
| leader_name3           = Vacant
| leader_title4          = [[Speaker of the Dewan Rakyat]]
| leader_name4           = [[Johari Abdul]]
| leader_title5          = [[Chief Justice of Malaysia|Chief Justice]]
| leader_name5           = [[Tengku Maimun Tuan Mat]]
| legislature            = [[Parliament of Malaysia|Parliament]]
| upper_house            = [[Dewan Negara]] (Senate)
| lower_house            = [[Dewan Rakyat]] (House of Representatives)
| sovereignty_type       = [[Independence Day (Malaysia)|Independence]]
| sovereignty_note       = mantad do [[United Kingdom]]
| established_event1     = [[Federation of Malaya]]
| established_date1      = 31 magus 1957&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mackay, Derek|title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–|access-date=20 June 2015|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119151920/https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event2     = [[Sarawak Self-government Day|Sarawak self-governance]]
| established_date2      = 22 Madas 1963
| established_event3     = [[North Borneo Self-government Day|North Borneo self-governance]]
| established_date3      = 31 Magus 1963&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|title=31 Ogos 1963, Hari kemerdekaan Sabah yang rasmi|publisher=AWANI|date=14 May 2021|access-date=1 September 2021|archive-date=1 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901062457/https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event4     = [[Proclamation of Malaysia]]
| established_date4      = 16 Manom 1963
| area_rank              = 67th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2               = 330,803&lt;ref name=&quot;2010 stats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=2 August 2023  |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=27 December 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malaysia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030607/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = 127,720
| percent_water          = 0.3
| population_estimate    = 34,564,810&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Malaysia|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2024
| population_estimate_rank = 43rd
| population_census_year = 2020
| population_census      = 32,447,385&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |title=Population and Housing Census of Malaysia 2020 |publisher=Department of Statistics, Malaysia |page=48 |access-date=23 March 2022 |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228142122/https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 101
| population_density_sq_mi = 263
| population_density_rank = 116th
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.306 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Malaysia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416230123/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = 30th
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $39,030&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd
| GDP_nominal            = {{increase}} $445.519 billion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = 36th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $13,315&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 67th
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = 40.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MY | title=World Bank Open Data }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 2022&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.807&lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 63rd
| currency               = [[Malaysian ringgit]] (RM)
| currency_code          = MYR
| date_format            = dd-mm-yyyy
| time_zone              = [[Malaysian Standard Time|MST]]
| utc_offset             = [[UTC+8|+8]]
| drives_on              = left
| calling_code           = [[+60]]
| cctld                  = [[.my]]
| footnotes              = 
}}
'''Malaysia''' nopo nga iso pogun [[raja berperlembagaan]] [[persekutuan]] id [[Asia Tenggara]] i kiwaa do [[Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia|11 pogun (negeri) Melayu, 2 pogun (negeri) Borneo om 3 wilayah persekutuan]] i poingion id pogun kiginayo  {{convert|330803|km2|sqmi|-1}}. abaagi o Malaysia kumaa 2 kinoyonon i mangapit [[Laut China Selatan]], ii no [[Semenanjung Malaysia]] om [[Malaysia Timur|Malaysia Borneo]]. Miolos o Malaysia do piolitan tindal miampai [[Thailand]], [[Indonesia]], om [[Brunei]] om nogi piolitan rahat miampai [[Singapura]] om [[Filipina]].&lt;ref name=&quot;cies001&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cies.org/country/malaysia.htm |title=Country Pages - Malaysia |accessdate=2010-09-06 |publisher=Council for International Exchange of Scholars |work=Country Pages |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421170555/http://www.cies.org/country/malaysia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Id Malaysia no ii [[Tanjung Piai]], titik bobos kabaatan pointongkop tana tagayo [[Eurasia]] om Tanjung Simpang Mangayau, titik totos utara id pointongkod [[Pulau Borneo.|Pulau Borneo]]. 

Malaysia nopo nga nogomutan mantad Karajaan-karajaan Malayu ii haro id wilayah dau om nosiliu do taklukan Empayar British mantad abad kumo-18. Wilayah British koiso do hiti nopo nga nointutunan sabaagi Negeri-Negeri Selat. Semenanjung Malaysia ontok dii nopo nga ointutunan sabaagi Tana Malayu toi ko' Malaya ii ditimpuunon nopo nga piniiso id siriba komanwel ontok toun 1946, pogulu nosiliu do Persekutuan Tana Malayu ontok tou 1948. 

== Ngaran ==
Ngaran Malaysia nopo nga piomungan mantad do &quot;Malays&quot; om dohuri do Latin-Yunani &quot;-ia&quot; ii kikomoyon do tana koulunan Malayu. Tadon hogot 'Melayu' nopo nga tumanud do mogikaakawo teori. Kiwaa nogi mantad boros Sanskrit ii nopo nga &quot;Himalaya&quot; i sumuku do watas ii akawas id konuluhon toi ko' &quot;Malaiyur-pura&quot; i kikomoyon do kota nuluhon.  


== Sukuon ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>3ifbkhy98pm4taifesjjj8hsetifps6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24783</id>
      <parentid>24782</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T03:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <origin>24783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15780" sha1="7j0shlmko47ujdtziq1zs7vkb1p8jld" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Malaysia
| name                   = {{unbulleted list|{{nobold|{{Script/Arabic|مليسيا}}}} ([[Jawi script|Jawi]])}} &lt;!-- The name of the Federation (official name of the state) according to Art 1(1) of the Federal Constitution is, in Malay and English, Malaysia. Nothing more, nothing less. 'Federation of' was only used for the state that preceded Malaysia – Federation of Malaya. Please do not insert 'Federation of' or 'Persekutuan' for Malay name --&gt;
| common_name            = Malaysia
| image_flag             = Flag of Malaysia.svg
| alt_flag               = A blue rectangle with a gold star and crescent in the canton, with 14 horizontal red and white stripes on the rest of the flag
| image_coat             = Coat of arms of Malaysia.svg
| coa_size               = 90
| symbol_type            = Coat of arms
| alt_coat               = Shield showing the symbols of the Malaysian states with a star and crescent above and a motto below, supported by two tigers
| image_map              = {{Switcher|[[File:Malaysia (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Location Malaysia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}}
| map_caption            = {{map caption |location_color=dark green |region=Asia |subregion= [[ASEAN]]
| subregion_color        = dark gray}}
| national_motto         = {{lang|ms|Bersekutu Bertambah Mutu}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |url-status=dead |archive-date=22 October 2013 |title=Malaysian Flag and Coat of Arms |publisher=Malaysian Government |access-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Script/Arabic|برسکوتو برتمبه موتو}} ([[Jawi script|Jawi]])&lt;br /&gt;&quot;[[Unity makes strength|Unity is Strength]]&quot;
| national_anthem        = &quot;{{lang|ms|[[Negaraku]]}}&quot;&lt;br /&gt;&quot;My Country&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Negaraku instrumental.ogg]]}}
| capital                = [[Kuala Lumpur]]{{refn|Constitutional capital, ceremonial and legislative}}&lt;br /&gt;{{coord|3|8|N|101|41|E|region:MY|display=inline}}
| admin_center           = [[Putrajaya]]{{refn|administrative and judicial}}&lt;br /&gt;{{coord|2|56|N|101|42|E|region:MY|display=inline}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Malaysian Malay|Malay]]{{ref|Section 9 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;The script of the national language shall be the Rumi script: provided that this shall not prohibit the use of the Malay script, more commonly known as the Jawi script, of the national language&quot;.}}{{ref|Section 2 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;Save as provided in this Act and subject to the safeguards contained in Article 152(1) of the Constitution relating to any other language and the language of any other community in Malaysia the national language shall be used for official purposes&quot;.}}{{ref|name=Recognized|See Article 152 of the [[Federal Constitution of Malaysia]] and [[National Language Act 1963/67]].}}
| languages_type         = Recognised language
| languages              = [[English language|English]]{{ref|name=Recognized}}
| ethnic_groups          = {{tree list}}
* 69.7% [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputera]]
** 57.3% [[Malaysian Malays|Malay]]
** 12.4% indigenous groups of [[Sabah]], [[Sarawak]] and [[Orang Asli]]
* 22.9% [[Malaysian Chinese|Chinese]]
* 6.6% [[Malaysian Indian|Indian]]
* 0.8% [[Ethnic origins of people in Malaysia|other]]
{{tree list/end}}
| ethnic_groups_year     = 2023
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;2021 pop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|title=Minister: Census shows Malaysia's oldest man and woman aged 120 and 118; preliminary census findings to be released in Feb 2022|date=17 January 2022|publisher=Malaymail|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074901/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=Current population and estimates, Malaysia 2021 Group |author=Department of Statistics Malaysia |access-date=1 February 2022 |year=2021 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201080046/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ubl|63.5% [[Islam in Malaysia|Sunni Islam]] ([[State religion|official]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|18.7% [[Buddhism in Malaysia|Buddhism]]|9.1% [[Christianity in Malaysia|Christianity]]|6.1% [[Hinduism in Malaysia|Hinduism]]|0.9% other|1.8% unknown}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2020|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 February 2020|access-date=26 June 2022|archive-date=22 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822014403/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2020
| demonym                = [[Malaysians|Malaysian]]
| government_type        = Federal [[parliamentary system|parliamentary]] constitutional [[elective monarchy]]
| leader_title1          = [[Yang di-Pertuan Agong]] (King)
| leader_name1           = [[Ibrahim Iskandar of Johor|Ibrahim Iskandar]]
| leader_title2          = [[Prime Minister of Malaysia|Prime Minister]]
| leader_name2           = [[Anwar Ibrahim]]
| leader_title3          = [[President of the Dewan Negara]]
| leader_name3           = Vacant
| leader_title4          = [[Speaker of the Dewan Rakyat]]
| leader_name4           = [[Johari Abdul]]
| leader_title5          = [[Chief Justice of Malaysia|Chief Justice]]
| leader_name5           = [[Tengku Maimun Tuan Mat]]
| legislature            = [[Parliament of Malaysia|Parliament]]
| upper_house            = [[Dewan Negara]] (Senate)
| lower_house            = [[Dewan Rakyat]] (House of Representatives)
| sovereignty_type       = [[Independence Day (Malaysia)|Independence]]
| sovereignty_note       = mantad do [[United Kingdom]]
| established_event1     = [[Federation of Malaya]]
| established_date1      = 31 magus 1957&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mackay, Derek|title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–|access-date=20 June 2015|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119151920/https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event2     = [[Sarawak Self-government Day|Sarawak self-governance]]
| established_date2      = 22 Madas 1963
| established_event3     = [[North Borneo Self-government Day|North Borneo self-governance]]
| established_date3      = 31 Magus 1963&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|title=31 Ogos 1963, Hari kemerdekaan Sabah yang rasmi|publisher=AWANI|date=14 May 2021|access-date=1 September 2021|archive-date=1 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901062457/https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event4     = [[Proclamation of Malaysia]]
| established_date4      = 16 Manom 1963
| area_rank              = 67th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2               = 330,803&lt;ref name=&quot;2010 stats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=2 August 2023  |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=27 December 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malaysia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030607/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = 127,720
| percent_water          = 0.3
| population_estimate    = 34,564,810&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Malaysia|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2024
| population_estimate_rank = 43rd
| population_census_year = 2020
| population_census      = 32,447,385&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |title=Population and Housing Census of Malaysia 2020 |publisher=Department of Statistics, Malaysia |page=48 |access-date=23 March 2022 |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228142122/https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 101
| population_density_sq_mi = 263
| population_density_rank = 116th
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.306 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Malaysia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416230123/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = 30th
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $39,030&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd
| GDP_nominal            = {{increase}} $445.519 billion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = 36th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $13,315&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 67th
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = 40.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MY | title=World Bank Open Data }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 2022&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.807&lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 63rd
| currency               = [[Malaysian ringgit]] (RM)
| currency_code          = MYR
| date_format            = dd-mm-yyyy
| time_zone              = [[Malaysian Standard Time|MST]]
| utc_offset             = [[UTC+8|+8]]
| drives_on              = left
| calling_code           = [[+60]]
| cctld                  = [[.my]]
| footnotes              = 
}}
'''Malaysia''' nopo nga iso pogun [[raja berperlembagaan]] [[persekutuan]] id [[Asia Tenggara]] i kiwaa do [[Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia|11 pogun (negeri) Melayu, 2 pogun (negeri) Borneo om 3 wilayah persekutuan]] i poingion id pogun kiginayo  {{convert|330803|km2|sqmi|-1}}. abaagi o Malaysia kumaa 2 kinoyonon i mangapit [[Laut China Selatan]], ii no [[Semenanjung Malaysia]] om [[Malaysia Timur|Malaysia Borneo]]. Miolos o Malaysia do piolitan tindal miampai [[Thailand]], [[Indonesia]], om [[Brunei]] om nogi piolitan rahat miampai [[Singapura]] om [[Filipina]].&lt;ref name=&quot;cies001&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cies.org/country/malaysia.htm |title=Country Pages - Malaysia |accessdate=2010-09-06 |publisher=Council for International Exchange of Scholars |work=Country Pages |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421170555/http://www.cies.org/country/malaysia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Id Malaysia no ii [[Tanjung Piai]], titik bobos kabaatan pointongkop tana tagayo [[Eurasia]] om Tanjung Simpang Mangayau, titik totos utara id pointongkod [[Pulau Borneo.|Pulau Borneo]]. 

Malaysia nopo nga nogomutan mantad Karajaan-karajaan Malayu ii haro id wilayah dau om nosiliu do taklukan Empayar British mantad abad kumo-18. Wilayah British koiso do hiti nopo nga nointutunan sabaagi Negeri-Negeri Selat. Semenanjung Malaysia ontok dii nopo nga ointutunan sabaagi Tana Malayu toi ko' Malaya ii ditimpuunon nopo nga piniiso id siriba komanwel ontok toun 1946, pogulu nosiliu do Persekutuan Tana Malayu ontok toun 1948. Ontok toun 1957, Persekutuan Tana Malayu nopo nga nakagampot do kagabasan. Toun 1963, miniamung o Tana Malayu miampai Sabah, Sarawak om Singapura montok momorun Malaysia. Ontok toun 1965, sinansagan do Singapura lo lumabus mantad persekutuan om nosiliu iso pogun di obibas.  

Luguan pogun Malaysia nopo nga [[Yang di-Pertuan Agong]], ii nopo nga raja elektif ii nopili om undion mantad 9 tinimungan raja negeri Malayu. Luguan eksekutif karajaan nopo nga Pordana Montiri. Tina pogun Malaysia nopo nga Kuala Lumpur miampai Putrajaya sabaagi longkod karajaan persekutuan. Malaysia nopo nga iso pogun perintis Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara om Pertubuhan Persidangan Islam, om nogi puru Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik, Negara-Negara Komanwel, om Pergerakan Negara-Negara Berkecuali. 

== Ngaran ==
Ngaran Malaysia nopo nga piomungan mantad do &quot;Malays&quot; om dohuri do Latin-Yunani &quot;-ia&quot; ii kikomoyon do tana koulunan Malayu. Tadon hogot 'Melayu' nopo nga tumanud do mogikaakawo teori. Kiwaa nogi mantad boros Sanskrit ii nopo nga &quot;Himalaya&quot; i sumuku do watas ii akawas id konuluhon toi ko' &quot;Malaiyur-pura&quot; i kikomoyon do kota nuluhon.  


== Sukuon ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>7j0shlmko47ujdtziq1zs7vkb1p8jld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24784</id>
      <parentid>24783</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T03:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ngaran */</comment>
      <origin>24784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16580" sha1="86uglemyazjwssc0jc797buvthtxh3s" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Malaysia
| name                   = {{unbulleted list|{{nobold|{{Script/Arabic|مليسيا}}}} ([[Jawi script|Jawi]])}} &lt;!-- The name of the Federation (official name of the state) according to Art 1(1) of the Federal Constitution is, in Malay and English, Malaysia. Nothing more, nothing less. 'Federation of' was only used for the state that preceded Malaysia – Federation of Malaya. Please do not insert 'Federation of' or 'Persekutuan' for Malay name --&gt;
| common_name            = Malaysia
| image_flag             = Flag of Malaysia.svg
| alt_flag               = A blue rectangle with a gold star and crescent in the canton, with 14 horizontal red and white stripes on the rest of the flag
| image_coat             = Coat of arms of Malaysia.svg
| coa_size               = 90
| symbol_type            = Coat of arms
| alt_coat               = Shield showing the symbols of the Malaysian states with a star and crescent above and a motto below, supported by two tigers
| image_map              = {{Switcher|[[File:Malaysia (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Location Malaysia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}}
| map_caption            = {{map caption |location_color=dark green |region=Asia |subregion= [[ASEAN]]
| subregion_color        = dark gray}}
| national_motto         = {{lang|ms|Bersekutu Bertambah Mutu}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |url-status=dead |archive-date=22 October 2013 |title=Malaysian Flag and Coat of Arms |publisher=Malaysian Government |access-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Script/Arabic|برسکوتو برتمبه موتو}} ([[Jawi script|Jawi]])&lt;br /&gt;&quot;[[Unity makes strength|Unity is Strength]]&quot;
| national_anthem        = &quot;{{lang|ms|[[Negaraku]]}}&quot;&lt;br /&gt;&quot;My Country&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Negaraku instrumental.ogg]]}}
| capital                = [[Kuala Lumpur]]{{refn|Constitutional capital, ceremonial and legislative}}&lt;br /&gt;{{coord|3|8|N|101|41|E|region:MY|display=inline}}
| admin_center           = [[Putrajaya]]{{refn|administrative and judicial}}&lt;br /&gt;{{coord|2|56|N|101|42|E|region:MY|display=inline}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Malaysian Malay|Malay]]{{ref|Section 9 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;The script of the national language shall be the Rumi script: provided that this shall not prohibit the use of the Malay script, more commonly known as the Jawi script, of the national language&quot;.}}{{ref|Section 2 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;Save as provided in this Act and subject to the safeguards contained in Article 152(1) of the Constitution relating to any other language and the language of any other community in Malaysia the national language shall be used for official purposes&quot;.}}{{ref|name=Recognized|See Article 152 of the [[Federal Constitution of Malaysia]] and [[National Language Act 1963/67]].}}
| languages_type         = Recognised language
| languages              = [[English language|English]]{{ref|name=Recognized}}
| ethnic_groups          = {{tree list}}
* 69.7% [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputera]]
** 57.3% [[Malaysian Malays|Malay]]
** 12.4% indigenous groups of [[Sabah]], [[Sarawak]] and [[Orang Asli]]
* 22.9% [[Malaysian Chinese|Chinese]]
* 6.6% [[Malaysian Indian|Indian]]
* 0.8% [[Ethnic origins of people in Malaysia|other]]
{{tree list/end}}
| ethnic_groups_year     = 2023
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;2021 pop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|title=Minister: Census shows Malaysia's oldest man and woman aged 120 and 118; preliminary census findings to be released in Feb 2022|date=17 January 2022|publisher=Malaymail|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074901/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=Current population and estimates, Malaysia 2021 Group |author=Department of Statistics Malaysia |access-date=1 February 2022 |year=2021 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201080046/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ubl|63.5% [[Islam in Malaysia|Sunni Islam]] ([[State religion|official]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|18.7% [[Buddhism in Malaysia|Buddhism]]|9.1% [[Christianity in Malaysia|Christianity]]|6.1% [[Hinduism in Malaysia|Hinduism]]|0.9% other|1.8% unknown}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2020|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 February 2020|access-date=26 June 2022|archive-date=22 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822014403/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2020
| demonym                = [[Malaysians|Malaysian]]
| government_type        = Federal [[parliamentary system|parliamentary]] constitutional [[elective monarchy]]
| leader_title1          = [[Yang di-Pertuan Agong]] (King)
| leader_name1           = [[Ibrahim Iskandar of Johor|Ibrahim Iskandar]]
| leader_title2          = [[Prime Minister of Malaysia|Prime Minister]]
| leader_name2           = [[Anwar Ibrahim]]
| leader_title3          = [[President of the Dewan Negara]]
| leader_name3           = Vacant
| leader_title4          = [[Speaker of the Dewan Rakyat]]
| leader_name4           = [[Johari Abdul]]
| leader_title5          = [[Chief Justice of Malaysia|Chief Justice]]
| leader_name5           = [[Tengku Maimun Tuan Mat]]
| legislature            = [[Parliament of Malaysia|Parliament]]
| upper_house            = [[Dewan Negara]] (Senate)
| lower_house            = [[Dewan Rakyat]] (House of Representatives)
| sovereignty_type       = [[Independence Day (Malaysia)|Independence]]
| sovereignty_note       = mantad do [[United Kingdom]]
| established_event1     = [[Federation of Malaya]]
| established_date1      = 31 magus 1957&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mackay, Derek|title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–|access-date=20 June 2015|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119151920/https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event2     = [[Sarawak Self-government Day|Sarawak self-governance]]
| established_date2      = 22 Madas 1963
| established_event3     = [[North Borneo Self-government Day|North Borneo self-governance]]
| established_date3      = 31 Magus 1963&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|title=31 Ogos 1963, Hari kemerdekaan Sabah yang rasmi|publisher=AWANI|date=14 May 2021|access-date=1 September 2021|archive-date=1 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901062457/https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event4     = [[Proclamation of Malaysia]]
| established_date4      = 16 Manom 1963
| area_rank              = 67th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2               = 330,803&lt;ref name=&quot;2010 stats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=2 August 2023  |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=27 December 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malaysia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030607/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = 127,720
| percent_water          = 0.3
| population_estimate    = 34,564,810&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Malaysia|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2024
| population_estimate_rank = 43rd
| population_census_year = 2020
| population_census      = 32,447,385&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |title=Population and Housing Census of Malaysia 2020 |publisher=Department of Statistics, Malaysia |page=48 |access-date=23 March 2022 |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228142122/https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 101
| population_density_sq_mi = 263
| population_density_rank = 116th
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.306 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Malaysia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416230123/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = 30th
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $39,030&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd
| GDP_nominal            = {{increase}} $445.519 billion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = 36th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $13,315&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 67th
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = 40.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MY | title=World Bank Open Data }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 2022&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.807&lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 63rd
| currency               = [[Malaysian ringgit]] (RM)
| currency_code          = MYR
| date_format            = dd-mm-yyyy
| time_zone              = [[Malaysian Standard Time|MST]]
| utc_offset             = [[UTC+8|+8]]
| drives_on              = left
| calling_code           = [[+60]]
| cctld                  = [[.my]]
| footnotes              = 
}}
'''Malaysia''' nopo nga iso pogun [[raja berperlembagaan]] [[persekutuan]] id [[Asia Tenggara]] i kiwaa do [[Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia|11 pogun (negeri) Melayu, 2 pogun (negeri) Borneo om 3 wilayah persekutuan]] i poingion id pogun kiginayo  {{convert|330803|km2|sqmi|-1}}. abaagi o Malaysia kumaa 2 kinoyonon i mangapit [[Laut China Selatan]], ii no [[Semenanjung Malaysia]] om [[Malaysia Timur|Malaysia Borneo]]. Miolos o Malaysia do piolitan tindal miampai [[Thailand]], [[Indonesia]], om [[Brunei]] om nogi piolitan rahat miampai [[Singapura]] om [[Filipina]].&lt;ref name=&quot;cies001&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cies.org/country/malaysia.htm |title=Country Pages - Malaysia |accessdate=2010-09-06 |publisher=Council for International Exchange of Scholars |work=Country Pages |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421170555/http://www.cies.org/country/malaysia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Id Malaysia no ii [[Tanjung Piai]], titik bobos kabaatan pointongkop tana tagayo [[Eurasia]] om Tanjung Simpang Mangayau, titik totos utara id pointongkod [[Pulau Borneo.|Pulau Borneo]]. 

Malaysia nopo nga nogomutan mantad Karajaan-karajaan Malayu ii haro id wilayah dau om nosiliu do taklukan Empayar British mantad abad kumo-18. Wilayah British koiso do hiti nopo nga nointutunan sabaagi Negeri-Negeri Selat. Semenanjung Malaysia ontok dii nopo nga ointutunan sabaagi Tana Malayu toi ko' Malaya ii ditimpuunon nopo nga piniiso id siriba komanwel ontok toun 1946, pogulu nosiliu do Persekutuan Tana Malayu ontok toun 1948. Ontok toun 1957, Persekutuan Tana Malayu nopo nga nakagampot do kagabasan. Toun 1963, miniamung o Tana Malayu miampai Sabah, Sarawak om Singapura montok momorun Malaysia. Ontok toun 1965, sinansagan do Singapura lo lumabus mantad persekutuan om nosiliu iso pogun di obibas.  

Luguan pogun Malaysia nopo nga [[Yang di-Pertuan Agong]], ii nopo nga raja elektif ii nopili om undion mantad 9 tinimungan raja negeri Malayu. Luguan eksekutif karajaan nopo nga Pordana Montiri. Tina pogun Malaysia nopo nga Kuala Lumpur miampai Putrajaya sabaagi longkod karajaan persekutuan. Malaysia nopo nga iso pogun perintis Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara om Pertubuhan Persidangan Islam, om nogi puru Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik, Negara-Negara Komanwel, om Pergerakan Negara-Negara Berkecuali. 

== Ngaran ==
[[Fail:LA2-NSRW-1-0148_malaysia.jpg|alt=English Map of Southeast Asia, &quot;MALAYSIA&quot; typeset horizontally so that the letters run across the northernmost corner of Borneo and pass just south of the Philippines.|kanan|thumb|&quot;Malaysia&quot; gunoon sabaagi label montok [[Kepulauan Melayu]] id pita toun 1914 id atlas Amerika Syarikat]]
Ngaran Malaysia nopo nga piomungan mantad do &quot;Malays&quot; om dohuri do Latin-Yunani &quot;-ia&quot; ii kikomoyon do tana koulunan Malayu. Tadon hogot 'Melayu' nopo nga tumanud do mogikaakawo teori. Kiwaa nogi mantad boros Sanskrit ii nopo nga &quot;Himalaya&quot; i sumuku do watas ii akawas id konuluhon toi ko' &quot;Malaiyur-pura&quot; i kikomoyon do kota nuluhon.  

== Politik ==
Malaysia nopo nga iso pogun persekutuan ii popoindalan do sistom Raja Berperlembagaan om Demokrasi Berparlimen. Luguan pogun nopo nga Yang di-Pertuan Agong ii nopili mantad 9 Raja Malayu montok timpu do limo toun. Siam negeri Malayu id Semenanjung Malaysia nopo nga natadbir di Raja kidaulat id negeri sondii miampai apat negeri suai ii au haro Raja nopo nga porintaon do Yang di-Pertua Negeri. Luguan karajaan montok pogun diti nopo nga [[Pordana Montiri]]. 

== Sukuon ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>86uglemyazjwssc0jc797buvthtxh3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24785</id>
      <parentid>24784</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T04:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Politik */</comment>
      <origin>24785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17127" sha1="25abq2545ncgzw4vfzoxrmv2tk5ogf3" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Malaysia
| name                   = {{unbulleted list|{{nobold|{{Script/Arabic|مليسيا}}}} ([[Jawi script|Jawi]])}} &lt;!-- The name of the Federation (official name of the state) according to Art 1(1) of the Federal Constitution is, in Malay and English, Malaysia. Nothing more, nothing less. 'Federation of' was only used for the state that preceded Malaysia – Federation of Malaya. Please do not insert 'Federation of' or 'Persekutuan' for Malay name --&gt;
| common_name            = Malaysia
| image_flag             = Flag of Malaysia.svg
| alt_flag               = A blue rectangle with a gold star and crescent in the canton, with 14 horizontal red and white stripes on the rest of the flag
| image_coat             = Coat of arms of Malaysia.svg
| coa_size               = 90
| symbol_type            = Coat of arms
| alt_coat               = Shield showing the symbols of the Malaysian states with a star and crescent above and a motto below, supported by two tigers
| image_map              = {{Switcher|[[File:Malaysia (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Location Malaysia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}}
| map_caption            = {{map caption |location_color=dark green |region=Asia |subregion= [[ASEAN]]
| subregion_color        = dark gray}}
| national_motto         = {{lang|ms|Bersekutu Bertambah Mutu}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |url-status=dead |archive-date=22 October 2013 |title=Malaysian Flag and Coat of Arms |publisher=Malaysian Government |access-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Script/Arabic|برسکوتو برتمبه موتو}} ([[Jawi script|Jawi]])&lt;br /&gt;&quot;[[Unity makes strength|Unity is Strength]]&quot;
| national_anthem        = &quot;{{lang|ms|[[Negaraku]]}}&quot;&lt;br /&gt;&quot;My Country&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Negaraku instrumental.ogg]]}}
| capital                = [[Kuala Lumpur]]{{refn|Constitutional capital, ceremonial and legislative}}&lt;br /&gt;{{coord|3|8|N|101|41|E|region:MY|display=inline}}
| admin_center           = [[Putrajaya]]{{refn|administrative and judicial}}&lt;br /&gt;{{coord|2|56|N|101|42|E|region:MY|display=inline}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Malaysian Malay|Malay]]{{ref|Section 9 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;The script of the national language shall be the Rumi script: provided that this shall not prohibit the use of the Malay script, more commonly known as the Jawi script, of the national language&quot;.}}{{ref|Section 2 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;Save as provided in this Act and subject to the safeguards contained in Article 152(1) of the Constitution relating to any other language and the language of any other community in Malaysia the national language shall be used for official purposes&quot;.}}{{ref|name=Recognized|See Article 152 of the [[Federal Constitution of Malaysia]] and [[National Language Act 1963/67]].}}
| languages_type         = Recognised language
| languages              = [[English language|English]]{{ref|name=Recognized}}
| ethnic_groups          = {{tree list}}
* 69.7% [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputera]]
** 57.3% [[Malaysian Malays|Malay]]
** 12.4% indigenous groups of [[Sabah]], [[Sarawak]] and [[Orang Asli]]
* 22.9% [[Malaysian Chinese|Chinese]]
* 6.6% [[Malaysian Indian|Indian]]
* 0.8% [[Ethnic origins of people in Malaysia|other]]
{{tree list/end}}
| ethnic_groups_year     = 2023
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;2021 pop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|title=Minister: Census shows Malaysia's oldest man and woman aged 120 and 118; preliminary census findings to be released in Feb 2022|date=17 January 2022|publisher=Malaymail|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074901/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=Current population and estimates, Malaysia 2021 Group |author=Department of Statistics Malaysia |access-date=1 February 2022 |year=2021 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201080046/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ubl|63.5% [[Islam in Malaysia|Sunni Islam]] ([[State religion|official]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|18.7% [[Buddhism in Malaysia|Buddhism]]|9.1% [[Christianity in Malaysia|Christianity]]|6.1% [[Hinduism in Malaysia|Hinduism]]|0.9% other|1.8% unknown}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2020|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 February 2020|access-date=26 June 2022|archive-date=22 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822014403/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2020
| demonym                = [[Malaysians|Malaysian]]
| government_type        = Federal [[parliamentary system|parliamentary]] constitutional [[elective monarchy]]
| leader_title1          = [[Yang di-Pertuan Agong]] (King)
| leader_name1           = [[Ibrahim Iskandar of Johor|Ibrahim Iskandar]]
| leader_title2          = [[Prime Minister of Malaysia|Prime Minister]]
| leader_name2           = [[Anwar Ibrahim]]
| leader_title3          = [[President of the Dewan Negara]]
| leader_name3           = Vacant
| leader_title4          = [[Speaker of the Dewan Rakyat]]
| leader_name4           = [[Johari Abdul]]
| leader_title5          = [[Chief Justice of Malaysia|Chief Justice]]
| leader_name5           = [[Tengku Maimun Tuan Mat]]
| legislature            = [[Parliament of Malaysia|Parliament]]
| upper_house            = [[Dewan Negara]] (Senate)
| lower_house            = [[Dewan Rakyat]] (House of Representatives)
| sovereignty_type       = [[Independence Day (Malaysia)|Independence]]
| sovereignty_note       = mantad do [[United Kingdom]]
| established_event1     = [[Federation of Malaya]]
| established_date1      = 31 magus 1957&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mackay, Derek|title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–|access-date=20 June 2015|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119151920/https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event2     = [[Sarawak Self-government Day|Sarawak self-governance]]
| established_date2      = 22 Madas 1963
| established_event3     = [[North Borneo Self-government Day|North Borneo self-governance]]
| established_date3      = 31 Magus 1963&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|title=31 Ogos 1963, Hari kemerdekaan Sabah yang rasmi|publisher=AWANI|date=14 May 2021|access-date=1 September 2021|archive-date=1 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901062457/https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event4     = [[Proclamation of Malaysia]]
| established_date4      = 16 Manom 1963
| area_rank              = 67th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2               = 330,803&lt;ref name=&quot;2010 stats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=2 August 2023  |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=27 December 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malaysia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030607/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = 127,720
| percent_water          = 0.3
| population_estimate    = 34,564,810&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Malaysia|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2024
| population_estimate_rank = 43rd
| population_census_year = 2020
| population_census      = 32,447,385&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |title=Population and Housing Census of Malaysia 2020 |publisher=Department of Statistics, Malaysia |page=48 |access-date=23 March 2022 |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228142122/https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 101
| population_density_sq_mi = 263
| population_density_rank = 116th
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.306 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Malaysia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416230123/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = 30th
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $39,030&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd
| GDP_nominal            = {{increase}} $445.519 billion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = 36th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $13,315&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 67th
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = 40.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MY | title=World Bank Open Data }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 2022&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.807&lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 63rd
| currency               = [[Malaysian ringgit]] (RM)
| currency_code          = MYR
| date_format            = dd-mm-yyyy
| time_zone              = [[Malaysian Standard Time|MST]]
| utc_offset             = [[UTC+8|+8]]
| drives_on              = left
| calling_code           = [[+60]]
| cctld                  = [[.my]]
| footnotes              = 
}}
'''Malaysia''' nopo nga iso pogun [[raja berperlembagaan]] [[persekutuan]] id [[Asia Tenggara]] i kiwaa do [[Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia|11 pogun (negeri) Melayu, 2 pogun (negeri) Borneo om 3 wilayah persekutuan]] i poingion id pogun kiginayo  {{convert|330803|km2|sqmi|-1}}. abaagi o Malaysia kumaa 2 kinoyonon i mangapit [[Laut China Selatan]], ii no [[Semenanjung Malaysia]] om [[Malaysia Timur|Malaysia Borneo]]. Miolos o Malaysia do piolitan tindal miampai [[Thailand]], [[Indonesia]], om [[Brunei]] om nogi piolitan rahat miampai [[Singapura]] om [[Filipina]].&lt;ref name=&quot;cies001&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cies.org/country/malaysia.htm |title=Country Pages - Malaysia |accessdate=2010-09-06 |publisher=Council for International Exchange of Scholars |work=Country Pages |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421170555/http://www.cies.org/country/malaysia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Id Malaysia no ii [[Tanjung Piai]], titik bobos kabaatan pointongkop tana tagayo [[Eurasia]] om Tanjung Simpang Mangayau, titik totos utara id pointongkod [[Pulau Borneo.|Pulau Borneo]]. 

Malaysia nopo nga nogomutan mantad Karajaan-karajaan Malayu ii haro id wilayah dau om nosiliu do taklukan Empayar British mantad abad kumo-18. Wilayah British koiso do hiti nopo nga nointutunan sabaagi Negeri-Negeri Selat. Semenanjung Malaysia ontok dii nopo nga ointutunan sabaagi Tana Malayu toi ko' Malaya ii ditimpuunon nopo nga piniiso id siriba komanwel ontok toun 1946, pogulu nosiliu do Persekutuan Tana Malayu ontok toun 1948. Ontok toun 1957, Persekutuan Tana Malayu nopo nga nakagampot do kagabasan. Toun 1963, miniamung o Tana Malayu miampai Sabah, Sarawak om Singapura montok momorun Malaysia. Ontok toun 1965, sinansagan do Singapura lo lumabus mantad persekutuan om nosiliu iso pogun di obibas.  

Luguan pogun Malaysia nopo nga [[Yang di-Pertuan Agong]], ii nopo nga raja elektif ii nopili om undion mantad 9 tinimungan raja negeri Malayu. Luguan eksekutif karajaan nopo nga Pordana Montiri. Tina pogun Malaysia nopo nga Kuala Lumpur miampai Putrajaya sabaagi longkod karajaan persekutuan. Malaysia nopo nga iso pogun perintis Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara om Pertubuhan Persidangan Islam, om nogi puru Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik, Negara-Negara Komanwel, om Pergerakan Negara-Negara Berkecuali. 

== Ngaran ==
[[Fail:LA2-NSRW-1-0148_malaysia.jpg|alt=English Map of Southeast Asia, &quot;MALAYSIA&quot; typeset horizontally so that the letters run across the northernmost corner of Borneo and pass just south of the Philippines.|kanan|thumb|&quot;Malaysia&quot; gunoon sabaagi label montok [[Kepulauan Melayu]] id pita toun 1914 id atlas Amerika Syarikat]]
Ngaran Malaysia nopo nga piomungan mantad do &quot;Malays&quot; om dohuri do Latin-Yunani &quot;-ia&quot; ii kikomoyon do tana koulunan Malayu. Tadon hogot 'Melayu' nopo nga tumanud do mogikaakawo teori. Kiwaa nogi mantad boros Sanskrit ii nopo nga &quot;Himalaya&quot; i sumuku do watas ii akawas id konuluhon toi ko' &quot;Malaiyur-pura&quot; i kikomoyon do kota nuluhon.  

== Politik ==
Malaysia nopo nga iso pogun persekutuan ii popoindalan do sistom Raja Berperlembagaan om Demokrasi Berparlimen. Luguan pogun nopo nga Yang di-Pertuan Agong ii nopili mantad 9 Raja Malayu montok timpu do limo toun. Siam negeri Malayu id Semenanjung Malaysia nopo nga natadbir di Raja kidaulat id negeri sondii miampai apat negeri suai ii au haro Raja nopo nga porintaon do Yang di-Pertua Negeri. Luguan karajaan montok pogun diti nopo nga [[Pordana Montiri]]. 

== Geografi ==
Malaysia nopo nga pogun kumo-66 totos tagayo id pomogunan miampai linaab koiyonon do {{convert|330803|km2|abbr=on}}. Malaysia nopo nga mirontob tindal miampai [[Thailand]] id Malaysia Barat om Indonesia miampai Brunei id Malaysia Timur. Malaysia om [[Singapura]] nopo dii nga pitongkiadon miampai do [[Selat Johor]] om piromutan maya iso tambak tokoro om iso sunsuyon. Malaysia nogi nga mirontob miampai maritim om [[Filipina]] om [[Vietnam]]. Malaysia nopo nga iso pogun ii kiwaa wilayah id tana tagayo Asia om kopulauan Malayu. 

== Sukuon ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>25abq2545ncgzw4vfzoxrmv2tk5ogf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24786</id>
      <parentid>24785</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T04:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografi */</comment>
      <origin>24786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18077" sha1="sntuqh4jvii6nn8l824lpuxvp4qpk9w" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Malaysia
| name                   = {{unbulleted list|{{nobold|{{Script/Arabic|مليسيا}}}} ([[Jawi script|Jawi]])}} &lt;!-- The name of the Federation (official name of the state) according to Art 1(1) of the Federal Constitution is, in Malay and English, Malaysia. Nothing more, nothing less. 'Federation of' was only used for the state that preceded Malaysia – Federation of Malaya. Please do not insert 'Federation of' or 'Persekutuan' for Malay name --&gt;
| common_name            = Malaysia
| image_flag             = Flag of Malaysia.svg
| alt_flag               = A blue rectangle with a gold star and crescent in the canton, with 14 horizontal red and white stripes on the rest of the flag
| image_coat             = Coat of arms of Malaysia.svg
| coa_size               = 90
| symbol_type            = Coat of arms
| alt_coat               = Shield showing the symbols of the Malaysian states with a star and crescent above and a motto below, supported by two tigers
| image_map              = {{Switcher|[[File:Malaysia (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Location Malaysia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}}
| map_caption            = {{map caption |location_color=dark green |region=Asia |subregion= [[ASEAN]]
| subregion_color        = dark gray}}
| national_motto         = {{lang|ms|Bersekutu Bertambah Mutu}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |url-status=dead |archive-date=22 October 2013 |title=Malaysian Flag and Coat of Arms |publisher=Malaysian Government |access-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Script/Arabic|برسکوتو برتمبه موتو}} ([[Jawi script|Jawi]])&lt;br /&gt;&quot;[[Unity makes strength|Unity is Strength]]&quot;
| national_anthem        = &quot;{{lang|ms|[[Negaraku]]}}&quot;&lt;br /&gt;&quot;My Country&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Negaraku instrumental.ogg]]}}
| capital                = [[Kuala Lumpur]]{{refn|Constitutional capital, ceremonial and legislative}}&lt;br /&gt;{{coord|3|8|N|101|41|E|region:MY|display=inline}}
| admin_center           = [[Putrajaya]]{{refn|administrative and judicial}}&lt;br /&gt;{{coord|2|56|N|101|42|E|region:MY|display=inline}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Malaysian Malay|Malay]]{{ref|Section 9 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;The script of the national language shall be the Rumi script: provided that this shall not prohibit the use of the Malay script, more commonly known as the Jawi script, of the national language&quot;.}}{{ref|Section 2 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;Save as provided in this Act and subject to the safeguards contained in Article 152(1) of the Constitution relating to any other language and the language of any other community in Malaysia the national language shall be used for official purposes&quot;.}}{{ref|name=Recognized|See Article 152 of the [[Federal Constitution of Malaysia]] and [[National Language Act 1963/67]].}}
| languages_type         = Recognised language
| languages              = [[English language|English]]{{ref|name=Recognized}}
| ethnic_groups          = {{tree list}}
* 69.7% [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputera]]
** 57.3% [[Malaysian Malays|Malay]]
** 12.4% indigenous groups of [[Sabah]], [[Sarawak]] and [[Orang Asli]]
* 22.9% [[Malaysian Chinese|Chinese]]
* 6.6% [[Malaysian Indian|Indian]]
* 0.8% [[Ethnic origins of people in Malaysia|other]]
{{tree list/end}}
| ethnic_groups_year     = 2023
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;2021 pop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|title=Minister: Census shows Malaysia's oldest man and woman aged 120 and 118; preliminary census findings to be released in Feb 2022|date=17 January 2022|publisher=Malaymail|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074901/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=Current population and estimates, Malaysia 2021 Group |author=Department of Statistics Malaysia |access-date=1 February 2022 |year=2021 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201080046/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ubl|63.5% [[Islam in Malaysia|Sunni Islam]] ([[State religion|official]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|18.7% [[Buddhism in Malaysia|Buddhism]]|9.1% [[Christianity in Malaysia|Christianity]]|6.1% [[Hinduism in Malaysia|Hinduism]]|0.9% other|1.8% unknown}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2020|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 February 2020|access-date=26 June 2022|archive-date=22 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822014403/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2020
| demonym                = [[Malaysians|Malaysian]]
| government_type        = Federal [[parliamentary system|parliamentary]] constitutional [[elective monarchy]]
| leader_title1          = [[Yang di-Pertuan Agong]] (King)
| leader_name1           = [[Ibrahim Iskandar of Johor|Ibrahim Iskandar]]
| leader_title2          = [[Prime Minister of Malaysia|Prime Minister]]
| leader_name2           = [[Anwar Ibrahim]]
| leader_title3          = [[President of the Dewan Negara]]
| leader_name3           = Vacant
| leader_title4          = [[Speaker of the Dewan Rakyat]]
| leader_name4           = [[Johari Abdul]]
| leader_title5          = [[Chief Justice of Malaysia|Chief Justice]]
| leader_name5           = [[Tengku Maimun Tuan Mat]]
| legislature            = [[Parliament of Malaysia|Parliament]]
| upper_house            = [[Dewan Negara]] (Senate)
| lower_house            = [[Dewan Rakyat]] (House of Representatives)
| sovereignty_type       = [[Independence Day (Malaysia)|Independence]]
| sovereignty_note       = mantad do [[United Kingdom]]
| established_event1     = [[Federation of Malaya]]
| established_date1      = 31 magus 1957&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mackay, Derek|title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–|access-date=20 June 2015|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119151920/https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event2     = [[Sarawak Self-government Day|Sarawak self-governance]]
| established_date2      = 22 Madas 1963
| established_event3     = [[North Borneo Self-government Day|North Borneo self-governance]]
| established_date3      = 31 Magus 1963&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|title=31 Ogos 1963, Hari kemerdekaan Sabah yang rasmi|publisher=AWANI|date=14 May 2021|access-date=1 September 2021|archive-date=1 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901062457/https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event4     = [[Proclamation of Malaysia]]
| established_date4      = 16 Manom 1963
| area_rank              = 67th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2               = 330,803&lt;ref name=&quot;2010 stats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=2 August 2023  |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=27 December 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malaysia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030607/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = 127,720
| percent_water          = 0.3
| population_estimate    = 34,564,810&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Malaysia|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2024
| population_estimate_rank = 43rd
| population_census_year = 2020
| population_census      = 32,447,385&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |title=Population and Housing Census of Malaysia 2020 |publisher=Department of Statistics, Malaysia |page=48 |access-date=23 March 2022 |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228142122/https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 101
| population_density_sq_mi = 263
| population_density_rank = 116th
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.306 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Malaysia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416230123/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = 30th
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $39,030&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd
| GDP_nominal            = {{increase}} $445.519 billion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = 36th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $13,315&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 67th
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = 40.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MY | title=World Bank Open Data }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 2022&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.807&lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 63rd
| currency               = [[Malaysian ringgit]] (RM)
| currency_code          = MYR
| date_format            = dd-mm-yyyy
| time_zone              = [[Malaysian Standard Time|MST]]
| utc_offset             = [[UTC+8|+8]]
| drives_on              = left
| calling_code           = [[+60]]
| cctld                  = [[.my]]
| footnotes              = 
}}
'''Malaysia''' nopo nga iso pogun [[raja berperlembagaan]] [[persekutuan]] id [[Asia Tenggara]] i kiwaa do [[Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia|11 pogun (negeri) Melayu, 2 pogun (negeri) Borneo om 3 wilayah persekutuan]] i poingion id pogun kiginayo  {{convert|330803|km2|sqmi|-1}}. abaagi o Malaysia kumaa 2 kinoyonon i mangapit [[Laut China Selatan]], ii no [[Semenanjung Malaysia]] om [[Malaysia Timur|Malaysia Borneo]]. Miolos o Malaysia do piolitan tindal miampai [[Thailand]], [[Indonesia]], om [[Brunei]] om nogi piolitan rahat miampai [[Singapura]] om [[Filipina]].&lt;ref name=&quot;cies001&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cies.org/country/malaysia.htm |title=Country Pages - Malaysia |accessdate=2010-09-06 |publisher=Council for International Exchange of Scholars |work=Country Pages |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421170555/http://www.cies.org/country/malaysia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Id Malaysia no ii [[Tanjung Piai]], titik bobos kabaatan pointongkop tana tagayo [[Eurasia]] om Tanjung Simpang Mangayau, titik totos utara id pointongkod [[Pulau Borneo.|Pulau Borneo]]. 

Malaysia nopo nga nogomutan mantad Karajaan-karajaan Malayu ii haro id wilayah dau om nosiliu do taklukan Empayar British mantad abad kumo-18. Wilayah British koiso do hiti nopo nga nointutunan sabaagi Negeri-Negeri Selat. Semenanjung Malaysia ontok dii nopo nga ointutunan sabaagi Tana Malayu toi ko' Malaya ii ditimpuunon nopo nga piniiso id siriba komanwel ontok toun 1946, pogulu nosiliu do Persekutuan Tana Malayu ontok toun 1948. Ontok toun 1957, Persekutuan Tana Malayu nopo nga nakagampot do kagabasan. Toun 1963, miniamung o Tana Malayu miampai Sabah, Sarawak om Singapura montok momorun Malaysia. Ontok toun 1965, sinansagan do Singapura lo lumabus mantad persekutuan om nosiliu iso pogun di obibas.  

Luguan pogun Malaysia nopo nga [[Yang di-Pertuan Agong]], ii nopo nga raja elektif ii nopili om undion mantad 9 tinimungan raja negeri Malayu. Luguan eksekutif karajaan nopo nga Pordana Montiri. Tina pogun Malaysia nopo nga Kuala Lumpur miampai Putrajaya sabaagi longkod karajaan persekutuan. Malaysia nopo nga iso pogun perintis Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara om Pertubuhan Persidangan Islam, om nogi puru Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik, Negara-Negara Komanwel, om Pergerakan Negara-Negara Berkecuali. 

== Ngaran ==
[[Fail:LA2-NSRW-1-0148_malaysia.jpg|alt=English Map of Southeast Asia, &quot;MALAYSIA&quot; typeset horizontally so that the letters run across the northernmost corner of Borneo and pass just south of the Philippines.|kanan|thumb|&quot;Malaysia&quot; gunoon sabaagi label montok [[Kepulauan Melayu]] id pita toun 1914 id atlas Amerika Syarikat]]
Ngaran Malaysia nopo nga piomungan mantad do &quot;Malays&quot; om dohuri do Latin-Yunani &quot;-ia&quot; ii kikomoyon do tana koulunan Malayu. Tadon hogot 'Melayu' nopo nga tumanud do mogikaakawo teori. Kiwaa nogi mantad boros Sanskrit ii nopo nga &quot;Himalaya&quot; i sumuku do watas ii akawas id konuluhon toi ko' &quot;Malaiyur-pura&quot; i kikomoyon do kota nuluhon.  

== Politik ==
Malaysia nopo nga iso pogun persekutuan ii popoindalan do sistom Raja Berperlembagaan om Demokrasi Berparlimen. Luguan pogun nopo nga Yang di-Pertuan Agong ii nopili mantad 9 Raja Malayu montok timpu do limo toun. Siam negeri Malayu id Semenanjung Malaysia nopo nga natadbir di Raja kidaulat id negeri sondii miampai apat negeri suai ii au haro Raja nopo nga porintaon do Yang di-Pertua Negeri. Luguan karajaan montok pogun diti nopo nga [[Pordana Montiri]]. 

== Geografi ==
Malaysia nopo nga pogun kumo-66 totos tagayo id pomogunan miampai linaab koiyonon do {{convert|330803|km2|abbr=on}}. Malaysia nopo nga mirontob tindal miampai [[Thailand]] id Malaysia Barat om Indonesia miampai Brunei id Malaysia Timur. Malaysia om [[Singapura]] nopo dii nga pitongkiadon miampai do [[Selat Johor]] om piromutan maya iso tambak tokoro om iso sunsuyon. Malaysia nogi nga mirontob miampai maritim om [[Filipina]] om [[Vietnam]]. Malaysia nopo nga iso pogun ii kiwaa wilayah id tana tagayo Asia om kopulauan Malayu. 

[[Tanjung Piai]] ii poingiliu id negeri selatan [[Johor]] nopo nga titik totos selatan id tana tagayo do Asia. 

== Ekonomi ==
Malaysi anopo nga iso pasaran ekonomi ii maya relatif nopo nga kiorientasi poingukab om industri wagu. Kiekonomi totos agayo o Malaysia kumo-36 id pomogunan tumanud KDNK nominal om kumo-31 totos tagayo tumanud PPP. Ontok toun 2017, sektor perkhimatan nopo nga manaanakadai tagayo id KDNK pogun miampai 53.6 piatus suhutonon sektor perindustrian ii manakadai do 37.6 piatus. Sektor pomutanaman nopo nga manakadai do 8.8 piatus mantad ginumu KDNK pogun. Kadar manganggur id Malaysia nopo nga osiriba miampai 3.9 piatus.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malaysia – Unemployment Rate |url=https://www.economy.com/malaysia-unemployment-rate |access-date=28 Jun 2022 |work=[[Moody's Analytics]]}}{{Dead link|date=Januari 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; Koundolihon asing nopo nga kumo-24 totos agayo id pomogunan. 

== Sukuon ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>sntuqh4jvii6nn8l824lpuxvp4qpk9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24787</id>
      <parentid>24786</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T04:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ekonomi */</comment>
      <origin>24787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18077" sha1="4mcjs85yylwmhza000a74tjso2t0a2v" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Malaysia
| name                   = {{unbulleted list|{{nobold|{{Script/Arabic|مليسيا}}}} ([[Jawi script|Jawi]])}} &lt;!-- The name of the Federation (official name of the state) according to Art 1(1) of the Federal Constitution is, in Malay and English, Malaysia. Nothing more, nothing less. 'Federation of' was only used for the state that preceded Malaysia – Federation of Malaya. Please do not insert 'Federation of' or 'Persekutuan' for Malay name --&gt;
| common_name            = Malaysia
| image_flag             = Flag of Malaysia.svg
| alt_flag               = A blue rectangle with a gold star and crescent in the canton, with 14 horizontal red and white stripes on the rest of the flag
| image_coat             = Coat of arms of Malaysia.svg
| coa_size               = 90
| symbol_type            = Coat of arms
| alt_coat               = Shield showing the symbols of the Malaysian states with a star and crescent above and a motto below, supported by two tigers
| image_map              = {{Switcher|[[File:Malaysia (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Location Malaysia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}}
| map_caption            = {{map caption |location_color=dark green |region=Asia |subregion= [[ASEAN]]
| subregion_color        = dark gray}}
| national_motto         = {{lang|ms|Bersekutu Bertambah Mutu}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |url-status=dead |archive-date=22 October 2013 |title=Malaysian Flag and Coat of Arms |publisher=Malaysian Government |access-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Script/Arabic|برسکوتو برتمبه موتو}} ([[Jawi script|Jawi]])&lt;br /&gt;&quot;[[Unity makes strength|Unity is Strength]]&quot;
| national_anthem        = &quot;{{lang|ms|[[Negaraku]]}}&quot;&lt;br /&gt;&quot;My Country&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Negaraku instrumental.ogg]]}}
| capital                = [[Kuala Lumpur]]{{refn|Constitutional capital, ceremonial and legislative}}&lt;br /&gt;{{coord|3|8|N|101|41|E|region:MY|display=inline}}
| admin_center           = [[Putrajaya]]{{refn|administrative and judicial}}&lt;br /&gt;{{coord|2|56|N|101|42|E|region:MY|display=inline}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Malaysian Malay|Malay]]{{ref|Section 9 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;The script of the national language shall be the Rumi script: provided that this shall not prohibit the use of the Malay script, more commonly known as the Jawi script, of the national language&quot;.}}{{ref|Section 2 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;Save as provided in this Act and subject to the safeguards contained in Article 152(1) of the Constitution relating to any other language and the language of any other community in Malaysia the national language shall be used for official purposes&quot;.}}{{ref|name=Recognized|See Article 152 of the [[Federal Constitution of Malaysia]] and [[National Language Act 1963/67]].}}
| languages_type         = Recognised language
| languages              = [[English language|English]]{{ref|name=Recognized}}
| ethnic_groups          = {{tree list}}
* 69.7% [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputera]]
** 57.3% [[Malaysian Malays|Malay]]
** 12.4% indigenous groups of [[Sabah]], [[Sarawak]] and [[Orang Asli]]
* 22.9% [[Malaysian Chinese|Chinese]]
* 6.6% [[Malaysian Indian|Indian]]
* 0.8% [[Ethnic origins of people in Malaysia|other]]
{{tree list/end}}
| ethnic_groups_year     = 2023
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;2021 pop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|title=Minister: Census shows Malaysia's oldest man and woman aged 120 and 118; preliminary census findings to be released in Feb 2022|date=17 January 2022|publisher=Malaymail|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074901/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=Current population and estimates, Malaysia 2021 Group |author=Department of Statistics Malaysia |access-date=1 February 2022 |year=2021 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201080046/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ubl|63.5% [[Islam in Malaysia|Sunni Islam]] ([[State religion|official]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|18.7% [[Buddhism in Malaysia|Buddhism]]|9.1% [[Christianity in Malaysia|Christianity]]|6.1% [[Hinduism in Malaysia|Hinduism]]|0.9% other|1.8% unknown}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2020|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 February 2020|access-date=26 June 2022|archive-date=22 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822014403/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2020
| demonym                = [[Malaysians|Malaysian]]
| government_type        = Federal [[parliamentary system|parliamentary]] constitutional [[elective monarchy]]
| leader_title1          = [[Yang di-Pertuan Agong]] (King)
| leader_name1           = [[Ibrahim Iskandar of Johor|Ibrahim Iskandar]]
| leader_title2          = [[Prime Minister of Malaysia|Prime Minister]]
| leader_name2           = [[Anwar Ibrahim]]
| leader_title3          = [[President of the Dewan Negara]]
| leader_name3           = Vacant
| leader_title4          = [[Speaker of the Dewan Rakyat]]
| leader_name4           = [[Johari Abdul]]
| leader_title5          = [[Chief Justice of Malaysia|Chief Justice]]
| leader_name5           = [[Tengku Maimun Tuan Mat]]
| legislature            = [[Parliament of Malaysia|Parliament]]
| upper_house            = [[Dewan Negara]] (Senate)
| lower_house            = [[Dewan Rakyat]] (House of Representatives)
| sovereignty_type       = [[Independence Day (Malaysia)|Independence]]
| sovereignty_note       = mantad do [[United Kingdom]]
| established_event1     = [[Federation of Malaya]]
| established_date1      = 31 magus 1957&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mackay, Derek|title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–|access-date=20 June 2015|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119151920/https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event2     = [[Sarawak Self-government Day|Sarawak self-governance]]
| established_date2      = 22 Madas 1963
| established_event3     = [[North Borneo Self-government Day|North Borneo self-governance]]
| established_date3      = 31 Magus 1963&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|title=31 Ogos 1963, Hari kemerdekaan Sabah yang rasmi|publisher=AWANI|date=14 May 2021|access-date=1 September 2021|archive-date=1 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901062457/https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event4     = [[Proclamation of Malaysia]]
| established_date4      = 16 Manom 1963
| area_rank              = 67th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2               = 330,803&lt;ref name=&quot;2010 stats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=2 August 2023  |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=27 December 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malaysia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030607/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = 127,720
| percent_water          = 0.3
| population_estimate    = 34,564,810&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Malaysia|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2024
| population_estimate_rank = 43rd
| population_census_year = 2020
| population_census      = 32,447,385&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |title=Population and Housing Census of Malaysia 2020 |publisher=Department of Statistics, Malaysia |page=48 |access-date=23 March 2022 |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228142122/https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 101
| population_density_sq_mi = 263
| population_density_rank = 116th
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.306 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Malaysia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416230123/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = 30th
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $39,030&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd
| GDP_nominal            = {{increase}} $445.519 billion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = 36th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $13,315&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 67th
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = 40.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MY | title=World Bank Open Data }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 2022&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.807&lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 63rd
| currency               = [[Malaysian ringgit]] (RM)
| currency_code          = MYR
| date_format            = dd-mm-yyyy
| time_zone              = [[Malaysian Standard Time|MST]]
| utc_offset             = [[UTC+8|+8]]
| drives_on              = left
| calling_code           = [[+60]]
| cctld                  = [[.my]]
| footnotes              = 
}}
'''Malaysia''' nopo nga iso pogun [[raja berperlembagaan]] [[persekutuan]] id [[Asia Tenggara]] i kiwaa do [[Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia|11 pogun (negeri) Melayu, 2 pogun (negeri) Borneo om 3 wilayah persekutuan]] i poingion id pogun kiginayo  {{convert|330803|km2|sqmi|-1}}. abaagi o Malaysia kumaa 2 kinoyonon i mangapit [[Laut China Selatan]], ii no [[Semenanjung Malaysia]] om [[Malaysia Timur|Malaysia Borneo]]. Miolos o Malaysia do piolitan tindal miampai [[Thailand]], [[Indonesia]], om [[Brunei]] om nogi piolitan rahat miampai [[Singapura]] om [[Filipina]].&lt;ref name=&quot;cies001&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cies.org/country/malaysia.htm |title=Country Pages - Malaysia |accessdate=2010-09-06 |publisher=Council for International Exchange of Scholars |work=Country Pages |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421170555/http://www.cies.org/country/malaysia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Id Malaysia no ii [[Tanjung Piai]], titik bobos kabaatan pointongkop tana tagayo [[Eurasia]] om Tanjung Simpang Mangayau, titik totos utara id pointongkod [[Pulau Borneo.|Pulau Borneo]]. 

Malaysia nopo nga nogomutan mantad Karajaan-karajaan Malayu ii haro id wilayah dau om nosiliu do taklukan Empayar British mantad abad kumo-18. Wilayah British koiso do hiti nopo nga nointutunan sabaagi Negeri-Negeri Selat. Semenanjung Malaysia ontok dii nopo nga ointutunan sabaagi Tana Malayu toi ko' Malaya ii ditimpuunon nopo nga piniiso id siriba komanwel ontok toun 1946, pogulu nosiliu do Persekutuan Tana Malayu ontok toun 1948. Ontok toun 1957, Persekutuan Tana Malayu nopo nga nakagampot do kagabasan. Toun 1963, miniamung o Tana Malayu miampai Sabah, Sarawak om Singapura montok momorun Malaysia. Ontok toun 1965, sinansagan do Singapura lo lumabus mantad persekutuan om nosiliu iso pogun di obibas.  

Luguan pogun Malaysia nopo nga [[Yang di-Pertuan Agong]], ii nopo nga raja elektif ii nopili om undion mantad 9 tinimungan raja negeri Malayu. Luguan eksekutif karajaan nopo nga Pordana Montiri. Tina pogun Malaysia nopo nga Kuala Lumpur miampai Putrajaya sabaagi longkod karajaan persekutuan. Malaysia nopo nga iso pogun perintis Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara om Pertubuhan Persidangan Islam, om nogi puru Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik, Negara-Negara Komanwel, om Pergerakan Negara-Negara Berkecuali. 

== Ngaran ==
[[Fail:LA2-NSRW-1-0148_malaysia.jpg|alt=English Map of Southeast Asia, &quot;MALAYSIA&quot; typeset horizontally so that the letters run across the northernmost corner of Borneo and pass just south of the Philippines.|kanan|thumb|&quot;Malaysia&quot; gunoon sabaagi label montok [[Kepulauan Melayu]] id pita toun 1914 id atlas Amerika Syarikat]]
Ngaran Malaysia nopo nga piomungan mantad do &quot;Malays&quot; om dohuri do Latin-Yunani &quot;-ia&quot; ii kikomoyon do tana koulunan Malayu. Tadon hogot 'Melayu' nopo nga tumanud do mogikaakawo teori. Kiwaa nogi mantad boros Sanskrit ii nopo nga &quot;Himalaya&quot; i sumuku do watas ii akawas id konuluhon toi ko' &quot;Malaiyur-pura&quot; i kikomoyon do kota nuluhon.  

== Politik ==
Malaysia nopo nga iso pogun persekutuan ii popoindalan do sistom Raja Berperlembagaan om Demokrasi Berparlimen. Luguan pogun nopo nga Yang di-Pertuan Agong ii nopili mantad 9 Raja Malayu montok timpu do limo toun. Siam negeri Malayu id Semenanjung Malaysia nopo nga natadbir di Raja kidaulat id negeri sondii miampai apat negeri suai ii au haro Raja nopo nga porintaon do Yang di-Pertua Negeri. Luguan karajaan montok pogun diti nopo nga [[Pordana Montiri]]. 

== Geografi ==
Malaysia nopo nga pogun kumo-66 totos tagayo id pomogunan miampai linaab koiyonon do {{convert|330803|km2|abbr=on}}. Malaysia nopo nga mirontob tindal miampai [[Thailand]] id Malaysia Barat om Indonesia miampai Brunei id Malaysia Timur. Malaysia om [[Singapura]] nopo dii nga pitongkiadon miampai do [[Selat Johor]] om piromutan maya iso tambak tokoro om iso sunsuyon. Malaysia nogi nga mirontob miampai maritim om [[Filipina]] om [[Vietnam]]. Malaysia nopo nga iso pogun ii kiwaa wilayah id tana tagayo Asia om kopulauan Malayu. 

[[Tanjung Piai]] ii poingiliu id negeri selatan [[Johor]] nopo nga titik totos selatan id tana tagayo do Asia. 

== Ekonomi ==
Malaysia nopo nga iso pasaran ekonomi ii maya relatif nopo nga kiorientasi poingukab om industri wagu. Kiekonomi totos agayo o Malaysia kumo-36 id pomogunan tumanud KDNK nominal om kumo-31 totos tagayo tumanud PPP. Ontok toun 2017, sektor perkhimatan nopo nga manaanakadai tagayo id KDNK pogun miampai 53.6 piatus suhutonon sektor perindustrian ii manakadai do 37.6 piatus. Sektor pomutanaman nopo nga manakadai do 8.8 piatus mantad ginumu KDNK pogun. Kadar manganggur id Malaysia nopo nga osiriba miampai 3.9 piatus.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malaysia – Unemployment Rate |url=https://www.economy.com/malaysia-unemployment-rate |access-date=28 Jun 2022 |work=[[Moody's Analytics]]}}{{Dead link|date=Januari 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; Koundolihon asing nopo nga kumo-24 totos agayo id pomogunan. 

== Sukuon ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>4mcjs85yylwmhza000a74tjso2t0a2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24788</id>
      <parentid>24787</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T04:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ekonomi */</comment>
      <origin>24788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19529" sha1="833hremko2wx4zrkbrwaa9xvsguwls7" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Malaysia
| name                   = {{unbulleted list|{{nobold|{{Script/Arabic|مليسيا}}}} ([[Jawi script|Jawi]])}} &lt;!-- The name of the Federation (official name of the state) according to Art 1(1) of the Federal Constitution is, in Malay and English, Malaysia. Nothing more, nothing less. 'Federation of' was only used for the state that preceded Malaysia – Federation of Malaya. Please do not insert 'Federation of' or 'Persekutuan' for Malay name --&gt;
| common_name            = Malaysia
| image_flag             = Flag of Malaysia.svg
| alt_flag               = A blue rectangle with a gold star and crescent in the canton, with 14 horizontal red and white stripes on the rest of the flag
| image_coat             = Coat of arms of Malaysia.svg
| coa_size               = 90
| symbol_type            = Coat of arms
| alt_coat               = Shield showing the symbols of the Malaysian states with a star and crescent above and a motto below, supported by two tigers
| image_map              = {{Switcher|[[File:Malaysia (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Location Malaysia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}}
| map_caption            = {{map caption |location_color=dark green |region=Asia |subregion= [[ASEAN]]
| subregion_color        = dark gray}}
| national_motto         = {{lang|ms|Bersekutu Bertambah Mutu}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |url-status=dead |archive-date=22 October 2013 |title=Malaysian Flag and Coat of Arms |publisher=Malaysian Government |access-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Script/Arabic|برسکوتو برتمبه موتو}} ([[Jawi script|Jawi]])&lt;br /&gt;&quot;[[Unity makes strength|Unity is Strength]]&quot;
| national_anthem        = &quot;{{lang|ms|[[Negaraku]]}}&quot;&lt;br /&gt;&quot;My Country&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Negaraku instrumental.ogg]]}}
| capital                = [[Kuala Lumpur]]{{refn|Constitutional capital, ceremonial and legislative}}&lt;br /&gt;{{coord|3|8|N|101|41|E|region:MY|display=inline}}
| admin_center           = [[Putrajaya]]{{refn|administrative and judicial}}&lt;br /&gt;{{coord|2|56|N|101|42|E|region:MY|display=inline}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Malaysian Malay|Malay]]{{ref|Section 9 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;The script of the national language shall be the Rumi script: provided that this shall not prohibit the use of the Malay script, more commonly known as the Jawi script, of the national language&quot;.}}{{ref|Section 2 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;Save as provided in this Act and subject to the safeguards contained in Article 152(1) of the Constitution relating to any other language and the language of any other community in Malaysia the national language shall be used for official purposes&quot;.}}{{ref|name=Recognized|See Article 152 of the [[Federal Constitution of Malaysia]] and [[National Language Act 1963/67]].}}
| languages_type         = Recognised language
| languages              = [[English language|English]]{{ref|name=Recognized}}
| ethnic_groups          = {{tree list}}
* 69.7% [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputera]]
** 57.3% [[Malaysian Malays|Malay]]
** 12.4% indigenous groups of [[Sabah]], [[Sarawak]] and [[Orang Asli]]
* 22.9% [[Malaysian Chinese|Chinese]]
* 6.6% [[Malaysian Indian|Indian]]
* 0.8% [[Ethnic origins of people in Malaysia|other]]
{{tree list/end}}
| ethnic_groups_year     = 2023
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;2021 pop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|title=Minister: Census shows Malaysia's oldest man and woman aged 120 and 118; preliminary census findings to be released in Feb 2022|date=17 January 2022|publisher=Malaymail|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074901/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=Current population and estimates, Malaysia 2021 Group |author=Department of Statistics Malaysia |access-date=1 February 2022 |year=2021 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201080046/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ubl|63.5% [[Islam in Malaysia|Sunni Islam]] ([[State religion|official]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|18.7% [[Buddhism in Malaysia|Buddhism]]|9.1% [[Christianity in Malaysia|Christianity]]|6.1% [[Hinduism in Malaysia|Hinduism]]|0.9% other|1.8% unknown}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2020|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 February 2020|access-date=26 June 2022|archive-date=22 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822014403/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2020
| demonym                = [[Malaysians|Malaysian]]
| government_type        = Federal [[parliamentary system|parliamentary]] constitutional [[elective monarchy]]
| leader_title1          = [[Yang di-Pertuan Agong]] (King)
| leader_name1           = [[Ibrahim Iskandar of Johor|Ibrahim Iskandar]]
| leader_title2          = [[Prime Minister of Malaysia|Prime Minister]]
| leader_name2           = [[Anwar Ibrahim]]
| leader_title3          = [[President of the Dewan Negara]]
| leader_name3           = Vacant
| leader_title4          = [[Speaker of the Dewan Rakyat]]
| leader_name4           = [[Johari Abdul]]
| leader_title5          = [[Chief Justice of Malaysia|Chief Justice]]
| leader_name5           = [[Tengku Maimun Tuan Mat]]
| legislature            = [[Parliament of Malaysia|Parliament]]
| upper_house            = [[Dewan Negara]] (Senate)
| lower_house            = [[Dewan Rakyat]] (House of Representatives)
| sovereignty_type       = [[Independence Day (Malaysia)|Independence]]
| sovereignty_note       = mantad do [[United Kingdom]]
| established_event1     = [[Federation of Malaya]]
| established_date1      = 31 magus 1957&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mackay, Derek|title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–|access-date=20 June 2015|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119151920/https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event2     = [[Sarawak Self-government Day|Sarawak self-governance]]
| established_date2      = 22 Madas 1963
| established_event3     = [[North Borneo Self-government Day|North Borneo self-governance]]
| established_date3      = 31 Magus 1963&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|title=31 Ogos 1963, Hari kemerdekaan Sabah yang rasmi|publisher=AWANI|date=14 May 2021|access-date=1 September 2021|archive-date=1 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901062457/https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event4     = [[Proclamation of Malaysia]]
| established_date4      = 16 Manom 1963
| area_rank              = 67th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2               = 330,803&lt;ref name=&quot;2010 stats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=2 August 2023  |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=27 December 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malaysia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030607/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = 127,720
| percent_water          = 0.3
| population_estimate    = 34,564,810&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Malaysia|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2024
| population_estimate_rank = 43rd
| population_census_year = 2020
| population_census      = 32,447,385&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |title=Population and Housing Census of Malaysia 2020 |publisher=Department of Statistics, Malaysia |page=48 |access-date=23 March 2022 |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228142122/https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 101
| population_density_sq_mi = 263
| population_density_rank = 116th
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.306 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Malaysia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416230123/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = 30th
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $39,030&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd
| GDP_nominal            = {{increase}} $445.519 billion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = 36th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $13,315&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 67th
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = 40.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MY | title=World Bank Open Data }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 2022&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.807&lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 63rd
| currency               = [[Malaysian ringgit]] (RM)
| currency_code          = MYR
| date_format            = dd-mm-yyyy
| time_zone              = [[Malaysian Standard Time|MST]]
| utc_offset             = [[UTC+8|+8]]
| drives_on              = left
| calling_code           = [[+60]]
| cctld                  = [[.my]]
| footnotes              = 
}}
'''Malaysia''' nopo nga iso pogun [[raja berperlembagaan]] [[persekutuan]] id [[Asia Tenggara]] i kiwaa do [[Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia|11 pogun (negeri) Melayu, 2 pogun (negeri) Borneo om 3 wilayah persekutuan]] i poingion id pogun kiginayo  {{convert|330803|km2|sqmi|-1}}. abaagi o Malaysia kumaa 2 kinoyonon i mangapit [[Laut China Selatan]], ii no [[Semenanjung Malaysia]] om [[Malaysia Timur|Malaysia Borneo]]. Miolos o Malaysia do piolitan tindal miampai [[Thailand]], [[Indonesia]], om [[Brunei]] om nogi piolitan rahat miampai [[Singapura]] om [[Filipina]].&lt;ref name=&quot;cies001&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cies.org/country/malaysia.htm |title=Country Pages - Malaysia |accessdate=2010-09-06 |publisher=Council for International Exchange of Scholars |work=Country Pages |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421170555/http://www.cies.org/country/malaysia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Id Malaysia no ii [[Tanjung Piai]], titik bobos kabaatan pointongkop tana tagayo [[Eurasia]] om Tanjung Simpang Mangayau, titik totos utara id pointongkod [[Pulau Borneo.|Pulau Borneo]]. 

Malaysia nopo nga nogomutan mantad Karajaan-karajaan Malayu ii haro id wilayah dau om nosiliu do taklukan Empayar British mantad abad kumo-18. Wilayah British koiso do hiti nopo nga nointutunan sabaagi Negeri-Negeri Selat. Semenanjung Malaysia ontok dii nopo nga ointutunan sabaagi Tana Malayu toi ko' Malaya ii ditimpuunon nopo nga piniiso id siriba komanwel ontok toun 1946, pogulu nosiliu do Persekutuan Tana Malayu ontok toun 1948. Ontok toun 1957, Persekutuan Tana Malayu nopo nga nakagampot do kagabasan. Toun 1963, miniamung o Tana Malayu miampai Sabah, Sarawak om Singapura montok momorun Malaysia. Ontok toun 1965, sinansagan do Singapura lo lumabus mantad persekutuan om nosiliu iso pogun di obibas.  

Luguan pogun Malaysia nopo nga [[Yang di-Pertuan Agong]], ii nopo nga raja elektif ii nopili om undion mantad 9 tinimungan raja negeri Malayu. Luguan eksekutif karajaan nopo nga Pordana Montiri. Tina pogun Malaysia nopo nga Kuala Lumpur miampai Putrajaya sabaagi longkod karajaan persekutuan. Malaysia nopo nga iso pogun perintis Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara om Pertubuhan Persidangan Islam, om nogi puru Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik, Negara-Negara Komanwel, om Pergerakan Negara-Negara Berkecuali. 

== Ngaran ==
[[Fail:LA2-NSRW-1-0148_malaysia.jpg|alt=English Map of Southeast Asia, &quot;MALAYSIA&quot; typeset horizontally so that the letters run across the northernmost corner of Borneo and pass just south of the Philippines.|kanan|thumb|&quot;Malaysia&quot; gunoon sabaagi label montok [[Kepulauan Melayu]] id pita toun 1914 id atlas Amerika Syarikat]]
Ngaran Malaysia nopo nga piomungan mantad do &quot;Malays&quot; om dohuri do Latin-Yunani &quot;-ia&quot; ii kikomoyon do tana koulunan Malayu. Tadon hogot 'Melayu' nopo nga tumanud do mogikaakawo teori. Kiwaa nogi mantad boros Sanskrit ii nopo nga &quot;Himalaya&quot; i sumuku do watas ii akawas id konuluhon toi ko' &quot;Malaiyur-pura&quot; i kikomoyon do kota nuluhon.  

== Politik ==
Malaysia nopo nga iso pogun persekutuan ii popoindalan do sistom Raja Berperlembagaan om Demokrasi Berparlimen. Luguan pogun nopo nga Yang di-Pertuan Agong ii nopili mantad 9 Raja Malayu montok timpu do limo toun. Siam negeri Malayu id Semenanjung Malaysia nopo nga natadbir di Raja kidaulat id negeri sondii miampai apat negeri suai ii au haro Raja nopo nga porintaon do Yang di-Pertua Negeri. Luguan karajaan montok pogun diti nopo nga [[Pordana Montiri]]. 

== Geografi ==
Malaysia nopo nga pogun kumo-66 totos tagayo id pomogunan miampai linaab koiyonon do {{convert|330803|km2|abbr=on}}. Malaysia nopo nga mirontob tindal miampai [[Thailand]] id Malaysia Barat om Indonesia miampai Brunei id Malaysia Timur. Malaysia om [[Singapura]] nopo dii nga pitongkiadon miampai do [[Selat Johor]] om piromutan maya iso tambak tokoro om iso sunsuyon. Malaysia nogi nga mirontob miampai maritim om [[Filipina]] om [[Vietnam]]. Malaysia nopo nga iso pogun ii kiwaa wilayah id tana tagayo Asia om kopulauan Malayu. 

[[Tanjung Piai]] ii poingiliu id negeri selatan [[Johor]] nopo nga titik totos selatan id tana tagayo do Asia. 

== Ekonomi ==
Malaysia nopo nga iso pasaran ekonomi ii maya relatif nopo nga kiorientasi poingukab om industri wagu. Kiekonomi totos agayo o Malaysia kumo-36 id pomogunan tumanud KDNK nominal om kumo-31 totos tagayo tumanud PPP. Ontok toun 2017, sektor perkhimatan nopo nga manaanakadai tagayo id KDNK pogun miampai 53.6 piatus suhutonon sektor perindustrian ii manakadai do 37.6 piatus. Sektor pomutanaman nopo nga manakadai do 8.8 piatus mantad ginumu KDNK pogun. Kadar manganggur id Malaysia nopo nga osiriba miampai 3.9 piatus.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malaysia – Unemployment Rate |url=https://www.economy.com/malaysia-unemployment-rate |access-date=28 Jun 2022 |work=[[Moody's Analytics]]}}{{Dead link|date=Januari 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; Koundolihon asing nopo nga kumo-24 totos agayo id pomogunan. 

Malaysia nopo nga pongeksport kumo-23 totos tagayo om pongimport kumo-25 totos agayo id pomogunan. Sektor dudumagang Malaysia nopo nga kagaras miampai wayaan kapal id Selat Melaka. Malaysia nogi nga pongeksport towud sandad om pomutanaman, hinombo petroleum nopo nga eksport ii totos agayo. Nokoumbal nogi Malaysia nosiliu pongeksport gulu bijih timah om gata'. Baino, pogun diti nopo nga pogun ii papaasil minyak sawit totos tagayo id pomogunan. Sektor kilang nogi nga nosiliu manaanakadai gulu kumaa ekonomi pogun.  

=== Infrastruktur ===
Malaysia nogi nga kiwaa wayaan tanalun kumo-26 totos tagayo id pomogunan miampai anggaran rinaru wayaan tanalun 238,823 kilometer. Kiwaa nogi wayaan kuritapui Malaysia kisinodu do 2,783 kilometer. Sistom transit aliran agaan nogi nga haro id piipiro bandar miagal ko' id Kuala Lumpur. Kiwa nogi 114 gana tutubpoon kapal om ii totos atangkangau nopo nga Gana Tutubpoon Kapal Sompomogunan Kuala Lumpur ii totos atangkangau kumo-12 id Asia. Kiwaa nogi turu pelabuhan id Malaysia miampai [[Pelabuhan Klang]] sabaagi pelabuhan gulu id pogun diti. 

=== Sains om teknologi ===
Ontok toun 2002, winorun Agensi Angkasa Negara (ANGKASA) montok manarampas toinsanan koimaan id Malaysia id angkasa, miampai mongunsub pondidikan om ponoriukan angkasa. 

Ontok toun 2007, pinapaatod Malaysia do angkasawan koiso pogun ii nopo nga Dato Dr Sheikh Muzaffar kumaa angkasa om momonsoi satelit miampai sokodung pogun [[Rusia]].

== Sukuon ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>833hremko2wx4zrkbrwaa9xvsguwls7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24789</id>
      <parentid>24788</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T04:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sains om teknologi */</comment>
      <origin>24789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20748" sha1="a656n2mbiosjk3vj30yz8dxwypu5v3t" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Malaysia
| name                   = {{unbulleted list|{{nobold|{{Script/Arabic|مليسيا}}}} ([[Jawi script|Jawi]])}} &lt;!-- The name of the Federation (official name of the state) according to Art 1(1) of the Federal Constitution is, in Malay and English, Malaysia. Nothing more, nothing less. 'Federation of' was only used for the state that preceded Malaysia – Federation of Malaya. Please do not insert 'Federation of' or 'Persekutuan' for Malay name --&gt;
| common_name            = Malaysia
| image_flag             = Flag of Malaysia.svg
| alt_flag               = A blue rectangle with a gold star and crescent in the canton, with 14 horizontal red and white stripes on the rest of the flag
| image_coat             = Coat of arms of Malaysia.svg
| coa_size               = 90
| symbol_type            = Coat of arms
| alt_coat               = Shield showing the symbols of the Malaysian states with a star and crescent above and a motto below, supported by two tigers
| image_map              = {{Switcher|[[File:Malaysia (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Location Malaysia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}}
| map_caption            = {{map caption |location_color=dark green |region=Asia |subregion= [[ASEAN]]
| subregion_color        = dark gray}}
| national_motto         = {{lang|ms|Bersekutu Bertambah Mutu}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |url-status=dead |archive-date=22 October 2013 |title=Malaysian Flag and Coat of Arms |publisher=Malaysian Government |access-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Script/Arabic|برسکوتو برتمبه موتو}} ([[Jawi script|Jawi]])&lt;br /&gt;&quot;[[Unity makes strength|Unity is Strength]]&quot;
| national_anthem        = &quot;{{lang|ms|[[Negaraku]]}}&quot;&lt;br /&gt;&quot;My Country&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Negaraku instrumental.ogg]]}}
| capital                = [[Kuala Lumpur]]{{refn|Constitutional capital, ceremonial and legislative}}&lt;br /&gt;{{coord|3|8|N|101|41|E|region:MY|display=inline}}
| admin_center           = [[Putrajaya]]{{refn|administrative and judicial}}&lt;br /&gt;{{coord|2|56|N|101|42|E|region:MY|display=inline}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Malaysian Malay|Malay]]{{ref|Section 9 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;The script of the national language shall be the Rumi script: provided that this shall not prohibit the use of the Malay script, more commonly known as the Jawi script, of the national language&quot;.}}{{ref|Section 2 of the [[National Language Act 1963/67]] states that &quot;Save as provided in this Act and subject to the safeguards contained in Article 152(1) of the Constitution relating to any other language and the language of any other community in Malaysia the national language shall be used for official purposes&quot;.}}{{ref|name=Recognized|See Article 152 of the [[Federal Constitution of Malaysia]] and [[National Language Act 1963/67]].}}
| languages_type         = Recognised language
| languages              = [[English language|English]]{{ref|name=Recognized}}
| ethnic_groups          = {{tree list}}
* 69.7% [[Bumiputera (Malaysia)|Bumiputera]]
** 57.3% [[Malaysian Malays|Malay]]
** 12.4% indigenous groups of [[Sabah]], [[Sarawak]] and [[Orang Asli]]
* 22.9% [[Malaysian Chinese|Chinese]]
* 6.6% [[Malaysian Indian|Indian]]
* 0.8% [[Ethnic origins of people in Malaysia|other]]
{{tree list/end}}
| ethnic_groups_year     = 2023
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;2021 pop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|title=Minister: Census shows Malaysia's oldest man and woman aged 120 and 118; preliminary census findings to be released in Feb 2022|date=17 January 2022|publisher=Malaymail|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074901/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/01/17/minister-census-shows-malaysias-oldest-man-and-woman-aged-120-and-118-preli/2035636|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=Current population and estimates, Malaysia 2021 Group |author=Department of Statistics Malaysia |access-date=1 February 2022 |year=2021 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201080046/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=ZjJOSnpJR21sQWVUcUp6ODRudm5JZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ubl|63.5% [[Islam in Malaysia|Sunni Islam]] ([[State religion|official]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|18.7% [[Buddhism in Malaysia|Buddhism]]|9.1% [[Christianity in Malaysia|Christianity]]|6.1% [[Hinduism in Malaysia|Hinduism]]|0.9% other|1.8% unknown}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2020|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 February 2020|access-date=26 June 2022|archive-date=22 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822014403/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&amp;cat=117&amp;bul_id=akliVWdIa2g3Y2VubTVSMkxmYXp1UT09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2020
| demonym                = [[Malaysians|Malaysian]]
| government_type        = Federal [[parliamentary system|parliamentary]] constitutional [[elective monarchy]]
| leader_title1          = [[Yang di-Pertuan Agong]] (King)
| leader_name1           = [[Ibrahim Iskandar of Johor|Ibrahim Iskandar]]
| leader_title2          = [[Prime Minister of Malaysia|Prime Minister]]
| leader_name2           = [[Anwar Ibrahim]]
| leader_title3          = [[President of the Dewan Negara]]
| leader_name3           = Vacant
| leader_title4          = [[Speaker of the Dewan Rakyat]]
| leader_name4           = [[Johari Abdul]]
| leader_title5          = [[Chief Justice of Malaysia|Chief Justice]]
| leader_name5           = [[Tengku Maimun Tuan Mat]]
| legislature            = [[Parliament of Malaysia|Parliament]]
| upper_house            = [[Dewan Negara]] (Senate)
| lower_house            = [[Dewan Rakyat]] (House of Representatives)
| sovereignty_type       = [[Independence Day (Malaysia)|Independence]]
| sovereignty_note       = mantad do [[United Kingdom]]
| established_event1     = [[Federation of Malaya]]
| established_date1      = 31 magus 1957&lt;ref&gt;{{cite book|author=Mackay, Derek|title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–|access-date=20 June 2015|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119151920/https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&amp;pg=PA240|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event2     = [[Sarawak Self-government Day|Sarawak self-governance]]
| established_date2      = 22 Madas 1963
| established_event3     = [[North Borneo Self-government Day|North Borneo self-governance]]
| established_date3      = 31 Magus 1963&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|title=31 Ogos 1963, Hari kemerdekaan Sabah yang rasmi|publisher=AWANI|date=14 May 2021|access-date=1 September 2021|archive-date=1 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901062457/https://www.astroawani.com/perspektif/kenapa-kita-takut-dengan-sejarah-22258|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_event4     = [[Proclamation of Malaysia]]
| established_date4      = 16 Manom 1963
| area_rank              = 67th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2               = 330,803&lt;ref name=&quot;2010 stats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=2 August 2023  |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=27 December 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malaysia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030607/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15356257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = 127,720
| percent_water          = 0.3
| population_estimate    = 34,564,810&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Malaysia|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2024
| population_estimate_rank = 43rd
| population_census_year = 2020
| population_census      = 32,447,385&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |title=Population and Housing Census of Malaysia 2020 |publisher=Department of Statistics, Malaysia |page=48 |access-date=23 March 2022 |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228142122/https://cloud.stats.gov.my/index.php/s/ppMYkLC4kyUzHKn#pdfviewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 101
| population_density_sq_mi = 263
| population_density_rank = 116th
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.306 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Malaysia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416230123/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=548,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = 30th
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $39,030&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd
| GDP_nominal            = {{increase}} $445.519 billion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = 36th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $13,315&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MY&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 67th
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = 40.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MY | title=World Bank Open Data }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 2022&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.807&lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 63rd
| currency               = [[Malaysian ringgit]] (RM)
| currency_code          = MYR
| date_format            = dd-mm-yyyy
| time_zone              = [[Malaysian Standard Time|MST]]
| utc_offset             = [[UTC+8|+8]]
| drives_on              = left
| calling_code           = [[+60]]
| cctld                  = [[.my]]
| footnotes              = 
}}
'''Malaysia''' nopo nga iso pogun [[raja berperlembagaan]] [[persekutuan]] id [[Asia Tenggara]] i kiwaa do [[Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia|11 pogun (negeri) Melayu, 2 pogun (negeri) Borneo om 3 wilayah persekutuan]] i poingion id pogun kiginayo  {{convert|330803|km2|sqmi|-1}}. abaagi o Malaysia kumaa 2 kinoyonon i mangapit [[Laut China Selatan]], ii no [[Semenanjung Malaysia]] om [[Malaysia Timur|Malaysia Borneo]]. Miolos o Malaysia do piolitan tindal miampai [[Thailand]], [[Indonesia]], om [[Brunei]] om nogi piolitan rahat miampai [[Singapura]] om [[Filipina]].&lt;ref name=&quot;cies001&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cies.org/country/malaysia.htm |title=Country Pages - Malaysia |accessdate=2010-09-06 |publisher=Council for International Exchange of Scholars |work=Country Pages |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421170555/http://www.cies.org/country/malaysia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Id Malaysia no ii [[Tanjung Piai]], titik bobos kabaatan pointongkop tana tagayo [[Eurasia]] om Tanjung Simpang Mangayau, titik totos utara id pointongkod [[Pulau Borneo.|Pulau Borneo]]. 

Malaysia nopo nga nogomutan mantad Karajaan-karajaan Malayu ii haro id wilayah dau om nosiliu do taklukan Empayar British mantad abad kumo-18. Wilayah British koiso do hiti nopo nga nointutunan sabaagi Negeri-Negeri Selat. Semenanjung Malaysia ontok dii nopo nga ointutunan sabaagi Tana Malayu toi ko' Malaya ii ditimpuunon nopo nga piniiso id siriba komanwel ontok toun 1946, pogulu nosiliu do Persekutuan Tana Malayu ontok toun 1948. Ontok toun 1957, Persekutuan Tana Malayu nopo nga nakagampot do kagabasan. Toun 1963, miniamung o Tana Malayu miampai Sabah, Sarawak om Singapura montok momorun Malaysia. Ontok toun 1965, sinansagan do Singapura lo lumabus mantad persekutuan om nosiliu iso pogun di obibas.  

Luguan pogun Malaysia nopo nga [[Yang di-Pertuan Agong]], ii nopo nga raja elektif ii nopili om undion mantad 9 tinimungan raja negeri Malayu. Luguan eksekutif karajaan nopo nga Pordana Montiri. Tina pogun Malaysia nopo nga Kuala Lumpur miampai Putrajaya sabaagi longkod karajaan persekutuan. Malaysia nopo nga iso pogun perintis Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara om Pertubuhan Persidangan Islam, om nogi puru Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik, Negara-Negara Komanwel, om Pergerakan Negara-Negara Berkecuali. 

== Ngaran ==
[[Fail:LA2-NSRW-1-0148_malaysia.jpg|alt=English Map of Southeast Asia, &quot;MALAYSIA&quot; typeset horizontally so that the letters run across the northernmost corner of Borneo and pass just south of the Philippines.|kanan|thumb|&quot;Malaysia&quot; gunoon sabaagi label montok [[Kepulauan Melayu]] id pita toun 1914 id atlas Amerika Syarikat]]
Ngaran Malaysia nopo nga piomungan mantad do &quot;Malays&quot; om dohuri do Latin-Yunani &quot;-ia&quot; ii kikomoyon do tana koulunan Malayu. Tadon hogot 'Melayu' nopo nga tumanud do mogikaakawo teori. Kiwaa nogi mantad boros Sanskrit ii nopo nga &quot;Himalaya&quot; i sumuku do watas ii akawas id konuluhon toi ko' &quot;Malaiyur-pura&quot; i kikomoyon do kota nuluhon.  

== Politik ==
Malaysia nopo nga iso pogun persekutuan ii popoindalan do sistom Raja Berperlembagaan om Demokrasi Berparlimen. Luguan pogun nopo nga Yang di-Pertuan Agong ii nopili mantad 9 Raja Malayu montok timpu do limo toun. Siam negeri Malayu id Semenanjung Malaysia nopo nga natadbir di Raja kidaulat id negeri sondii miampai apat negeri suai ii au haro Raja nopo nga porintaon do Yang di-Pertua Negeri. Luguan karajaan montok pogun diti nopo nga [[Pordana Montiri]]. 

== Geografi ==
Malaysia nopo nga pogun kumo-66 totos tagayo id pomogunan miampai linaab koiyonon do {{convert|330803|km2|abbr=on}}. Malaysia nopo nga mirontob tindal miampai [[Thailand]] id Malaysia Barat om Indonesia miampai Brunei id Malaysia Timur. Malaysia om [[Singapura]] nopo dii nga pitongkiadon miampai do [[Selat Johor]] om piromutan maya iso tambak tokoro om iso sunsuyon. Malaysia nogi nga mirontob miampai maritim om [[Filipina]] om [[Vietnam]]. Malaysia nopo nga iso pogun ii kiwaa wilayah id tana tagayo Asia om kopulauan Malayu. 

[[Tanjung Piai]] ii poingiliu id negeri selatan [[Johor]] nopo nga titik totos selatan id tana tagayo do Asia. 

== Ekonomi ==
Malaysia nopo nga iso pasaran ekonomi ii maya relatif nopo nga kiorientasi poingukab om industri wagu. Kiekonomi totos agayo o Malaysia kumo-36 id pomogunan tumanud KDNK nominal om kumo-31 totos tagayo tumanud PPP. Ontok toun 2017, sektor perkhimatan nopo nga manaanakadai tagayo id KDNK pogun miampai 53.6 piatus suhutonon sektor perindustrian ii manakadai do 37.6 piatus. Sektor pomutanaman nopo nga manakadai do 8.8 piatus mantad ginumu KDNK pogun. Kadar manganggur id Malaysia nopo nga osiriba miampai 3.9 piatus.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malaysia – Unemployment Rate |url=https://www.economy.com/malaysia-unemployment-rate |access-date=28 Jun 2022 |work=[[Moody's Analytics]]}}{{Dead link|date=Januari 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; Koundolihon asing nopo nga kumo-24 totos agayo id pomogunan. 

Malaysia nopo nga pongeksport kumo-23 totos tagayo om pongimport kumo-25 totos agayo id pomogunan. Sektor dudumagang Malaysia nopo nga kagaras miampai wayaan kapal id Selat Melaka. Malaysia nogi nga pongeksport towud sandad om pomutanaman, hinombo petroleum nopo nga eksport ii totos agayo. Nokoumbal nogi Malaysia nosiliu pongeksport gulu bijih timah om gata'. Baino, pogun diti nopo nga pogun ii papaasil minyak sawit totos tagayo id pomogunan. Sektor kilang nogi nga nosiliu manaanakadai gulu kumaa ekonomi pogun.  

=== Infrastruktur ===
Malaysia nogi nga kiwaa wayaan tanalun kumo-26 totos tagayo id pomogunan miampai anggaran rinaru wayaan tanalun 238,823 kilometer. Kiwaa nogi wayaan kuritapui Malaysia kisinodu do 2,783 kilometer. Sistom transit aliran agaan nogi nga haro id piipiro bandar miagal ko' id Kuala Lumpur. Kiwa nogi 114 gana tutubpoon kapal om ii totos atangkangau nopo nga Gana Tutubpoon Kapal Sompomogunan Kuala Lumpur ii totos atangkangau kumo-12 id Asia. Kiwaa nogi turu pelabuhan id Malaysia miampai [[Pelabuhan Klang]] sabaagi pelabuhan gulu id pogun diti. 

=== Sains om teknologi ===
Ontok toun 2002, winorun Agensi Angkasa Negara (ANGKASA) montok manarampas toinsanan koimaan id Malaysia id angkasa, miampai mongunsub pondidikan om ponoriukan angkasa. 

Ontok toun 2007, pinapaatod Malaysia do angkasawan koiso pogun ii nopo nga Dato Dr Sheikh Muzaffar kumaa angkasa om momonsoi satelit miampai sokodung pogun [[Rusia]].

== Demografi ==
Tumanud Jabatan Perangkaan Malaysia, kipopulasi Malaysia soginumu 32,447,385 tulun ontok toun 2020. Kiwaa nogi kepadatan mogiigiyon id Malaysia soginumu 96 tulun perkilometer pasagi. Mogiigiyon kiwarganegara Malaysia nogi nga momorun 91.8 piatus mantad ginumu mogiigiyon. 

=== Agama ===
Porlombagaan Malaysia nopo nga mamadamin kobibasan kiugama om Islam nopo nga sabaagi ugama rasmi id Malaysia. Tumanud perangkaan Banci Mogiigiyon om Kawalayan 2020, kiikiro 63.5 piatus mogiigiyon nopo nga kiugama Islam; 18.7 piatus Buddha; 9 piatus nopo nga Kristian; 6.1 piatus Hindu miampai 0.9 piatus nopo nga ugama suai miagal ko' Sikhisme om Konfusianisme. Kiwaa nogi mogiigiyon di au haro ugama i momorun 1.8 piatus mantad poingtongkop mogiigiyon. 

=== Boros ===
Boros rasmi om kabansaan Malaysia nopo nga Boros Malayu Malaysia, iso bontuk standard montok Boros Malayu. Pogulu diti, ngaran Boros Malaysia nogi nga nokoumbal gunoon maya rasmi nga karajaan baino nopo nga minomoguno kawagu do terma Boros Malayu sabaagi boros rasmi. Akta Boros Kabansaan 1967 nogi nga minanantu do boros ponuatan rumi nopo nga ponuratan rasmi montok boros kabansaan sundung do pabanaron nogi o pomogunoon [[ponuratan Jawi]]. 

== Sukuon ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>a656n2mbiosjk3vj30yz8dxwypu5v3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pibatasan 20 Ahal Sabah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8849</id>
    <revision>
      <id>24790</id>
      <timestamp>2026-09-16T05:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>Dicipta dengan menterjemah laman &quot;[[:ms:Special:Redirect/revision/6960332|Perjanjian 20 Perkara Sabah]]&quot;</comment>
      <origin>24790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19994" sha1="dfj9ify54xasqvz63scwtx09w4coh3y" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Kerajaan British, bekerjasama dengan Kerajaan Persekutuan Tanah Melayu, melantik Suruhanjaya Siasatan untuk Borneo Utara dan Sarawak pada Januari 1962 untuk menentukan sama ada rakyat menyokong cadangan untuk mewujudkan Persekutuan Malaysia. Pasukan lima orang, yang terdiri daripada dua orang Malaya dan tiga wakil British, diketuai oleh [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. . Sebuah jawatankuasa antara kerajaan (Jawatankuasa Lansdowne) telah dilantik untuk mengusahakan butiran akhir Perjanjian Malaysia. [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] berkhidmat untuk Britain dan Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Menteri Persekutuan Tanah Melayu berkhidmat untuk Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 perkara itu ditulis dengan tujuan untuk menjaga kepentingan, hak, dan autonomi penduduk Borneo Utara semasa pembentukan persekutuan Malaysia. Cadangan yang serupa, dengan perbezaan kandungan tertentu, telah dibuat oleh Sarawak, dan biasanya dirujuk sebagai Perjanjian 18 perkara.

Perhatian sering diberikan kepada memorandum ini oleh mereka yang percaya bahawa prinsip mereka tidak kemudiannya dipatuhi selepas persekutuan. Terdapat banyak desakan agar memorandum 20 perkara itu dikaji semula bagi mengambil kira perubahan sosial, ekonomi dan politik dari semasa ke semasa.

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Januari 1962''': Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) diumumkan untuk memerhatikan pandangan rakyat Singapura, Sarawak, Brunei dan Borneo Utara.
* '''21 Mac 1962''': Pada mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia terdapat persetujuan bahawa adalah lebih baik untuk menunggu Suruhanjaya Cobbold, yang telah ditugaskan untuk menilai sokongan terhadap cadangan di Borneo Utara dan Sarawak, untuk melengkapkan laporannya, untuk mempertimbangkan penemuannya sebelum keputusan dibuat mengenai persekutuan Malaysia.
* '''21 Jun 1962''': Laporan Cobbold telah disiapkan dan diserahkan kepada perdana menteri Britain dan Malaya (secara sulit). Laporan itu menyimpulkan bahawa satu pertiga menyokong sepenuhnya idea itu, satu pertiga menyokong dengan syarat perlindungan dimasukkan, dan satu pertiga selebihnya dibahagikan antara mereka yang lebih suka Borneo Utara dan Sarawak untuk mendapatkan kemerdekaan sebelum penggabungan dan mereka yang menolak penggabungan secara terang-terangan. Pandangan suruhanjaya itu ialah - sokongan padu untuk Malaysia bersekutu (dengan pemindahan kedaulatan dalam tempoh dua belas bulan), menggabungkan pengaturan peralihan di mana British akan kekal untuk beberapa tahun pertama.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Julai 1962''': Kerajaan British dan Malaya pada dasarnya memutuskan bahawa Persekutuan Malaysia yang dicadangkan perlu diwujudkan pada 31 Ogos 1963. Sebuah Jawatankuasa Antara Kerajaan (IGC) akan dibentuk untuk mengusahakan pengaturan perlembagaan pada masa hadapan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Ogos 1962''': Laporan itu diterbitkan kepada semua pihak. Khabarnya, ini mengejutkan Borneo Utara.
* '''13 – 14 Ogos 1962''': [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] mengadakan mesyuarat pemimpin politik yang merangka memorandum tuntutan minimum 14 perkara (kemudian 20 perkara). Ini mendapat sokongan daripada Sarawak.

* '''12 &amp; 26 September 1962 (masing-masing)''': Majlis perundangan Borneo Utara dan Sarawak bersetuju dengan pembentukan Malaysia dengan syarat hak-hak negeri dilindungi.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Walaupun tiada bantahan terhadap agama Islam sebagai agama kebangsaan Malaysia akan tetapi agama rasmi sepatutnya tidak akan diadakan di Borneo Utara, dan segala perundangan mengenai agama Islam yang terkandung di dalam Perlembagaan Malaya tidak harus digunakan di Borneo Utara.

=== Perkara 2: Bahasa ===

:* a) Bahasa Melayu harus dijadikan Bahasa Kebangsaan Persekutuan
:* b) Penggunaan Bahasa Inggeris harus diteruskan untuk tempoh sepuluh tahun selepas [[Tadau Malaysia|Hari Malaysia]]
:* c) Bahasa Inggeris harus digunakan sebagai bahasa rasmi Borneo Utara untuk semua tujuan berkaitan dengan negeri dan persekutuan, tanpa had masa.

=== Perkara 3: Perlembagaan ===
Walaupun Perlembagaan Persekutuan Malaya diterima sebagai asas untuk membentuk Perlembagaan Malaysia, akan tetapi Perlembagaan Malaysia seharusnya dipersetujui oleh pergabungan negeri-negeri bebas dan sepatutnya bukan sesuatu susunan pindaan kepada sebuah perlembagaan yang telah digubal dan dipersetujui oleh negeri-negeri yang berasingan di dalam keadaan yang berlainan sekali. Sebuah perlembagaan baru untuk Borneo Utara sewajarnya amat diperlukan.

=== Perkara 4: Ketua Persekutuan ===
Ketua (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara tidak layak untuk dipilih sebagai Ketua Persekutuan.

=== Perkara 5: Nama Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; bukan &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Perkara 6: Imigresen ===
Kawalan ke atas penghijrahan dari luar ke mana-mana tempat di Malaysia seharusnya terletak di bawah kuasa kerajaan Persekutuan tetapi kemasukan ke Borneo Utara sepatutnya juga memerlukan persetujuan Kerajaan Negeri.

Kerajaan Persekutuan tidak seharusnya berkuasa membatalkan kemasukkan sesiapa pun ke dalam Borneo Utara jika ia berkaitan dengan urusan kerajaan negeri kecuali atas sebab-sebab keselamatan sahaja. Borneo Utara seharusnya mempunyai kuasa yang tidak terhad ke atas pergerakan seseorang, kecuali mereka yang bertugas di bawah kerajaan Persekutuan daripada tempat-tempat lain Malaysia di Borneo Utara.

=== Perkara 7: Hak Menarik Diri ===
Hak untuk memisah atau menarik diri dari Persekutuan seharusnya tidak ada.

=== Perkara 8: Borneonisasi ===
Proses untuk melantik orang-orang tempatan ke dalam perkhidmatan awam negeri Borneo Utara seharusnya diwujudkan secepat mungkin.

=== Perkara 9: Pegawai-pegawai British ===
Segala usaha harus dibuat untuk menggalakkan pegawai-pegawai British untuk meneruskan perkhidmatan mereka dalam perkhidmatan awam sehingga tempat mereka boleh diganti oleh orang-orang tempatan yang berkelayakan.

=== Perkara 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kepada pindaan berikut, Perenggan 148(k) cadangan dalam Laporan Cobbold seharusnya menentukan hak kewarganegaraan penduduk Borneo Utara di dalam Persekutuan tertakluk kepada pindaan berikut:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya tidak mengandungi syarat mengenai penetapan selama 5 tahun
:* b) Untuk diselaraskan dengan undang-undang kami, perenggan kecil (II) sepatutnya menyatakan &quot;7 daripada 10 tahun&quot; dan bukan &quot;8 daripada 10 tahun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) tidak sepatutnya mengandungi sekatan berkenaan dengan kewarganegaraan ibu bapa seseorang yang dilahirkan di Borneo Utara selepas Hari Malaysia semestinya menjadi warganegara persekutuan.

=== Perkara 11: Cukai dan kewangan ===
Borneo Utara harus mengekalkan kawalan ke atas kewangan, pembangunan dan tarifnya sendiri, dan harus mempunyai hak untuk mengusahakan cukainya sendiri dan mengumpul pinjaman atas kreditnya sendiri.

=== Perkara 12: Kedudukan khas bangsa asli/bumiputera Borneo Utara ===
Pada prinsipnya bangsa asli Borneo Utara seharusnya menikmati hak keistimewaan seperti yang diberikan kepada bangsa Melayu di Malaya, tetapi formula yang dipraktikkan di Malaya tidak semestinya digunapakai oleh Borneo Utara.

=== Perkara 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Ketua Menteri harus dipilih oleh ahli-ahli tidak rasmi Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya mempunyai suatu sistem kementerian yang sesuai.

=== Perkara 14: Jangkamasa Peralihan ===
Ini sepatutnya tujuh tahun dan dalam tempoh tersebut kuasa perundangan mesti diserahkan kepada Negeri Borneo Utara oleh Perlembagaan dan bukan hanya diwakilkan kepada Kerajaan Negeri oleh Kerajaan Persekutuan.

=== Perkara 15: Pelajaran ===
Sistem pelajaran Borneo Utara yang wujud sekarang harus diteruskan dan dengan itu ia harus diletakkan di bawah kawalan kerajaan negeri.

=== Perkara 16: Perlindungan kepada Perlembagaan ===
Tiada pindaan atau penarikan balik sebarang perlindungan khas yang diberikan kepada Borneo Utara harus dibuat oleh Kerajaan Pusat tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus dimiliki secara eksklusif kepada rakyat di negeri itu. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik dan Parti Pasok Momogun menganggap bahawa majoriti tiga perempat diperlukan untuk melaksanakan sebarang pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan dan Negeri sedangkan UNKO dan USNO menganggap majoriti dua pertiga adalah mencukupi.)

=== Perkara 17: Perwakilan dalam Parlimen Persekutuan ===
Ini sepatutnya bukan hanya bergantung kepada jumlah penduduk Borneo Utara tetapi juga kepada keluasan dan keupayaannya, dan dalam mana-mana perkara ia sepatutnya tidak kurang dari jumlah perwakilan dari Singapura.

=== Perkara 18: Nama Ketua Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Perkara 19: Nama Negeri ===

=== Perkara 20: Tanah, hutan, kerajaan tempatan dan lain-lain ===
Peruntukan dalam Perlembagaan Persekutuan berkenaan dengan kuasa Majlis Tanah Negara tidak sepatutnya terpakai di Borneo Utara. Begitu juga, Majlis Kebangsaan bagi Kerajaan Tempatan tidak sepatutnya memohon di Borneo Utara.

Memorandum 20 Perkara ini selalu di salah ertikan sebagai kandungan tuntutan di dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) oleh penuntut hak MA63.

Terdapat 5 parti-parti politik dari Sabah yang mengemukakan memorandum mereka pada 29 Ogos 1962 kepada Lord Lansdowne. Sekarang memorandum ini dikenali sebagai 20 Perkara. Terdapat salah faham di antara orang Sabah sendiri yang mengiktiraf 20 Perkara ini sebagai satu perjanjian atau asas Perjanjian Malaysia 1963.

Dokumen ini bukan perjanjian atau asas perjanjian ia hanya satu memorandum yang diserahkan kepada Lord Lansdowne untuk pertimbangan beliau tidak lebih, tidak kurang.

== Kontroversi ==

=== Perkara 7: Hak Pemisahan Diri ===
Perkara 2 Perlembagaan Malaysia menyatakan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai hak untuk menukar sempadan negeri atau mengakui mana-mana negeri baru ke dalam persekutuan. Walau bagaimanapun, tidak ada peruntukan mengenai pemisahan negeri-negeri dari persekutuan. Walau bagaimanapun, bekas ahli akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, mengatakan bahawa Perkara 2 Perlembagaan juga membayangkan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai kata akhir mengenai pemisahan negara dari persekutuan, seperti yang dilakukan kepada Singapura pada tahun 1965. Selain itu, sebarang cadangan mengenai pemisahan Sabah dan Sarawak daripada Malaysia boleh dihukum di bawah Akta Hasutan.

Jeniri Amir dari Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) menyatakan bahawa Sarawak dan Sabah tidak mempunyai hak untuk menarik diri daripada persekutuan mengikut Perkara 7. Walau bagaimanapun, kumpulan pemisah yang diketuai oleh Doris Jones mengatakan bahawa maksud perkataan &quot;harus&quot; seperti dalam &quot;Tidak ada hak untuk berpisah dari Persekutuan&quot; hanyalah cadangan yang bertentangan dengan &quot;hendaklah&quot; yang membayangkan perintah.

=== Perkara 18: Nama Ketua Negara ===
Menerusi Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri yang tidak mempunyai Raja seperti Melaka dan [[Pulau Pinang]] diketuai oleh Gabenor (ejaan lama: Gabnor). Kemudiannya, melalui Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), [[Sabah]] dan [[Singapura]] memilih gelaran khusus yang berbeza daripada Gabenor: Sabah menggunakan [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], manakala Singapura memakai gelaran Yang di-Pertuan Negara Singapura. Sarawak pula mengekalkan gelaran Gabenor Sarawak. Gelaran Yang di-Pertuan Negara ini juga turut digunakan oleh Negara Brunei Darussalam.

Pada 27 Ogos 1976, pindaan Perkara 160 Perlembagaan Malaysia telah memansuhkan istilah Gabenor dan menggantikannya dengan Yang di-Pertua Negeri. Pindaan ini menyelaraskan gelaran ketua negeri bagi Sabah, Sarawak, Melaka, dan Pulau Pinang, sekali gus menghapuskan perbezaan istilah (''autonomi visual'') antara Negeri-Negeri Borneo dengan Negeri-Negeri di Semenanjung. Pindaan ini secara automatik mengubah gelaran Ketua Negeri Sabah daripada Yang di-Pertua Negara Sabah kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Tidak pernah, sesetengah kumpulan berpendapat bahawa Sabah dan Sarawak harus dipanggil &quot;Negara&quot;, dan ketua negara yang dipanggil &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, atas dasar bahawa Sarawak mencapai kemerdekaan pada 22 Julai 1963 dan Sabah mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1963 sebelum membentuk Malaysia bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu]] pada 16 September 1963. Mereka percaya bahawa ketua negeri Sabah yang dikenali sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; antara tahun 1963 dan 1976 menyokong pandangan ini.

== Perbezaan daripada perjanjian 18 perkara Sarawak ==

=== Bahasa ===
Sarawak meminta bahasa Inggeris dengan menjadi bahasa rasmi Sarawak, tetapi tidak meminta bahasa Melayu juga dimasukkan sebagai satu diantara bahasa rasmi, tidak seperti bahasa Borneo Utara. 

=== Ketua negara ===
Borneo Utara tidak sama sekali menyebut proses ini sambil hanya menyatakan Ketua Negara perlu digayakan sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sementara itu, Sarawak meminta Ketua Negara dipilih daripada mana-mana orang asli di Wilayah Sarawak, di mana kaedah akan diusahakan kemudian. 

Borneo Utara yang secara jelas bertujuan untuk mengawal imigresen dari negara lain dan dari negeri lainnya di Malaysia. Tidak seperti Sarawak menyatakan hasratnya untuk mengawal imigresen orang dari luar Malaysia tetapi tidak ada menyebut orang dari bahagian lain di Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Sarawak dengan secara jelas menyatakan bahawa rakyat Sarawak harus dilantik ke jawatan persekutuan yang berpangkalan di Sarawak. 

=== Kewarganegaraan ===
Borneo Utara ada mengeluarkan dua syarat tambahan untuk menjadi warganegara Malaysia: syarat pemastautin lima tahun bagi warganegara British dan tanah jajahannya dan seseorang hanya boleh menjadi warganegara melalui kuat kuasa undang-undang selepas pembentukan Malaysia apabila salah seorang daripada ibu bapa mereka adalah seorang warganegara atau pemastautin tetap. Sementara itu, Kedua-dua Wilayah Sarawak dan Borneo Utara meminta supaya layak mendapat kerakyatan Malaysia, seseorang itu perlu tinggal di Malaysia dengan masa sekurang-kurangnya tujuh daripada sepuluh tahun sebelum membuat permohonan kewarganegaraan. 

=== Kewangan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Perwakilan di Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Kerajaan Negeri ===
Borneo Utara meminta Perdana Menteri dan sistem menteri. Sementara itu, Sarawak juga telahpun meminta Ketua Menteri dan sistem keahlian. &lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Tempoh peralihan ===
Borneo Utara telahpun meminta tempoh peralihan selama tujuh tahun. Dalam tempoh ini, kuasa perundangan akan diwakilkan kepada Borneo Utara oleh perlembagaan, bukannya oleh kerajaan persekutuan. Sementara itu, Sarawak meminta supaya kuasa persekutuan diwakilkan kepada Sarawak dalam tempoh peralihan dari tiga hingga lima tahun. &lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>dfj9ify54xasqvz63scwtx09w4coh3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24791</id>
      <parentid>24790</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T05:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <origin>24791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19900" sha1="rg42vz6sm4mee7mjtutdkku7kr4zas6" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Karajaan British, minisokodung miamapi Karajaan Persekutuan Tanah Melayu do melantik Suruhanjaya Siasatan montok Borneo Utara om Sarawak ontok Milatok 1962 montok mogintong do osokodung nangku o koulunan kumaa sogu do momonsoi Persekutuan Malaysia. 5 tulun id tinimungan ii nopo nga duotulun Malaya om tolu mobi British, ii binuruan di [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. Iso jawatankuasa id pialatan do karajaan (Jawatankuasa Lansdowne) nogi nga winonsoi montok dilantik kumalaja do butiran tohuri Perjanjian Malaysia. Berkhidmat i [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] montok Britain om Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Montiri Persekutuan Tanah Melayu i berkhidmat montok Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 ahal dii nopo nga sinuat miampai tudu do mantamong kapansalan, hak, om autonomi mogiigiyon Borneo Utara ontok pomorunan persekutuan Malaysia. Sogu di miagal, miampai pisuayan tonsi di natantu nogi nga winonsoi doi sinuku sabaagi do Pibatasan 18 Ahal.

Asaru onuan do tarad kuma memorandum diti tu otumbayaan yolo do prinsip diolo nopo nga au potolibon om okunan opongo o persekutuan. Kiwaa ogumu desakan moi do soriukan kawagu o memorandum 20 ahal dii montok mogintong kosimbanan sosial, ekonomi om politik mantad timpu kumaa timpu. 

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Milatok 1962''': Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) diumumkan untuk memerhatikan pandangan rakyat Singapura, Sarawak, Brunei dan Borneo Utara.
* '''21 Gomot 1962''': Pada mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia terdapat persetujuan bahawa adalah lebih baik untuk menunggu Suruhanjaya Cobbold, yang telah ditugaskan untuk menilai sokongan terhadap cadangan di Borneo Utara dan Sarawak, untuk melengkapkan laporannya, untuk mempertimbangkan penemuannya sebelum keputusan dibuat mengenai persekutuan Malaysia.
* '''21 Mahas 1962''': Laporan Cobbold telah disiapkan dan diserahkan kepada perdana menteri Britain dan Malaya (secara sulit). Laporan itu menyimpulkan bahawa satu pertiga menyokong sepenuhnya idea itu, satu pertiga menyokong dengan syarat perlindungan dimasukkan, dan satu pertiga selebihnya dibahagikan antara mereka yang lebih suka Borneo Utara dan Sarawak untuk mendapatkan kemerdekaan sebelum penggabungan dan mereka yang menolak penggabungan secara terang-terangan. Pandangan suruhanjaya itu ialah - sokongan padu untuk Malaysia bersekutu (dengan pemindahan kedaulatan dalam tempoh dua belas bulan), menggabungkan pengaturan peralihan di mana British akan kekal untuk beberapa tahun pertama.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Madas 1962''': Kerajaan British dan Malaya pada dasarnya memutuskan bahawa Persekutuan Malaysia yang dicadangkan perlu diwujudkan pada 31 Ogos 1963. Sebuah Jawatankuasa Antara Kerajaan (IGC) akan dibentuk untuk mengusahakan pengaturan perlembagaan pada masa hadapan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Magus 1962''': Laporan itu diterbitkan kepada semua pihak. Khabarnya, ini mengejutkan Borneo Utara.
* '''13 – 14 Magus 1962''': [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] mengadakan mesyuarat pemimpin politik yang merangka memorandum tuntutan minimum 14 perkara (kemudian 20 perkara). Ini mendapat sokongan daripada Sarawak.

* '''12 &amp; 26 Manom 1962 (sosondii)''': Majlis perundangan Borneo Utara dan Sarawak bersetuju dengan pembentukan Malaysia dengan syarat hak-hak negeri dilindungi.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Walaupun tiada bantahan terhadap agama Islam sebagai agama kebangsaan Malaysia akan tetapi agama rasmi sepatutnya tidak akan diadakan di Borneo Utara, dan segala perundangan mengenai agama Islam yang terkandung di dalam Perlembagaan Malaya tidak harus digunakan di Borneo Utara.

=== Ahal 2: Boros ===

:* a) Bahasa Melayu harus dijadikan Bahasa Kebangsaan Persekutuan
:* b) Penggunaan Bahasa Inggeris harus diteruskan untuk tempoh sepuluh tahun selepas [[Tadau Malaysia|Hari Malaysia]]
:* c) Bahasa Inggeris harus digunakan sebagai bahasa rasmi Borneo Utara untuk semua tujuan berkaitan dengan negeri dan persekutuan, tanpa had masa.

=== Ahal 3: Perlembagaan ===
Walaupun Perlembagaan Persekutuan Malaya diterima sebagai asas untuk membentuk Perlembagaan Malaysia, akan tetapi Perlembagaan Malaysia seharusnya dipersetujui oleh pergabungan negeri-negeri bebas dan sepatutnya bukan sesuatu susunan pindaan kepada sebuah perlembagaan yang telah digubal dan dipersetujui oleh negeri-negeri yang berasingan di dalam keadaan yang berlainan sekali. Sebuah perlembagaan baru untuk Borneo Utara sewajarnya amat diperlukan.

=== Ahal  4: Ketua Persekutuan ===
Ketua (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara tidak layak untuk dipilih sebagai Ketua Persekutuan.

=== Ahal 5: Nama Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; bukan &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Ahal 6: Imigresen ===
Kawalan ke atas penghijrahan dari luar ke mana-mana tempat di Malaysia seharusnya terletak di bawah kuasa kerajaan Persekutuan tetapi kemasukan ke Borneo Utara sepatutnya juga memerlukan persetujuan Kerajaan Negeri.

Kerajaan Persekutuan tidak seharusnya berkuasa membatalkan kemasukkan sesiapa pun ke dalam Borneo Utara jika ia berkaitan dengan urusan kerajaan negeri kecuali atas sebab-sebab keselamatan sahaja. Borneo Utara seharusnya mempunyai kuasa yang tidak terhad ke atas pergerakan seseorang, kecuali mereka yang bertugas di bawah kerajaan Persekutuan daripada tempat-tempat lain Malaysia di Borneo Utara.

=== Ahal 7: Hak Menarik Diri ===
Hak untuk memisah atau menarik diri dari Persekutuan seharusnya tidak ada.

=== Ahal 8: Borneonisasi ===
Proses untuk melantik orang-orang tempatan ke dalam perkhidmatan awam negeri Borneo Utara seharusnya diwujudkan secepat mungkin.

=== Ahal 9: Pegawai-pegawai British ===
Segala usaha harus dibuat untuk menggalakkan pegawai-pegawai British untuk meneruskan perkhidmatan mereka dalam perkhidmatan awam sehingga tempat mereka boleh diganti oleh orang-orang tempatan yang berkelayakan.

=== Ahal 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kepada pindaan berikut, Perenggan 148(k) cadangan dalam Laporan Cobbold seharusnya menentukan hak kewarganegaraan penduduk Borneo Utara di dalam Persekutuan tertakluk kepada pindaan berikut:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya tidak mengandungi syarat mengenai penetapan selama 5 tahun
:* b) Untuk diselaraskan dengan undang-undang kami, perenggan kecil (II) sepatutnya menyatakan &quot;7 daripada 10 tahun&quot; dan bukan &quot;8 daripada 10 tahun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) tidak sepatutnya mengandungi sekatan berkenaan dengan kewarganegaraan ibu bapa seseorang yang dilahirkan di Borneo Utara selepas Hari Malaysia semestinya menjadi warganegara persekutuan.

=== Ahal 11: Cukai dan kewangan ===
Borneo Utara harus mengekalkan kawalan ke atas kewangan, pembangunan dan tarifnya sendiri, dan harus mempunyai hak untuk mengusahakan cukainya sendiri dan mengumpul pinjaman atas kreditnya sendiri.

=== Ahal  12: Kedudukan khas bangsa asli/bumiputera Borneo Utara ===
Pada prinsipnya bangsa asli Borneo Utara seharusnya menikmati hak keistimewaan seperti yang diberikan kepada bangsa Melayu di Malaya, tetapi formula yang dipraktikkan di Malaya tidak semestinya digunapakai oleh Borneo Utara.

=== Ahal 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Ketua Menteri harus dipilih oleh ahli-ahli tidak rasmi Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya mempunyai suatu sistem kementerian yang sesuai.

=== Ahal 14: Jangkamasa Peralihan ===
Ini sepatutnya tujuh tahun dan dalam tempoh tersebut kuasa perundangan mesti diserahkan kepada Negeri Borneo Utara oleh Perlembagaan dan bukan hanya diwakilkan kepada Kerajaan Negeri oleh Kerajaan Persekutuan.

=== Ahal 15: Pelajaran ===
Sistem pelajaran Borneo Utara yang wujud sekarang harus diteruskan dan dengan itu ia harus diletakkan di bawah kawalan kerajaan negeri.

=== Ahal 16: Perlindungan kepada Perlembagaan ===
Tiada pindaan atau penarikan balik sebarang perlindungan khas yang diberikan kepada Borneo Utara harus dibuat oleh Kerajaan Pusat tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus dimiliki secara eksklusif kepada rakyat di negeri itu. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik dan Parti Pasok Momogun menganggap bahawa majoriti tiga perempat diperlukan untuk melaksanakan sebarang pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan dan Negeri sedangkan UNKO dan USNO menganggap majoriti dua pertiga adalah mencukupi.)

=== Ahal 17: Perwakilan dalam Parlimen Persekutuan ===
Ini sepatutnya bukan hanya bergantung kepada jumlah penduduk Borneo Utara tetapi juga kepada keluasan dan keupayaannya, dan dalam mana-mana perkara ia sepatutnya tidak kurang dari jumlah perwakilan dari Singapura.

=== Ahal 18: Nama Ketua Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Ahal 19: Nama Negeri ===

=== Ahal 20: Tanah, hutan, kerajaan tempatan dan lain-lain ===
Peruntukan dalam Perlembagaan Persekutuan berkenaan dengan kuasa Majlis Tanah Negara tidak sepatutnya terpakai di Borneo Utara. Begitu juga, Majlis Kebangsaan bagi Kerajaan Tempatan tidak sepatutnya memohon di Borneo Utara.

Memorandum 20 Perkara ini selalu di salah ertikan sebagai kandungan tuntutan di dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) oleh penuntut hak MA63.

Terdapat 5 parti-parti politik dari Sabah yang mengemukakan memorandum mereka pada 29 Ogos 1962 kepada Lord Lansdowne. Sekarang memorandum ini dikenali sebagai 20 Perkara. Terdapat salah faham di antara orang Sabah sendiri yang mengiktiraf 20 Perkara ini sebagai satu perjanjian atau asas Perjanjian Malaysia 1963.

Dokumen ini bukan perjanjian atau asas perjanjian ia hanya satu memorandum yang diserahkan kepada Lord Lansdowne untuk pertimbangan beliau tidak lebih, tidak kurang.

== Kontroversi ==

=== Ahal  7: Hak Pemisahan Diri ===
Perkara 2 Perlembagaan Malaysia menyatakan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai hak untuk menukar sempadan negeri atau mengakui mana-mana negeri baru ke dalam persekutuan. Walau bagaimanapun, tidak ada peruntukan mengenai pemisahan negeri-negeri dari persekutuan. Walau bagaimanapun, bekas ahli akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, mengatakan bahawa Perkara 2 Perlembagaan juga membayangkan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai kata akhir mengenai pemisahan negara dari persekutuan, seperti yang dilakukan kepada Singapura pada tahun 1965. Selain itu, sebarang cadangan mengenai pemisahan Sabah dan Sarawak daripada Malaysia boleh dihukum di bawah Akta Hasutan.

Jeniri Amir dari Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) menyatakan bahawa Sarawak dan Sabah tidak mempunyai hak untuk menarik diri daripada persekutuan mengikut Perkara 7. Walau bagaimanapun, kumpulan pemisah yang diketuai oleh Doris Jones mengatakan bahawa maksud perkataan &quot;harus&quot; seperti dalam &quot;Tidak ada hak untuk berpisah dari Persekutuan&quot; hanyalah cadangan yang bertentangan dengan &quot;hendaklah&quot; yang membayangkan perintah.

=== Ahal  18: Nama Ketua Negara ===
Menerusi Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri yang tidak mempunyai Raja seperti Melaka dan [[Pulau Pinang]] diketuai oleh Gabenor (ejaan lama: Gabnor). Kemudiannya, melalui Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), [[Sabah]] dan [[Singapura]] memilih gelaran khusus yang berbeza daripada Gabenor: Sabah menggunakan [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], manakala Singapura memakai gelaran Yang di-Pertuan Negara Singapura. Sarawak pula mengekalkan gelaran Gabenor Sarawak. Gelaran Yang di-Pertuan Negara ini juga turut digunakan oleh Negara Brunei Darussalam.

Pada 27 Ogos 1976, pindaan Perkara 160 Perlembagaan Malaysia telah memansuhkan istilah Gabenor dan menggantikannya dengan Yang di-Pertua Negeri. Pindaan ini menyelaraskan gelaran ketua negeri bagi Sabah, Sarawak, Melaka, dan Pulau Pinang, sekali gus menghapuskan perbezaan istilah (''autonomi visual'') antara Negeri-Negeri Borneo dengan Negeri-Negeri di Semenanjung. Pindaan ini secara automatik mengubah gelaran Ketua Negeri Sabah daripada Yang di-Pertua Negara Sabah kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Tidak pernah, sesetengah kumpulan berpendapat bahawa Sabah dan Sarawak harus dipanggil &quot;Negara&quot;, dan ketua negara yang dipanggil &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, atas dasar bahawa Sarawak mencapai kemerdekaan pada 22 Julai 1963 dan Sabah mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1963 sebelum membentuk Malaysia bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu]] pada 16 September 1963. Mereka percaya bahawa ketua negeri Sabah yang dikenali sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; antara tahun 1963 dan 1976 menyokong pandangan ini.

== Pisuayan mantad Pibatasan 18 Ahal Sarawak ==

=== Boros ===
Sarawak meminta bahasa Inggeris dengan menjadi bahasa rasmi Sarawak, tetapi tidak meminta bahasa Melayu juga dimasukkan sebagai satu diantara bahasa rasmi, tidak seperti bahasa Borneo Utara. 

=== Luguan Pogun ===
Borneo Utara tidak sama sekali menyebut proses ini sambil hanya menyatakan Ketua Negara perlu digayakan sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sementara itu, Sarawak meminta Ketua Negara dipilih daripada mana-mana orang asli di Wilayah Sarawak, di mana kaedah akan diusahakan kemudian. 

Borneo Utara yang secara jelas bertujuan untuk mengawal imigresen dari negara lain dan dari negeri lainnya di Malaysia. Tidak seperti Sarawak menyatakan hasratnya untuk mengawal imigresen orang dari luar Malaysia tetapi tidak ada menyebut orang dari bahagian lain di Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Sarawak dengan secara jelas menyatakan bahawa rakyat Sarawak harus dilantik ke jawatan persekutuan yang berpangkalan di Sarawak. 

=== Kewarganegaraan ===
Borneo Utara ada mengeluarkan dua syarat tambahan untuk menjadi warganegara Malaysia: syarat pemastautin lima tahun bagi warganegara British dan tanah jajahannya dan seseorang hanya boleh menjadi warganegara melalui kuat kuasa undang-undang selepas pembentukan Malaysia apabila salah seorang daripada ibu bapa mereka adalah seorang warganegara atau pemastautin tetap. Sementara itu, Kedua-dua Wilayah Sarawak dan Borneo Utara meminta supaya layak mendapat kerakyatan Malaysia, seseorang itu perlu tinggal di Malaysia dengan masa sekurang-kurangnya tujuh daripada sepuluh tahun sebelum membuat permohonan kewarganegaraan. 

=== Kewangan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Perwakilan di Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Kerajaan Negeri ===
Borneo Utara meminta Perdana Menteri dan sistem menteri. Sementara itu, Sarawak juga telahpun meminta Ketua Menteri dan sistem keahlian. &lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Tempoh peralihan ===
Borneo Utara telahpun meminta tempoh peralihan selama tujuh tahun. Dalam tempoh ini, kuasa perundangan akan diwakilkan kepada Borneo Utara oleh perlembagaan, bukannya oleh kerajaan persekutuan. Sementara itu, Sarawak meminta supaya kuasa persekutuan diwakilkan kepada Sarawak dalam tempoh peralihan dari tiga hingga lima tahun. &lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>rg42vz6sm4mee7mjtutdkku7kr4zas6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24792</id>
      <parentid>24791</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T05:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tempoh peralihan */</comment>
      <origin>24792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19801" sha1="h5kytlrzlkeucimcceruuragrbxg5tf" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Karajaan British, minisokodung miamapi Karajaan Persekutuan Tanah Melayu do melantik Suruhanjaya Siasatan montok Borneo Utara om Sarawak ontok Milatok 1962 montok mogintong do osokodung nangku o koulunan kumaa sogu do momonsoi Persekutuan Malaysia. 5 tulun id tinimungan ii nopo nga duotulun Malaya om tolu mobi British, ii binuruan di [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. Iso jawatankuasa id pialatan do karajaan (Jawatankuasa Lansdowne) nogi nga winonsoi montok dilantik kumalaja do butiran tohuri Perjanjian Malaysia. Berkhidmat i [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] montok Britain om Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Montiri Persekutuan Tanah Melayu i berkhidmat montok Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 ahal dii nopo nga sinuat miampai tudu do mantamong kapansalan, hak, om autonomi mogiigiyon Borneo Utara ontok pomorunan persekutuan Malaysia. Sogu di miagal, miampai pisuayan tonsi di natantu nogi nga winonsoi doi sinuku sabaagi do Pibatasan 18 Ahal.

Asaru onuan do tarad kuma memorandum diti tu otumbayaan yolo do prinsip diolo nopo nga au potolibon om okunan opongo o persekutuan. Kiwaa ogumu desakan moi do soriukan kawagu o memorandum 20 ahal dii montok mogintong kosimbanan sosial, ekonomi om politik mantad timpu kumaa timpu. 

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Milatok 1962''': Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) diumumkan untuk memerhatikan pandangan rakyat Singapura, Sarawak, Brunei dan Borneo Utara.
* '''21 Gomot 1962''': Pada mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia terdapat persetujuan bahawa adalah lebih baik untuk menunggu Suruhanjaya Cobbold, yang telah ditugaskan untuk menilai sokongan terhadap cadangan di Borneo Utara dan Sarawak, untuk melengkapkan laporannya, untuk mempertimbangkan penemuannya sebelum keputusan dibuat mengenai persekutuan Malaysia.
* '''21 Mahas 1962''': Laporan Cobbold telah disiapkan dan diserahkan kepada perdana menteri Britain dan Malaya (secara sulit). Laporan itu menyimpulkan bahawa satu pertiga menyokong sepenuhnya idea itu, satu pertiga menyokong dengan syarat perlindungan dimasukkan, dan satu pertiga selebihnya dibahagikan antara mereka yang lebih suka Borneo Utara dan Sarawak untuk mendapatkan kemerdekaan sebelum penggabungan dan mereka yang menolak penggabungan secara terang-terangan. Pandangan suruhanjaya itu ialah - sokongan padu untuk Malaysia bersekutu (dengan pemindahan kedaulatan dalam tempoh dua belas bulan), menggabungkan pengaturan peralihan di mana British akan kekal untuk beberapa tahun pertama.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Madas 1962''': Kerajaan British dan Malaya pada dasarnya memutuskan bahawa Persekutuan Malaysia yang dicadangkan perlu diwujudkan pada 31 Ogos 1963. Sebuah Jawatankuasa Antara Kerajaan (IGC) akan dibentuk untuk mengusahakan pengaturan perlembagaan pada masa hadapan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Magus 1962''': Laporan itu diterbitkan kepada semua pihak. Khabarnya, ini mengejutkan Borneo Utara.
* '''13 – 14 Magus 1962''': [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] mengadakan mesyuarat pemimpin politik yang merangka memorandum tuntutan minimum 14 perkara (kemudian 20 perkara). Ini mendapat sokongan daripada Sarawak.

* '''12 &amp; 26 Manom 1962 (sosondii)''': Majlis perundangan Borneo Utara dan Sarawak bersetuju dengan pembentukan Malaysia dengan syarat hak-hak negeri dilindungi.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Walaupun tiada bantahan terhadap agama Islam sebagai agama kebangsaan Malaysia akan tetapi agama rasmi sepatutnya tidak akan diadakan di Borneo Utara, dan segala perundangan mengenai agama Islam yang terkandung di dalam Perlembagaan Malaya tidak harus digunakan di Borneo Utara.

=== Ahal 2: Boros ===

:* a) Bahasa Melayu harus dijadikan Bahasa Kebangsaan Persekutuan
:* b) Penggunaan Bahasa Inggeris harus diteruskan untuk tempoh sepuluh tahun selepas [[Tadau Malaysia|Hari Malaysia]]
:* c) Bahasa Inggeris harus digunakan sebagai bahasa rasmi Borneo Utara untuk semua tujuan berkaitan dengan negeri dan persekutuan, tanpa had masa.

=== Ahal 3: Perlembagaan ===
Walaupun Perlembagaan Persekutuan Malaya diterima sebagai asas untuk membentuk Perlembagaan Malaysia, akan tetapi Perlembagaan Malaysia seharusnya dipersetujui oleh pergabungan negeri-negeri bebas dan sepatutnya bukan sesuatu susunan pindaan kepada sebuah perlembagaan yang telah digubal dan dipersetujui oleh negeri-negeri yang berasingan di dalam keadaan yang berlainan sekali. Sebuah perlembagaan baru untuk Borneo Utara sewajarnya amat diperlukan.

=== Ahal  4: Ketua Persekutuan ===
Ketua (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara tidak layak untuk dipilih sebagai Ketua Persekutuan.

=== Ahal 5: Nama Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; bukan &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Ahal 6: Imigresen ===
Kawalan ke atas penghijrahan dari luar ke mana-mana tempat di Malaysia seharusnya terletak di bawah kuasa kerajaan Persekutuan tetapi kemasukan ke Borneo Utara sepatutnya juga memerlukan persetujuan Kerajaan Negeri.

Kerajaan Persekutuan tidak seharusnya berkuasa membatalkan kemasukkan sesiapa pun ke dalam Borneo Utara jika ia berkaitan dengan urusan kerajaan negeri kecuali atas sebab-sebab keselamatan sahaja. Borneo Utara seharusnya mempunyai kuasa yang tidak terhad ke atas pergerakan seseorang, kecuali mereka yang bertugas di bawah kerajaan Persekutuan daripada tempat-tempat lain Malaysia di Borneo Utara.

=== Ahal 7: Hak Menarik Diri ===
Hak untuk memisah atau menarik diri dari Persekutuan seharusnya tidak ada.

=== Ahal 8: Borneonisasi ===
Proses untuk melantik orang-orang tempatan ke dalam perkhidmatan awam negeri Borneo Utara seharusnya diwujudkan secepat mungkin.

=== Ahal 9: Pegawai-pegawai British ===
Segala usaha harus dibuat untuk menggalakkan pegawai-pegawai British untuk meneruskan perkhidmatan mereka dalam perkhidmatan awam sehingga tempat mereka boleh diganti oleh orang-orang tempatan yang berkelayakan.

=== Ahal 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kepada pindaan berikut, Perenggan 148(k) cadangan dalam Laporan Cobbold seharusnya menentukan hak kewarganegaraan penduduk Borneo Utara di dalam Persekutuan tertakluk kepada pindaan berikut:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya tidak mengandungi syarat mengenai penetapan selama 5 tahun
:* b) Untuk diselaraskan dengan undang-undang kami, perenggan kecil (II) sepatutnya menyatakan &quot;7 daripada 10 tahun&quot; dan bukan &quot;8 daripada 10 tahun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) tidak sepatutnya mengandungi sekatan berkenaan dengan kewarganegaraan ibu bapa seseorang yang dilahirkan di Borneo Utara selepas Hari Malaysia semestinya menjadi warganegara persekutuan.

=== Ahal 11: Cukai dan kewangan ===
Borneo Utara harus mengekalkan kawalan ke atas kewangan, pembangunan dan tarifnya sendiri, dan harus mempunyai hak untuk mengusahakan cukainya sendiri dan mengumpul pinjaman atas kreditnya sendiri.

=== Ahal  12: Kedudukan khas bangsa asli/bumiputera Borneo Utara ===
Pada prinsipnya bangsa asli Borneo Utara seharusnya menikmati hak keistimewaan seperti yang diberikan kepada bangsa Melayu di Malaya, tetapi formula yang dipraktikkan di Malaya tidak semestinya digunapakai oleh Borneo Utara.

=== Ahal 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Ketua Menteri harus dipilih oleh ahli-ahli tidak rasmi Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya mempunyai suatu sistem kementerian yang sesuai.

=== Ahal 14: Jangkamasa Peralihan ===
Ini sepatutnya tujuh tahun dan dalam tempoh tersebut kuasa perundangan mesti diserahkan kepada Negeri Borneo Utara oleh Perlembagaan dan bukan hanya diwakilkan kepada Kerajaan Negeri oleh Kerajaan Persekutuan.

=== Ahal 15: Pelajaran ===
Sistem pelajaran Borneo Utara yang wujud sekarang harus diteruskan dan dengan itu ia harus diletakkan di bawah kawalan kerajaan negeri.

=== Ahal 16: Perlindungan kepada Perlembagaan ===
Tiada pindaan atau penarikan balik sebarang perlindungan khas yang diberikan kepada Borneo Utara harus dibuat oleh Kerajaan Pusat tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus dimiliki secara eksklusif kepada rakyat di negeri itu. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik dan Parti Pasok Momogun menganggap bahawa majoriti tiga perempat diperlukan untuk melaksanakan sebarang pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan dan Negeri sedangkan UNKO dan USNO menganggap majoriti dua pertiga adalah mencukupi.)

=== Ahal 17: Perwakilan dalam Parlimen Persekutuan ===
Ini sepatutnya bukan hanya bergantung kepada jumlah penduduk Borneo Utara tetapi juga kepada keluasan dan keupayaannya, dan dalam mana-mana perkara ia sepatutnya tidak kurang dari jumlah perwakilan dari Singapura.

=== Ahal 18: Nama Ketua Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Ahal 19: Nama Negeri ===

=== Ahal 20: Tanah, hutan, kerajaan tempatan dan lain-lain ===
Peruntukan dalam Perlembagaan Persekutuan berkenaan dengan kuasa Majlis Tanah Negara tidak sepatutnya terpakai di Borneo Utara. Begitu juga, Majlis Kebangsaan bagi Kerajaan Tempatan tidak sepatutnya memohon di Borneo Utara.

Memorandum 20 Perkara ini selalu di salah ertikan sebagai kandungan tuntutan di dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) oleh penuntut hak MA63.

Terdapat 5 parti-parti politik dari Sabah yang mengemukakan memorandum mereka pada 29 Ogos 1962 kepada Lord Lansdowne. Sekarang memorandum ini dikenali sebagai 20 Perkara. Terdapat salah faham di antara orang Sabah sendiri yang mengiktiraf 20 Perkara ini sebagai satu perjanjian atau asas Perjanjian Malaysia 1963.

Dokumen ini bukan perjanjian atau asas perjanjian ia hanya satu memorandum yang diserahkan kepada Lord Lansdowne untuk pertimbangan beliau tidak lebih, tidak kurang.

== Kontroversi ==

=== Ahal  7: Hak Pemisahan Diri ===
Perkara 2 Perlembagaan Malaysia menyatakan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai hak untuk menukar sempadan negeri atau mengakui mana-mana negeri baru ke dalam persekutuan. Walau bagaimanapun, tidak ada peruntukan mengenai pemisahan negeri-negeri dari persekutuan. Walau bagaimanapun, bekas ahli akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, mengatakan bahawa Perkara 2 Perlembagaan juga membayangkan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai kata akhir mengenai pemisahan negara dari persekutuan, seperti yang dilakukan kepada Singapura pada tahun 1965. Selain itu, sebarang cadangan mengenai pemisahan Sabah dan Sarawak daripada Malaysia boleh dihukum di bawah Akta Hasutan.

Jeniri Amir dari Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) menyatakan bahawa Sarawak dan Sabah tidak mempunyai hak untuk menarik diri daripada persekutuan mengikut Perkara 7. Walau bagaimanapun, kumpulan pemisah yang diketuai oleh Doris Jones mengatakan bahawa maksud perkataan &quot;harus&quot; seperti dalam &quot;Tidak ada hak untuk berpisah dari Persekutuan&quot; hanyalah cadangan yang bertentangan dengan &quot;hendaklah&quot; yang membayangkan perintah.

=== Ahal  18: Nama Ketua Negara ===
Menerusi Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri yang tidak mempunyai Raja seperti Melaka dan [[Pulau Pinang]] diketuai oleh Gabenor (ejaan lama: Gabnor). Kemudiannya, melalui Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), [[Sabah]] dan [[Singapura]] memilih gelaran khusus yang berbeza daripada Gabenor: Sabah menggunakan [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], manakala Singapura memakai gelaran Yang di-Pertuan Negara Singapura. Sarawak pula mengekalkan gelaran Gabenor Sarawak. Gelaran Yang di-Pertuan Negara ini juga turut digunakan oleh Negara Brunei Darussalam.

Pada 27 Ogos 1976, pindaan Perkara 160 Perlembagaan Malaysia telah memansuhkan istilah Gabenor dan menggantikannya dengan Yang di-Pertua Negeri. Pindaan ini menyelaraskan gelaran ketua negeri bagi Sabah, Sarawak, Melaka, dan Pulau Pinang, sekali gus menghapuskan perbezaan istilah (''autonomi visual'') antara Negeri-Negeri Borneo dengan Negeri-Negeri di Semenanjung. Pindaan ini secara automatik mengubah gelaran Ketua Negeri Sabah daripada Yang di-Pertua Negara Sabah kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Tidak pernah, sesetengah kumpulan berpendapat bahawa Sabah dan Sarawak harus dipanggil &quot;Negara&quot;, dan ketua negara yang dipanggil &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, atas dasar bahawa Sarawak mencapai kemerdekaan pada 22 Julai 1963 dan Sabah mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1963 sebelum membentuk Malaysia bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu]] pada 16 September 1963. Mereka percaya bahawa ketua negeri Sabah yang dikenali sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; antara tahun 1963 dan 1976 menyokong pandangan ini.

== Pisuayan mantad Pibatasan 18 Ahal Sarawak ==

=== Boros ===
Mokianu Sarawak do boros Inggeris sabaagi boros rasmi Sarawak, nga au mokianu boros Malayu montok posuangon sabaagi iso mantad boros rasmi, au miagal do boros id Borneo Utara.  

=== Luguan Pogun ===
Au kopio pinopolombus o Borneo Utara kokomoi proses diti nga pinopointalang no do Luguan Pogun nuru pokitonon sabaagi &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sarawak nopo dii nga minokianu do pilion mantad nombo-nombo tulun sandad id Wilayah Sarawak om kaida' nopo nga pinggaasan do koimbagu.  

Maya atalang nopo, tudu do Borneo Utara nopo nga mongumolig imegresen mantad pogun suai om mantad negeri suai id Malaysia. Okon miagal Sarawak ii pinopokito do angkab montok mongumolig imegresen tulun mantad labus Malaysia nga au minomboros do tulun mantad boogian suai id Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Miampai atalang, pinoboros Sarawak do rakyat Sarawak nuru lontikon kumaa jawatan persekutuan ii kipangkalan id Sarawak.  

=== Kewarganegaraan ===
Pinapalabus Borneo Utara do duo syarat pomoruhang montok sumiliu warganegara Malaysia: syarat pemastautin limo toun montok warganegara British om tana' jajahan dau om songulun nopo nga milo sumiliu warganegara maya kuat kuasa undang-undang kopongo oworun Malaysia soira iso mantad do molohing diolo nopo nga songulun warganegara toi ko' pemastautin tatap. Mantad dii, goduuduo Wilayah Sarawak om Borneo Utara minokianu moi layak kaanu do kerakyatan Malaysia, nuru o sosongulun dii poingiyon id Malaysia miampai timpu kiikiro turu mantad hopod toun pogulu momonsoi kopokionuan kewarganegaraan. 

=== Kousinan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Mobi id Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Karajaan Negeri ===
Mokianu Borneo Utara do Pordana Montiri om sistom montiri. Sarawak nogi nga minokianu do Kotua Montiri om sistom kopuruan.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Timpu koundolihon ===
Mokianu Borneo Utara do timpu koudolihon solinaid turu toun. Id timpu dii, kuasa porundangan nopo nga obi'on kumaa Borneo Utara mantad porlombagaan, okon ko karajaan persekutuan. Sarawak nogi nga mokianu kuasa persekutuan i obi'on kumaa Sarawak id timpu koundolihon mantad tolu gisom limo toun.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>h5kytlrzlkeucimcceruuragrbxg5tf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24793</id>
      <parentid>24792</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T05:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas */</comment>
      <origin>24793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19768" sha1="4wtpg0epninnc3dyg1u4g1oa7e5nz2a" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Karajaan British, minisokodung miamapi Karajaan Persekutuan Tanah Melayu do melantik Suruhanjaya Siasatan montok Borneo Utara om Sarawak ontok Milatok 1962 montok mogintong do osokodung nangku o koulunan kumaa sogu do momonsoi Persekutuan Malaysia. 5 tulun id tinimungan ii nopo nga duotulun Malaya om tolu mobi British, ii binuruan di [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. Iso jawatankuasa id pialatan do karajaan (Jawatankuasa Lansdowne) nogi nga winonsoi montok dilantik kumalaja do butiran tohuri Perjanjian Malaysia. Berkhidmat i [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] montok Britain om Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Montiri Persekutuan Tanah Melayu i berkhidmat montok Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 ahal dii nopo nga sinuat miampai tudu do mantamong kapansalan, hak, om autonomi mogiigiyon Borneo Utara ontok pomorunan persekutuan Malaysia. Sogu di miagal, miampai pisuayan tonsi di natantu nogi nga winonsoi doi sinuku sabaagi do Pibatasan 18 Ahal.

Asaru onuan do tarad kuma memorandum diti tu otumbayaan yolo do prinsip diolo nopo nga au potolibon om okunan opongo o persekutuan. Kiwaa ogumu desakan moi do soriukan kawagu o memorandum 20 ahal dii montok mogintong kosimbanan sosial, ekonomi om politik mantad timpu kumaa timpu. 

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Milatok 1962''': Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) pinolombus montok mogintong sinorou tulun Singapura, Sarawak, Brunei om Borneo Utara.
* '''21 Gomot 1962''': Id mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia kiwaa pisokodungan do osonong nogi magandad Suruhanjaya Cobbold, i pinotimbaba montok manahang sokodung kokomoi sogu id Borneo Utara om Sarawak, montok momongo ruputan, mogintong aasil pogulu momonsoi kootusan id persekutuan Malaysia.
* '''21 Mahas 1962''': Nopongo o ruputan Cobbold om pinataha kumaa pordana montiri Britain om Malaya (maya sulit). Koonuan ruputan dii nopo nga popokito do iso portolu minonokodung do ideo' di do poimponu, iso portolu minonokodung do sarat koumoligan do posuangon miampai iso portolu do wokon nopo nga binaagi id pialatan diolo ii lobi aanangan do Borneo Utara om Sarawak montok kaanu kagabasan pogulu piomungon om magada nogi yolo do piomungan di maya do atalang. Kokitanan suruhanjaya dii nopo nga - sokodung di osonong montok Malaysia bersekutu (miampai koundolihon kedaulatan id timpu do hopod om duo tulan), popiamung kooturan koundolihon hinombo British nopo nga otindohoi montok piipiro toun gulu.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Madas 1962''': Karajaan British om Malaya di impohon nopo kopio nga minomonsoi kootuson do  Persekutuan Malaysia i pinosogu nopo nga nuru pohoroon ontok 31 Magus 1963. Iso Jawatankuasa id Pialatan Kerajaan (IGC) nopo nga worunon montok minggoos kooturan porlombagaan montok timpu dumontol.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Magus 1962''': Pinoimbulai o ruputan dii kumaa toinsanan pihak. Ahal diti pinopotigog do Borneo Utara.
* '''13 – 14 Magus 1962''': Pinapaharo i [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] do mesyuarat momuruan politik montok merangka memorandum tuntutan minimum 14 ahal (om tilombuson 20 ahal), i nakaanu sokodung mantad Sarawak. 

* '''12 &amp; 26 Manom 1962 (sosondii)''': Majlis perundangan Borneo Utara om Sarawak osokodung miampai  pomorunan Malaysia miampai syarat hak-hak negeri ii umoligan.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Walaupun tiada bantahan terhadap agama Islam sebagai agama kebangsaan Malaysia akan tetapi agama rasmi sepatutnya tidak akan diadakan di Borneo Utara, dan segala perundangan mengenai agama Islam yang terkandung di dalam Perlembagaan Malaya tidak harus digunakan di Borneo Utara.

=== Ahal 2: Boros ===

:* a) Bahasa Melayu harus dijadikan Bahasa Kebangsaan Persekutuan
:* b) Penggunaan Bahasa Inggeris harus diteruskan untuk tempoh sepuluh tahun selepas [[Tadau Malaysia|Hari Malaysia]]
:* c) Bahasa Inggeris harus digunakan sebagai bahasa rasmi Borneo Utara untuk semua tujuan berkaitan dengan negeri dan persekutuan, tanpa had masa.

=== Ahal 3: Perlembagaan ===
Walaupun Perlembagaan Persekutuan Malaya diterima sebagai asas untuk membentuk Perlembagaan Malaysia, akan tetapi Perlembagaan Malaysia seharusnya dipersetujui oleh pergabungan negeri-negeri bebas dan sepatutnya bukan sesuatu susunan pindaan kepada sebuah perlembagaan yang telah digubal dan dipersetujui oleh negeri-negeri yang berasingan di dalam keadaan yang berlainan sekali. Sebuah perlembagaan baru untuk Borneo Utara sewajarnya amat diperlukan.

=== Ahal  4: Ketua Persekutuan ===
Ketua (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara tidak layak untuk dipilih sebagai Ketua Persekutuan.

=== Ahal 5: Nama Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; bukan &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Ahal 6: Imigresen ===
Kawalan ke atas penghijrahan dari luar ke mana-mana tempat di Malaysia seharusnya terletak di bawah kuasa kerajaan Persekutuan tetapi kemasukan ke Borneo Utara sepatutnya juga memerlukan persetujuan Kerajaan Negeri.

Kerajaan Persekutuan tidak seharusnya berkuasa membatalkan kemasukkan sesiapa pun ke dalam Borneo Utara jika ia berkaitan dengan urusan kerajaan negeri kecuali atas sebab-sebab keselamatan sahaja. Borneo Utara seharusnya mempunyai kuasa yang tidak terhad ke atas pergerakan seseorang, kecuali mereka yang bertugas di bawah kerajaan Persekutuan daripada tempat-tempat lain Malaysia di Borneo Utara.

=== Ahal 7: Hak Menarik Diri ===
Hak untuk memisah atau menarik diri dari Persekutuan seharusnya tidak ada.

=== Ahal 8: Borneonisasi ===
Proses untuk melantik orang-orang tempatan ke dalam perkhidmatan awam negeri Borneo Utara seharusnya diwujudkan secepat mungkin.

=== Ahal 9: Pegawai-pegawai British ===
Segala usaha harus dibuat untuk menggalakkan pegawai-pegawai British untuk meneruskan perkhidmatan mereka dalam perkhidmatan awam sehingga tempat mereka boleh diganti oleh orang-orang tempatan yang berkelayakan.

=== Ahal 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kepada pindaan berikut, Perenggan 148(k) cadangan dalam Laporan Cobbold seharusnya menentukan hak kewarganegaraan penduduk Borneo Utara di dalam Persekutuan tertakluk kepada pindaan berikut:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya tidak mengandungi syarat mengenai penetapan selama 5 tahun
:* b) Untuk diselaraskan dengan undang-undang kami, perenggan kecil (II) sepatutnya menyatakan &quot;7 daripada 10 tahun&quot; dan bukan &quot;8 daripada 10 tahun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) tidak sepatutnya mengandungi sekatan berkenaan dengan kewarganegaraan ibu bapa seseorang yang dilahirkan di Borneo Utara selepas Hari Malaysia semestinya menjadi warganegara persekutuan.

=== Ahal 11: Cukai dan kewangan ===
Borneo Utara harus mengekalkan kawalan ke atas kewangan, pembangunan dan tarifnya sendiri, dan harus mempunyai hak untuk mengusahakan cukainya sendiri dan mengumpul pinjaman atas kreditnya sendiri.

=== Ahal  12: Kedudukan khas bangsa asli/bumiputera Borneo Utara ===
Pada prinsipnya bangsa asli Borneo Utara seharusnya menikmati hak keistimewaan seperti yang diberikan kepada bangsa Melayu di Malaya, tetapi formula yang dipraktikkan di Malaya tidak semestinya digunapakai oleh Borneo Utara.

=== Ahal 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Ketua Menteri harus dipilih oleh ahli-ahli tidak rasmi Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya mempunyai suatu sistem kementerian yang sesuai.

=== Ahal 14: Jangkamasa Peralihan ===
Ini sepatutnya tujuh tahun dan dalam tempoh tersebut kuasa perundangan mesti diserahkan kepada Negeri Borneo Utara oleh Perlembagaan dan bukan hanya diwakilkan kepada Kerajaan Negeri oleh Kerajaan Persekutuan.

=== Ahal 15: Pelajaran ===
Sistem pelajaran Borneo Utara yang wujud sekarang harus diteruskan dan dengan itu ia harus diletakkan di bawah kawalan kerajaan negeri.

=== Ahal 16: Perlindungan kepada Perlembagaan ===
Tiada pindaan atau penarikan balik sebarang perlindungan khas yang diberikan kepada Borneo Utara harus dibuat oleh Kerajaan Pusat tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus dimiliki secara eksklusif kepada rakyat di negeri itu. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik dan Parti Pasok Momogun menganggap bahawa majoriti tiga perempat diperlukan untuk melaksanakan sebarang pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan dan Negeri sedangkan UNKO dan USNO menganggap majoriti dua pertiga adalah mencukupi.)

=== Ahal 17: Perwakilan dalam Parlimen Persekutuan ===
Ini sepatutnya bukan hanya bergantung kepada jumlah penduduk Borneo Utara tetapi juga kepada keluasan dan keupayaannya, dan dalam mana-mana perkara ia sepatutnya tidak kurang dari jumlah perwakilan dari Singapura.

=== Ahal 18: Nama Ketua Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Ahal 19: Nama Negeri ===

=== Ahal 20: Tanah, hutan, kerajaan tempatan dan lain-lain ===
Peruntukan dalam Perlembagaan Persekutuan berkenaan dengan kuasa Majlis Tanah Negara tidak sepatutnya terpakai di Borneo Utara. Begitu juga, Majlis Kebangsaan bagi Kerajaan Tempatan tidak sepatutnya memohon di Borneo Utara.

Memorandum 20 Perkara ini selalu di salah ertikan sebagai kandungan tuntutan di dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) oleh penuntut hak MA63.

Terdapat 5 parti-parti politik dari Sabah yang mengemukakan memorandum mereka pada 29 Ogos 1962 kepada Lord Lansdowne. Sekarang memorandum ini dikenali sebagai 20 Perkara. Terdapat salah faham di antara orang Sabah sendiri yang mengiktiraf 20 Perkara ini sebagai satu perjanjian atau asas Perjanjian Malaysia 1963.

Dokumen ini bukan perjanjian atau asas perjanjian ia hanya satu memorandum yang diserahkan kepada Lord Lansdowne untuk pertimbangan beliau tidak lebih, tidak kurang.

== Kontroversi ==

=== Ahal  7: Hak Pemisahan Diri ===
Perkara 2 Perlembagaan Malaysia menyatakan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai hak untuk menukar sempadan negeri atau mengakui mana-mana negeri baru ke dalam persekutuan. Walau bagaimanapun, tidak ada peruntukan mengenai pemisahan negeri-negeri dari persekutuan. Walau bagaimanapun, bekas ahli akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, mengatakan bahawa Perkara 2 Perlembagaan juga membayangkan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai kata akhir mengenai pemisahan negara dari persekutuan, seperti yang dilakukan kepada Singapura pada tahun 1965. Selain itu, sebarang cadangan mengenai pemisahan Sabah dan Sarawak daripada Malaysia boleh dihukum di bawah Akta Hasutan.

Jeniri Amir dari Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) menyatakan bahawa Sarawak dan Sabah tidak mempunyai hak untuk menarik diri daripada persekutuan mengikut Perkara 7. Walau bagaimanapun, kumpulan pemisah yang diketuai oleh Doris Jones mengatakan bahawa maksud perkataan &quot;harus&quot; seperti dalam &quot;Tidak ada hak untuk berpisah dari Persekutuan&quot; hanyalah cadangan yang bertentangan dengan &quot;hendaklah&quot; yang membayangkan perintah.

=== Ahal  18: Nama Ketua Negara ===
Menerusi Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri yang tidak mempunyai Raja seperti Melaka dan [[Pulau Pinang]] diketuai oleh Gabenor (ejaan lama: Gabnor). Kemudiannya, melalui Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), [[Sabah]] dan [[Singapura]] memilih gelaran khusus yang berbeza daripada Gabenor: Sabah menggunakan [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], manakala Singapura memakai gelaran Yang di-Pertuan Negara Singapura. Sarawak pula mengekalkan gelaran Gabenor Sarawak. Gelaran Yang di-Pertuan Negara ini juga turut digunakan oleh Negara Brunei Darussalam.

Pada 27 Ogos 1976, pindaan Perkara 160 Perlembagaan Malaysia telah memansuhkan istilah Gabenor dan menggantikannya dengan Yang di-Pertua Negeri. Pindaan ini menyelaraskan gelaran ketua negeri bagi Sabah, Sarawak, Melaka, dan Pulau Pinang, sekali gus menghapuskan perbezaan istilah (''autonomi visual'') antara Negeri-Negeri Borneo dengan Negeri-Negeri di Semenanjung. Pindaan ini secara automatik mengubah gelaran Ketua Negeri Sabah daripada Yang di-Pertua Negara Sabah kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Tidak pernah, sesetengah kumpulan berpendapat bahawa Sabah dan Sarawak harus dipanggil &quot;Negara&quot;, dan ketua negara yang dipanggil &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, atas dasar bahawa Sarawak mencapai kemerdekaan pada 22 Julai 1963 dan Sabah mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1963 sebelum membentuk Malaysia bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu]] pada 16 September 1963. Mereka percaya bahawa ketua negeri Sabah yang dikenali sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; antara tahun 1963 dan 1976 menyokong pandangan ini.

== Pisuayan mantad Pibatasan 18 Ahal Sarawak ==

=== Boros ===
Mokianu Sarawak do boros Inggeris sabaagi boros rasmi Sarawak, nga au mokianu boros Malayu montok posuangon sabaagi iso mantad boros rasmi, au miagal do boros id Borneo Utara.  

=== Luguan Pogun ===
Au kopio pinopolombus o Borneo Utara kokomoi proses diti nga pinopointalang no do Luguan Pogun nuru pokitonon sabaagi &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sarawak nopo dii nga minokianu do pilion mantad nombo-nombo tulun sandad id Wilayah Sarawak om kaida' nopo nga pinggaasan do koimbagu.  

Maya atalang nopo, tudu do Borneo Utara nopo nga mongumolig imegresen mantad pogun suai om mantad negeri suai id Malaysia. Okon miagal Sarawak ii pinopokito do angkab montok mongumolig imegresen tulun mantad labus Malaysia nga au minomboros do tulun mantad boogian suai id Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Miampai atalang, pinoboros Sarawak do rakyat Sarawak nuru lontikon kumaa jawatan persekutuan ii kipangkalan id Sarawak.  

=== Kewarganegaraan ===
Pinapalabus Borneo Utara do duo syarat pomoruhang montok sumiliu warganegara Malaysia: syarat pemastautin limo toun montok warganegara British om tana' jajahan dau om songulun nopo nga milo sumiliu warganegara maya kuat kuasa undang-undang kopongo oworun Malaysia soira iso mantad do molohing diolo nopo nga songulun warganegara toi ko' pemastautin tatap. Mantad dii, goduuduo Wilayah Sarawak om Borneo Utara minokianu moi layak kaanu do kerakyatan Malaysia, nuru o sosongulun dii poingiyon id Malaysia miampai timpu kiikiro turu mantad hopod toun pogulu momonsoi kopokionuan kewarganegaraan. 

=== Kousinan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Mobi id Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Karajaan Negeri ===
Mokianu Borneo Utara do Pordana Montiri om sistom montiri. Sarawak nogi nga minokianu do Kotua Montiri om sistom kopuruan.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Timpu koundolihon ===
Mokianu Borneo Utara do timpu koudolihon solinaid turu toun. Id timpu dii, kuasa porundangan nopo nga obi'on kumaa Borneo Utara mantad porlombagaan, okon ko karajaan persekutuan. Sarawak nogi nga mokianu kuasa persekutuan i obi'on kumaa Sarawak id timpu koundolihon mantad tolu gisom limo toun.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>4wtpg0epninnc3dyg1u4g1oa7e5nz2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24794</id>
      <parentid>24793</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T05:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <origin>24794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19767" sha1="qpsloca3m9qui7ho9nv5swbmx4fv2kh" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Karajaan British, minisokodung miampai Karajaan Persekutuan Tanah Melayu do melantik Suruhanjaya Siasatan montok Borneo Utara om Sarawak ontok Milatok 1962 montok mogintong do osokodung nangku o koulunan kumaa sogu do momonsoi Persekutuan Malaysia. 5 tulun id tinimungan ii nopo nga duotulun Malaya om tolu mobi British, ii binuruan di [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. Iso jawatankuasa id pialatan do karajaan (Jawatankuasa Lansdowne) nogi nga winonsoi montok dilantik kumalaja do butiran tohuri Perjanjian Malaysia. Berkhidmat i [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] montok Britain om Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Montiri Persekutuan Tanah Melayu i berkhidmat montok Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 ahal dii nopo nga sinuat miampai tudu do mantamong kapansalan, hak, om autonomi mogiigiyon Borneo Utara ontok pomorunan persekutuan Malaysia. Sogu di miagal, miampai pisuayan tonsi di natantu nogi nga winonsoi doi sinuku sabaagi do Pibatasan 18 Ahal.

Asaru onuan do tarad kuma memorandum diti tu otumbayaan yolo do prinsip diolo nopo nga au potolibon om okunan opongo o persekutuan. Kiwaa ogumu desakan moi do soriukan kawagu o memorandum 20 ahal dii montok mogintong kosimbanan sosial, ekonomi om politik mantad timpu kumaa timpu.

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Milatok 1962''': Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) pinolombus montok mogintong sinorou tulun Singapura, Sarawak, Brunei om Borneo Utara.
* '''21 Gomot 1962''': Id mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia kiwaa pisokodungan do osonong nogi magandad Suruhanjaya Cobbold, i pinotimbaba montok manahang sokodung kokomoi sogu id Borneo Utara om Sarawak, montok momongo ruputan, mogintong aasil pogulu momonsoi kootusan id persekutuan Malaysia.
* '''21 Mahas 1962''': Nopongo o ruputan Cobbold om pinataha kumaa pordana montiri Britain om Malaya (maya sulit). Koonuan ruputan dii nopo nga popokito do iso portolu minonokodung do ideo' di do poimponu, iso portolu minonokodung do sarat koumoligan do posuangon miampai iso portolu do wokon nopo nga binaagi id pialatan diolo ii lobi aanangan do Borneo Utara om Sarawak montok kaanu kagabasan pogulu piomungon om magada nogi yolo do piomungan di maya do atalang. Kokitanan suruhanjaya dii nopo nga - sokodung di osonong montok Malaysia bersekutu (miampai koundolihon kedaulatan id timpu do hopod om duo tulan), popiamung kooturan koundolihon hinombo British nopo nga otindohoi montok piipiro toun gulu.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Madas 1962''': Karajaan British om Malaya di impohon nopo kopio nga minomonsoi kootuson do  Persekutuan Malaysia i pinosogu nopo nga nuru pohoroon ontok 31 Magus 1963. Iso Jawatankuasa id Pialatan Kerajaan (IGC) nopo nga worunon montok minggoos kooturan porlombagaan montok timpu dumontol.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Magus 1962''': Pinoimbulai o ruputan dii kumaa toinsanan pihak. Ahal diti pinopotigog do Borneo Utara.
* '''13 – 14 Magus 1962''': Pinapaharo i [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] do mesyuarat momuruan politik montok merangka memorandum tuntutan minimum 14 ahal (om tilombuson 20 ahal), i nakaanu sokodung mantad Sarawak. 

* '''12 &amp; 26 Manom 1962 (sosondii)''': Majlis perundangan Borneo Utara om Sarawak osokodung miampai  pomorunan Malaysia miampai syarat hak-hak negeri ii umoligan.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Walaupun tiada bantahan terhadap agama Islam sebagai agama kebangsaan Malaysia akan tetapi agama rasmi sepatutnya tidak akan diadakan di Borneo Utara, dan segala perundangan mengenai agama Islam yang terkandung di dalam Perlembagaan Malaya tidak harus digunakan di Borneo Utara.

=== Ahal 2: Boros ===

:* a) Bahasa Melayu harus dijadikan Bahasa Kebangsaan Persekutuan
:* b) Penggunaan Bahasa Inggeris harus diteruskan untuk tempoh sepuluh tahun selepas [[Tadau Malaysia|Hari Malaysia]]
:* c) Bahasa Inggeris harus digunakan sebagai bahasa rasmi Borneo Utara untuk semua tujuan berkaitan dengan negeri dan persekutuan, tanpa had masa.

=== Ahal 3: Perlembagaan ===
Walaupun Perlembagaan Persekutuan Malaya diterima sebagai asas untuk membentuk Perlembagaan Malaysia, akan tetapi Perlembagaan Malaysia seharusnya dipersetujui oleh pergabungan negeri-negeri bebas dan sepatutnya bukan sesuatu susunan pindaan kepada sebuah perlembagaan yang telah digubal dan dipersetujui oleh negeri-negeri yang berasingan di dalam keadaan yang berlainan sekali. Sebuah perlembagaan baru untuk Borneo Utara sewajarnya amat diperlukan.

=== Ahal  4: Ketua Persekutuan ===
Ketua (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara tidak layak untuk dipilih sebagai Ketua Persekutuan.

=== Ahal 5: Nama Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; bukan &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Ahal 6: Imigresen ===
Kawalan ke atas penghijrahan dari luar ke mana-mana tempat di Malaysia seharusnya terletak di bawah kuasa kerajaan Persekutuan tetapi kemasukan ke Borneo Utara sepatutnya juga memerlukan persetujuan Kerajaan Negeri.

Kerajaan Persekutuan tidak seharusnya berkuasa membatalkan kemasukkan sesiapa pun ke dalam Borneo Utara jika ia berkaitan dengan urusan kerajaan negeri kecuali atas sebab-sebab keselamatan sahaja. Borneo Utara seharusnya mempunyai kuasa yang tidak terhad ke atas pergerakan seseorang, kecuali mereka yang bertugas di bawah kerajaan Persekutuan daripada tempat-tempat lain Malaysia di Borneo Utara.

=== Ahal 7: Hak Menarik Diri ===
Hak untuk memisah atau menarik diri dari Persekutuan seharusnya tidak ada.

=== Ahal 8: Borneonisasi ===
Proses untuk melantik orang-orang tempatan ke dalam perkhidmatan awam negeri Borneo Utara seharusnya diwujudkan secepat mungkin.

=== Ahal 9: Pegawai-pegawai British ===
Segala usaha harus dibuat untuk menggalakkan pegawai-pegawai British untuk meneruskan perkhidmatan mereka dalam perkhidmatan awam sehingga tempat mereka boleh diganti oleh orang-orang tempatan yang berkelayakan.

=== Ahal 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kepada pindaan berikut, Perenggan 148(k) cadangan dalam Laporan Cobbold seharusnya menentukan hak kewarganegaraan penduduk Borneo Utara di dalam Persekutuan tertakluk kepada pindaan berikut:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya tidak mengandungi syarat mengenai penetapan selama 5 tahun
:* b) Untuk diselaraskan dengan undang-undang kami, perenggan kecil (II) sepatutnya menyatakan &quot;7 daripada 10 tahun&quot; dan bukan &quot;8 daripada 10 tahun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) tidak sepatutnya mengandungi sekatan berkenaan dengan kewarganegaraan ibu bapa seseorang yang dilahirkan di Borneo Utara selepas Hari Malaysia semestinya menjadi warganegara persekutuan.

=== Ahal 11: Cukai dan kewangan ===
Borneo Utara harus mengekalkan kawalan ke atas kewangan, pembangunan dan tarifnya sendiri, dan harus mempunyai hak untuk mengusahakan cukainya sendiri dan mengumpul pinjaman atas kreditnya sendiri.

=== Ahal  12: Kedudukan khas bangsa asli/bumiputera Borneo Utara ===
Pada prinsipnya bangsa asli Borneo Utara seharusnya menikmati hak keistimewaan seperti yang diberikan kepada bangsa Melayu di Malaya, tetapi formula yang dipraktikkan di Malaya tidak semestinya digunapakai oleh Borneo Utara.

=== Ahal 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Ketua Menteri harus dipilih oleh ahli-ahli tidak rasmi Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya mempunyai suatu sistem kementerian yang sesuai.

=== Ahal 14: Jangkamasa Peralihan ===
Ini sepatutnya tujuh tahun dan dalam tempoh tersebut kuasa perundangan mesti diserahkan kepada Negeri Borneo Utara oleh Perlembagaan dan bukan hanya diwakilkan kepada Kerajaan Negeri oleh Kerajaan Persekutuan.

=== Ahal 15: Pelajaran ===
Sistem pelajaran Borneo Utara yang wujud sekarang harus diteruskan dan dengan itu ia harus diletakkan di bawah kawalan kerajaan negeri.

=== Ahal 16: Perlindungan kepada Perlembagaan ===
Tiada pindaan atau penarikan balik sebarang perlindungan khas yang diberikan kepada Borneo Utara harus dibuat oleh Kerajaan Pusat tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus dimiliki secara eksklusif kepada rakyat di negeri itu. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik dan Parti Pasok Momogun menganggap bahawa majoriti tiga perempat diperlukan untuk melaksanakan sebarang pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan dan Negeri sedangkan UNKO dan USNO menganggap majoriti dua pertiga adalah mencukupi.)

=== Ahal 17: Perwakilan dalam Parlimen Persekutuan ===
Ini sepatutnya bukan hanya bergantung kepada jumlah penduduk Borneo Utara tetapi juga kepada keluasan dan keupayaannya, dan dalam mana-mana perkara ia sepatutnya tidak kurang dari jumlah perwakilan dari Singapura.

=== Ahal 18: Nama Ketua Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Ahal 19: Nama Negeri ===

=== Ahal 20: Tanah, hutan, kerajaan tempatan dan lain-lain ===
Peruntukan dalam Perlembagaan Persekutuan berkenaan dengan kuasa Majlis Tanah Negara tidak sepatutnya terpakai di Borneo Utara. Begitu juga, Majlis Kebangsaan bagi Kerajaan Tempatan tidak sepatutnya memohon di Borneo Utara.

Memorandum 20 Perkara ini selalu di salah ertikan sebagai kandungan tuntutan di dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) oleh penuntut hak MA63.

Terdapat 5 parti-parti politik dari Sabah yang mengemukakan memorandum mereka pada 29 Ogos 1962 kepada Lord Lansdowne. Sekarang memorandum ini dikenali sebagai 20 Perkara. Terdapat salah faham di antara orang Sabah sendiri yang mengiktiraf 20 Perkara ini sebagai satu perjanjian atau asas Perjanjian Malaysia 1963.

Dokumen ini bukan perjanjian atau asas perjanjian ia hanya satu memorandum yang diserahkan kepada Lord Lansdowne untuk pertimbangan beliau tidak lebih, tidak kurang.

== Kontroversi ==

=== Ahal  7: Hak Pemisahan Diri ===
Perkara 2 Perlembagaan Malaysia menyatakan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai hak untuk menukar sempadan negeri atau mengakui mana-mana negeri baru ke dalam persekutuan. Walau bagaimanapun, tidak ada peruntukan mengenai pemisahan negeri-negeri dari persekutuan. Walau bagaimanapun, bekas ahli akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, mengatakan bahawa Perkara 2 Perlembagaan juga membayangkan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai kata akhir mengenai pemisahan negara dari persekutuan, seperti yang dilakukan kepada Singapura pada tahun 1965. Selain itu, sebarang cadangan mengenai pemisahan Sabah dan Sarawak daripada Malaysia boleh dihukum di bawah Akta Hasutan.

Jeniri Amir dari Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) menyatakan bahawa Sarawak dan Sabah tidak mempunyai hak untuk menarik diri daripada persekutuan mengikut Perkara 7. Walau bagaimanapun, kumpulan pemisah yang diketuai oleh Doris Jones mengatakan bahawa maksud perkataan &quot;harus&quot; seperti dalam &quot;Tidak ada hak untuk berpisah dari Persekutuan&quot; hanyalah cadangan yang bertentangan dengan &quot;hendaklah&quot; yang membayangkan perintah.

=== Ahal  18: Nama Ketua Negara ===
Menerusi Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri yang tidak mempunyai Raja seperti Melaka dan [[Pulau Pinang]] diketuai oleh Gabenor (ejaan lama: Gabnor). Kemudiannya, melalui Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), [[Sabah]] dan [[Singapura]] memilih gelaran khusus yang berbeza daripada Gabenor: Sabah menggunakan [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], manakala Singapura memakai gelaran Yang di-Pertuan Negara Singapura. Sarawak pula mengekalkan gelaran Gabenor Sarawak. Gelaran Yang di-Pertuan Negara ini juga turut digunakan oleh Negara Brunei Darussalam.

Pada 27 Ogos 1976, pindaan Perkara 160 Perlembagaan Malaysia telah memansuhkan istilah Gabenor dan menggantikannya dengan Yang di-Pertua Negeri. Pindaan ini menyelaraskan gelaran ketua negeri bagi Sabah, Sarawak, Melaka, dan Pulau Pinang, sekali gus menghapuskan perbezaan istilah (''autonomi visual'') antara Negeri-Negeri Borneo dengan Negeri-Negeri di Semenanjung. Pindaan ini secara automatik mengubah gelaran Ketua Negeri Sabah daripada Yang di-Pertua Negara Sabah kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Tidak pernah, sesetengah kumpulan berpendapat bahawa Sabah dan Sarawak harus dipanggil &quot;Negara&quot;, dan ketua negara yang dipanggil &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, atas dasar bahawa Sarawak mencapai kemerdekaan pada 22 Julai 1963 dan Sabah mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1963 sebelum membentuk Malaysia bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu]] pada 16 September 1963. Mereka percaya bahawa ketua negeri Sabah yang dikenali sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; antara tahun 1963 dan 1976 menyokong pandangan ini.

== Pisuayan mantad Pibatasan 18 Ahal Sarawak ==

=== Boros ===
Mokianu Sarawak do boros Inggeris sabaagi boros rasmi Sarawak, nga au mokianu boros Malayu montok posuangon sabaagi iso mantad boros rasmi, au miagal do boros id Borneo Utara.  

=== Luguan Pogun ===
Au kopio pinopolombus o Borneo Utara kokomoi proses diti nga pinopointalang no do Luguan Pogun nuru pokitonon sabaagi &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sarawak nopo dii nga minokianu do pilion mantad nombo-nombo tulun sandad id Wilayah Sarawak om kaida' nopo nga pinggaasan do koimbagu.  

Maya atalang nopo, tudu do Borneo Utara nopo nga mongumolig imegresen mantad pogun suai om mantad negeri suai id Malaysia. Okon miagal Sarawak ii pinopokito do angkab montok mongumolig imegresen tulun mantad labus Malaysia nga au minomboros do tulun mantad boogian suai id Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Miampai atalang, pinoboros Sarawak do rakyat Sarawak nuru lontikon kumaa jawatan persekutuan ii kipangkalan id Sarawak.  

=== Kewarganegaraan ===
Pinapalabus Borneo Utara do duo syarat pomoruhang montok sumiliu warganegara Malaysia: syarat pemastautin limo toun montok warganegara British om tana' jajahan dau om songulun nopo nga milo sumiliu warganegara maya kuat kuasa undang-undang kopongo oworun Malaysia soira iso mantad do molohing diolo nopo nga songulun warganegara toi ko' pemastautin tatap. Mantad dii, goduuduo Wilayah Sarawak om Borneo Utara minokianu moi layak kaanu do kerakyatan Malaysia, nuru o sosongulun dii poingiyon id Malaysia miampai timpu kiikiro turu mantad hopod toun pogulu momonsoi kopokionuan kewarganegaraan. 

=== Kousinan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Mobi id Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Karajaan Negeri ===
Mokianu Borneo Utara do Pordana Montiri om sistom montiri. Sarawak nogi nga minokianu do Kotua Montiri om sistom kopuruan.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Timpu koundolihon ===
Mokianu Borneo Utara do timpu koudolihon solinaid turu toun. Id timpu dii, kuasa porundangan nopo nga obi'on kumaa Borneo Utara mantad porlombagaan, okon ko karajaan persekutuan. Sarawak nogi nga mokianu kuasa persekutuan i obi'on kumaa Sarawak id timpu koundolihon mantad tolu gisom limo toun.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>qpsloca3m9qui7ho9nv5swbmx4fv2kh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24795</id>
      <parentid>24794</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T05:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <origin>24795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19772" sha1="nb4lm6vajb4i9m36j6m6pa0uhdi3hs6" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Karajaan British, minisokodung miampai Karajaan Persekutuan Tanah Melayu do melantik Suruhanjaya Siasatan montok Borneo Utara om Sarawak ontok Milatok 1962 montok mogintong do osokodung nangku o koulunan kumaa sogu do momonsoi Persekutuan Malaysia. 5 tulun id tinimungan ii nopo nga duotulun Malaya om tolu mobi British, ii binuruan di [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. Iso jawatankuasa id pialatan do karajaan (Jawatankuasa Lansdowne) nogi nga winonsoi montok dilantik kumalaja do butiran tohuri Perjanjian Malaysia. Berkhidmat i [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] montok Britain om Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Montiri Persekutuan Tanah Melayu i berkhidmat montok Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 ahal dii nopo nga sinuat miampai tudu do mantamong kapansalan, hak, om autonomi mogiigiyon Borneo Utara ontok pomorunan persekutuan Malaysia. Sogu di miagal, miampai pisuayan tonsi di natantu nogi nga winonsoi doi sinuku sabaagi do Pibatasan 18 Ahal.

Asaru onuan do tarad kuma memorandum diti tu otumbayaan yolo do prinsip diolo nopo nga au potolibon om okunan opongo o persekutuan. Kiwaa ogumu desakan moi do soriukan kawagu o memorandum 20 ahal dii montok mogintong kosimbanan sosial, ekonomi om politik mantad timpu kumaa timpu.

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Milatok 1962''': Pinolombus do Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) nopo nga mogintong sinorou tulun Singapura, Sarawak, Brunei om Borneo Utara.
* '''21 Gomot 1962''': Id mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia kiwaa pisokodungan do osonong nogi magandad Suruhanjaya Cobbold, i pinotimbaba montok manahang sokodung kokomoi sogu id Borneo Utara om Sarawak, montok momongo ruputan, mogintong aasil pogulu momonsoi kootusan id persekutuan Malaysia.
* '''21 Mahas 1962''': Nopongo o ruputan Cobbold om pinataha kumaa pordana montiri Britain om Malaya (maya sulit). Koonuan ruputan dii nopo nga popokito do iso portolu minonokodung do ideo' di do poimponu, iso portolu minonokodung do sarat koumoligan do posuangon miampai iso portolu do wokon nopo nga binaagi id pialatan diolo ii lobi aanangan do Borneo Utara om Sarawak montok kaanu kagabasan pogulu piomungon om magada nogi yolo do piomungan di maya do atalang. Kokitanan suruhanjaya dii nopo nga - sokodung di osonong montok Malaysia bersekutu (miampai koundolihon kedaulatan id timpu do hopod om duo tulan), popiamung kooturan koundolihon hinombo British nopo nga otindohoi montok piipiro toun gulu.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Madas 1962''': Karajaan British om Malaya di impohon nopo kopio nga minomonsoi kootuson do  Persekutuan Malaysia i pinosogu nopo nga nuru pohoroon ontok 31 Magus 1963. Iso Jawatankuasa id Pialatan Kerajaan (IGC) nopo nga worunon montok minggoos kooturan porlombagaan montok timpu dumontol.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Magus 1962''': Pinoimbulai o ruputan dii kumaa toinsanan pihak. Ahal diti pinopotigog do Borneo Utara.
* '''13 – 14 Magus 1962''': Pinapaharo i [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] do mesyuarat momuruan politik montok merangka memorandum tuntutan minimum 14 ahal (om tilombuson 20 ahal), i nakaanu sokodung mantad Sarawak. 

* '''12 &amp; 26 Manom 1962 (sosondii)''': Majlis perundangan Borneo Utara om Sarawak osokodung miampai  pomorunan Malaysia miampai syarat hak-hak negeri ii umoligan.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Walaupun tiada bantahan terhadap agama Islam sebagai agama kebangsaan Malaysia akan tetapi agama rasmi sepatutnya tidak akan diadakan di Borneo Utara, dan segala perundangan mengenai agama Islam yang terkandung di dalam Perlembagaan Malaya tidak harus digunakan di Borneo Utara.

=== Ahal 2: Boros ===

:* a) Bahasa Melayu harus dijadikan Bahasa Kebangsaan Persekutuan
:* b) Penggunaan Bahasa Inggeris harus diteruskan untuk tempoh sepuluh tahun selepas [[Tadau Malaysia|Hari Malaysia]]
:* c) Bahasa Inggeris harus digunakan sebagai bahasa rasmi Borneo Utara untuk semua tujuan berkaitan dengan negeri dan persekutuan, tanpa had masa.

=== Ahal 3: Perlembagaan ===
Walaupun Perlembagaan Persekutuan Malaya diterima sebagai asas untuk membentuk Perlembagaan Malaysia, akan tetapi Perlembagaan Malaysia seharusnya dipersetujui oleh pergabungan negeri-negeri bebas dan sepatutnya bukan sesuatu susunan pindaan kepada sebuah perlembagaan yang telah digubal dan dipersetujui oleh negeri-negeri yang berasingan di dalam keadaan yang berlainan sekali. Sebuah perlembagaan baru untuk Borneo Utara sewajarnya amat diperlukan.

=== Ahal  4: Ketua Persekutuan ===
Ketua (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara tidak layak untuk dipilih sebagai Ketua Persekutuan.

=== Ahal 5: Nama Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; bukan &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Ahal 6: Imigresen ===
Kawalan ke atas penghijrahan dari luar ke mana-mana tempat di Malaysia seharusnya terletak di bawah kuasa kerajaan Persekutuan tetapi kemasukan ke Borneo Utara sepatutnya juga memerlukan persetujuan Kerajaan Negeri.

Kerajaan Persekutuan tidak seharusnya berkuasa membatalkan kemasukkan sesiapa pun ke dalam Borneo Utara jika ia berkaitan dengan urusan kerajaan negeri kecuali atas sebab-sebab keselamatan sahaja. Borneo Utara seharusnya mempunyai kuasa yang tidak terhad ke atas pergerakan seseorang, kecuali mereka yang bertugas di bawah kerajaan Persekutuan daripada tempat-tempat lain Malaysia di Borneo Utara.

=== Ahal 7: Hak Menarik Diri ===
Hak untuk memisah atau menarik diri dari Persekutuan seharusnya tidak ada.

=== Ahal 8: Borneonisasi ===
Proses untuk melantik orang-orang tempatan ke dalam perkhidmatan awam negeri Borneo Utara seharusnya diwujudkan secepat mungkin.

=== Ahal 9: Pegawai-pegawai British ===
Segala usaha harus dibuat untuk menggalakkan pegawai-pegawai British untuk meneruskan perkhidmatan mereka dalam perkhidmatan awam sehingga tempat mereka boleh diganti oleh orang-orang tempatan yang berkelayakan.

=== Ahal 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kepada pindaan berikut, Perenggan 148(k) cadangan dalam Laporan Cobbold seharusnya menentukan hak kewarganegaraan penduduk Borneo Utara di dalam Persekutuan tertakluk kepada pindaan berikut:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya tidak mengandungi syarat mengenai penetapan selama 5 tahun
:* b) Untuk diselaraskan dengan undang-undang kami, perenggan kecil (II) sepatutnya menyatakan &quot;7 daripada 10 tahun&quot; dan bukan &quot;8 daripada 10 tahun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) tidak sepatutnya mengandungi sekatan berkenaan dengan kewarganegaraan ibu bapa seseorang yang dilahirkan di Borneo Utara selepas Hari Malaysia semestinya menjadi warganegara persekutuan.

=== Ahal 11: Cukai dan kewangan ===
Borneo Utara harus mengekalkan kawalan ke atas kewangan, pembangunan dan tarifnya sendiri, dan harus mempunyai hak untuk mengusahakan cukainya sendiri dan mengumpul pinjaman atas kreditnya sendiri.

=== Ahal  12: Kedudukan khas bangsa asli/bumiputera Borneo Utara ===
Pada prinsipnya bangsa asli Borneo Utara seharusnya menikmati hak keistimewaan seperti yang diberikan kepada bangsa Melayu di Malaya, tetapi formula yang dipraktikkan di Malaya tidak semestinya digunapakai oleh Borneo Utara.

=== Ahal 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Ketua Menteri harus dipilih oleh ahli-ahli tidak rasmi Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya mempunyai suatu sistem kementerian yang sesuai.

=== Ahal 14: Jangkamasa Peralihan ===
Ini sepatutnya tujuh tahun dan dalam tempoh tersebut kuasa perundangan mesti diserahkan kepada Negeri Borneo Utara oleh Perlembagaan dan bukan hanya diwakilkan kepada Kerajaan Negeri oleh Kerajaan Persekutuan.

=== Ahal 15: Pelajaran ===
Sistem pelajaran Borneo Utara yang wujud sekarang harus diteruskan dan dengan itu ia harus diletakkan di bawah kawalan kerajaan negeri.

=== Ahal 16: Perlindungan kepada Perlembagaan ===
Tiada pindaan atau penarikan balik sebarang perlindungan khas yang diberikan kepada Borneo Utara harus dibuat oleh Kerajaan Pusat tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus dimiliki secara eksklusif kepada rakyat di negeri itu. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik dan Parti Pasok Momogun menganggap bahawa majoriti tiga perempat diperlukan untuk melaksanakan sebarang pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan dan Negeri sedangkan UNKO dan USNO menganggap majoriti dua pertiga adalah mencukupi.)

=== Ahal 17: Perwakilan dalam Parlimen Persekutuan ===
Ini sepatutnya bukan hanya bergantung kepada jumlah penduduk Borneo Utara tetapi juga kepada keluasan dan keupayaannya, dan dalam mana-mana perkara ia sepatutnya tidak kurang dari jumlah perwakilan dari Singapura.

=== Ahal 18: Nama Ketua Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Ahal 19: Nama Negeri ===

=== Ahal 20: Tanah, hutan, kerajaan tempatan dan lain-lain ===
Peruntukan dalam Perlembagaan Persekutuan berkenaan dengan kuasa Majlis Tanah Negara tidak sepatutnya terpakai di Borneo Utara. Begitu juga, Majlis Kebangsaan bagi Kerajaan Tempatan tidak sepatutnya memohon di Borneo Utara.

Memorandum 20 Perkara ini selalu di salah ertikan sebagai kandungan tuntutan di dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) oleh penuntut hak MA63.

Terdapat 5 parti-parti politik dari Sabah yang mengemukakan memorandum mereka pada 29 Ogos 1962 kepada Lord Lansdowne. Sekarang memorandum ini dikenali sebagai 20 Perkara. Terdapat salah faham di antara orang Sabah sendiri yang mengiktiraf 20 Perkara ini sebagai satu perjanjian atau asas Perjanjian Malaysia 1963.

Dokumen ini bukan perjanjian atau asas perjanjian ia hanya satu memorandum yang diserahkan kepada Lord Lansdowne untuk pertimbangan beliau tidak lebih, tidak kurang.

== Kontroversi ==

=== Ahal  7: Hak Pemisahan Diri ===
Perkara 2 Perlembagaan Malaysia menyatakan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai hak untuk menukar sempadan negeri atau mengakui mana-mana negeri baru ke dalam persekutuan. Walau bagaimanapun, tidak ada peruntukan mengenai pemisahan negeri-negeri dari persekutuan. Walau bagaimanapun, bekas ahli akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, mengatakan bahawa Perkara 2 Perlembagaan juga membayangkan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai kata akhir mengenai pemisahan negara dari persekutuan, seperti yang dilakukan kepada Singapura pada tahun 1965. Selain itu, sebarang cadangan mengenai pemisahan Sabah dan Sarawak daripada Malaysia boleh dihukum di bawah Akta Hasutan.

Jeniri Amir dari Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) menyatakan bahawa Sarawak dan Sabah tidak mempunyai hak untuk menarik diri daripada persekutuan mengikut Perkara 7. Walau bagaimanapun, kumpulan pemisah yang diketuai oleh Doris Jones mengatakan bahawa maksud perkataan &quot;harus&quot; seperti dalam &quot;Tidak ada hak untuk berpisah dari Persekutuan&quot; hanyalah cadangan yang bertentangan dengan &quot;hendaklah&quot; yang membayangkan perintah.

=== Ahal  18: Nama Ketua Negara ===
Menerusi Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri yang tidak mempunyai Raja seperti Melaka dan [[Pulau Pinang]] diketuai oleh Gabenor (ejaan lama: Gabnor). Kemudiannya, melalui Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), [[Sabah]] dan [[Singapura]] memilih gelaran khusus yang berbeza daripada Gabenor: Sabah menggunakan [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], manakala Singapura memakai gelaran Yang di-Pertuan Negara Singapura. Sarawak pula mengekalkan gelaran Gabenor Sarawak. Gelaran Yang di-Pertuan Negara ini juga turut digunakan oleh Negara Brunei Darussalam.

Pada 27 Ogos 1976, pindaan Perkara 160 Perlembagaan Malaysia telah memansuhkan istilah Gabenor dan menggantikannya dengan Yang di-Pertua Negeri. Pindaan ini menyelaraskan gelaran ketua negeri bagi Sabah, Sarawak, Melaka, dan Pulau Pinang, sekali gus menghapuskan perbezaan istilah (''autonomi visual'') antara Negeri-Negeri Borneo dengan Negeri-Negeri di Semenanjung. Pindaan ini secara automatik mengubah gelaran Ketua Negeri Sabah daripada Yang di-Pertua Negara Sabah kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Tidak pernah, sesetengah kumpulan berpendapat bahawa Sabah dan Sarawak harus dipanggil &quot;Negara&quot;, dan ketua negara yang dipanggil &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, atas dasar bahawa Sarawak mencapai kemerdekaan pada 22 Julai 1963 dan Sabah mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1963 sebelum membentuk Malaysia bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu]] pada 16 September 1963. Mereka percaya bahawa ketua negeri Sabah yang dikenali sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; antara tahun 1963 dan 1976 menyokong pandangan ini.

== Pisuayan mantad Pibatasan 18 Ahal Sarawak ==

=== Boros ===
Mokianu Sarawak do boros Inggeris sabaagi boros rasmi Sarawak, nga au mokianu boros Malayu montok posuangon sabaagi iso mantad boros rasmi, au miagal do boros id Borneo Utara.  

=== Luguan Pogun ===
Au kopio pinopolombus o Borneo Utara kokomoi proses diti nga pinopointalang no do Luguan Pogun nuru pokitonon sabaagi &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sarawak nopo dii nga minokianu do pilion mantad nombo-nombo tulun sandad id Wilayah Sarawak om kaida' nopo nga pinggaasan do koimbagu.  

Maya atalang nopo, tudu do Borneo Utara nopo nga mongumolig imegresen mantad pogun suai om mantad negeri suai id Malaysia. Okon miagal Sarawak ii pinopokito do angkab montok mongumolig imegresen tulun mantad labus Malaysia nga au minomboros do tulun mantad boogian suai id Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Miampai atalang, pinoboros Sarawak do rakyat Sarawak nuru lontikon kumaa jawatan persekutuan ii kipangkalan id Sarawak.  

=== Kewarganegaraan ===
Pinapalabus Borneo Utara do duo syarat pomoruhang montok sumiliu warganegara Malaysia: syarat pemastautin limo toun montok warganegara British om tana' jajahan dau om songulun nopo nga milo sumiliu warganegara maya kuat kuasa undang-undang kopongo oworun Malaysia soira iso mantad do molohing diolo nopo nga songulun warganegara toi ko' pemastautin tatap. Mantad dii, goduuduo Wilayah Sarawak om Borneo Utara minokianu moi layak kaanu do kerakyatan Malaysia, nuru o sosongulun dii poingiyon id Malaysia miampai timpu kiikiro turu mantad hopod toun pogulu momonsoi kopokionuan kewarganegaraan. 

=== Kousinan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Mobi id Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Karajaan Negeri ===
Mokianu Borneo Utara do Pordana Montiri om sistom montiri. Sarawak nogi nga minokianu do Kotua Montiri om sistom kopuruan.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Timpu koundolihon ===
Mokianu Borneo Utara do timpu koudolihon solinaid turu toun. Id timpu dii, kuasa porundangan nopo nga obi'on kumaa Borneo Utara mantad porlombagaan, okon ko karajaan persekutuan. Sarawak nogi nga mokianu kuasa persekutuan i obi'on kumaa Sarawak id timpu koundolihon mantad tolu gisom limo toun.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>nb4lm6vajb4i9m36j6m6pa0uhdi3hs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24796</id>
      <parentid>24795</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T06:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ahal 1: Ugama */</comment>
      <origin>24796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19623" sha1="5r4dmg7nnelv5otzdqy4b8k0sb22w2i" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Karajaan British, minisokodung miampai Karajaan Persekutuan Tanah Melayu do melantik Suruhanjaya Siasatan montok Borneo Utara om Sarawak ontok Milatok 1962 montok mogintong do osokodung nangku o koulunan kumaa sogu do momonsoi Persekutuan Malaysia. 5 tulun id tinimungan ii nopo nga duotulun Malaya om tolu mobi British, ii binuruan di [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. Iso jawatankuasa id pialatan do karajaan (Jawatankuasa Lansdowne) nogi nga winonsoi montok dilantik kumalaja do butiran tohuri Perjanjian Malaysia. Berkhidmat i [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] montok Britain om Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Montiri Persekutuan Tanah Melayu i berkhidmat montok Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 ahal dii nopo nga sinuat miampai tudu do mantamong kapansalan, hak, om autonomi mogiigiyon Borneo Utara ontok pomorunan persekutuan Malaysia. Sogu di miagal, miampai pisuayan tonsi di natantu nogi nga winonsoi doi sinuku sabaagi do Pibatasan 18 Ahal.

Asaru onuan do tarad kuma memorandum diti tu otumbayaan yolo do prinsip diolo nopo nga au potolibon om okunan opongo o persekutuan. Kiwaa ogumu desakan moi do soriukan kawagu o memorandum 20 ahal dii montok mogintong kosimbanan sosial, ekonomi om politik mantad timpu kumaa timpu.

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Milatok 1962''': Pinolombus do Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) nopo nga mogintong sinorou tulun Singapura, Sarawak, Brunei om Borneo Utara.
* '''21 Gomot 1962''': Id mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia kiwaa pisokodungan do osonong nogi magandad Suruhanjaya Cobbold, i pinotimbaba montok manahang sokodung kokomoi sogu id Borneo Utara om Sarawak, montok momongo ruputan, mogintong aasil pogulu momonsoi kootusan id persekutuan Malaysia.
* '''21 Mahas 1962''': Nopongo o ruputan Cobbold om pinataha kumaa pordana montiri Britain om Malaya (maya sulit). Koonuan ruputan dii nopo nga popokito do iso portolu minonokodung do ideo' di do poimponu, iso portolu minonokodung do sarat koumoligan do posuangon miampai iso portolu do wokon nopo nga binaagi id pialatan diolo ii lobi aanangan do Borneo Utara om Sarawak montok kaanu kagabasan pogulu piomungon om magada nogi yolo do piomungan di maya do atalang. Kokitanan suruhanjaya dii nopo nga - sokodung di osonong montok Malaysia bersekutu (miampai koundolihon kedaulatan id timpu do hopod om duo tulan), popiamung kooturan koundolihon hinombo British nopo nga otindohoi montok piipiro toun gulu.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Madas 1962''': Karajaan British om Malaya di impohon nopo kopio nga minomonsoi kootuson do  Persekutuan Malaysia i pinosogu nopo nga nuru pohoroon ontok 31 Magus 1963. Iso Jawatankuasa id Pialatan Kerajaan (IGC) nopo nga worunon montok minggoos kooturan porlombagaan montok timpu dumontol.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Magus 1962''': Pinoimbulai o ruputan dii kumaa toinsanan pihak. Ahal diti pinopotigog do Borneo Utara.
* '''13 – 14 Magus 1962''': Pinapaharo i [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] do mesyuarat momuruan politik montok merangka memorandum tuntutan minimum 14 ahal (om tilombuson 20 ahal), i nakaanu sokodung mantad Sarawak. 

* '''12 &amp; 26 Manom 1962 (sosondii)''': Majlis perundangan Borneo Utara om Sarawak osokodung miampai  pomorunan Malaysia miampai syarat hak-hak negeri ii umoligan.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Sundung do aiso bantahan kokomoi ugama Islam sabaagi ugama kabansaan Malaysia, au nuru do pohoroon o ugama rasmi dii id Borneo Utara om toinsanan porundangan kokomoi ugama Islam di haro id suang Perlembagaan Malaya nopo nga au nuru mositi gunoon di Borneo Utara.

=== Ahal 2: Boros ===

:* a) Boros Malayu nuru dodion sabaagi Boros Kabansaan Persekutuan
:* b) Pomogunoon Boros Inggeris nuru potilombuson montok timpu hopod toun kopongo [[Tadau Malaysia]]
:* c) Boros Inggeris nuru gunoon sabaagi boros rasmi Borneo Utara montok toinsanan tudu mikomoi do negeri om persekutuan, miampai aiso rontob timpu.

=== Ahal 3: Perlembagaan ===
Sundung do torimoon o Perlembagaan Persekutuan Malaya sabaagi impohon montok momorun Perlembagaan Malaysia, okon kirati do nuru sokodungon o Perlembagaan Malaysia mantad piomungan negeri-negeri obibas om nuru do okon iso nuludan pindaan kumaa iso porlombagaan ii nogubal om nosokodung mantad negeri-negeri do suai id suang kaantakan di misuai ngai. Iso perlembagaan wagu montok Borneo Utara sewajarnya nuru haro. 

=== Ahal  4: Luguan Persekutuan ===
Au layak o Luguan (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara pilion sabaagi Luguan Persekutuan.

=== Ahal 5: Ngaran Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; okon &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Ahal 6: Imigresen ===
Umoligan kumaa penghijrahan mantad labus toi ko' honggo nopo koiyonon id Malaysia mositi id siriba do kuasa kerajaan Persekutuan nga kosuangan kumaa Borneo Utara nga nuru nogi sokodung mantad Kerajaan Negeri.

Au haro kuasa o Kerajaan Persekutuando mongilag kosuangan isai nopo kumaa Borneo Utara nung ii nopo nga kokomoi do panarampasan kerajaan negeri suai ko' gama do keselamatan nopo. Borneo Utara nga aiso kuasa di poinrontob kumaa kapamanahan do sosongulun, suai ko, yolo nopo nga kitimbabaon id siriba kerajaan Persekutuan mantad koiyonon do suai id Malaysia id Borneo Utara.

=== Ahal 7: Hak Magada ===
Hak montok popitongkiad toi ko magada mantad Persekutuan seharusnya do aiso. 

=== Ahal 8: Borneonisasi ===
Proses montok melantik tulun momogun kumaa do perkhidmatan awam negeri Borneo Utara nuru do pohoroon do tosiisikap. 

=== Ahal 9: Pegawai-pegawai British ===
Toinsanan goos mositi wonsoyon montok mongunsub pegawai-pegawai British do popotilombus perkhidmatan diolo id perkhidmatan awam gisom milo onuon o tiiyonon diolo mantad tulun momogun ii kiwaa kalayakan. 

=== Ahal 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kumaa pindaan berikut, Perenggan 148(k) sogu id suang Ruputan Cobbold seharusnya manantu hak kewarganegaraan mogiigiyon Borneo Utara id suang Persekutuan tertakluk kumaa pindaan id siriba:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya au haro syarat kokomoi penetapan solinaid 5 toun 
:* b) Montok diselaraskan miampai undang-undang dahai, perenggan kecil (II) nuru popointalang do &quot;7 mantad 10 toun&quot; om okon ko' &quot;8 mantad 10 toun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) au sepatutnya kiwaa sekatan mikomoi do dengan kewarganegaraan molohing sosongulun di nosusu id Borneo Utara kopongo Tadau Malaysia om milo sumiliu do warganegara persekutuan.

=== Ahal 11: Cukai om kousinan ===
Borneo Utara harus mengekalkan kawalan ke atas kewangan, pembangunan dan tarifnya sendiri, dan harus mempunyai hak untuk mengusahakan cukainya sendiri dan mengumpul pinjaman atas kreditnya sendiri.

=== Ahal  12: Kedudukan khas bangsa asli/bumiputera Borneo Utara ===
Pada prinsipnya bangsa asli Borneo Utara seharusnya menikmati hak keistimewaan seperti yang diberikan kepada bangsa Melayu di Malaya, tetapi formula yang dipraktikkan di Malaya tidak semestinya digunapakai oleh Borneo Utara.

=== Ahal 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Ketua Menteri harus dipilih oleh ahli-ahli tidak rasmi Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya mempunyai suatu sistem kementerian yang sesuai.

=== Ahal 14: Jangkamasa Peralihan ===
Ini sepatutnya tujuh tahun dan dalam tempoh tersebut kuasa perundangan mesti diserahkan kepada Negeri Borneo Utara oleh Perlembagaan dan bukan hanya diwakilkan kepada Kerajaan Negeri oleh Kerajaan Persekutuan.

=== Ahal 15: Pelajaran ===
Sistem pelajaran Borneo Utara yang wujud sekarang harus diteruskan dan dengan itu ia harus diletakkan di bawah kawalan kerajaan negeri.

=== Ahal 16: Perlindungan kepada Perlembagaan ===
Tiada pindaan atau penarikan balik sebarang perlindungan khas yang diberikan kepada Borneo Utara harus dibuat oleh Kerajaan Pusat tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus dimiliki secara eksklusif kepada rakyat di negeri itu. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik dan Parti Pasok Momogun menganggap bahawa majoriti tiga perempat diperlukan untuk melaksanakan sebarang pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan dan Negeri sedangkan UNKO dan USNO menganggap majoriti dua pertiga adalah mencukupi.)

=== Ahal 17: Perwakilan dalam Parlimen Persekutuan ===
Ini sepatutnya bukan hanya bergantung kepada jumlah penduduk Borneo Utara tetapi juga kepada keluasan dan keupayaannya, dan dalam mana-mana perkara ia sepatutnya tidak kurang dari jumlah perwakilan dari Singapura.

=== Ahal 18: Nama Ketua Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Ahal 19: Nama Negeri ===

=== Ahal 20: Tanah, hutan, kerajaan tempatan dan lain-lain ===
Peruntukan dalam Perlembagaan Persekutuan berkenaan dengan kuasa Majlis Tanah Negara tidak sepatutnya terpakai di Borneo Utara. Begitu juga, Majlis Kebangsaan bagi Kerajaan Tempatan tidak sepatutnya memohon di Borneo Utara.

Memorandum 20 Perkara ini selalu di salah ertikan sebagai kandungan tuntutan di dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) oleh penuntut hak MA63.

Terdapat 5 parti-parti politik dari Sabah yang mengemukakan memorandum mereka pada 29 Ogos 1962 kepada Lord Lansdowne. Sekarang memorandum ini dikenali sebagai 20 Perkara. Terdapat salah faham di antara orang Sabah sendiri yang mengiktiraf 20 Perkara ini sebagai satu perjanjian atau asas Perjanjian Malaysia 1963.

Dokumen ini bukan perjanjian atau asas perjanjian ia hanya satu memorandum yang diserahkan kepada Lord Lansdowne untuk pertimbangan beliau tidak lebih, tidak kurang.

== Kontroversi ==

=== Ahal  7: Hak Popitongkiad Sondii ===
Perkara 2 Perlembagaan Malaysia menyatakan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai hak untuk menukar sempadan negeri atau mengakui mana-mana negeri baru ke dalam persekutuan. Walau bagaimanapun, tidak ada peruntukan mengenai pemisahan negeri-negeri dari persekutuan. Walau bagaimanapun, bekas ahli akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, mengatakan bahawa Perkara 2 Perlembagaan juga membayangkan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai kata akhir mengenai pemisahan negara dari persekutuan, seperti yang dilakukan kepada Singapura pada tahun 1965. Selain itu, sebarang cadangan mengenai pemisahan Sabah dan Sarawak daripada Malaysia boleh dihukum di bawah Akta Hasutan.

Jeniri Amir dari Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) menyatakan bahawa Sarawak dan Sabah tidak mempunyai hak untuk menarik diri daripada persekutuan mengikut Perkara 7. Walau bagaimanapun, kumpulan pemisah yang diketuai oleh Doris Jones mengatakan bahawa maksud perkataan &quot;harus&quot; seperti dalam &quot;Tidak ada hak untuk berpisah dari Persekutuan&quot; hanyalah cadangan yang bertentangan dengan &quot;hendaklah&quot; yang membayangkan perintah.

=== Ahal  18: Nama Ketua Negara ===
Menerusi Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri yang tidak mempunyai Raja seperti Melaka dan [[Pulau Pinang]] diketuai oleh Gabenor (ejaan lama: Gabnor). Kemudiannya, melalui Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), [[Sabah]] dan [[Singapura]] memilih gelaran khusus yang berbeza daripada Gabenor: Sabah menggunakan [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], manakala Singapura memakai gelaran Yang di-Pertuan Negara Singapura. Sarawak pula mengekalkan gelaran Gabenor Sarawak. Gelaran Yang di-Pertuan Negara ini juga turut digunakan oleh Negara Brunei Darussalam.

Pada 27 Ogos 1976, pindaan Perkara 160 Perlembagaan Malaysia telah memansuhkan istilah Gabenor dan menggantikannya dengan Yang di-Pertua Negeri. Pindaan ini menyelaraskan gelaran ketua negeri bagi Sabah, Sarawak, Melaka, dan Pulau Pinang, sekali gus menghapuskan perbezaan istilah (''autonomi visual'') antara Negeri-Negeri Borneo dengan Negeri-Negeri di Semenanjung. Pindaan ini secara automatik mengubah gelaran Ketua Negeri Sabah daripada Yang di-Pertua Negara Sabah kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Tidak pernah, sesetengah kumpulan berpendapat bahawa Sabah dan Sarawak harus dipanggil &quot;Negara&quot;, dan ketua negara yang dipanggil &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, atas dasar bahawa Sarawak mencapai kemerdekaan pada 22 Julai 1963 dan Sabah mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1963 sebelum membentuk Malaysia bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu]] pada 16 September 1963. Mereka percaya bahawa ketua negeri Sabah yang dikenali sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; antara tahun 1963 dan 1976 menyokong pandangan ini.

== Pisuayan mantad Pibatasan 18 Ahal Sarawak ==

=== Boros ===
Mokianu Sarawak do boros Inggeris sabaagi boros rasmi Sarawak, nga au mokianu boros Malayu montok posuangon sabaagi iso mantad boros rasmi, au miagal do boros id Borneo Utara.  

=== Luguan Pogun ===
Au kopio pinopolombus o Borneo Utara kokomoi proses diti nga pinopointalang no do Luguan Pogun nuru pokitonon sabaagi &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sarawak nopo dii nga minokianu do pilion mantad nombo-nombo tulun sandad id Wilayah Sarawak om kaida' nopo nga pinggaasan do koimbagu.  

Maya atalang nopo, tudu do Borneo Utara nopo nga mongumolig imegresen mantad pogun suai om mantad negeri suai id Malaysia. Okon miagal Sarawak ii pinopokito do angkab montok mongumolig imegresen tulun mantad labus Malaysia nga au minomboros do tulun mantad boogian suai id Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Miampai atalang, pinoboros Sarawak do rakyat Sarawak nuru lontikon kumaa jawatan persekutuan ii kipangkalan id Sarawak.  

=== Kewarganegaraan ===
Pinapalabus Borneo Utara do duo syarat pomoruhang montok sumiliu warganegara Malaysia: syarat pemastautin limo toun montok warganegara British om tana' jajahan dau om songulun nopo nga milo sumiliu warganegara maya kuat kuasa undang-undang kopongo oworun Malaysia soira iso mantad do molohing diolo nopo nga songulun warganegara toi ko' pemastautin tatap. Mantad dii, goduuduo Wilayah Sarawak om Borneo Utara minokianu moi layak kaanu do kerakyatan Malaysia, nuru o sosongulun dii poingiyon id Malaysia miampai timpu kiikiro turu mantad hopod toun pogulu momonsoi kopokionuan kewarganegaraan. 

=== Kousinan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Mobi id Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Karajaan Negeri ===
Mokianu Borneo Utara do Pordana Montiri om sistom montiri. Sarawak nogi nga minokianu do Kotua Montiri om sistom kopuruan.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Timpu koundolihon ===
Mokianu Borneo Utara do timpu koudolihon solinaid turu toun. Id timpu dii, kuasa porundangan nopo nga obi'on kumaa Borneo Utara mantad porlombagaan, okon ko karajaan persekutuan. Sarawak nogi nga mokianu kuasa persekutuan i obi'on kumaa Sarawak id timpu koundolihon mantad tolu gisom limo toun.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>5r4dmg7nnelv5otzdqy4b8k0sb22w2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24797</id>
      <parentid>24796</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T06:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ahal 11: Cukai om kousinan */</comment>
      <origin>24797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19598" sha1="8owa7m3pf05pgkiz7a11596vs74du2z" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Karajaan British, minisokodung miampai Karajaan Persekutuan Tanah Melayu do melantik Suruhanjaya Siasatan montok Borneo Utara om Sarawak ontok Milatok 1962 montok mogintong do osokodung nangku o koulunan kumaa sogu do momonsoi Persekutuan Malaysia. 5 tulun id tinimungan ii nopo nga duotulun Malaya om tolu mobi British, ii binuruan di [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. Iso jawatankuasa id pialatan do karajaan (Jawatankuasa Lansdowne) nogi nga winonsoi montok dilantik kumalaja do butiran tohuri Perjanjian Malaysia. Berkhidmat i [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] montok Britain om Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Montiri Persekutuan Tanah Melayu i berkhidmat montok Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 ahal dii nopo nga sinuat miampai tudu do mantamong kapansalan, hak, om autonomi mogiigiyon Borneo Utara ontok pomorunan persekutuan Malaysia. Sogu di miagal, miampai pisuayan tonsi di natantu nogi nga winonsoi doi sinuku sabaagi do Pibatasan 18 Ahal.

Asaru onuan do tarad kuma memorandum diti tu otumbayaan yolo do prinsip diolo nopo nga au potolibon om okunan opongo o persekutuan. Kiwaa ogumu desakan moi do soriukan kawagu o memorandum 20 ahal dii montok mogintong kosimbanan sosial, ekonomi om politik mantad timpu kumaa timpu.

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Milatok 1962''': Pinolombus do Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) nopo nga mogintong sinorou tulun Singapura, Sarawak, Brunei om Borneo Utara.
* '''21 Gomot 1962''': Id mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia kiwaa pisokodungan do osonong nogi magandad Suruhanjaya Cobbold, i pinotimbaba montok manahang sokodung kokomoi sogu id Borneo Utara om Sarawak, montok momongo ruputan, mogintong aasil pogulu momonsoi kootusan id persekutuan Malaysia.
* '''21 Mahas 1962''': Nopongo o ruputan Cobbold om pinataha kumaa pordana montiri Britain om Malaya (maya sulit). Koonuan ruputan dii nopo nga popokito do iso portolu minonokodung do ideo' di do poimponu, iso portolu minonokodung do sarat koumoligan do posuangon miampai iso portolu do wokon nopo nga binaagi id pialatan diolo ii lobi aanangan do Borneo Utara om Sarawak montok kaanu kagabasan pogulu piomungon om magada nogi yolo do piomungan di maya do atalang. Kokitanan suruhanjaya dii nopo nga - sokodung di osonong montok Malaysia bersekutu (miampai koundolihon kedaulatan id timpu do hopod om duo tulan), popiamung kooturan koundolihon hinombo British nopo nga otindohoi montok piipiro toun gulu.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Madas 1962''': Karajaan British om Malaya di impohon nopo kopio nga minomonsoi kootuson do  Persekutuan Malaysia i pinosogu nopo nga nuru pohoroon ontok 31 Magus 1963. Iso Jawatankuasa id Pialatan Kerajaan (IGC) nopo nga worunon montok minggoos kooturan porlombagaan montok timpu dumontol.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Magus 1962''': Pinoimbulai o ruputan dii kumaa toinsanan pihak. Ahal diti pinopotigog do Borneo Utara.
* '''13 – 14 Magus 1962''': Pinapaharo i [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] do mesyuarat momuruan politik montok merangka memorandum tuntutan minimum 14 ahal (om tilombuson 20 ahal), i nakaanu sokodung mantad Sarawak. 

* '''12 &amp; 26 Manom 1962 (sosondii)''': Majlis perundangan Borneo Utara om Sarawak osokodung miampai  pomorunan Malaysia miampai syarat hak-hak negeri ii umoligan.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Sundung do aiso bantahan kokomoi ugama Islam sabaagi ugama kabansaan Malaysia, au nuru do pohoroon o ugama rasmi dii id Borneo Utara om toinsanan porundangan kokomoi ugama Islam di haro id suang Perlembagaan Malaya nopo nga au nuru mositi gunoon di Borneo Utara.

=== Ahal 2: Boros ===

:* a) Boros Malayu nuru dodion sabaagi Boros Kabansaan Persekutuan
:* b) Pomogunoon Boros Inggeris nuru potilombuson montok timpu hopod toun kopongo [[Tadau Malaysia]]
:* c) Boros Inggeris nuru gunoon sabaagi boros rasmi Borneo Utara montok toinsanan tudu mikomoi do negeri om persekutuan, miampai aiso rontob timpu.

=== Ahal 3: Perlembagaan ===
Sundung do torimoon o Perlembagaan Persekutuan Malaya sabaagi impohon montok momorun Perlembagaan Malaysia, okon kirati do nuru sokodungon o Perlembagaan Malaysia mantad piomungan negeri-negeri obibas om nuru do okon iso nuludan pindaan kumaa iso porlombagaan ii nogubal om nosokodung mantad negeri-negeri do suai id suang kaantakan di misuai ngai. Iso perlembagaan wagu montok Borneo Utara sewajarnya nuru haro. 

=== Ahal  4: Luguan Persekutuan ===
Au layak o Luguan (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara pilion sabaagi Luguan Persekutuan.

=== Ahal 5: Ngaran Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; okon &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Ahal 6: Imigresen ===
Umoligan kumaa penghijrahan mantad labus toi ko' honggo nopo koiyonon id Malaysia mositi id siriba do kuasa kerajaan Persekutuan nga kosuangan kumaa Borneo Utara nga nuru nogi sokodung mantad Kerajaan Negeri.

Au haro kuasa o Kerajaan Persekutuando mongilag kosuangan isai nopo kumaa Borneo Utara nung ii nopo nga kokomoi do panarampasan kerajaan negeri suai ko' gama do keselamatan nopo. Borneo Utara nga aiso kuasa di poinrontob kumaa kapamanahan do sosongulun, suai ko, yolo nopo nga kitimbabaon id siriba kerajaan Persekutuan mantad koiyonon do suai id Malaysia id Borneo Utara.

=== Ahal 7: Hak Magada ===
Hak montok popitongkiad toi ko magada mantad Persekutuan seharusnya do aiso. 

=== Ahal 8: Borneonisasi ===
Proses montok melantik tulun momogun kumaa do perkhidmatan awam negeri Borneo Utara nuru do pohoroon do tosiisikap. 

=== Ahal 9: Pegawai-pegawai British ===
Toinsanan goos mositi wonsoyon montok mongunsub pegawai-pegawai British do popotilombus perkhidmatan diolo id perkhidmatan awam gisom milo onuon o tiiyonon diolo mantad tulun momogun ii kiwaa kalayakan. 

=== Ahal 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kumaa pindaan berikut, Perenggan 148(k) sogu id suang Ruputan Cobbold seharusnya manantu hak kewarganegaraan mogiigiyon Borneo Utara id suang Persekutuan tertakluk kumaa pindaan id siriba:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya au haro syarat kokomoi penetapan solinaid 5 toun 
:* b) Montok diselaraskan miampai undang-undang dahai, perenggan kecil (II) nuru popointalang do &quot;7 mantad 10 toun&quot; om okon ko' &quot;8 mantad 10 toun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) au sepatutnya kiwaa sekatan mikomoi do dengan kewarganegaraan molohing sosongulun di nosusu id Borneo Utara kopongo Tadau Malaysia om milo sumiliu do warganegara persekutuan.

=== Ahal 11: Cukai om kousinan ===
Nuru popotindohoi o Borneo Utara do kawalan kumaa kousinan, pembangunan om tarif dau sondii, om nuru kiwaa hak montok miminggoos do cukai sondii om monimung pangalasan do kredit dau sondii.

=== Ahal  12: Koiyonon poimbida montok bansa momogun/bumiputera Borneo Utara ===
Id prinsip tulun momogun Borneo Utara seharusnya kaanu hak keistimewaan miagal di pinatahak kumaa bansa Malayu id Malaya nga formula ii poubason id Malaya nopo nga au semestinya gunoon id Borneo Utara.

=== Ahal 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Luguan Montiri nuru pilion do puru-puru au rasmi do Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya kiwaa iso sistom komontirian di kosudong. 

=== Ahal 14: Jangkatimpu Koundolihon ===
Iti nopo nga apatut do turu toun om id suang timpu dii, kuasa porundangan nuru patahakon kumaa Negeri Borneo Utara mantad Perlembagaan om okon ko obi'on toomod kumaa Kerajaan Negeri mantad Kerajaan Persekutuan.

=== Ahal 15: Pinsingilaan ===
Sistom pinsingilaan Borneo Utara i haro baino mositi do potilombuson om nuru poilihon id siriba do kawalan kerajaan negeri.

=== Ahal 16: Koumoligan kumaa Perlembagaan ===
Aiso pindaan toi ko' pogonuan kawagu o koumoligan poimbida di pinatahak kumaa Borneo Utara i harus wonsoyon do Kerajaan Longkod tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus onuon maya eksklusif kumaa rakyat id pogun dii. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik om Parti Pasok Momogun mongondos do majoriti tolu piapat nuru montok popoindalan nunu nopo pindaan kumaa Perlembagaan Persekutuan om Negeri miampai UNKO om USNO i minongondos do majoriti duo pitolu nopo nga kabagal.)

=== Ahal 17: Mobi id suang Parlimen Persekutuan ===
Iti nopo nga okon bergantung kumaa ginumu mogiigiyon Borneo Utara nga mintong nogi do koinlaaban om komiloon, om nombo-nombo ahal diti nuru ii au okuri mantad ginumu koobian mantad Singapura. 

=== Ahal 18: Ngaran Luguan Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Ahal 19: Ngaran Negeri ===

=== Ahal 20: Tana', talun, kerajaan momogun om suai-suai ===
Poruntukan id suang Perlembagaan Persekutuan mikomoi do kuasa Majlis Tanah Negara au sepatutnya gunoon id Borneo Utara. Ingkaa nogi, Majlis Kebangsaan montok Kerajaan Tempatan i au sepatutnya mokianu di Borneo Utara.

Memorandum 20 ahal diti nopo nga asaru do sala rotion sabaagi tonsi pokionuon id suang Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) mantad penuntut hak MA63.

Kiwaa 5 parti-parti politik mantad Sabah ii popokito do memorandum diolo ontok 29 Magus1962 kumaa dii Lord Lansdowne. Baino, ointutunan o memorandum diti sabaagi 20 Ahal. Kiwaa nogi pomoritian di nakasala id pialatan do tulun Sabah sondii ii mengiktiraf 20 Ahal diti sabaagi iso pibatasan toi ko' impohon Pibatasan Malaysia 1963.

Dokumen diti nopo nga okon ko' pibatasan toi ko' impohon pibatasan nga iti nopo iso memorandum ii pinatahak kumaa di Lord Lansdowne montok do sorohon kawagu dau ii au adalaan om au oingkurian. 

== Kontroversi ==

=== Ahal  7: Hak Popitongkiad Sondii ===
Ahal 2 Perlembagaan Malaysia pinopointalang do Parlimen Malaysia kiwaa hak montok monimban rontob sempadan negeri toi ko' mangakun nombo nopo negeri wagu kumaa id suang persekutuan. 

Walau bagaimanapun, tidak ada peruntukan mengenai pemisahan negeri-negeri dari persekutuan. Walau bagaimanapun, bekas ahli akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, mengatakan bahawa Perkara 2 Perlembagaan juga membayangkan bahawa Parlimen Malaysia mempunyai kata akhir mengenai pemisahan negara dari persekutuan, seperti yang dilakukan kepada Singapura pada tahun 1965. Selain itu, sebarang cadangan mengenai pemisahan Sabah dan Sarawak daripada Malaysia boleh dihukum di bawah Akta Hasutan.

Jeniri Amir dari Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) menyatakan bahawa Sarawak dan Sabah tidak mempunyai hak untuk menarik diri daripada persekutuan mengikut Perkara 7. Walau bagaimanapun, kumpulan pemisah yang diketuai oleh Doris Jones mengatakan bahawa maksud perkataan &quot;harus&quot; seperti dalam &quot;Tidak ada hak untuk berpisah dari Persekutuan&quot; hanyalah cadangan yang bertentangan dengan &quot;hendaklah&quot; yang membayangkan perintah.

=== Ahal  18: Nama Ketua Negara ===
Menerusi Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri yang tidak mempunyai Raja seperti Melaka dan [[Pulau Pinang]] diketuai oleh Gabenor (ejaan lama: Gabnor). Kemudiannya, melalui Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), [[Sabah]] dan [[Singapura]] memilih gelaran khusus yang berbeza daripada Gabenor: Sabah menggunakan [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], manakala Singapura memakai gelaran Yang di-Pertuan Negara Singapura. Sarawak pula mengekalkan gelaran Gabenor Sarawak. Gelaran Yang di-Pertuan Negara ini juga turut digunakan oleh Negara Brunei Darussalam.

Pada 27 Ogos 1976, pindaan Perkara 160 Perlembagaan Malaysia telah memansuhkan istilah Gabenor dan menggantikannya dengan Yang di-Pertua Negeri. Pindaan ini menyelaraskan gelaran ketua negeri bagi Sabah, Sarawak, Melaka, dan Pulau Pinang, sekali gus menghapuskan perbezaan istilah (''autonomi visual'') antara Negeri-Negeri Borneo dengan Negeri-Negeri di Semenanjung. Pindaan ini secara automatik mengubah gelaran Ketua Negeri Sabah daripada Yang di-Pertua Negara Sabah kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Tidak pernah, sesetengah kumpulan berpendapat bahawa Sabah dan Sarawak harus dipanggil &quot;Negara&quot;, dan ketua negara yang dipanggil &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, atas dasar bahawa Sarawak mencapai kemerdekaan pada 22 Julai 1963 dan Sabah mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1963 sebelum membentuk Malaysia bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu]] pada 16 September 1963. Mereka percaya bahawa ketua negeri Sabah yang dikenali sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; antara tahun 1963 dan 1976 menyokong pandangan ini.

== Pisuayan mantad Pibatasan 18 Ahal Sarawak ==

=== Boros ===
Mokianu Sarawak do boros Inggeris sabaagi boros rasmi Sarawak, nga au mokianu boros Malayu montok posuangon sabaagi iso mantad boros rasmi, au miagal do boros id Borneo Utara.  

=== Luguan Pogun ===
Au kopio pinopolombus o Borneo Utara kokomoi proses diti nga pinopointalang no do Luguan Pogun nuru pokitonon sabaagi &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sarawak nopo dii nga minokianu do pilion mantad nombo-nombo tulun sandad id Wilayah Sarawak om kaida' nopo nga pinggaasan do koimbagu.  

Maya atalang nopo, tudu do Borneo Utara nopo nga mongumolig imegresen mantad pogun suai om mantad negeri suai id Malaysia. Okon miagal Sarawak ii pinopokito do angkab montok mongumolig imegresen tulun mantad labus Malaysia nga au minomboros do tulun mantad boogian suai id Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Miampai atalang, pinoboros Sarawak do rakyat Sarawak nuru lontikon kumaa jawatan persekutuan ii kipangkalan id Sarawak.  

=== Kewarganegaraan ===
Pinapalabus Borneo Utara do duo syarat pomoruhang montok sumiliu warganegara Malaysia: syarat pemastautin limo toun montok warganegara British om tana' jajahan dau om songulun nopo nga milo sumiliu warganegara maya kuat kuasa undang-undang kopongo oworun Malaysia soira iso mantad do molohing diolo nopo nga songulun warganegara toi ko' pemastautin tatap. Mantad dii, goduuduo Wilayah Sarawak om Borneo Utara minokianu moi layak kaanu do kerakyatan Malaysia, nuru o sosongulun dii poingiyon id Malaysia miampai timpu kiikiro turu mantad hopod toun pogulu momonsoi kopokionuan kewarganegaraan. 

=== Kousinan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Mobi id Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Karajaan Negeri ===
Mokianu Borneo Utara do Pordana Montiri om sistom montiri. Sarawak nogi nga minokianu do Kotua Montiri om sistom kopuruan.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Timpu koundolihon ===
Mokianu Borneo Utara do timpu koudolihon solinaid turu toun. Id timpu dii, kuasa porundangan nopo nga obi'on kumaa Borneo Utara mantad porlombagaan, okon ko karajaan persekutuan. Sarawak nogi nga mokianu kuasa persekutuan i obi'on kumaa Sarawak id timpu koundolihon mantad tolu gisom limo toun.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>8owa7m3pf05pgkiz7a11596vs74du2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24798</id>
      <parentid>24797</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T07:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ahal  7: Hak Popitongkiad Sondii */</comment>
      <origin>24798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19559" sha1="075r86v1ywrhkmlkziq1j776dzdj3at" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Karajaan British, minisokodung miampai Karajaan Persekutuan Tanah Melayu do melantik Suruhanjaya Siasatan montok Borneo Utara om Sarawak ontok Milatok 1962 montok mogintong do osokodung nangku o koulunan kumaa sogu do momonsoi Persekutuan Malaysia. 5 tulun id tinimungan ii nopo nga duotulun Malaya om tolu mobi British, ii binuruan di [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. Iso jawatankuasa id pialatan do karajaan (Jawatankuasa Lansdowne) nogi nga winonsoi montok dilantik kumalaja do butiran tohuri Perjanjian Malaysia. Berkhidmat i [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] montok Britain om Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Montiri Persekutuan Tanah Melayu i berkhidmat montok Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 ahal dii nopo nga sinuat miampai tudu do mantamong kapansalan, hak, om autonomi mogiigiyon Borneo Utara ontok pomorunan persekutuan Malaysia. Sogu di miagal, miampai pisuayan tonsi di natantu nogi nga winonsoi doi sinuku sabaagi do Pibatasan 18 Ahal.

Asaru onuan do tarad kuma memorandum diti tu otumbayaan yolo do prinsip diolo nopo nga au potolibon om okunan opongo o persekutuan. Kiwaa ogumu desakan moi do soriukan kawagu o memorandum 20 ahal dii montok mogintong kosimbanan sosial, ekonomi om politik mantad timpu kumaa timpu.

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Milatok 1962''': Pinolombus do Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) nopo nga mogintong sinorou tulun Singapura, Sarawak, Brunei om Borneo Utara.
* '''21 Gomot 1962''': Id mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia kiwaa pisokodungan do osonong nogi magandad Suruhanjaya Cobbold, i pinotimbaba montok manahang sokodung kokomoi sogu id Borneo Utara om Sarawak, montok momongo ruputan, mogintong aasil pogulu momonsoi kootusan id persekutuan Malaysia.
* '''21 Mahas 1962''': Nopongo o ruputan Cobbold om pinataha kumaa pordana montiri Britain om Malaya (maya sulit). Koonuan ruputan dii nopo nga popokito do iso portolu minonokodung do ideo' di do poimponu, iso portolu minonokodung do sarat koumoligan do posuangon miampai iso portolu do wokon nopo nga binaagi id pialatan diolo ii lobi aanangan do Borneo Utara om Sarawak montok kaanu kagabasan pogulu piomungon om magada nogi yolo do piomungan di maya do atalang. Kokitanan suruhanjaya dii nopo nga - sokodung di osonong montok Malaysia bersekutu (miampai koundolihon kedaulatan id timpu do hopod om duo tulan), popiamung kooturan koundolihon hinombo British nopo nga otindohoi montok piipiro toun gulu.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Madas 1962''': Karajaan British om Malaya di impohon nopo kopio nga minomonsoi kootuson do  Persekutuan Malaysia i pinosogu nopo nga nuru pohoroon ontok 31 Magus 1963. Iso Jawatankuasa id Pialatan Kerajaan (IGC) nopo nga worunon montok minggoos kooturan porlombagaan montok timpu dumontol.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Magus 1962''': Pinoimbulai o ruputan dii kumaa toinsanan pihak. Ahal diti pinopotigog do Borneo Utara.
* '''13 – 14 Magus 1962''': Pinapaharo i [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] do mesyuarat momuruan politik montok merangka memorandum tuntutan minimum 14 ahal (om tilombuson 20 ahal), i nakaanu sokodung mantad Sarawak. 

* '''12 &amp; 26 Manom 1962 (sosondii)''': Majlis perundangan Borneo Utara om Sarawak osokodung miampai  pomorunan Malaysia miampai syarat hak-hak negeri ii umoligan.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Sundung do aiso bantahan kokomoi ugama Islam sabaagi ugama kabansaan Malaysia, au nuru do pohoroon o ugama rasmi dii id Borneo Utara om toinsanan porundangan kokomoi ugama Islam di haro id suang Perlembagaan Malaya nopo nga au nuru mositi gunoon di Borneo Utara.

=== Ahal 2: Boros ===

:* a) Boros Malayu nuru dodion sabaagi Boros Kabansaan Persekutuan
:* b) Pomogunoon Boros Inggeris nuru potilombuson montok timpu hopod toun kopongo [[Tadau Malaysia]]
:* c) Boros Inggeris nuru gunoon sabaagi boros rasmi Borneo Utara montok toinsanan tudu mikomoi do negeri om persekutuan, miampai aiso rontob timpu.

=== Ahal 3: Perlembagaan ===
Sundung do torimoon o Perlembagaan Persekutuan Malaya sabaagi impohon montok momorun Perlembagaan Malaysia, okon kirati do nuru sokodungon o Perlembagaan Malaysia mantad piomungan negeri-negeri obibas om nuru do okon iso nuludan pindaan kumaa iso porlombagaan ii nogubal om nosokodung mantad negeri-negeri do suai id suang kaantakan di misuai ngai. Iso perlembagaan wagu montok Borneo Utara sewajarnya nuru haro. 

=== Ahal  4: Luguan Persekutuan ===
Au layak o Luguan (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara pilion sabaagi Luguan Persekutuan.

=== Ahal 5: Ngaran Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; okon &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Ahal 6: Imigresen ===
Umoligan kumaa penghijrahan mantad labus toi ko' honggo nopo koiyonon id Malaysia mositi id siriba do kuasa kerajaan Persekutuan nga kosuangan kumaa Borneo Utara nga nuru nogi sokodung mantad Kerajaan Negeri.

Au haro kuasa o Kerajaan Persekutuando mongilag kosuangan isai nopo kumaa Borneo Utara nung ii nopo nga kokomoi do panarampasan kerajaan negeri suai ko' gama do keselamatan nopo. Borneo Utara nga aiso kuasa di poinrontob kumaa kapamanahan do sosongulun, suai ko, yolo nopo nga kitimbabaon id siriba kerajaan Persekutuan mantad koiyonon do suai id Malaysia id Borneo Utara.

=== Ahal 7: Hak Magada ===
Hak montok popitongkiad toi ko magada mantad Persekutuan seharusnya do aiso. 

=== Ahal 8: Borneonisasi ===
Proses montok melantik tulun momogun kumaa do perkhidmatan awam negeri Borneo Utara nuru do pohoroon do tosiisikap. 

=== Ahal 9: Pegawai-pegawai British ===
Toinsanan goos mositi wonsoyon montok mongunsub pegawai-pegawai British do popotilombus perkhidmatan diolo id perkhidmatan awam gisom milo onuon o tiiyonon diolo mantad tulun momogun ii kiwaa kalayakan. 

=== Ahal 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kumaa pindaan berikut, Perenggan 148(k) sogu id suang Ruputan Cobbold seharusnya manantu hak kewarganegaraan mogiigiyon Borneo Utara id suang Persekutuan tertakluk kumaa pindaan id siriba:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya au haro syarat kokomoi penetapan solinaid 5 toun 
:* b) Montok diselaraskan miampai undang-undang dahai, perenggan kecil (II) nuru popointalang do &quot;7 mantad 10 toun&quot; om okon ko' &quot;8 mantad 10 toun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) au sepatutnya kiwaa sekatan mikomoi do dengan kewarganegaraan molohing sosongulun di nosusu id Borneo Utara kopongo Tadau Malaysia om milo sumiliu do warganegara persekutuan.

=== Ahal 11: Cukai om kousinan ===
Nuru popotindohoi o Borneo Utara do kawalan kumaa kousinan, pembangunan om tarif dau sondii, om nuru kiwaa hak montok miminggoos do cukai sondii om monimung pangalasan do kredit dau sondii.

=== Ahal  12: Koiyonon poimbida montok bansa momogun/bumiputera Borneo Utara ===
Id prinsip tulun momogun Borneo Utara seharusnya kaanu hak keistimewaan miagal di pinatahak kumaa bansa Malayu id Malaya nga formula ii poubason id Malaya nopo nga au semestinya gunoon id Borneo Utara.

=== Ahal 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Luguan Montiri nuru pilion do puru-puru au rasmi do Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya kiwaa iso sistom komontirian di kosudong. 

=== Ahal 14: Jangkatimpu Koundolihon ===
Iti nopo nga apatut do turu toun om id suang timpu dii, kuasa porundangan nuru patahakon kumaa Negeri Borneo Utara mantad Perlembagaan om okon ko obi'on toomod kumaa Kerajaan Negeri mantad Kerajaan Persekutuan.

=== Ahal 15: Pinsingilaan ===
Sistom pinsingilaan Borneo Utara i haro baino mositi do potilombuson om nuru poilihon id siriba do kawalan kerajaan negeri.

=== Ahal 16: Koumoligan kumaa Perlembagaan ===
Aiso pindaan toi ko' pogonuan kawagu o koumoligan poimbida di pinatahak kumaa Borneo Utara i harus wonsoyon do Kerajaan Longkod tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus onuon maya eksklusif kumaa rakyat id pogun dii. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik om Parti Pasok Momogun mongondos do majoriti tolu piapat nuru montok popoindalan nunu nopo pindaan kumaa Perlembagaan Persekutuan om Negeri miampai UNKO om USNO i minongondos do majoriti duo pitolu nopo nga kabagal.)

=== Ahal 17: Mobi id suang Parlimen Persekutuan ===
Iti nopo nga okon bergantung kumaa ginumu mogiigiyon Borneo Utara nga mintong nogi do koinlaaban om komiloon, om nombo-nombo ahal diti nuru ii au okuri mantad ginumu koobian mantad Singapura. 

=== Ahal 18: Ngaran Luguan Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Ahal 19: Ngaran Negeri ===

=== Ahal 20: Tana', talun, kerajaan momogun om suai-suai ===
Poruntukan id suang Perlembagaan Persekutuan mikomoi do kuasa Majlis Tanah Negara au sepatutnya gunoon id Borneo Utara. Ingkaa nogi, Majlis Kebangsaan montok Kerajaan Tempatan i au sepatutnya mokianu di Borneo Utara.

Memorandum 20 ahal diti nopo nga asaru do sala rotion sabaagi tonsi pokionuon id suang Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) mantad penuntut hak MA63.

Kiwaa 5 parti-parti politik mantad Sabah ii popokito do memorandum diolo ontok 29 Magus1962 kumaa dii Lord Lansdowne. Baino, ointutunan o memorandum diti sabaagi 20 Ahal. Kiwaa nogi pomoritian di nakasala id pialatan do tulun Sabah sondii ii mengiktiraf 20 Ahal diti sabaagi iso pibatasan toi ko' impohon Pibatasan Malaysia 1963.

Dokumen diti nopo nga okon ko' pibatasan toi ko' impohon pibatasan nga iti nopo iso memorandum ii pinatahak kumaa di Lord Lansdowne montok do sorohon kawagu dau ii au adalaan om au oingkurian. 

== Kontroversi ==

=== Ahal  7: Hak Popitongkiad Sondii ===
Ahal 2 Perlembagaan Malaysia pinopointalang do Parlimen Malaysia kiwaa hak montok monimban rontob sempadan negeri toi ko' mangakun nombo nopo negeri wagu kumaa id suang persekutuan. Sundung do ingkaa, aiso poruntukan kokomoi kopitongkiadan negeri-negeri mantad persekutuan. Sundung do ingkaa, bagas puru akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, pinopolombus do bahawa Perkara 2 Perlembagaan nogi nga membayangkan do Parlimen Malaysia kiwaa kootusan kokomoi kopitongkiadan pogun mantad persekutuan, miagal di winonsoi kumaa Singapura ontok toun 1965. Suai ko ii, nunu nopo sogu kokomoi kopitongkiadan Sabah om Sarawak mantad Malaysia milo dihukum id siriba Akta Hasutan. 

Jeniri Amir mantad Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) pinopolombus do Sarawak om Sabah au haro  hak montok magada mantad persekutuan tumanud Perkara 7. Sundung do ingkaa, tinimungan popitongkiad ii buruanon di Doris Jones pinopolombus do rati hogot &quot;harus&quot; miagal id suang &quot;Aiso hak montok popitongkiad mantad Persekutuan&quot; nopo nga sogu no toomod ii misulak miampai &quot;hendaklah&quot; i membayangkan porinta.

=== Ahal  18: Ngaran Luguan Pogun ===
Tumanud Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri ii aiso Raja seperti Melaka dan [[Pulau Pinang]] diketuai oleh Gabenor (ejaan lama: Gabnor). Kemudiannya, melalui Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), [[Sabah]] dan [[Singapura]] memilih gelaran khusus yang berbeza daripada Gabenor: Sabah menggunakan [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], manakala Singapura memakai gelaran Yang di-Pertuan Negara Singapura. Sarawak pula mengekalkan gelaran Gabenor Sarawak. Gelaran Yang di-Pertuan Negara ini juga turut digunakan oleh Negara Brunei Darussalam.

Pada 27 Ogos 1976, pindaan Perkara 160 Perlembagaan Malaysia telah memansuhkan istilah Gabenor dan menggantikannya dengan Yang di-Pertua Negeri. Pindaan ini menyelaraskan gelaran ketua negeri bagi Sabah, Sarawak, Melaka, dan Pulau Pinang, sekali gus menghapuskan perbezaan istilah (''autonomi visual'') antara Negeri-Negeri Borneo dengan Negeri-Negeri di Semenanjung. Pindaan ini secara automatik mengubah gelaran Ketua Negeri Sabah daripada Yang di-Pertua Negara Sabah kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Tidak pernah, sesetengah kumpulan berpendapat bahawa Sabah dan Sarawak harus dipanggil &quot;Negara&quot;, dan ketua negara yang dipanggil &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, atas dasar bahawa Sarawak mencapai kemerdekaan pada 22 Julai 1963 dan Sabah mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1963 sebelum membentuk Malaysia bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu]] pada 16 September 1963. Mereka percaya bahawa ketua negeri Sabah yang dikenali sebagai &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; antara tahun 1963 dan 1976 menyokong pandangan ini.

== Pisuayan mantad Pibatasan 18 Ahal Sarawak ==

=== Boros ===
Mokianu Sarawak do boros Inggeris sabaagi boros rasmi Sarawak, nga au mokianu boros Malayu montok posuangon sabaagi iso mantad boros rasmi, au miagal do boros id Borneo Utara.  

=== Luguan Pogun ===
Au kopio pinopolombus o Borneo Utara kokomoi proses diti nga pinopointalang no do Luguan Pogun nuru pokitonon sabaagi &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sarawak nopo dii nga minokianu do pilion mantad nombo-nombo tulun sandad id Wilayah Sarawak om kaida' nopo nga pinggaasan do koimbagu.  

Maya atalang nopo, tudu do Borneo Utara nopo nga mongumolig imegresen mantad pogun suai om mantad negeri suai id Malaysia. Okon miagal Sarawak ii pinopokito do angkab montok mongumolig imegresen tulun mantad labus Malaysia nga au minomboros do tulun mantad boogian suai id Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Miampai atalang, pinoboros Sarawak do rakyat Sarawak nuru lontikon kumaa jawatan persekutuan ii kipangkalan id Sarawak.  

=== Kewarganegaraan ===
Pinapalabus Borneo Utara do duo syarat pomoruhang montok sumiliu warganegara Malaysia: syarat pemastautin limo toun montok warganegara British om tana' jajahan dau om songulun nopo nga milo sumiliu warganegara maya kuat kuasa undang-undang kopongo oworun Malaysia soira iso mantad do molohing diolo nopo nga songulun warganegara toi ko' pemastautin tatap. Mantad dii, goduuduo Wilayah Sarawak om Borneo Utara minokianu moi layak kaanu do kerakyatan Malaysia, nuru o sosongulun dii poingiyon id Malaysia miampai timpu kiikiro turu mantad hopod toun pogulu momonsoi kopokionuan kewarganegaraan. 

=== Kousinan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Mobi id Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Karajaan Negeri ===
Mokianu Borneo Utara do Pordana Montiri om sistom montiri. Sarawak nogi nga minokianu do Kotua Montiri om sistom kopuruan.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Timpu koundolihon ===
Mokianu Borneo Utara do timpu koudolihon solinaid turu toun. Id timpu dii, kuasa porundangan nopo nga obi'on kumaa Borneo Utara mantad porlombagaan, okon ko karajaan persekutuan. Sarawak nogi nga mokianu kuasa persekutuan i obi'on kumaa Sarawak id timpu koundolihon mantad tolu gisom limo toun.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>075r86v1ywrhkmlkziq1j776dzdj3at</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24799</id>
      <parentid>24798</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T07:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ahal  18: Ngaran Luguan Pogun */</comment>
      <origin>24799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19570" sha1="41iix3beseaimc2946cq30joktc8gc5" xml:space="preserve">
{{Formation of Malaysia}}'''Pibatasan 20 Ahal''' atau '''Memorandum 20 Ahal''' nopo nga kointayadan 20 ahal ii winonsoi do Borneo Utara (ointutunan baino sabaagi do [[Sabah]]), i poposuul syarat-syarat montok Borneo Utara miampayat do Persekutuan Tanah Melayu, [[Sarawak]], om [[Singapura]] do momorun persekutuan [[Malaysia]], ontok 16 September 1963&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1963 |title=No.10760: Agreement relating to Malaysia |url=https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20750/volume-750-i-10760-english.pdf |url-status=live |access-date=2025-03-17 |website=United Nations Treaty Collection |publisher=PBB |format=PDF}}&lt;/ref&gt; sabaagi negeri [[Sabah]]. Ponorimoon ahal-ahal diti nopo nga mogisuusuai om haro i pinosuang id Perlembagaan Malaysia om haro nogi i tinorimo no toomod maya boros nopo. Pibatasan 20 ahal diti nogi nga asaru osiliu do tarad id tinimungan diolo ii kiwaa sinorou kokomoi hak-hak Sabah id suang Persekutuan ii oidu nodi tumanud timpu do baino.
[[Fail:Agreement_relating_to_Malaysia_(1963)_Malay_Texts.djvu|thumb|Pibatasan mikomoi do Malaysia]]

== Ponolikud ==
Id siriba pibatasan di nosoinan id pialatan Great Britain om Persekutuan Tanah Melayu, isu manantu nasib sondii kokomoi do mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak nopo nga minanahak tantaman kumaa pomorunan Persekutuan Malaysia. Kointalangan Miampayat i pinalabus do Kerajaan Persekutuan British om Malaya ontok 23 Milau 1961 pinopolombus do pogulu momonsoi kootusan tohuri, nuru do mogintong poingkuro sinorou mogiigiyon Borneo Utara om Sarawak. Mantad dii, minaganu do kootusan montok momonsoi iso suruhanjaya montok popoindalan timbabaon om momonsoi do sogu. 

Karajaan British, minisokodung miampai Karajaan Persekutuan Tanah Melayu do melantik Suruhanjaya Siasatan montok Borneo Utara om Sarawak ontok Milatok 1962 montok mogintong do osokodung nangku o koulunan kumaa sogu do momonsoi Persekutuan Malaysia. 5 tulun id tinimungan ii nopo nga duotulun Malaya om tolu mobi British, ii binuruan di [[Cameron Cobbold, 1st Baron Cobbold|Lord Cobbold]]. Iso jawatankuasa id pialatan do karajaan (Jawatankuasa Lansdowne) nogi nga winonsoi montok dilantik kumalaja do butiran tohuri Perjanjian Malaysia. Berkhidmat i [[George Petty-Fitzmaurice, 8th Marquess of Lansdowne|Lord Lansdowne]] montok Britain om Tun Abdul Razak, Timbalan Perdana Montiri Persekutuan Tanah Melayu i berkhidmat montok Malaya.&lt;ref name=&quot;Lansdowne Committee&quot;&gt;{{Cite book |last=Bastin |first=John Sturgus |title=Malaysia; Selected Historical Readings |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1979 |isbn=9783262012165 |location=[[Ann Arbor, Michigan|Ann Arbor]]}}&lt;/ref&gt;

20 ahal dii nopo nga sinuat miampai tudu do mantamong kapansalan, hak, om autonomi mogiigiyon Borneo Utara ontok pomorunan persekutuan Malaysia. Sogu di miagal, miampai pisuayan tonsi di natantu nogi nga winonsoi doi sinuku sabaagi do Pibatasan 18 Ahal.

Asaru onuan do tarad kuma memorandum diti tu otumbayaan yolo do prinsip diolo nopo nga au potolibon om okunan opongo o persekutuan. Kiwaa ogumu desakan moi do soriukan kawagu o memorandum 20 ahal dii montok mogintong kosimbanan sosial, ekonomi om politik mantad timpu kumaa timpu.

== Rulud timpu kaantakan mikomoi di otigas ==
[[Fail:The_Report_of_the_Inter-Governmental_Committee._On_August_1st,_1962.PNG|thumb|259x259px|Ruputan Jawatankuasa id pialatan Kerajaan. Ontok 1 Magus 1962]]

* '''17 Milatok 1962''': Pinolombus do Suruhanjaya Siasatan (Suruhanjaya Cobbold) nopo nga mogintong sinorou tulun Singapura, Sarawak, Brunei om Borneo Utara.
* '''21 Gomot 1962''': Id mesyuarat Jawatankuasa Greater Malaysia kiwaa pisokodungan do osonong nogi magandad Suruhanjaya Cobbold, i pinotimbaba montok manahang sokodung kokomoi sogu id Borneo Utara om Sarawak, montok momongo ruputan, mogintong aasil pogulu momonsoi kootusan id persekutuan Malaysia.
* '''21 Mahas 1962''': Nopongo o ruputan Cobbold om pinataha kumaa pordana montiri Britain om Malaya (maya sulit). Koonuan ruputan dii nopo nga popokito do iso portolu minonokodung do ideo' di do poimponu, iso portolu minonokodung do sarat koumoligan do posuangon miampai iso portolu do wokon nopo nga binaagi id pialatan diolo ii lobi aanangan do Borneo Utara om Sarawak montok kaanu kagabasan pogulu piomungon om magada nogi yolo do piomungan di maya do atalang. Kokitanan suruhanjaya dii nopo nga - sokodung di osonong montok Malaysia bersekutu (miampai koundolihon kedaulatan id timpu do hopod om duo tulan), popiamung kooturan koundolihon hinombo British nopo nga otindohoi montok piipiro toun gulu.&lt;ref name=&quot;Cobbold01&quot;&gt;{{Cite web |last=Cobbold Commission |year=1962 |title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 |url=http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20&amp;%20Sarawak%20&amp;%20IGC%201962.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904055037/http://www.digitalibrary.my/dmdocuments/malaysiakini/767_Report%20of%20the%20Commission%20of%20EnquiryNorth%20Borneo%20%26%20Sarawak%20%26%20IGC%201962.pdf |archive-date=4 September 2012 |access-date=16 September 2010 |website=DigitaLibrary |publisher=DigitaLibrary Malaysia}}&lt;/ref&gt;
* '''31 Madas 1962''': Karajaan British om Malaya di impohon nopo kopio nga minomonsoi kootuson do  Persekutuan Malaysia i pinosogu nopo nga nuru pohoroon ontok 31 Magus 1963. Iso Jawatankuasa id Pialatan Kerajaan (IGC) nopo nga worunon montok minggoos kooturan porlombagaan montok timpu dumontol.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=A. J. Stockwell |url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&amp;pg=PA377 |title=Malaysia |publisher=The Stationery Office |year=2004 |isbn=978-0-11-290581-3 |page=377}}&lt;/ref&gt;
* '''Magus 1962''': Pinoimbulai o ruputan dii kumaa toinsanan pihak. Ahal diti pinopotigog do Borneo Utara.
* '''13 – 14 Magus 1962''': Pinapaharo i [[Mohammad Fuad Stephens|Donald Stephens]] do mesyuarat momuruan politik montok merangka memorandum tuntutan minimum 14 ahal (om tilombuson 20 ahal), i nakaanu sokodung mantad Sarawak. 

* '''12 &amp; 26 Manom 1962 (sosondii)''': Majlis perundangan Borneo Utara om Sarawak osokodung miampai  pomorunan Malaysia miampai syarat hak-hak negeri ii umoligan.

== Kointayadan 20 Ahal ==
Id siriba nopo nga kointayadan ahal di nokosuang id pibatasan dii.

=== Ahal 1: Ugama ===
Sundung do aiso bantahan kokomoi ugama Islam sabaagi ugama kabansaan Malaysia, au nuru do pohoroon o ugama rasmi dii id Borneo Utara om toinsanan porundangan kokomoi ugama Islam di haro id suang Perlembagaan Malaya nopo nga au nuru mositi gunoon di Borneo Utara.

=== Ahal 2: Boros ===

:* a) Boros Malayu nuru dodion sabaagi Boros Kabansaan Persekutuan
:* b) Pomogunoon Boros Inggeris nuru potilombuson montok timpu hopod toun kopongo [[Tadau Malaysia]]
:* c) Boros Inggeris nuru gunoon sabaagi boros rasmi Borneo Utara montok toinsanan tudu mikomoi do negeri om persekutuan, miampai aiso rontob timpu.

=== Ahal 3: Perlembagaan ===
Sundung do torimoon o Perlembagaan Persekutuan Malaya sabaagi impohon montok momorun Perlembagaan Malaysia, okon kirati do nuru sokodungon o Perlembagaan Malaysia mantad piomungan negeri-negeri obibas om nuru do okon iso nuludan pindaan kumaa iso porlombagaan ii nogubal om nosokodung mantad negeri-negeri do suai id suang kaantakan di misuai ngai. Iso perlembagaan wagu montok Borneo Utara sewajarnya nuru haro. 

=== Ahal  4: Luguan Persekutuan ===
Au layak o Luguan (Yang Di Pertua Negara) Borneo Utara pilion sabaagi Luguan Persekutuan.

=== Ahal 5: Ngaran Persekutuan ===
&quot;Malaysia&quot; okon &quot;Melayu Raya&quot;.

=== Ahal 6: Imigresen ===
Umoligan kumaa penghijrahan mantad labus toi ko' honggo nopo koiyonon id Malaysia mositi id siriba do kuasa kerajaan Persekutuan nga kosuangan kumaa Borneo Utara nga nuru nogi sokodung mantad Kerajaan Negeri.

Au haro kuasa o Kerajaan Persekutuando mongilag kosuangan isai nopo kumaa Borneo Utara nung ii nopo nga kokomoi do panarampasan kerajaan negeri suai ko' gama do keselamatan nopo. Borneo Utara nga aiso kuasa di poinrontob kumaa kapamanahan do sosongulun, suai ko, yolo nopo nga kitimbabaon id siriba kerajaan Persekutuan mantad koiyonon do suai id Malaysia id Borneo Utara.

=== Ahal 7: Hak Magada ===
Hak montok popitongkiad toi ko magada mantad Persekutuan seharusnya do aiso. 

=== Ahal 8: Borneonisasi ===
Proses montok melantik tulun momogun kumaa do perkhidmatan awam negeri Borneo Utara nuru do pohoroon do tosiisikap. 

=== Ahal 9: Pegawai-pegawai British ===
Toinsanan goos mositi wonsoyon montok mongunsub pegawai-pegawai British do popotilombus perkhidmatan diolo id perkhidmatan awam gisom milo onuon o tiiyonon diolo mantad tulun momogun ii kiwaa kalayakan. 

=== Ahal 10: Kewarganegaraan ===
Tertakluk kumaa pindaan berikut, Perenggan 148(k) sogu id suang Ruputan Cobbold seharusnya manantu hak kewarganegaraan mogiigiyon Borneo Utara id suang Persekutuan tertakluk kumaa pindaan id siriba:

:* a) Perenggan kecil (I) seharusnya au haro syarat kokomoi penetapan solinaid 5 toun 
:* b) Montok diselaraskan miampai undang-undang dahai, perenggan kecil (II) nuru popointalang do &quot;7 mantad 10 toun&quot; om okon ko' &quot;8 mantad 10 toun&quot;
:* c) Perenggan kecil (II) au sepatutnya kiwaa sekatan mikomoi do dengan kewarganegaraan molohing sosongulun di nosusu id Borneo Utara kopongo Tadau Malaysia om milo sumiliu do warganegara persekutuan.

=== Ahal 11: Cukai om kousinan ===
Nuru popotindohoi o Borneo Utara do kawalan kumaa kousinan, pembangunan om tarif dau sondii, om nuru kiwaa hak montok miminggoos do cukai sondii om monimung pangalasan do kredit dau sondii.

=== Ahal  12: Koiyonon poimbida montok bansa momogun/bumiputera Borneo Utara ===
Id prinsip tulun momogun Borneo Utara seharusnya kaanu hak keistimewaan miagal di pinatahak kumaa bansa Malayu id Malaya nga formula ii poubason id Malaya nopo nga au semestinya gunoon id Borneo Utara.

=== Ahal 13: Kerajaan Negeri ===

:* a) Luguan Montiri nuru pilion do puru-puru au rasmi do Majlis Perundangan.
:* b) Borneo Utara seharusnya kiwaa iso sistom komontirian di kosudong. 

=== Ahal 14: Jangkatimpu Koundolihon ===
Iti nopo nga apatut do turu toun om id suang timpu dii, kuasa porundangan nuru patahakon kumaa Negeri Borneo Utara mantad Perlembagaan om okon ko obi'on toomod kumaa Kerajaan Negeri mantad Kerajaan Persekutuan.

=== Ahal 15: Pinsingilaan ===
Sistom pinsingilaan Borneo Utara i haro baino mositi do potilombuson om nuru poilihon id siriba do kawalan kerajaan negeri.

=== Ahal 16: Koumoligan kumaa Perlembagaan ===
Aiso pindaan toi ko' pogonuan kawagu o koumoligan poimbida di pinatahak kumaa Borneo Utara i harus wonsoyon do Kerajaan Longkod tanpa persetujuan positif Kerajaan Negeri Borneo Utara. Kuasa meminda Perlembagaan Negeri Borneo Utara harus onuon maya eksklusif kumaa rakyat id pogun dii. (Nota – Parti Bersatu, Parti Demokratik om Parti Pasok Momogun mongondos do majoriti tolu piapat nuru montok popoindalan nunu nopo pindaan kumaa Perlembagaan Persekutuan om Negeri miampai UNKO om USNO i minongondos do majoriti duo pitolu nopo nga kabagal.)

=== Ahal 17: Mobi id suang Parlimen Persekutuan ===
Iti nopo nga okon bergantung kumaa ginumu mogiigiyon Borneo Utara nga mintong nogi do koinlaaban om komiloon, om nombo-nombo ahal diti nuru ii au okuri mantad ginumu koobian mantad Singapura. 

=== Ahal 18: Ngaran Luguan Negeri ===
[[Yang di-Pertua Negara]].

=== Ahal 19: Ngaran Negeri ===

=== Ahal 20: Tana', talun, kerajaan momogun om suai-suai ===
Poruntukan id suang Perlembagaan Persekutuan mikomoi do kuasa Majlis Tanah Negara au sepatutnya gunoon id Borneo Utara. Ingkaa nogi, Majlis Kebangsaan montok Kerajaan Tempatan i au sepatutnya mokianu di Borneo Utara.

Memorandum 20 ahal diti nopo nga asaru do sala rotion sabaagi tonsi pokionuon id suang Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) mantad penuntut hak MA63.

Kiwaa 5 parti-parti politik mantad Sabah ii popokito do memorandum diolo ontok 29 Magus1962 kumaa dii Lord Lansdowne. Baino, ointutunan o memorandum diti sabaagi 20 Ahal. Kiwaa nogi pomoritian di nakasala id pialatan do tulun Sabah sondii ii mengiktiraf 20 Ahal diti sabaagi iso pibatasan toi ko' impohon Pibatasan Malaysia 1963.

Dokumen diti nopo nga okon ko' pibatasan toi ko' impohon pibatasan nga iti nopo iso memorandum ii pinatahak kumaa di Lord Lansdowne montok do sorohon kawagu dau ii au adalaan om au oingkurian. 

== Kontroversi ==

=== Ahal  7: Hak Popitongkiad Sondii ===
Ahal 2 Perlembagaan Malaysia pinopointalang do Parlimen Malaysia kiwaa hak montok monimban rontob sempadan negeri toi ko' mangakun nombo nopo negeri wagu kumaa id suang persekutuan. Sundung do ingkaa, aiso poruntukan kokomoi kopitongkiadan negeri-negeri mantad persekutuan. Sundung do ingkaa, bagas puru akademik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (PIHE), Abdul Aziz Bari, pinopolombus do bahawa Perkara 2 Perlembagaan nogi nga membayangkan do Parlimen Malaysia kiwaa kootusan kokomoi kopitongkiadan pogun mantad persekutuan, miagal di winonsoi kumaa Singapura ontok toun 1965. Suai ko ii, nunu nopo sogu kokomoi kopitongkiadan Sabah om Sarawak mantad Malaysia milo dihukum id siriba Akta Hasutan. 

Jeniri Amir mantad Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) pinopolombus do Sarawak om Sabah au haro  hak montok magada mantad persekutuan tumanud Perkara 7. Sundung do ingkaa, tinimungan popitongkiad ii buruanon di Doris Jones pinopolombus do rati hogot &quot;harus&quot; miagal id suang &quot;Aiso hak montok popitongkiad mantad Persekutuan&quot; nopo nga sogu no toomod ii misulak miampai &quot;hendaklah&quot; i membayangkan porinta.

=== Ahal  18: Ngaran Luguan Pogun ===
Tumanud Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, negeri-negeri ii aiso Raja miagal ko'  Melaka om [[Pulau Pinang]] i binuruan di Gabenor (ijaan laid: Gabnor). Tilombuson, maya Pibatasan Malaysia 1963 (MA63), minomili [[Sabah]] om [[Singapura]] do pamalahawan poimbida ii misuai mantad do Gabenor: Sabah momoguno [[I di-Pertua Pogun Sabah|Yang di-Pertua Negara Sabah]], Singapura minomoguno pomolohou Yang di-Pertuan Pogun Singapura. Sarawak nopo dii nga pinopotindohoi pomolohou do Gabenor Sarawak. Pomolohou Yang di-Pertuan Negara diti nogi nga gunoon do Pogun Brunei Darussalam.

Ontok 27 Magus 1976, pindaan Ahal 160 Perlembagaan Malaysia ii memansuhkan istila' Gabenor om pinoundaliu kumaa Yang di-Pertua Negeri. Pindaan diti nopo nga piniiyo do pomolohou ketua negeri montok Sabah, Sarawak, Melaka, om Pulau Pinang, miampai no papatagak do pisuayan istilah (''autonomi visual'') id pialatan Negeri-Negeri Borneo miampai Negeri-Negeri id Semenanjung. Pindaan diti nogi nga maya automatik minonimban pomolohou Ketua Negeri Sabah mantad Yang di-Pertua Negara Sabah kumaa Yang di-Pertua Negeri Sabah.

Au insan, piipiro tinimungan kipomusarahan do Sabah om Sarawak nuru lohowon do &quot;Negara&quot;, om luguan negara i lohowon &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;, miampai dasar do Sarawak nakagampot kagabasan ontok 22 Madas 1963 om Sabah nakaanu kagabasan ontok 31 Magus 1963 pogulu noworun  Malaysia miampai do  Persekutuan Tanah Melayu ontok 16 Manom 1963. Otumbayaan yolo do luguan negeri Sabah nopo nga ointutunan sabaagi do &quot;Yang di-Pertua Negara&quot; id pialatan do toun 1963 om 1976 om monokodung do sinorou diti.

== Pisuayan mantad Pibatasan 18 Ahal Sarawak ==

=== Boros ===
Mokianu Sarawak do boros Inggeris sabaagi boros rasmi Sarawak, nga au mokianu boros Malayu montok posuangon sabaagi iso mantad boros rasmi, au miagal do boros id Borneo Utara.  

=== Luguan Pogun ===
Au kopio pinopolombus o Borneo Utara kokomoi proses diti nga pinopointalang no do Luguan Pogun nuru pokitonon sabaagi &quot;Yang di-Pertua Negara&quot;. Sarawak nopo dii nga minokianu do pilion mantad nombo-nombo tulun sandad id Wilayah Sarawak om kaida' nopo nga pinggaasan do koimbagu.  

Maya atalang nopo, tudu do Borneo Utara nopo nga mongumolig imegresen mantad pogun suai om mantad negeri suai id Malaysia. Okon miagal Sarawak ii pinopokito do angkab montok mongumolig imegresen tulun mantad labus Malaysia nga au minomboros do tulun mantad boogian suai id Malaysia. 

=== Borneonisasi ===
Miampai atalang, pinoboros Sarawak do rakyat Sarawak nuru lontikon kumaa jawatan persekutuan ii kipangkalan id Sarawak.  

=== Kewarganegaraan ===
Pinapalabus Borneo Utara do duo syarat pomoruhang montok sumiliu warganegara Malaysia: syarat pemastautin limo toun montok warganegara British om tana' jajahan dau om songulun nopo nga milo sumiliu warganegara maya kuat kuasa undang-undang kopongo oworun Malaysia soira iso mantad do molohing diolo nopo nga songulun warganegara toi ko' pemastautin tatap. Mantad dii, goduuduo Wilayah Sarawak om Borneo Utara minokianu moi layak kaanu do kerakyatan Malaysia, nuru o sosongulun dii poingiyon id Malaysia miampai timpu kiikiro turu mantad hopod toun pogulu momonsoi kopokionuan kewarganegaraan. 

=== Kousinan ===
Borneo Utara meminta kawalan ke atas kewangan, pembangunan, dan tarifnya sendiri. Sementara itu, Sarawak hanya meminta tiga jaminan iaitu 1. dana pembangunan, 2. formula memastikan hasil yang mencukupi kepada Negeri, dan 3. peningkatan cukai secara beransur-ansur sehingga ke peringkat percukaian Tanah Melayu. 

=== Mobi id Parlimen Persekutuan ===
Borneo Utara meminta perwakilannya sendiri tidak boleh kurang daripada Singapura, sambil mengambil kira saiz dan potensi Borneo Utara. Sementara itu, Sarawak telahpun mencadangkan untuk menggunakan jadual ke-3 Perlembagaan Tanah Melayu untuk menentukan perwakilan dari Wilayah Sarawak dalam Parlimen Malaysia. Sarawak juga meminta wakil menteri yang mencukupi dalam kabinet persekutuan. 

=== Karajaan Negeri ===
Mokianu Borneo Utara do Pordana Montiri om sistom montiri. Sarawak nogi nga minokianu do Kotua Montiri om sistom kopuruan.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Timpu koundolihon ===
Mokianu Borneo Utara do timpu koudolihon solinaid turu toun. Id timpu dii, kuasa porundangan nopo nga obi'on kumaa Borneo Utara mantad porlombagaan, okon ko karajaan persekutuan. Sarawak nogi nga mokianu kuasa persekutuan i obi'on kumaa Sarawak id timpu koundolihon mantad tolu gisom limo toun.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot; /&gt;

=== Pondidikan ===
Mokianu Borneo Utara do panarampasan pondidikan nopo nga poilihon id siriba kawalan negeri om popotindohoi do sistom pondidikan di poinharo mantad. Suai ko ii, mokianu nogi Sarawak do atamangan kasari o Impohon Pondidikan Kabansaan Sarawak.&lt;ref name=&quot;Porritt 2007&quot;&gt;{{Cite journal |last=Porritt |first=Vernon L |date=2007 |title=Constitutional change in Sarawak 1963-1988: 25 years as a state within the federation of Malaysia |url=https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |journal=Borneo Research Bulletin |volume=38 |pages=159–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100643/https://www.thefreelibrary.com/Constitutional+change+in+sarawak+1963-1988%3A+25+years+as+a+state...-a0179660415 |archive-date=6 April 2023 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;

== Intangai nogi ==
  

* [[Sabah|Wilayah Sabah]]
* [[Sarawak|Wilayah Sarawak]]
* Pibatasan 18 Ahal Sarawak
* Politik Malaysia
* [[Susuyan do Sabah|Sejarah Sabah]]
* Akta Malaysia 1963
* Tuntutan 21 Ahal MA63

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}

== Pambasaan Potilombus ==

* {{Cite book |last=Allen |first=J. de V. |title=A collection of treaties and other documents affecting the states of Malaysia 1761-1963 |last2=Stockwell |first2=Anthony J. |publisher=Oceana Pubns |year=1980 |isbn=978-0379007817 |editor-last=Wright. |editor-first=Leigh R. |author-link2=Anthony Stockwell}}
{{Malaysia topics}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>41iix3beseaimc2946cq30joktc8gc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akta Malaysia 1963</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8850</id>
    <revision>
      <id>24800</id>
      <timestamp>2026-09-16T07:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>Dicipta dengan menterjemah laman &quot;[[:ms:Special:Redirect/revision/6218751|Akta Malaysia 1963]]&quot;</comment>
      <origin>24800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2072" sha1="mpnstr8fn3oeosy2ysqgfdmllkyw71q" xml:space="preserve"> {{Formation of Malaysia}}
[[Fail:Malaysia_Act_1963.pdf|thumb|352x352px|Akta Malaysia 1963 (1963 C 35) (dokumen) di {{No wrap|{{icon|Wikisource}} [[s:Malaysia Act 1963|Wikisource]]}} dan {{No wrap|{{icon|commons}} [[:commons:File:Malaysia Act 1963.pdf|Commons]]}}]]
'''Akta Malaysia 1963''' (The '''''Malaysia Act 1963''''', 1963 C 35) nopo nga Akta Parlimen id United Kingdom. Pinolulus iti ontok 31 Madas 1963 om berkuatkuasa ontok 16 Manom 1963. 

Akta diti nopo nga momonsoi peruntukan montok Persekutuan [[Negeri berdaulat|negeri]] Borneo Utara, Sarawak om [[Singapura]] miampai negeri-negeri i haro mantad id suang do Persekutuan Tanah Melayu miamung miampai negeri-negeri Borneo Utara, Sarawak om Singapura om persekutuan do wagu diti nopo nga pungaranan do Malaysia ontok 16 Manom 1963.

Au nodi nosiliu do negeri Malaysia on Singapura ontok 9 Magus 1965, om nosiliu do pogun di nakagabas.

== Intangai nogi ==
   

* Pibatasan Malaysia i nosoinan di ontok 9 Madas 1963 id London
* [[Akta Warganegara British 1981]]
* [[Akta Wilayah Luar Negara British 2002]]
* Perlembagaan Malaysia

== Sukuon ==
&lt;templatestyles src=&quot;Senarai rujukan/gaya.css&quot; /&gt;{{Senarai rujukan}}

== Noputan labus ==

* The UK Statute Law Database:
** [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1963/35/pdfs/ukpga_19630035_en.pdf Malaysia Act 1963 (1963 C 35)]
** [http://www.legislation.gov.uk/all?title=malaysia%20act Malaysia Act 1963]
** [http://www.legislation.gov.uk/changes/affected/ukpga/1963/35 Affecting the Malaysia Act 1963]
* ''Chronological table of the statutes''; HMSO, London. 1993. ISBN 0-11-840331-1
* [http://treaties.un.org/pages/showDetails.aspx?objid=080000028011f470 Perjanjian Mikomoi do Kerajaan] [[Malaysia]]&lt;span&gt; id pialatan do United Kingdom, &lt;/span&gt;Persekutuan Tanah Melayu&lt;span&gt;, &lt;/span&gt;Borneo Utara&lt;span&gt;, &lt;/span&gt;Sarawak&lt;span&gt; om Singapura&lt;/span&gt;
* Hansard of Parliament of the United Kingdom [http://hansard.millbanksystems.com/commons/1963/jul/19/malaysia-bill Malaysia Bill]
{{Malaysia topics}}{{DEFAULTSORT:Malaysia Act 1963}}


[[Kategori:Sajara Malaysia]]</text>
      <sha1>mpnstr8fn3oeosy2ysqgfdmllkyw71q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24804</id>
      <parentid>24800</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T08:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lynumiss</username>
        <id>16</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sukuon */</comment>
      <origin>24804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2015" sha1="bv2zq4sjd1k9zf407duvjose1nx9eh3" xml:space="preserve"> {{Formation of Malaysia}}
[[Fail:Malaysia_Act_1963.pdf|thumb|352x352px|Akta Malaysia 1963 (1963 C 35) (dokumen) di {{No wrap|{{icon|Wikisource}} [[s:Malaysia Act 1963|Wikisource]]}} dan {{No wrap|{{icon|commons}} [[:commons:File:Malaysia Act 1963.pdf|Commons]]}}]]
'''Akta Malaysia 1963''' (The '''''Malaysia Act 1963''''', 1963 C 35) nopo nga Akta Parlimen id United Kingdom. Pinolulus iti ontok 31 Madas 1963 om berkuatkuasa ontok 16 Manom 1963. 

Akta diti nopo nga momonsoi peruntukan montok Persekutuan [[Negeri berdaulat|negeri]] Borneo Utara, Sarawak om [[Singapura]] miampai negeri-negeri i haro mantad id suang do Persekutuan Tanah Melayu miamung miampai negeri-negeri Borneo Utara, Sarawak om Singapura om persekutuan do wagu diti nopo nga pungaranan do Malaysia ontok 16 Manom 1963.

Au nodi nosiliu do negeri Malaysia on Singapura ontok 9 Magus 1965, om nosiliu do pogun di nakagabas.

== Intangai nogi ==
   

* Pibatasan Malaysia i nosoinan di ontok 9 Madas 1963 id London
* [[Akta Warganegara British 1981]]
* [[Akta Wilayah Luar Negara British 2002]]
* Perlembagaan Malaysia

== Sukuon ==
{{Reflist}}

== Noputan labus ==

* The UK Statute Law Database:
** [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1963/35/pdfs/ukpga_19630035_en.pdf Malaysia Act 1963 (1963 C 35)]
** [http://www.legislation.gov.uk/all?title=malaysia%20act Malaysia Act 1963]
** [http://www.legislation.gov.uk/changes/affected/ukpga/1963/35 Affecting the Malaysia Act 1963]
* ''Chronological table of the statutes''; HMSO, London. 1993. ISBN 0-11-840331-1
* [http://treaties.un.org/pages/showDetails.aspx?objid=080000028011f470 Perjanjian Mikomoi do Kerajaan] [[Malaysia]]&lt;span&gt; id pialatan do United Kingdom, &lt;/span&gt;Persekutuan Tanah Melayu&lt;span&gt;, &lt;/span&gt;Borneo Utara&lt;span&gt;, &lt;/span&gt;Sarawak&lt;span&gt; om Singapura&lt;/span&gt;
* Hansard of Parliament of the United Kingdom [http://hansard.millbanksystems.com/commons/1963/jul/19/malaysia-bill Malaysia Bill]
{{Malaysia topics}}{{DEFAULTSORT:Malaysia Act 1963}}


[[Kategori:Sajara Malaysia]]</text>
      <sha1>bv2zq4sjd1k9zf407duvjose1nx9eh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pongisytiharan Kagabasan Tanah Melayu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8851</id>
    <revision>
      <id>24801</id>
      <timestamp>2026-09-16T08:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lynumiss</username>
        <id>16</id>
      </contributor>
      <comment>Dicipta dengan menterjemah laman &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1371172136|Malayan Declaration of Independence]]&quot;</comment>
      <origin>24801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22241" sha1="gzha3yysdktkwnqoxehtphs9dhjo77b" xml:space="preserve">
 

'''Pongisytiharan Kagabasan Tanah Melayu''' nopo nga noisytihar miampai rasmi antakan tadau Kukuak, 31 Magus 1957, di [[Tunku Abdul rahman]], Luguan Montiri [[Porsokutuan Tanah Melayu]] di kumoiso. Id suang do iso upacara i pinaharo id [[Stadium Merdeka]], binasa o dokumen pongisytiharan dii ontok jaam 9.30 kosuabon id dumbangan do ribuan tulun Tanah Melayu, [[Raja-Raja Melayu]] om pembesar labus. Pongisytiharan dii nopo nga mongiktiraf koponuridangan Tanah Melayu di nakagabas om demokratik, i nokoimpuun do kikuasa katalib do kinoompokon pomorintaan British kumaa siam negeri Melayu om kinoompokon do pomorintaan British id duo [[Negeri-Negeri Selat]], i otutunan sabaagi [[Melaka]] om [[Pulau Pinang]].

Dokumen pongisytiharan dii nopo nga natandalongon di [[Tunku Abdul Rahman]], i pinosiliu do Luguan Montiri koiso pogun. Kinaantakan diti nopo nga taandakan monikid toun id Malaysia sabaagi Tadau Kagabasan.&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Plainlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Independence of Malaya}}

== Tadauwulan do kagabasan ==
Tadauwulan 31 Magus 1957 montok Kagabasan Porsokutuan Tanah Melayu nopo nga pinili katalib do i Tunku Abdul Rahman, Haji Sulaiman Palestin, Haji Ahmad Badawi, om piipiro momuruan UMNO suai minokianu pomusarahan mantad di  [[Syeikh Abdullah Fahim]], songulun ''[[Tuan Guru]]'' i otutunan mantad [[Kepala Batas, Pulau Pinang]].[1]

Tumanud di Syeikh Abdullah Fahim, sokiro au manahak do kagabasan o pihak British kumaa Tanah Melayu antakan  31 Magus 1957, tadauwulan potilombus di kosudong nopo nga 31 Magus 1962.&lt;ref name=&quot;Bernama2007&quot;&gt;{{cite news |last=Zuraida |first=Abdul Rahman |date=29 July 2007 |title=Abdullah Fahim: The man who decided the Independence date |work=Malaysian Bar |agency=Bernama |url=https://www.malaysianbar.org.my/article/news/legal-and-general-news/general-news/abdullah-fahim-the-man-who-decided-the-independence-date |access-date=23 April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petah45&quot;&gt;{{cite book |last=Petah |first=Mokhtar |url=https://s3.us-west-1.wasabisys.com/p-library/singapore-malaysia/Mokhtar%20Petah/Sheikh%20Abdullah%20Fahim%20Penentu%20Tarikh%20Kemerdekaan%20Negara%2031%20Ogos'%2057%20%28654%29/Sheikh%20Abdullah%20Fahim%20Penentu%20Tarikh%20Kemer%20-%20Mokhtar%20Petah.pdf |title=Sheikh Abdullah Fahim Penentu Tarikh Kemerdekaan Negara 31 Ogos '57 |publisher=Pustaka Antara |year=1997 |isbn=9789679373882 |location=Kuala Lumpur |page=45 |language=ms |trans-title=Sheikh Abdullah Fahim: The Determiner of the Nation's Independence Date 31 August '57}}&lt;/ref&gt; Tadauwulan 31 Magus 1957 tinahak di Syeikh Abdullah Fahim nopo nga kikowoowoyoon sabaagi ''am khair atana'' (عام خير اتانا) id suang do boros Arab, i kirati do &quot;Nokorikot no Toun di Tosonong'. Ahal diti nopo nga nosah id suang do iso pitimungan Parti Perikatan id Melaka di wulan Mansak 1956, soira nokoguli i Tunku mantad [[United Kingdom]].

== Upacara pongisytiharan ==
[[File:Pengisytiharan_Kemerdekaan_Tanah_Melayu_1957_(dipangkas).jpg|thumb|Tunku Abdul Rahman chanting &quot;freedom!&quot; when signing the Malayan Declaration of Independence in 1957.]]
Maamaso totuong 30 Magus 1957, tinumimung o tulun ginumuan id [[Padang Kelab Diraja Selangor]] id [[Kuala Lumpur]] montok mogintong do kapanahakan kuasa mantad British. Bakal Luguan Montiri, [[Tunku Abdul Rahman]], nokorikot di pukul 11:58 totuong om minamung do surupu sayap pemuda [[Parti Perikatan]] montok kumadaada om sumambayang id kotuongon solinaid duo minit.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |date=31 August 1957 |title=1957: Malaya celebrates independence |publisher=[[BBC]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/31/newsid_3534000/3534340.stm |access-date=24 April 2011}}&lt;/ref&gt; Antakan do pitanga tuong, nukaban kawagu o lampu om pinolintuhun o [[Bondira Union]] id padang dii miampai pinouni o sinding diraja ''[[God Save the Queen]].&lt;ref name=&quot;night&quot;&gt;{{cite web |title=Detik Jam Tengah Malam Di Padang Kelab Selangor |url=http://www.arkib.gov.my/padang_kelab_selangor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007210716/http://www.arkib.gov.my/padang_kelab_selangor |archive-date=7 October 2011 |access-date=24 April 2011 |publisher=National Archive of Malaysia |language=ms}}&lt;/ref&gt;'' [[Bondira Tanah Melayu]] i wagu nopo nga pinoinsawat miampai pinouni o sinding kabansaan ''[[Negaraku]]''. Ababayan diti nopo nga pinotilombus miampai giak &quot;Merdeka&quot; soginumu inturu do tulun ginumuan.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;''&lt;ref name=&quot;night&quot; /&gt;'' Minanahak i Tunku Abdul Rahman do boobosoron di i minamarait do acara dii sabaagi &quot;timpu bobos agung id suang do koposion mogiigion Tanah Melayu&quot;.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Pogulu do minanahak booboroson kumaa tulun ginumuan, kinolungan isio do iso sidom mantad wakil pemuda Parti Perikatan sabaagi pamantangan kumaa kinaantakan kisajara diti; sidom dii nopo nga haro ukiran do pata Tanah Melayu. Nolimpupusan o ababayan diti di jaam ko-1 kosuabon.

Antakan do kosuabon 31 Magus 1957, ababayan kapanaandakan nopo nga nokoundaliu id [[Stadium Merdeka]] i wagu nogi nopongo. Lobi ko' 20,000 tulun nokorikot montok mogintog do upacara i nokotimpuun di jaam 9:30 kosuabon. I nopo nongkorikot nogi nga pomorintah negeri-negeri Melayu, tulun kinagaran mantad labus, surupu kabinet persekutuan om tulun ginumuan.&lt;ref name=&quot;declaration&quot;&gt;{{cite web |title=Pengisytiharan Kemerdekaan Tanah Melayu |url=http://www.arkib.gov.my/pengisytiharan_kemerdekaan_tanah_melayu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007210758/http://www.arkib.gov.my/pengisytiharan_kemerdekaan_tanah_melayu |archive-date=7 October 2011 |access-date=24 April 2011 |publisher=National Archives of Malaysia |language=ms}}&lt;/ref&gt; Wakil Ratu, [[Duke of Gloucester]] nopo nga pinapatahak do surat pongisytiharan kumaa Tunku Abdul Rahman.&lt;ref name=&quot;declaration&quot; /&gt; Binasa di Tunku o pongisytiharan dii, i nolimpupusan miampai giak &quot;Merdeka&quot; soginumu inturu miampai do tulun ginumuan. Pinotilombus o abaabayan diti miampai pinopoinsawat do Bondira Kabansaan Tanah Melayu miampai pinouni o sinding kabansaan mantad do pancaragam tantara om badil meriam soginumu 21 das, notilombusan do laungan azan om sambayang kounsikahan montok manaandak do kinaantakan dii.&lt;ref name=&quot;declaration&quot; /&gt;

Pinotilombus o tadau dii miampai istiadat pertabalan poimponu istiadat Yang di-Pertuan Agong di kumoiso, [[Tunku Abdul Rahman mantad Negeri Sembilan]], id Jalan Ampang, om jamuan pertabalan di kumoiso montok mamarayou baginda id timpu sosodopon, notilombusan do koposolimbahan ''Beating Retreat'' om kopokitanan bunga api. Mogikaakawo ababayan sukan om ababayan suai nga pinaharo montok mamarayou kinolodion do pogun wagu diti.

== Dokumen ==
Pongisytiharan sandad diti nopo nga sinuat id kalatas kulit kambing (''[[vellum]]'')&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Koshy |first=Elena |date=15 February 2026 |title=Etched in history: Yap Kok Sun and the crafting of the Merdeka Declaration [WATCH] |work=New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2026/02/1378177/etched-history-yap-kok-sun-and-crafting-merdeka-declaration-watch |access-date=21 March 2026}}&lt;/ref&gt; miampai tipong 750mm x 500mm tumanud do kowoowoyoon manuskrip Melayu sandad om ninlumisan miampai ukiran kerawang kiwarana; warana obulou nopo nga naanu mantad serbuk watu permata lapis lazuli, warana taragang nopo nga mantad roromu sandad, om warana amas nopo nga mantad amas kopio 24 karat. Boogian-boogian toponsol do sinurat nogi nga sinuat momoguno dakwat taragang,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2025 |title=Instrument On Proclamation Of Independence Is Malaysia's Birth Certificate - National Archives |work=[[Bernama]] |url=https://www.bernama.com/en/news.php?id=2459749 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; om boogian disan do dokumen nopo nga numaa lopisai do kerajang amas kopio 100%.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Raja |first=Narmatha |date=24 December 2025 |title=The pastor who had a hand in Malaya’s independence declaration |work=Free Malaysia Today |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2025/12/24/the-pastor-who-had-a-hand-in-malayas-independence-declaration |access-date=21 March 2026}}&lt;/ref&gt;

Tonsi do pongisytiharan dii nopo nga nogubal di Ibrahim Mahmood miampai ponguhupan mantad piipiro lundu nasional Melayu suai, miagal do i Senu Abdul Rahman, om suratan nopo nga sinuat longon do songulun jurusuat mantad Kelantan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Reka botuk dokumen diti nopo nga winonsoi di iso tinimungan miampai 10 tulun momolukis mantad Jabatan Ukur dan Pemetaan, i nokotorimo do tisuhu montok popotounda dokumen pongisytiharan di antakan di wulan Mahas 1957.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Koshy |first=Elena |date=15 February 2026 |title=The 90-year-old behind the papers that shaped Malaysia's history [WATCH] |work=New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/lifestyle/sunday-vibes/2026/02/1378307/90-year-old-behind-papers-shaped-malaysias-history-watch |access-date=21 March 2026}}&lt;/ref&gt; Nokotimpuun o tinimungan diti papaasil do lukisan id skala di lobi tagayo, om minaganu gambal om pinopokoro kumaa bontuk negatif kaca maya skala di lobi tokoro, nosuhut do kalaja-kalaja momodoropi; hinulit o proses diti gisom do nodimpot o saiz di maan.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Soromin nogi nga noguno montok mongintong simetri om penjajaran lukisan garisdii. Nakaanu o tinimungan diti inspirasi mantad motif ukiran kayu tradisional maamaso momonsoi bingkai dokumen dii.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Pongisytiharan dii nopo nga nakaasil id duo versi, iso nopo nga id boros Melayu momoguno ponuratan Jawi om iso nopo nga id boros Inggiris. Kodolinan rasmi pongisytiharan dii nopo nga nokotorbit id suang do boros Cina om Tamil, poposiliu do pongisytiharan dii nopo nga pointounda miampai rasmi id apat boros.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Kodolinan do pongisytiharan montok kaapat-apat boros dilo nogi nga pinotikid kumaa toinsanan luguan kampung om momuruan tulun ginumuan id pointongkop pogun maamaso kagabasan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shah |first=Mohd Farhaan |date=25 August 2023 |title=Not your average old newspaper |work=The Star |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2023/08/25/not-your-average-old-newspaper |url-status=live |access-date=22 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712230906/https://www.thestar.com.my/news/nation/2023/08/25/not-your-average-old-newspaper |archive-date=12 July 2025}}&lt;/ref&gt;

Jabatan Ukur Tanah Malaya nopo nga pinapaasil soginumu walu kodolinan rasmi pongisytiharan i nolukis momoguno do longon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  Iso mantad do surupu tinimungan minomonsoi mantad 10 tulun, Yap Kok Sun - songulun surupu tantara mantad Batalion Koiso [[Rejimen Manchester]] nopo nga pinosuang id jabatan dii antakan di toun 1956 om kitonggungan montok butiran garisan om tera waig dokumen dii,&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ninsasamadan do pegawai sawat i kibansa Eropah montok mananda longon otigas, &quot;K.S. Yap&quot;, id dolikud do dokumen dii, sundung pia awagat ginawo disio.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Antakan dii, pinoopi om tinamangan o dokumen sandad pongisytiharan id [[Arkib Pogun Malaysia]] mantad di toun 1958 toi ko' 1959, om nakawaya do duo proses panamangan om enkapsul mantad dii.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Sinurat ===
Id siriba nopo nga ponuratan miampai poimponu kokomoi do pongisytiharan, id Melayu (id skrip Jawi) om id Boros Inggiris.
{| cellpadding=&quot;6&quot;
!Malay in Jawi
!English
|- style=&quot;vertical-align:top; white-space:wrap;&quot; 
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دڠن نام الله يڠمها موره لاݢي مڠسيهاني⹁ سݢالا ڤوجي باݢي الله يڠ مها برکواس دان صلواة دان سلام کاءتس سکالين رسولڽ.
|''In the name of God, the Compassionate, the Merciful. Praise be to God, the Lord of the Universe and may the blessings and peace of God be upon His Messengers.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |بهواساڽ اوليه کران تله تيباله ماسڽ باݢي اومة ڤرسکتوان تانه ملايو اين منچاڤي طرف سواة بڠسا يڠمرديکا لاݢي بردولة سام ستيمبل کدودقکنڽ دڠن سݢل بڠسا دسلوره دنيا.
|''Whereas the time has now arrived when the people of the Persekutuan Tanah Melayu will assume the status of a free independent and sovereign nation among the nations of the World.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران دڠن ڤرجنجين يڠدسبوة نماڽ ڤرجنجين ڤرسکتوان تانه ملايو تاهون 1957 يڠدڤربواة دانتارا دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين دڠن دولي٢ يڠ مها مليا راج٢ نݢري ملايو مک تله دڤرستوجوءي بهاوا نݢري٢ ملايو ياءيت جوهر⹁ ڤهڠ⹁ نݢري سمبيلن⹁ سلاڠور⹁ قدح⹁ ڤرليس⹁ کلنتن⹁ ترڠݢانو⹁ دان ڤيرق سرة نݢري يڠدهولوڽ دنماکن نݢري سلت ياءيت ملاک دان ڤولو ڤينڠ مولاءي درڤد 31 هاريبولن اوݢس‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; تاهون 1957⹁ هندقله منجادي سبواه ڤرسکتوان بهارو باݢي نݢري٢ يڠ برنام ڤرسکتوان تانه  ملايو.
|''And Whereas by an agreement styled the Federation of Malaya Agreement, 1957, between [[Elizabeth II|Her Majesty the Queen]] and Their Highnesses, the Rulers of the Malay States, it was agreed that the Malay states of Johore, Pahang, [[Negeri Sembilan|Negri Sembilan]], Selangor, [[Kedah]], Perlis, Kelantan, Trengganu and Perak and the former Settlements of Malacca and [[Pulau Pinang|Penang]] should as from the 31st. day of August, 1957, be formed into a new Federation of States by the name of '''Persekutuan Tanah Melayu''''',
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران تله برستوجو ڤول دانتارا کدوا٢ ڤيهق دالم ڤرجنجين يڠترسبوة ياءيت ملاک دان ڤولو ڤينڠ هندقله درڤد تاريخ يڠترسبوة ايت تمت درڤد منجادي سبهاݢين درڤد ججاهن تعلوق بݢندا کوءين دان دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين تيدق لاݢي برحق منجالنکن اڤ٢ جوا کدولاتن بݢندا داءتس کدوا٢ بواه نݢري يڠترسبوة ايت.
|''And Whereas it was further agreed between the parties to the said agreement that the Settlements of Malacca and Penang aforesaid should as from the said date cease to form part of Her Majesty’s dominions and that Her Majesty should cease to exercise any sovereignty over them.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران تله برستوجو ڤول دانتارا کدوا٢ ڤيهق يڠترسبوة ياءيت ڤرجنجين ڤرسکتوان تانه ملايو تاهون 1948⹁ دان سݢل ڤرجنجين٢ لاءين يڠاد سکارڠ دانتارا دولي يڠمها مليا بهندا کوءين دڠن دولي٢ يڠمها مليا راج٢ اتو ڤون ساله سئورڠ درڤد بݢندا٢ ايت سبلوم تاريخ يڠترسبوة هندقله دبطلکن مولاءي درڤد تاريخ ايت⹁ دان سموا قواتکواس٢ دان حق٢ دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين اتو ڤون ڤرليمن‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; نݢري  يونيتيد کيڠدم دالم نݢري٢ سلت يڠترسبوة ايت اتو ڤون يڠبرهوبڠ دڠنڽ اتو نݢري٢ ملايو اتو ڤون ڤرسکتوان تانه ملايو سلورهڽ اداله تمت دڠن سنديريڽ.
|''And Whereas it was further agreed by the parties aforesaid that the Federation of Malaya Agreement, 1948, and all other agreements subsisting between Her Majesty the Queen and Their Highnesses the Rulers or any one of them immediately before the said date should be revoked as from that date and that all powers and jurisdiction of Her Majesty or of the Parliament of the United Kingdom in or in respect of the Settlements aforesaid or the Malay States or the Federation as a whole should come to an end.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين⹁ دولي٢ يڠمها مليا راج٢ ملايو⹁ ڤرليمن‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; نݢري يونيتيد کيڠدم دان مجلس٢ اوندڠن ڤرسکتوان دان نݢري٢ ملايو تله ملولوسکن ڤرجنجين ڤرسکتوان تانه ملايو تاهون 1957 ايت برجالن قواتکواسڽ.
|''And Whereas effect has been given to the Federation of Malaya Agreement, 1957, by Her Majesty the Queen, Their Highnesses the Rulers, the Parliament of the United Kingdom and the Legislatures of the Federation and of the Malay States,''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران سبواه ڤرلمبݢاءن باݢي کراجاءن ڤرسکتوان تانه ملايو تله دتنتوکن منجادي سواة قانون يڠ معتمد باݢيڽ.
|''And Whereas a constitution for the Government of the Persekutuan Tanah Melayu has been established as the supreme law thereof,''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران ڤرلمبݢاءن ڤرسکتوان يڠ ترسبوة ايت مک اد دسدياکن شرط انتوق منجاݢ کسلامتن حق٢ دان کاءوتماءن دولي٢ يڠمها مليا راج٢ سرة حق٢ اساسي دان کبيباسن سکلين رعية دان انتوق مماجوکن ڤرسکتوان تانه ملايو دڠن امان دان دامي سرة تراتور سباݢي سبواه کراجاءن يڠ ممڤوڽاءي راج يڠبرڤرلمبݢاءن يڠبرداسرکن ديموقراسي چارا برڤرليمن‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt;.
|''And Whereas by the Federal Constitution aforesaid provision is made to safeguard the rights and prerogatives of Their Highnesses the Rulers and the fundamental rights and liberties of the people and to provide for the peaceful and orderly advancement of the Persekutuan Tanah Melayu as a constitutional monarchy based on Parliamentary democracy,''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران ڤرلمبݢاءن ڤرسکتوان يڠ ترسبوة ايت تله دلولوسکن اوله سواة اوندڠ٢ يڠداداکن اوله مجلس اوندڠن ڤرسکتوان سرة دڠن اوندڠ٢ يڠداداکن اوله نݢري٢ ملايو دان دڠن کتتاڤن٢ ددالم مجلس اوندڠن نݢري ملاک دان ڤولو ڤينڠ⹁ دڠن دمکين ڤرلمباݢاءن ايت تله برجالن قواتکواسڽ ڤد 31 هاريبولن اوݢس‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; تاهون 1957.
|''And Whereas, the Federal Constitution aforesaid having been approved by an Ordinance of the Federal Legislatures, by the Enactments of the Malay States and by resolutions of the Legislatures of Malacca and Penang has come into force on the 31st. day of August 1957, aforesaid.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |مک دڠن نام الله يڠمها موره لاݢي مها مڠسيهاني⹁ ساي تڠکو عبدالرحمن ڤترا ابن المرحوم سلطان عبدالحميد حاليم شاه⹁ ڤردان منتري باݢي ڤرسکتوان تانه ملايو⹁ دڠن ڤرستوجوان دان ڤرکنن دولي٢ يڠمها مليا راج٢ نݢري٢ ملايو دڠن اين ممشهور دان ⹁ماءشتهارکن باݢي ڤيهق اومة ڤرسکتوان تانه ملايو بهوا مولاءي درڤد تيݢ ڤوله ساتو هاريبولن اوݢس‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; تاهون سريبو سمبيلن راتوس ليم ڤوله توجه مک ڤرسکتوان تانه ملايو يڠ مڠندوڠي ددالمڽ نݢري٢ جوهر⹁ ڤهڠ⹁ نݢري سمبيلن⹁ سلاڠور⹁ قدح⹁ ڤرليس⹁ کلنتن⹁ ترڠݢانو⹁ ڤيرق⹁ ملاک دان ڤولو ڤينڠ دڠن ليمڤه رحمة الله سبحانه وتعالى اکن ککل منجادي سبواه نݢارا ديموقراسي يڠ مرديکا دان بردولة سرة برداسرکن کڤد کبيباسن دان کعديلن دان سنتياس منجاݢ دان مڠاوتماکن کسجهتراءن دان کسنتوساءن رعيتڽ دان مڠکلکن کاءمانن دانتارا سݢل بڠسا.
|''Now, In the name of God the Compassionate, the Merciful, I, Tunku Abdul Rahman Putra ibni Al-Marhum Sultan Abdul Hamid Halim Shah, Prime Minister of the Persekutuan Tanah Melayu, with the concurrence and approval of Their Highnesses the Rulers of the Malay States do hereby proclaim and declare on behalf of the people of the Persekutuan Tanah Melayu that as from the thirty first day of August, nineteen hundred and fifty seven, '''the Persekutuan Tanah Melayu comprising of the States of Johore, Pahang, Negri Sembilan, Selangor, Kedah, Perlis, Kelantan, Trengganu, Perak, Malacca and Penang''' is and with God's blessing shall be for ever a sovereign democratic and independent State founded upon the principles of liberty and justice and ever seeking the welfare and happiness of its people and the maintenance of a just peace among all nations.''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|-
|
|}

== Intangai nogi ==

* [[Akta Kagabasan Persekutuan Tanah Melayu 1957]]
* [[Pibatasan Malaysia]]
* [[Tadau Kagabasan]] (''Hari Kemerdekaan'')
* [[Resolusi Majlis Keselamatan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu 125]]
* [[Proklamasi Malaysia]]

== Sukuon ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Senarai rujukan}}
[[Kategori:1957 id Malaya]]
[[Kategori:Magus 1957 id Asia]]
[[Kategori:Pongisytiharan do kagabasan]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>gzha3yysdktkwnqoxehtphs9dhjo77b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24802</id>
      <parentid>24801</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T08:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lynumiss</username>
        <id>16</id>
      </contributor>
      <comment>momoruhang do template om monginsonong</comment>
      <origin>24802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22890" sha1="aahksetvr0vml8ereav4txm517m39wz" xml:space="preserve">{{Short description|1957 document establishing an independent Federation of Malaya}}
{{Infobox document
|document_name=POngisytiharan Kagabasan
|image=
|location_of_document= [[Arkib Pogun Malaysia]]
|writer=
|signers=[[Tunku Abdul Rahman]]
|date_effective = {{start date and age|1957|08|31|df=yes}}
|purpose= Montok popoilo do kagabasan [[Porsokutuan Tanah Melayu|Tanah Melayu]] mantad [[United Kingdom]] 
|Image2=File:2016 Kuala Lumpur, Muzeum Narodowe, Ekspozycja (082) (cropped).jpg
|image2_caption=Versi boros Inggiris montok pongisytiharan
|Image=Pemasyhuran Kemerdekaan Malaya 1957.jpeg
|image_caption=Versi boros Melayu montok pongisytiharan
}}

'''Pongisytiharan Kagabasan Tanah Melayu''' nopo nga noisytihar miampai rasmi antakan tadau Kukuak, 31 Magus 1957, di [[Tunku Abdul rahman]], Luguan Montiri [[Porsokutuan Tanah Melayu]] di kumoiso. Id suang do iso upacara i pinaharo id [[Stadium Merdeka]], binasa o dokumen pongisytiharan dii ontok jaam 9.30 kosuabon id dumbangan do ribuan tulun Tanah Melayu, [[Raja-Raja Melayu]] om pembesar labus. Pongisytiharan dii nopo nga mongiktiraf koponuridangan Tanah Melayu di nakagabas om demokratik, i nokoimpuun do kikuasa katalib do kinoompokon pomorintaan British kumaa siam negeri Melayu om kinoompokon do pomorintaan British id duo [[Negeri-Negeri Selat]], i otutunan sabaagi [[Melaka]] om [[Pulau Pinang]].

Dokumen pongisytiharan dii nopo nga natandalongon di [[Tunku Abdul Rahman]], i pinosiliu do Luguan Montiri koiso pogun. Kinaantakan diti nopo nga taandakan monikid toun id Malaysia sabaagi Tadau Kagabasan.&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Plainlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Independence of Malaya}}

== Tadauwulan do kagabasan ==
Tadauwulan 31 Magus 1957 montok Kagabasan Porsokutuan Tanah Melayu nopo nga pinili katalib do i Tunku Abdul Rahman, Haji Sulaiman Palestin, Haji Ahmad Badawi, om piipiro momuruan UMNO suai minokianu pomusarahan mantad di  [[Syeikh Abdullah Fahim]], songulun ''[[Tuan Guru]]'' i otutunan mantad [[Kepala Batas, Pulau Pinang]].[1]

Tumanud di Syeikh Abdullah Fahim, sokiro au manahak do kagabasan o pihak British kumaa Tanah Melayu antakan  31 Magus 1957, tadauwulan potilombus di kosudong nopo nga 31 Magus 1962.&lt;ref name=&quot;Bernama2007&quot;&gt;{{cite news |last=Zuraida |first=Abdul Rahman |date=29 July 2007 |title=Abdullah Fahim: The man who decided the Independence date |work=Malaysian Bar |agency=Bernama |url=https://www.malaysianbar.org.my/article/news/legal-and-general-news/general-news/abdullah-fahim-the-man-who-decided-the-independence-date |access-date=23 April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petah45&quot;&gt;{{cite book |last=Petah |first=Mokhtar |url=https://s3.us-west-1.wasabisys.com/p-library/singapore-malaysia/Mokhtar%20Petah/Sheikh%20Abdullah%20Fahim%20Penentu%20Tarikh%20Kemerdekaan%20Negara%2031%20Ogos'%2057%20%28654%29/Sheikh%20Abdullah%20Fahim%20Penentu%20Tarikh%20Kemer%20-%20Mokhtar%20Petah.pdf |title=Sheikh Abdullah Fahim Penentu Tarikh Kemerdekaan Negara 31 Ogos '57 |publisher=Pustaka Antara |year=1997 |isbn=9789679373882 |location=Kuala Lumpur |page=45 |language=ms |trans-title=Sheikh Abdullah Fahim: The Determiner of the Nation's Independence Date 31 August '57}}&lt;/ref&gt; Tadauwulan 31 Magus 1957 tinahak di Syeikh Abdullah Fahim nopo nga kikowoowoyoon sabaagi ''am khair atana'' (عام خير اتانا) id suang do boros Arab, i kirati do &quot;Nokorikot no Toun di Tosonong'. Ahal diti nopo nga nosah id suang do iso pitimungan Parti Perikatan id Melaka di wulan Mansak 1956, soira nokoguli i Tunku mantad [[United Kingdom]].

== Upacara pongisytiharan ==
[[File:Pengisytiharan_Kemerdekaan_Tanah_Melayu_1957_(dipangkas).jpg|thumb|Tunku Abdul Rahman chanting &quot;freedom!&quot; when signing the Malayan Declaration of Independence in 1957.]]
Maamaso totuong 30 Magus 1957, tinumimung o tulun ginumuan id [[Padang Kelab Diraja Selangor]] id [[Kuala Lumpur]] montok mogintong do kapanahakan kuasa mantad British. Bakal Luguan Montiri, [[Tunku Abdul Rahman]], nokorikot di pukul 11:58 totuong om minamung do surupu sayap pemuda [[Parti Perikatan]] montok kumadaada om sumambayang id kotuongon solinaid duo minit.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |date=31 August 1957 |title=1957: Malaya celebrates independence |publisher=[[BBC]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/31/newsid_3534000/3534340.stm |access-date=24 April 2011}}&lt;/ref&gt; Antakan do pitanga tuong, nukaban kawagu o lampu om pinolintuhun o [[Bondira Union]] id padang dii miampai pinouni o sinding diraja ''[[God Save the Queen]].&lt;ref name=&quot;night&quot;&gt;{{cite web |title=Detik Jam Tengah Malam Di Padang Kelab Selangor |url=http://www.arkib.gov.my/padang_kelab_selangor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007210716/http://www.arkib.gov.my/padang_kelab_selangor |archive-date=7 October 2011 |access-date=24 April 2011 |publisher=National Archive of Malaysia |language=ms}}&lt;/ref&gt;'' [[Bondira Tanah Melayu]] i wagu nopo nga pinoinsawat miampai pinouni o sinding kabansaan ''[[Negaraku]]''. Ababayan diti nopo nga pinotilombus miampai giak &quot;Merdeka&quot; soginumu inturu do tulun ginumuan.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;''&lt;ref name=&quot;night&quot; /&gt;'' Minanahak i Tunku Abdul Rahman do boobosoron di i minamarait do acara dii sabaagi &quot;timpu bobos agung id suang do koposion mogiigion Tanah Melayu&quot;.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Pogulu do minanahak booboroson kumaa tulun ginumuan, kinolungan isio do iso sidom mantad wakil pemuda Parti Perikatan sabaagi pamantangan kumaa kinaantakan kisajara diti; sidom dii nopo nga haro ukiran do pata Tanah Melayu. Nolimpupusan o ababayan diti di jaam ko-1 kosuabon.

Antakan do kosuabon 31 Magus 1957, ababayan kapanaandakan nopo nga nokoundaliu id [[Stadium Merdeka]] i wagu nogi nopongo. Lobi ko' 20,000 tulun nokorikot montok mogintog do upacara i nokotimpuun di jaam 9:30 kosuabon. I nopo nongkorikot nogi nga pomorintah negeri-negeri Melayu, tulun kinagaran mantad labus, surupu kabinet persekutuan om tulun ginumuan.&lt;ref name=&quot;declaration&quot;&gt;{{cite web |title=Pengisytiharan Kemerdekaan Tanah Melayu |url=http://www.arkib.gov.my/pengisytiharan_kemerdekaan_tanah_melayu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007210758/http://www.arkib.gov.my/pengisytiharan_kemerdekaan_tanah_melayu |archive-date=7 October 2011 |access-date=24 April 2011 |publisher=National Archives of Malaysia |language=ms}}&lt;/ref&gt; Wakil Ratu, [[Duke of Gloucester]] nopo nga pinapatahak do surat pongisytiharan kumaa Tunku Abdul Rahman.&lt;ref name=&quot;declaration&quot; /&gt; Binasa di Tunku o pongisytiharan dii, i nolimpupusan miampai giak &quot;Merdeka&quot; soginumu inturu miampai do tulun ginumuan. Pinotilombus o abaabayan diti miampai pinopoinsawat do Bondira Kabansaan Tanah Melayu miampai pinouni o sinding kabansaan mantad do pancaragam tantara om badil meriam soginumu 21 das, notilombusan do laungan azan om sambayang kounsikahan montok manaandak do kinaantakan dii.&lt;ref name=&quot;declaration&quot; /&gt;

Pinotilombus o tadau dii miampai istiadat pertabalan poimponu istiadat Yang di-Pertuan Agong di kumoiso, [[Tunku Abdul Rahman mantad Negeri Sembilan]], id Jalan Ampang, om jamuan pertabalan di kumoiso montok mamarayou baginda id timpu sosodopon, notilombusan do koposolimbahan ''Beating Retreat'' om kopokitanan bunga api. Mogikaakawo ababayan sukan om ababayan suai nga pinaharo montok mamarayou kinolodion do pogun wagu diti.

== Dokumen ==
Pongisytiharan sandad diti nopo nga sinuat id kalatas kulit kambing (''[[vellum]]'')&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Koshy |first=Elena |date=15 February 2026 |title=Etched in history: Yap Kok Sun and the crafting of the Merdeka Declaration [WATCH] |work=New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2026/02/1378177/etched-history-yap-kok-sun-and-crafting-merdeka-declaration-watch |access-date=21 March 2026}}&lt;/ref&gt; miampai tipong 750mm x 500mm tumanud do kowoowoyoon manuskrip Melayu sandad om ninlumisan miampai ukiran kerawang kiwarana; warana obulou nopo nga naanu mantad serbuk watu permata lapis lazuli, warana taragang nopo nga mantad roromu sandad, om warana amas nopo nga mantad amas kopio 24 karat. Boogian-boogian toponsol do sinurat nogi nga sinuat momoguno dakwat taragang,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2025 |title=Instrument On Proclamation Of Independence Is Malaysia's Birth Certificate - National Archives |work=[[Bernama]] |url=https://www.bernama.com/en/news.php?id=2459749 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; om boogian disan do dokumen nopo nga numaa lopisai do kerajang amas kopio 100%.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Raja |first=Narmatha |date=24 December 2025 |title=The pastor who had a hand in Malaya’s independence declaration |work=Free Malaysia Today |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2025/12/24/the-pastor-who-had-a-hand-in-malayas-independence-declaration |access-date=21 March 2026}}&lt;/ref&gt;

Tonsi do pongisytiharan dii nopo nga nogubal di Ibrahim Mahmood miampai ponguhupan mantad piipiro lundu nasional Melayu suai, miagal do i Senu Abdul Rahman, om suratan nopo nga sinuat longon do songulun jurusuat mantad Kelantan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Reka botuk dokumen diti nopo nga winonsoi di iso tinimungan miampai 10 tulun momolukis mantad Jabatan Ukur dan Pemetaan, i nokotorimo do tisuhu montok popotounda dokumen pongisytiharan di antakan di wulan Mahas 1957.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Koshy |first=Elena |date=15 February 2026 |title=The 90-year-old behind the papers that shaped Malaysia's history [WATCH] |work=New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/lifestyle/sunday-vibes/2026/02/1378307/90-year-old-behind-papers-shaped-malaysias-history-watch |access-date=21 March 2026}}&lt;/ref&gt; Nokotimpuun o tinimungan diti papaasil do lukisan id skala di lobi tagayo, om minaganu gambal om pinopokoro kumaa bontuk negatif kaca maya skala di lobi tokoro, nosuhut do kalaja-kalaja momodoropi; hinulit o proses diti gisom do nodimpot o saiz di maan.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Soromin nogi nga noguno montok mongintong simetri om penjajaran lukisan garisdii. Nakaanu o tinimungan diti inspirasi mantad motif ukiran kayu tradisional maamaso momonsoi bingkai dokumen dii.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Pongisytiharan dii nopo nga nakaasil id duo versi, iso nopo nga id boros Melayu momoguno ponuratan Jawi om iso nopo nga id boros Inggiris. Kodolinan rasmi pongisytiharan dii nopo nga nokotorbit id suang do boros Cina om Tamil, poposiliu do pongisytiharan dii nopo nga pointounda miampai rasmi id apat boros.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Kodolinan do pongisytiharan montok kaapat-apat boros dilo nogi nga pinotikid kumaa toinsanan luguan kampung om momuruan tulun ginumuan id pointongkop pogun maamaso kagabasan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shah |first=Mohd Farhaan |date=25 August 2023 |title=Not your average old newspaper |work=The Star |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2023/08/25/not-your-average-old-newspaper |url-status=live |access-date=22 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712230906/https://www.thestar.com.my/news/nation/2023/08/25/not-your-average-old-newspaper |archive-date=12 July 2025}}&lt;/ref&gt;

Jabatan Ukur Tanah Malaya nopo nga pinapaasil soginumu walu kodolinan rasmi pongisytiharan i nolukis momoguno do longon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  Iso mantad do surupu tinimungan minomonsoi mantad 10 tulun, Yap Kok Sun - songulun surupu tantara mantad Batalion Koiso [[Rejimen Manchester]] nopo nga pinosuang id jabatan dii antakan di toun 1956 om kitonggungan montok butiran garisan om tera waig dokumen dii,&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ninsasamadan do pegawai sawat i kibansa Eropah montok mananda longon otigas, &quot;K.S. Yap&quot;, id dolikud do dokumen dii, sundung pia awagat ginawo disio.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Antakan dii, pinoopi om tinamangan o dokumen sandad pongisytiharan id [[Arkib Pogun Malaysia]] mantad di toun 1958 toi ko' 1959, om nakawaya do duo proses panamangan om enkapsul mantad dii.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Sinurat ===
Id siriba nopo nga ponuratan miampai poimponu kokomoi do pongisytiharan, id Melayu (id skrip Jawi) om id Boros Inggiris.
{| cellpadding=&quot;6&quot;
!Malay in Jawi
!English
|- style=&quot;vertical-align:top; white-space:wrap;&quot; 
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دڠن نام الله يڠمها موره لاݢي مڠسيهاني⹁ سݢالا ڤوجي باݢي الله يڠ مها برکواس دان صلواة دان سلام کاءتس سکالين رسولڽ.
|''In the name of God, the Compassionate, the Merciful. Praise be to God, the Lord of the Universe and may the blessings and peace of God be upon His Messengers.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |بهواساڽ اوليه کران تله تيباله ماسڽ باݢي اومة ڤرسکتوان تانه ملايو اين منچاڤي طرف سواة بڠسا يڠمرديکا لاݢي بردولة سام ستيمبل کدودقکنڽ دڠن سݢل بڠسا دسلوره دنيا.
|''Whereas the time has now arrived when the people of the Persekutuan Tanah Melayu will assume the status of a free independent and sovereign nation among the nations of the World.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران دڠن ڤرجنجين يڠدسبوة نماڽ ڤرجنجين ڤرسکتوان تانه ملايو تاهون 1957 يڠدڤربواة دانتارا دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين دڠن دولي٢ يڠ مها مليا راج٢ نݢري ملايو مک تله دڤرستوجوءي بهاوا نݢري٢ ملايو ياءيت جوهر⹁ ڤهڠ⹁ نݢري سمبيلن⹁ سلاڠور⹁ قدح⹁ ڤرليس⹁ کلنتن⹁ ترڠݢانو⹁ دان ڤيرق سرة نݢري يڠدهولوڽ دنماکن نݢري سلت ياءيت ملاک دان ڤولو ڤينڠ مولاءي درڤد 31 هاريبولن اوݢس‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; تاهون 1957⹁ هندقله منجادي سبواه ڤرسکتوان بهارو باݢي نݢري٢ يڠ برنام ڤرسکتوان تانه  ملايو.
|''And Whereas by an agreement styled the Federation of Malaya Agreement, 1957, between [[Elizabeth II|Her Majesty the Queen]] and Their Highnesses, the Rulers of the Malay States, it was agreed that the Malay states of Johore, Pahang, [[Negeri Sembilan|Negri Sembilan]], Selangor, [[Kedah]], Perlis, Kelantan, Trengganu and Perak and the former Settlements of Malacca and [[Pulau Pinang|Penang]] should as from the 31st. day of August, 1957, be formed into a new Federation of States by the name of '''Persekutuan Tanah Melayu''''',
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران تله برستوجو ڤول دانتارا کدوا٢ ڤيهق دالم ڤرجنجين يڠترسبوة ياءيت ملاک دان ڤولو ڤينڠ هندقله درڤد تاريخ يڠترسبوة ايت تمت درڤد منجادي سبهاݢين درڤد ججاهن تعلوق بݢندا کوءين دان دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين تيدق لاݢي برحق منجالنکن اڤ٢ جوا کدولاتن بݢندا داءتس کدوا٢ بواه نݢري يڠترسبوة ايت.
|''And Whereas it was further agreed between the parties to the said agreement that the Settlements of Malacca and Penang aforesaid should as from the said date cease to form part of Her Majesty’s dominions and that Her Majesty should cease to exercise any sovereignty over them.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران تله برستوجو ڤول دانتارا کدوا٢ ڤيهق يڠترسبوة ياءيت ڤرجنجين ڤرسکتوان تانه ملايو تاهون 1948⹁ دان سݢل ڤرجنجين٢ لاءين يڠاد سکارڠ دانتارا دولي يڠمها مليا بهندا کوءين دڠن دولي٢ يڠمها مليا راج٢ اتو ڤون ساله سئورڠ درڤد بݢندا٢ ايت سبلوم تاريخ يڠترسبوة هندقله دبطلکن مولاءي درڤد تاريخ ايت⹁ دان سموا قواتکواس٢ دان حق٢ دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين اتو ڤون ڤرليمن‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; نݢري  يونيتيد کيڠدم دالم نݢري٢ سلت يڠترسبوة ايت اتو ڤون يڠبرهوبڠ دڠنڽ اتو نݢري٢ ملايو اتو ڤون ڤرسکتوان تانه ملايو سلورهڽ اداله تمت دڠن سنديريڽ.
|''And Whereas it was further agreed by the parties aforesaid that the Federation of Malaya Agreement, 1948, and all other agreements subsisting between Her Majesty the Queen and Their Highnesses the Rulers or any one of them immediately before the said date should be revoked as from that date and that all powers and jurisdiction of Her Majesty or of the Parliament of the United Kingdom in or in respect of the Settlements aforesaid or the Malay States or the Federation as a whole should come to an end.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين⹁ دولي٢ يڠمها مليا راج٢ ملايو⹁ ڤرليمن‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; نݢري يونيتيد کيڠدم دان مجلس٢ اوندڠن ڤرسکتوان دان نݢري٢ ملايو تله ملولوسکن ڤرجنجين ڤرسکتوان تانه ملايو تاهون 1957 ايت برجالن قواتکواسڽ.
|''And Whereas effect has been given to the Federation of Malaya Agreement, 1957, by Her Majesty the Queen, Their Highnesses the Rulers, the Parliament of the United Kingdom and the Legislatures of the Federation and of the Malay States,''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران سبواه ڤرلمبݢاءن باݢي کراجاءن ڤرسکتوان تانه ملايو تله دتنتوکن منجادي سواة قانون يڠ معتمد باݢيڽ.
|''And Whereas a constitution for the Government of the Persekutuan Tanah Melayu has been established as the supreme law thereof,''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران ڤرلمبݢاءن ڤرسکتوان يڠ ترسبوة ايت مک اد دسدياکن شرط انتوق منجاݢ کسلامتن حق٢ دان کاءوتماءن دولي٢ يڠمها مليا راج٢ سرة حق٢ اساسي دان کبيباسن سکلين رعية دان انتوق مماجوکن ڤرسکتوان تانه ملايو دڠن امان دان دامي سرة تراتور سباݢي سبواه کراجاءن يڠ ممڤوڽاءي راج يڠبرڤرلمبݢاءن يڠبرداسرکن ديموقراسي چارا برڤرليمن‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt;.
|''And Whereas by the Federal Constitution aforesaid provision is made to safeguard the rights and prerogatives of Their Highnesses the Rulers and the fundamental rights and liberties of the people and to provide for the peaceful and orderly advancement of the Persekutuan Tanah Melayu as a constitutional monarchy based on Parliamentary democracy,''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران ڤرلمبݢاءن ڤرسکتوان يڠ ترسبوة ايت تله دلولوسکن اوله سواة اوندڠ٢ يڠداداکن اوله مجلس اوندڠن ڤرسکتوان سرة دڠن اوندڠ٢ يڠداداکن اوله نݢري٢ ملايو دان دڠن کتتاڤن٢ ددالم مجلس اوندڠن نݢري ملاک دان ڤولو ڤينڠ⹁ دڠن دمکين ڤرلمباݢاءن ايت تله برجالن قواتکواسڽ ڤد 31 هاريبولن اوݢس‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; تاهون 1957.
|''And Whereas, the Federal Constitution aforesaid having been approved by an Ordinance of the Federal Legislatures, by the Enactments of the Malay States and by resolutions of the Legislatures of Malacca and Penang has come into force on the 31st. day of August 1957, aforesaid.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |مک دڠن نام الله يڠمها موره لاݢي مها مڠسيهاني⹁ ساي تڠکو عبدالرحمن ڤترا ابن المرحوم سلطان عبدالحميد حاليم شاه⹁ ڤردان منتري باݢي ڤرسکتوان تانه ملايو⹁ دڠن ڤرستوجوان دان ڤرکنن دولي٢ يڠمها مليا راج٢ نݢري٢ ملايو دڠن اين ممشهور دان ⹁ماءشتهارکن باݢي ڤيهق اومة ڤرسکتوان تانه ملايو بهوا مولاءي درڤد تيݢ ڤوله ساتو هاريبولن اوݢس‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; تاهون سريبو سمبيلن راتوس ليم ڤوله توجه مک ڤرسکتوان تانه ملايو يڠ مڠندوڠي ددالمڽ نݢري٢ جوهر⹁ ڤهڠ⹁ نݢري سمبيلن⹁ سلاڠور⹁ قدح⹁ ڤرليس⹁ کلنتن⹁ ترڠݢانو⹁ ڤيرق⹁ ملاک دان ڤولو ڤينڠ دڠن ليمڤه رحمة الله سبحانه وتعالى اکن ککل منجادي سبواه نݢارا ديموقراسي يڠ مرديکا دان بردولة سرة برداسرکن کڤد کبيباسن دان کعديلن دان سنتياس منجاݢ دان مڠاوتماکن کسجهتراءن دان کسنتوساءن رعيتڽ دان مڠکلکن کاءمانن دانتارا سݢل بڠسا.
|''Now, In the name of God the Compassionate, the Merciful, I, Tunku Abdul Rahman Putra ibni Al-Marhum Sultan Abdul Hamid Halim Shah, Prime Minister of the Persekutuan Tanah Melayu, with the concurrence and approval of Their Highnesses the Rulers of the Malay States do hereby proclaim and declare on behalf of the people of the Persekutuan Tanah Melayu that as from the thirty first day of August, nineteen hundred and fifty seven, '''the Persekutuan Tanah Melayu comprising of the States of Johore, Pahang, Negri Sembilan, Selangor, Kedah, Perlis, Kelantan, Trengganu, Perak, Malacca and Penang''' is and with God's blessing shall be for ever a sovereign democratic and independent State founded upon the principles of liberty and justice and ever seeking the welfare and happiness of its people and the maintenance of a just peace among all nations.''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|-
|
|}

== Intangai nogi ==

* [[Akta Kagabasan Persekutuan Tanah Melayu 1957]]
* [[Pibatasan Malaysia]]
* [[Tadau Kagabasan]] (''Hari Kemerdekaan'')
* [[Resolusi Majlis Keselamatan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu 125]]
* [[Proklamasi Malaysia]]

== Sukuon ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Senarai rujukan}}
[[Kategori:1957 id Malaya]]
[[Kategori:Magus 1957 id Asia]]
[[Kategori:Pongisytiharan do kagabasan]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>aahksetvr0vml8ereav4txm517m39wz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24805</id>
      <parentid>24802</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T08:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>ijaan</comment>
      <origin>24805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22890" sha1="a254gdymteivznpowdnk9r8p7ph45yn" xml:space="preserve">{{Short description|1957 document establishing an independent Federation of Malaya}}
{{Infobox document
|document_name=Pongisytiharan Kagabasan
|image=
|location_of_document= [[Arkib Pogun Malaysia]]
|writer=
|signers=[[Tunku Abdul Rahman]]
|date_effective = {{start date and age|1957|08|31|df=yes}}
|purpose= Montok popoilo do kagabasan [[Porsokutuan Tanah Melayu|Tanah Melayu]] mantad [[United Kingdom]] 
|Image2=File:2016 Kuala Lumpur, Muzeum Narodowe, Ekspozycja (082) (cropped).jpg
|image2_caption=Versi boros Inggiris montok pongisytiharan
|Image=Pemasyhuran Kemerdekaan Malaya 1957.jpeg
|image_caption=Versi boros Melayu montok pongisytiharan
}}

'''Pongisytiharan Kagabasan Tanah Melayu''' nopo nga noisytihar miampai rasmi antakan tadau Kukuak, 31 Magus 1957, di [[Tunku Abdul rahman]], Luguan Montiri [[Porsokutuan Tanah Melayu]] di kumoiso. Id suang do iso upacara i pinaharo id [[Stadium Merdeka]], binasa o dokumen pongisytiharan dii ontok jaam 9.30 kosuabon id dumbangan do ribuan tulun Tanah Melayu, [[Raja-Raja Melayu]] om pembesar labus. Pongisytiharan dii nopo nga mongiktiraf koponuridangan Tanah Melayu di nakagabas om demokratik, i nokoimpuun do kikuasa katalib do kinoompokon pomorintaan British kumaa siam negeri Melayu om kinoompokon do pomorintaan British id duo [[Negeri-Negeri Selat]], i otutunan sabaagi [[Melaka]] om [[Pulau Pinang]].

Dokumen pongisytiharan dii nopo nga natandalongon di [[Tunku Abdul Rahman]], i pinosiliu do Luguan Montiri koiso pogun. Kinaantakan diti nopo nga taandakan monikid toun id Malaysia sabaagi Tadau Kagabasan.&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Plainlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Independence of Malaya}}

== Tadauwulan do kagabasan ==
Tadauwulan 31 Magus 1957 montok Kagabasan Porsokutuan Tanah Melayu nopo nga pinili katalib do i Tunku Abdul Rahman, Haji Sulaiman Palestin, Haji Ahmad Badawi, om piipiro momuruan UMNO suai minokianu pomusarahan mantad di  [[Syeikh Abdullah Fahim]], songulun ''[[Tuan Guru]]'' i otutunan mantad [[Kepala Batas, Pulau Pinang]].[1]

Tumanud di Syeikh Abdullah Fahim, sokiro au manahak do kagabasan o pihak British kumaa Tanah Melayu antakan  31 Magus 1957, tadauwulan potilombus di kosudong nopo nga 31 Magus 1962.&lt;ref name=&quot;Bernama2007&quot;&gt;{{cite news |last=Zuraida |first=Abdul Rahman |date=29 July 2007 |title=Abdullah Fahim: The man who decided the Independence date |work=Malaysian Bar |agency=Bernama |url=https://www.malaysianbar.org.my/article/news/legal-and-general-news/general-news/abdullah-fahim-the-man-who-decided-the-independence-date |access-date=23 April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petah45&quot;&gt;{{cite book |last=Petah |first=Mokhtar |url=https://s3.us-west-1.wasabisys.com/p-library/singapore-malaysia/Mokhtar%20Petah/Sheikh%20Abdullah%20Fahim%20Penentu%20Tarikh%20Kemerdekaan%20Negara%2031%20Ogos'%2057%20%28654%29/Sheikh%20Abdullah%20Fahim%20Penentu%20Tarikh%20Kemer%20-%20Mokhtar%20Petah.pdf |title=Sheikh Abdullah Fahim Penentu Tarikh Kemerdekaan Negara 31 Ogos '57 |publisher=Pustaka Antara |year=1997 |isbn=9789679373882 |location=Kuala Lumpur |page=45 |language=ms |trans-title=Sheikh Abdullah Fahim: The Determiner of the Nation's Independence Date 31 August '57}}&lt;/ref&gt; Tadauwulan 31 Magus 1957 tinahak di Syeikh Abdullah Fahim nopo nga kikowoowoyoon sabaagi ''am khair atana'' (عام خير اتانا) id suang do boros Arab, i kirati do &quot;Nokorikot no Toun di Tosonong'. Ahal diti nopo nga nosah id suang do iso pitimungan Parti Perikatan id Melaka di wulan Mansak 1956, soira nokoguli i Tunku mantad [[United Kingdom]].

== Upacara pongisytiharan ==
[[File:Pengisytiharan_Kemerdekaan_Tanah_Melayu_1957_(dipangkas).jpg|thumb|Tunku Abdul Rahman chanting &quot;freedom!&quot; when signing the Malayan Declaration of Independence in 1957.]]
Maamaso totuong 30 Magus 1957, tinumimung o tulun ginumuan id [[Padang Kelab Diraja Selangor]] id [[Kuala Lumpur]] montok mogintong do kapanahakan kuasa mantad British. Bakal Luguan Montiri, [[Tunku Abdul Rahman]], nokorikot di pukul 11:58 totuong om minamung do surupu sayap pemuda [[Parti Perikatan]] montok kumadaada om sumambayang id kotuongon solinaid duo minit.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |date=31 August 1957 |title=1957: Malaya celebrates independence |publisher=[[BBC]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/31/newsid_3534000/3534340.stm |access-date=24 April 2011}}&lt;/ref&gt; Antakan do pitanga tuong, nukaban kawagu o lampu om pinolintuhun o [[Bondira Union]] id padang dii miampai pinouni o sinding diraja ''[[God Save the Queen]].&lt;ref name=&quot;night&quot;&gt;{{cite web |title=Detik Jam Tengah Malam Di Padang Kelab Selangor |url=http://www.arkib.gov.my/padang_kelab_selangor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007210716/http://www.arkib.gov.my/padang_kelab_selangor |archive-date=7 October 2011 |access-date=24 April 2011 |publisher=National Archive of Malaysia |language=ms}}&lt;/ref&gt;'' [[Bondira Tanah Melayu]] i wagu nopo nga pinoinsawat miampai pinouni o sinding kabansaan ''[[Negaraku]]''. Ababayan diti nopo nga pinotilombus miampai giak &quot;Merdeka&quot; soginumu inturu do tulun ginumuan.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;''&lt;ref name=&quot;night&quot; /&gt;'' Minanahak i Tunku Abdul Rahman do boobosoron di i minamarait do acara dii sabaagi &quot;timpu bobos agung id suang do koposion mogiigion Tanah Melayu&quot;.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Pogulu do minanahak booboroson kumaa tulun ginumuan, kinolungan isio do iso sidom mantad wakil pemuda Parti Perikatan sabaagi pamantangan kumaa kinaantakan kisajara diti; sidom dii nopo nga haro ukiran do pata Tanah Melayu. Nolimpupusan o ababayan diti di jaam ko-1 kosuabon.

Antakan do kosuabon 31 Magus 1957, ababayan kapanaandakan nopo nga nokoundaliu id [[Stadium Merdeka]] i wagu nogi nopongo. Lobi ko' 20,000 tulun nokorikot montok mogintog do upacara i nokotimpuun di jaam 9:30 kosuabon. I nopo nongkorikot nogi nga pomorintah negeri-negeri Melayu, tulun kinagaran mantad labus, surupu kabinet persekutuan om tulun ginumuan.&lt;ref name=&quot;declaration&quot;&gt;{{cite web |title=Pengisytiharan Kemerdekaan Tanah Melayu |url=http://www.arkib.gov.my/pengisytiharan_kemerdekaan_tanah_melayu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007210758/http://www.arkib.gov.my/pengisytiharan_kemerdekaan_tanah_melayu |archive-date=7 October 2011 |access-date=24 April 2011 |publisher=National Archives of Malaysia |language=ms}}&lt;/ref&gt; Wakil Ratu, [[Duke of Gloucester]] nopo nga pinapatahak do surat pongisytiharan kumaa Tunku Abdul Rahman.&lt;ref name=&quot;declaration&quot; /&gt; Binasa di Tunku o pongisytiharan dii, i nolimpupusan miampai giak &quot;Merdeka&quot; soginumu inturu miampai do tulun ginumuan. Pinotilombus o abaabayan diti miampai pinopoinsawat do Bondira Kabansaan Tanah Melayu miampai pinouni o sinding kabansaan mantad do pancaragam tantara om badil meriam soginumu 21 das, notilombusan do laungan azan om sambayang kounsikahan montok manaandak do kinaantakan dii.&lt;ref name=&quot;declaration&quot; /&gt;

Pinotilombus o tadau dii miampai istiadat pertabalan poimponu istiadat Yang di-Pertuan Agong di kumoiso, [[Tunku Abdul Rahman mantad Negeri Sembilan]], id Jalan Ampang, om jamuan pertabalan di kumoiso montok mamarayou baginda id timpu sosodopon, notilombusan do koposolimbahan ''Beating Retreat'' om kopokitanan bunga api. Mogikaakawo ababayan sukan om ababayan suai nga pinaharo montok mamarayou kinolodion do pogun wagu diti.

== Dokumen ==
Pongisytiharan sandad diti nopo nga sinuat id kalatas kulit kambing (''[[vellum]]'')&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Koshy |first=Elena |date=15 February 2026 |title=Etched in history: Yap Kok Sun and the crafting of the Merdeka Declaration [WATCH] |work=New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2026/02/1378177/etched-history-yap-kok-sun-and-crafting-merdeka-declaration-watch |access-date=21 March 2026}}&lt;/ref&gt; miampai tipong 750mm x 500mm tumanud do kowoowoyoon manuskrip Melayu sandad om ninlumisan miampai ukiran kerawang kiwarana; warana obulou nopo nga naanu mantad serbuk watu permata lapis lazuli, warana taragang nopo nga mantad roromu sandad, om warana amas nopo nga mantad amas kopio 24 karat. Boogian-boogian toponsol do sinurat nogi nga sinuat momoguno dakwat taragang,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2025 |title=Instrument On Proclamation Of Independence Is Malaysia's Birth Certificate - National Archives |work=[[Bernama]] |url=https://www.bernama.com/en/news.php?id=2459749 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; om boogian disan do dokumen nopo nga numaa lopisai do kerajang amas kopio 100%.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Raja |first=Narmatha |date=24 December 2025 |title=The pastor who had a hand in Malaya’s independence declaration |work=Free Malaysia Today |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2025/12/24/the-pastor-who-had-a-hand-in-malayas-independence-declaration |access-date=21 March 2026}}&lt;/ref&gt;

Tonsi do pongisytiharan dii nopo nga nogubal di Ibrahim Mahmood miampai ponguhupan mantad piipiro lundu nasional Melayu suai, miagal do i Senu Abdul Rahman, om suratan nopo nga sinuat longon do songulun jurusuat mantad Kelantan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Reka botuk dokumen diti nopo nga winonsoi di iso tinimungan miampai 10 tulun momolukis mantad Jabatan Ukur dan Pemetaan, i nokotorimo do tisuhu montok popotounda dokumen pongisytiharan di antakan di wulan Mahas 1957.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Koshy |first=Elena |date=15 February 2026 |title=The 90-year-old behind the papers that shaped Malaysia's history [WATCH] |work=New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/lifestyle/sunday-vibes/2026/02/1378307/90-year-old-behind-papers-shaped-malaysias-history-watch |access-date=21 March 2026}}&lt;/ref&gt; Nokotimpuun o tinimungan diti papaasil do lukisan id skala di lobi tagayo, om minaganu gambal om pinopokoro kumaa bontuk negatif kaca maya skala di lobi tokoro, nosuhut do kalaja-kalaja momodoropi; hinulit o proses diti gisom do nodimpot o saiz di maan.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Soromin nogi nga noguno montok mongintong simetri om penjajaran lukisan garisdii. Nakaanu o tinimungan diti inspirasi mantad motif ukiran kayu tradisional maamaso momonsoi bingkai dokumen dii.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Pongisytiharan dii nopo nga nakaasil id duo versi, iso nopo nga id boros Melayu momoguno ponuratan Jawi om iso nopo nga id boros Inggiris. Kodolinan rasmi pongisytiharan dii nopo nga nokotorbit id suang do boros Cina om Tamil, poposiliu do pongisytiharan dii nopo nga pointounda miampai rasmi id apat boros.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Kodolinan do pongisytiharan montok kaapat-apat boros dilo nogi nga pinotikid kumaa toinsanan luguan kampung om momuruan tulun ginumuan id pointongkop pogun maamaso kagabasan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shah |first=Mohd Farhaan |date=25 August 2023 |title=Not your average old newspaper |work=The Star |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2023/08/25/not-your-average-old-newspaper |url-status=live |access-date=22 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712230906/https://www.thestar.com.my/news/nation/2023/08/25/not-your-average-old-newspaper |archive-date=12 July 2025}}&lt;/ref&gt;

Jabatan Ukur Tanah Malaya nopo nga pinapaasil soginumu walu kodolinan rasmi pongisytiharan i nolukis momoguno do longon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  Iso mantad do surupu tinimungan minomonsoi mantad 10 tulun, Yap Kok Sun - songulun surupu tantara mantad Batalion Koiso [[Rejimen Manchester]] nopo nga pinosuang id jabatan dii antakan di toun 1956 om kitonggungan montok butiran garisan om tera waig dokumen dii,&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ninsasamadan do pegawai sawat i kibansa Eropah montok mananda longon otigas, &quot;K.S. Yap&quot;, id dolikud do dokumen dii, sundung pia awagat ginawo disio.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Antakan dii, pinoopi om tinamangan o dokumen sandad pongisytiharan id [[Arkib Pogun Malaysia]] mantad di toun 1958 toi ko' 1959, om nakawaya do duo proses panamangan om enkapsul mantad dii.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Sinurat ===
Id siriba nopo nga ponuratan miampai poimponu kokomoi do pongisytiharan, id Melayu (id skrip Jawi) om id Boros Inggiris.
{| cellpadding=&quot;6&quot;
!Malay in Jawi
!English
|- style=&quot;vertical-align:top; white-space:wrap;&quot; 
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دڠن نام الله يڠمها موره لاݢي مڠسيهاني⹁ سݢالا ڤوجي باݢي الله يڠ مها برکواس دان صلواة دان سلام کاءتس سکالين رسولڽ.
|''In the name of God, the Compassionate, the Merciful. Praise be to God, the Lord of the Universe and may the blessings and peace of God be upon His Messengers.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |بهواساڽ اوليه کران تله تيباله ماسڽ باݢي اومة ڤرسکتوان تانه ملايو اين منچاڤي طرف سواة بڠسا يڠمرديکا لاݢي بردولة سام ستيمبل کدودقکنڽ دڠن سݢل بڠسا دسلوره دنيا.
|''Whereas the time has now arrived when the people of the Persekutuan Tanah Melayu will assume the status of a free independent and sovereign nation among the nations of the World.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران دڠن ڤرجنجين يڠدسبوة نماڽ ڤرجنجين ڤرسکتوان تانه ملايو تاهون 1957 يڠدڤربواة دانتارا دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين دڠن دولي٢ يڠ مها مليا راج٢ نݢري ملايو مک تله دڤرستوجوءي بهاوا نݢري٢ ملايو ياءيت جوهر⹁ ڤهڠ⹁ نݢري سمبيلن⹁ سلاڠور⹁ قدح⹁ ڤرليس⹁ کلنتن⹁ ترڠݢانو⹁ دان ڤيرق سرة نݢري يڠدهولوڽ دنماکن نݢري سلت ياءيت ملاک دان ڤولو ڤينڠ مولاءي درڤد 31 هاريبولن اوݢس‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; تاهون 1957⹁ هندقله منجادي سبواه ڤرسکتوان بهارو باݢي نݢري٢ يڠ برنام ڤرسکتوان تانه  ملايو.
|''And Whereas by an agreement styled the Federation of Malaya Agreement, 1957, between [[Elizabeth II|Her Majesty the Queen]] and Their Highnesses, the Rulers of the Malay States, it was agreed that the Malay states of Johore, Pahang, [[Negeri Sembilan|Negri Sembilan]], Selangor, [[Kedah]], Perlis, Kelantan, Trengganu and Perak and the former Settlements of Malacca and [[Pulau Pinang|Penang]] should as from the 31st. day of August, 1957, be formed into a new Federation of States by the name of '''Persekutuan Tanah Melayu''''',
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران تله برستوجو ڤول دانتارا کدوا٢ ڤيهق دالم ڤرجنجين يڠترسبوة ياءيت ملاک دان ڤولو ڤينڠ هندقله درڤد تاريخ يڠترسبوة ايت تمت درڤد منجادي سبهاݢين درڤد ججاهن تعلوق بݢندا کوءين دان دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين تيدق لاݢي برحق منجالنکن اڤ٢ جوا کدولاتن بݢندا داءتس کدوا٢ بواه نݢري يڠترسبوة ايت.
|''And Whereas it was further agreed between the parties to the said agreement that the Settlements of Malacca and Penang aforesaid should as from the said date cease to form part of Her Majesty’s dominions and that Her Majesty should cease to exercise any sovereignty over them.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران تله برستوجو ڤول دانتارا کدوا٢ ڤيهق يڠترسبوة ياءيت ڤرجنجين ڤرسکتوان تانه ملايو تاهون 1948⹁ دان سݢل ڤرجنجين٢ لاءين يڠاد سکارڠ دانتارا دولي يڠمها مليا بهندا کوءين دڠن دولي٢ يڠمها مليا راج٢ اتو ڤون ساله سئورڠ درڤد بݢندا٢ ايت سبلوم تاريخ يڠترسبوة هندقله دبطلکن مولاءي درڤد تاريخ ايت⹁ دان سموا قواتکواس٢ دان حق٢ دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين اتو ڤون ڤرليمن‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; نݢري  يونيتيد کيڠدم دالم نݢري٢ سلت يڠترسبوة ايت اتو ڤون يڠبرهوبڠ دڠنڽ اتو نݢري٢ ملايو اتو ڤون ڤرسکتوان تانه ملايو سلورهڽ اداله تمت دڠن سنديريڽ.
|''And Whereas it was further agreed by the parties aforesaid that the Federation of Malaya Agreement, 1948, and all other agreements subsisting between Her Majesty the Queen and Their Highnesses the Rulers or any one of them immediately before the said date should be revoked as from that date and that all powers and jurisdiction of Her Majesty or of the Parliament of the United Kingdom in or in respect of the Settlements aforesaid or the Malay States or the Federation as a whole should come to an end.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران دولي يڠمها مليا بݢندا کوءين⹁ دولي٢ يڠمها مليا راج٢ ملايو⹁ ڤرليمن‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; نݢري يونيتيد کيڠدم دان مجلس٢ اوندڠن ڤرسکتوان دان نݢري٢ ملايو تله ملولوسکن ڤرجنجين ڤرسکتوان تانه ملايو تاهون 1957 ايت برجالن قواتکواسڽ.
|''And Whereas effect has been given to the Federation of Malaya Agreement, 1957, by Her Majesty the Queen, Their Highnesses the Rulers, the Parliament of the United Kingdom and the Legislatures of the Federation and of the Malay States,''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران سبواه ڤرلمبݢاءن باݢي کراجاءن ڤرسکتوان تانه ملايو تله دتنتوکن منجادي سواة قانون يڠ معتمد باݢيڽ.
|''And Whereas a constitution for the Government of the Persekutuan Tanah Melayu has been established as the supreme law thereof,''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران ڤرلمبݢاءن ڤرسکتوان يڠ ترسبوة ايت مک اد دسدياکن شرط انتوق منجاݢ کسلامتن حق٢ دان کاءوتماءن دولي٢ يڠمها مليا راج٢ سرة حق٢ اساسي دان کبيباسن سکلين رعية دان انتوق مماجوکن ڤرسکتوان تانه ملايو دڠن امان دان دامي سرة تراتور سباݢي سبواه کراجاءن يڠ ممڤوڽاءي راج يڠبرڤرلمبݢاءن يڠبرداسرکن ديموقراسي چارا برڤرليمن‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt;.
|''And Whereas by the Federal Constitution aforesaid provision is made to safeguard the rights and prerogatives of Their Highnesses the Rulers and the fundamental rights and liberties of the people and to provide for the peaceful and orderly advancement of the Persekutuan Tanah Melayu as a constitutional monarchy based on Parliamentary democracy,''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |دان بهواسڽ اوله کران ڤرلمبݢاءن ڤرسکتوان يڠ ترسبوة ايت تله دلولوسکن اوله سواة اوندڠ٢ يڠداداکن اوله مجلس اوندڠن ڤرسکتوان سرة دڠن اوندڠ٢ يڠداداکن اوله نݢري٢ ملايو دان دڠن کتتاڤن٢ ددالم مجلس اوندڠن نݢري ملاک دان ڤولو ڤينڠ⹁ دڠن دمکين ڤرلمباݢاءن ايت تله برجالن قواتکواسڽ ڤد 31 هاريبولن اوݢس‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; تاهون 1957.
|''And Whereas, the Federal Constitution aforesaid having been approved by an Ordinance of the Federal Legislatures, by the Enactments of the Malay States and by resolutions of the Legislatures of Malacca and Penang has come into force on the 31st. day of August 1957, aforesaid.''
|-
| dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; |مک دڠن نام الله يڠمها موره لاݢي مها مڠسيهاني⹁ ساي تڠکو عبدالرحمن ڤترا ابن المرحوم سلطان عبدالحميد حاليم شاه⹁ ڤردان منتري باݢي ڤرسکتوان تانه ملايو⹁ دڠن ڤرستوجوان دان ڤرکنن دولي٢ يڠمها مليا راج٢ نݢري٢ ملايو دڠن اين ممشهور دان ⹁ماءشتهارکن باݢي ڤيهق اومة ڤرسکتوان تانه ملايو بهوا مولاءي درڤد تيݢ ڤوله ساتو هاريبولن اوݢس‌&lt;span style=&quot;bottom:3px;position:relative;&quot;&gt;ة&lt;/span&gt; تاهون سريبو سمبيلن راتوس ليم ڤوله توجه مک ڤرسکتوان تانه ملايو يڠ مڠندوڠي ددالمڽ نݢري٢ جوهر⹁ ڤهڠ⹁ نݢري سمبيلن⹁ سلاڠور⹁ قدح⹁ ڤرليس⹁ کلنتن⹁ ترڠݢانو⹁ ڤيرق⹁ ملاک دان ڤولو ڤينڠ دڠن ليمڤه رحمة الله سبحانه وتعالى اکن ککل منجادي سبواه نݢارا ديموقراسي يڠ مرديکا دان بردولة سرة برداسرکن کڤد کبيباسن دان کعديلن دان سنتياس منجاݢ دان مڠاوتماکن کسجهتراءن دان کسنتوساءن رعيتڽ دان مڠکلکن کاءمانن دانتارا سݢل بڠسا.
|''Now, In the name of God the Compassionate, the Merciful, I, Tunku Abdul Rahman Putra ibni Al-Marhum Sultan Abdul Hamid Halim Shah, Prime Minister of the Persekutuan Tanah Melayu, with the concurrence and approval of Their Highnesses the Rulers of the Malay States do hereby proclaim and declare on behalf of the people of the Persekutuan Tanah Melayu that as from the thirty first day of August, nineteen hundred and fifty seven, '''the Persekutuan Tanah Melayu comprising of the States of Johore, Pahang, Negri Sembilan, Selangor, Kedah, Perlis, Kelantan, Trengganu, Perak, Malacca and Penang''' is and with God's blessing shall be for ever a sovereign democratic and independent State founded upon the principles of liberty and justice and ever seeking the welfare and happiness of its people and the maintenance of a just peace among all nations.''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|-
|
|}

== Intangai nogi ==

* [[Akta Kagabasan Persekutuan Tanah Melayu 1957]]
* [[Pibatasan Malaysia]]
* [[Tadau Kagabasan]] (''Hari Kemerdekaan'')
* [[Resolusi Majlis Keselamatan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu 125]]
* [[Proklamasi Malaysia]]

== Sukuon ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Senarai rujukan}}
[[Kategori:1957 id Malaya]]
[[Kategori:Magus 1957 id Asia]]
[[Kategori:Pongisytiharan do kagabasan]]
[[Kategori:Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak]]</text>
      <sha1>a254gdymteivznpowdnk9r8p7ph45yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Templat:Infobox document</title>
    <ns>10</ns>
    <id>8852</id>
    <revision>
      <id>24803</id>
      <timestamp>2026-09-16T08:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lynumiss</username>
        <id>16</id>
      </contributor>
      <comment>momonsoi do template</comment>
      <origin>24803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4365" sha1="8rvt09vab8ofaudjndyu12snt1amg1f" xml:space="preserve">{{Infobox
| child = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes|yes}}
| abovestyle     = text-align:center;background-color:#ededed;color:inherit;
| above          = {{{document_name|{{{name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}}}}}
| image          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Image|{{{image|{{{image_name|}}}}}}}}}|size={{{Image size|{{{image_size|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{image_alt|}}}}}
| caption        = {{{caption|{{{image_caption|}}}}}}
| image2         = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Image2|{{{image2|{{{image2_name|}}}}}}}}}|size={{{Image2 size|{{{image2_size|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{image2_alt|}}}}}
| caption2       = {{{caption2|{{{image2_caption|}}}}}}
|headerstyle  = background: #ededed;color:inherit;

|  label1        = Original title
|   data1        = {{#if: {{{title_orig|}}} | {{#if: {{{orig_lang_code|}}} | {{lang|{{{orig_lang_code|}}}|{{{title_orig|}}}}} }} }}
|  label2        = Created
|   data2        = {{{date_created|}}}
|  label3        = Presented
|   data3        = {{{date_presented|}}}
|  label4        = [[Ratification|Ratified]]
|   data4        = {{{date_ratified|}}}
|  label5        = [[Effective date|Date&amp;nbsp;effective]]
|   data5        = {{{date_effective|}}}
|  label6        = {{#if:{{{date_amended|}}}|Amended|[[Revision (writing)|Revised]]}}
|   data6        = {{{date_amended|{{{date_revised|}}}}}}
|  label7        = [[Repeal|Repealed]]
|   data7        = {{{date_repeal|}}}
|  label8        = Superseded 
|   data8        = {{{date_superseded|}}}
|  label9        = Location
|   data9        = {{{location_of_document|}}}
| label10        = Commissioned&amp;nbsp;by
|  data10        = {{{commissioned|}}}
| label11        = Author{{pluralize from text|{{{writer|}}}|likely=(s)|plural=s}}
|  data11        = {{{writer|}}}
| label12        = Signatories
|  data12        = {{{signers|}}}
| label13        = Media type
|  data13        = {{{media_type|}}}
| label14        = Subject 
|  data14        = {{{subject|}}}
| label15        = Purpose
|  data15        = {{{purpose|}}}
| label16        = Supersedes
| data16         = {{{supersedes|}}}
| label17        = Superseded by
| data17         = {{{superseded_by|}}}

|header57     = {{#if:{{{official_website|}}}|Official website}}
|data58      = {{#if:{{{official_website|}}}|{{{official_website|}}} }}
|header59     = {{#if:{{{wikisource|}}}|Full text}}
|data60       = {{#if:{{{wikisource|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[wikisource:{{{wikisource}}}|{{{wikisource}}}]] at [[Wikisource]]}}
|header61     = {{#if:{{{wikisource1|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[Wikisource]]}}
|data62       = {{#if:{{{wikisource1|}}}|
* [[wikisource:{{{wikisource1}}}|{{{wikisource1}}}]]
{{#if:{{{wikisource2|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource2}}}|{{{wikisource2}}}]]}}
{{#if:{{{wikisource3|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource3}}}|{{{wikisource3}}}]]}}
{{#if:{{{wikisource4|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource4}}}|{{{wikisource4}}}]]}}
{{#if:{{{wikisource5|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource5}}}|{{{wikisource5}}}]]}}
}}
|
|data64       = {{{misc|{{{module|}}}}}}
|data65       = {{{misc2|{{{module2|}}}}}}
|data66       = {{{misc3|{{{module3|}}}}}}
|data67       = {{{misc4|{{{module4|}}}}}}
|data68       = {{{misc5|{{{module5|}}}}}}
|data69       = {{{misc6|{{{module6|}}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox document with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox document]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| caption | caption2 | commissioned | date_amended | date_created | date_effective | date_presented | date_ratified | date_repeal | date_revised | date_superseded | document_name | embed | image | Image | Image size | image_alt | image_caption | image_name | image_size | image2 | Image2 | Image2 size | image2_alt | image2_caption | image2_name | image2_size | location_of_document | media_type | misc | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | official_website | orig_lang_code | purpose | signers | subject | superseded_by | supersedes | title_orig | wikisource | wikisource1 | wikisource2 | wikisource3 | wikisource4 | wikisource5 | writer }}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8rvt09vab8ofaudjndyu12snt1amg1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raja kiporlombagaan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8853</id>
    <revision>
      <id>24806</id>
      <timestamp>2026-09-16T09:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jjurieee</username>
        <id>56</id>
      </contributor>
      <comment>Dicipta dengan menterjemah laman &quot;[[:ms:Special:Redirect/revision/6658831|Raja berperlembagaan]]&quot;</comment>
      <origin>24806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5088" sha1="0b71agmsbhma1rn2e1x3rfy27eonmmu" xml:space="preserve"> &lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''Raja kiporlombagaan''' ([[Jawi|Tulisan Jawi]]: راج ڤرلمباݢا&lt;sup&gt;ء&lt;/sup&gt;ن; Bahasa Inggeris: ''Constitutional monarchy'') nopo nga iso kawo karajaan ii notoodo id siriba sistom kiporlombagaan ii mongiktiraf Raja sabaagi luguan pogun.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Raja berperlembagaan |url=http://www.mkn.gov.my/v1/index.php/bm/fokus-mkn/fokus_raja-berperlembagaan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621092411/http://www.mkn.gov.my/v1/index.php/bm/fokus-mkn/fokus_raja-berperlembagaan |archive-date=2010-06-21 |access-date=2010-06-10 |publisher=Majlis Keselamatan Negara (MKN)}}&lt;/ref&gt;. Raja kiporlombagaan moden ii kosoruan momoguno konsep ''[[trias politica]]'', toi ko' politik tolu serangkai. Komoyon diti nopo nga Raja sabaagi luguan simbolik id suang rangkai eksekutif om kuasa dau nopo nga kirontob do porlombagaan pogun. Soira songulun Raja kiwaa kuasa momorinta poimponu, lohowon iti sabaagi do monarki mutlak toi ko' ''absolute monarchy''.

Baino nopo, raja kiporlombagaan nopo nga lazim piomungon miampai mobi demokrasi. Mantad dii, kakal po karajaan id siriba do kuasa rakyat nga kiporanan tradisional o raja id iso-iso pogun. Totootopot nopo nga Pordana Montiri sabaagi momuruan ii nopili rakyat, i momorinta pogun om okon ko' raja. Sundung do ingkaa, kiwaa nogi Raja i miamung miampai karajaan ii au demokraktik. Miagal ko' ontok Pisangadan Pomogunan II, miniamung raja Jipun miampai karajaan tentera ii binuruan songulun diktator. 

Satangah raja kiporlombagaan nopo nga tumanud Sistom Perwarisan toi ko' papawalis takhta; om suai nopo nga maya do sistom demokratik miagal ko' id [[Malaysia]] nopo nga Yang di-Pertuan Agong pinili do Majlis Raja-Raja potitikid limo toun. 

== Sajara ==
Sistom raja kiporlombagaan nopo nga nokoimpuun id England kalapas pemberontakan ''Glorious Revolution'' ontok1688. Tumanud dii Richard Buskin, monuunuat buuk ''British Royalty'', gama gulu do pemberontakan Oliver Cromwell i sinokodung di 15,000 askar nopo nga gama do katagadan tulun sabab di Raja Charles I i pinapaharo persidangan Parlimen tu' modosi atagakan do kuasa. Kopongo kaantakan dii, dihukum pancung isio om nosiliu i Cromwell do presiden hinombo England nosiliu do iso republik ontok piipiro timpu. Au alaid pomorintaan di Cromwell om kalapas kiikirp 9 toun berkuasa, minidu pogun isio gama do panakit malaria. Kopongo dii, tanak gulu di Richard minaganu do kuasa&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Oliver Cromwell, 1599-1658 |url=http://www.british-civil-wars.co.uk/biog/oliver-cromwell.htm |publisher=David Plant}}&lt;/ref&gt; nga sontoun no do minomorinta. Miampai aiso pomilian, naanu kawagu i Raja Charles II  kumaa do takhta. Sundung do ingkaa, raja montok timpu baino ii nokoinsawat nopo nga nakaanu sokodung do parlimen om ontok dii no do nokoimpuun sistom raja kiporlombagaan id England gisom do tadau baino..

== Kointayadan pogun raja kiporlombagaan ==
[[Fail:Sultan_Abdullah_Pahang_01.png|kiri|thumb|288x288px]]
[[Fail:Sultan_Abdullah_Pahang_02.png|kiri|thumb|334x334px]]
[[Fail:Sultan_Abdullah_Pahang_03.png|kiri|thumb|277x277px|Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah nopo nga luguan pogun Malaysia do baino]]
Gisom do baino, kiwaa 43 pogun ii popoubas so sistom raja kiporlombagaan id sompomogunan.

* IntAntigua dan Barbuda ''(Raja Charles III)''
* [[Australia]] ''(Raja Charles III)''
* Bahamas ''(Raja Charles III)''
* [[Belanda]] ''(Raja Willem-Alexander)''
* [[Belgium]] ''(Raja Philippe)''
* Belize ''(Raja Charles III)''
* [[Denmark]] ''(Ratu Margrethe II)''
* [[Emiriah Arab Miiso|Emiriah Arab Bersatu]] ''(Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan)''
* [[Greenland]] ''(Ratu Margrethe II)''
* Grenada ''(Raja Charles III)''
* Jamaika ''(Raja Charles III)''
* [[Jepun]] ''(Maharaja Naruhito)''
* [[Jordan]] ''(Raja Abdullah II)''
* [[Kanada]] ''(Raja Charles III)''
* [[Kemboja]] ''(Raja Norodom Sihamoni)''
* Liechtenstein ''(Putera [[Hans Adam II dari Liechenstein|Hans Adam II]])''
* Luxembourg ''([[Duke Besar Luxembourg|Duke Besar]] [[Henri dari Luxembourg|Henri]])''
* Maghribi ''(Raja Mohammed VI)''
* [[Malaysia]] ''(Yang di-Pertuan Agong - Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah, 19-24 Sultan Ibrahim Sultan Iskandar 24-29)''
* Monaco ''(Putera [[Albert II dari Monaco|Albert II]])''
* [[New Zealand]] ''(Raja Charles III)''
* Norway ''(Raja Harald V)''
* [[Papua New Guinea]] ''(Raja Charles III)''
* Saint Kitts dan Nevis ''(Raja Charles III)''
* Saint Lucia ''(Raja Charles III)''
* Saint Vincent dan the Grenadines ''(Raja Charles III)''
* Kepulauan Solomon ''(Raja Charles III)''
* [[Sepanyol]] ''(Raja Juan Carlos I)''
* Sweden ''(Raja [[Carl XVI Gustaf dari Sweden|Carl XVI Gustaf]])''
* [[Thailand]] ''(Raja Maha Vajiralongkorn)''
* Tonga ''(Raja Charles III)''
* Tuvalu ''(Raja Charles III)''
* [[United Kingdom]] ''(Raja Charles III)''
&lt;templatestyles src=&quot;Div col/styles.css&quot; /&gt; 

== Intangai nogi ==

* Demokrasi
* Monarki mutlak
* Pemerintahan beraja

== Nuut om sukuon ==
{{Senarai rujukan|2}}{{Jenis pemerintahan autoritarian}}</text>
      <sha1>0b71agmsbhma1rn2e1x3rfy27eonmmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sajara Malaysia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8854</id>
    <revision>
      <id>24807</id>
      <timestamp>2026-09-16T11:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>23jvvn</username>
        <id>80</id>
      </contributor>
      <comment>Dicipta dengan menterjemah laman &quot;[[:ms:Special:Redirect/revision/6888026|Sejarah Malaysia]]&quot;</comment>
      <origin>24807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2023" sha1="04kl4in9oe3zvme0x7k6zn0lhwpzbn1" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;


Id konteks '''Sajara [[Malaysia]] (سجاره مليسيا)''', sundung do ngaran  &quot;Malaysia&quot; nopo nga iso' konsep moden di wagu noonsoi ontok saparu abad ko-20, kaakal Malaysia kontemporari do kaakun kokomoi oinsanan sajara Tanah Melayu om [[Borneo]], poinghompit do ngawi o sajara dii piipiro nohibu toun di nakatalib miagal ko' zaman prasejarah, sabaagi sajara sosondii.

Nokotimpuun o sinusuat kopogulu Barat kokomoi pogun diti mantad dii tulun Yunani po miagal di Cladius Ptolemy minomungaran do semenanjung id pogun diti sabaagi Semenanjung Emas (baino lohowon [[Samananjung Malaysia|Semenanjung Malaysia]]) toi ko' &quot;''Golden Khorsenese''&quot; id suang buuk Geographia di sinuat dau kiikiro toun.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wheatly |first=P. |url=https://books.google.com.my/books?id=2zZCAAAAIAAJ&amp;lpg=PA71&amp;dq=%22Golden%20Chersonese%22%20malay&amp;pg=PA71#v=onepage&amp;q=%22Golden%20Chersonese%22%20malay&amp;f=false |title=Imago Mvndi |date= |publisher=Brill Archive |year=1958 |isbn= |location=Stockholm |page= |pages=71 |author-link=}}&lt;/ref&gt; Ugama Hindu om [[Ugama Buddha|Buddha]] mantad [[India]] om [[China]] nogi sosondii minomonu' do sajara nokopogulu kokomoi pogun diti om nokoinuntu maamaso kopomorintaan do karajaan Srivijaya ii poinglongkod

id  Palembang, Sumatera, [[Indonesia]],kikuasa pomorintaan dii agayo id Sumatera sondii, Jawa, [[Indonesia]], Semenanjung Tanah Melayu om soboogian tagayo Borneo mantad abad ko-7 gisom ko-17.

Sundung do nokorikot [[Islam]] id Semenanjung Tanah Melayu ontok solimpuunon abad ko-10, lobi nokogirot koyonon do ugama diti id Tanah Melayu ontok abad ko-14. Nakaanu kapasarabakan Islam ontok abad ko-14 diti do pinopoingkawas do kotungagan kesultanan-kesultanan, om ii bobos tokito nopo nga Kesultanan Melayu Melaka om[[Brunei|Kesultanan Brunei]]. Amu milo olimon do agayo tomod bagas Islam kumaa tulun Malayu.

== Sukuon ==
&lt;templatestyles src=&quot;Senarai rujukan/gaya.css&quot; /&gt;{{Senarai rujukan}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]</text>
      <sha1>04kl4in9oe3zvme0x7k6zn0lhwpzbn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>24808</id>
      <parentid>24807</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T11:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>23jvvn</username>
        <id>80</id>
      </contributor>
      <origin>24808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="gpnbqki61f417pm0tzg2u3hb8jal3t2" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;


Id konteks '''Sajara [[Malaysia]] (سجاره مليسيا)''', sundung do ngaran  &quot;Malaysia&quot; nopo nga iso' konsep moden di wagu noonsoi ontok saparu abad ko-20, kaakal Malaysia kontemporari do kaakun kokomoi oinsanan sajara Tanah Melayu om [[Borneo]], poinghompit do ngawi o sajara dii piipiro nohibu toun di nakatalib miagal ko' zaman prasejarah, sabaagi sajara sosondii.

Nokotimpuun o sinusuat kopogulu Barat kokomoi pogun diti mantad dii tulun Yunani po miagal di Cladius Ptolemy minomungaran do semenanjung id pogun diti sabaagi Semenanjung Emas (baino lohowon [[Samananjung Malaysia|Semenanjung Malaysia]]) toi ko' &quot;''Golden Khorsenese''&quot; id suang buuk Geographia di sinuat dau kiikiro toun.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wheatly |first=P. |url=https://books.google.com.my/books?id=2zZCAAAAIAAJ&amp;lpg=PA71&amp;dq=%22Golden%20Chersonese%22%20malay&amp;pg=PA71#v=onepage&amp;q=%22Golden%20Chersonese%22%20malay&amp;f=false |title=Imago Mvndi |date= |publisher=Brill Archive |year=1958 |isbn= |location=Stockholm |page= |pages=71 |author-link=}}&lt;/ref&gt; Ugama Hindu om [[Ugama Buddha|Buddha]] mantad [[India]] om [[China]] nogi sosondii minomonu' do sajara nokopogulu kokomoi pogun diti om nokoinuntu maamaso kopomorintaan do karajaan Srivijaya ii poinglongkod

id  Palembang, Sumatera, [[Indonesia]],kikuasa pomorintaan dii agayo id Sumatera sondii, Jawa, [[Indonesia]], Semenanjung Tanah Melayu om soboogian tagayo Borneo mantad abad ko-7 gisom ko-17.

Sundung do nokorikot [[Islam]] id Semenanjung Tanah Melayu ontok solimpuunon abad ko-10, lobi nokogirot koyonon do ugama diti id Tanah Melayu ontok abad ko-14. Nakaanu kapasarabakan Islam ontok abad ko-14 diti do pinopoingkawas do kotungagan kesultanan-kesultanan, om ii bobos tokito nopo nga Kesultanan Melayu Melaka om[[Brunei|Kesultanan Brunei]]. Amu milo olimon do agayo tomod bagas Islam kumaa tulun Malayu.

== Sukuon ==
{{Senarai rujukan}}
[[Kategori:Sajara Malaysia]]</text>
      <sha1>gpnbqki61f417pm0tzg2u3hb8jal3t2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>