विकिपिडिया dtywiki https://dty.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter मिडिया बिशेष कुरणि प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता कुरणि विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र कुरणि मिडियाविकि मिडियाविकि कुरणि ढाँचा ढाँचा कुरणि मद्दत मद्दत कुरणि श्रेणी श्रेणी कुरणि TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल कुरणि Event Event talk 0 403 265663 264999 2026-05-15T19:58:29Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265663 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ओस्कार पुरस्कार | next= | image = | alt = | caption = | description = फिल्मी उपलब्धिहरूमी उत्कृष्टता | presenter = [[एकेडमी अफ मोसन पिक्चर आर्ट्स एन्ड साइन्सेस]] | country = संयुक्त राज्य अमेरिका | year = {{Start date and age|1929|5|16}} | website = {{URL|http://oscar.go.com/}} }} एकेडमी पुरस्कारलाई ओस्कार पुरस्कार पनि भनिन्छ। यो पुरस्कार अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्रका उत्कृष्ट अभिनेता, अभिनेत्री, निर्देशक, चलचित्र आदिका लागि प्रदान गर्ने गरिन्छ। प्रमुख विधाको पुरस्कार एक प्रत्यक्ष टेलिभिजन कार्यक्रम मार्फत हलिउड समारोहको समयमी प्रस्तुत गरिन्छ जुन सामान्यतया हरेक बर्ष फेब्रुअरी वा मार्च महिनामी आयोजित गरिन्छ। यो संसारको सबैभन्दा पुरानो मनोरन्जन पुरस्कार समारोह हो।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=रोमाञ्चक ओस्कार दौड |url=https://baahrakhari.com/detail/47533/ |access-date=2026-02-04 |website=रोमाञ्चक ओस्कार दौड |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126053927/https://baahrakhari.com/detail/47533 |url-status=dead }}</ref> {{Infobox election | election_name = हालैका एकेडेमी पुरस्कार विजेताहरू | election_date = ९६औँ एकेडेमी अवार्ड्स २०२३ मा उत्कृष्ट फिल्महरू | type = primary | ongoing = no | previous_election = ९६औँ एकेडेमी अवार्ड्स | previous_year = २०२२ | next_election = ९७औँ एकेडेमी अवार्ड्स | next_year = २०२४ | 1blank = पुरस्कार | 2blank = विजेता | image1 = File:Cillian Murphy-2014.jpg | image1_size = 160x160px | 1data1 = सर्वश्रेष्ठ अभिनेता | 2data1 = सिलियन मर्फी<br>(''ओपेनहाइमर (चलचित्र)'') | image2 = File:Emma Stone at Maniac UK premiere (cropped).jpg | image2_size = 160x160px | 1data2 = सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री | 2data2 = [[एम्मा स्टोन]]<br>(''पुअर थिंग्स'') | image4 = File:Robert Downey Jr 2014 Comic Con (cropped).jpg | image4_size = 160x160px | 1data4 = [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि एकेडेमी अवार्ड|सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेता]] | 2data4 = [[रोबर्ट डौनी जुनियर]]<br>(''[[ओपेनहाइमर (चलचित्र)]]'') | image5 = File:Da'Vine Joy Randolph The Holdovers Q&A BFI Southbank, January 2024.jpg | image5_size = 160x160px | 1data5 = [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्रीको लागि एकेडेमी अवार्ड|सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्री]] | 2data5 = [[दा'वाइन जॉय रैंडोल्फ]]<br>(''[[होल्डओभर]]'') | image7 = File:Christopher Nolan Cannes 2018.jpg | image7_size = 160x160px | 1data7 = [[सर्वश्रेष्ठ निर्देशकको लागि एकेडेमी अवार्ड|सर्वश्रेष्ठ निर्देशक]] | 2data7 = [[क्रिस्टोफर नोलन]]<br>(''[[ओपेनहाइमर (चलचित्र)]]'') | image8 = File:Justine Triet 2017.jpg | image8_size = 160x160px | 1data8 = [[सर्वश्रेष्ठ मौलिक पटकथाको लागि एकेडेमी अवार्ड|सर्वश्रेष्ठ मौलिक पटकथा]] | 2data8 = जस्टिन ट्राइट र आर्थर हरारी<br>(''Anatomy of a Fall'') | title = उत्कृष्ट फिल्म | before_election = ''एवरीथिंग एवरीवेयर ऑल एट वंस'' | after_election = ''[[ओपेनहाइमर (चलचित्र)]]'' }} ==इतिहास== सन् १९२७ मी स्थापित यो पुरस्कारको ट्रफी लै सन् १९३१ मी आएर ओस्कार भन्ने गरियो । यसलाई अमेरिकन एकेडेमी फर मोसन पिक्चर ले प्रदान गर्ने गर्दछ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== {{Commons category|Academy Awards|ओस्कार पुरस्कार}} [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:पुरस्कारहरू]] 19rilaniq96qni6qk6boo2cz2kfbtry 0 574 265664 181962 2026-05-15T20:12:00Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265664 wikitext text/x-wiki {{Featured article}} {{Infobox University |name = काठमाडौं विश्वविद्यालय |native_name = |native_name_lang = ne |motto = नेतृत्व खिलाई गुणस्तरीय शिक्षा (Quality Education for Leadership) |image = Kathmandu University Logo.png |caption = काविवि आधिकारिक लोगो |established = सन् १९९१ |type = [[सार्वजनिक विश्वविद्यालय|सार्वजनिक]] |founders = [[सुरेश राज शर्मा]] |chancellor = [[नेपालाऽ प्रधानमन्त्री]] |city = [[धुलिखेल]] , [[नेपाल]] |Nickname = [[काविवि]] |Student Represantative = [[सुन्दर लामा]] |website = {{URL|ku.edu.np}} |vice_chancellor=प्रा. डा. राम कण्ठ माकजु श्रेष्ठ |motto_lang=EN |students=१५००० |Founders=सुरेश राज शर्मा }} '''काठमाडौं विश्वविद्यालय''' (अङरेजी : Kathmandu University या KU) [[नेपाल]] ओ यक निजी स्रोत रे साधनबठेइ सञ्चालित सामुदायिक विश्वविद्यालय हो। यो विश्वविद्यालय [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला]] आ [[धुलिखेल]] मी अवस्थित छ। सन् १९९१ का डिसेम्बर मी स्थापित नेपाल ओ पैल्लो निजी स्रोत रे साधन बठेइ सञ्चालित सामुदायिक विश्वविद्यालय ओ मुख्य भवन धुलिखेल मी रयाआ भया लै और क्याम्पस तथा सम्बन्धन प्राप्त क्याम्पस देश आ और भागअन मी लै छन। मानविकी, व्यवस्थापन, वाणिज्य, विज्ञान, चिकित्साशास्त्र, इन्जिनियरिङ आदि की येइ विश्वविद्यालय मी पढाई हुन्छे। हाल काठमाडौं विश्वविद्यालयमी १५,००० जति विद्यार्थी अध्ययनरत छन्। सन् १९९१ मी आदर्श वाक्य "नेतृत्व खिलाई गुणस्तरीय शिक्षा" अथवा "Quality Education for Leadership" सहित का.वि.वि. स्थापित भयाआ हो। विश्वविद्यालय आफुना सात विद्यालयअन आ माध्यम बठेइ धुलिखेल, भक्तपुर रे ललितपुरमी चलिरैछ। [[File:Kathmandu_University.jpg|thumb|right|प्रशासनिक भवन, काठमाडौं विश्वविद्यालय]] ==इतिहास== विश्वविद्यालय आ स्थापना है पैली सन् १९८५ मी प्रवीणता प्रमाणपत्र तह विज्ञान (ISc) शिक्षा प्रदान अद्द्या उदेश्यले काठमाडौं भ्याली क्याम्पस ([[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] बठेइ सम्बन्धन प्राप्त निजी क्याम्पस) स्थापना भयाआ थ्यो। तसै समूहले विश्वविद्यालय स्थापना खिलाइ प्रस्ताव पेश अर्या पछा डिसेम्बर ११, १९९१ मी संसद बठेइ विश्वविद्यालय स्थापना को निर्णय पारित भयो। नोभेम्बर १९९१ मी गैर नाफामुखी, स्वायत्त रे सामुदायिक विश्वविद्यालय आ रूपमी का.वि.वि. २०४८/१९९१ ऐन<ref>"Kathmandu University Act, 2048 (1991)".[http://www.moe.gov.np/article/545/kathmandu-university-act-2048.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202180337/http://www.moe.gov.np/article/545/kathmandu-university-act-2048.html |date=2020-02-02 }} Ministry of Education, Government of Nepal.</ref> मार्फत स्थापना भया पछा का.वि.वि. निजी स्रोत बठेइ सञ्चालित उच्च शिक्षा दिन्या नेपाल ओ पैल्लो संस्था बन्यो। काठमाडौं विश्वविद्यालयले आफुना शैक्षिक कार्यक्रम सन् १९९२ मी ISc. कार्यक्रम बठेइ शुरू अर्यो। सन् १९९४ मी विश्वविद्यालय ले स्नातक तह फार्मेसी, जीवविज्ञान तथा इन्जीनियरिङ (इलेक्ट्रिकल तथा इलेक्ट्रोनिक्ष, कम्प्यूटर रे मेकानिकल) कार्यक्रम शुरू अर्यो। पछा वातावरण विज्ञान लगायत और लै भौत विज्ञान संकाय का कार्यक्रम थपीया। एम.फिल. रे पीएचडी कार्यक्रम सन् १९९७ मी शुरू भयाआ हुन। सन् २०१४ मी कानुन विद्यालय अन्तर्गत कानुन कार्यक्रम लै सन्चालन अर्यो। ==विद्यालय== काठमाडौं विश्वविद्यालय आफुना सात विद्यालयअन बठेइ शिक्षा प्रदान अरन्छः * कला विद्यालय * शिक्षा विद्यालय * इन्जिनियरिङ विद्यालय * व्यवस्थापन विद्यालय * चिकित्सा विज्ञान विद्यालय * विज्ञान विद्यालय * कानुन विद्यालय चिकित्सा विज्ञान विद्यालय (KUSMS) रे इन्जीनियरिङ विद्यालय मी विद्यार्थीइन ओ सङ्ख्या सब है बर्ता छ। चिकित्सा विज्ञान आ विद्यालयलाई पैली चिकित्सा विद्यालय आ नाउँले पछ्याणीन्थ्यो, तर सन् २००६ का यक निर्णयले तै को नाउँ आधिकारिक रूप मी परिवर्तन अरीबर चिकित्सा विज्ञान विद्यालय राख्यो क्याइ कि विद्यालयले चिकित्सा विधा मी मात्तरी स्नातक रे स्नातकोत्तर शिक्षा प्रदान नअरीबर प्यारामेडिकल क्षेत्रका विद्यार्थी लाई लै पढ़ाउछ। ईन्जिनियरिङ रे विज्ञान विद्यालय विश्वविद्यालय परिसर भितरी छन भण्या और विद्यालयअन रे सम्बन्धन प्राप्त कलेजअन देश आ चारै हण फैलीर्याआन। ==यी लै हेर== {{नेपालका विश्वविद्यालयहरू}} ==सन्दर्भअन== {{reflist}} {{Stub}} [[Category:शिक्षा]] [[Category:नेपाला विश्वविद्यालय]] 3rsi97gef3morzfnqsdqkp8v5h04gr9 0 1851 265675 261531 2026-05-15T23:05:31Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265675 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = बिल गेट्स |image = Bill Gates at the European Commission - 2025 - P067383-987995 (cropped).jpg |image_size = |alt = बिल गेट्स |caption = |birth_name = विलियम हेनरी गेट्स III |birth_date = १९५५ अक्टोबर २८ |birth_place = सीटल, [[वासिंगटन (राज्य)|वासिंगटन]], अमेरिका |residence = मेडिना, अमेरिका |alma_mater = [[हावर्ड विश्वविद्यालय]] |occupation = [[माइक्रोसफ्ट|माइक्रोसफ्टा:]] अध्यक्ष<br>[[बिल तथा मेलिन्डा गेट्स प्रतिष्ठान|बिल तथा मेलिन्डा गेट्स प्रतिष्ठाना:]] उपाध्यक्ष<br />क्यासकडे इन्भेस्टमेन्टा: अध्यक्ष<br>[[कोर्बिस|कोर्बिसा:]] अध्यक्ष |years_active = १९७५-अच्याल सम्म |net_worth = यूएस$ ९१,१ विलियन (२०१८ ) |boards = <br>वर्कशायर हाथवे |religion = |spouse = [[मेलिन्डा गेट्स]] <small>(१९९४-वर्तमान)</small> |children = जेनिफर, रोरी, तथा फोएब |parents = सर विलियम हेनरी गेट्स<br> मेरी म्याक्सवेल गेट्स |signature = Bill Gates signature.svg |signature_alt= William H. Gates III |website = {{URL|http://www.thegatesnotes.com|TheGatesNotes.com}} }} '''विलियम हेनरी''' "'''बिल'''" '''गेट्स तृतिय''' (जनम २८ अक्टोबर १९५५)<ref>{{harv|Manes|1994|p=11}}</ref> यक अमेरिकी व्यापारि, आविष्कारक तथा [[माइक्रोसफ्ट]] कम्पन्या: संस्थापक अध्यक्ष हन्। उन विश्वइ का सेट मान्स हन्। उन ले ३० वर्षै उमर मैं लखपति हुन्या सुइनो धेकिराइथ्यो तर ३१ वर्षै उमरै मैं उन करोडपति हुनाइ सफल भया। == सन्दर्भअन== {{Reflist |colwidth =30em}} ==बाइल्ला लिङ्कअन== {{Sister project links|Bill Gates|wikt=no|v=no|s=Index:Bill Gates Letter to Hobbyists|b=no|}} * {{Official website|http://www.thegatesnotes.com}} * [http://www.gatesfoundation.org/ Bill & Melinda Gates Foundation] * [http://www.microsoft.com/en-us/news/exec/billg/ Profile] at [[Microsoft]] * [http://www.forbes.com/profile/bill-gates Profile] at [[Forbes]] * [http://money.cnn.com/2006/03/30/news/newsmakers/gates_howiwork_fortune/ How I Work: Bill Gates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180523205828/http://money.cnn.com/2006/03/30/news/newsmakers/gates_howiwork_fortune/ |date=2018-05-23 }}, ''Fortune'', March ३०, २००६. * {{Citation | url = http://www.forbes.com/lists/2008/09/16/richest-american-billionaires-lists-400list08-cx_mm_dg_0917richintro.html | title = The Forbes 400 | date = 2008‐9‐16}}. {{Persondata | NAME = Gates, Bill | ALTERNATIVE NAMES = Gates, William Henry, III | SHORT DESCRIPTION = American business magnate | DATE OF BIRTH = October 28, 1955 | PLACE OF BIRTH = [[Seattle]], [[Washington (state)|WA]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} ==यिन लै हेर॒== {{अमेरिकी व्यापारिइन}} {{Commonscat|Bill Gates}} [[श्रेणी:आविष्कारक]] [[श्रेणी:विश्वका चर्चित व्यक्तित्वअन]] [[श्रेणी:अमेरिकी व्यापारिइन]] [[श्रेणी:माइक्रोसफ्ट]] 0k2188iguwrytzf56crvsblotqoslty 0 2195 265680 261312 2026-05-15T23:45:28Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265680 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = मुकेश अम्बानी |image = Mukesh Ambani.jpg |birth_name = मुकेश अम्बानी |birth_place = [[यमन]]<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1710517/Mukesh-Ambani|title=Mukesh Ambani|last=Nolan|first=Jeannette|work=Encyclopædia Britannica|accessdate=6 October 2013}}</ref><ref name=rediff1998>{{cite web |url=http://www.rediff.com/business/1998/jun/17nandy.htm |title=The Rediff Business Interview/ Mukesh Ambani |publisher=Rediff.com |date=17 June 1998 |accessdate=22 August 2013}}</ref> |birth_date = १९ अप्रिल १९५७ (उमेर ६६) |residence = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |nationality = [[भारतीय]] |occupation = [[रिलायन्स इण्डस्ट्रीज]]को अध्यक्ष |networth = {{increase}} US$22.4 billion (August 2016)<ref name="forbes1">{{cite journal |url=http://www.forbes.com/profile/mukesh-ambani/ |title=Mukesh Ambani |work=Forbes |accessdate= 8 August 2016}}</ref> |spouse = [[नीता अम्बानी]] (१९८५-वर्तमान) |ethnicity = [[गुजराती]]<ref>{{cite news |url= http://daily.bhaskar.com/news/ENT-Mukesh-Ambani-the-gujarati-who-is-now-the-richest-man-in-india-4240139-PHO.html |title= Meet the Gujarati who went on to become the richest Indian |work= Daily Bhaskar |accessdate= 29 January 2014 |archive-date= 9 January 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190109075508/https://daily.bhaskar.com/404.html }}</ref> |religion = [[हिन्दू]] |relations = [[अनिल अम्बानी]] (भाई) |parents = [[धीरूभाई अम्बानी]]<br/> कोकिलाबेन अम्बानी |children = आकाश अम्बानी <br/> अनन्त अम्बानी <br/> इशा अम्बानी<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/slideshow/2008/06/15/business/0615-AMBANI_7.html |title=NY Times pics on Mukesh Ambani |location=India |work=The New York Times |date=15 June 2008 |accessdate=22 August 2013}}</ref> |website = {{URL|http://ril.com/OurCompany/Leadership/Chairman-And-Managing-Director.aspx|मुकेश अम्बानी}} }} '''मुकेश धीरूभाई अम्बानी''' (१९ अप्रिल १९५७) भारतीय [[व्यापार|व्यवसायी]] तथा विश्वका छत्तीस औँ धनि व्यक्ति हुन् ।<ref name="forbs2016">[http://www.forbes.com/profile/mukesh-ambani/ फोर्ब्स सूची मा]</ref> उनी ''रिलायन्स इण्डस्ट्रीज'' का अध्यक्ष, [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत|प्रबन्ध निर्देशक]] रे कम्पनीको सबैभन्दा ठूलो [[सेयरधनी|शेयरधनी]] हुन् । यो कम्पनी [[भारत]]मी निजी क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो तथा ''फोर्च्यून ५००'' कम्पनी हो ।<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2006/countries/I.html |title=फोर्च्यून ग्लोबल ५०० २००६: देश<!-- Bot generated title --> |access-date=2024-03-10 |archive-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227102559/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2006/countries/I.html |url-status=dead }}</ref> रिलायन्स इन्डस्ट्रीज मी उनका व्यक्तिगत हिस्सेदारी ४८ % हो ।<ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/lists/2007/10/07billionaires_Mukesh-Ambani_NY3A.html |title=The World's Billionaires |date=2007-03-08 |accessdate = 2007-03-09|publisher=Forbes|quote=Year 2007 . }}</ref> उनका [[सम्पत्ति]]को मूल्य (फोर्ब्सको अनुसार) $117.8 बिलियन अमेरिकी डलर रहेको छ । [[https://www.forbes.com/profile/mukesh-ambani/?sh=36571fcf214c]] मुकेश रे उनको भाइ [[अनिल अम्बानी]] रिलायन्स इन्डस्ट्रीजको संस्थापक स्वर्गीय [[धीरूभाई अम्बानी]]का छोरा हुन् । मुकेश [[इन्डियन प्रिमियर लिग|इन्डियन प्रीमियर लिग]]को टीम [[मुम्बई इन्डियन्स]] का मालिक पनि हुन् । == शिक्षा == मुकेश अम्बानीको स्कुली शिक्षा अबाय मोरिस्चा स्कुल, [[मुम्बई]]मा भएको थियो । UDCT मी उनको केमिकल इन्जीनियरिङ्गमा स्नातकसम्मको अध्ययन पछि एमबीए गर्न [[स्टेनफोर्ड विश्वविद्यालय]] गए तर पहिलो वर्ष पछि नै उनले पढाई छोडिदिए ।<ref>{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main10.asp?filename=Bu010105is_mda.asp |title=Is MDA really an MBA |publisher=Telhelka |date=2005-01-01 |accessdate=2008-05-14 |archive-date=2008-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219151604/http://www.tehelka.com/story_main10.asp?filename=Bu010105is_mda.asp |url-status=dead }}</ref> == करियर == मुकेश अम्बानीले सन् १९८१ मी रिलायन्समा काम सम्हाले रे रिलायन्सको पुरानो ढर्राको टेक्सटाइल कारोबारलाई पोलिएस्टर फाइबर रे त्यसपछि पेट्रोकेमिकलमा अघि बढाए । यस प्रक्रियामी उनले ६० नयाँ, विश्वस्तरको गरे, विभिन्न प्रविधिले युक्त निर्माण सुविधाका रचनालाई निर्देशित गरे, यसले रिलायन्सको जुन उत्पादन क्षमता १० लाख टन प्रति वर्ष पनि थिएन, त्यो १ करोड २० लाख टन प्रतिवर्ष भयो । उनले [[जामनगर जिल्ला|जामनगर]], [[गुजरात]]मी विश्वको सबैभन्दा ठुलो पेट्रोलियम रिफायनरीका स्थापना गरे । वर्तमानमी यसको क्षमता ३ करोड ३० लाख टन प्रति वर्ष रहेको छ । १००,००० करोड रुपैया (लगभग २६ बिलियन अमरीकी डलर) को लगानीमी बनेको यस रिफायनरीमी पेट्रोकेमिकल, पावर जेनरेशन, पोर्ट तथा सम्बन्धित आधारभूत ढाँचा छ । मुकेश अम्बानीले [[भारत]]को सबैभन्दा ठुलो दुरसञ्चार कम्पनिहरू मध्ये एक [[रिलायन्स कम्युनिकेशन्स]] (पूर्व मी रिलायस इन्फोकम) लिमिटेडको स्थापित गरे । दुईजना भाइहरू छुट्टिएपछि रिलायन्स इन्फोकमलाई [[अनिल धीरूभाई अन्बानी समूह]]ले चलायो । यदि दुवै भाइ नछुट्टिएको भए रे मुकेश प्रेजिडेन्ट बनिरहेको हुन्थे भने उनको कुल सम्पती ८५ बिलियन डलर हुन्थ्यो । अम्बानीको नेतृत्वमी, रिलायन्सले आफ्नो पूर्ण स्वामित्व वाला [[सहायक|सहायक कम्पनी]] [[रिलायन्स रीटेल]]को अन्तर्गत खुद्रा बाजारमी प्रवेश गर्यो । उनको अगुआईमा रिलायन्स रीटेलले, डीलाईट स्टोरको नयाँ चेन पनि सुरुवात गरेको छ, रे [[नोवा केमिकल्स]]को साथ रिलायन्स रीटेलको ऊर्जा सक्षम बनाउनको लागि यस आशयका अनुबन्ध रहेको छ । अम्बानी [[इन्डियन प्रिमियर लिग|इन्डियन प्रीमियर लिग]]को टीम [[मुम्बई इन्डियन्स]]को मालिक पनि हुन्, जुन २०१३ मी फाईनलमा पुगेको थियो । उनले मुन्बईमी "धीरू भाइ अम्बानी इन्टरनेशनल स्कुल"को स्थापना पनि गरेका छन् । == बोर्ड सदस्यता == * बोर्ड अफ गभर्नर्सका सदस्य [[रासायनिक प्रविधि संस्थान]], मुम्बई * अध्यक्ष, प्रबन्ध निर्देशक, वित्त समितिको अध्यक्ष रे कर्मचारी स्टक क्षतिपूर्ति समितिको सदस्य, [[रिलायन्स इन्डस्ट्रिज लिमिटेड]] * पूर्व अध्यक्ष, [[भारतीय पेट्रोकेमिकल्स कर्पोरेशन लिमिटेड]] * पूर्व उपाध्यक्ष, [[रिलायन्स पेट्रोलियम]] * बोर्डका अध्यक्ष, रिलायन्स पेट्रोलियम * लेखा समितिका अध्यक्ष रे अध्यक्ष, [[रिलायन्स रिटेल लिमिटेड]] * अध्यक्ष, रिलायन्स अन्वेषण रे उत्पादन DMCC * पूर्व निर्देशक, ऋण समितिको सदस्य रे क्षतिपूर्ति रे लाभ समितिका सदस्य, [[बैंक अफ अमेरिका कर्पोरेशन]]<ref>{{cite web|title=Mukesh Dhirubhai Ambani, Reliance Industries: Profile and Biography|url=https://www.bloomberg.com/profile/person/1784869|work=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|access-date=10 August 2021|archive-date=10 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810101920/https://www.bloomberg.com/profile/person/1784869|url-status=live}}</ref> * अध्यक्ष, [[पंडित दीनदयाल पेट्रोलियम विश्वविद्यालय]], गान्धीनगर, गुजरात == पुरस्कार रे सम्मान == [[File:The Vice President, Shri M. Venkaiah Naidu at an event to give away The Economic Times Award for Corporate Excellence to Shri Mukesh Ambani, in Mumbai.jpg|thumb|उपराष्ट्रपति वेंकैया नायडूले एक कार्यक्रममा श्री मुकेश अम्बानीलाई कर्पोरेट उत्कृष्टताको लागि इकोनोमिक टाइम्स अवार्ड प्रदान गर्दै]] {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! पुरस्कार वा सम्मानको वर्ष !! पुरस्कार वा सम्मानको नाम !! पुरस्कार दिने संस्था |- | २००० | अर्न्स्ट एण्ड यंग इन्टरप्रेन्योर अफ द इयर<ref>{{cite web|title=Entrepreneur of the Year – 2000 Winners|url=http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/Entrepreneur_Of_The_Year_Winner2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20130320061833/http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/Entrepreneur_Of_The_Year_Winner2000|archive-date=20 March 2013|access-date=10 June 2013|publisher=[[Ernst & Young]]|url-status=dead}}</ref> | अर्न्स्ट एण्ड यंग इन्डिया |- | २०१० | अवार्ड डिनरमी ग्लोबल भिजन अवार्ड<ref>{{cite web|title=Asia Society Awards Dinner Honors Mukesh Ambani, Jeffrey Immelt, and NY Philharmonic|url=http://asiasociety.org/media/press-releases/asia-society-awards-dinner-honors-Mukesh-Ambani-jeffrey-immelt-and-ny-philharmo|work=Press Release on Asia Society|publisher=[[Asia Society]]|date=4 November 2010|access-date=21 September 2011|archive-date=13 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013161625/http://asiasociety.org/media/press-releases/asia-society-awards-dinner-honors-mukesh-ambani-jeffrey-immelt-and-ny-philharmo|url-status=live}}</ref> | एशिया सोसाइटी |- | २०१० | स्कूल अफ इन्जिनियरिङ् रे एप्लाइड साइंस डीन पदक<ref>{{cite web|title=Mukesh Ambani awarded the Dean's Medal by University of Pennsylvania|url=http://forbesindia.com/article/web-special/mukesh-ambani-awarded-the-deans-medal-by-university-of-pennsylvania/8902/1|work=[[Forbes India]]|date=9 January 2010|access-date=10 August 2021|archive-date=17 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317040754/http://www.forbesindia.com/article/web-special/mukesh-ambani-awarded-the-deans-medal-by-university-of-pennsylvania/8902/1|url-status=live}}</ref> | [[पेन्सिल्भेनिया विश्वविद्यालय]] |- | २०१० | पाँचौं उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने विश्वव्यापी सीईओ<ref>{{cite web|last1=T. Hansen |first1=Morten |last2=Ibarra |first2=Herminia |last3=Peyer |first3=Urs |title=Mukesh D. Ambani – 100 Best-Performing CEOs in the World |url=http://hbr.org/web/extras/100ceos/5-ambani |date=January 2010 |work=[[Harvard Business Review]] |publisher=[[Harvard Business Publishing]] |access-date=10 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301040655/http://hbr.org/web/extras/100ceos/5-ambani |archive-date=1 March 2012 |url-status=dead}}</ref> | [[हार्वर्ड व्यापार समीक्षा]] |- |२०१० |ग्लोबल लीडरशिप अवार्ड<ref>{{cite news|title=BCIU Presents Dwight D. Eisenhower Global Awards to Mukesh D. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aT_weC3ceIys |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729214311/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aT_weC3ceIys |work=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|date=11 November 2010|access-date=1 August 2014|archive-date=29 July 2014}}</ref> |[[अन्तर्राष्ट्रिय समझदारीका लागि व्यापार परिषद्]] |- | २०१६ | विदेशी सहयोगी, संयुक्त राज्य अमेरिका [[नेशनल एकेडेमी अफ इन्जिनियरिङ्]]<ref name="West">{{cite news|title=Four Indian American Engineers Among Newly Elected NAE Members|url=http://www.indiawest.com/news/global_indian/four-indian-american-engineers-among-newly-elected-nae-members/article_de1c0fc6-cf73-11e5-b931-bf7b3573219e.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604214531/http://www.indiawest.com/news/global_indian/four-indian-american-engineers-among-newly-elected-nae-members/article_de1c0fc6-cf73-11e5-b931-bf7b3573219e.html|archive-date=4 June 2016|access-date=18 June 2016|work=India West|date=9 February 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="NAEMembership">{{cite web|title=Mr. Mukesh Dhirubhai Ambani|url=http://www.nae.edu/MembersSection/MemberDirectory/149904.aspx|website=[[National Academy of Engineering]]|access-date=10 August 2021|archive-date=25 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325104559/https://www.nae.edu/MembersSection/MemberDirectory/149904.aspx|url-status=live}}</ref> | नेशनल एकेडेमी अफ इन्जिनियरिङ् |- | २०१६ | [[ओथमर स्वर्ण पदक]]<ref name="NetIndian">{{cite news|title=Mukesh Ambani awarded Othmer Gold Medal for Entrepreneurial Leadership|url=http://netindian.in/news/2016/05/17/00038017/mukesh-ambani-awarded-othmer-gold-medal-entrepreneurial-leadership|access-date=17 May 2016|work=NetIndian News Network|date=17 May 2016|archive-date=18 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518112702/http://netindian.in/news/2016/05/17/00038017/mukesh-ambani-awarded-othmer-gold-medal-entrepreneurial-leadership|url-status=live}}</ref><ref name="OthmerMedal">{{cite web|title=Othmer Gold Medal|date=31 May 2016|url=https://www.sciencehistory.org/othmer-gold-medal|publisher=[[Science History Institute]]|access-date=10 August 2021|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202130646/https://www.sciencehistory.org/othmer-gold-medal|url-status=live}}</ref> | [[विज्ञान इतिहास संस्थान|केमिकल हेरिटेज फाउन्डेशन]] |} == स्टक हेरफेर रे दण्ड == रिलायन्स पेट्रोलियम लिमिटेडको शेयर हेरफेर गरेको आरोपमी रिलायन्स इन्डस्ट्रिजलाई ९५० करोड (९.५ बिलियन), २००७ मी फिर्ता लाभ मा४४७ (४.४७ बिलियन) करोड मी विभाजित रे ५०० (५ बिलियन) करोड ब्याज मी विभाजित गरियो।<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/982968/sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-rs-40-crore-for-manipulative-trades-in-2007|title=SEBI fines Reliance Industries, Mukesh Ambani Rs 40 crore for 'manipulative trades' in 2007|author=Scroll Staff|website=Scroll.in|date=2 January 2021|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083618/https://scroll.in/latest/982968/sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-rs-40-crore-for-manipulative-trades-in-2007|url-status=live}}</ref> सेक्युरिटीज एण्ड एक्सचेन्ज बोर्ड अफ इन्डियाको निर्देशन अनुसार, आरआईएलले आफ्नो पूर्व सूचीबद्ध इकाई आरपीएलको व्यापारबाटी अनाधिकृत नाफा प्राप्त गर्न आफ्ना एजेन्टहरूको सहयोगमी एक संगठित कार्य सञ्चालन गर्‍यो, जुन २००९ मी पहिलेकोसँग जोडिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-two-other-entities-in-rpl-case/article33474227.ece|title=Reliance Petroleum case. SEBI fines Reliance Industries, Mukesh Ambani, two other entities|newspaper=The Hindu|date=1 January 2021|via=www.thehindu.com|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129055419/https://www.thehindu.com/business/Industry/sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-two-other-entities-in-rpl-case/article33474227.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/rpl-case-sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-two-other-entities-11609514042845.html|title=RPL case: Sebi slaps fine on Reliance, Ambani|first=Kalpana|last=Pathak|date=1 January 2021|website=mint|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129055419/https://www.livemint.com/companies/news/rpl-case-sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-two-other-entities-11609514042845.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/business/news/sebi-imposes-penalty-on-mukesh-ambani-and-reliance-industries-for-manipulative-trading/articleshow/80071715.cms|title=SEBI imposes penalty on Mukesh Ambani and Reliance Industries for manipulative trading|website=Business Insider|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129055411/https://www.businessinsider.in/business/news/sebi-imposes-penalty-on-mukesh-ambani-and-reliance-industries-for-manipulative-trading/articleshow/80071715.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/india-reliance-penalty-idUSKBN2962DY|title=India's Reliance Industries and chairman fined over share trades|newspaper=Reuters|date=1 January 2021|via=www.reuters.com|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129060541/https://www.reuters.com/article/india-reliance-penalty-idUSKBN2962DY|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-27/reliance-industries-falls-after-manipulation-charge-trading-ban|title=Reliance Industries Falls After Manipulation Charge, Trading Ban|newspaper=Bloomberg|date=27 March 2017|via=www.bloomberg.com|access-date=31 January 2023|archive-date=30 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330012055/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-27/reliance-industries-falls-after-manipulation-charge-trading-ban|url-status=live}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == [[File:Ambani Family at reception of Deepika and Ranveer 2018.jpg|thumb|260x260px|२०१८ मा दीपिका पादुकोण र रणवीर सिंहको रिसेप्शनमा अम्बानी परिवार।<ref>{{Cite web |title=Meet the Ambanis, the richest family in Asia, who live in a $1 billion skyscraper and mingle with royals, politicians, and Bollywood stars |url=https://www.businessinsider.in/meet-the-ambanis-the-richest-family-in-asia-who-live-in-a-1-billion-skyscraper-and-mingle-with-royals-politicians-and-bollywood-stars/articleshow/67150327.cms |access-date=11 February 2022 |website=Business Insider |archive-date=11 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211022414/https://www.businessinsider.in/meet-the-ambanis-the-richest-family-in-asia-who-live-in-a-1-billion-skyscraper-and-mingle-with-royals-politicians-and-bollywood-stars/articleshow/67150327.cms |url-status=live }}</ref>]] उनले सन् १९८५ मी नीता अम्बानीसँग विवाह गरे रे उनीहरूका दुई छोरा, आकाश रे अनन्त रे एक छोरी, ईशा, जो आकाशको जुम्ल्याहा हुन्।<ref name="All About Billionaire Mukesh Ambani's 3 Children: Akash, Isha and Anant">{{cite news |last1=Peoplemag |title=All About Billionaire Mukesh Ambani's 3 Children: Akash, Isha and Anant |url=https://people.com/all-about-mukesh-ambani-children-8603971 |access-date=7 March 2024 |date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240307094211/https://people.com/all-about-mukesh-ambani-children-8603971 |archive-date=7 March 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiatvnews.com/business/india/born-rich-india-s-young-billionaire-heirs-and-heiresses--3676.html|title=India's young billionaire heirs and heiresses|date=28 November 2012|publisher=[[India TV]]|access-date=10 August 2021|archive-date=22 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422034922/https://www.indiatvnews.com/business/india/born-rich-india-s-young-billionaire-heirs-and-heiresses--3676.html|url-status=live}}</ref> नीताले आफ्नो बुबाको नृत्य प्रस्तुतिमा भाग लिएपछि तिनीहरूको भेट भयो रे नीताले दुवैको बीचमी विवाहको व्यवस्था गर्ने विचार गरे।<ref>{{cite news|first=Priyanka|last=Vartak|url=http://www.freepressjournal.in/business/nita-ambanis-story-from-school-teacher-to-indias-wealthiest-woman-is-worth-a-read/1175962|archive-url=https://web.archive.org/web/20171124102203/https://www.freepressjournal.in/business/nita-ambanis-story-from-school-teacher-to-indias-wealthiest-woman-is-worth-a-read/1175962|title=Nita Ambani's story, from school teacher to India's wealthiest woman, is worth a read!|date=24 November 2017|work=[[The Free Press Journal]]|archive-date=24 November 2017|access-date=10 August 2021|url-status=dead|language=en-GB}}</ref> तिनीहरू [[एन्टिलिया (भवन)|एन्टिलिया]] मी बस्छन्, मुम्बईको एउटा निजी २७ तले भवन, जसको मूल्य US$१ बिलियन थियो रे यो निर्माण भएको समयमी विश्वको सबैभन्दा महँगो निजी निवास थियो।<ref name="auto2" /><ref name="theage1">{{cite news|url=http://www.theage.com.au/executive-style/luxury/indias-richest-man-builds-worlds-first-billiondollar-home-20101015-16mrg.html|title=India's richest man builds world's first billion-dollar home|last=Kwek|first=Glenda|date=15 October 2010|work=[[The Age]]|access-date=10 August 2021|location=Melbourne|archive-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030060041/http://www.theage.com.au/executive-style/luxury/indias-richest-man-builds-worlds-first-billiondollar-home-20101015-16mrg.html|url-status=live}}</ref> भवनको मर्मतसम्भारका लागि ६०० जना कर्मचारी चाहिन्छ, रे यसमी तीनवटा हेलिप्याड, १६० कार ग्यारेज, निजी चलचित्र थिएटर, स्विमिङ पुल रे फिटनेस सेन्टर समावेश छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/antilia-inside-mukesh-expensive-home-mumbai_n_1527703.html|title=Antilia: Inside Mukesh Ambani's 27-Story Mumbai Residence, The World's First $1 Billion Home (PHOTOS)|last=Hanrahan|first=Mark|date=18 May 2012|work=[[HuffPost]]|access-date=10 August 2021|language=en-US|archive-date=6 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190206053248/https://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/antilia-inside-mukesh-expensive-home-mumbai_n_1527703.html|url-status=live}}</ref> सन् २००७ मी, अम्बानीले आफ्नी पत्नीलाई उनको ४४ औं जन्मदिनको लागि $ ६० मिलियन को एयरबस A३१९ उपहार दिए।<ref>{{Cite news|url=https://in.reuters.com/article/idINIndia-30294620071102|title=Mukesh Ambani gifts wife jet on birthday|publisher=[[Reuters]]|date=2 November 2007|access-date=10 August 2021|language=en-IN|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804110329/https://in.reuters.com/article/idINIndia-30294620071102|url-status=dead}}</ref> एयरबसलाई बैठक कोठा, शयनकक्ष, स्याटेलाइट टेलिभिजन, वाइफाइ, स्काई बार, नुहाउने रे अफिस समावेश गर्न अनुकूलित गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2007/nov/03ril.htm?print=true|title=Mukesh Ambani gifts Rs 240 cr jet to wife|work=[[Rediff.com]]|date=3 November 2007|access-date=10 August 2021|archive-date=2 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102105638/https://www.rediff.com/money/2007/nov/03ril.htm?print=true|url-status=live}}</ref> सन् २००८ मी आईपीएल क्रिकेट टोली मुम्बई इन्डियन्सलाई १११.९ मिलियन डलरमी खरिद गरेपछि अम्बानीलाई "विश्वको सबैभन्दा धनी खेलकुद टोली मालिक" को उपाधि दिइएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ipl/content/story/333193.html|title=Big business and Bollywood grab stakes in IPL|publisher=ESPNcricinfo|date=24 January 2008|access-date=10 August 2021|language=en|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017091317/https://www.espncricinfo.com/ipl/content/story/333193.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2018/03/07/the-worlds-richest-sports-team-owners-2018/|title=The World's Richest Sports Team Owners 2018|last=Badenhausen|first=Kurt|work=[[Forbes]]|date=7 March 2018|access-date=1 August 2018|language=en|archive-date=1 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801094354/https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2018/03/07/the-worlds-richest-sports-team-owners-2018/|url-status=live}}</ref> मुकेश अम्बानी कडा शाकाहारी र नपिउने व्यक्ति हुन्।<ref>{{cite web|url=https://www.thomaswhite.com/global-perspectives/mukesh-ambani-reliance-industries-chairman/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615035436/https://www.thomaswhite.com/global-perspectives/mukesh-ambani-reliance-industries-chairman/|title=Mukesh Ambani is India's richest man for the second year in a row|website=thomaswhite.com|date=1 June 2010|archive-date=15 June 2013|access-date=9 April 2018|url-status=dead}}</ref> ३१ मार्च २०१२ को अन्त्य भएको आर्थिक वर्षमी, उनले [[रिलायन्स इन्डस्ट्रिज लिमिटेड]] (RIL) को प्रमुखको रूपमी आफ्नो वार्षिक तलबबाट करिब ₹240 मिलियन त्याग्ने निर्णय गरे। त्यो आर्थिक वर्षमी आरआईएलले यसका शीर्ष व्यवस्थापन कर्मचारीहरूलाई कुल पारिश्रमिक प्याकेजहरू बढे पनि उनले यो गर्न छनौट गरे। मुकेश अम्बानीको कम्पनीमी ५०.४ प्रतिशत सेयर छ ।<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-03-05/ambani-backed-by-india-power-is-asia-s-no-1-billionaire |title=Mukesh Ambani Backed by India Power Holdings Proves Asia's Top Billionaire |last1=Chu |first1=Patrick |last2=Idayu Ismail |first2=Netty |date=5 March 2012 |work=[[Bloomberg News|Bloomberg]] |access-date=10 August 2021 |archive-date=10 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810114705/https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-03-05/ambani-backed-by-india-power-is-asia-s-no-1-billionaire |url-status=live }}</ref> यो कदमले लगातार चौथो वर्षको लागि उनको तलब ₹ १५० मिलियनमी सीमित राख्यो।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mukesh-Ambani-forgoes-Rs-23-82-crore-from-his-pay-package/articleshow/13064719.cms |work=[[The Times of India]] |title=Mukesh Ambani forgoes Rs 23.82 crore from his pay package |date=9 May 2012 |access-date=15 January 2022 |archive-date=12 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912050539/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mukesh-Ambani-forgoes-Rs-23-82-crore-from-his-pay-package/articleshow/13064719.cms |url-status=live }}</ref> 2019 को शुरुमी, मुम्बईको एक अदालतले आफ्नो कान्छो भाइ अनिल अम्बानीलाई स्विडेनी गियरमेकर एरिक्सनलाई व्यक्तिगत रूपमी ग्यारेन्टी गरिएको ऋण रिलायन्स कम्युनिकेसन्सको भुक्तानी नगरेकोमी आपराधिक अवहेलनामी पक्राउ गर्यो। अदालतले जेल सजायको सट्टा अनिललाई रकम जुटाउन एक महिनाको समय दिएको थियो । महिनाको अन्त्यमी, मुकेशले आफ्नो कान्छो भाइको ऋण तिरिदिए।<ref name="sibling_rivalry">{{cite news |last1=Altstedter |first1=Ari |last2=Sanjai |first2=P. R. |title=Mukesh Ambani Won the World's Most Expensive Sibling Rivalry |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2020-06-03/mukesh-ambani-won-the-world-s-most-expensive-sibling-rivalry |access-date=10 August 2021 |work=[[Bloomberg Businessweek]] |date=3 June 2020 |archive-date=25 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725045357/https://www.bloomberg.com/news/features/2020-06-03/mukesh-ambani-won-the-world-s-most-expensive-sibling-rivalry |url-status=live }}</ref> २०२१ मी, मुम्बईको गगनचुम्बी भवन अम्बानीको घर नजिकै विस्फोटक पदार्थले भरिएको हरियो महिन्द्रा स्कर्पियो एसयूभी फेला पर्दा उनी चर्चामी थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/19a30cd2-5ec4-4105-a971-294d6ac541cf|title=Mukesh Ambani bomb scare brings Mumbai's dirty politics into the open|newspaper=Financial Times|date=4 April 2021|access-date=1 June 2022|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708175435/https://www.ft.com/content/19a30cd2-5ec4-4105-a971-294d6ac541cf|url-status=live}}</ref> २०२३ मी उनलाई इमेल मार्फत ज्यान मार्ने धम्की आएको थियो ।<ref>{{cite news |title=Mumbai: Mukesh Ambani Receives Death Threat Via Email; Probe On |url=https://www.news18.com/india/mumbai-mukesh-ambani-receives-death-threat-via-email-probe-on-8637264.html |work=News18 |date=28 October 2023 |language=en |access-date=28 October 2023 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028080330/https://www.news18.com/india/mumbai-mukesh-ambani-receives-death-threat-via-email-probe-on-8637264.html |url-status=live }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:जीवनी]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:जीवनी]] [[श्रेणी:भारतीय उद्योगपति]] 2rxtj3pjrhxa8eiqe6vdvhylyvypdwa 0 14677 265666 264752 2026-05-15T20:19:54Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265666 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix =नेपाली पप राजा | name = [[File:Cool Pokhrel.png|size|200px]] | honorific_suffix = कूल पोखरेल | image = | image_upright = 1.0 | image_size = | alt = | caption = | native_name =कुल पोखरेल | native_name_lang =कुल पोखरेल | pronunciation = | birth_name = कुल प्रसाद पोखरेल | birth_date = {{Birth date|1981|9|21}} | birth_place = [[बुटवल]], [[नेपाल]] | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = ४ अक्टोबर २००४ (वर्ष २३) | death_place =[[पाटन अस्पताल]], [[नेपाल]] | death_cause = लागू औषधीको अधिक सेवन | body_discovered = ४ अक्टोबर २००४ | resting_place = आर्य घाट | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | residence = | nationality = [[नेपाली]] | other_names = नेपाली पप राजा, अभिमन्यु | citizenship = [[नेपाली]] | education = न्यू होराइजन इन्स्टिच्युट | alma_mater = | occupation = [[गायक]] | years_active = सन् १९९५ - २००४ | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = [[बुटवल]], [[नेपाल]] | salary = | net_worth = | height = | weight = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charge = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | webssite = | module = {{Infobox musical artist|embed = yes | background = एकल गायक | instrrument = {{flat list| *स्वर *गीतर }} | genre = [[पप सङ्गीत|पप]] | label = {{flat list| *कूल पोखरेल }} | associated_acts = {{flat list| *[[झिल्के बादल]] *[[सुगम पोखरेल]] *[[गिरिश खतिवडा]] }} }} | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''कुल प्रसाद पोखरेल''' (२१ सेप्टेम्बर १९८१ - ४ अक्टोबर २००४) यक नेपाली गायक तथा गीतकार थ्याः। उन लोकप्रिय रूपमी आफ्नो मञ्च नाउँ कूल पोखेलले चिनिन्थ्यो भने उन यक पप रे लोक सङ्गीत गायकको रूपमी परिचित थ्याः। उनरो लागू औषधीको अधिक सेवनका कारण सन् २००४ मी निधन भयाको थ्याः।<ref>{{cite web|title=कुल पोखरेलको जीवनी|url=http://www.xnepalimuskan.blogspot.com/2014/09/biography-of-cool-pokhrel.html|website=साइबर संसार|publisher=साइबर संसार|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dhakatopi.com/cool-pokharel|title=कुल पोखरेल|access-date=2017-07-17|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sajha.com/sajha/html/index.cfm?threadid=17351|title=कुल पोखरेलको दुःखद घटना|website=साझा|access-date=2017-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/Nepal/comments/5nxnc1/rumours_going_on_about_the_demise_of_anil/|title=यमबुद्धको घटना|website=रिडइट|language=अङरेजी|access-date=2017-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com//.../yespali-dashain-ma-cool-pokhrel-guitar.html|title=नेपाली गीतर समिति|access-date=2017-07-20}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/|title=अल्पायुमै बितिजाने यी पाँच गायक|work=नेपाल खवर|access-date=2017-08-08|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808235547/https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/}}</ref> पोखरेल बुटवलमी जन्म्या हुन् रे उन आफ्नो आमाबाबुसित हुर्किएता लै उन आफ्ना आफन्तको साथ जीवन बिताउन चाहन्थे। उनले ११ वर्षको उमेर देखिनै गीत गाउन शुरु अरेकन थ्याः। उनले आफ्नो आफन्तको माझ गीत गाउँदा उनअनले यक दिन यो ठूलो भएर नेपालको गायक बन्नेछ भन्ने कल्पना लै गरि सकेका थ्याः। पेखरेलले ''सुन मेरी मायालु'' बोलको गीत गाए पछा उक्त गीतले नेपाली सङ्गीत अनुयायी माझ निकै लोकप्रिय बन्या थ्या जसका कारण उन एक्कासी निकै प्रख्यात भया थ्याः। उक्त गीतको सार्वजनिकसँगै उनले नेपालका यक हिप-हप साङ्गीतिक समूह ''द युनिटि''का सदस्य बन्ने मौका पाएका थ्याः। समूहमी आवद्ध भए पछा उनले आफ्नो साङ्गीतिक कार्यकाललाई अझै बलियो रे बढावा दिन सुरु गरेका थ्याः।<ref>{{Cite web|url=http://xnepalimuskan.blogspot.co.uk/2014/09/biography-of-cool-pokhrel.html|title=कुल पोखरेलको जानकारी|website=xnepalimuskan.blogspot.co.uk|access-date=2017-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sajha.com/sajha/html/index.cfm?threadid=17351|title=कुल पोखरेलको दु:खद घटना|website=साझा|access-date=2017-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rishab-coolnepali.blogspot.com/|title=कुल पोखरेल |last=रिसव|date=2012-03-12|website=कुल पोखरेल|access-date=2017-07-20}}</ref> उन नेपाली रे विदेश सङ्गीत प्रेमीका माझ ''नेपालका पप राजा''का रुपमी परिचित थ्याः भने उनको मृत्युको खबर सुने पछा सारा नेपाली सङ्गीत जगतनै लामो समयसम्म शोक मग्न भयको थ्याो। कुल पोखरेलले आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमी निकै लोकप्रिय रे प्रख्यात गीतअन गाएका छन् जसमी- ''सुन मेरी मायालु'', बोलाउँदा खेरी बोल्दिनौँ, ''यसपालि दसैँमा'' रे ''मृत्युको चिहान'' पर्न आउँछन्। कुलले आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमी केही एल्बम लै सार्वजनिक अरेका थ्याः जुन निकै लोकप्रिय बनेको थ्यो। उनलाई अझै लै नेपाली पपको राजाको रुपमी सम्झना अरिन्छ भने उनलाई झिल्के बादल, सुगम पोखरेल, गिरीश खातीवाडा रे अन्य लोकप्रिय गायकअन द्वारा लै सम्झना अरिन्छ। उनलाई पप सङ्गीत इतिहासको एक क्रान्तिकारी गायकको रूपमी मान्यता प्राप्त गरियाः छ।<ref>{{Cite web|url=http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com/2015/02/aama-cool-pokhrel-guitar-chords-tabs.html|title=आमा : कुल पोखरेलको गीत गाउने तरिका|last=|first=उज्वल|date=2015-02-10|website=आमा|access-date=2017-07-20|archive-date=2019-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104055600/http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com/2015/02/aama-cool-pokhrel-guitar-chords-tabs.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.npsongs.com/lyrics/Cool-Pokhrel/|title=कुल पोखरेलका गीतहरू|website=एनपी सङ|access-date=2017-07-20|archive-date=2017-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728062134/http://www.npsongs.com/lyrics/Cool-Pokhrel/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pahilopost.com/content/-26017|title=पाँच सेलिब्रिटी जसले आफ्नो मृत्यु आफै रोजे|website=पहिलो पोस्ट|access-date=2017-08-08}}</ref> उनको पैलो गीत सुन मेरी मायालुको रेकर्डिङ पछा उनले सफलता हासिल अरेका थ्याः जुन नेपाली सङ्गीत प्रेमीमी माझ निकै लोकप्रिय बनेको थ्याो। उनले धेरै अन्य लोकप्रिय गीतअन जस्तै यसपालि दसैँ, आमा रे किन उदास जस्ता गीतअन गाएका थ्या रे सबै गीतको लोकप्रियता पछा उनलाई नेपाली पप राजाको उपाधि दिइएको थ्याो।<ref>{{cite web|title=कुल पोखरेलको जीवनी|url=http://www.xnepalimuskan.blogspot.com/2014/09/biography-of-cool-pokhrel.html|website=साइबर संसार|publisher=साइबर संसार|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dhakatopi.com/cool-pokharel|title=कुल पोखरेल|access-date=2017-07-17|language=अङरेजी}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sajha.com/sajha/html/index.cfm?threadid=17351|title=कुल पोखरेलको दुःखद घटना|website=साझा|access-date=2017-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/Nepal/comments/5nxnc1/rumours_going_on_about_the_demise_of_anil/|title=यमबुद्धको घटना|website=रिडइट|language=en|access-date=2017-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com//.../yespali-dashain-ma-cool-pokhrel-guitar.html|title=नेपाली गीतर समिति|access-date=2017-07-20}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/|title=अल्पायुमै बितिजाने यी पाँच गायक|work=नेपाल खवर|access-date=2017-08-08|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808235547/https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == कुल प्रसाद पोखरेलको जन्म २१ सेप्टेम्बर १९८१ मी नेपालको [[बुटवल]]मी भयाको थ्यो। उनको घर बुटवलबठे पोखरामी सरेको थ्यो रे उन पोखराको ज्ञान बाबू बोर्डिङमी अाफ्नो अध्यन गर्दै त्यहि विद्यालय बठे अाफ्नो [[एसएलसी]] उत्तीर्ण अरेका थ्याः। उनले अाफ्नो एसएलसी परिक्षा उत्तीर्ण अरे पछा उन पछा बुटवलमी सरेका थ्यो। उनले यक अन्तरबार्तामी अाँफुलाई मनपर्ने ठाउँ [[पोखरा]] हो भनी बताएका थ्या। उनले बुटवलमी अाए पछा व्यापार प्रशासनमी स्थातक डिप्लोमा गर्नका लागि [[लण्डन]] गएका थ्याः रे त्याँ उनले डिप्लोमा सके पछा उन उच्च शिक्षा हाँसिल गर्ने अमेरिका जाने भनेता लै अाफ्नो सङ्गीत कार्यकाल शुरु अर्न उन नेपालै फर्किएका थ्याः। उनले अाफ्ना पन पर्ने कलाकारअनरो नाउँ लिन पर्दा उनले बब डिलेन, [[कर्ट कोबेन]] रे [[झलकमान गन्धर्व]]को नाउँ विषेश गरि उच्चारण अर्ने गर्थे भने उन नेपाली चलचित्र हेर्न मन पराउँथे।<ref>{{Cite news|url=http://baahrakhari.com/news-details/1090/|title=र, अस्ताए कुल|last=बाह्रखरी|work=बाह्रखरी|access-date=2017-08-08|language=नेपाली|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808233604/http://baahrakhari.com/news-details/1090/}}</ref> == कार्यकाल == ===सन् २००० भन्दा पहिला=== कुल पोखेलले १९९९ मी आफुनो पैलो गीत (सुन मेरी मायालु) सँगै आफुनो सङ्गीतिक कार्यकाल शुरु अरेका थ्याः जुन गीतले सङ्गीत क्षेत्रमी तहल्का मच्चाएको थ्यो जसले गर्दा पोखरेललाई नेपालमी सबैभन्दा लोकप्रिय पप गायकको रूपमी चिनिन थालिएको थ्यो। उनले अाफ्नो पैलो एल्बमको रुपमी सुन मेरी मायालु सार्वजनिक अरेका थ्या जसले उच्च सफलता हाँसिल गरेको थ्यो। सुन मेरी मायालुको सफलता पछा उनले आफ्नो अर्को एल्बम आमा सार्वजनिक अरेका थ्या। एल्बमको गीत नेपाली सङ्गीत उद्योगमी उत्कृष्ट सङ्गीतको रुपमी प्रचलित भयो। उनले आफ्नो एल्बमको लागि गिरिश खतिवडा जस्ता अन्य कलाकारअनसित सहयोग गर्न शुरु अरेका थ्याः। <ref>{{Cite web|url=http://mczuworld.proboards.com/thread/137/popular-singer-music-composer-pokhrel|title=कुल पोखरेल|website=|access-date=2017-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|title=द युनिटि सनङ्गीतिक समूह|website=साइबर संसार|access-date=2017-07-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807235834/http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|url-status=dead}}</ref> === मृत्युुको असर === उनको मृत्यु काठमाडौंको पटना अस्पतालमी भयाको थ्यो भने उनको मृत्यु पश्चात् सबै नेपाली सङ्गीत क्षेत्र रे सङ्गीत प्रेमीअन शोक मग्न भएका थ्याः। चिकित्सकका अनुसार उनको मृत्यु लागू अौषधिको अत्याधिक सेवनका कारण भयाको हो भन्ने कुरा पुष्टि अरेका थ्याः। उनलाई अहिले लै उनका अनुयायीअनले सम्झना गर्ने गर्छन्। उनको अन्तिम गीतको रुपमा सुनको बाला नामक गीत रेकर्ड भयाको थ्यो जसलाई हाल अभिनास घिसिङले प्रस्तुति दिने गर्छन्। उनको मृत्युको १५ बर्ष पछा यसपालि दसैँ बोलको गीतलाई झिल्के बादलले समायोजन अरेका थ्याः जसको फल स्वरूप बादलको निकै अालोचना गरियाः थ्यो।<ref>{{Cite news|url=https://songs.koshionline.com/yespali-dashain-by-jhilke-baadal-a-tribute-to-cool-pokhrel.html|title=यसपालि दसौँ|date=२०१६-१०-०९|work=नेपाली सङ|access-date=2017-07-20|language=अङरेजी|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807233657/https://songs.koshionline.com/yespali-dashain-by-jhilke-baadal-a-tribute-to-cool-pokhrel.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalipatra.com/news/trend/suicide/17995|title=यी हुन् आत्महत्या गरेका चर्चित नेपाली कलाकारअन|website=नेपाली पात्रो|access-date=2017-08-08}}</ref> === साङ्गीतिक शैली === कुलले प्राय आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमी [[पप सङ्गीत]] गाएका छन् भने उन द युनिटिमी छँदा [[गिरिश खतिवडा]]सित केही हिप-हप सङ्गीत लै रेकर्ड गराया छन्। उनले प्राय सङ्गीतअनाी आफुनो जीवनमी अाएका वाधा, परिस्थिति रे समस्यअन समट्दै गीतअन गाएको पाईन्छ। उनले अाफ्नो परिवारको लागि लै गीत गाएका छन् भने उनले विषेश गरि अाफ्नो आमालाई सम्झँदै यक आमा बोल गरेको गीत रे एल्बम लै सार्वजनिक गरेका थ्याः जुन उनको सङ्गीत कार्यकालको एकदमै लोकप्रिय एल्बम बन्न सफल भयाको थ्यो।<ref>{{Cite web|url=http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|title=द युनिटि साङ्गीतिक समूह|website=साइबर संसार|access-date=२०१७-०७-२०|archive-date=2020-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909185010/http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|url-status=dead}}</ref> == साङ्गीतिक सङ्गालो == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" |शीर्षक ! scope="col" |वर्ष |- ! scope="row" |''सुन मेरी मायालु'' |१९९९ |- ! scope="row" |''अामा'' |२००० |- ! scope="row" |हुन्न र |२००२ |} ''सुन मेरी मायालु'' बोलको गीत उन रो प्रेम जीवन रे विद्यालय प्रेम जीवनको बारेमी रेकर्ड गरियाः थ्यो रे यै एल्बममी समावेश गीतअन ''जाँदै छु म'' रे ''स्कुल'' जस्ता एकल गीतअन लै समावेश गरियाः छ जुन सङ्गीत जगतमी निकै प्रख्यात गीत मानिन्छन्। उनको पहिलो एल्बम रे गीतअन सार्वजनिक भएको यक वर्ष पछा उनले अर्को एल्बम ''आमा''को रेकर्डिङ अरेका थ्याः जुन उनको परिवार रे विषेश गरि आमाका लागि लेखेका थ्या। आमा एल्बमका गीतअन लै निकै प्रख्यात भएका थ्यो। उनले गाएको गीत आमा निकै श्रोताका माझ लोकप्रिय बन्यो रे त्यस गीतका कारण उनलाई युवा सङ्गीत प्रेमीअनले पछ्याउन लागेका थ्याः। उनले आमा नामक एल्बमको सार्वजनिक पछा ''हुन्न र'' एल्बमको रेकर्डिङ अर्न शुरु अरेका थ्याः भने एल्बमको शीर्षकको गीत सार्वजनिक भए पछा उक्त गीत निकै लोकप्रिय बन्या थ्यो भने उक्त एल्बमलाई म्युजिक नेपालले उत्पादन गरेको थ्यो। उनको अन्तिम एल्बम ''हुन्न र''को रेकर्डिङ सन् २००४ मी समाप्त भएको थ्यो भने उनको मृत्युका कारण एल्बम सार्वजनिक हुन सकेन। <ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/ghatnabichar1/posts/382801772055476|title=घटना विचार|website=फेसबुक|language=अङरेजी|access-date=2017-08-08}}</ref> == मृत्यु == कुल पोखरेलको मृत्युको कारण अझै लै यक रहस्यको रुपमी रह्याको छ भने उनको मृत्यु हुन भन्दा अघि उनले लागू औषधिको अत्याधिक सेवन अरेका थ्याः रे आत्महत्या गरेको कुरा सार्वजनिक गरियः थ्यो। उनको मृत्यु पछा उनका साथि गायक झिल्के बादलले उनको सम्झनामी ''यसपालि दसैँमा'' बोलको गीत सार्वजनिक अरेका थ्या। उनको मृत्यु पछा उनलाई पप को राजा को रूपमी अङ्कित गरियाः थ्यो। अन्य प्रसिद्ध सङ्गीतकारअन जस्तै सुगम पोखरेल, झिल्के बादल, द युनिटि साङ्गीतिक समूह अादिले अहिले लै उनअनको प्रत्येक्ष प्रस्तुति दिँदा कुललाई सम्झने गर्छन्। <ref>{{Cite web|url=https://www.last.fm/music/COOL+POKHREL/+wiki|title=कुल पोखरेलको जीवनी|website=लाष्ट डट एफएम|language=अङरेजी|access-date=2017-07-17}}</ref> '''कुल पोखरेलका लागि गाइएका गीतअन''' [[File:Cool Pokhrel With His Buddies.jpg|thumb|कुल पोखरेल उनका साथिसित]] * ट्रिब्युट - द युनिटि * यसपालि दसैँमा - झिल्के बादल * मिस यु कुल [[File:Cool Pokhrel 1.jpg|thumb|कुल पोखरेलको यक तस्वीर]] == गीतअन == * यसपालि दसैँमा * आमा * जानुछ मलाई * यो यी यो यो * सुन मेरी मायालु * हुन्न र * भनेथ्यौ भनौँला * किन उदास * बोलाउँदा पनि बोल्दिनैँ * नेपाली जीवन == सन्दर्भअन == {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:जीवनी]] ef9ez8ubf30eqmwip8gp45q56r0sxne 0 17128 265665 258286 2026-05-15T20:14:39Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265665 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = कालु कुमाले | honorific_suffix = | native_name = कालु अवाले | native_name_lang = नेपाली | image =Kalu Kumale.jpg | caption = कालु कुमाले | birth_name = | birth_date = वि.सं. १९९० जेठ २७ गते | birth_place = थपाटहिटी, ओकुबहाल [[ललितपुर]] [[नेपाल]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = {{flagicon|नेपाल}} [[नेपाली]] | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = | education = सामान्य लेखपढ | alma_mater = | occupation = परम्परागत [[मूर्तिकला]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = [[मूर्तिकला]], '''क्रोधकला शिरोमणि''' | notable_works = '''क्रोधकला''' | style = | influences = | influenced = | home_town = [[पाटन]], [[ललितपुर]] | salary = | height = | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = | term = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | spouse = स्व. लक्ष्मीमाया अवाले | partner = | children = राजेश अवाले, स्व. काजीरत्न अवाले, राकेश अवाले, स्व. सुरेन्द्र अवाले, बीरेन्द्र अवाले, सुरज अवाले, पुनमाया महर्जन, शोभा महर्जन | parents = सानु थकु कुमाले रे ज्ञानी थकु कुमाले | relatives = | callsign = | awards = [[गोरखा दक्षिण बाहु]] वि.सं. २०६२ <br /> क्रोधकला शिरोमणि वि.सं. २०७३ <br /> राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार (वि.सं. २०६८) <br/> अरनिको राष्ट्रिय ललितकला प्रज्ञा सम्मान <br/> | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} वि. सं. १९९० जेठ २७ गते [[पाटन]], [[ललितपुर]]का थपाटहिटी, ओकुबहालमी बा सानु कुमाले रे इज्या ज्ञानी थकुको कोखबठे जन्मिएया '''कालु कुमाले''' नेपाली [[मूर्तिकला]]का विकासमी महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन्या उत्कृष्ट स्रष्टाअन मध्ये एक हन्। परम्परागत [[मूर्तिकला]]मी लै क्रोध मूर्ति बनाउन्या अग्रणी व्यक्तित्वका रूपमी नेपाली कला क्षेत्रमी सुपरिचित उनी सात दशकबठे निरन्तर साधनारत् छन्।<ref>{{Cite web |url=http://baahrakhari.com/news-details/51518/2018-03-24 |title=माटोसँग कालुको साढे आठ दशक-बाह्रखरी डटकम |access-date=2019-08-05 |archive-date=2019-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730045645/http://baahrakhari.com/news-details/51518/2018-03-24 |url-status=dead }}</ref> '''क्रोधकला शिरोमणि''' उपाधिद्वारा<ref>[https://www.souryaonline.com/2017/09/153549.html क्रोध मूर्तिका ओस्ताज कुमाले-सौर्यअनलाइन डटकम]</ref> विभूषित उनरो वास्तविक नाउ कालु दक्षप्रजापति थकु हो। सगरमाथा प्रतिष्ठान नेपालको पन्ध्रौँ वार्षिकोत्सवको अवसरमी आयोजित कार्यक्रममी '''उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुन 'पासाङ'''' [[नन्दकिशोर पुन]]ले सो उपाधि प्रदान गरया: हन्।<ref>[https://www.deshkonews.com/archives/8611 सगरमाथा प्रतिष्ठानद्वारा मन्त्री राई लगायत सम्मानित-देशकोन्युज डटकम]</ref> मूर्तिकार कुमाले क्रोध [[मूर्तिकला]]का सबहै सिद्धहस्त व्यक्तित्वका रूपमी राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय रूपमी परिचित छन्। शान्त रे सरल व्यक्तित्वका धनी कुमाले क्रोध भावभङ्गीमी झल्कन्या बेजोड शैलीका [[मूर्तिकला]]का एकल धरोहरका रूपमी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमी परिचित छन्। क्रोध मुद्राका मूर्ति बनाएर आफूलाई विज्ञका रूपमी स्थापित गर्ने कुमालेले क्रोधकला शिरोमणिका अतिरिक्त प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु]], राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, ललितकला प्रज्ञा सम्मान<ref>{{Cite web |url=http://rajdhanidaily.com/94269/ |title=विजय रे कालुलाई राष्ट्रिय ललितकला प्रज्ञा सम्मान, ललितकलाका ३३ कलाकार पुरस्कृत-राजधानीडेली डटकम |access-date=2019-08-05 |archive-date=2021-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204013247/https://rajdhanidaily.com/94269/ |url-status=dead }}</ref>लगायत दर्जनौँ विभूषण, पुरस्कार, सम्मान आदि प्राप्त गरिसक्या छन्। ==बाल्यकाल== बाआमाका भैाती सन्तानमध्ये उन रे दिदीमात्र जीवित रयाकाले नानामी माया रे लाडप्यार हुर्किएका कालु कुमाले नानामी काम अद्दाहै [[च्याम्पटी]] घुमाउन, [[पाङ्ग्रा]] गुडाउन रे साथीभाइअनसँग बरालिवर हिँड्वर नै रमाउँथ्या। साधारण किसान भयाकाले उनरा बा प्रभातै बठे खेतको काममी जानथ्या। उनरो भण्या खेतबारीमी रुची थियेन। ==शिक्षादीक्षा== कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारणले कालु कुमालेले आफुले चाह्या जत्ति पडढु पाएनन्। त्यईबेला अइलजसो प्रशस्त स्कुल लै थिएनन्। साथीभाअनले पढ्या धेखीवर उनलाई पढ्न्या चाहना हुन्थ्यो। भैती जिद्दी गरेपछा बाले उनलाई गुरुकहाँ पढ्डु पठाया। पढ्ड्या किताब हराएपछ ता जान छाड्या। त्यईपछ त्यागलको पाठशालामी ले पढ्न थाले। ता लै १० रूपैँया शुल्क बुझाउन नसक्या हनाले पढ्ने तीब्र चाहना हुँनाहुनाई लै पढ्न्या अवसरबठे बञ्चित भयाः। उनरा बाले लै 'अक्षर चिनिहाल्यो अब किन पढ्नु पर्‍यो' भण्यापछा उनको पढाइ त्यतिकै छुट्यो। ==वैवाहिक जीवन== ==कलायात्रा== ==समाजसेवा== ==कालु कुमालेका प्रमुख कलाकृतिहरू== * बज्रकिला, प्रचण्डवीर, गरुड आदि (भिक्टोरिया एण्ड अल्बर्ट म्युजियम, [[लण्डन]]) (सन् १९६८-१९७२) * भैरव स्याङ्लुङ्ग, लामा मूर्ति, आधाकद सालिक र मेडिसिन लामाका मूर्तिहरू (तिम्बेतन ट्रेजिसनल मेडिसिन कलेज म्युजियम) * चारहाते [[भैरव]] ([[पाटन]] बालकुमारी मन्दिर, क्वाछेँ) * [[राधा]] र [[रुक्मिणी]] ([[कृष्ण मन्दिर]], भजनपाटी, शङ्खमूल) * [[भैरव]] र [[गणेश]] (बालकुमारी मन्दिर त्यागल, [[पाटन]]) * अष्टमातृका गण (गणेशभैरव सिंघिनी र व्याघिनीसहित) बिष्णुदेवी मन्दिर, [[सतुंगल]], [[काठमाडौँ]] * बज्र, [[पाटन]], महाबुद्ध मन्दिरअगाडि * बाराही, धन्वन्तरी बाराही मन्दिर, ज्वागल, [[पाटन]] * [[अजिमा]] (पाल्देन ल्हामु) नाम्ग्याल गुम्बा, धर्माशाला, हिमालञ्चल प्रदेश, [[भारत]] * बज्रपाणि बोधिसत्व, [[बज्रयोगिनी]], मैत्री गुम्बा, स्वयम्भू * [[बज्रयोगिनी]] र अजिमा(पाल्देनल्हामु), आनी गुम्बा, स्वयम्भू * बज्रभैरव मण्डला, फेल्ध्यालिङ्ग गुम्बा, स्वयस्भू * [[बज्रयोगिनी]], गुरु देवा रिम्पोछें, [[मङ्गोलिया]] * बज्रभैरव मण्डला, [[अजिमा]] (पाल्देनल्हामु), र बज्रभैरव (मेष सम्वर), हिमालयन हिलिङ्ग सेन्टर, [[बौद्ध]] * बज्रभैरव मण्डला, सेतो महाँकाल, चक्रसंबर, मेघसंबर, [[कपन गुम्बा]], [[कपन]], [[काठमाडौँ]] * कालो महाँकाल र [[बज्रयोगिनी]], सामतेलिङ गुम्बा, बौद्ध, [[काठमाडौँ]] * कालचक्र, मिरिक स्थित गुम्बा, [[दार्जिलिङ]] * छुइग्याल, सिपदाक, यमन्तक, कालो महाँकाल, सेतो महाँकाल साथै अन्य धेरै मूर्तिहरु, गाडेन जाङ्त्से थासाङ्ग नोर्लिङ्ग गुम्बा, कर्नाटक, दक्षिण [[भारत]] * बज्रपाणि बोधिसत्व, शेर्पा गुम्बा, फर्पिङ्ग * [[अजिमा]] (पाल्देन ल्हामू), यमन्तका (मेघसंबर) र छुइग्याल, थेग्चेन गुम्बा, [[बौद्ध]] * मेघसंबर, चक्रसंबर र अरू थुप्रै मूर्ति, ग्युतो तान्त्रिक युनिर्भसिटी, धर्मशाला, हिमाञ्चल प्रदेश [[भारत]] * कालो महाँकाल, छुइग्याल, सेल्कार गुम्बा तीनचुली, [[बौद्ध]] * सेरा ताम्दिन (भैरव र दाकिनी ८ थान), सेरा जे गुम्बा, मैसुर [[भारत]] * वोम्पो भैरव मूर्ति (५ थान), ध्यावादेवा, ताक्ला, मार्जित, नाम्पर ग्यालवा त्रितेन नोर्बुत्से वोम्पो गुम्बा, हल्चोक स्वयम्भू * कालचक्र, लद्दाख गुम्बा, लद्दाख, [[भारत]] * नाम्पर ग्यालवा २०० से.मी. बोम्पो अलग अलग आकृतिका [[भैरव]] मूर्तिहरू ५ थान, ध्यावादेवा, मार्जित, ताक्ला मेमर, गरुड, मेरीसहित १० थान, आम्दो गुम्बा, [[तिब्बत]], [[चीन]] * वार्सि भैरव शक्ति, घ्यावा ज्याम्सो, आम्दो, [[तिब्बत]] ==कार्यशाला== * आर्ट काउन्सिल [[बबरमहल]] वि.सं. २०६७— योङ आर्टिष्ट सर्कल, [[ललितकला क्याम्पस]] * गाडेन जाङ्त्से थोसाङ् गुम्बा, कर्नाटक, दक्षिण [[भारत]] * [[पाटन]] मछिन्द्रबहाल— आगम देवता संरक्षण समिति ==प्रदर्शनी== * [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]], कला कौशल विभाग, ललितकला संस्था, [[नक्साल]] (वि.सं. २०६२) * आर्ट काउन्सिल, [[बबरमहल]] (वि.सं. २०६५) * हस्तकला प्रबर्दन केन्द्र, [[पाटन]] औद्यौगिक क्षेत्र (वि.सं. २०४२) * भृकुटीमण्डप प्रर्दशनी कक्ष, [[काठमाडौँ]] (वि.सं. २०५२) * अक्षयश्वर महाविहार, पुल्चोक (वि.सं. २०६२) * योङ बुद्धिस्ट एशोसियसन नेपाल, लोक कीर्तिमहाविहार, [[पाटन]] (वि.सं. २०६३) * ओकुबहाल महाबुद्ध, [[ललितपुर]] महोत्सव (वि.सं. २०६३) * भिक्टोरिया र अल्वर्ट म्युजियम, [[लण्डन]], (सन् १९६३) * [[अरनिको]] कलेक्सनद्वारा [[लण्डन]], [[स्विट्जरल्यान्ड]] र जेनेभामा प्रदर्शन (सन् १९७१-१९७२) * [[चीन]]मा प्रदर्शनी (सन् २००७) * फुक्यानसन, [[ताइवान]]मा प्रदर्शनी (सन् १९९१) * कोरियन महायान बुद्धिष्ट एसोशियसन, [[कोरिया]] (सन् २००२) * सिङ्गापुर महायान बुद्धिष्ट सेन्टर, [[सिङ्गापुर]] (सन् १९९३) * बज्रयोगिनी मेडियसन सेन्टर, [[नेपाल]] (सन् १९९५) * कला प्रदर्शनी, [[टोकियो]], [[जापान]] (सन् १९८४) * नेपाली आर्ट प्रदर्शनी, [[जर्मनी]] (सन् १९७८) * तिब्बेतन ट्रयाडिशनल मेडिकल कलेज, [[ल्हासा]], [[चीन]] (सन् २००५) * गाडेन जाङ्ग्त्से थोसाङ् नोर्लिङ्ग मोनास्टिक युनिभर्सिटी, [[भारत]] (सन् २०००) * ग्युतो तान्त्रिक युनिभर्सिटी, धर्मशाला, [[भारत]] (सन् २००४) ==पुरस्कार== * प्रथम पुरस्कार (वि.सं. २०४२)— [[घरेलु तथा साना उद्योग विभाग]], हस्तकला प्रवर्द्धन शाखा * प्रथम पुरस्कार (वि.सं. २०४८)— हस्तकला प्रवर्द्धन शाखा एवं सेरामिक प्रवर्द्धन आयोजना * १० औं राष्ट्रिय उत्कृष्ठ उद्यमी पुरस्कार (वि.सं. २०५२)— घरेलु तथा साना उद्योग विकास समिति * राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार (वि.सं. ०६७/०६८)—संस्कृति तथा नागरिक उड्ययन मन्त्रालय, [[नेपाल सरकार]] ==पदक एवं उपाधि== * प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु]] (वि.सं. २०६२) तत्कालीन राजा [[ज्ञानेन्द्र शाह]]बाट * क्रोधकला शिरोमणि (वि.सं. २०७३) – सगरमाथा प्रतिष्ठान, [[नेपाल]] * 'लाइभ टाइम एचिभ्मेन्ट अवार्ड' (वि.सं. २०६२) – नेपाल कलाकार समाज * भोकेशनल अवार्ड (वि.सं. २०६१)—रोटरी क्लव, [[पाटन]] ==सम्मान/अभिनन्दन== * “वरिष्ठ कलाकार” सम्मान (वि.सं. २०६२)–[[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]], ललितकला संस्था * अरनिको राष्ट्रिय ललितकला प्रज्ञा सम्मान वि.सं. २०७५– नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान * श्रष्टा सम्मान वि.सं. २०७४– [[ललितपुर]] उद्योग वाणिज्य संघ * कलाकार सम्मान वि.सं. २०७५– नेपाल आर्ट भिलेज * राष्ट्रिय नागरिक सम्मान वि.सं. २०६१— नागरिक मञ्च [[नेपाल]] * राष्ट्रिय नागरिक सेवा सम्मान वि.सं. २०६४— जागृति समाज [[नेपाल]] * अभिनन्दन पत्र वि.सं. २०६२— [[ललितपुर महानगरपालिका]], वडा नं. ६ विकेन्द्रिकरण स्वास्थ्य, कार्यान्वयन समिति * “हना–पौ” २०६१ — ज्यापु समाज, यल * “हना–पौ” २०६३ — राष्ट्रिय प्रजापति समाज * “हना–पौ” २०६२ — गौतम बुद्ध प्रतिमा स्थापना निर्माण समिति, थेचो * प्रशंसापत्र, सन् २००७, गाडेन जाङ्ग्त्से थोसाङ्ग नोर्लिङ् गुम्बा, [[भारत]] * प्रशंसापत्र, सन् २००५, ग्युतो तान्त्रिक युनिभर्सिटी धर्मशाला, [[भारत]] * प्रशंसापत्र, सन् २००६, तिब्बेतन ट्रयाडिशनल मेडिकल कलेज, [[ल्हासा]], [[चीन]] * प्रशंसापत्र, सन् २००६, ट्रिटेन नोर्बुत्से मोनास्टेरी, स्वयम्भू * प्रशंसापत्र, फेडेरेशन अफ ह्याण्डीक्राफ्ट एशोसिएसन अप नेपाल र [[ललितपुर]] च्याम्वर अफ कमर्स * प्रशंसापत्र, सन् २०१८, काठमाडौँ युनिभर्सिटी, हात्तीवन, [[ललितपुर]] ==मानार्थ/विशिष्ठ सदस्य== * नेपाल ललितपुर प्रज्ञा प्रतिष्ठान * नेपाल हस्तकला महासंघ * [[नेपाल रेडक्रस सोसाइटी]] * रोटरी क्लव अफ पाटन दरवार क्षेत्र ==शिक्षा/स्वास्थ कोष== * बरिष्ठ मूर्तिकार कालु कुमाले जुनियर रेडक्रस छात्रवृत्ति कोष-[[नेपाल रेडक्रस सोसाइटी]] * बरिष्ठ मूर्तिकार कालु कुमा शिक्षा शिल्ड एवम् नगद पुरस्कार कोष-ज्यापु समाज यल * क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमाले शिक्षा/स्वास्थ्य कोष-नेपाल अपाङ्ग संघ * क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमाले/लक्ष्मी माया स्वास्थ कोष ==योगदान रे सहयोग== * गणेश मन्दिर पुनर्निर्माण– थपाहिटी, [[ललितपुर]] * ज्याठा गणेश पाटी पुनर्निर्माण– ज्याठा, [[ललितपुर]] * चैत्य जिर्णोद्धार–थपाहिटी, [[ललितपुर]] * १ नं पाटी निर्माण– बालकुमारी मसानघाट * तामाका भाडाकुडाहरू–रातो मच्छिन्द्रनाथ, मीमनाथ, बसुन्धारा [[ललितपुर]] र आदिनाथ [[चोभार]], [[काठमाडौँ ]] * क्लिनिक कोठा–स्वास्थ्य कार्यान्वयन समिति वडा भवन, ललितपुर उपमहानगर पालिका–६ * ५ फिटको बुद्ध मूर्ति– बुद्ध पोखरी, ठेचो, ललितपुर * ३५ से.मी नाग देवताको मूर्ति– मन्थली सिन्धुली * ७० से.मी बज्रपाणि बोधिसत्वको मूर्ति– पदमवर्ण महायानी महाविहार, ज्याठा [[ललितपुर]]-६ * ४५ से.मी दुर्गा भवानीको मूर्ति– प्रहरी प्रभाग, हरिसिद्धि ललितपुर-२८ * ३० स.मी दक्षिणकाली माई (ढुङ्गाको मूर्ति) सशस्त्र प्रहरी, दक्षिणकाली गण, हल्चोक स्वयम्भू [[काठमाडौँ]] * ५० से.मी [[अजिमा]] (पाल्देन ल्हामु)–लुम्ब्रुङ्ग रिम्पोछें, मैत्री गुम्बा, स्वयम्भू * ५० से.मी वज्रपाणी वौधिसत्व–मञ्जुश्री शासनधर गुरुवा, ज्याठा बहाल * ५० से.मी सिपिज्याल्मो–रिम्पोछें (गुम्बा प्रमुख), त्रितेन नोर्वृत्से वोम्पो गुम्बा, हल्चोक स्वयम्भू * असहाय, अन्धा–अपाङ्ग एवं बृद्ध–बृद्धाहरुको लागि आर्थिक सहयोग र विशेष अवसरहरुमा भोजन एवम् जिन्सी प्रदान * २०७२ बैशाख भूकम्प पिडित राहत सहयोग प्रदान * अन्य मठ मन्दिर, बिहार, गुम्बा, पाटी–पौवा, विद्यालय बार एशोसियशन, प्रहरी प्रभाग, स्वास्थ्य केन्द्र एवं थुप्रै सामाजिक एवं धार्मिक स्थल÷कार्यक्रमको लागि आर्थिक सहयोग, ==चित्र ग्यालरि== [[ललितपुर]]का हात्तिवनस्थित कालु आर्टस् एण्ड ह्याण्डिक्राफ्टमा क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमालेको ८७ औं जन्मोत्सवमी आयोजित कार्यक्रममी उनले सृजना अर्या कलाकृतीअन तथा कार्यक्रमका तस्बिरअन <gallery> Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony2.jpg|वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशी, क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमाले रे नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति केके कर्माचार्य Kalu Kumale5.jpg|कार्यक्रममा सहभागीहरू Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony9.jpg|कालु कुमालेको ८७ औं जन्मोत्सवमा सम्मान Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony8.jpg|कालु कुमालेको ८७ औं जन्मोत्सवमा सम्मान पत्र प्रदान गरिया Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony7.jpg|मूर्तिकार कालुको कृतित्व झल्किन्या पुस्तक सार्वजनिक Kalu Kumale1.jpg|कालु कुमाले Kalu Kumale's 87th Birthday ceremon3.jpg|कार्यक्रममी सहभागीअन Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony11.jpg|कार्यक्रममा सहभागीअन Satyamohan Joshi2.jpg|कार्यक्रममी आफनो मन्तब्य राख्दलाग्या वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशी K K Karmacharya2.jpg|कार्यक्रममी आफ्नो मन्तब्य राख्दलाग्या नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति केके कर्माचार्य Nepali art8.jpg|वार्सि Nepali art7.jpg|कालचक्र Nepali art6.jpg|सिंह कुबेर Nepali art5.jpg|सेतो महाकाल Nepali art4.jpg|गरुड Nepali art1.jpg|बज्र भैरब(महिषसम्वर) Nepali art.jpg|हिसीज्याम्सो </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य सूत्रअन== * [https://www.merosewa.com/listings/kalu-arts-handicraft/ Kalu Arts & Handicraft -मेरोसेवा डटकम] * [https://www.bbc.com/nepali/news-49334322 क्रोधमुद्रामा निपूर्ण ८७ वर्षीय मूर्तिकार अहिले पनि सक्रिय छन्।- बीबीसी नेपाली सेवा माइ भिडिओ] * [https://www.youtube.com/watch?v=0jLivWZwCLM&feature=youtu.be&fbclid=IwAR2Imb57VcPGMR1TUhKC-U4HxQDbCtCirLCdob3c5500_xvycDf9HT0fl1s क्रोधकला शिरोमणी कालु कुमाले वृत्तचित्र - यूट्युबमा] [[श्रेणी:नेपाली कलाकारअन]] [[श्रेणी:नेपाली मूर्तिकारअन]] j8zffqv5pe7uewrdq92z9bhk2xtkr01 0 17709 265676 264144 2026-05-15T23:08:53Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265676 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = बुसु लिमिटेड | logo = Busuu-landscape-logo.svg | screenshot = | caption = | url = {{url|busuu.com}} | alexa = {{IncreaseNegative}}[https://www.alexa.com/siteinfo/busuu.com १८,५५०] अक्टोबर २०१८<ref name="alexa">{{cite web |title=Alexa.com Traffic, Demographics and Competitors - Alexa |url=https://www.alexa.com/siteinfo/busuu.com |website=[[अलेक्सा इन्टरनेट|अलेक्सा डटकम]] |accessdate=१ जनवरी २०१९ |language=अङरेजी |archive-date=2019-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803104711/https://www.alexa.com/siteinfo/busuu.com |url-status=dead }}</ref> | type = भाषा सिकाई | language = [[अङरेजी भाषा|अङरेजी]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]], [[जर्मनेली भाषा|जर्मनेली]], [[इटालीयाली भाषा|इटालीयाली]], [[पोर्चुगाली भाषा|पोर्चुगाली]], [[चिनियाँ भाषा|चिनियाँ]], [[जापानी भाषा|जापानी]], [[पोल्याण्डि भाषा|पोल्याण्डि]], [[टुर्की भाषा|टुर्की]], [[रूसी भाषा|रूसी]], रे [[अरबी भाषा|अरबी]] | registration = आवश्यक (नि:शुल्क) | owner = बुसु अनलाइन एस एल | founder = बर्नहार्ड निजनर, सह-संस्थापक र एड्रिएन हिल्ति, सह-संस्थापक<ref>{{cite web|url=http://www.busuu.com/enc/about|title=About the founders|publisher=बुसु डटकम|accessdate=2008-08-08|last=|first=|archive-date=2015-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915221633/https://www.busuu.com/enc/about|url-status=dead}}</ref> | launch_date = १६ मे २००८ | location = [[लण्डन]], इङ्गल्याण्ड<ref>{{cite web |url=http://www.advantageaustria.org/gb/oesterreich-in-united-kingdom/news/lokal/2012-11-06-busuu.com-raises--3.5-million.en.html |title=busuu.com receives €3.5 million investment, moves its headquarters to London and welcomes lastminute.com co-founder Brent Hoberman as board adviser |last1= |first1= |last2= |first2= |date=६े नोभेम्बर २०१२ |website=www.advantageaustria.org/ |publisher= |accessdate=१३ मे २०१३ |mode=cs2 |postscript=. |archive-date=2015-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601031848/http://www.advantageaustria.org/gb/oesterreich-in-united-kingdom/news/lokal/2012-11-06-busuu.com-raises--3.5-million.en.html |url-status=dead }}</ref> | products = }} '''बुसु''' विश्व माइ सर्वाधिक बोलिने तथा लोकप्रिय भाषाहअन सिक्नका लागि शृजना गरिएको यक अनलाइन मञ्च हो जून वेब, [[आइओएस]] रे [[एण्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एण्ड्रोइड]] माइ उपलब्ध छ। यसले उक्त भाषाअनका मातृभाषीसँग विश्वभरि प्रयोगकर्ताहरूसँग अन्तर्क्रिया गर्न अनुमति दिन्छ।<ref>{{cite web |url= https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=98733745 |title=Busuu Online S.L.: Private Company Information - Businessweek|work=इन्भेष्टिङ डट बिजन्स विक डटकम|accessdate=22 October 2012}}</ref> हो हाल १२ वटा भाषा पाठ्यक्रमअन माइ उपलब्ध छ जस माइ [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]], [[जर्मनेली भाषा|जर्मनेली]], [[इटालियाली भाषा|इटालीयाली]], [[पोर्चुगाली भाषा|पोर्चुगाली]], [[चिनियाँ भाषा|चिनियाँ]], [[जापानी भाषा|जापानी]], [[पोल्याण्डि भाषा|पोल्याण्डि]], [[टुर्की भाषा|टुर्की]], [[रूसी भाषा|रूसी]] रे [[अरबी भाषा|अरबी]] लगायतका भाषाअन माइ समावेश छन्। सप्पै पाठ्यक्रमअा १५ वटा अन्तरमुखी भाषाअन माइ उपलब्ध छन्। यक वा अधिक पाठ्यक्रम भाषाअनको लागि स्वयम् गति पाठको माध्यमबाट सिक्नेअनले यस माइ कार्य गर्दछन्। पाठ माइ शब्दावली रे व्याकरण अध्ययन समावेश छ। प्रत्येक पाठको अन्त्य माइ, सिक्नेहरूले लिखित वा बोलेको कुराकानी माइ उनीअनले सिकेको भाषाको स्वदेशी मातृभाषी अनसँग अभ्यास गर्न सक्दछन्।<ref>{{cite web |url=https://www.busuu.com/en/it-works/busuu-methodology|title=The busuu methodology to language learning |publisher=बुसु डटमा|accessdate=२३ जनवरी २०१९}}</ref> जनवरी २०१९ सम्म, बुसुको समुदाय माइ ९ करोड भन्दा बढी दर्ता भएका प्रयोगकर्ताअन रहेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://thepienews.com/news/busuu-real-world-english-courses/|title=busuu app offering "real-world" English|publisher=द पाइ न्युज डटकम|accessdate=१६ जनवरी २०१९}}</ref> == इतिहास == बुसुलाई मे २००८ माइ बर्नहार्ड निस्नर रे एड्रियन हिल्तीले संयुक्त रूप माइ स्थापना अरेका थिए। कम्पनीले आफ्नो वेबसाइट निःशुल्क संस्करणको साथ सुरू गरेको थ्यो रे [[म्याड्रिड]] माइ यसको पहिलो कार्यालयको स्थापना गरिया: थ्यो। सन् २००९ माइ, भुक्तान सदस्यता मञ्चका सबै सुविधाअन माइ पहुँच गर्नका लागि परिचय गराइया: थ्यो रे सन् २०१० माइ, पहिलो बुसु मोबाइल अनुप्रयोगको शुरु गरिया: थ्यो।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/small-business-network/2017/mar/07/busuu-babble-language-learning-startups-adapt-thrive|title=From busuu to Babbel, language-learning startups adapt to thrive|last=जोलिन|first=लुसी|date=२०१७-०३-०७|website=द गार्जीयन|language=अङरेजी|access-date=२०१८-०९-१२}}</ref> बुसु [[क्यामेरून]] माइ बोलिन्या यक लोपोन्मुख भाषा बुसु माइ आधारित नामाकरण गरिया: हो। सन् १९८० को दशक माइ गरिएको एउटा जातीय अध्ययनका अनुसार त्यसबेला केवल आठ व्यक्तिअनले यो भाषा बोल्न सक्षम थिए। <ref name="Ltd2005">{{cite book|last=Ltd|first=Hymns Ancient & Modern|title=ThirdWay|url=https://books.google.com/books?id=teSrG5Vbc60C&pg=PA33|accessdate=1 January 2011|date=March 2005|publisher=Hymns Ancient & Modern Ltd|page=33}}</ref>सन् २०१० माइ बुसुले छोटो भाषाको पाठ्यक्रमको शृजना गर्या थ्यो जसले बुसु भाषा सिक्नका लागि प्रोत्साहित अद्दछ।<ref>{{Cite web|url=https://www.busuu.com/en/savebusuu|title=Save busuu|website=busuu.com|access-date=2019-01-12|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818234423/https://www.busuu.com/en/savebusuu/|url-status=dead}}</ref> सन्,२०१२ माइ प्रोफाउण्डर क्यापिटल र रे निजी लगानीकर्ताअनबठे यसले ३ करोड ५० लाख युरोको कोष सङ्कलन श्रङ्खला बन्द गरेपछि बुसुले मञ्चको कार्यप्रणाली माइ सुधार ल्याउँदै, विश्वव्यापी बजार माइ यसको सेवा क्षेत्रलाई विस्तार गरेको थ्यो।<ref>{{cite web |url= https://techcrunch.com/2012/10/20/language-learning-platform-busuu-raises-e3-5m-series-a-round-moves-to-london-to-scale-up/ |title=Language Learning Platform busuu Raises €3.5M Series A Round, Moves to London To Scale Up|accessdate=20 October 2012}}</ref> त्यस वर्षको अवधि माइ कम्पनीले आफ्ना कार्यालयअन रे कर्मचारीअनलाई [[लण्डन]] स्थित कार्यालय माइ सारेको थियो। बुसुको प्रधान कार्यालय त्यस बेलादेखि नै लण्डन माई अवस्थित छ। अप्रिल २०१४ मा, बुसुले शिक्षा कम्पनी पियरसनसँग साझेदारी गर्या थ्यो रे प्रयोगकर्ताअनले अङरेजी मान्यता प्राप्त जिएसइटि प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सक्दछन्।<ref>{{cite web |url= https://www.pearson.com/corporate/news/media/news-announcements/2014/04/pearson-english-announcesmajorpartnershipwithworldslargestsocial.html |title=Pearson English announces major partnership|accessdate=30 April 2014}}</ref> सन् २०१५ मा, विश्वव्यापी शिक्षा प्रकाशक म्याकग्र-हिल शिक्षा यस कम्पनी माइ रणनीतिक लगानीकर्ता बनेको थ्यो। प्रयोगकर्ताअनले त्यसपछि अङरेजी, स्पेनी, फ्रान्सेली, जर्मनेली, इटालियाली र पोर्चुगाली भाषामा सुरुवाती स्तर बठे माथिल्लो मध्यवर्ती स्तर सम्म म्याकग्रा-हिल शिक्षा प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सक्दछन्।<ref>{{cite web|url=https://www.busuu.com/en/how-to/mcgraw-hill-certificates|title=McGraw-Hill Education certificates|accessdate=10 January 2019|archive-date=24 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190124204016/https://www.busuu.com/en/how-to/mcgraw-hill-certificates|url-status=dead}}</ref> मे २०१६ मा, कम्पनीले संस्था, विश्वविद्यालय र व्यवसायअनको लागि भाषा सिक्ने मञ्चको लागि बुसुको सुरू गरेको थियो।<ref>{{cite web |url= https://www.busuu.com/en/org |title=busuu for Organisations|accessdate=23 January 2019}}</ref> मञ्चको प्रयोग गरि, सङ्गठनअनले आफ्ना विद्यार्थी वा कर्मचारीहरूलाई बुसुु भुक्तान सेवामा पहुँच प्रदान गर्दछन्। मञ्चले भाषा सिक्ने प्रयोगकर्ताहरूको प्रगति र समयको साथ अनुप्रयोगको प्रयोगको अवलोकन गर्न अनुमति दिन्छ। निजीकृत पाठ्यक्रमअन उबर जस्तै सङ्गठनहरूका लागि शृजना थरिया: थ्यो।<ref>{{cite web |url= https://www.engadget.com/2017/02/16/uber-uk-drivers-busuu-offer-english-test/ |title=Uber offers UK drivers free English course|publisher=इनग्याजेट|accessdate=16 February 2017}}</ref> बुसु भाषा सिक्नको लागी नयाँ प्रविधिहरूको अन्वेषण गर्न कटिबद्ध छ। सन् २०१७ मा, स्पेनी भाषा माइ सक्रिय आवाजका पाठअनको प्रदान गर्दै, यो [[गुगल गृह]] सहायकको लागि एक प्रक्षेपण साझेदार बनेको थ्यो।<ref>{{Cite web|url=https://assistant.google.com/services/a/uid/0000005643111c52?hl=en-US|title=Learn Spanish with busuu on Google Assistant|access-date=2019-10-05|archive-date=2021-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425154116/https://assistant.google.com/services/a/uid/0000005643111c52?hl=en-US|url-status=dead}}</ref> सन् २०१७ मा यसले [[स्पेनी भाषा]] सिक्नका लागि एक आभासी वास्तविक अनुप्रयोगको सुरू गरेको थ्यो जुन [[अोकुलस गियर]] रे [[अोकुलस गो]]को लागी उपलब्ध छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.oculus.com/experiences/gear-vr/1644221912279007/|title=Learn Spanish in VR with busuu|date=4 May 2018}}</ref> सन् २०१८ मा, बुसुले अमेजनको अलेक्सा मञ्चको लागि यक बोध परीक्षणको सुरु गरेको थ्यो।<ref>{{Cite web|url=https://thepienews.com/news/busuu-plugs-intelligent-personal-assistants/|title=busuu plugs into 'intelligent assistants'|date=4 May 2018}}</ref> == अवधारणा == === भाषा पाठ्यक्रमअन === बुसुले सामाजिक अध्ययनको सञ्चारात्मक तत्वअनलाई स्व अध्ययनका मद्दतले भाषा सिक्ने माइ समाहित गर्दछ। यसको वेबसाइट रे मोबाइल अनुप्रयोगअनको मार्फत, बुसुले १२ वटा भाषा पाठ्यक्रमअन निःशुल्क रे भुक्तान तरिका मार्फत पहुँच प्रदान अद्दछ। यसले समाहित १५ वटा अन्तरमुखी भाषाअजको अध्ययनलाई समावेश गर्दछ।<ref>{{cite web |url=https://blog.busuu.com/find-your-level/ |title=तपाईको तह पत्ता लगाउनु होस्}}</ref> अध्ययन सामग्री विषयवस्तु पाठ माइ विभाजित गरिया: छ। यो प्रत्येक साझा कुराकानी परिदृश्यअनको वरिपरि आधारित छ। पाठ माइ शब्दावली, व्याकरण अभ्यास, उच्चारण अभ्यास, अन्तर्क्रियात्मक सामान्य ज्ञान रे बुसु समुदायका सदस्य भएका देशीभाषीअनसँग कुराकानीको अभ्यास हुन्छ। सन् २०१९ माइ, बुसुले तेस्रो-पक्षीय सामग्रीअनको शुरुवात गरेको थ्यो जस माइ श्रव्य दृश्य रे लेखअन [[द न्यू योर्क टाइम्स]] रे [[द इकोनोमिष्ट]]बठे लेखिएको थ्यो जसले सिक्नेअनलाई भाषा प्रयोगको वास्तविक जीवनका उदाहरणअन बठे सिक्न अनुमति दिन्छ।<ref>{{cite web|url=https://download.cnet.com/news/busuu-language-app-now-offers-new-york-times-and-economist-courses/|title=busuu language app now offers 'New York Times' and 'Economist' courses|accessdate=24 January 2019}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> म्याकग्र-हिल एजुकेसनको साथ उनीअनको साझेदारीको माध्यमबठे, भाषा सिक्नेअनले अङरेजी, स्पेनी, फ्रान्सेली, जर्मनेली, इटालियाली रे पोर्चुगाली माइ सुरुवाती तह क रे मध्यवर्ती तह खको बीचको स्तर पूरा गर्ने प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सक्दछन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.busuu.com/en/how-to/mcgraw-hill-certificates |title=Archive copy |access-date=2019-10-05 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420033224/https://www.busuu.com/en/how-to/mcgraw-hill-certificates |url-status=dead }}</ref> परिक्षाअन संवाद, बोध रे उत्पादक सीपमा केन्द्रित छ। सबै पाठ्यक्रमअन निःशुल्क पहुँच योग्य छ रे भुक्तान गर्ने प्रयोगकर्ताअनका लागि थप अतिरिक्त सुविधा समावेश छ। व्याकरण निर्देशन, कथित र लिखित कुराकानी, दूरी दोहोर्‍याउने शब्दावली प्रशिक्षण रे अन्य सुविधाअन जस्तै अफलाइन रिती, केवल भुक्तानी गर्ने प्रयोगकर्ताअनका लागि मात्तरी उपलब्ध छ। <ref name=subscriptionAug12>{{cite web|url=http://www.busuu.com/enc/subscribe|title=Bussu Free versus Premium membership matrix|accessdate=20 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111018231007/http://www.busuu.com/enc/subscribe#|archive-date=2011-10-18|url-status=dead}}</ref> === समुदाय === मञ्चले सदस्यअनलाई उनीअनको लेखन रे बोल्ने कलाको अभ्यास गर्न अनुमति दिई सहयोगी शिक्षालाई प्रोत्साहित अद्दछ जस माइ उनीअनले सिकिरहेको भाषाको मूल वक्ता वा मातृभाषीअनको मद्दतले सप्पै विद्यार्थीअनले यक अर्काको काम सच्याउँदछन्। <ref>[https://www.busuu.com/en/how-to/help-others]</ref>तिनीअन असमक्रमित आवाज रेकर्डिङ वा पाठ वार्ता मार्फत कुराकानी गर्न सक्दछन्। यस तरीकाले, प्रत्येक बुसुका प्रयोगकर्ता दुबै विदेशी भाषाका विद्यार्थी वा उनीअनले पहिले नै बोल्न सक्ने भाषाअनका शिक्षक लै हुन्। == यिन लै हेर == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बहुभाषी वेबसाइटअन]] [[श्रेणी:सामाजिक सञ्जाल अन्तर्गतका भाषा शिक्षण वेबसाइटअन]] [[श्रेणी:विकिथन-१ माइ बनाइया वा सुधारिया लेखअन]] bh5gr14hfzk7ewfw4hz2yw4fa2t97pv 0 17820 265679 258528 2026-05-15T23:42:22Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265679 wikitext text/x-wiki '''मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअन''', सामाजिक सञ्जाल खेल, सामाजिक सञ्जाल सेवा र बढ्दो मोबाइल अनुप्रयोगअनको सफलता दर मापन गर्ने यक तरिका हो। सामान्यतया, मेट्रिकअन विशिष्ट मापन अवधि भरि वा अघिल्लो ३० दिनका नमुना प्रयोगकर्ताअनको सङ्ख्या गणना गरेर मापन गरिन्छ।<ref>{{cite web | title= द फेसबुक | url= http://joshuaopinion.com/2011/01/monthly-active-users-mau-definition-for-facebook/ | access-date= 2019-10-08 | archive-date= 2018-06-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20180628154516/http://joshuaopinion.com/2011/01/monthly-active-users-mau-definition-for-facebook/ | url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web | title = "इन्टरनेटका नियम र पेसाको बोलि: वेब अनुप्रषोगका लागि "मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू" भनेको के हो? | url = http://www.quora.com/Internet-Terms-Jargon/What-is-the-definition-of-Monthly-Active-Users-for-a-web-app}}</ref><ref>{{cite web | title = स्वतन्त्र इन्टरनेट शब्दकोष फार्लेक्स: मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता | url = http://acronyms.thefreedictionary.com/Monthly+Active+Users}}</ref><ref>{{cite web | title = एप्लिकेसन इनसाइट्स: मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू कसरी मापन गर्न सकिन्छ? | url = http://www.insidefacebook.com/2009/01/12/application-insights-how-exactly-is-mau-calculated/ | access-date = 2019-10-08 | archive-date = 2015-01-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150103070927/http://www.insidefacebook.com/2009/01/12/application-insights-how-exactly-is-mau-calculated/ | url-status = dead }}</ref><ref name=फेसबुक>{{cite web | title = फेसबुकले यसको मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता एल्गोरिदम परिवर्तन गरेको छ | url = https://thenextweb.com/socialmedia/2010/09/01/facebook-amends-its-monthly-active-user-algorithm/}}</ref><ref>{{cite web | title = फेसबुकले मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताहरूको प्रतिवेदन परिवर्तन गरेको छ | url = http://allfacebook.com/breaking-facebook-changes-reporting-to-monthly-active-users_b1386}}</ref><ref>{{cite web | title = फेसबुकको ५ बिलियन अमेरिकी डलरको सार्वजनिक प्रस्ताव, सङ्ख्याका आधारमा <nowiki>[रेखाचित्र]</nowiki> | url = http://marketingland.com/charts-facebooks-5-billion-ipo-by-the-numbers-5090}}</ref><ref>{{cite web | title = कसरी फेसबुकले पृष्ठका लागि मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता मापन गर्दछ| url = http://allfacebook.com/active-users-pages_b40725}}</ref><ref>{{cite web | title = मोबाइल अनुप्रयोगको रिटेन्सन कसरी मापन गर्ने | url = https://www.kumulos.com/2016/11/22/mau-vs-dau-measure-mobile-app-retention/ | access-date = 2019-10-08 | archive-date = 2020-11-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201108094013/https://www.kumulos.com/2016/11/22/mau-vs-dau-measure-mobile-app-retention/ | url-status = dead }}</ref> मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताको गणना गर्नाले कम्पनीको मूल्य निर्धारण गर्न माइ मद्दत गर्दछ। यसले मासिकका आधार माइ सहभागी हुने प्रयोगकर्ताअनको सङ्ख्या पत्ता लगाउँदछ रे उक्त साइटमा पुन फर्किने प्रयोगकर्ताअनको लै जानकारी दिन्छ। स्पष्ट रूप माइ, मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअनको पहिचान इ-डाँक वा प्रयोगकर्ता नाम द्वारा गर्न सकिन्छ। केयि कम्पनीअनका लागि, मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता लागि प्रवेश रे अन्तरक्रिया आवश्यक पर्दछ, यद्यपि कसले अन्तरक्रिया रचना गर्छ भन्ने कुरा कम्पनी अनुसार फरक पर्न सक्छ। मासिक आधार बाहेक, सक्रिय प्रयोगकर्ताअन दैनिक (दैनिक सक्रिय प्रयोगकर्ता) रे साप्ताहिक (साप्ताहिक सक्रिय प्रयोगकर्ता) रूप माइ मापन गर्न लै सकिन्छ। दैनिक सक्रिय प्रयोगकर्ता प्राय: पात्रो, खेल र डाँक जस्ता दैनिक प्रयोग हुने व्यवसायअनले प्रयोग गर्दछन्। साप्ताहिक मापन प्रायः सामाजिक सञ्जाल वा सन्देश विभागअन, मञ्च, विश्लेषण उपकरणअन र उत्पादकता अनुप्रयोगअनद्वारा प्रयोग गरिन्छ। मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता मेट्रिक, इमेल र बहीखाता /लेखा अनुप्रयोग जस्ता व्यापार-देखि-व्यापार अनुप्रयोगअनले प्रयोग गर्दछन्। == लोकप्रिय सामाजिक सञ्जाल माइ मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअनको गणना == लोकप्रिय सामाजिक सञ्जाल [[ट्विटर]] माइ मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता हुनका लागि कम्ती माइ ३० वटा अरूका ट्विटर खाता माइ पछ्याएको हुनुपर्ने रे पछ्याइएको कम्ती माइ १ भागको तीन भागले सो प्रयोगकर्तालाई पछ्याउनु पर्ने नियम कायम गरेको छ। मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअनलाई यक मैना भित्रमा, ट्विटरले प्रवेश गरेको आधार माइ गणना गर्दछ। [[फेसबुक]]ले मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता हुनका लागि यक मैना भित्र माज फेसबुक माइ प्रवेश रे प्रयोग गरेको हुनुपर्ने नियम कायम गरेको छ जस माइ प्रयोग भन्नाले फेसबुक माइ अन्तरक्रिया गर्नु हो जस्तै मनपराउनु, साझेदारी गर्नु, टिप्पणी गर्नु र सन्देश आदन प्रदान गर्नु र बाह्य सूत्रहरूद्वारा अन्य वेबसाइट माइ प्रवेश गर्नु भन्ने भुजिन्छ।<ref name=फेसबुक/> यदि प्रयोगकर्ताले ३०-दिनको अवधिमा कुनैपनि अन्तरक्रिया गर्दैन भने त्यो प्रयोगकर्ता निष्क्रिय मानिन्छ।<ref>{{cite web | title = फेसबुकले मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताहरूको प्रतिवेदन परिवर्तन गरेको छ | url = http://allfacebook.com/breaking-facebook-changes-reporting-to-monthly-active-users_b1386}}</ref> [[गूगल+|गुगल+]] माइ मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता हुनका लागि प्रयोगकर्ताको गुगल खाता हुनु पर्ने रे यक महिना सम्म माइ गुगला सेवाअन प्रयोग गर्नुपर्नेछ।<ref>{{cite web|url=https://www.investopedia.com/terms/m/monthly-active-user-mau.asp|title=इन्भेस्टोपिडियामा मासिक सक्रिय प्रषोगकर्ताका बारे माइ थप जानकारी |last=केन्टन|first=विल|date=४ फेब्रुअरी २०१८|website=इन्भेस्टोपिडिया|accessdate=२९ जनवरी २०१९}}</ref> == आलोचना == मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता मापन गर्ने प्रणाली रे मापन मेट्रिक सान्दर्भिक छ कि छैन भन्ने बारे माइ धेरै आलोचनाअन हुने गर्या छन्। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[१०० मिलियन भन्दा बढी सक्रिय प्रयोगकर्ताअन रह्या अनलाइन समुदायअनको सूची]] * [[खेलाडीहरूको गणनाका आधारमा सर्वाधिक खेलिया श्रव्य दृश्य खेलअनको सूची]] * [[खेलाडीअनको गणनाका आधार माइ सर्वाधिक खेलिया मोबाइल खेलअनको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीअन == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:इन्टरनेट]] [[श्रेणी:विकिथन-१ माइ बनाइया वा सुधारिया लेखअन]] tl68xb9ratvjv82udxmjjz4mqa7wgyk 0 18305 265673 264141 2026-05-15T22:55:43Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265673 wikitext text/x-wiki {{Proofreader needed}} {{Infobox software | name = फेसबुक म्यासेञ्जर | logo = Facebook Messenger logo 2025.svg | logo size = 100px | screenshot = Mark Zuckerberg on stage at Facebook's F8 Developers Conference 2015 (16748468719).jpg | caption = Présentation de la plateforme Messenger | collapsible = | author = | developer = [[फेसबुक निगम]] | released = {{Start date and age|2011|08|09}} | ver layout = stacked | operating system = वेब, [[एण्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एण्ड्रोइड]], [[आइओएस]], [[विण्डोज फोन]], [[विण्डोज ८]], [[विण्डोज १०]] | platform = | size = २७९.१ मेगाबाइट (आइओएस)<ref>{{Cite web|url=https://apps.apple.com/us/app/messenger/id454638411|title=म्यासेञ्जर|website=एप स्टोर|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी|access-date=2019-08-20}}</ref>{{Break}} ३४.९६ मेगाबाइट (एण्ड्रोइड)<ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.facebook.orca&hl=en_US|title=Messenger – Text and Video Chat for Free - Apps on Google Play|website=play.google.com|language=अङरेजी|access-date=2019-08-20}}</ref> | language = नेपाली, अफ्रिकी, अल्बानियाली, अमहरी, अरबी, अर्मेनियाली, आसामी, अजरबैजानी, बसिक, बेलारूसी, बाङ्ला, बोस्नियाली, ब्रिटन, बुल्गेरियाली, बर्मी, क्याटलान, सोबुवानो, कोर्सिकान, क्रोएसियाली, चेक, डेनमार्की, डच, अङ्ग्रेजी (बेलायत), अङ्ग्रेजी (अमेरिका), एस्पेरान्तो, इष्टोनियाली, फारोई, फिलिपिनो, फिनल्यान्डि, फ्रान्सेली (क्यानडा), फ्रान्सेली (फ्रान्स), फ्रिसीयाली, फुला, ग्यालिक, जर्जियाली, जर्मनेली, युनानी, गुवारानी, गुजराती, हाइटियाली क्रिओल, हौसा, यहूदी, हिन्दी, हङ्गेरीयाली, आइसल्याण्डि, बहासा इण्डोनेसिया, आयरल्याण्डि, इटालीयाली, जापानी, जापानी (कन्साई), जाभानी, कन्नड, कजाख, खमिर, रूवाण्डाली, कोरियाली, कुर्दिश (कुरमाञ्जी), किर्गी, लाओ, ताल्भियाली, लिथुआनियाली, म्यासेडोनियाली, मलगासी, मलाय, मलायलम, माल्टाली, मराठी, मङ्गोलियाली, बोकमल, नर्बेली, ओरिया, पाश्तो, फारसी, पोल्यान्डि, पोर्चुगाली (ब्राजिल), पोर्चुगाली (पोर्चुगल), पञ्जावी, रोमानियाली, रूसी, सर्बियाली, शोना, सरलीकृत चिनियाँ (चीन), सिन्हला, स्लोभाकी, स्लोभेनियाली, सोमाली, सोरानी कुर्दिश, स्पेनी, स्पेनी (स्पेन), स्वाहिली, स्वीडेनी, सिरियाक, ताजिक, तमाझियाट, तमिल, ततार, तेलुगु, थाई, परम्परागत चिनियाँ (हङकङ), परम्परागत चिनियाँ (ताइवान), टुर्की, युक्रेनी, उर्दू, उज्बेक, भियतनामी, वेल्स र जाजा | language count = १११<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/login.php?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Flanguage|title=फेसबुक म्यासेञ्जर की भाषाअन|website=फेसबुक|language=अङरेजी|access-date=2019-08-25}}</ref> | genre = [[तत्काल सन्देश सेवा]] | license = [[फ्रिवेर]], [[स्वामित्व सफ्टवेयर|स्वामित्व]] | website = {{URL|https://www.messenger.com|Messenger.com}}<br/>{{URL|https://www.facebook.com/messages|fb.com/messages}} }} '''फेसबुक म्यासेञ्जर''' (सामान्य रूप मी म्यासेञ्जर कि नाउँ हताँ लै चिनिने)<ref>{{cite web |first=टिमोटि |last=स्टिनभोक |title=The Real Reason Facebook Is Forcing You To Download Messenger |url=http://www.huffingtonpost.com/2014/08/13/facebook-messenger_n_5674703.html |website=[[द हफिङटन पोष्ट]] |publisher=[[एओएल]] |date=August 13, 2014 |accessdate=March 24, 2017}}</ref> [[फेसबुक निगम]] हताँ विकसित यक तत्काल सन्देश प्रवाह अनुप्रयोग वा मञ्च हो।<ref>[http://www.rosbj.ru/2017/05/13/1250-%d1%81%d0%b0%d0%bc%d1%8b%d0%b5-%d0%bf%d0%be%d0%bf%d1%83%d0%bb%d1%8f%d1%80%d0%bd%d1%8b%d0%b5-%d1%81%d0%be%d1%86%d0%b8%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d0%b5-%d1%81%d0%b5%d1%82%d0%b8-2017/ Какие социальные сети самые популярные в 2017 году]</ref> मूल रूप मी सन् २००८ मी फेसबुक च्याटको रूप मी विकसित भया: येइ सेवालाई, कम्पनीले सन् २०१० मी आफ्नो सन्देश सेवा मी पुन: सुधार अरिवर अगष्ट २०११ मी स्वतन्त्र रूप मी [[आइओएस]] रे [[एण्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एण्ड्रोइड]] मी अनुप्रयोगअन जारी अर्‍या: थ्यो। कम्पनीले सन् २०१८ मी, म्यासेञ्जर मी आधारित सम्पर्क खिलाइ स्वतन्त्र फेसबुक पोर्टल हार्डवेयरको लै जारी अर्‍या: थ्यो। वर्षौं बठेइ, फेसबुकले बिभिन्न सञ्चालन प्रणालीअन खिलाइ नौला अनुप्रयोगअनको जारी अरि रह्या: छ। येइले यैको समर्पित वेबसाइट (म्यासेञ्जर डटकम) सुरू गर्दै सन्देश कार्यक्षमतालाई मुख्य फेसबुक अनुप्रयोग बाटि अलग अर्‍या: थ्यो। येइले प्रयोगकर्ताअनलाई [[वेबसाइट]] प्रयोग अद्द वा स्वतन्त्र अनुप्रयोगअन मध्ये यक डाउनलोड अद्द अनुमति दिन्छ। प्रयोगकर्ताअनले विभिन्न प्रकारका सन्देशअन (श्रव्य सम्पर्क सहित) जस्तै पाठ, तस्वीर, एनिमेसन, श्रव्य रे छोटा श्रव्य दृश्यअन अन्य प्रयोगकर्ताअनलाई वेबसाइट वा मोबाइल उपकरणअन मार्फत अतिरिक्त शुल्क बिना पठाउन सक्दछन्।<ref>{{Cite web|url = http://www.psafe.com/blog/messenger-vira-plataforma-de-apps/|title = Messenger vira plataforma de apps|date = |acessdate = |author = |publisher = |language = पोर्चुगाली}}</ref> नोभेम्बर २०१४ मी, फेसबुकले जारी अर्‍या: प्रतिवेदनका अनुसार, फेसबुक म्यासेञ्जरका करिब १.२ अरब प्रयोगकर्ताअन रह्या: छन्। == इतिहास == मार्च २००८ मी फेसबुक मी नौला तत्काल सन्देश सेवा मञ्चको सफल परीक्षण पश्चात् उक्त सुविधालाई "फेसबुक च्याट" <ref>{{cite web |first=माइकल |last=एरिङटन |title=Facebook To Launch Instant Messaging Service |url=https://techcrunch.com/2008/03/14/facebook-to-launch-instant-messaging-service/ |website=टेक क्रञ्च |publisher=एओएल |date=March 14, 2008 |accessdate=June 2, 2017}}</ref><ref>{{cite web |first=क्यारोलिना |last=म्याककार्थी |title=Report: Facebook IM service will debut soon |url=https://www.cnet.com/news/report-facebook-im-service-will-debut-soon/ |website=सिनेट |publisher=सिबिएस इन्टरएक्टिभ |date=March 14, 2008 |accessdate=June 2, 2017}}</ref>नामकरण अरिया: थ्यो जैलाइ बिस्तारै प्रयोगकर्ताअनका माझ अप्रिल २००८ मी जारी अरिया: थ्यो।<ref>{{cite web |first=मार्क |last=हेण्ड्रिकसन |title=Facebook Chat Launches, For Some |url=https://techcrunch.com/2008/04/06/facebook-chat-enters-pre-release-beta/ |website=टेक क्रञ्च |publisher=एओएल |accessdate=June 2, 2017}}</ref><ref>{{cite web |first=डान |last=फारबर |title=Facebook Chat begins to roll out |url=https://www.cnet.com/news/facebook-chat-begins-to-roll-out/ |website=सिनेट |publisher=सिबिएस इन्टरएक्टिभ |date=April 6, 2008 |accessdate=June 2, 2017}}</ref> फेसबुकले नोभेम्बर २०१० मी यैको तत्काल सन्देश मञ्चलाई पुन: सुधार गर्दै मार्च २०११ मी सन्देश सेवा बेलुगाको अधिग्रहण अर्‍या: थ्यो।<ref>{{cite web |first=एमजी |last=सिग्लर |title=Facebook Acquires Group Messaging Service Beluga In A Talent AND Technology Deal |url=https://techcrunch.com/2011/03/01/facebook-beluga/ |website=टेक क्रञ्च |publisher=एओएल |date=March 1, 2011 |accessdate=June 2, 2017}}</ref> कम्पनीले मार्च, २०११ मी आफ्नो स्वतन्त्र [[आइओएस]] रे एण्ड्रोइड मोबाइल अनुप्रयोगअनको सुरूवात अर्‍या: थ्यो। पछा अक्टोबर २०११ मी, फेसबुकले ब्ल्याकबेरी संस्करणको सुरूवात अर्‍या: थ्यो।<ref>{{Cite web |url=http://www.tudosobrefacebook.com.br/index.php/2011/08/facebook-messenger-a-novidade-do-facebook-para-celular/ |title=Tudo sobre Facebook-Facebook Messenger |accessdate=21/11/2012 |archive-date=2020-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604003151/http://www.tudosobrefacebook.com.br/index.php/2011/08/facebook-messenger-a-novidade-do-facebook-para-celular/ |url-status=dead }}</ref> मार्च २०१४ मी कम्पनीले विण्डोज फोन खिलाइ लै अनुप्रयोग जारी अर्‍या: थ्यो तथापि, यै मी आवाज सन्देश रे वार्ता शीर्षक जस्ता सुविधाहरूको अभाव रह्या: थ्यो। अप्रिल २०१४ मी, [[फेसबुक]]ले तत्काल सन्देश सुविधालाई मुख्य फेसबुक अनुप्रयोग बठेइ हटाइने रे उक्त सेवा प्रयोग अद्द खिलाइ प्रयोगकर्ताअनले छुट्टै तत्काल सन्देश सेवा प्रदान अद्या अनुप्रयोगलाई डाउनलोड गर्नुपर्ने घोषण अर्‍या: थ्यो।<ref>{{Cite web|url=http://www.techtudo.com.br/tudo-sobre/s/facebook-messenger.html | title=Facebook Messenger sobre-TechTudo |accessdate=21/11/2012}}</ref> जुन २०१४ मी, फेसबुकले डेभिड मार्कसलाई उप-प्रमुख बन्न खिलाइ निमन्त्रणा दिया: थ्यो।<ref>{{Cite web|language=फ्रान्सेली|author=Anouc Seydtaghia|title=A la tête de Messenger, le Suisse David Marcus va bouleverser le service clien|date=2018-01-19||url=https://www.letemps.ch/economie/tete-messenger-suisse-david-marcus-va-bouleverser-service-client|=|pages=}}</ref> मे २०१८ मी, उनले उक्त पद त्याग्या थ्या। <ref>{{Cite web|language=फ्रान्सेली||author=Anouch Seydtaghia|title=Le Suisse David Marcus quitte la direction de Messengerdate=2018-05-09|url=https://www.letemps.ch/economie/suisse-david-marcus-quitte-direction-messenger|accessdate=2019-06-18|pages=}}</ref> आइओएस अनुप्रयोगको आइप्याड अनुकूलित संस्करण जुलाई २०१४ मी जारी अरिया: थ्यो। अप्रिल २०१५ मी, फेसबुकले म्यासेञ्जर खिलाइ वेबसाइटको सुरुवात अर्‍या थ्यो। टिजेन अनुप्रयोगलाई १३ जुलाई २०१५ मी जारी अरिया: थ्यो। फेसबुकले अप्रिल २०१६ मी म्यासेञ्जर विण्डोज १० खिलाइ सुरु अर्‍या: थ्यो। अक्टोबर २०१६ मी, [[फेसबुक]]ले, फेसबुक म्यासेञ्जर लाइटको जारी अर्‍या: थ्यो। <ref name=अनलाइनखबर>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/10/486190|title=फेसबुकले ल्यायो मिनी मेसेन्जर एप ‘मेसेन्जर लाइट’|author=|date=२०७३ असोज १८|work=अनलाइन खबर|accessdate=२०७६ पुस २१}}</ref> यै संस्करण म्यासेञ्जरको नानो संस्करण हो जै मी सुविधा कम छन्। अनुप्रयोग मुख्य रूप मी पुरानो एण्ड्रोइड फोन रे उच्च गतिका इन्टरनेट व्यापक रूप मी उपलब्ध नभया क्षेत्रअन मी लक्षित छ।<ref name=अनलाइनखबर/> अप्रिल २०१७ मी, उक्त फेसबुक म्यासेञ्जर लाइटलाई १३२ भन्दा बढी देशहरूमा विस्तार अरिया: थ्यो। मे २०१७ मी, फेसबुकले एण्ड्रोइड रे [[आइओएस]] मी म्यासेञ्जर खिलाइ बनावटलाई परिवर्तन अर्‍या: थ्यो।<ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/736216|title=फेसबुक मेसेन्जरको नयाँ संस्करण, के छन् विशेषता ?|author=|date=माघ २०७५|work=अनलाइन खबर|accessdate=पुस २०७६}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://technologykhabar.com/2017/05/21/12442/|title=फेसबुक म्यासेन्जर नयाँ डिजाइनमा, चलाउन झनै सजिलो|author=|date=|work=प्रविधि खबर|accessdate=पुस २०७६}}</ref> फेसबुकले नोभेम्बर २०११ मी सीमित बिटा परीक्षण मी विण्डोज ७ खिलाइ म्यासेञ्जर प्रोगामको घोषणा अर्‍या: थ्यो।<ref>{{Cite web|url=http://g1.globo.com/tecnologia/noticia/2011/12/facebook-lanca-versao-do-messenger-para-windows-7.html | title=Facebook lança versão do Messenger para Windows-G1 |accessdate=21/11/2012}}</ref> अर्को महिना, [[इजरायल|इजरायली]] ब्लग टेक आइआइटीले उक्त प्रोग्रामका लागि डाउनलोड सूत्रको चुहावट गरेको पछि फेसबुकले पुष्टि गरेको थियो र आधिकारिक रूपमा उक्त प्रोग्रामलाई जारी गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://info.abril.com.br/noticias/blogs/download-da-hora/windows/facebook-messenger-ganha-versao-para-windows/ |title=Facebook Messenger ganha versão para Windows|accessdate=21/11/2012}}</ref> प्रोगाम अन्ततः मार्च २०१४ मा बन्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://olhardigital.uol.com.br/noticia/40565/40565 |title=Facebook Messenger para Windows será desativado-Olhar Digital |accessdate=28/02/2014 |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118075750/http://olhardigital.uol.com.br/noticia/40565/40565 |url-status=dead }}</ref> फायरफक्स वेब ब्राउजर एड-अन डिसेम्बर २०१२ मा जारी गरिएको थियो, तर मार्च २०१४ मा यसलाई पनि बन्द गरिएको थियो। डिसेम्बर २०१७ मा, फेसबुकले १३ बर्ष भन्दा कम उमेरका व्यक्तिअन खिलाइ नौलो अनुप्रयोग म्यासेञ्जर किड्सको घोषणा अर्‍या: थ्यो। अनुप्रयोगको मानक संस्करणको तुलना मी केयि भिन्नताअनको साथ यो प्रस्तुत भया: थ्यो। सन् २०१९ मी, फेसबुक म्यासेञ्जरले सन् २०११ देखि २०१९ सम्म मी यो दशकको दोस्रो सबैभन्दा डाउनलोड अरिया: मोबाइल अनुप्रयोग भया घोषणा अर्‍या: थ्यो। <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-50969988|title=फेसबुकका चार एप गएको दशकमा 'सबैभन्दा धेरै पटक डाउनलोड'|author=बिबिसी नेपाली|date=२ जनवरी २०२०|work=|accessdate=५ जनवरी २०२०}}</ref>डिसेम्बर २०१९, फेसबुक म्यासेञ्जरले प्रयोगकर्ताअनलाई केवल मोबाइल नम्बरको प्रयोग अरिवर प्रवेशलाई समर्थन अद्द छाड्या थ्यो।<ref>{{cite web|url=https://www.nayamedia.com/social-media/2019/12/29/43097/|title=म्यासेन्जरमा खाता खोल्न फेसबुक खाता अनिवार्य|author=|date=|work=नयाँ मिडिया|accessdate=पुस २०७६}}</ref> प्रयोगकर्ताहरूलाई यै सेवा प्रयोग अद्द खिलाइ फेसबुक खाता मी अनिवार्य रूप मी प्रवेश गर्‍या: हुनु पर्दछ। <ref>{{Cite web|url=https://www.androidcentral.com/facebook-no-longer-allows-users-sign-messenger-just-phone-number|title=फेसबुक म्यासेञ्जर}}</ref> == विशेषता == निम्नलिखित तालिका फेसबुक मेसेन्जर मी समावेश सुविधाअन कि तालिका हो। भौगोलिक सेवा क्षेत्र र कै उपकरण मी तनअन उपलब्ध छन् भँण्ण्या बारेमी लै येइ ले जानकारि दिन्छ: {| class="wikitable" |- ! विशेषता !! थप गरियाः मिति !! विवरण !! मञ्चअन !! उपलब्धता |- | बिन फेसबुक खाताइ खाता खोल्ल सकीन्या || डिसेम्बर २०१२ || एण्ड्रोइड प्रयोगकर्ताअन ले अनुप्रयोग मैं फेसबुक खाता बिनाइ खाता खोल्ल सक्दान् जै मी नाउँ रे फोन नम्बर मात्तरी आवश्यक पड़न्छ।<ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=No Facebook Account Required: Facebook Messenger For Android Lets You Sign Up With Just A Phone Number |url=https://techcrunch.com/2012/12/04/messenger-no-facebook-account/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=December 4, 2012 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |first=टोमियो |last=जिरोन |title=Facebook Messenger Takes On SMS, With No Account Needed |url=https://www.forbes.com/sites/tomiogeron/2012/12/04/facebook-messenger-takes-on-sms-with-no-account-needed/ |website=फोर्ब्स |date=December 4, 2012 |access-date=March 25, 2017}}</ref> || मोबाइल || विश्वव्यापी |- | प्रत्यक्ष सन्देश सेवा || अक्टोबर २०१३ || प्रयोगकर्ता सित आफुना सम्पर्क सूची मैं और प्रयोगकर्ता को फोन नम्बर भयाः खणण मैं, तसा प्रयोगकर्ता साथी नभया लै सन्देश पठाउन सक्दान्।<ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=To Assimilate SMS, Facebook’s Android Messenger Tries Letting You Reach Non-Friends By Phone Number |url=https://techcrunch.com/2013/10/29/facebook-messenger-phone-number/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=अक्टोबर २९, २०१३ |access-date=मार्च २५, २०१७}}</ref><ref name="No longer need to be friends"/> || सप्पै || विश्वव्यापी |- | वार्ता अङ्कित प्रतिमा || अप्रिल २०१३ || सम्पर्क व्यक्तिको तस्वीरका साथ एक गोलाकार प्रतिमा प्रदर्शन गर्दछ।<ref>{{cite web |title=Chat Heads come to Facebook Messenger for Android |url=https://www.theverge.com/2013/4/12/4216838/facebook-updates-messenger-adds-chat-heads |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=१३ अप्रिल २०१३ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=एरिक |last=रेभेन्सक्राफ्ट |title=Chat Heads Come To Facebook Messenger Without Facebook Home, Regular App Updated To Prepare For Home Arrival |url=http://www.androidpolice.com/2013/04/12/chat-heads-come-to-facebook-messenger-without-facebook-home-regular-app-updated-to-prepare-for-home-arrival/ |website=एण्ड्रोइड पुलिस |date=१२ अप्रिल २०१३ |access-date=मार्च २५, २०१७}}</ref> || मोबाइल || विश्वव्यापी |- | रकम स्थानान्तरण || मार्च २०१५ || अमेरिकी प्रयोगकर्ताहरूका माझ सीमित यो सेवाले साथीहरूलाई रकम स्थानान्तरण गर्ने सुविधा प्रदान गर्दछ।<ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook Introduces Free Friend-To-Friend Payments Through Messages |url=https://techcrunch.com/2015/03/17/facebook-pay/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=१७ मार्च २०१५ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=एलिस |last=थ्रुङ |title=You’ll soon be able to send money through Facebook Messenger |url=https://qz.com/364472/youll-soon-be-able-to-send-money-through-facebook-messenger/ |website=क्वार्ज |publisher=एटलान्टिक मिडिया |date=१७ मार्च २०१५ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref> अप्रिल २०१७ मा, यो सेवालाई विस्तार गरिएको थियो जसले समूह भुक्तान समर्थन गरेको थियो।<ref>{{cite web |first=निकोल |last=लि |title=Facebook brings group payments to Messenger |url=https://www.engadget.com/2017/04/11/facebook-messenger-group-payments/ |website=इनग्याजेट |publisher=एओएल |date=११ अप्रिल १०१७ |access-date=११ अप्रिल २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=साराह |last=पेरेज |title=Facebook Messenger now supports group payments |url=https://techcrunch.com/2017/04/11/facebook-messenger-now-supports-group-payments/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=११ अप्रिल २०१७ |access-date=११ अप्रिल २०१७}}</ref> || मोबाइल || अमेरिका |- | सम्पर्क || जनवरी २०१३ || जनवरी २०१३ मा, फेसबुकले [[क्यानाडा]]का प्रयोगकर्ताहरूमा वेब सम्पर्क सेवा थप गरेको थियो।<ref>{{cite web |first=जे |last=ओ डेल |title=Facebook now has voicemail — and voice calling in Canada |url=https://venturebeat.com/2013/01/03/facebook-now-has-voicemail-and-voice-calling-in-canada/ |website=भेन्चरबिट |date=३ जनवरी २०१३ |access-date=२ जुन २०१७ |archive-date=2020-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024034853/https://venturebeat.com/2013/01/03/facebook-now-has-voicemail-and-voice-calling-in-canada/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |first=एलिस |last=ह्यामबर्गर |title=Facebook tests free voice calling in Messenger app |url=https://www.theverge.com/2013/1/3/3832250/facebook-messenger-voip-calling |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=३ जनवरी २०१३ |access-date=२ जून २०१७}}</ref> त्यसको केही दिनपछि यसले उक्त सेवा [[अमेरिका]]मा विस्तार गरेको थियो।<ref>{{cite web |first=देभेन्द्र |last=हरद्वार |title=Facebook quietly brings voice calls to U.S. iPhone owners |url=https://venturebeat.com/2013/01/16/facebook-messenger-iphone-voice-calls/ |website=भेन्चरबिट |date=१६ जनवरी २०१३ |access-date=२ जून २०१७ |archive-date=2020-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930053403/https://venturebeat.com/2013/01/16/facebook-messenger-iphone-voice-calls/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |first=एलिस |last=ह्यामबर्गर |title=Facebook launches free calling for all iPhone users in the US |url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3883538/facebook-launches-free-calling-in-messenger-for-iphone-us |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=१६ जनवरी २०१३ |access-date=२ जून २०१७}}</ref> अप्रिल २०१५ मा, मेसेन्जरले विभिन्न देशहरूमा श्रव्य दृश्य सम्पर्क सेवाको सुरुवात गरेको थियो।<ref name="600 million users">{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook Messenger Launches Free VOIP Video Calls Over Cellular And Wi-Fi |url=https://techcrunch.com/2015/04/27/facebook-messenger-video-chat/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=२७ अप्रिल २०१५ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=होप |last=किङ |title=Facebook Messenger now lets you make video calls |url=http://money.cnn.com/2015/04/27/technology/facebook-messenger-mobile-video-call/ |publisher=सिएनएन |date=२७ अप्रिल २०१५ |access-date=२४ मार्च २०१७ |archive-date=2020-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205104948/https://money.cnn.com/2015/04/27/technology/facebook-messenger-mobile-video-call/ |url-status=dead }}</ref> अप्रिल २०१६ मा, समूह श्रव्य सम्पर्कमा ५० जनासम्म एकैसाथ सहभागी हुन सक्ने गरि सेवालाई परिमार्जन गरिएको थियो। <ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook Messenger launches Group Calling to become your phone |url=https://techcrunch.com/2016/04/20/facebook-messenger-group-calling/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=२० अप्रिल २०१६ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=किया |last=कोकालितचिभा|title=Facebook Adds Free Group Voice Calls to Its Messenger App |url=http://fortune.com/2016/04/20/messenger-group-voice-calls/ |website=फर्च्युन |publisher=टाइम, निगम |date=२० अप्रिल २०१६ |access-date=२ जून २०१७}}</ref> सोही वर्षको डिसेम्बरमा, समूह श्रव्य दृश्य सम्पर्कमा पनि सोही सुविधालाई थप गरिएको थियो।<ref>{{cite web |first=निक |last=स्टाट |title=Facebook Messenger now lets you video chat with up to 50 people |url=https://www.theverge.com/2016/12/19/14006752/facebook-messenger-group-video-chat-feature-update |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=१९ डिसेम्बर २०१६ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=केन |last=युङ |title=Facebook Messenger now supports group video chat |url=https://venturebeat.com/2016/12/19/facebook-messenger-now-supports-group-video-chat/ |website=भेन्चरबिट |date=१९ डिसेम्बर २०१६ |access-date=२ जून २०१७ |archive-date=2020-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202011728/https://venturebeat.com/2016/12/19/facebook-messenger-now-supports-group-video-chat/ |url-status=dead }}</ref> जुन २०१७ मा, फेसबुकले प्रयोगकर्तालाई उनीहरूको अनुहारको शीर्षमा फेसबुकको प्रतिक्रियाहरूको कार्टुन समाविष्ट संस्करणहरू थप्ने क्षमता दिन श्रव्य दृश्य सम्पर्कलाई अद्यावधिक गरेको थियो। जस्तै रोइरहेको अनुहारको लागि आँसु र त्यस्तै विभिन्न खालमा कम्प्युटरद्वारा निर्मित चरित्रहरू र इमोजीहरू समावेश छन्। यसको अतिरिक्त, प्रयोगकर्ताहरूले पर्दा चित्रण खिच्न र प्रत्यक्ष छनौट सामग्रीमा रङ्ग र प्रकाश परिवर्तन गर्न पनि सक्षम छन्।<ref>{{cite web |first=चेम |last=गार्टेनबर्ग |title=Facebook adds animated reactions and filters to Messenger video chats |url=https://www.theverge.com/2017/6/26/15874266/facebook-messenger-animated-reactions-emoji-filters-masks-live-video-chat |website=द भर्ज|publisher=भोक्स मिडिया |date=२७ जुन २०१७ |access-date=२० जुलाई २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=लुकनास |last=म्याटनी |title=Facebook brings new masks, filters and reactions to Messenger video chat |url=https://techcrunch.com/2017/06/26/facebook-brings-filters-reactions-and-new-masks-to-messenger-video-chat/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल|date=२६ जून २०१७ |access-date=२० जुलाई २०१७}}</ref> || मोबाइल || विश्वव्यापी |- | स्थान साझेदारी || जुन २०१५ || यदि प्रयोगकर्ता आफैँ उक्त ठाउँमा नभए पनि प्रयोगकर्ताहरूले "स्थान" नामक कुञ्जी थिची कुनै पनि स्थान चिह्नित गर्न सक्ने क्षमता सहित नक्साको अवलोकन गर्न सक्दछन्।<ref>{{cite web |first=क्रिस |last=वेल्च |title=Facebook Messenger now lets you send friends a map with your location |url=https://www.theverge.com/2015/6/4/8732245/facebook-messenger-location-sharing |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=४ जुन २०१५ |access-date=२८ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=म्याट |last=सुइडर |title=Your exact location can be shared in Facebook Messenger |url=http://www.techradar.com/news/software/applications/facebook-messenger-app-share-location-1295848 |website=टेक रेडर |publisher=फ्युचर पिएलसी |date=५ जुन २०१५ |access-date=२८ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=नेट |last=स्वानर |title=Facebook Messenger now has a more direct way to share your location |url=https://thenextweb.com/facebook/2015/06/04/facebook-messenger-now-has-a-more-direct-way-to-share-your-location/ |website=द नेक्स्ट वेब |date=४ जुन २०१५ |access-date=२८ मार्च २०१७}}</ref> मार्च २०१७ मा, प्रयोगकर्ताहरूलाई अस्थायी रूपमा एक स्थानमा एक घण्टाको लागि साथी वा साथीहरूको समूहसँग उनीहरूको स्थान साझेदारी गर्न यसले प्रत्यक्ष स्थान साझेदारीलाई परिचय गराएको थियो।<ref>{{cite web |first=केसी |last=न्युटन |title=Facebook Messenger adds temporary live location sharing |url=https://www.theverge.com/2017/3/27/15055408/facebook-messenger-location-sharing-live |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=२७ मार्च २०१७ |access-date=२८ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook Messenger now lets you privately share your Live Location for an hour |url=https://techcrunch.com/2017/03/27/facebook-messenger-live-location/ |website=टेक क्रच्च |publisher=एओएल |date=२७ मार्च २०१७ |access-date=२८ मार्च २१७}}</ref><ref>{{cite web |first=माइक |last= |title=Facebook Messenger's Live Location helps you track friends |url=https://www.cnet.com/news/facebook-messenger-live-location-wants-to-help-you-find-your-friends/ |website=सिनेट |publisher=सिबिएस इन्टरएक्टिभ |date=२७ मार्च २०१७ |access-date=२८ मार्च २०१७}}</ref> || मोबाइल || विश्वव्यापी |- | व्यापार अन्तरक्रिया || || फेसबुक एफ८ सम्मेलनमा, फेसबुकले मेसेन्जर प्रयोगकर्ताहरूलाई व्यवसायसँग अन्तर्क्रिया गर्न अनुमति दिने घोषणा गरेको थियो।<ref name="Business-CNN">{{cite web |first=होप |last=किङ |title=7 big changes coming to Facebook |url=http://money.cnn.com/2015/03/25/technology/facebook-f8-messenger/ |publisher=सिएनएन |date=२५ मार्च २०१५ |access-date=२४ मार्च २०१७ |archive-date=2020-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206063356/https://money.cnn.com/2015/03/25/technology/facebook-f8-messenger/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |first=समान्था |last=मर्फी |title=Everything you need to know about the changes coming to Facebook |url=http://mashable.com/2015/03/25/facebook-changes-messenger/ |website=म्यासएबल |date=२५ मार्च २०१५ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=एलेक्सेई |last=ओरेस्कोभिच |title=Facebook brings apps, businesses to Messenger service |url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-conference-idUSKBN0ML2A220150325 |website=रेउटर्स |publisher=थमसन रेउटर्स |date=२५ मार्च २२५ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref> || || |- |तेसरा पक्षीय अनुप्रयोग एकीकरण || || प्रयोगकर्ताहरू मेसेन्जर भित्र मिल्दो तेस्रो-पक्षीय अनुप्रयोगहरू खोल्न सक्षम छन्।<ref name="Business-CNN"/>|| मोबाइल || विश्वव्यापी |- | यातायात अनुरोध || डिसेम्बर २१५ || मेसेन्जरले [[उबर]]सँग एकीकरण गर्दै अमेरिकाका प्रयोगकर्ताहरूलाई अनुप्रयोगबाट प्रत्यक्ष यातायात अनुरोध गर्न अनुमति दिएको थियो।<ref>{{cite web |first=सेेथ |last=रोसनबर्ग |title=मेसेन्जरमा यातायातको परिचय गराउँदै |url=http://newsroom.fb.com/news/2015/12/introducing-transportation-on-messenger/ |website=Facebook Newsroom |publisher=[[फेसबुक]] |date=१६ डिसेम्बर २०१५ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=एन्ड्र्यु जे |last=हकिन्स |title=Facebook Messenger now lets you hail an Uber car |url=https://www.theverge.com/2015/12/16/10303878/facebook-messenger-uber-app-integration-API |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=१६ डिसेम्बर २०१५ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first1=जोश |last1=कन्स्टिन |first2=साराह |last2=बुहर |title=You Can Now Order Ubers (And Soon Lyfts) In Facebook Messenger To Prove You’re On Your Way |url=https://techcrunch.com/2015/12/16/facebook-messenger-transportation/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=१६ डिसेम्बर २०१५ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref> मार्च २०१६ मा, लिफ्टको समर्थन थप गरिएको थियो।<ref>{{cite web |first=एन्ड्र्यु जे |last=हकिन्स |title=Facebook Messenger now lets you hail a Lyft car |url=https://www.theverge.com/2016/3/7/11173354/facebook-messenger-lyft-app-integration-software-uber |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=७ मार्च २१६ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=जोन |last=फिङ्गस |title=Lyft wants you to hail rides through Facebook Messenger |url=https://www.engadget.com/2016/03/07/lyft-in-facebook-messenger-and-public-api/ |website=इन्ग्याजेट |publisher=एओएल |date=७ मार्च २०१६ |access-date=२४ मार्च २०१७}}</ref> || मोबाइल || अमेरिका |- | सङ्क्षिप्त सन्देश सेवा को समर्थन || सन् २०१२ || एण्ड्रोइडको मेसेन्जर अनुप्रयोग भित्र फेसबुकले सङ्क्षिप्त सन्देश सेवा पाठका लागि समर्थन लागू गरेको थियो<ref>{{cite web |first=चार्ल्स |last=अर्थर |title=Facebook turns Messenger into a text message killer |url=https://www.theguardian.com/technology/2012/dec/04/facebook-messenger-android-sms-killer |website=द गार्जिएन|publisher=गार्जिएन मिडिया ग्रुप |date=४ डिसेम्बर २०१२ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=म्याथुज |last=पन्जारिनो |title=Facebook Messenger for Android updated with texting support, fresh design for conversations |url=https://thenextweb.com/apps/2012/09/20/facebook-messenger-android-updated-texting-support-fresh-design-conversations/ |website=द नेक्स्ट वेब |date=September 20, 2012 |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref> तथापि, यस सुविधालाई सन् २०१३ मा बन्द गरिएको थियो।<ref name="No longer need to be friends">{{cite web |first=डेभिड |last=रुडक |title=Facebook Messenger Getting Major Overhaul: SMS Dead, No Longer Need To Be Friends To Send Messages |url=http://www.androidpolice.com/2013/10/29/facebook-messenger-getting-major-overhaul-sms-dead-no-longer-need-to-be-friends-to-send-messages/ |website=एण्ड्रोइड पुलिस |date=२९ अक्टोबर २०१३ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref> सङ्क्षिप्त सन्देश सेवालाई पुन: फेब्रुअरी २०१६ मा, परीक्षणमा ल्याइएको थियो,<ref name="TechCrunch multiple accounts">{{cite web |first=Sarah |last=Perez |title=Facebook Tests SMS Integration In Messenger, Launches Support For Multiple Accounts |url=https://techcrunch.com/2016/02/11/facebook-tests-sms-integration-in-messenger-launches-support-for-multiple-accounts/ |website=टेककन्च |publisher=एओएल |date=११ फेब्रुअरी २०१६ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref name="Android Police multiple accounts">{{cite web |first=रिटा |last=एल खुरी |title=Facebook Messenger Might Soon Get SMS Integration, Multiple Accounts, And A Blue Action Bar |url=http://www.androidpolice.com/2016/02/11/facebook-messenger-might-soon-get-sms-integration-multiple-accounts-and-a-blue-action-bar/ |website=एण्ड्रोइड पेलिस |date=११ फेब्रुअरी २०१६ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref> यसलाई जुनमा पुन: सञ्चालनमा ल्याइएको थियो।<ref name="900 million users">{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=To beat SMS, Facebook Messenger eats SMS |url=https://techcrunch.com/2016/06/14/facebook-messenger-texting/ |website=टेककन्च |publisher=एओएल |date=June 14, 2016 |access-date=March 25, 2017}}</ref> || एण्ड्रोइड || विश्वव्यापी |- | बहु खाताअन || फेब्रुअरी २०१६ || फेसबुकले अनुप्रयोगहरूमा बहुखाताहरूको लागि समर्थन थप गरेको थियो।<ref name="TechCrunch multiple accounts"/><ref name="Android Police multiple accounts"/>|| मोबाइल || विश्वव्यापी |- || यन्त्रमानव मञ्च || अप्रिल २०१६ || '''सन् २०१७ को सम्वर्द्धन''' सन् २०१७ को फेसबुक एफ८ सम्मेलनमा, फेसबुकले यन्त्रमानवका लागि विस्तारको घोषणा गरेको थियो: *'''समूह वार्तामा यन्त्रमानव''': यन्त्रमानवहरूले विभिन्न प्रकारका सूचनाहरू अद्यावधिक गर्दै प्रयोगकर्ताहरूसँग कुराकानी नगरिकनै समूह वार्तामा भाग लिन सक्ने विशेषता थप गरिएको छ।<ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook will launch group chatbots at F8 |url=https://techcrunch.com/2017/03/29/facebook-group-bots/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=२९ मार्च २०१७ |access-date=३० मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=रचेल |last=केसर |title=Facebook is bringing chatbots to groups on Messenger |url=https://thenextweb.com/apps/2017/03/30/facebook-bringing-chatbots-groups-messenger/ |website=द नेक्स्ट वेब |date=३० मार्च २०१७ |access-date=३० मार्च २०१७}}</ref> *'''वार्ता विस्तार''': प्रयोगकर्ताहरूले समर्पित अनुप्रयोगहरूसँग अन्तर्क्रिया गर्न सक्दछन्।<ref name="TC-groupbots">{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook Messenger launches group bots and bot discovery tab |url=https://techcrunch.com/2017/04/18/facebook-bot-discovery/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=१८ अप्रिल २०१७ |access-date=१९ अप्रिल २०१७}}</ref><ref name="Verge-groupbots">{{cite web |first=केसी |last=न्युटन |title=Facebook Messenger adds app extensions and a bot store |url=https://www.theverge.com/2017/4/18/15332504/facebook-messenger-bot-store-chat-extensions-m |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=१८ अप्रिल २०१७ |access-date=१९ अप्रिल २०१७}}</ref> *'''क्युआर स्क्यान''' प्रयोगकर्ताहरूले मेसेन्जरको क्यामारा कार्यक्षमता मार्फत विशेष क्युआर अङ्कफाई स्क्यान गर्न सक्दछन्।<ref name="TC-groupbots"/><ref name="Verge-groupbots"/>थोरै पुन: नामाकरण गरिएको "पत्ता लगाउनुहोस्"लाई आधिकारिक रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकामा जुन २०१७ मा सुरू गरिएको थियो।<ref>{{cite web |first=लुकास |last=मार्टिनी |title=Facebook Messenger launches Discover as it takes on chatbots (again) |url=https://techcrunch.com/2017/06/28/facebook-messenger-launches-discover-as-it-takes-on-chatbots-again/ |website=टेक्रन्च |publisher=एओएल |date=June 28, 2017 |access-date=July 20, 2017}}</ref><ref>{{cite web |first=खरी |last=जनसन |title=Facebook Messenger’s new Discover tab features top bots |url=https://venturebeat.com/2017/06/28/facebook-messengers-new-discover-tab-features-top-bots/ |website=[[VentureBeat]] |date=June 28, 2017 |access-date=July 20, 2017 |archive-date=August 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805081655/https://venturebeat.com/2017/06/28/facebook-messengers-new-discover-tab-features-top-bots/ |url-status=dead }}</ref> || सप्पै || विश्वव्यापी |- |[[एम (आभासी सहयोगी)|"एम" सहयोगी]] || अप्रिल २०१७ (बन्द हुने प्रक्रियामा रहेको छ) || अगस्ट २०१५ मा, फेसबुकले एमको घोषणा गरेको थियो। यो मेसेन्जर प्रयोगको लागि एक कृत्रिम बुद्धिमत्ता आभासी सहायक हो जुन स्वचालित रूपमा प्रयोगकर्ताहरूका लागि कार्यहरू सम्पन्न गर्न सक्षम छ जसमा खरीद वस्तु, उपहार वितरण, पुस्तक, रेष्टुरेन्टहरू, र यात्राहरूको व्यवस्था समावेश छ।<ref>{{cite web |first1=ड्र्यु |last1= |first2=जोश |last2=कन्स्टिन |title=Facebook Is Adding A Personal Assistant Called "M" To Your Messenger App |url=https://techcrunch.com/2015/08/26/facebook-is-adding-a-personal-assistant-called-m-to-your-messenger-app/ |website=टेकक्रन्च|publisher=एओएल |date=२६ अगस्ट २०१५ |access-date=७ अप्रिल २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=हेल्थर |last=केली |title=Facebook made its own Siri: Meet M |url=http://money.cnn.com/2015/08/26/technology/facebook-m-virtual-assistant/ |website=सिएनएन |date=August 26, 2015 |access-date=April 7, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407233950/http://money.cnn.com/2015/08/26/technology/facebook-m-virtual-assistant/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |first=जेस्सी |last=हेम्पेल |title=Facebook Launches M, Its Bold Answer to Siri and Cortana |url=https://www.wired.com/2015/08/facebook-launches-m-new-kind-virtual-assistant/ |website=वियर्ड |publisher=कोन्ड नास्ट |date=२६ अगस्ट २०१५ |access-date=७ अप्रिल २०१७}}</ref> अप्रिल २०१७ मा, फेसबुकले संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्रयोगकर्ताहरूका लागि एमलाई सक्षम पारेको थियो जसले कुञ्जी शब्दहरूको लागि वार्तालाई छनोट गरि सान्दर्भिक कार्यहरूको सुझाव दिन्छ। <ref>{{cite web |first=निक |last=स्टाट |title=Facebook’s AI assistant will now offer suggestions inside Messenger |url=https://www.theverge.com/2017/4/6/15200836/facebook-messenger-m-suggestions-ai-assisant |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=६ अप्रिल २०१७ |access-date=७ अप्रिल २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=निकोल |last=लि |title=Facebook's AI assistant is ready to hang out in Messenger |url=https://www.engadget.com/2017/04/06/facebook-m-suggestions/ |website=इनग्याजेट |publisher=एओएल |date=६ अप्रिल २०१७ |access-date=७ अप्रिल २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook Messenger’s AI ‘M’ suggests features to use based on your convos |url=https://techcrunch.com/2017/04/06/facebook-messengers-ai-m-suggests-features-to-use-based-on-your-convos/ |website=टेकक्रन्च|publisher=एओएल |date=६ अप्रिल २०१७ |access-date=७ अप्रिल २०१७}}</ref> फेसबुकले एम सुझावको सुरुवातलाई १८ अप्रिल २०१७ को फेसबुकको एफ एट सम्मेलनमा आधिकारिक बनाएको थियो।<ref name="TC-groupbots"/><ref name="Verge-groupbots"/> जनवरी २०१८ मा निकट भविष्यमा बन्द हुनेछ घोषणा गरिएको थियो। || सप्पै || अमेरिका |- | गृह सन्देश || जुन २०१६ || सन्देश पठाउन र प्राप्त गर्न केन्द्रिय स्थानको रूपमा फेसबुकले "गृह" कुञ्जीको घोषणा गरेको थियो।<ref>{{cite web |first=मार्टि |last=स्वान्ट |title=Facebook Messenger Is Adding a Home Button to Help Users Keep Track of Conversations |url=http://www.adweek.com/digital/facebook-adding-home-button-conversations-its-messenger-app-172042/ |website=एड्विक |publisher=बेरिङ्गर क्यापिटल |date=१६ जुन २०१६ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref> || मोबाइल || विश्वव्यापी |- | गोप्य कुरड़िकाआनी || अक्टोबर २०१६ || अक्टोबर २०१६ मा, फेसबुक मेसेन्जरले गोप्य कुराकानी सेवाको सुरुवात गरेको थियो जसमा प्रयोगकर्ताहरूले आफ्ना साथीहरूसँग गोप्य कुराकानी गर्न सक्दछन्।<ref>{{cite web |first=एन्डि |last=ग्रिनबर्ग |title=You Can All Finally Encrypt Facebook Messenger, So Do It |url=https://www.wired.com/2016/10/facebook-completely-encrypted-messenger-update-now/ |website=वियर्ड |publisher= |date=४ अक्टोबर २०१६ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=पार्कर |last=विलहेम |title=Facebook Messenger flips the switch on encryption for everyone |url=http://www.techradar.com/news/phone-and-communications/mobile-phones/now-everyone-can-encrypt-their-facebook-messenger-chats-1329928 |website=टेक रेडर |publisher=फ्युचर पिएलसी |date=४ अक्टोबर २०१६ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref> || मोबाइल || विश्वव्यापी |- | तत्काल खेलअन || नोभेम्बर २०१६ || प्रयोगकर्ताहरूलाई मेसेन्जर भित्र द्रुत खेलहरू खेल्न अनुमति दिएको थियो जसमा प्याक-म्यान, स्पेस इन्भेडर, एभर विङ र वर्ड्स विथ फेन्ड्स समावेश छ। खेलहरू प्रत्यक्ष एकै समयमा नभई उच्च अङ्कहरू मार्फत अतुल्यकालिक छन् र उक्त खेलहरू एचटिएमएफ५ मा नभई अनुप्रयोगहरूमा निर्मित हुन्छ।<ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook Messenger launches Instant Games |url=https://techcrunch.com/2016/11/29/messenger-instant-games/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=November 29, 2016 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |first=जेसन |last=इम्स |title=Facebook Adds Instant Games to Messenger |url=https://www.gamespot.com/articles/facebook-adds-instant-games-to-messenger/1100-6445831/ |website=गेम स्पोट |publisher=सिबिएस इन्टरएक्टिभ |date=३० नोभेम्बर २०१६ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref> मे २०१७ मा, फेसबुकले तत्काल खेललाई विश्वव्यापी प्रयोगकर्ताहरूका माझ ल्याउने घोषण गरेको थियो।<ref>{{cite web |first=निक |last=स्टाट |title=Facebook’s Messenger games are now available to everyone |url=https://www.theverge.com/2017/5/2/15510252/facebook-messenger-instant-games-global-launch |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=२ मे २०१७ |access-date=३ मे २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook Messenger rolls out Instant Games worldwide |url=https://techcrunch.com/2017/05/02/messenger-games/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=२ मे २०१७ |access-date=३ मे २०१७}}</ref> || मोबाइल || विश्वव्यापी |- | मेसेन्जर दिवश || मार्च २०१७ || सेप्टेम्बर २०१६ मा पोल्याण्डमा गरिएको प्रारम्भिक परिक्षण पछि,<ref>{{cite web |first1=जोश |last1=कन्स्टिन |first2=नतासा |last2=लोमास |first3=जोन |last3=बिग्स |title=Facebook "Messenger Day" is the chat app’s new Snapchat Stories clone |url=https://techcrunch.com/2016/09/30/messenger-day/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=३० सेप्टेम्बर २०१६ |access-date=७ अप्रिल २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=एलेक्स |last=हेल्थ |title=Facebook is testing its own version of Snapchat in the Messenger app |url=http://nordic.businessinsider.com/facebook-messenger-day-snapchat-features-2016-9 |website=बिजनेस इन्साइडर |publisher= |date=३० सेप्टेम्बर २०१६ |access-date=७ अप्रिल २०१७}}</ref> फेसबुकले मार्च २०१७ मा, मेसेन्जर दिवशको प्रक्षेपण गरेको थियो जुन सुविधा [[स्न्यापच्याट]]को समान छ। <ref>{{cite web |first=जेम्स |last=भिन्सेन्ट |title=Facebook’s Snapchat stories clone, Messenger Day, is now rolling out globally |url=https://www.theverge.com/2017/3/9/14867192/facebook-messenger-snapchat-stories-clone-day |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=९ मार्च २०१७ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=जोश |last=कन्स्टिन |title=Facebook Messenger Day launches as a Snapchat Stories clone for making plans |url=https://techcrunch.com/2017/03/09/facebook-messenger-day/ |website=टेकक्रन्च |publisher=एओएल |date=९ मार्च २०१७ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=एलेक्स |last=हेल्थ |title=Facebook's clone of Snapchat is in Messenger now, too |url=http://nordic.businessinsider.com/facebook-snapchat-clone-messenger-day-2017-3 |website=बिजनेस इन्साइडर |publisher= |date=९ मार्च २०१७ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref> || मोबाइल || विश्वव्यापी |- | प्रतिक्रिया रे उल्लेख || मार्च २०१७ || प्रतिक्रियाहरूले प्रयोगकर्ताहरूलाई इमोजी मार्फत प्रतिक्रिया थप्नका लागि अनुमति दिन्छ र उल्लेखले प्रयोगकर्ताहरूलाई प्रत्यक्ष सूचना दिनका लागि वार्तमा प्रयोगकर्ताहरूलाई @ लेख्न अनुमति दिन्छ।<ref>{{cite web |first=जेम्स |last=भिन्सेन्ट |title=Facebook Messenger gets reactions for individual messages and @ notifications |url=https://www.theverge.com/2017/3/23/15033810/facebook-messenger-notifications-reactions |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=२३ मार्च २०१७ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=पल |last=सर्कोनी |title=Facebook Messenger Finally Makes Group Chat Not a Total Hassle |url=https://www.wired.com/2017/03/facebook-messenger-reactions-mentions/ |website=वियर्ड |publisher= |date=२३ मार्च २०१७ |access-date=२५ मार्च २०१७}}</ref><ref>{{cite web |first=जोसुवा |last=गोल्डम्यान |title=Facebook Messenger gets Reactions and Mentions |url=https://www.cnet.com/news/facebook-messenger-gets-reactions-and-mentions-so-its-more-like-facebook/ |website=सिनेट |publisher=सिबिएन इन्टरएक्टिभ |date=March 23, 2017 |access-date=March 25, 2017}}</ref> || सप्पै || विश्वव्यापी |- | सम्वर्धित वास्तविकता प्रभावअन || डिसेम्बर २०१७ || यसले प्रयोगकर्ताहरूलाई तस्वीर र श्रव्य दृश्यमा त्रि आयामी सम्वर्धित प्रभावहरू थप गर्न स्वीकृति दिन्छ।<ref>{{cite web |first=निक |last=स्टाट |title=Facebook introduces new augmented reality effects for Messenger |url=https://www.theverge.com/2017/12/12/16767664/facebook-messenger-world-effects-augmented-reality-developers |website=द भर्ज |publisher=भोक्स मिडिया |date=१२ डिसेम्बर २०१७ |access-date=१४ डिसेम्बर २०१७}}</ref> || मोबाइल || विश्वव्यापी |- |मेसेन्जर मी एआइ यन्त्र |जनवरी २०१८ |प्रमाणिकरणको २ चरण पछि फेसबुकले मेसेन्जर एआइ यन्त्रलाई अनुमति दिने गरेको थियो। |सप्पै |विश्वव्यापी |} [[चित्र:एरोमेक्सिको वार्ता यन्त्रमानव.jpg|thumb|right|फेसबुक मेसेन्जरमा चलिरहेको, मेक्सिको एयरलाइन वार्ता यन्त्र, मार्च २०१८ मा|link=Special:FilePath/एरोमेक्सिको_वार्ता_यन्त्रमानव.jpg]] == सन्दर्भअन == {{Reflist|2}} == बाइल्ला सूत्रअन == * {{Official website|https://www.messenger.com}} * {{Facebook}} [[श्रेणी:आइअोएस सफ्टवेयर]] [[श्रेणी:सामाजिक सञ्जाल सेवाअन]] [[श्रेणी:विण्डोज फोन सफ्टवेयर]] [[श्रेणी:फेसबुक सफ्टवेयर]] 6skgvctgwd7dxvvrnubq2y7asj3tgai 0 18557 265662 261741 2026-05-15T19:41:55Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265662 wikitext text/x-wiki {{राष्ट्रिय गान |title = साउदी अरब कि राष्ट्रिय गान<br />النشيد الوطني |transcription = |english_title = |image = Emblem of Saudi Arabia.svg |caption = |prefix = राष्ट्रिय |country = {{झण्डा|साउदी अरब}} |author = इब्राहिम अल खाफाजी |lyrics_date = सन् १९८४ |composer = अब्दुल रहमान अल खतिब |music_date = सन् १९४७ |adopted = सन् १९५०, सन् १९८४ |until = |sound = Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga |sound_title = अस सलाम अल मलिक (वाद्य यन्त्र) }} '''आश अल मलिक''' ({{भाषा-अरबी|النشيد الوطني السعودي}} अन-नासिद अल-वतनी अस्-साउदी), एसियाली राष्ट्र [[साउदी अरब]] कि राष्ट्रिय गान हो। यैलाई प‌ल्ली फेर सन् १९५० मी शब्द बिना औपचारिक रूप मी अपनाइया थ्यो। साउदी अरबका राजा अब्दुलाजिज मिश्र मी गया बेला मी तै धुनलाई तैबेला [[इजिप्ट|मिश्र]]का राजा फारूकले उपहार दिया थ्या।<ref name=खाडी समाचार>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/gulf/saudi/a-history-of-the-saudi-national-anthem-1.2281470|title=تاريخ النشيد الوطني السعودي|website=खाडी समाचार|language=अरबी|access-date=2019-02-08}}</ref> पछा यैलाई सन् १९८४ मी पुनः इब्राहिम अल खाफाजीले लेख्या गीदअन का साथ अपनाइया थ्यो। यैको मूल रचना सन् १९४७ मी अब्दुल रहमान अल खतिब हताँ अरिया: थ्यो रे यैको धुन संस्करणलाई पछा सिरज उमरले मिलाया थ्या।<ref name="nationalanthems.info">http://www.nationalanthems.info/sa.htm</ref><ref name="sayidaty">{{citeweb|url=https://www.sayidaty.net/node/603541/أسرة-ومجتمع/شخصية-اليوم/نشيد-العلم-السعودي-قصة-خلدها-التاريخ#photo/1|website=|title=نشيد العلم السعودي.. قصة خلدها التاريخ|language=अरबी|date=2017-09-15|accessdate=2019-01-11}}</ref><ref name="stepfeed">{{citeweb|url=https://stepfeed.com/5-facts-you-should-know-about-saudi-arabia-s-national-anthem-0055|title=حقائق يجب أن تعرفها عن النشيد الوطني السعودي|website=ष्टेपफेड|date=2018-09-23|accessdate=2019-01-11|first=मलिक|last=अल आश-साखया|archive-date=2022-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221111075825/https://stepfeed.com/5-facts-you-should-know-about-saudi-arabia-s-national-anthem-0055|url-status=dead}}</ref> == इतिहास == सन्‌ १९४७, साउदी अरब मी राष्ट्रिय गान नभया हनाल, राजा अब्दुलाजिज मिश्र गया थ्या रे मिश्री सङ्गीतकार अब्दुल रहमान अल खतिबलाई राष्ट्रिय गान बनाउनाइ खिलाइ आग्रह अर्‍या: थ्या रे यसरी "आश अल मलिक" कि सृजना भया: थ्यो। यै धुन अरबी शैली मी आधारित छ, रे क्षेत्र मी अन्य अरब राज्यअन का राष्ट्रिय गान सित मिल्दोजुल्दो लै रह्या: छ। सन् १९५८ मी, मोहम्मद तलातले पैल्ली फेर गीद लेख्या थ्या जुन प्रायः सुनिएको थिएन, त्यसैले राजा फाहादले सन् १९८४ मी कवि इब्राहिम खफाजीलाई गीदअन कि नौलशध सङ्गालो ल्याउन आग्रह अर्‍या: थ्या जुन गीद ६ महिना भित्र मी २९ जून १९८४ मी पूरा भया: थ्यो।<ref name="stepfeed" /> अच्यालसम्म लै खफजी कि गीतअन आधिकारिक रूप मी प्रयोग अरिन्छ।<ref name="nationalanthems.info" /> साउदी अरबका नागरिकहरूले सन् १९८४ कि इद उल फितरको उत्सवको क्रम मी पैल्ली फेर उनअन कि राष्ट्रिय गान सुन्या थ्या।<ref name="stepfeed" /> पैल्ली पेर सार्वजनिक अरिया: राष्ट्रिय गानलाई राज्यका प्रमुख रेडियो रे दूरदर्शनले त्यस दिन उनअन कि कार्यक्रमको आरम्भ मी प्रसारण अर्‍या: थ्या।<ref name=खाडी समाचार/> == अवलोकन == आश अल मलिक" लाइ साउदी अरब का नागरिकअन ले "राष्ट्रिय गान " (النشيد الوطني) या ले आलम वाल वातन) भँणिबर चिन्नान। यद्यपि यै लाइ प्राय: जसो यै का पैल्ला आँखर (سارعي) या स्याररी भँणीबर लै चिनीन्छ। गीद ले देश लाइ महानता मी हतार अद्द, झण्डा उठाउन, भगवान को महिमा अद्द, रे [[साउदी अरब]] का राजा लाइ लामु आयु प्रदान उद्द आग्रह अद्दछ। यै को धुन समेटिया संस्करण लाइ "शाही सलाम" (السلام الملكي) (आश सलाम अल मलिक) लै भणीन्छ जो यै शाही परिवार का वरिष्ठ सदस्य रे कूटनीतिक व्यक्तित्वअन लाइ अभिवादन समारोह अरन्ज्याँ बजायीन्या धून को नाउँ लै हो।<ref name=खाडी समाचार/> == शब्द == {| cellpadding=6 ! scope="col" | [[अरबी भाषा|अरबी]] ! scope="col" | अरबी उच्चारण ! scope="col" | डोटेली अनुवाद |- style="vertical-align:top; white-space:wrap;" | سارعي للمجد والعلياء<br /> مجدي لخالق السماء<br /> وارفعي الخفاق الأخضر<br /> يحمل النور المسطر<br /> رددي الله أكبر<br /> يا موطني<br /> موطني<br /> عشت فخر المسلمين<br /> عاش الملك<br /> للعلم<br /> والوطن | :सारिई :लि-ल्-मज्दि वल्लाइया, :मज्जिदी लि-खालिकी स्-समा! :वार्‍फाइल ल्-खफ्फाक अख्दर :यह्मिलु न्-नुर ल्-मुसत्तर :रद्दिदी: अल्लाहु ʾअकबर, :या मव्तिनी! :मव्तिनी, :इश्त फक्र ल्-मुस्लिमिन :आश अल्-मलिक :लि-ल्-अलम :अल-वतन! | :इच्छा :सार्वभौमिकता रे सर्वोच्चता मी पुग्दाइ, :अल्लाह को प्रशंसा! :वा साउदी अरब को झण्डा फहराउनु :शहादत लिइबर, :दोहोरेइबर: ''अल्लाहु अकबर!''<ref>अरबी मी "अल्लाहु अकबर" को अर्थ "अल्लाहु अकबर" [[अरबी भाषा]] मी "इश्वर महान छन्" हो, तर उनरान कि मातृभाषा जसि भया लै संसार का हरेक मुसलमान ले उसाइ तरिका ले येइ लाइ व्यक्त अरिराखिछन्।</ref> :हे मेरो देश! :मेरो देश, :मुसलमान का गर्व का रूप मी बाँचिरौ! :राजा तम दीर्घायु होइरयाः :झण्डा खिलाइ :रे [[साउदी अरब|मातृभूमि]] खिलाइ! |} == सन्दर्भ सामग्रीअन == {{सन्दर्भसूची}} == बाइल्ला सूत्रअन == {{wikisource|Aash Al Maleek|आश अल मलिक}} *[http://nationalanthems.me/saudi-arabia-an-nasheed-al-wataniy/ जानकारी रे गीद कि साथ साउदी अरबको राष्ट्रिय गान कि श्रव्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209021553/http://www.nationalanthems.me/saudi-arabia-an-nasheed-al-wataniy/ |date=2018-02-09 }} * [https://web.archive.org/web/20090527015719/http://www.saudiembassy.net:80/about/multimedia/audio.aspx वासिङ्टन डिसी मी साउदी अरबको शाही दूतावास] मी यक श्रव्य पृष्ठ छ ज‌ मी यैको धुन रे गीति संस्करणअन समावेश छ] *[https://gulfnews.com/world/gulf/saudi/a-history-of-the-saudi-national-anthem-1.2281470 राष्ट्रिय गान कि जानकारी] [[श्रेणी:एसियाली राष्ट्रिय गानअन]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय गानअन]] 48n3icdeqydr1yttaqwriqeioimt3j6 0 26446 265669 265538 2026-05-15T21:10:09Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265669 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = जुलिया सानिना | image = M1 Music Awards 2019 166 Юлія Саніна.jpg | caption = सानिना सन् २०१९ मा | native_name = Юлія Саніна | native_name_lang = यूके | alias = | birth_name = युलिया ओलेक्जान्ड्रिभना होलोभान | birth_date = {{birth date and age|1990|10|11|df=y}} | birth_place = कीभ, युक्रेनी सोभियत समाजवादी गणतन्त्र, सोभियत संघ (अहिलो [[युक्रेन]]) | occupation = गीद लेख्दया, गीद गाउन्या | signature = | spouse = {{marriage|Valeriy "Val" Bebko|2011}} | years_active = २०११ - अइल सम्म | website = | current_member_of = द हार्डकिस }} '''युलिया ओलेक्ज़ान्द्रिवना बेबको''(युक्रेनी: Юлія Олександрівна BEBko; née Holovan [Головань] (जनम ११ अक्टोबर १९९०), पेशागत रूपमा जुलिया सानिना (युक्रेनी: Юлія सानिना, रोमनाइज्ड: जुलिया सानिना) भणिबर पछेणिन्छिन्। उन एक युक्रेनी गायक रे रक ब्यान्ड '''द हार्डरक''' कि प्रमुख महिला हन्। ==जीवनी== सानिनाको जन्म ११ अक्टोबर १९९० माइ युक्रेनी यसयसआर माई, सोभियत संघको किभमाइ संगीतकारअनको परिवारमाइ <ref>{{cite web|url=https://theukrainians.org/yuliya-sanina/|title=ЮЛІЯ САНІНА|publisher=TheUkrainians|accessdate=2019-03-28|date=2016-12-19|language=Ukrainian}}</ref> भयाः थ्योः। उनले पैल्ला फेर तीन वर्षका उमेरमाइ स्टेजमाइ प्रस्तुति दिएइ थिइन। तइपछा उनरो गायन उनका बाले निर्देशन गर्या समूहले साथ दियो। अन्ततः उनले एकल गायिकाको रूपमाइ प्रस्तुति दिन लागिन्। साथै बालबालिका समूह रे ज्याज ठूलो ब्यान्डको सदस्यहन मध्ये एकको रूपमा पनि प्रस्तुति दिन लागिन्। सन् २००५ माइ, उनले ज्याज रे विविधता कलाको संगीत स्कूलबठे स्नातक गरेकी थिइन्। पछा उनले किभको तारास शेभचेन्को राष्ट्रिय विश्वविद्यालयका फिलोलोजी संस्थानमाइ प्रवेश गरिन् रे २०१३ माइ लोकगीत अध्ययनमाइ स्नातकोत्तर डिग्री हासिल गरिन्।<ref name="joinfo.ua">{{cite web|url=https://joinfo.ua/news/view/606093_YUliya-Sanina-The-Hardkiss-stala-magistrom-filolog.html |title= Юлия Санина (The Hardkiss) стала магистром филологии|publisher=joinfo.ua|accessdate=2019-03-28|date=2013-07-01|language=Russian}}</ref> कलेजमाइ पढ्ढेबेला उनले पत्रकारितामाइ लै रुचि बढाइन्। सन् २००६ बठे २००८ सम्म, उन सिस्टर साइरेन ब्यान्डमाइ गिदारी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://znaj.ua/popcorn/den-narodzhennya-yuliyi-saninoyi-krashi-pisni-the-hardkiss|title=День народження Юлії Саніної: кращі пісні The Hardkiss|date=11 October 2017 |publisher=znaj.ua|accessdate=2019-03-28|language=Ukrainian}}</ref> सेप्टेम्बर २०११ माइ, सानिना रे संगीत निर्माता भ्यालेरी बेब्कोले पप जोडी भ्याल एण्ड सानिना सिर्जना गर्‍या। जैले रूसी भाषामाइ गीतअन प्रस्तुत गर्‍यो। उनीअनले एक प्रयोगात्मक संगीत भिडियो रे केइ गीदअन रेकर्ड गर्‍या, जइमध्ये एउटा द लभ ह्याज कम (रूसी: Любовь настала; गीत: रोबर्ट रोज्डेस्टेन्स्की, संगीत: रायमन्ड्स पाउल्स) एक हो। केही समय पछा, उनअनले आफनो स्टेज छवि सुधार गर्‍या रे आफनो ब्यान्डको नाउ '''द हार्डकिस''' राख्याँ। उनअनले आफुइ अंग्रेजीमाइ गीतअन लेख्दु लाग्या रे आफना आवाजलाई भारी बनायाः। सन् २०११ को शरद ऋतुमाइ, उनअनले केइ नयाँ गीदअन भाइर गर्‍या रे बेबिलोन शीर्षकको आफनो पैल्लो संगीत भिडियो रेकर्ड गर्‍या। अक्टोबर २०११ का अन्त्यमाइ, द हार्डकिस ब्रिटिश ब्यान्ड हर्ट्सका लागि खोलिया थ्योः। <ref name="kyivpost">{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/special/yulia-sanina-strong-authentic-voice-hardkiss-wins-fans-shakes-music-scene.html?cn-reloaded=1|title=Yulia Sanina: Strong, authentic voice of The Hardkiss wins fans, shakes up music scene|date=2016-12-01|publisher=Kyiv Post|accessdate=2019-03-28|language=English}}</ref>] त्यसइ वर्षका पछा, उनअनले डान्स विथ मी एक संगीत भिडियो रिलिज गर्‍या जो प्रमुख संगीत च्यानलअनमाइ प्रसारित भयो। ==ब्यक्तिगत जीवनी== सानिनाले सन् २०११ माइ द हार्डकिसका रचनात्मक निर्माता रे प्रमुख गिटारवादक भ्यालेरी "भ्याल" बेब्कोसँग परम्परागत युक्रेनी शैलीको ब्याँ अनसार ब्याँ गरिन्।<ref name="viva.ua">{{cite web|author=Ирина Татаренко|url=http://viva.ua/lifestar/interesting-conversation/27768-solisti-the-hardkiss-yuliya-sanina-i-valeriy-bebko-vpervie-rasskazali-o-svoey-svadjbe-intervjyu-viva.html |title=Солисты The Hardkiss Юлия Санина и Валерий Бебко впервые рассказали о своей свадьбе: интервью Viva!|publisher= Viva!|date=2014-06-22|accessdate=2019-03-28|language=Russian}}</ref> ये जोडीको भिट सन् २००८ वा २००९ माइ भयाः थ्योः। जब सानिनाले बेब्कोको अन्तर्वार्ता लिएइ थिइन्। जो त्यइ बेला एमटीभी युक्रेनका निर्माता थ्याः। रे सन् २०१४ सम्म आफनो सम्बन्ध लुकाबर राख‍िन्। ये जोडीको पैल्लो बच्चा, '''ड्यानिलो''' २१ नोभेम्बर २०१५ माइ जन्मियाः थ्योः।<ref>{{cite web|author=Габрук Майя|url=http://glamurchik.tochka.net/ua/237185-uchastnitsa-gruppy-the-hardkiss-yuliya-sanina-krestila-syna-foto/|title=Учасниця гурту "THE HARDKISS" Юлія Саніна хрестила сина (фото)|publisher=Glamurchik|date=2016-04-16|accessdate=2019-03-28|language=Ukrainian|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505003045/http://glamurchik.tochka.net/ua/237185-uchastnitsa-gruppy-the-hardkiss-yuliya-sanina-krestila-syna-foto/|url-status=dead}}</ref> ==सन्दर्भअन== {{Reflist}} ==भाइराकडिअन== * * [https://www.youtube.com/channel/UCY7t5eASJgPaN2tQPUGqMsQ/videos ''द हार्डकिस भ्लग''] [[श्रेणी:गायक कलाकार]] [[श्रेणी:युक्रेनको सांस्कृतिक कुटनीति महिना २०२६ माइ बनाया लेखअन]] kk2k1li0pb0bjkczzqf98sww5hevigc 0 26485 265682 265594 2026-05-16T00:36:37Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265682 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = शुभेन्दु अधिकारी | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | image_size = 250px | caption = सन् २०२४ मा अधिकारी | office = पश्चिम बंगालका ९औँ [[पश्चिम बंगालका मुख्यमन्त्री|मुख्यमन्त्री]] | governor = [[आर. एन. रवि]] | deputy = {{ubl|[[अग्निमित्रा पाल]] | [[दिलीप घोष]]}} | term_start = ९ मे २०२६ | term_end = | preceding = | preceded = [[ममता बनर्जी]] | succeeding = | successor = | office1 = [[पश्चिम बंगाल विधानसभाका सदस्य]] | term_start1 = २० मे २०१६ | constituency1 = [[नन्दीग्राम विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|नन्दीग्राम]] | predecessor1 = [[फिरोजा बीबी]] | term_start3 = ११ मे २००६ | term_end3 = १६ मे २००९ | constituency3 = [[काँथी दक्षिण विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|काँथी दक्षिण]] | predecessor3 = [[शिशिर अधिकारी]] | successor3 = [[दिब्येन्दु अधिकारी]] | constituency2 = [[भवानीपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|भवानीपुर]] | term_start2 = ४ मे २०२६ | predecessor2 = [[ममता बनर्जी]] | office4 = [[पश्चिम बंगाल विधानसभामा विपक्षका नेता]] | governor4 = [[जगदीप धनखड]]<br/>[[ला. गणेशन]] ''(अतिरिक्त जिम्मेवारी)''<br/>[[सी. वी. आनन्द बोस]]<br/>[[आर. एन. रवि]] | deputy4 = [[मिहिर गोस्वामी]] | predecessor4 = [[अब्दुल मन्नान]] | term_start4 = १३ मे २०२१ | term_end4 = ९ मे २०२६ | office5 = [[जुट कर्पोरेशन अफ इन्डिया]]का अध्यक्ष | 1blankname5 = [[कपडा मन्त्रालय|केन्द्रीय कपडा मन्त्री]] | 1namedata5 = [[स्मृति इरानी]] | predecessor5 = अजय कुमार जोली | term_start5 = ३१ डिसेम्बर २०२०<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কর্পোরেশন অফ ইন্ডিয়ার চেয়ারম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকারী, নতুন বছরেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref> | term_end5 = २ मार्च २०२१<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref> | office6 = [[पश्चिम बंगाल सरकार]]का [[दोस्रो बनर्जी मन्त्रालय|वातावरण मन्त्री]] | term_start6 = २०१८ | term_end6 = २०२० | 1blankname6 = मुख्यमन्त्री | 1namedata6 = [[ममता बनर्जी]] | predecessor6 = [[सोवन चट्टोपाध्याय]] | successor6 = [[ममता बनर्जी]]<ref name="r"/> | office7 = [[पश्चिम बंगाल सरकार]]का [[यातायात विभाग (पश्चिम बंगाल)|यातायात मन्त्री]] | term_start7 = २७ मे २०१६ | term_end7 = २७ नोभेम्बर २०२० | 1blankname7 = मुख्यमन्त्री | 1namedata7 = [[ममता बनर्जी]] | predecessor7 = [[अरूप विश्वास]] | successor7 = [[फिरहाद हाकिम]]<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref> | office8 = [[लोकसभा]]का सांसद | term_start8 = १६ मे २००९ | term_end8 = २० मे २०१६ | constituency8 = [[तमलुक लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|तमलुक, पश्चिम बंगाल]] | predecessor8 = [[लक्ष्मण चन्द्र सेठ]] | successor8 = [[दिब्येन्दु अधिकारी]] | birth_place = कारकुली, [[पूर्व मेदिनीपुर]], [[पश्चिम बंगाल]], भारत | birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}} | spouse = | party = [[भारतीय जनता पार्टी]] {{small|(२०२० देखि)}} | alma_mater = [[रवीन्द्र भारती विश्वविद्यालय]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url= https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ([[Master of Arts|एम.ए.]]) | profession = [[राजनीतिज्ञ]] | father = [[शिशिर अधिकारी]] | mother = [[गायत्री अधिकारी]] | relatives = [[दिब्येन्दु अधिकारी]] (भाइ) <br/> [[सौमेन्दु अधिकारी]] (भाइ) | website = | footnotes = | other_party = * [[भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस]] {{small|(१९९५–२०००)}} * [[तृणमूल कांग्रेस]] {{small|(२०००–२०२०)}} }} '''शुभेन्दु अधिकारी''' ({{IPA|bn|ʃubʱendu ɔdʱikari}}; जन्म १५ डिसेम्बर १९७०) एक भारतीय राजनीतिज्ञ हुन्, जसले ९ मे २०२६ देखि पश्चिम बंगालका ९औँ [[पश्चिम बंगालका मुख्यमन्त्री|मुख्यमन्त्री]]का रूपमा कार्यभार सम्हाल्नेछन्। उनले ९ मे २०२६ सम्म [[विपक्षी नेता|विपक्ष नेता]] तथा [[भारतीय जनता पार्टी – पश्चिम बंगाल|पश्चिम बंगाल इकाइ]]का [[भारतीय जनता पार्टी]]का नेताका रूपमा पनि कार्य गरेका थिए। अधिकारीले यसअघि सन् २०१६ देखि २०२० सम्म [[पश्चिम बंगाल सरकार]]को राज्य मन्त्रिपरिषद्मा काम गरेका थिए। उनी सन् २०१६ र २०२१ मा [[नन्दीग्राम विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|नन्दीग्राम]]बाट [[विधानसभाका सदस्य]] (एमएलए) निर्वाचित भएका थिए तथा हाल २०२६ देखि [[भवानीपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|भवानीपुर]]बाट निर्वाचित छन्। यसअघि उनी सन् २००५ मा [[काँथी दक्षिण]]बाट तथा सन् २००९ र २०१४ मा [[तमलुक लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|तमलुक]]बाट [[लोकसभा]] सदस्य (सांसद) निर्वाचित भएका थिए।<ref name=HT_1/> उनी यसअघि सन् २०१६ देखि २०२० सम्म [[पश्चिम बंगाल सरकार]]मा यातायात मन्त्री तथा सन् २०१८ देखि २०२० सम्म सिंचाइ तथा जलस्रोत मन्त्रीका रूपमा कार्यरत थिए। उनी सन् २००९ देखि २०१६ सम्म [[तमलुक लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|तमलुक]]बाट [[लोकसभा]] सदस्य तथा सन् २०२० देखि २०२१ सम्म [[जुट कर्पोरेशन अफ इन्डिया]]का अध्यक्ष पनि थिए। उनी सन् १९९८ देखि २०२० सम्म [[तृणमूल कांग्रेस]] तथा सन् १९९५ देखि १९९८ सम्म [[भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस]]का सदस्य थिए। उनी [[शिशिर अधिकारी]]का छोरा हुन्, जो सांसद तथा [[मनमोहन सिंह सरकार]]मा ग्रामीण विकास राज्यमन्त्री रहिसकेका राजनीतिज्ञ हुन्।<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share - Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE - Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा == अधिकारीको जन्म १५ डिसेम्बर १९७० मा [[बंगाली ब्राह्मण]] परिवारमा<ref>{{Cite news |last=Bhattacharya |first=Snigdhendu |date=13 March 2021 |title=At Nandigram, Site of Historic Land Movement, a Battle to See Who the 'Real' Brahmin Is |url=https://thewire.in/politics/at-nandigram-site-of-historic-land-movement-a-battle-to-see-who-the-real-brahmin-is |archive-url=https://web.archive.org/web/20210313030537/https://thewire.in/politics/at-nandigram-site-of-historic-land-movement-a-battle-to-see-who-the-real-brahmin-is |archive-date=13 March 2021 |work=The Wire |access-date=8 May 2026 |quote=I am a Brahmin’s son. I do the chandipath every day.}}</ref> [[पश्चिम बंगाल]]को [[पूर्व मेदिनीपुर जिल्ला]]स्थित कारकुलीमा [[शिशिर अधिकारी]] र गायत्री अधिकारीका सन्तानका रूपमा भएको थियो। शिशिर अधिकारी एक राजनीतिज्ञ तथा [[दोस्रो मनमोहन सिंह मन्त्रालय]]मा पूर्व [[राज्यमन्त्री]] हुन् र उनी सन् २०१९ मा [[काँथी लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|काँथी निर्वाचन क्षेत्र]]बाट [[लोकसभा]]मा निर्वाचित भएका थिए।<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> अधिकारी अविवाहित छन्।<ref>{{cite news |title=ভাইরা বিয়ে করলেও অকৃতদার তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দুর সংসার |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref> अधिकारीले सन् २०११ मा [[रवीन्द्र भारती विश्वविद्यालय]]बाट [[Master of Arts|स्नातकोत्तर (एम.ए.)]] उपाधि प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite news |title=Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == राजनीतिक जीवन == === प्रारम्भिक राजनीति === अधिकारी पहिलो पटक सन् १९९५ मा [[भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस]]बाट [[काँथी]] नगरपालिकाका पार्षदका रूपमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite news|title=The importance of being Suvendu Adhikari: Why the TMC strongman is miffed with the party leadership|url=https://www.timesnownews.com/india/article/the-importance-of-being-suvendu-adhikari-why-the-tmc-strongman-is-miffed-with-the-party-leadership/684054|access-date=17 December 2020|work=Times Now|date=19 November 2020}}</ref> सन् २००६ मा अधिकारी [[काँथी दक्षिण]] निर्वाचन क्षेत्रबाट [[पश्चिम बंगाल विधानसभा]]मा निर्वाचित भएका थिए। सोही वर्ष उनी काँथी नगरपालिकाका अध्यक्ष पनि बनेका थिए।<ref name="LS"/> === नन्दीग्राम आन्दोलन तथा तृणमूल कांग्रेसभित्र उदय === सन् २००७ मा अधिकारीले [[नन्दीग्राम]]मा भूमि अधिग्रहणविरुद्धको आन्दोलनको नेतृत्व गरेका थिए। उनले [[भूमि उच्छेद प्रतिरोध समिति]]को नेतृत्व गरेका थिए। पश्चिम बंगालको सत्तारुढ [[वाम मोर्चा (पश्चिम बंगाल)|वाम मोर्चा]] सरकारले विशेष आर्थिक क्षेत्र स्थापना गर्न गाउँमा १०,००० एकड जमिन अधिग्रहण गर्ने योजना बनाएको थियो।<ref>{{cite news |last1=Sarkar |first1=Arindam |title=Mamata promises to marry off raped girls of Nandigram |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-promises-to-marry-off-raped-girls-of-nandigram/story-umlmKryBUWdkP6re98mV2L.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 April 2007}}</ref><ref name="ET">{{cite news |title=Trinamool Congress confident of victory in Nandigram |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/trinamool-congress-confident-of-victory-in-nandigram/articleshow/52103488.cms?from=mdr |newspaper=[[The Economic Times]] |access-date=27 April 2019 |date=4 May 2016}}</ref><ref name="HT">{{cite news |title=From Nandigram to Murshidabad - Suvendu Adhikari is Mamata Banerjee's all weather man |url=https://www.hindustantimes.com/cities/from-nandigram-to-murshidabad-suvendu-adhikari-is-mamata-banerjee-s-all-weather-man/story-kNqePhKEQzC9SE9BpPs34M.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 August 2019}}</ref> यस आन्दोलनले [[ममता बनर्जी]]लाई बंगाली राजनीतिमा केन्द्रिय व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित गरायो।<ref name="HT"/> राज्यको [[अपराध अनुसन्धान विभाग (भारत)|सीआईडी]]ले अधिकारीमाथि राज्य सरकारविरुद्ध सशस्त्र आन्दोलन सञ्चालन गर्न माओवादीहरूलाई हतियार उपलब्ध गराएको आरोप लगाएको थियो।<ref>{{cite magazine |last1=Roy |first1=Anirban |title=CID to question Trinamool's Adhikari on Maoist links |url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/cid-to-question-trinamools-adhikari-on-maoist-links-78841-2010-07-17 |magazine=[[India Today]] |access-date=27 April 2019 |date=17 July 2010}}</ref><ref>{{cite magazine |title=Trinamool MP accused of supplying ammo to Naxalites |url=https://www.indiatoday.in/india/east/story/trinamool-mp-accused-of-supplying-ammo-to-naxalites-78780-2010-07-16 |magazine=[[India Today]] |access-date=27 April 2019 |date=16 July 2010}}</ref> नन्दीग्राममा अधिकारीको सफलतापछि बनर्जीले उनलाई [[जंगलमहल]] अर्थात् [[पश्चिम मेदिनीपुर जिल्ला|पश्चिम मेदिनीपुर]], [[पुरुलिया जिल्ला|पुरुलिया]] तथा [[बाँकुरा जिल्ला|बाँकुरा]] जिल्लाको पार्टी पर्यवेक्षक (प्रभारी) नियुक्त गरेकी थिइन्। उनले यी जिल्लाहरूमा पार्टीको आधार विस्तार गर्न सफलता प्राप्त गरेका थिए।<ref name="HT"/> सन् २००९ मा उनी [[तमलुक लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|तमलुक निर्वाचन क्षेत्र]]बाट [[लोकसभा]]मा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{cite news |title=In Contai, it's family first for Trinamool's Sisir Adhikary |url=http://archive.indianexpress.com/news/in-contai-it-s-family-first-for-trinamool-s-sisir-adhikary/537544/ |newspaper=[[Indian Express]] |access-date=27 April 2019 |date=5 November 2009}}</ref> उनले आफ्ना निकटतम प्रतिद्वन्द्वी [[भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी)]]का [[लक्ष्मण सेठ]]लाई करिब १ लाख ७३ हजार मतान्तरले पराजित गरेका थिए।<ref name="SA">{{cite web |date=17 May 2009 |title=Nandigram swings two seats in East Midnapore in Trinamool's favour |url=http://www.indianexpress.com/news/nandigram-swings-two-seats-in-east-midnapore/461025/ |access-date=30 July 2009 |publisher=Indian Express 17 May 2009}}</ref> [[२०१६ पश्चिम बंगाल विधानसभा निर्वाचन]]मा अधिकारीलाई नन्दीग्राम निर्वाचन क्षेत्रमा वाम मोर्चा–[[भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस]] गठबन्धनका अब्दुल कादिर शेखविरुद्ध उम्मेदवार बनाइएको थियो।<ref name="ET"/> निर्वाचित भएपछि उनले तमलुक निर्वाचन क्षेत्रबाट सांसद पदबाट राजीनामा दिएका थिए।<ref>{{cite magazine |title=Dibyendu Adhikari to contest from Tamluk parliament constituency |url=https://www.indiatoday.in/india/story/dibyendu-adhikari-tamluk-parliament-constituency-tmc-mamata-banerjee-347066-2016-10-17 |magazine=[[India Today]] |access-date=30 April 2019 |date=17 October 2016}}</ref> उनलाई २७ मे २०१६ मा [[दोस्रो ममता बनर्जी मन्त्रालय]]मा यातायात मन्त्रीका रूपमा शपथ गराइएको थियो।<ref>{{cite news |title=List of Ministers in Mamata's cabinet |url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/list-of-ministers-in-mamatas-cabinet/article8654872.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=30 April 2019 |date=27 May 2016}}</ref> === भारतीय जनता पार्टीमा प्रवेश तथा २०२१ निर्वाचन === अधिकारीले २६ नोभेम्बर २०२० मा [[हुग्ली रिभर ब्रिज कमिसन]] (एचआरबीसी) को अध्यक्ष पदबाट राजीनामा दिएका थिए, जुन [[पश्चिम बंगाल सरकार]]अन्तर्गतको एक वैधानिक निकाय हो।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/tmc-mla-suvendu-adhikari-resigns-transport-irrigation-minister-1744603-2020-11-27 |title=TMC's Suvendu Adhikari steps down as Bengal minister a day after resigning as Hooghly commission chairman |publisher=India Today |date=27 November 2020 |access-date=27 November 2020}}</ref> उनले २७ नोभेम्बर २०२० मा पश्चिम बंगालका यातायात मन्त्री पदबाट पनि राजीनामा दिएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/west-bengal-tmc-rebel-leader-suvendu-adhikari-resigns-as-transport-minister-in-mamata-govt/687503 |title=West Bengal: TMC rebel leader Suvendu Adhikari resigns as Transport Minister from Mamata govt |publisher=Times Now |date=27 November 2020 |access-date=27 November 2020}}</ref> उनले १६ डिसेम्बर २०२० मा पश्चिम बंगाल विधानसभा अध्यक्षसमक्ष विधायक पदबाट राजीनामा पेश गरेका थिए, तर प्राविधिक कारण देखाउँदै प्रारम्भमा उक्त राजीनामा स्वीकृत गरिएको थिएन। पछि २१ डिसेम्बर २०२० मा उनको राजीनामा स्वीकृत गरिएको थियो।<ref>{{Cite news |last=Sanyal |first=Anindita |date=16 December 2020 |title=Trinamool's Suvendu Adhikari Quits As MLA Amid Reports He Will Join BJP |url=https://www.ndtv.com/india-news/trinamool-dissident-suvendu-adhikari-resigns-as-mla-amid-reports-he-will-switch-to-bjp-2339450 |work=NDTV |access-date=5 May 2021}}</ref> १७ डिसेम्बर २०२० मा उनले अखिल भारतीय तृणमूल कांग्रेसको प्राथमिक सदस्यताबाट राजीनामा दिएका थिए।<ref>{{cite news |title=Didi aide Suvendu Adhikari exits TMC, sparks a spate of resignations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/didi-aide-suvendu-adhikari-exits-tmc-sparks-a-spate-of-resignations/articleshow/79787773.cms |access-date=29 May 2022 |work=The Times of India |date=18 December 2020}}</ref><ref>{{Cite news |last=Phadikar |first=Anshuman |date=6 July 2021 |title= Suvendu Adhikari meets victims of post-poll violence in East Midnapore |url= https://www.telegraphindia.com/west-bengal/suvendu-adhikari-meets-victims-of-post-poll-violence-in-east-midnapore/cid/1821357 |work=The Telegraph |access-date=6 July 2021}}</ref> १९ डिसेम्बर २०२० मा उनले गृहमन्त्री [[अमित शाह]]को उपस्थितिमा [[भारतीय जनता पार्टी]]मा प्रवेश गरेका थिए।<ref>{{cite news |title=অমিত শাহের হাত ধরে বিজেপিতে যোগদান করলেন শুভেন্দু অধিকারী সহ ৯ জন বিধায়ক |url=https://banglahunt.com/subhendu-join-bjp-with-9-mla/ |access-date=29 May 2022 |work=Bangla Hunt |date=19 December 2020 |language=bn }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="India Today">{{cite magazine |url=https://www.indiatoday.in/india/story/suvendu-adhikari-joins-bjp-in-presence-of-amit-shah-1751135-2020-12-19 |title=Suvendu Adhikari ends all speculation, joins BJP, delivers jolt to Mamata and TMC |access-date=29 May 2022 |magazine=India Today |date=19 December 2022}}</ref> अधिकारीको दल परिवर्तनको मुख्य कारण ममता बनर्जीका भतिजा [[अभिषेक बनर्जी (राजनीतिज्ञ)|अभिषेक बनर्जी]]सँगको प्रतिद्वन्द्विता रहेको बताइएको थियो, जसलाई बनर्जीको राजनीतिक उत्तराधिकारीका रूपमा अघि बढाइँदै थियो।<ref>{{Cite news |title=কেউ দল ছেড়েছেন, দলে গুরুত্ব হারিয়েছেন কেউ কেউ! মমতার দাপুটে ‘মিডল অর্ডার’ ভেঙে পড়ল কি অভিষেকের উত্থানে? |url=https://www.anandabazar.com/elections/west-bengal-assembly-election/how-mamata-banerjees-core-team-weakened-after-abhishek-banerjees-rise-in-tmc-dgtl/cid/1684845 |work=[[Anandabazar Patrika]]}}</ref> उनले [[२०२१ पश्चिम बंगाल विधानसभा निर्वाचन]]मा [[नन्दीग्राम विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|नन्दीग्राम विधानसभा क्षेत्र]]बाट तत्कालीन पश्चिम बंगालकी मुख्यमन्त्री [[ममता बनर्जी]]लाई १,९५६ मतले पराजित गरेका थिए। ममता बनर्जीले नन्दीग्राम निर्वाचनको नतिजाविरुद्ध [[कलकत्ता उच्च न्यायालय]]मा निर्वाचन याचिका दायर गरेकी थिइन्।<ref name=HT_1>{{cite news |last1=Manral |first1=Karan |title= |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mamata-banerjee-challenges-suvendu-adhikari-s-nandigram-win-in-calcutta-hc-101623948924307.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=17 June 2021 |language=en}}</ref> १० मे २०२१ मा केन्द्रीय मन्त्री [[रवि शंकर प्रसाद]]ले पश्चिम बंगाल विधानसभामा भारतीय जनता पार्टीको विधायक दलको नेताका रूपमा शुभेन्दु अधिकारीको नाम घोषणा गरेका थिए।<ref>{{cite news |agency=PTI |title=Suvendu Adhikari Elected Opposition Leader In West Bengal Assembly |url=https://www.ndtv.com/india-news/suvendu-adhikari-elected-opposition-leader-in-west-bengal-assembly-2438995 |access-date=29 May 2022 |work=NDTV |date=10 May 2021}}</ref> === २०२६ निर्वाचन === [[२०२६ पश्चिम बंगाल विधानसभा निर्वाचन]]मा शुभेन्दु अधिकारीले एकैसाथ नन्दीग्राम तथा [[भवानीपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|भवानीपुर]]—जुन तत्कालीन मुख्यमन्त्री [[ममता बनर्जी]]को निर्वाचन क्षेत्र थियो—बाट उम्मेदवारी दिएका थिए र दुवै क्षेत्रमा उल्लेखनीय मतान्तरले विजयी भएका थिए। कुनै कार्यरत मुख्यमन्त्रीलाई दुई निर्वाचन क्षेत्रबाट चुनाव लड्ने उम्मेदवारले उनको आफ्नै क्षेत्रमा पराजित गरेको अन्तिम घटना [[१९६७ पश्चिम बंगाल विधानसभा निर्वाचन]]मा भएको थियो, जब [[बंगला कांग्रेस]]का [[अजोय मुखर्जी]]ले कांग्रेसका तत्कालीन मुख्यमन्त्री [[प्रफुल्ल चन्द्र सेन]]लाई उनको [[आरामबाग विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|आरामबाग]] क्षेत्रमा पराजित गर्दै आफ्नो [[तमलुक विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|तमलुक]] क्षेत्र पनि कायम राखेका थिए।<ref>{{Cite web |title=রাজনৈতিক সন্ন্যাস হয়ে গেল মমতার’! ভবানীপুরে জিতে শুভেন্দু অধিকারী বললেন, ‘এই জয় হিন্দুত্বের |url=https://www.anandabazar.com/elections/west-bengal-assembly-election/bjp-leader-suvendu-adhikari-slams-tmc-leader-mamata-banerjee-after-defeated-her-in-bhabanipur-assembly-constituency-dgtl/cid/1684877 |website=Anandabazar Patrika}}</ref> २०२६ को निर्वाचनमा विजय हासिल गरेपछि शुभेन्दु अधिकारीले आफूलाई मुख्यतः [[हिन्दू]], [[बौद्ध]], [[जैन धर्मावलम्बी|जैन]] तथा [[सिख]] मतदाताहरूबाट समर्थन प्राप्त भएको, तर [[मुस्लिम]] मतदाताहरूको समर्थन विपक्षतर्फ गएको बताएका थिए। उनले यसबाट धार्मिक आधारमा मतदान भएको संकेत गरेको टिप्पणी गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Banerjee |first=Tirtho |date=5 May 2026 |title=‘Muslim voters openly…’: What Suvendu Adhikari said after defeating Mamata |url=https://www.news9live.com/elections/assembly/muslim-voters-openly-what-suvendu-adhikari-said-after-defeating-mamata-2968328 |access-date=8 May 2026 |website=News9live |language=en-US}}</ref> ६ मे २०२६ को राति मोटरसाइकलमा आएका आक्रमणकारीहरूले शुभेन्दु अधिकारीका व्यक्तिगत सहायक [[चन्द्रनाथ रथ]]माथि गोली प्रहार गरी हत्या गरेका थिए।<ref>https://www.bbc.com/news/articles/ce8pjz7dv7ro</ref> ८ मे २०२६ मा केन्द्रीय पर्यवेक्षक [[अमित शाह]]को उपस्थितिमा उनलाई पश्चिम बंगालमा भारतीय जनता पार्टीको विधायक दलको नेताका रूपमा चयन गरिएको थियो। उनले ९ मे २०२६ मा पश्चिम बंगालका ९औँ [[पश्चिम बंगालका मुख्यमन्त्री|मुख्यमन्त्री]]का रूपमा शपथ लिने कार्यक्रम तय गरिएको थियो, जससँगै उनी उक्त पद सम्हाल्ने [[भारतीय जनता पार्टी]]का पहिलो मुख्यमन्त्री बन्नेछन्।<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=BJP elects legislative party leader in West Bengal |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-west-bengal-legislative-party-meeting-2026-0000000/ |work=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal to get first BJP Chief Minister on May 9 |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-chief-minister-swearing-in/article000000.ece |work=The Hindu}}</ref> == पश्चिम बंगालका मुख्यमन्त्री (२०२६–हालसम्म) == उनी ९ मे २०२६ मा [[कोलकाता]]स्थित [[ब्रिगेड परेड मैदान]]मा मुख्यमन्त्री पदको शपथ लिने कार्यक्रम तय गरिएको छ।<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal government formation LIVE: Suvendu Adhikari elected new CM of Bengal, to take oath on May 9 |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-government-formation-live-updates-new-cm-to-be-elected-suvendu-adhikari-aide-death-sparks-unrest/article70954007.ece |work=The Hindu}}</ref> == सन्दर्भ == == बाह्य कडिहरू == {{Commons category}} {{Portal bar|जीवनी|राजनीति|भारत}} {{DEFAULTSORT:अधिकारी, शुभेन्दु}} 2tsxe313ff1xfst4mvmyckr9d7u27wr 0 26491 265674 265633 2026-05-15T22:57:53Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265674 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[गाउँपालिका]] |motto = <!-- चित्र अर नक्सा --> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |pushpin_map = Nepal Sudurpashchim Province#Nepal |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = नेपालक नक्सामां {{पृष्ठको नाम}}क अवस्थिति | coordinates = {{coord|29.26|80.87|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |subdivision_type3 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name3 = [[डोटी जिल्ला|डोटी]] |<!-- Politics --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-doti/badikedar?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |leader_party = |leader_title = [[अध्यक्ष]] |leader_name = भैरवबहादुर साउद <small>([[नेपाली काँग्रेस]])</small> |leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] |leader_name1 = डम्मरीकुमारी विष्ट <small>([[नेपाली काँग्रेस]])</small> |established_title = |established_date = २७ फागुन २०७३ <!-- क्षेत्रफल --> |area_footnotes = |area_total_km2 = 332.55 <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याक आकार अर वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=74&municipality=8|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_total = 14902 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank1 = <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपाल मानक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = |postal_code = |area_code = +९७७-९४ |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक [[बर्छेन]] गाविसक [[कार्यालय]] |website = [https://badikedarmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''बडीकेदार गाउँपालिका''' [[डोटी जिल्ला]]क ७ [[गाउँपालिका]]मां स्यां एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामां पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|url-status=dead}}</ref> २०७३ फागुन २७ मां गाउँपालिका घोषणा कैरदा साविकक [[बर्छेन]], [[घाङल गाउँ]], [[मन्नाकापाडी]] अर [[लाना केदारेश्वर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यै मां गाभिया रै। यै गाउँपालिकालाइ ५ वटा [[वडा]]मां विभाजन कैर्या गै रै। यै गाउँपालिकाक सिमाना पूर्वमां [[बोगटान फुड्सिल गाउँपालिका|बोगटान गाउँपालिका]], पश्चिममां [[जोरायल गाउँपालिका]] अर [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] जिल्ला, उत्तरमां [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका]], [[बोगटान फुड्सिल गाउँपालिका]], [[जोरायल गाउँपालिका]] अर [[के.आई.सिंह गाउँपालिका]] तथा दक्षिणमां [[कैलाली जिल्ला]] सँग जोडिया रै।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहसभक नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र अर वडाक सीमाना सहितक विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७|language=नेपाली|archive-date=2019-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|url-status=dead}}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]क जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}क कुल जनसङ्ख्या १४,९०२ रै अर यतैं २,९०५ घरधुरी रै।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ बडिकेदार गाउँपालिकाक वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[बर्छेन]] (१, ५-७, ९) || २,५६६ || ५४.९ || ४६.७४ |- | २ || [[बर्छेन]] (२-४, ८) || २,५२० || ५९.७८ || ४२.१५ |- | ३ || [[घाङल गाउँ]] || ३,३०५ || ८०.८४ || ४०.८८ |- | ४ || [[मन्नाकापाडी]] || ३,२३४ || ८५.३१ || ३७.९१ |- | ५ || [[लाना केदारेश्वर]] || ३,२७७ || ५१.७१ || ६३.३७ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १४,९०२ !! ३३२.५४ !! ४४.८१ |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcdoti.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिक कार्यालय, डोटी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824050251/http://www.ddcdoti.gov.np/ |date=2017-08-24 }} 8ebsw03sggb7qmfmlwdmyiin8lxy01p 0 26496 265681 265613 2026-05-16T00:20:31Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265681 wikitext text/x-wiki '''वडा''' भन्नाले भौगोलिक वितरणक एक निश्चित क्षेत्र बुझिन्छ। [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]मां वडा हुण्थ्या, फेर [[नगरपालिका]] अर [[गाउँपालिका]]मां [[वडा कार्यालय (नेपाल)|वडा कार्यालय]] हुण्थैं।<ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२८ फाल्गुण २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/|archive-date=2017-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/}}</ref> विसं २०७३ सालमां [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले ७४४ [[स्थानीय तह]] लागू कैरदा देशभरि ४ वटा [[महानगरपालिका]], १३ वटा [[उपमहानगरपालिका]], २ सय ४६ [[नगरपालिका]] अर ४ सय ८१ [[गाउँपालिका]] कायम कैर्या रै।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामां पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=स्थानीय तह कार्यान्वयनमां|url=http://www.nagariknews.com/news/15819/|accessdate=२८ फागुन २०७३|publisher=[[नागरिक दैनिक]]|date=२८ फागुन २०७३}}</ref> [[स्थानीय तह]]मां ६ हजार ६ सय ८० वटा वडा कायम कैर्या गै रै।<ref>{{cite news|title=७ सय ४४ स्थानीय तह कार्यान्वयनमां|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-10/20170310123842.html|accessdate=२७ फाल्गुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक]]|date=२७ फाल्गुन २०७३|archive-date=2017-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501094627/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-10/20170310123842.html}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालक प्रशासनिक विभाजन]] fjtrz5i056lm7ohbh1ixpfpqzv3x5bb 0 26497 265677 265614 2026-05-15T23:12:37Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265677 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[गाउँपालिका]] |motto = <!-- चित्र र नक्साहरू --> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |pushpin_map = Nepal Sudurpashchim Province#Nepal |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | coordinates = {{coord|29.26|80.87|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} <!-- अवस्थिति--> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |subdivision_type3 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name3 = [[डोटी जिल्ला|डोटी]] |<!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-doti/bogatan-phudsil?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |leader_party = |leader_title = [[अध्यक्ष]] |leader_name = कमलबहादुर गडसिला <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] |leader_name1 = विष्नादेवी बम <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |established_title = |established_date = २७ फागुन २०७३ <!-- क्षेत्रफल --> |area_footnotes = |area_total_km2 = 300.22 <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=74&municipality=7|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 15540 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank1 = <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = |postal_code = |area_code = +९७७-९४ |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक [[चवरा चौतारा]] गाविसको कार्यालय |website = [http://www.bogatanmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''बोगटान फुड्सिल गाउँपालिका''' [[डोटी जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|url-status=dead}}</ref> २०७३ फागुन २७ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[सिमचौर]], [[केदार अखडा]], [[कानाचौर]], [[सातफरी]], [[धिर्कामाण्डौ]], [[गगुडा]] र [[चवरा चौतारा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। यो गाउँपालिका ७ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यस गाउँपालिकाको सिमाना पूर्वमा [[अछाम जिल्ला|अछाम]] जिल्ला, पश्चिममा [[बडीकेदार गाउँपालिका]], उत्तरमा [[के.आई.सिंह गाउँपालिका]] तथा दक्षिणमा [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] जिल्लासँग जोडिएको छ।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७|language=नेपाली|archive-date=2019-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|url-status=dead}}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १५,५४० रहेको छ भने यहाँ ३,१६२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ बोगटान फुड्सिल गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सिमचौर]] || २,८८२ || ५१.२२ || ५६.२७ |- | २ || [[केदार अखडा]] || १,५०५ || ३१.९५ || ४७.१० |- | ३ || [[कानाचौर]] || १,६९३ || ७०.६८ || २३.९५ |- | ४ || [[सातफरी]] || २,८९७ || २७.९४ || १०३.६९ |- | ५ || [[धिर्कामाण्डौ]] || १,८१६ || ३८.८७ || ४६.७२ |- | ६ || [[गगुडा]] || २,४३९ || २७.१२ || ८९.९३ |- | ७ || [[चवरा चौतारा]] || २,३०८ || ५२.४६ || ४४.०० |- ! colspan="2" | जम्मा !! १५,५४० !! ३००.२४ !! ५१.७६ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcdoti.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, डोटी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824050251/http://www.ddcdoti.gov.np/ |date=2017-08-24 }} [[श्रेणी:डोटी जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] dgk72d3zsoraxq5i1m3jjt80a9dgjzf 0 26498 265670 265624 2026-05-15T21:13:11Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265670 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[गाउँपालिका]] |motto = <!-- चित्र र नक्साहरू --> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |pushpin_map = Nepal Sudurpashchim Province#Nepal |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | coordinates = {{coord|29.26|80.87|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |subdivision_type3 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name3 = [[डोटी जिल्ला|डोटी]] |<!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-doti/jorayal?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |leader_party = |leader_title = [[अध्यक्ष]] |leader_name = दुर्गादत्त ओझा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] |leader_name1 = जमुनाकुमारी बोहरा (रोकाया) <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |established_title = |established_date = २७ फागुन २०७३ <!-- क्षेत्रफल --> |area_footnotes = |area_total_km2 = 419.09 <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=74&municipality=9|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 19788 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank1 = <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = |postal_code = |area_code = +९७७-९४ |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक [[सरस्वतीनगर]] गाविसको कार्यालय |website = [http://www.jorayalmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''जोरायल गाउँपालिका''' [[डोटी जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|url-status=dead}}</ref> २०७३ फागुन २७ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[घण्टेश्वर]], [[छतिवन, डोटी|छतिवन]], [[सरस्वतीनगर]], [[लक्ष्मीनगर]], [[गडसेरा]] र [[निरौली]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। डोटी जिल्लाको सदरमुकाम [[सिलगढी]]बाट लगभग ६० किलोमिटर टाढा दक्षिण पश्चिम दिशा तिर पर्ने रमणीय उपत्यकाको नाम नै जोरायल हो। यसै उपत्यकाको नामबाट यस गाउँपालिकाको नामाङ्कन गरिएको हो। चौतर्फी अग्ला होचा बृक्ष वनस्पति युक्त डाडाँ–काडाँहरूको बीचमा देखिने एउटा सुन्दर क्षेत्र जोरायल हो। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १९,७८८ रहेको छ भने यहाँ ४,३२० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ जोरायल गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[घण्टेश्वर]] || २,९२५ || ३९.७५ || ७३.५८ |- | २ || [[छतिवन, डोटी|छतिवन]] || ४,१४८ || ४७.६३ || ८७.०९ |- | ३ || [[सरस्वतीनगर]] || २,७५० || ८७.९८ || ३१.२६ |- | ४ || [[लक्ष्मीनगर]] || ४,९७९ || ८६.८९ || ५७.३० |- | ५ || [[गडसेरा]] || २,२५३ || ९४.५२ || २३.८४ |- | ६ || [[निरौली]] || २,७३३ || ६२.३१ || ४३.८६ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १९,७८८ !! ४१९.०८ !! ४७.२२ |} ==नामाकरण तथा परिचय== यस क्षेत्रको नामाकरण जोरायल कसरी रहन गयो भन्ने कुरामा एक मत त छैन तर सबै भन्दा बलियो तर्क अनुसार यस क्षेत्रको सम्बन्ध महाभारतमा उल्लेख भएको जरासन्धसँग रहेको देखिन्छ<ref>[http://jorayalmun.gov.np/content/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF संक्षिप्त परिचय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911194416/http://jorayalmun.gov.np/content/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF |date=2019-09-11 }}</ref> जसरी दीप + आलय = दीपालय अथवा (नेपालीमा बत्तीको निवास भएको क्षेत्र) शब्द (वर्णविपर्यय हुँदै = दीपालय = [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]] भएको हो । त्यसै गरेर जोरायल शब्द पनि :- जरासन्धस्य +आलय = जरालय वा जरा + आलय = जरालय भयो । यसको अर्थ जरासन्ध वा जरादेवीको, आलय भनेको संस्कृतमा निवास हुन्छ । पछि त्यही शब्द जरालय = वर्णविपर्यय हुदै = जरा + यल = जरायल =बाट अप्रभंस हुदै ‘ओ’ कारको थप आगमन भएर जोरायल रहन गएको हो । यसको क्षेत्र पूर्वमा डोटी जिल्लाकै गड्सेरा तथा निरौली गा.वि.स., पश्चिममा छतिवन गा.वि.स., उत्तरमा [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा]] जिल्लाको महाभारत पर्वत भित्र पर्ने घण्टेश्वर पर्वत एवं [[असिग्राम]] गा.वि.स.को रुवाखोला र दक्षिणमा [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] जिल्लाको [[सहजपुर]] गा.वि.स पर्दछन् । समथर भूभागको बीच भएर बग्ने यहाँको नदीको नाम कर्मनासा (कर्नासा) हो । जसले यहाँको भू–भागलाइ सिंचन गरेको छ । कर्मनासा नदीको उद्गमस्थल भन्दा माथिबाट दुइवटा नदीहरू जलादेवि पर्वतको आसपास भएर बगेका छन् । जसको नाम गोमतीगाड र काफली गाड हो । यी दुबै नदीहरूको संगम वा (दोभान) भन्दा तलको नदीको नाम कर्मनासा रहन गएको छ । जो [[जरासन्ध]] बध गरेको इतिहास सँग संबद्ध छ । वरिपरी सम्म फाँट बीचमा कर्मनासा नदी एवं छेउछाउमा रहेका गाउँ बस्तीहरूले जोरायलको भौगोलिक दृष्यावलीलाइ मनमोहक बनाएको छ । यो जोरायल क्षेत्र निकट समयमै नगरपालिका घोषणा हुने सम्भावनामा रहेको छ । [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]का अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या २०,८२४ रहेको छ । जसमध्ये ब्राह्मण १० प्रतिशत ,क्षेत्रि, ७५ प्रतिशत दलित १० प्रतिशत , र मगर तथा अन्य जातका ५ प्रतिशत मानिसहरू छन् । यसक्षेत्रमा एउटा बहुमुखी क्याम्पस पनि छ । जसको नाम [[घण्टेश्वर सेती काली बहुमुखी क्याम्पस|सेती महाकाली बहुमुखी क्याम्पस]] हो । विभिन्न देवी देवताहरूको बास भएको यो जोरायल क्षेत्र बास्मती धान फल्ने यौटा प्रसिद्ध ठाउँ पनि हो । यस क्षेत्रका प्रमुख देवी–देवता घण्टेश्वर, जलादेवी [[मालिका देवी|मालिका भगवती]], चण्डेश्वर र गुफाकेदार हुन् । ==जोरायलको भस्सो संस्कृति== [[File:चड्यौली देवस्थान परिसर.jpg|250px|thumb|चड्यौली स्थान परिसर]] हाम्रो देश [[नेपाल]] धेरै विविधता र संस्कृति भएको देश हो । अनेकतामा एकता हामी नेपालीहरूको प्रमुख विशेषता हो । यहाँका प्रायः सबै जिल्लाहरूका आ–आफ्ना भेषभूषा, रीतिस्थिति,भाषा र संस्कृतिहरू छन् । तिनै संस्कृतिहरू मध्येको एक अनौठो संस्कृति डोटी जिल्लाको जोरायल क्षेत्रमा हुने प्रमुख जात्रा मा [[भाइटीका|भाईटीका]]का दिन हुने [[भस्सि जात्रा|भोस्सो जात्रा]] पर्दछ । यो खास गरेर यहाँको शक्तिशाली देवता चडयौलीथानको प्रसन्नताको लागि गरिने जात्रा हो । महाभारत कथामा [[जरासन्ध]] लाइ राक्षस भनेर सम्बोधन गरिए पनि डोटी जोरायलको संस्कृतिमा यिनलाई देवता भनेर पुज्ने गरीन्छ । यो जात्रा गरिएन भने ती देवता रिसाई जोरायलमा विविध अनिष्ट गराउन सक्ने विश्वास यहाँको जनमानसमा प्रवल रूपमा रहेको छ । यो जात्रा प्राचीन युद्धको लागि मोर्चाबन्दी सहित युद्घमा जान तयार सेनाको जुलुस जस्तै हुन्छ । भाइटीकाका दिन त्यहाँका सबै मानिसहरू बिहान आआफ्ना दिदी–बहिनीहरूका हातबाट टिका लगाइसकेपछि खानाखाएर लक्ष्मीनगर गा.वि.स.मा पर्ने सिलंगीबाग बजारको मेलामा जान्छन् , जुन मेलालाई त्यहाँको स्थानीय भाषामा दुत्तेको मेला भन्छन् । त्यहीं प्रसिद्ध चडयौंलीथान भन्ने स्थानीय देवताको थान पनि छ । त्यहाँको स्थानीय भाषामा चडयौंलो भन्ने एउटा स्थानिय जातको रुख हुन्छ , त्योे थान मा त्यै चडयौंलाको रुख भएकाले थानमा भएका देवतालाई प्रत्यक्ष इंगित नगरी रुखको नामबाट देवस्थान को नामकरण भएको पाइन्छ । न्याय दाताका रूपमा चिनिने यी चडयौलीथान देवताको मन्दिर छैन, स्थापना मात्रै छ । भक्तजनहरू आफ्नो भाकल पुरा भए पछि त्यही रुखमुनीको स्थानमा [[बोका]]को बलिका साथै [[घण्टा]], [[त्रिशूल]] र ध्वजापताका चढाउँदछन् । बोका [[मङ्सिर|मंसिर]] [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण]] पक्ष , [[जेठ|जेष्ठ]] कृष्ण पक्ष र [[साउन|श्रावण]] कृष्ण पक्षको रात्रिमा [[मङ्गलवार|मंगलवार]], [[बिहीवार]] वा [[शनिवार]] पारेर चढाइन्छ । ==फोटो सङ्ग्रह== <gallery> File:Silangibaj.jpg|डोटी जिल्लामा पर्ने कर्मनासा नदी र सिलङ्गीबाग बजार File:प्रत्येकवर्ष भाइटीकाका राति हुने जोरायलको भोस्सो संस्कृति.jpg|प्रत्येकवर्ष भाइटीकाका राति हुने जोरायलको भोस्सो संस्कृति File:भाइटीकाका राति हुने जोरायलको भोस्सो संस्कृति.jpg|भाइटीकाका राति हुने जोरायलको भोस्सो संस्कृति File:जोरायलको भोस्सो संस्कृति.jpg|thumb|जोरायलको भोस्सो संस्कृति File:जोरायल बासमतिको पकेट क्षेत्र सुमालगाउँ को सेरो.jpg|जोरायल बासमतिको पकेट क्षेत्र सुमालगाउँ को सेरो File:Rawatkatte jorayal.jpg|जोरायल रावतकट्टे File:Yagaggaga nadi.jpg|यज्ञगा नदि(गोमती गाःड) File:Shila chankatta.jpg|भीमछेदन शिला चनकट्टे File:Phaladri.jpg|कैलाली जिल्लाको गोदावरी गा.वि.स.मा पर्ने गोदावरी नदिको उद्गमक्षेत्र फलाद्री पर्वत File:Phaladri parwat.jpg| कैलाली जिल्लाको गोदावरी गा.वि.स.मा पर्ने पवित्र फलाद्री पर्वत File:Phaladri hill.jpg|पवित्र गोदावरी शीखर क्षेत्र File:श्री घण्टेश्वरदेवताको होमगर्दै पुजारी.jpg|श्री घण्टेश्वरदेवताको होमगर्दै पुजारी File:गन्याप देव स्थान.jpg|गन्याप देव स्थान File:Karnasa nadi.jpg|कर्मनाशा नदी File:Karnasa nadi.jpg|कर्मनाशा नदी File:Baramchada tal.jpg|बरमछडा ताल कोला गाऊँ File:Shila chankatta.jpg|भीमछेदन शिला चनकट्टे </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcdoti.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, डोटी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824050251/http://www.ddcdoti.gov.np/ |date=2017-08-24 }} [[श्रेणी:डोटी जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] mds7owaun6s7rqwopakv8xzh6p3w62x 0 26499 265668 265634 2026-05-15T20:23:17Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265668 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[गाउँपालिका]] |motto = <!-- चित्र र नक्साहरू --> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |pushpin_map = Nepal Sudurpashchim Province#Nepal |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | coordinates = {{coord|29.26|80.87|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} <!-- अवस्थिति--> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |subdivision_type3 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name3 = [[डोटी जिल्ला|डोटी]] |<!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-doti/k-i-singh?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |leader_party = |leader_title = [[अध्यक्ष]] |leader_name = लोकेन्द्रबहादुर शाही <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] |leader_name1 = मिनादेवी विष्‍ट <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |established_title = |established_date = २७ फागुन २०७३ <!-- क्षेत्रफल --> |area_footnotes = |area_total_km2 = 127.01 <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=74&municipality=6|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 20736 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank1 = <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपाल मानक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = |postal_code = |area_code = +९७७-९४ |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक [[दुर्गामाण्डौ]] गाविसको कार्यालय |website = [http://www.kisinghmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''के.आई.सिंह गाउँपालिका''' [[डोटी जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|url-status=dead}}</ref> २०७३ फागुन २७ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[तीखातर]], [[वासुदेवी]], [[दुर्गामाण्डौ]], [[रानागाउँ]], [[भूमिराजमाण्डौ]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। यस गाउँपालिकालाई ७ वटा [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यस गाउँपालिकाको सिमाना पूर्वमा [[बोगटान फुड्सिल गाउँपालिका]] र [[अछाम जिल्ला|अछाम]] जिल्ला, पश्चिममा [[बडीकेदार गाउँपालिका]] र [[शिखर नगरपालिका]], उत्तरमा [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका]] र [[शिखर नगरपालिका]] तथा तथा दक्षिणमा बोगटान फुड्सिल गाउँपालिकासँग जोडिएको छ।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहसभको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७|language=नेपाली|archive-date=2019-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|url-status=dead}}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २०,७३६ रहेको छ भने यहाँ ४,६८० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ केआई सिंह गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[तीखातर]] (१-४) || २,३१८ || १८.६२ || १२४.४९ |- | २ || [[तीखातर]] (५-९) || ३,१२८ || १३.७७ || २२७.१६ |- | ३ || [[वासुदेवी]] || ३,५३० || १३.९१ || २५३.७७ |- | ४ || [[दुर्गामाण्डौ]] || ४,११५ || २८.२५ || १४५.६६ |- | ५ || [[रानागाउँ]] || २,९९६ || १४.०७ || २१२.९४ |- | ६ || [[भूमिराजमाण्डौ]] (१-२, ८-९) || २,३५१ || ३०.७३ || ७६.५० |- | ७ || [[भूमिराजमाण्डौ]] (३-७) || २,२९८ || ७.६५ || ३००.३९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! २०,७३६ !! १२७ !! १६३.२८ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcdoti.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, डोटी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824050251/http://www.ddcdoti.gov.np/ |date=2017-08-24 }} [[श्रेणी:डोटी जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 5z4oqr2d6chl9695bscqwaqfzrs0079 0 26500 265671 265618 2026-05-15T22:10:07Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265671 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८ | logo = | logo_caption = | image = [[चित्र:2021 Nepal census.jpg|200px]] | image_size = | image_caption = | previous_year = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०६८]] | previous_census = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]] | date = वि.सं. २०७८ कात्तिक २५ - मङ्सिर ९ | next_year = ''वि.सं. २०८८'' | next_census = | region = | region_type = | country = [[नेपाल]] | topic1 = | topic2 = | topic3 = | topic10 = | authority = [[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]] | website = {{url|censusnepal.cbs.gov.np}} | participation = | population = २,९९,३६,५७६<ref name="result">{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/134991 |title=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ को नतीजा सार्वजनिक (पूर्ण पाठ) |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2023-03-25 |archive-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325050310/https://www.himalkhabar.com/news/134991 |url-status=dead }}</ref> | percent_change = {{increase}}१०.१८%<ref name="result" /> | additional_label1 = सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको प्रदेश | additional_data1 = [[मधेश प्रदेश]] (६१,२६,२८८)<ref>{{Cite web |url=https://drive.google.com/file/d/1cdn80YAupQOPaqCGG7beWLMDe8diEH1X/view?usp=embed_facebook |title=Jangarana-1.pdf |website=नेपालको जनगणना २०७८ |language=नेपाली |accessdate=2023-03-25}}</ref> | additional_label2 = सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या भएको प्रदेश | additional_data2 = [[कर्णाली प्रदेश]] (१६,९४,८८९)<ref name="result"/> }} '''नेपालको राष्ट्रिय जनगणना, २०७८''' [[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]ले देशव्यापी रूपमा आयोजना गरेको बाह्रौँ जनगणना हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/146816 |title=राष्ट्रिय जनगणना, २०७८ : समृद्धिको आधार |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2021-11-17}}</ref> वि.सं. २०७८ जेठ २५ देखि असार ८<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/national/2020-06-05-15806 |title=कोरोनाको प्रभाव जनगणनामा, नमूना जनगणना असारमा |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2021-11-17}}</ref> सम्म हुने गरी तय गरिएको यो जनगणना [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना भाइरस प्रकोप]]को कारण स्थगित गरी वि.सं. २०७८ कात्तिक २५ देखि मङ्सिर ९ सम्म आयोजना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/253519/ |title=बाह्रौं राष्ट्रिय जनगणनाको तयारी पूरा |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2021-11-17 |archive-date=2021-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117154925/https://www.setopati.com/social/253519/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=राष्ट्रिय जनगणना कात्तिक २५ देखि मङ्सिर ९ सम्म हुने|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/618211-1631094063.html|accessdate=2021-11-17|website=नागरिक न्यूज |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/09/18/262801/ |title=बाह्रौ राष्ट्रिय जनगणना सम्वन्धी प्रश्नोत्तर |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2021-11-17}}</ref> जनगणनाका नतिजा अनुसार वर्तमान नेपालमा जनसङ्ख्या वृद्धिदर ०.९३ रहेकोमा विसं २०६८ सालको तथ्याङ्क अनुसार दर १.४० प्रतिशत थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-60136892|title=जनगणना नेपाल २०७८: पुरुषभन्दा महिला ६ लाखले मात्रै बढी, जनसङ्ख्या वृद्धिदर घट्दो|date=२६ जनवरी २०२२|work=बीबीसी नेपाली|access-date=२९ जनवरी २०२४}}</ref> नतिजाले जनघनत्व १९८ जना प्रतिवर्ग किलोमिटर रहेको छ जुन एक दशकअघि १८१ जना प्रतिवर्ग किलोमिटर रहेको थियो। == जनगणना प्रतिवेदन == जनगणना २०७८ अनुसार, नेपालको जनसङ्ख्या दुई करोड ९१ लाख ६४ हजार ५७८ रहेको छ। महिलाको सङ्ख्या एक करोड ४९ लाख ११ हजार २७ अर्थात् ५१.०२ प्रतिशत छ भने पुरुषको सङ्ख्या एक करोड ४२ लाख ५३ हजार ५५१ अर्थात् ४८.९८ प्रतिशत छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.himalkhabar.com/news/134991|title=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ को नतीजा सार्वजनिक (पूर्ण पाठ)|date=१० चैत २०७९|work=हिमालखबर|access-date=२९ जनवरी २०२४|archive-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325152505/https://www.himalkhabar.com/news/134991}}</ref> {| class="wikitable" | rowspan="3" style="text-align:left; vertical-align:top;" |'''जनसङ्ख्या''' | align="left" |जम्मा | align="right" |२,९१,६४,५७८ |- | align="left" |पुरुष | align="right" |१,४२,५३,५५१ |- | align="left" |महिला | align="right" |१,४९,११,०२७ |- | rowspan="3" style="text-align:left; vertical-align:top;" |'''साक्षरता''' | align="left" |जम्मा | align="right" |७६.२% |- | align="left" |पुरुष | align="right" |८३.६% |- | align="left" |महिला | align="right" |६९.४% |- | style="text-align:left; vertical-align:top;" |'''जनघनत्व''' | align="left" |प्रति किमी२ | align="right" |१९८ |- | style="text-align:left; vertical-align:top;" |'''लैङ्गिक अनुपात''' | align="left" |प्रति १०० पुरुष | style="text-align:right;" |९५ महिला |} '''मुख्य नतिजाः''' * कुल जनसङ्ख्याको ६१.९६ प्रतिशत १५ देखि ५९ वर्ष उमेरका, १४ वर्ष वा सो भन्दा कम उमेरका २७.८३ प्रतिशत र ६० वर्ष वा सो भन्दा माथिल्लो उमेरका १०.२१ प्रतिशत रहेको छ। * प्रति परिवार सदस्य औसतमा ४.३७ जना रहेको छ, प्रति परिवार हिमाली क्षेत्रमा ४.३३ जना, पहाडमा ३.९९ जना र तराई क्षेत्रमा ४.७३ जना सदस्य रहेका छन्। परिवारको आकार रौतहट जिल्लामा सबैभन्दा बढी (५.९४) र गोरखा र दोलखा जिल्लामा सबैभन्दा कम (३.४९) रहेको छ। * नगरपालिकाहरूको जनसङ्ख्या ६६.१७ प्रतिशत रहेको छ भने, गाउँपालिकाहरूको जनसङ्ख्या ३३.८३ प्रतिशत रहेको छ। * सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएका जिल्लाहरूः काठमाडौँ, मोरङ, रूपन्देही, झापा र सुनसरी जिल्ला रहेका छन्। * सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या भएका जिल्लाहरूः मुस्ताङ, डोल्पा, रसुवा र हुम्ला जिल्ला रहेका छन्। * तराईमा कुल जनसङ्ख्याको ५३.६१ प्रतिशत (१,५६,३४,००६ जना), पहाडमा ४०.३१ प्रतिशत (१,१७,५७,६२४ जना) र हिमाली क्षेत्रमा ६.०८ प्रतिशत (१७,७२,९४८ जना) जनसङ्ख्या रहेको छ। * सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या बागमती प्रदेशमा २०.९७ प्रतिशत र सबैभन्दा कम कर्णाली प्रदेशमा ५.७९ प्रतिशत रहेको छ। * ८६.० प्रतिशत परिवारहरू आफ्नै स्वामित्वको घरमा बसोबास गरिरहेका छन् भने १२.८ प्रतिशत परिवारहरू भाडामा लिइएको आवासीय एकाइमा बसिरहेको छन्। * कुल परिवार मध्ये आधा भन्दा बढी (५१ प्रतिशत) परिवारले खाना पकाउन अक्सर काठदाउरा प्रयोग गर्ने गरेका छन्। * जनगणनामा बिजुली प्रयोग गर्ने परिवार ९२.२ प्रतिशत पुगेको छ। बत्ती बाल्नका लागि सौर्य ऊर्जा, मट्टितेल र अन्य इन्धन प्रयोग गर्ने परिवार क्रमशः ६.६, ०.६, र ०.६ प्रतिशत रहेका छन्। * साधारण मोवाइल फोन हुने परिवारको प्रतिशत ७३.१५ प्रतिशत छ भने त्यसपछि स्मार्ट मोबाइल फोन भएका परिवार ७२.९४ प्रतिशत रहेको छ। * ९५.५ प्रतिशत परिवारले कुनै न कुनै प्रकारको शौचालयको प्रयोग गर्ने गरेका छन्। * कुल २३.८ प्रतिशत परिवारहरूमा महिलाको नाममा घर वा जग्गा वा घरजग्गा दुबै रहेको छ। परिवारमा ११.८ प्रतिशत महिलाको नाममा घर र जग्गा दुवै रहेको छ। * ३१.५५ प्रतिशत परिवारमा महिला परिवार मूली रहेका छन्। * विवाहित पुरुष र महिलाहरू उनीहरूको कुल जनसङ्ख्याको क्रमशः ५९.१ र ६४.३ प्रतिशत रहेका छन्। * पहिलो विवाह गर्दाको औषत उमेर १९ वर्ष रहेको छ, जसमा पुरुषको २१ वर्ष र महिलाको १८ वर्ष रहेको छ। * कुल जनसङ्ख्याको २.२ प्रतिशत व्यक्तिमा कुनै न कुनै प्रकारको अपाङ्गता रहेको छ। * ५ वर्ष वा सो भन्दा बढी उमेरका कुल जनससङ्ख्यामा साक्षरता दर ७६.३ प्रतिशत रहेको छ। पुरुषको साक्षरता दर ८३.६ प्रतिशत छ भने महिलाको साक्षरता दर ६९.४ प्रतिशत रहेको छ। * सबै भन्दा बढी २८.७ प्रतिशत व्यक्तिहरूले प्राथमिक तह (कक्षा १ देखि ५ सम्म) उत्तीर्ण गरेका छन्। दोस्रोमा निम्न माध्यमिक तह (कक्षा ६ देखि ८ सम्म) उत्तीर्ण गरेका व्यक्तिहरू १९.९ प्रतिशत रहेका छन्। एस.एल.सि. वा सो सरह मात्र उत्तिर्ण गर्ने व्यक्तिहरू कुल साक्षर जनसङ्ख्याको ९.५ प्रतिशत छन्। * आर्थिक काममा संलग्न मध्ये सबैभन्दा धेरै कृषि, वन र माछापालन क्षेत्रमा ५७.३ प्रतिशत रहेका छन्। == नतिजा == जम्मा जनसङ्ख्या: २,९१,९२,४८० प्रारम्भिक नतिजा<ref>{{Cite web|title=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|url=https://docs.censusnepal.cbs.gov.np//Documents/0647661a-2c29-44a1-850b-3b5252c80a1e.pdf|website=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|language=ne|access-date=27 January 2022|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127125433/https://docs.censusnepal.cbs.gov.np//Documents/0647661a-2c29-44a1-850b-3b5252c80a1e.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127125433/https://docs.censusnepal.cbs.gov.np//Documents/0647661a-2c29-44a1-850b-3b5252c80a1e.pdf |date=27 January 2022 }}</ref> {| {{table}} | align="center" style="background:#f०f०f०;"|'''क्षेत्रफल''' | align="center" style="background:#f०f०f०;"|'''घरधुरी सङ्ख्या''' | align="center" style="background:#f०f०f०;"|'''जम्मा घरपरिवारको सङ्ख्या''' | align="center" style="background:#f०f०f०;"|'''जम्मा जनसङ्ख्या (२०७८)''' | align="center" style="background:#f०f०f०;"|'''पुरुष''' | align="center" style="background:#f०f०f०;"|'''महिला''' | align="center" style="background:#f०f०f०;"|'''लैङ्गिक अनुपात''' | align="center" style="background:#f०f०f०;"|'''परिवारमा सदस्य''' | align="center" style="background:#f०f०f०;"| | align="center" style="background:#f०f०f०;"|'''जनसङ्ख्या प्रति किमी^२''' |- | नेपाल||५,६४३,९४५.००||६,७६१,०५९.००||'''२९,१९२,५७८.००'''||१४,२९१,३११.००||१४,९०१,१६९.००||९५.९१||४.३२||०.९२||१९८.०० |- | colspan=10 |भौगोलिक क्षेत्र |- | हिमाल||३७९,३८४.००||४१६,४८०.००||१,७७८,१०४.००||८७७,६६६.००||९००,४३८.००||९७.४७||४.२७||-०.०२||३४.०० |- | पहाड||२,३९७,५३७.००||२,९७४,६९८.००||११,७४८,५४८.००||५,७२१,३२९.००||६,०२७,२१९.००||९४.९२||३.९५||०.२९||१९२.०० |- | तराई||२,८६७,०२४.००||३,३६९,८८१.००||१५,६६५,८२८.००||७,६९२,३१६.००||७,९७३,५१२.००||९६.४७||४.६५||१.५६||४६१.०० |- | colspan=१० |प्रदेशहरू |- | कोशी प्रदेश ||१,०८२,४६२.००||१,२०३,९३०.००||४,९७२,०२१.००||२,४२५,२६६.००||२,५४६,७५५.००||९५.२३||४.१३||०.८८||१९२.०० |- | मधेश प्रदेश||९६७,९२७.००||१,१९०,१५४.००||६,१२६,२८८.००||३,०७८,२२३.००||३,०४८,०६५.००||१००.९९||५.१५||१.२०||६३६.०० |- | बागमती प्रदेश||१,१६१,२८४.००||१,५७५,०९७.००||६,०८४,०४२.००||३,०३३,५७४.००||३,०५०,४६८.००||९९.४५||३.८६||०.९२||३००.०० |- | गण्डकी प्रदेश||५७९,९४२.००||६७८,१७६.००||२,४७९,७४५.००||१,१८०,४६०.००||१,२९९,२८५.००||९०.८५||३.६६||०.३०||११६.०० |- | लुम्बिनी प्रदेश||१,००६,४५०.००||१,१५५,५२३.००||५,१२४,२२५.००||२,४५७,४८४.००||२,६६६,७४१.००||९२.१५||४.४३||१.२५||२३०.०० |- | कर्णाली प्रदेश||३३१,८२१.००||३७१,१२५.००||१,६९४,८८९.००||८२८,३०७.००||८६६,५८२.००||९५.५८||४.५७||०.७३||६१.०० |- | सुदूरपश्चिम प्रदेश||५१४,०५९.००||५८७,०५४.००||२,७११,२७०.००||१,२८७,९९७.००||१,४२३,२७३.००||९०.४९||४.६२||०.५०||१३६.०० |- |} '''कोशी प्रदेशको जनसङ्ख्या''' {| class="wikitable sortable" ! क्रम !! जिल्ला !! सदरमुकाम !! वि.सं २०६८ को जनसङ्ख्या !! घरधुरी सङ्ख्या !! जम्मा परिवार सङ्ख्या !! जम्मा जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८) !! पुरुष !! महिला !! क्षेत्रफल !! लैङ्गिक अनुपात !! परिवार सदस्य !! जनसङ्ख्या प्रति किमी^२ !! वृद्धि दर |- | १ || ताप्लेजुङ जिल्ला || ताप्लेजुङ || १२७,४६१.०० || २६,१३९.०० || २८,५३०.०० || १२०,३५९.०० || ६०,५२४.०० || ५९,८३५.०० || ३,६४६.०० || १०१.१५ || ४.२२ || ३३.०० || -०.५५ |- | २ || सङ्खुवासभा जिल्ला || खाँदवारी || १५८,७४२.०० || ३६,६९३.०० || ३९,३१८.०० || १५९,०४६.०० || ८०,०५५.०० || ७८,९९१.०० || ३,४८०.०० || १०१.३५ || ४.०५ || ४६.०० || ०.०२ |- | ३ || सोलुखुम्बू जिल्ला || सल्लेरी || १०५८८६.०० || २५३८८.०० || २६४०२.०० || १०४७६८.०० || ५२६२९.०० || ५२१३९.०० || ३३१२.०० || १००.९४ || ३.९७ || ३२.०० || -०.१० |- | ४ || ओखलढुङ्गा जिल्ला || सिद्धिचरण || १४७९८४.०० || ३४१११.०० || ३४६८९.०० || १४०९१४.०० || ६९३२२.०० || ७१५९२.०० || १०७४.०० || ९६.८३ || ४.०६ || १३१.०० || -०.४७ |- | ५ || खोटाङ जिल्ला || दिक्तेल || २०६३१२.०० || ४०३९२.०० || ४२१०४.०० || १७५३४०.०० || ८६५२१.०० || ८८८१९.०० || १५९१.०० || ९७.४१ || ४.१६ || ११०.०० || -१.५६ |- | ६ || भोजपुर जिल्ला || भोजपुर || १८२४५९.०० || ३७४०४.०० || ३८९२३.०० || १५८९९१.०० || ७८४५१.०० || ८०५४०.०० || १५०७.०० || ९७.४१ || ४.०८ || १०६.०० || -१.३२ |- | ७ || धनकुटा जिल्ला || धनकुटा || १६३४१२.०० || ३५०८७.०० || ३७८८९.०० || १४९९८४.०० || ७३२३४.०० || ७६७५०.०० || ८९२.०० || ९५.४२ || ३.९६ || १६८.०० || -०.८२ |- | ८ || तेह्रथुम जिल्ला || म्याङलुङ || १०१५७७.०० || २०३५७.०० || २२०२७.०० || ८९१२५.०० || ४३७९१.०० || ४५३३४.०० || ६७९.०० || ९६.६० || ४.०५ || १३१.०० || -१.२६ |- | ९ || पाँचथर जिल्ला || फिदिम || १९१८१७.०० || ३९४२८.०० || ४३००३.०० || १७४४१९.०० || ८७०३३.०० || ८७३८६.०० || १२४१.०० || ९९.६० || ४.०६ || १४१.०० || -०.९१ |- | १० || इलाम जिल्ला || इलाम || २९०२५४.०० || ६८३३५.०० || ७१५६७.०० || २८०५६५.०० || १३९५७४.०० || १४०९९१.०० || १७०३.०० || ९८.९९ || ३.९२ || १६५.०० || -०.३३ |- | ११ || झापा जिल्ला || भद्रपुर || ८१२६५०.०० || २१९९८९.०० || २४६१३८.०० || ९९४०९०.०० || ४७७४९६.०० || ५१६५९४.०० || १६०६.०० || ९२.४३ || ४.०४ || ६१९.०० || १.९३ |- | १२ || मोरङ जिल्ला || विराटनगर || ९६५३७०.०० || २४१४१५.०० || २७४६५१.०० || ११४७१८६.०० || ५५७५२७.०० || ५८९६५९.०० || १८५५.०० || ९४.५५ || ४.१५ || ६१८.०० || १.६६ |- | १३ || सुनसरी जिल्ला || इनरुवा || ७६३४८७.०० || १८१७८७.०० || २१६८८७.०० || ९३४४६१.०० || ४५४०७५.०० || ४८०३८६.०० || १२५७.०० || ९४.५२ || ४.३१ || ७४३.०० || १.९४ |- | १३ || उदयपुर जिल्ला || गाईघाट || ३१७५३२.०० || ७५९३७.०० || ८१८०२.०० || ३४२७७३.०० || १६५०३४.०० || १७७७३९.०० || २०६३.०० || ९२.८५ || ४.१९ || १६६.०० || ०.७३ |- | जम्मा || || || ४५३४९४३.०० || १०८२४६२.०० || १२०३९३०.०० || ४९७२०२१.०० || २४२५२६६.०० || २५४६७५५.०० || २५९०६.०० || ९५.२३ || ४.१३ || १९२.०० || ०.८८ |} '''मधेश प्रदेशको जनसङ्ख्या''' {| class="wikitable sortable" ! क्रम !! जिल्ला !! सदरमुकाम !! वि.सं २०६८ को जनसङ्ख्या !! घरधुरी सङ्ख्या !! जम्मा परिवार सङ्ख्या !! जम्मा जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८) !! पुरुष !! महिला !! क्षेत्रफल !! लैङ्गिक अनुपात !! परिवारमा सदस्य !! जनसङ्ख्या प्रति किमी^२ !! वृद्धि दर |- | १ || सप्तरी जिल्ला || राजविराज || ६३९२८४.०० || १२४३२८.०० || १५१२९५.०० || ७१३२०३.०० || ३५५५३०.०० || ३५७६७३.०० || १३६३.०० || ९९.४० || ४.७१ || ५२३.०० || १.०५ |- | २ || सिराहा जिल्ला || सिराह || ६३७३२८.०० || १२३५३६.०० || १५४५९३.०० || ७४८४१६.०० || ३६९०४९.०० || ३७९३६७.०० || ११८८.०० || ९७.२८ || ४.८४ || ६३०.०० || १.५४ |- | ३ || धनुषा जिल्ला || जनकपुर || ७५४७७७.०० || १४६४७६.०० || १८०८३२.०० || ८७३२७४.०० || ४३४३३५.०० || ४३८९३९.०० || ११८०.०० || ९८.९५ || ४.०३ || ७४०.०० || १.४० |- | ४ || महोत्तरी जिल्ला || जलेश्वर || ६२७५८०.०० || ११७४९४.०० || १४५९००.०० || ७१५०४०.०० || ३५४९५२.०० || ३६००८८.०० || १००२.०० || ९८.५७ || ४.९० || ७१४.०० || १.२५ |- | ५ || सर्लाही जिल्ला || मलङ्गवा || ७६९७२९.०० || १३८४२७.०० || १६८४२१.०० || ८५७३६०.०० || ४३३३८२.०० || ४२३९७८.०० || १२५९.०० || १०२.२२ || ५.०९ || ६८१.०० || १.०३ |- | ६ || रौतहट जिल्ला || गौर || ६८६७२२.०० || १११६१३.०० || १३९४०५.०० || ८२५६२३.०० || ४१५८६४.०० || ४०९७५९.०० || ११२६.०० || १०१.४९ || ५.९२ || ७३३.०० || १.७७ |- | ७ || बारा जिल्ला || कलैया || ६८७७०८.०० || ११२३२९.०० || १३४३९०.०० || ७४३९७५.०० || ३८०१९२.०० || ३६३७८३.०० || ११९०.०० || १०४.५१ || ५.५४ || ६२५.०० || ०.७५ |- | ८ || पर्सा जिल्ला || वीरगन्ज || ६०१०१७.०० || ९३७२४.०० || ११५३१८.०० || ६४९३९७.०० || ३३४९१९.०० || ३१४४७८.०० || १३५३.०० || १०६.५० || ५.६३ || ४८०.०० || ०.७४ |- | जम्मा || || || ५४०४१४५.०० || ९६७९२७.०० || ११९०१५४.०० || ६१२६२८८.०० || ३०७८२२३.०० || ३०४८०६५.०० || ९६६१.०० || १००.९९ || ५.१५ || ६३६.०० || १.२० |} '''बागमती प्रदेशको जनसङ्ख्या''' {| class="wikitable sortable" ! क्रम !! जिल्ला !! सदरमुकाम !! वि.सं २०६८ को जनसङ्ख्या !! घरधुरी सङ्ख्या !! जम्मा परिवार सङ्ख्या !! जम्मा जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८) !! पुरुष !! महिला !! क्षेत्रफल !! लैङ्गिक अनुपात !! परिवारमा सदस्य !! जनसङ्ख्या प्रति किमी^२ !! वृद्धि दर |- | १ || दोलखा जिल्ला || भीमेश्वर || १८६५५७.०० || ४७८७०.०० || ५०६७६.०० || १७२७२६.०० || ८४११२.०० || ८८६१४.०० || २१९१.०० || ९४.९२ || ३.४१ || ७९.०० || -०.७४ |- | २ || सिन्धुपाल्चोक जिल्ला || चौतारा || २८७७९८.०० || ६९७५१.०० || ७३०१०.०० || २६२८५२.०० || १२९३९५.०० || १३३४५७.०० || २५४२.०० || ९६.९६ || ३.६० || १०३.०० || -०.८७ |- | ३ || रसुवा जिल्ला || धुन्चे || ४३३००.०० || ११३६२.०० || ११८४१.०० || ४५५५४.०० || २२८५९.०० || २२६९५.०० || १५४४.०० || १००.७२ || ३.८५ || ३०.०० || ०.४९ |- | ४ || धादिङ जिल्ला || नीलकण्ठ || ३३६०६७.०० || ७८६६३.०० || ८४४६३.०० || ३२२७५१.०० || १५७२०७.०० || १६५५४४.०० || १९२६.०० || ९४.९६ || ३.८२ || १६६.०० || -०.३९ |- | ५ || नुवाकोट जिल्ला || बिदुर || २७७४७१.०० || ६५७३४.०० || ६९१६०.०० || २६२९८१.०० || १२८८४९.०० || १३४१३२.०० || ११२१.०० || ९६.०६ || ३.८० || २३५.०० || -०.५१ |- | ६ || काठमाडौँ जिल्ला || काठमाडौँ || १७४४२४०.०० || २७६०५४.०० || ५३८१६३.०० || २०१७५३२.०० || १०२५७२७.०० || ९९१८०५.०० || ३९५.०० || १०३.४२ || ३.७५ || ५१०८.०० || १.४० |- | ७ || भक्तपुर जिल्ला || भक्तपुर || ३०४६५१.०० || ७०९४६.०० || १०८५५०.०० || ४३०४०८.०० || २१७९४२.०० || २१२४६६.०० || ११९.०० || १०२.५८ || ३.९७ || ३६१७.०० || ३.३२ |- | ८ || ललितपुर जिल्ला || ललितपुर || ४६८१३२.०० || ९७३९४.०० || १४१०१२.०० || ५४८४०१.०० || २७५५३७.०० || २७२८६४.०० || ३८५.०० || १००.९८ || ३.८९ || १४२४.०० || १.५२ |- | ९ || काभ्रेपलान्चोक जिल्ला || धुलिखेल || ३८१९३७.०० || ८३९३२.०० || ९३१८९.०० || ३६६८७९.०० || १८०९६७.०० || १८५९१२.०० || १३९६.०० || ९७.३४ || ३.९४ || २६३.०० || -०.३९ |- | १० || रामेछाप जिल्ला || मन्थली || २०२६४६.०० || ४५०७३.०० || ४६९३५.०० || १७०६२०.०० || ८०७७८.०० || ८९८४२.०० || १५४६.०० || ८९.९१ || ३.६४ || ११०.०० || -१.६५ |- | ११ || सिन्धुली जिल्ला || कमलामाई || २९६१९२.०० || ६४६२९.०० || ६९४०९.०० || ३००११७.०० || १४७६५८.०० || १५२४५९.०० || २४९१.०० || ९६.८५ || ४.३२ || १२०.०० || ०.१३ |- | १२ || मकवानपुर जिल्ला || हेटौँडा || ४२०४७७.०० || ९६२१४.०० || १०६६०६.०० || ४६१०५३.०० || २२८४७२.०० || २३२५८१.०० || २४२६.०० || ९८.२३ || ४.३२ || १९०.०० || ०.८० |- | १३ || चितवन जिल्ला || भरतपुर || ५७९९८४.०० || १५३६६२.०० || १८२०८३.०० || ७२२१६८.०० || ३५४०७१.०० || ३६८०९७.०० || २२१८.०० || ९६.१९ || ३.९७ || ३२६.०० || २.१० |- | जम्मा || || || ५,५२९,४५२ || ११६१२८४.०० || १५७५०९७.०० || ६०८४०४२.०० || ३०३३५७४.०० || ३०५०४६८.०० || २०३००.०० || ९९.४५ || ३.८६ || ३००.०० || ०.९२ |} '''गण्डकी प्रदेशको जनसङ्ख्या''' {| class="wikitable sortable" ! क्रम !! जिल्ला !! सदरमुकाम !! वि.सं २०६८ को जनसङ्ख्या !! घरधुरी सङ्ख्या !! जम्मा परिवार सङ्ख्या !! जम्मा जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८) !! पुरुष !! महिला !! क्षेत्रफल !! लैङ्गिक अनुपात !! परिवारमा सदस्य !! जनसङ्ख्या प्रति किमी^२ !! वृद्धि दर |- | १ || गोरखा जिल्ला || गोरखा || २७१०६१.०० || ६८४०४.०० || ७२९६८.०० || २५२२०१.०० || ११९८११.०० || १३२३९०.०० || ३६१०.०० || ९०.५० || ३.४६ || ७०.०० || -०.६९ |- | २ || मनाङ जिल्ला || चामे || ६५३८.०० || १४७२.०० || १५७०.०० || ५६४५.०० || ३१८८.०० || २४५७.०० || २२४६.०० || १२९.७५ || ३.६० || ३.०० || -१.४१ |- | ३ || मुस्ताङ जिल्ला || जोमसोम || १३४५२.०० || ३२६८.०० || ३७५१.०० || १४५९६.०० || ८१७४.०० || ६४२२.०० || ३५७३.०० || १२७.२८ || ३.८९ || ४.०० || ०.७८ |- | ४ || म्याग्दी जिल्ला || बेनी || ११३६४१.०० || २५३७४.०० || २९२४२.०० || १०७३७२.०० || ५२५५४.०० || ५४८१८.०० || २२९७.०० || ९५.८७ || ३.६७ || ४७.०० || -०.५४ |- | ५ || कास्की जिल्ला || पोखरा || ४९२०९८.०० || १२०५९४.०० || १६३४९८.०० || ५९९५०४.०० || २९२७६४.०० || ३०६७४०.०० || २०१७.०० || ९५.४४ || ३.६७ || २९७.०० || १.५९ |- | ६ || लमजुङ जिल्ला || बेसीसहर || १६७७२४.०० || ४०१०१.०० || ४४८७३.०० || १५३४८०.०० || ७३२०९.०० || ८०२७१.०० || १६९२.०० || ९१.२० || ३.४२ || ९१.०० || -०.०५ |- | ७ || तनहुँ जिल्ला || दमौली || ३२३२८८.०० || ८१६४७.०० || ९३१७३.०० || ३२७६२०.०० || १५२९२१.०० || १७४६९९.०० || १५४६.०० || ८७.५३ || ३.५२ || २१२.०० || ०.१३ |- | ८ || नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला || कावासोती || ३११६०४.०० || ८४६९५.०० || ९५३५८.०० || ३८११०५.०० || १७९४४६.०० || २०१६५९.०० || १४२७.०० || ८८.९८ || ४.०० || २६७.०० || १.९३ |- | ९ || स्याङग्जा जिल्ला || पुतलीबजार || २८९१४८.०० || ६२८६७.०० || ७०७२१.०० || २५४९६५.०० || ११८०७६.०० || १३६८८९.०० || ११६४.०० || ८६.२६ || ३.६१ || २१९.०० || -१.२१ |- | १० || पर्वत जिल्ला || कुस्मा || १४६५९०.०० || ३३०५३.०० || ३७६०५.०० || १३२७०३.०० || ६३१२८.०० || ६९५७५.०० || ४९४.०० || ९०.७३ || ३.५३ || २६९.०० || -०.९६ |- | ११ || बागलुङ जिल्ला || बागलुङ || २६८६१३.०० || ५८४६७.०० || ६५४१७.०० || २५०५५४.०० || ११७१८९.०० || १३३३६५.०० || १७८४.०० || ८७.०७ || ३.८३ || १४०.०० || -०.६७ |- | जम्मा || || || २४०३७५७.०० || ५७९९४२.०० || ६७८१७६.०० || २४७९७४५.०० || ११८०४६०.०० || १२९९२८५.०० || २१८५०.०० || ९०.८५ || ३.६६ || ११६.०० || ०.३० |} '''लुम्बिनी प्रदेशको जनसङ्ख्या''' {| class="wikitable sortable" ! क्रम !! जिल्ला !! सदरमुकाम !! वि.सं २०६८ को जनसङ्ख्या !! घरधुरी सङ्ख्या !! जम्मा परिवार सङ्ख्या !! जम्मा जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८) !! पुरुष !! महिला !! क्षेत्रफल !! लैङ्गिक अनुपात !! परिवारमा सदस्य !! जनसङ्ख्या प्रति किमी^२ !! वृद्धि दर |- | १ || पूर्वी रूकुम जिल्ला || रुकुमकोट || ५३१८४.०० || ११७०२.०० || १३२६४.०० || ५७९६२.०० || २८२२६.०० || २९७३६.०० || १६६३.०० || ९४.९२ || ४.३७ || ३५.०० || ०.८३ |- | २ || रोल्पा जिल्ला || लिवाङ || २२४५०६.०० || ४९५९०.०० || ५२९९२.०० || २३६२२६.०० || ११०९६६.०० || १२५२६०.०० || १८७९.०० || ८८.५९ || ४.४६ || १२६.०० || ०.४९ |- | ३ || प्युठान जिल्ला || प्युठान || २२८१०२.०० || ५२१७२.०० || ५६९६२.०० || २३१८४८.०० || १०४४६३.०० || १२७३८५.०० || १३०९.०० || ८२.०१ || ४.०७ || १७७.०० || ०.१६ |- | ४ || गुल्मी जिल्ला || तम्घास || २८०१६०.०० || ६१२२२.०० || ६६७२५.०० || २४६८३६.०० || ११२७८८.०० || १३४०४८.०० || ११४९.०० || ८४.१४ || ३.७० || २१५.०० || -१.२२ |- | ५ || अर्घाखाँची जिल्ला || सन्धिखर्क || १९७६३२.०० || ४५०१९.०० || ४९०८०.०० || १७७२००.०० || ८१०१३.०० || ९६१८७.०० || ११९३.०० || ८४.२२ || ३.६१ || १४९.०० || -१.०५ |- | ६ || पाल्पा जिल्ला || तानसेन || २६११८०.०० || ५६२७५.०० || ६४३१८.०० || २४२४२३.०० || १११९४०.०० || १३०४८३.०० || १३७३.०० || ८५.७९ || ३.७७ || १७७.०० || -०.७२ |- | ७ || नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला || रामग्राम || ३३१९०४.०० || ७३२६३.०० || ८३८८२.०० || ३८५५१५.०० || १८८०७६.०० || १९७४३९.०० || ७३५.०० || ९५.२६ || ४.६० || ५२५.०० || १.४४ |- | ८ || रुपन्देही जिल्ला || सिद्धार्थनगर || ८८०१९६.०० || १९५१०३.०० || २४१४४९.०० || १११८९७५.०० || ५४७५४५.०० || ५७१४३०.०० || १३६०.०० || ९५.८२ || ४.६३ || ८२३.०० || २.३० |- | ९ || कपिलवस्तु जिल्ला || तौलिहवा || ५७१९३६.०० || १०३७६५.०० || १२२७१५.०० || ६८६७३९.०० || ३३७६०४.०० || ३४९१३५.०० || १७३८.०० || ९६.७० || ५.६० || ३९५.०० || १.७६ |- | १० || दाङ जिल्ला || घोराही || ५५२५८३.०० || १४९२६८.०० || १६५७६१.०० || ६७६२७७.०० || ३२१९०१.०० || ३५४३७६.०० || २९५५.०० || ९०.८४ || ४.०५ || २२९.०० || १.९४ |- | ११ || बाँके जिल्ला || नेपालगन्ज || ४९१३१३.०० || ११०१३५.०० || १३१९२७.०० || ६०३३९३.०० || २९५११२.०० || ३०८२८१.०० || २३३७.०० || ९५.७३ || ४.५२ || २५८.०० || १.९७ |- | १२ || बर्दिया जिल्ला || गुलरिया || ४२६५७६.०० || ९८९३६.०० || १०६४४८.०० || ४६०८३१.०० || २१७८५०.०० || २४२९८१.०० || २०२५.०० || ८९.६६ || ४.३३ || २२८.०० || ०.७४ |- | जम्मा || || || ४,४९९,२७२ || १,००६,४५० || १,१५५,५२३ || ५,१२४,२२५ || २४५७४८४ || २६६६७४१ || १९७१६ || ९२.१५ || ४.४३ || २३० || १.२५ |} '''कर्णाली प्रदेशको जनसङ्ख्या''' {| class="wikitable sortable" ! क्रम !! जिल्ला !! सदरमुकाम !! वि.सं २०६८ को जनसङ्ख्या !! घरधुरी सङ्ख्या !! जम्मा परिवार सङ्ख्या !! जम्मा जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८) !! पुरुष !! महिला !! क्षेत्रफल !! लैङ्गिक अनुपात !! परिवारमा सदस्य !! जनसङ्ख्या प्रति किमी^२ !! वृद्धि दर |- | १ || डोल्पा जिल्ला || दुनै || ३६७००.०० || ७९९५.०० || ९४२९.०० || ४२९५९.०० || २१२७६.०० || २१६८३.०० || ७८८९.०० || ९५.१२ || ४.५६ || ५.०० || १.५१ |- | २ || मुगु जिल्ला || गमगढी || ५५२८६.०० || ११७९१.०० || १२५३५.०० || ६६६५८.०० || ३३४४८.०० || ३३२१०.०० || ३५३५.०० || १००.७२ || ५१.३२ || १९.०० || १.०० |- | ३ || हुम्ला जिल्ला || सिमिकोट || ५०८५८.०० || १०३१३.०० || ११४८४.०० || ५५४९६.०० || २७९८२.०० || २७५१४.०० || ५६५५.०० || १०१.७० || ४.८३ || १०.०० || ०.८४ |- | ४ || जुम्ला जिल्ला || चन्दननाथ || १०८९२१.०० || २२४०५.०० || २४५०१.०० || ११९३७७.०० || ५९८३६.०० || ५९५४१.०० || २५३१.०० || १००.५० || ४.८७ || ४७.०० || ०.५८ |- | ५ || कालिकोट जिल्ला || मान्मा || १३६९४८.०० || २२९२९.०० || २६९५६.०० || १४४९१७.०० || ७२२४३.०० || ७२६७४.०० || १७४१.०० || ९९.४१ || ५.३८ || ८३.०० || ०.५४ |- | ६ || दैलेख जिल्ला || नारायण || २६१७७०.०० || ४८७७६.०० || ५५७०८.०० || २५३३१९.०० || १२१६७५.०० || १३१६४४.०० || १५०२.०० || ९२.४३ || ४.५५ || १६९.०० || -०.३१ |- | ७ || जाजरकोट जिल्ला || खलङ्गा || १७१३०४.०० || ३४३०९.०० || ३८०५४.०० || १८९३६५.०० || ९३७९५.०० || ९५५७०.०० || २२३०.०० || ९८.१४ || ४.९८ || ८५.०० || ०.९६ |- | ८ || पश्चिमी रूकुम जिल्ला || मुसिकोट || १५५३८३.०० || ३४००७.०० || ३७७०८.०० || १६६३५४.०० || ८१०६३.०० || ८५२९१.०० || १२१३.०० || ९५.०४ || ४.४१ || १३७.०० || ०.६५ |- | ९ || सल्यान जिल्ला || सल्यान || २४२४४४.०० || ५१९८४.०० || ५५४००.०० || २३८६६८.०० || ११४९५३.०० || १२३७१५.०० || १४६२.०० || ९२.९२ || ४.३१ || १६३.०० || -०.१५ |- | १० || सुर्खेत जिल्ला || वीरेन्द्रनगर || ३५०८०४.०० || ८७३१२.०० || ९९३५०.०० || ४१७७७६.०० || २०२०३६.०० || २१५७४०.०० || २४५१.०० || ९३.६५ || ४.२१ || १७०.०० || १.६८ |- | जम्मा || || || १,५७०,४१८ || ३३१८२१.०० || ३७११२५.०० || १६९४८८९.०० || ८२८३०७.०० || ८६६५८२.०० || ३०२०९.०० || ९५.५८ || ४.५७ || ६१.०० || ०.७३ |} '''सुदूरपश्चिम प्रदेशको जनसङ्ख्या''' {| class="wikitable sortable" ! क्रम !! जिल्ला !! सदरमुकाम !! वि.सं २०६८ को जनसङ्ख्या !! घरधुरी सङ्ख्या !! जम्मा परिवार सङ्ख्या !! जम्मा जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८) !! पुरुष !! महिला !! क्षेत्रफल !! लैङ्गिक अनुपात !! परिवारमा सदस्य !! जनसङ्ख्या प्रति किमी^२ !! वृद्धि दर |- | १ || बाजुरा जिल्ला || मार्तडी || १३४९१२.०० || २३८९१.०० || २८९२२.०० || १३८९९८.०० || ६७६०८.०० || ७१३९०.०० || २१८८.०० || ९४.७० || ४.८० || ६४.०० || ०.२९ |- | २ || बझाङ जिल्ला || जयपृथ्वी || १९५१५९.०० || ३२९१७.०० || ३८३६९.०० || १८९०९७.०० || ८८९८८.०० || १००१०९.०० || ३४२२.०० || ८८.८९ || ४.९३ || ५५.०० || -०.३० |- | ३ || दार्चुला जिल्ला || दार्चुला || १३३२७४.०० || २५२००.०० || २९१८६.०० || १३५०५६.०० || ६५३४९.०० || ६९७०७.०० || २६५७.०० || ९३.७५ || ४.६६ || ५१.०० || ०.१३ |- | ४ || बैतडी जिल्ला || दशरथचन्द || २५०८९८.०० || ४२२८८.०० || ५०४७२.०० || २४४४००.०० || ११५४२६.०० || १२८९७४.०० || १५१९.०० || ८९.५० || ४.८४ || १६१.०० || -०.२५ |- | ५ || डडेलधुरा जिल्ला || अमरगढी || १४२०९४.०० || २६५०३.०० || ३१६०८.०० || १३९४२०.०० || ६५९३०.०० || ७३४९०.०० || १५३८.०० || ८९.७१ || ४.४१ || ९१.०० || -०.१८ |- | ६ || डोटी जिल्ला || दिपायल सिलगढी || २११७४६.०० || ३६८०६.०० || ४६१००.०० || २०५६८३.०० || ९५०६६.०० || ११०६१७.०० || २०२५.०० || ८५.९४ || ४.४६ || १०२.०० || -०.२८ |- | ७ || अछाम जिल्ला || मङ्गलसेन || २५७४७७.०० || ३९३७५.०० || ४९९६९.०० || २२९८१६.०० || १०६२४०.०० || १२३५७६.०० || १६८०.०० || ८५.९७ || ४.६० || १३७.०० || -१.०९ |- | ८ || कैलाली जिल्ला || गोदावरी || ७७५७०९.०० || १८३७०७.०० || २००५२८.०० || ९१११५५.०० || ४३९७९२.०० || ४७१३६३.०० || ३२३५.०० || ९३.३० || ४.५४ || २८२.०० || १.५४ |- | ९ || कञ्चनपुर जिल्ला || भीमदत्त || ४५१२४८.०० || १०३३७२.०० || १११९००.०० || ५१७६४५.०० || २४३५९८.०० || २७४०४७.०० || १६१०.०० || ८८.८९ || ४.६३ || ३२२.०० || १.३२ |- | जम्मा || || || २५५२५१७.०० || ५१४०५९.०० || ५८७०५४.०० || २७११२७०.०० || १२८७९९७.०० || १४२३२७३.०० || १९८७४.०० || ९०.४९ || ४.६२ || १३६.०० || ०.५० |} == प्राविधिक प्रयोग == राजधानी बाहिर विगतमा जस्तै कागजी प्रश्नावलीबाट जनगणना गरिए पनि काठमाडौँँ महानगरपालिका र छवटा नगरपालिकामा विद्युतीय माध्यमबाट जनगणना गरिएको थियो। कालापानी क्षेत्रमा स्थलगत जनगणना सम्भव नभए स्याटलाइट प्रविधि बाट घर सङ्ख्या गनिने बताइएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-59243986|title=राष्ट्रिय जनगणना नेपाल: 'लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कालापानीमा स्याटलाइटबाट भए पनि गणना'|date=११ नोभेम्बर २०२१|work=बीबीसी नेपाली|access-date=२९ जनवरी २०२४}}</ref> ई-सेन्ससको विधिबाट पहिलो पटक विदेशमा रहेका नेपाली नेपाली कर्मचारी तथा आश्रित व्यक्तिको विवरण पनि सङ्कलन गरिएको थियो। == विवादहरू == जनगणनामा गणकहरूले सिसाकलमको प्रयोग गरी फारम भरेको आरोप लागेको छ।<ref name="चिसेफायु">{{cite news|url=https://chisephayu.com/1455/|title=जनगणनाको पहिलो दिन पेन्सिलले लेखेको पाइयो,सहि तथ्यांक आउनेमा आशंका|access-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117095603/https://chisephayu.com/1455/|archive-date=17 November 2021|agency=चिसेफायु}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117095603/https://chisephayu.com/1455/|date=17 November 2021}}</ref> [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ]]का कायत समुदायले जनगणना वहिष्कार गरेका थिए।<ref name="कायत">{{cite news|url=https://shilapatra.com/detail/71102|title=जनगणनामा समावेश नहुने कायत समुदायको घोषणा|access-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117093421/https://shilapatra.com/detail/71102|archive-date=17 November 2021|agency=शिलापत्र}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको राष्ट्रिय जनगणना]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.cbs.gov.np केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230451/http://www.cbs.gov.np/ |date=2011-02-27 }} * [https://censusnepal.cbs.gov.np/Home/Index/NP राष्ट्रिय जनगणना २०७८] [[श्रेणी:नेपालका जनगणनाहरू]] 1py7c740hro8egwho12bdca6udp3ues 0 26507 265678 265629 2026-05-15T23:19:58Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265678 wikitext text/x-wiki '''भारतीय मानक समय''' (छोटकरीमा '''आइएसटी''') भारतको समय सूचक हो । यसको मानक समय क्षेत्र यूटिसी +५:३० रहेको छ । भारतमा यसै समयलाई मात्र आधार मानेर समय [[सिमा]] नियत्रण गर्ने गरिन्छ ।<ref>{{cite web | url =http://wwp.india-time.com/indian-time-zones.htm | title =India Time Zones | accessmonthday =[[25 नवंबर]] | accessyear =[[2006]] | work =[http://wwp.greenwichmeantime.com (जीएमटी)] | access-date =2026-05-13 | archive-date =2007-05-19 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070519085807/http://wwp.india-time.com/indian-time-zones.htm | url-status =dead }}</ref> सैन्य र उड्डयन समयमा , आइएसटीलाई '''E''' ले सुचित गर्ने गरिन्छ ।<ref>{{cite web | url = http://wwp.greenwichmeantime.com/info/timezone.htm | title = Military and Civilian Time Designations | accessmonthday =[[2 दिसंबर]]|accessyear=[[2006]]| work=[http://wwp.greenwichmeantime.com (जीएमटी)]}}</ref> भारतीय मानक समयलाई ८२.५° पूर्वी देशान्तर आधार मानेर [[भारत]]को [[उत्तर प्रदेश]]राज्यको [[प्रयागराज|इलाहाबाद]] केन्द्र मानि समय सीमा छुट्याइएको छ । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} qeb7mb0trz45atlrptkzgvsnxxr5c7m 0 26509 265683 265636 2026-05-16T01:39:35Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265683 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name= हिमालय शमशेर जङ्गबहादुर राणा |image= |office= [[नेपाल राष्ट्र बैंक|नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को पहिलो गभर्नर |term_start= २०१३ बैशाख १४ |term_end= २०१७ माघ २५ <ref>https://nrb.org.np/aboutus/intro.php=''NRB''</ref> |office2= अर्थ मन्त्रालयको पहिलो सचिव |term_start2= १३ मंसिर, २००८ |term_end2= २०१३ |predecessor= पद स्थापित |successor=[[लक्ष्मीनाथ गौतम]] |monarch=[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] |signature= Himalaya Shamsher JBR signature.jpg |birth_date=बि.सं. १९८४ पुस २४ |death_date= बि.सं. २०७९ माघ २२<ref>{{Cite web|url=https://www.nrb.org.np/contents/uploads/2023/02/Condolence-POP-UP-new-768x554.png|title=हार्दिक श्रद्धाञ्जली|first=महा प्रसाद अधिकारी|date=२०७९ माघ २२|website=नेपाल राष्ट्र बैंक|publisher=नेपाल राष्ट्र बैंक|publication-place=काठमाडौं|accessdate=२०७९ माघ २३}}</ref> }} '''हिमालय शमशेर जङ्गबहादुर राणा''' नेपालका बैङ्कर तथा [[नेपाल राष्ट्र बैंक|नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]का पहिलो गभर्नर हुन् । यिनी अप्रिल २६ , १९५६ देखि फेब्रुअरी ७, १९६१ सम्म [[नेपाल राष्ट्र बैंक|नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को गभर्नर थिए। उनले पछि [[हिमालयन बैङ्क लिमिटेड]] नामको ब्याङ्क खोलेका छन् जुन नेपालको क बर्गको बैङ्कमा गनिन्छ। == प्रारम्भिक जीवन == हिमालय शमशेर राणा प्रधान मन्त्री [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ देव शम्शेर]]को नाती थिए। सोही कारण उनले जन्मँदै कर्नेल उपाधि पाएको थिए। उनी पनि देशको प्रधानमन्त्री बन्ने [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|रोलक्रम]]मै थिए। ==पहिलो अर्थसचिव == १३ मंसिर, २००८ मा शमशेर अर्थसचिव नियुक्त भए। १३ मंसिर २००८ को गजेटअनुसार उनी सहित १५ जना सचिव नियुक्ति गरिएको थियो ।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/opinion/2017/09/20/20170920072438.html|title=यसरी बस्यो निजामती सेवाको जग|last=मैनाली|first=उमेशप्रसाद|date=२०७४ आश्विन ४|work=कान्तिपुर|access-date=2026-05-13|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206120005/https://ekantipur.com/opinion/2017/09/20/20170920072438.html}}</ref> अर्थसचिव हिमालय शमशेर जबराले अर्थमन्त्रीले आफू लगायत तीनजना एमए पास गरेका युवालाई केही दिन काम लगाई राम्रो कामको आधारमा आफूलाई सचिवमा छानेको बताउनुभएको थियो।<ref>यसरी बस्यो निजामती सेवाको जग आश्विन ४, २०७४ उमेशप्रसाद मैनाली</ref> उनले वि.सं. २००७ सालपछि ५ वर्ष देशको पहिलो अर्थसचिव भई कार्यरत रहँदा अर्थमन्त्रालय र त्यस मन्त्रालय मातहतका नयाँ निकायहरु संस्थापन गर्न सकृय भूमिका निर्वाह गरे । ==नेपाल राष्ट्र बैँकको पहिलो गभर्नर== उनले त्यसपश्चात् [[नेपाल राष्ट्र बैंक|नेपाल राष्ट्र बैँक]]को पहिलो गभर्नरमा नियुक्त भई सो बैँक संस्थापन गर्ने अवसर पाए । यसबाहेक पनि केही नयाँ निकाय तथा संस्थानहरु संस्थापन गरे । तर, उनलाई नेपाल राष्ट्र बैँकका पूर्व गभर्नरकै रूपमा चिनियो । राष्ट्र बैँकले आर्थिक सल्लाहकारको कर्तव्य निर्वाह गर्दा नेपाल सरकारलाई सत् परामर्श दिनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्दै यस संस्थाको छापमा ‘असतोमा सद् गमय’ भन्ने निर्देशक बचन राख्न उनले नै लगाएको हुन् । छापको डिजाइन [[बालकृष्ण सम]]की सुपुत्री कलाकार ज्वालाले गरेकी हुन् । उनको ४ वर्ष ८ महिनाको कार्यकालमा देशमा दूरगामी असर पार्ने केही कार्यक्रमहरू सम्पन्न गर्न सफल भयो । उहिलेदेखि भारतीय रुपैँयामा कारोबार गरिने नेपालको तराई क्षेत्रमा अप्रत्याशित सहजताका साथ नेपाली रुपैँयालाई चलनचल्तीमा स्थापित गर्न सफल भए । तराई प्रदेश नेपाल राज्यको अर्थतन्त्रको अभिन्न अङ्ग हो भन्ने तराईवासीहरूले अनुभव गर्न थाले । त्यसबेला नेपाल राष्ट्र बैङ्क स्थापना गर्नुको मुख्य उद्देश्य एउटा मुलुकमा एउटै मुद्रा चलनचल्तीमा हुनुपर्छ भन्ने थियो । २०१३ सालमा नेपालमा द्वध मुद्रा चलन थियो । काठमाडौँ उपत्यका र पहाडमा नेपाली रुपैयाँ चलनचल्तीमा हुने, झापादेखि कन्चपुरसम्मको तराई र भित्री मधेशमा भारतीय मुद्रा चलनमा थियो । सरकारले नै भारतीय रुपैयाँ चलनचल्तीमा ल्याएको हो । भारुमै मालपोत उठाउँथ्यो, भारुमै खर्च गरिन्थ्यो । नेपाल राष्ट्र बैङ्क स्थापना भएपछि [[बैङ्क अफ|बैङ्क अफ इग्ल्यिान्ड]]देखि सबै ठाउँमा खाता खोलियो । र, ब्रिटिसहरूले गोर्खालीहरूको पेन्सनका लागि जुट पाउन्ड साट्न राष्ट्र बैङ्कमा आउन थाले । विदेशी विनियममा पनि हामी आत्मनिर्भर भयौं । आफ्नो कमाइबाट नेपाल आफैले खर्च गर्न सक्ने भयो । राष्ट्र बैङ्क स्थापना भएको २०–२५ वर्षसम्म बैङ्कहरूको नियमन र अनुगमन गर्ने कामै भएन । नेपाली मुद्रा कसरी चलाउने भन्नेमै ५ वर्ष लाग्यो, त्यसपछि विदेशी विनियमको काम भयो । त्यसपछि नोट निस्काशनको प्रवन्ध गर्‍यौं । [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]को पालामा नेपाली नोट निस्कासन भयो, त्यसबेला कागजको मुद्रा निस्कासन गर्दा सुरक्षा राख्नुपर्ने प्रावधान थिएन । राष्ट्र बैङ्क स्थापना भएपछि नोट निस्कासनको सुप्रबन्ध गरियो। त्यसको अर्थ नोट निस्कासन गर्न सरकारले सीमा तोक्थ्यो । त्यसको ५० प्रतिशत सुन, चाँदी राख्नुपर्ने ऐन नियम बनाए । नोट निस्कासन गरिसकेपछि नोट च्यात्यो, महिल्यो भने त्यसलाई साट्ने प्रणाली थिएन । त्यसको व्यवस्था पनि गरे । === अपदस्थ === जब [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र महाराजधिराज]]ले संसद विघटन गरेर सत्ता लिए । बहुदलीय व्यवस्थामा विश्वास गर्नेहरु सबैलाई राजा महेन्द्रले अपदस्थ गरे । त्यो अपदस्थमा उनी पनि परे ।<ref>बहुदलमा विश्वास गरेकै कारण राजा महेन्द्रले आफैले राखेको गभर्नर मिल्काए, त्यो व्यक्ति मैँ थिएँ : हिमालय शमशेर https://purbakhola.com/archives/2566{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.himalayanbank.com/ हिमालयन बैङ्क लिमिटेड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161201093805/http://www.himalayanbank.com/ |date=2016-12-01 }} 437a3yradzqezv6vqd8ilzwby4a9uh1 0 26513 265672 265641 2026-05-15T22:16:50Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265672 wikitext text/x-wiki '''नेपाली रुपियाँ''' ({{langx|ne|नेपाली रुपैयाँ}}; [[मुद्रा चिन्ह|चिन्ह]]: '''रु'''; [[ISO 4217|कोड]]: '''NPR''') [[नेपाल]] को आधिकारिक [[मुद्रा]] अरू [[कानुनी चलन]] हो। याकै अनौपचारिक रूप मं कहिले-कभार '''N₨''' या '''Re./Rs.''' भी लिखिन्या करन। रुपियाँ १०० [[पैसा]] मं बाँटल गै छै, फेर आजकाल कम मूल्य का सिक्का बहुत कम प्रयोग होन। यो मुद्रा [[नेपाल राष्ट्र बैंक]] ले जारी अरू नियमन करन, जौं नेपाल को केन्द्रीय बैंक हो।<ref>{{cite web|title=Currency and Coinage|url=https://www.nrb.org.np/finnancial/currency-and-coinage/|publisher=Nepal Rastra Bank|access-date=25 May 2025}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाली रुपियाँ सन् १९३२ मं शुरू होई, जैं चाँदी आधारित [[नेपाली मोहर|मोहर]] मुद्रा लाई २ मोहर = १ रुपियाँ का दर मं बदलो गै। सन् १९९४ देखि यो आधिकारिक रूप मं [[भारतीय रुपियाँ]] सँग [[स्थिर विनिमय दर|स्थिर विनिमय दर]] मं बाँधल गै छै, जौं अनुसार रु१.६० = ₹१ हो। यसकै पहिलै यो दर रु१.४५ = ₹१ रहो।<ref>{{cite web |url=https://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/nepal-to-keep-currency-pegged-at-to-indian-rupee/article9689230.ece |title=Nepal to keep currency pegged to Indian rupee |work=The Hindu Business Line |date=11 January 2018 |access-date=25 May 2025 |archive-date=10 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310065324/https://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/nepal-to-keep-currency-pegged-to-indian-rupee/article9689230.ece |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|pre=सन्|bare=yes}}, नेपाली रुपियाँ केवल नेपाल भित्तरका घरेलु कारोबार मं कानुनी रूप मं मान्य छै अरू नेपाल बाहिर आधिकारिक चलन मं नईं छै। विदेशी मुद्रा विनिमय केन्द्रीय बैंक ले नियमन करन अरू यामं कडा सीमा लागू छै।<ref>{{cite web |url=https://www.nrb.org.np/fxm/circulars/ |title=Foreign Exchange Management Circulars |publisher=Nepal Rastra Bank |access-date=25 May 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==इतिहास== रुपियाँ सन् १९३२ मं शुरू होई, जैं चाँदी आधारित [[नेपाली मोहर|मोहर]] लाई २ मोहर = १ रुपियाँ का दर मं बदलो गै। सुरुवात मं रुपियाँ लाई नेपाली भाषामं ''मोह्रु'' कहल जान्थो।<ref name="Schuler2004">{{Cite web |url=http://users.erols.com/kurrency/asia.htm |title=Tables of Modern Monetary History: Asia |last=Schuler |first=Kurt |date=2004-02-29 |access-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070219231722/http://users.erols.com/kurrency/asia.htm |archive-date=2007-02-19 }}</ref> === "बुलेट पैसा" === {{multiple image | image1 = Nepal 4 Paisa 1955 Obverse.jpg | image2 = Nepal 4 Paisa 1955 Reverse.jpg| footer = नेपाल, ४ पैसा १९५५ - "बुलेट पैसा"}} सन् १९५५ मं ४ पैसा का सिक्का ढाल्या गै रहन, जौं [[दोसरो विश्व युद्ध]] का समय प्रयोग भया राइफलका कारतुसका खोलबाट बन्या रहन। यी कारतुस [[गोरखा]] सैनिकहरूले प्रयोग कर्या रहन, जौं प्रशान्त क्षेत्रमा जापानी साम्राज्य विरुद्ध लड्या रहन। सिक्का बनौन खातेर कारतुसका खोलबाट प्राइमर हटाय गै अरू फेर उकलाई ४ पैसा सिक्का मं बदल्या गै। यो सिक्का गोरखा सैनिकन कै साहस अरू युद्ध जितकै सम्झनामा बनाय गै रहो। कम संख्यामं कारतुसका खोल मिल्या कारण यी सिक्का केवल एक बर्ख खातेर मात्रै ढाल्या गै रहन।{{Citation needed|date=May 2022}} यी सिक्का "नेपाल बुलेट पैसा" का नामले जानिन।<ref>{{cite web|title=4 Paisa - Tribhuvana Bir Bikram|url=https://en.numista.com/catalogue/pieces15218.html|website=Numista › Coins › Nepal › Nepal, 4 Paisa - Tribhuvana Bir Bikram|date=18 February 2021|access-date=18 February 2021|archive-date=27 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027140854/https://en.numista.com/catalogue/pieces15218.html|url-status=live}}</ref><ref>Collector Club - La casa del collezionismo, I semestre 2021, inserto, pag 6 "La moneta proiettile".</ref> ===१९७२–२००७=== [[File:Nepal five rupese coins BS 2053.jpg|thumb|पाँच रुपियाँ को सिक्का (वि.सं. २०५३)]] राजा [[वीरेन्द्र]] कै शासनकाल मं बैंक नोटका दुई प्रमुख श्रृंखला छुट्टै रूप मं देखिन। पहिलो श्रृंखलामं राजा सैनिक पोसाक मं देखाइन, जबकि दोसरो श्रृंखलाका नोटमं राजा परम्परागत नेपाली मुकुट पहिर्या देखाइन, जौं स्वर्गीय चिरैयाका पंखले सजायल रहो। यै अवधिमं नियमित रूपमा २ रुपियाँ अरू २० रुपियाँ का नोट, साथै विशेष रूपमा २५ रुपियाँ अरू २५० रुपियाँ का नोट पहिलै पटक जारी कर्या गै रहन। ज्ञानेन्द्र कै शासनकालका अन्तिम नोटमं लेख्या “नेपाल सरकार” फेर प्रयोग कर्या गै, जैं राजा कै उल्लेख हटाय दियो गै रहो। ===२००७–हालसम्म=== [[File:One nepalese rupee coin.png|thumb|एक रुपियाँ को सिक्का (२००५)]] [[File:Two nepalese rupee coin.png|thumb|दुई रुपियाँ को सिक्का (२००६)]] [[File:One nepalese rupee coin.jpg|thumb|एक रुपियाँ को सिक्का (२००९)]] अक्टोबर २००७ मं ५००-रुपियाँ को नोट जारी कर्यो गै, जेमं राजा कै तस्वीर हटाय कै ठाउँमं [[सगरमाथा]] को चित्र राख्यो गै रहो। यो परिवर्तन नेपाल मं मे २००८ मं [[राजतन्त्रको अन्त|राजतन्त्र अन्त]] भै गणतन्त्र स्थापना भया ऐतिहासिक परिवर्तन कै प्रतीक हो। यसकै बाद २००८ मं ५, १०, २०, ५०, १०० अरू १००० रुपियाँ का नोट भी जारी कर्या गै रहन, जेमं सगरमाथा को चित्र रहो अरू नोटका लेखमं राजा कै कुनै उल्लेख नईं रहो। ५०० अरू १००० रुपियाँ का पहिलो नोट यस्ता कागजमं छाप्या गै रहन, जेमं नोटकै दाहिन्या भागका “विन्डो” मं राजा मुकुटसहितका चित्र पानीछाप (वाटरमार्क) रूप मं पहिलै मौजूद रहो। यस कारण सरकारले उक ऊपर रातो [[लालीगुराँस]] फूल (नेपाल कै राष्ट्रिय फूल) छापण कै निर्णय कर्यो। २००९ अरू त्यसपछिका नोट भने यस्ता कागजमं छाप्या गै रहन, जेमं शाही चित्रकै सट्टा लालीगुराँस कै पानीछाप प्रयोग कर्यो गै रहो। यै कारण पछि जारी भया नोटमं अतिरिक्त रातो छाप प्रयोग करन जरूरी नईं पड़ो। ==बैंक नोट== १७ सेप्टेम्बर १९४५ मं सरकारले ५, १० अरू १०० रुपियाँ का [[नेपाली बैंक नोट|बैंक नोट]] जारी कर्या रहन, जेमं नेपाली भाषामं “मोह्रु” नाम प्रयोग कर्यो गै रहो।<ref>{{cite book |last=Linzmayer |first=Owen |title=The Banknote Book |chapter=Nepal |website=BanknoteNews.com |date=2012 |location=San Francisco, California }}</ref> सन् १९९७ मं [[वीरेन्द्र शाह|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] कै [[रजत जयन्ती]] कै सम्झनामं २५०-रुपियाँ का विशेष नोट भी जारी कर्या गै रहन।{{citation needed|date=March 2015}}<ref>{{Cite web|title=Golden Jubilee Publications-Notes and Coins of Nepal|url=https://www.nrb.org.np/contents/uploads/2020/12/Golden_Jubilee_Publications-Notes_and_Coins_of_Nepal.pdf|website=www.nrb.org.np/|access-date=2021-11-10|archive-date=2021-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110011108/https://www.nrb.org.np/contents/uploads/2020/12/Golden_Jubilee_Publications-Notes_and_Coins_of_Nepal.pdf|url-status=live}}</ref> सन् २००७ देखि नेपाली रुपियाँ का बैंक नोट [[इन्डोनेसिया]] कै टकसाल कम्पनी [[Perum Peruri]] ले छापण शुरू कर्यो।<ref>{{Cite web |url=http://majalah.tempointeraktif.com/id/arsip/2010/05/03/EB/mbm.20100503.EB133448.id.html |title=Archived copy |access-date=2010-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508054028/http://majalah.tempointeraktif.com/id/arsip/2010/05/03/EB/mbm.20100503.EB133448.id.html |archive-date=2017-05-08 |url-status=dead }}</ref> सन् २०१२ मं नेपाल राष्ट्र बैंक ले संशोधित बैंक नोट श्रृंखला जारी कर्यो, जौं २००७ श्रृंखला जस्तै रहो, फेर अब नोटकै पछाड्या भागमं अंग्रेजी लेखाइ अरू जारी वर्ष भी जोड़्या गै रहो। {|class="wikitable" |+२०१२ सगरमाथा श्रृंखला (हालको) !colspan="2"| चित्र !!rowspan="2"| मूल्य<br>(रुपियाँ) !!rowspan="2"| मुख्य रंग !!colspan="2"| विवरण !!rowspan="2"| जारी<br>मिति |- ! अगाडिको भाग !! पछाडिको भाग !! अगाडिको विवरण !! पछाडिको विवरण |- | | | rowspan=2|५ | rowspan=2|बैजनी अरू गुलाबी | सगरमाथा; तलेजु मन्दिर; सिक्काको अगाडिको भाग | दुईटा [[याक]] घाँस चरद्या; [[सगरमाथा]] | २०१२ |- | style="text-align:center; background:#000;"| | style="text-align:center; background:#000;"| | सगरमाथा; [[काष्ठमण्डप]] मन्दिर | याक | २०१७ |- | style="text-align:center; background:#000;"| | style="text-align:center; background:#000;"| | rowspan=2|१० | rowspan=2|खैरो अरू हरियो | rowspan=2|सगरमाथा; चाँगुनारायण मन्दिरका गरुड नारायण | तीनटा [[कृष्णसार]] घाँस चरद्या; रूख; बैंक लोगो | २०१२ |- | style="text-align:center; background:#000;"| | style="text-align:center; background:#000;"| | हरिण; रूख; बैंक लोगो | २०१७ |- | style="text-align:center; background:#000;"| | style="text-align:center; background:#000;"| | rowspan=2|२० | rowspan=2|सुन्तला अरू खैरो | rowspan=2|सगरमाथा; पाटनका भगवान कृष्ण मन्दिर; स्तम्भ माथि [[गरुड]] | [[बारासिंगा]]; रूख; पहाड; बैंक लोगो | २०१२ |- | style="text-align:center; background:#000;"| | style="text-align:center; background:#000;"| | [[सम्बर हरिण]]; रूख; पहाड; बैंक लोगो | २०१६ |- | style="text-align:center; background:#000;"| | style="text-align:center; background:#000;"| | rowspan=2|५० | rowspan=2|बैजनी, हरियो अरू नीलो | rowspan=2|सगरमाथा; जनकपुरको [[जानकी मन्दिर|राम-जानकी मन्दिर]] | भाले [[हिमाली थार]]; पहाड; बैंक लोगो | २०१२ |- | style="text-align:center; background:#000;"| | style="text-align:center; background:#000;"| | [[हिउँ चितुवा]]; बैंक लोगो | २०१६ |- | style="text-align:center; background:#"| | style="text-align:center; background:#"| | rowspan=2|१०० | rowspan=2|हरियो अरू बैजनी | rowspan=2|सगरमाथा; चाँदी जस्तो अण्डाकारभित्र मायादेवी; नेपालको नक्सा; [[अशोक स्तम्भ]];<br>काठमाडौंका [[तलेजु मन्दिर, काठमाडौं|तलेजु मन्दिर]] का काठका नक्काशी; “लुम्बिनी – भगवान बुद्धको जन्मस्थल” लेख | [[एकसिंगे गैँडा]] घाँसे मैदानमं; बैंक लोगो | २०१२ |- | style="text-align:center; background:#"| | style="text-align:center; background:#"| | एकसिंगे गैँडा अरू बच्चा घाँसे मैदानमं; बैंक लोगो | २०१५ |- | style="text-align:center; background:#000;"| | style="text-align:center; background:#000;"| | rowspan=2|५०० | rowspan=2|खैरो अरू बैजनी | rowspan=2|सगरमाथा; भगवान इन्द्र; आमादब्लम हिमाल अरू [[थेयाङबोचे]] गुम्बा; काठका नक्काशी; बादल | दुईटा [[बाघ]] हिउँ पग्लेको पानी पिउद्या | २०१२ |- | | | बाघ | २०१६ |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | rowspan=2|१,००० | rowspan=2|नीलो, रातो अरू खरानी रंग | rowspan=2|सगरमाथा, [[स्वयम्भूनाथ]] स्तूप अरू हरती मन्दिर | [[एसियाली हात्ती]] | २०१३ |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | दुईटा एसियाली हात्ती | २०१९ |- |colspan="7"|{{Standard banknote table notice|BrE=Y}} |} ==विनिमय दर== सन् १८५७ देखि १९३० तक नेपाली रुपियाँ (दुई आधा-रुपियाँ या मोहर<ref name="Rawat1974">{{cite book|title=Indo-Nepal Economic Relations|page=130|first=Pooran Chand|last=Rawat|date=1974|publisher=[[Lawrence Verry Incorporated]]|isbn=9780842606561|quotation=The Nepalese half rupee was given the name of 'Mohar' because it bore the seal of the King.}}</ref>) भारतीय रुपियाँ सँग १.२८ नेपाली रुपियाँ = ₹१ का स्थिर दरमं बाँधल रहो।<ref name="Schuler2004"/> यै अवधि पछी नेपाली रुपियाँ कै मूल्य भारतीय रुपियाँ सँग उतार-चढ़ाव होन लागो। सन् १९३९ मं दर घटकै रु१.६० = ₹१ पुग्यो, फेर [[दोसरो विश्व युद्ध]] का समय रु०.६० = ₹१ तक मजबूत होई गै, अरू युद्ध पछी फेर कमजोर होई गै। सन् १९५२ मं नेपाल सरकारले आधिकारिक रूप मं नेपाली रुपियाँ लाई रु१.२८ = ₹१ का दरमं बाँध्यो, फेर बजारमं वास्तविक दर अझै भी रु१.६० = ₹१ रहो।<ref name="Schuler2004" /> सन् १९५५ देखि १९५७ तक विनिमय दरमं क्रमिक सुधार (soft peg revaluation) कर्या गै। यो दर रु१.७५५ = ₹१ बाट शुरू होई सन् १९५७ तक रु१.३०५ = ₹१ पुग्यो। सन् १९५८ मं सरकारले हवाई जहाजका टिकट खरीद खातेर मात्र रु१.५०५ = ₹१ कै नयाँ विनिमय दर लागू कर्यो। सन् १९६० मं रु१.६० = ₹१ कै कडा स्थिर विनिमय दर (hard peg) लागू कर्यो गै। पछि ६ जून १९६६ मं भारतीय रुपियाँ कै ठूलो अवमूल्यन भया पछी यो दर परिवर्तन होई रु१.०१५५ = ₹१ बनो।<ref name="Schuler2004"/> सन् १९६६ मं भारतीय रुपियाँ नेपाल मं कानुनी चलन (legal tender) रहन बन्द होई गै।<ref name="Schuler2004" /> सन् १९६७ देखि १९७५ तक नेपाल सरकारले नेपाली रुपियाँ लाई भारतीय रुपियाँ, अमेरिकी डलर अरू सुन सँग बाँध्यो। सुरुवाती दर रु१.३५ = ₹१, रु१०.१२५ = US$१ अरू रु१ = ०.०८७७७ ग्राम सुन रहो। सन् १९७८ मं सुन सँगको सम्बन्ध हटाय तक दर बदलकै रु१.३९०७५ = ₹१, रु१२.५० = US$१ अरू रु१ = ०.०८०८४०८ ग्राम सुन पुग्यो।<ref name="Schuler2004" /> सन् १९८३ मं नेपाली रुपियाँ कै आधार (anchor) व्यापार-भारित विदेशी मुद्राका टोकरी (trade-weighted basket of currencies) मं बदल्या गै, फेर व्यवहारमं यो भारतीय रुपियाँ सँग स्थिर दर जस्तै रहो। यो व्यवस्था सन् १९९३ तक चल्यो, जब आधिकारिक रूप मं विनिमय दर रु१.६० = ₹१ तय कर्या गै।<ref name="Schuler2004" /> ==सन्दर्भ== {{Reflist}} maz90y7h6189mu3j3uwf1ymynvfio0g 0 26518 265667 265649 2026-05-15T20:21:26Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265667 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = कुलबीर थापा मगर | honorific_suffix = {{post-nominals|size=100%|VC|}} | native_name = | native_name_lang = | image = Kulbir Thapa VC.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1888|12|15}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|1956|10|03|1888|12|15}} | birth_place = [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]], [[नेपाल]] | death_place = | burial_place = | burial_label = | burial_coordinates = | nickname = | birth_name = | allegiance = {{flag|British India|23px}} | branch = {{army|British India|23px}} | service_years = | rank = [[हवल्दार]] | service_number = | unit = [[3rd Queen Alexandra's Own Gurkha Rifles]] | commands = | battles = [[World War I|प्रथम विश्वयुद्ध]] | battles_label = | awards = [[File:UK Victoria Cross ribbon bar.svg|30px]] [[Victoria Cross]] | relations = | other_work = | signature = | website = }} '''कुलबीर थापा मगर''' [[Victoria Cross|VC]] (१५ दिसम्बर १८८८ – ३ अक्टूबर १९५६) पहिल [[नेपाली जनता|नेपाली]] [[गोरखा]] सैनिक हुन्, जेनला [[Victoria Cross]] प्रदान कर्या गयो। यो पुरस्कार दुश्मनक सामु असाधारण बहादुरी देखाउन्याक लागि दिइन्या [[United Kingdom|ब्रिटिश]] आ [[Commonwealth of Nations|राष्ट्रमण्डल]] सेनाक सबैभन्दा प्रतिष्ठित सम्मान हो। ==जीवनी== कुलबीर थापाक जन्म १५ दिसम्बर १८८८ म [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]], नेपाल म हरिया गुल्तेक परिवारम भय।<ref>{{Cite web |url=http://faculty.winthrop.edu/haynese/india/medals/VC/1KThapa.html |title=Kulbir Thapa |access-date=15 May 2026 |archive-date=10 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310222143/http://faculty.winthrop.edu/haynese/india/medals/VC/1KThapa.html |url-status=bot: unknown }}</ref> प्रथम विश्वयुद्ध दौरान उहाँ [[British Indian Army|ब्रिटिश भारतीय सेना]] क २ नम्बर बटालियन, [[3rd Queen Alexandra's Own Gurkha Rifles]] म २६ वर्षक [[Rifleman|राइफलम्यान]] रह्या। २५ सितम्बर १९१५ म [[Fauquissart]], [[France|फ्रान्स]] म उहाँले असाधारण साहस देखाय, जसक लागि उहाँला Victoria Cross प्रदान कर्या गयो। उहाँ आफैं घाइते हुँदा पनि [[The Leicestershire Regiment]] क एक घाइते सैनिकला जर्मन पहिल पङ्क्तिक खन्दक पछाडि भेट्या। पहिले ती सैनिकला मेल्टन मोब्रे क २० वर्षक बिल काइट्ली मान्या गयो, तर पछि पुष्टि भय कि उहाँ १९१५२ नम्बर प्राइभेट इभान जोन्स रह्या।<ref>{{Cite web|url=https://royalleicestershireregiment.org.uk/archive/journals/green-tiger-2015-spring-present/2015-autumn/592931|title = Green Tiger - 2015 Autumn - 018.JPG - Royal Leicestershire Regiment}}</ref> साथीहरूले आफूलै बचाउन भन्यापछि पनि कुलबीर थापा दिनभरि आ रातभरि घाइते सैनिकक सङ्गै रह्या। अर्को दिन बिहान कुहिरोम उहाँले ती सैनिकला जर्मन तारबाड़ पार गरेर सुरक्षित स्थानसम्म तान्या। त्यसपछी उहाँ दुई घाइते गोरखा सैनिकला एक-एक गरेर ल्याय। अन्त्यम उहाँ फेरि फर्क्या आ खुल्ला दिनम दुश्मनक गोलीबारी बीच ब्रिटिश सैनिकला काँधम बोकेर सुरक्षित स्थानसम्म ल्याय।<ref>{{London Gazette|issue=29371|supp=y|page=11450|date=16 November 1915}}</ref> उहाँक साहस देखेर जर्मन सैनिकहरूले समेत ताली बजाएर प्रोत्साहन दिय्या, जब उहाँ तेस्रो पटक एक घाइते सैनिकला काँधम बोकेर नो-मैन्स-ल्याण्ड पार कर्या।<ref>{{Cite web |last=gurkha_museum |date=2020-09-11 |title=The First Gurkha Victoria Cross – Rifleman Kulbir Thapa, 3rd Queen Alexandra's Own Gurkha Rifles, 25th/26th September 1915 |url=https://thegurkhamuseum.co.uk/blog/kulbir-thapa/ |access-date=2024-06-09 |website=The Gurkha Museum - Winchester |language=en-US}}</ref> कुलबीर थापाला दिइएको Victoria Cross [[Battle of Loos]] सम्बन्धी पहिल समूहक पुरस्कारमध्ये एक रह्या, जस्क घोषणा १८ नोभेम्बर १९१५ म कर्या गयो। उहाँ ४ जनवरी १९१६ म मिस्रम अपन बटालियनम फर्क्या, तर एक वर्षपछि मात्रै पदक प्राप्त कर्या। ३० जनवरी १९१७ म भारतक गभर्नर-जनरल [[Frederic Thesiger, 1st Viscount Chelmsford|लर्ड चेम्सफोर्ड]] ले दिल्लीक विशेष समारोहम उहाँला Victoria Cross प्रदान कर्या।<ref>INDIAN PATRIOTISM: THREE VICTORIA CROSSES. ''The Advertiser'' (Adelaide, SA) Thursday, 1 February 1917, p. 8. http://nla.gov.au/nla.news-article5558034</ref><ref>''[[Victoria Cross]] presentations and locations''. Dennis Pillinger and Anthony Staunton, Woden, ACT, 2000.</ref> पछि उहाँ [[Havildar|हवल्दार]] पदसम्म पुग्या। ==विरासत== [[File:Kulbir Thapa Aldershot 2021.jpg|thumb|right|सन् १९१५ म Victoria Cross जितन्या घटनाम आधारित कुलबीर थापाक मूर्ति]] उहाँक Victoria Cross हाल [[The Gurkha Museum]] म, विनचेस्टर, ह्याम्पशायर, इङ्ग्ल्याण्डम प्रदर्शनम राख्या गैया। [[Royal Mail]] ले सन् २०१५ म प्रथम विश्वयुद्धक वार्षिकी अवसरम उहाँक चित्र सहित १st class टिकट जारी कर्या।<ref>The Royal Mail Newspaper Courier, May 2015</ref> २५ सितम्बर २०२१ म [[Princes Gardens, Aldershot|Princes Gardens]], [[Aldershot]], [[Hampshire]] म उहाँक जीवन-आकारक काँसक मूर्ति अनावरण कर्या गयो। यसम उहाँ एक घाइते ब्रिटिश सैनिकला काँधम बोकेर युद्धक्षेत्रबाट ल्याउँदै देखाइया। यो स्मारक Greater Rushmoor Nepali Community द्वारा नेपाल आ बेलायतबीचक दुई सय वर्षभन्दा पुरानो सम्बन्ध देखाउन्याक उद्देश्यले बनायो। £180,000 लागतक यो मूर्ति ह्याम्पशायरक मूर्तिकार Amy Goodman ले तयार कर्या।<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-hampshire-58692621 Memorial honouring Aldershot's Gurkha history unveiled] BBC News, 25 September 2021</ref><ref>[https://www.itv.com/news/meridian/2021-09-25/crowds-turn-out-for-unveiling-of-statue-to-honour-gurkha-soldiers Crowds turn out for unveiling of statue to honour Gurkha soldiers], ITV News, 25 September 2021</ref> ===लोकप्रिय संस्कृतिम=== * ''[[Gurkha: Beneath the Bravery]]'' (२०२३) चलचित्र कुलबीर थापाक जीवनम आधारित हो। यस चलचित्रम [[Samir Gurung]] ले कुलबीर थापा मगरक भूमिका निभाय।<ref>{{Cite web|last=Bajracharya|first=Srizu|date=3 February 2020|title=Remembering the valour of the Gurkhas|url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2020/02/03/remembering-the-valour-of-the-gurkhas|access-date=21 January 2021|website=The Kathmandu Post|language=English}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 August 2020|title=Khukri Rum|url=https://www.nepalitimes.com/business/khukri-rum/|access-date=21 January 2021|website=|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt11384790/?ref_=nv_sr_srsg_1_tt_6_nm_2_in_0_q_Gurkha|title=Gurkha: Beneath the Bravery|website=[[IMDb]] |accessdate=September 17, 2025}}</ref> ==सन्दर्भ== {{Reflist}} {{Commons category|Kulbir Thapa}} eumfkt7i7h9owum6saucmss8u8m2oyy