विकिपिडिया dtywiki https://dty.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter मिडिया बिशेष कुरणि प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता कुरणि विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र कुरणि मिडियाविकि मिडियाविकि कुरणि ढाँचा ढाँचा कुरणि मद्दत मद्दत कुरणि श्रेणी श्रेणी कुरणि TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल कुरणि Event Event talk 0 2966 267828 261224 2026-07-31T07:04:54Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 267828 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = स्लोभेनिया<br>Republic of Slovenia | common_name = Slovenia | native_name = {{native name|sl|Republika Slovenija}} | image_flag = Flag of Slovenia.svg | image_coat = Coat of Arms of Slovenia.svg | national_anthem = ''[[National anthem of Slovenia|Zdravljica]]''<br>{{small|("A Toast")}}{{parabr}}[[File:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|center]] | image_map = EU-Slovenia.svg | map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region= Europe |region_color=dark grey |subregion= the [[European Union]] |subregion_color= green}} | image_map2 = | capital = [[Ljubljana]] | coordinates = {{Coord|46|03|N|14|30|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[Slovene language|Slovene]]{{efn-lr|[[Hungarian language|Hungarian]] and Italian are co-official in some municipalities.}} | religion = 73% [[Catholicism in Slovenia|Catholicism]]<ref>{{cite web|url=https://katoliska-cerkev.si/letno-porocilo-katoliske-cerkve-v-sloveniji-2019|title=Slovenian Catholic Church: Official Year Report 2018|publisher=Slovenian Catholic Church|accessdate=2 February 2019}}</ref><br>21.5% Non-religious<br>2.4% [[Islam in Slovenia|Islam]]<ref>{{cite web|url=http://www.ijesd.org/papers/29-D438.pdf|title=Muslim Population in Europe: 1950-2020|publisher=ijesd.org|accessdate=2 September 2019|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827152425/http://www.ijesd.org/papers/29-D438.pdf|url-status=dead}}</ref><br>2.2% [[Serbian Orthodox Church|Eastern Orthodox]]<br>0.9% [[Evangelical Church of the Augsburg Confession in Slovenia|Lutheranism]]<ref>{{cite web|url=https://www.delo.si/zgodbe/nedeljskobranje/slovenski-evangelicani-z-novim-skofom-po-gezi-geza.html|title=Slovenski evangeličani z novim škofom: Po Gezi Geza|date=December 2013|work=[[Delo (newspaper)|Delo]]|accessdate=2 September 2019|language=sl|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902140249/https://www.delo.si/zgodbe/nedeljskobranje/slovenski-evangelicani-z-novim-skofom-po-gezi-geza.html|url-status=dead}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | 83.1% [[Slovenes]] | 2% [[Serbs in Slovenia|Serbs]] | 1.8% [[Croats of Slovenia|Croats]] | 1.6% [[Bosniaks of Slovenia|Bosniaks]] | 0.3% [[Hungarians]] | 0.1% [[Istrian Italians|Italians]] | 2.2% Other | 8.9% Unspecified }} | ethnic_groups_year = 2002<ref name="2002census">{{cite web |url= http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7 |title= Census 2002: 7. Population by ethnic affiliation, Slovenia, Census 1953, 1961, 1971, 1981, 1991 and 2002 |publisher= Statistical Office of the Republic of Slovenia |accessdate= 2 February 2011 |archive-date= 6 August 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110806084849/http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/population-demographic-situation-languages-and-religions-77_sl |title=Prebivalstvo: demografsko stanje, jeziki in veroizpovedi|date=10 October 2017}}</ref> | demonym = [[Slovenes|Slovene]] | government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]]<br />[[Republic|constitutional republic]]}} | leader_title1 = [[President of Slovenia|President]] | leader_name1 = {{Current president of Slovenia}} | leader_title2 = [[Prime Minister of Slovenia|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Janez Janša]] | legislature = [[Slovenian Parliament|Parliament]] | upper_house = [[National Council (Slovenia)|National Council]] | lower_house = [[National Assembly (Slovenia)|National Assembly]] | established_event1 = [[State of Slovenes, Croats and Serbs|State of Slovenes,<br/>Croats and Serbs]] | established_date1 = 29 October 1918 | established_event2 = [[Creation of Yugoslavia|Kingdom of<br>Yugoslavia]] | established_date2 = 4 December 1918 | established_event3 = [[Slovene National Liberation Committee|Slovene<br>statehood]] | established_date3 = 19 February 1944 | established_event4 = [[Democratic Federal Yugoslavia]] | established_date4 = 29 November 1945 | established_event5 = [[Breakup of Yugoslavia|Independence]] from<br>Yugoslavia | established_date5 = 25 June 1991<ref name="Škrk1999"/> | established_event6 = [[Brioni Agreement]]<br>signed | established_date6 = 7 July 1991 | established_event7 = [[Constitution of Slovenia|Current constitution]]<br>adopted | established_date7 = 23 December 1991 | established_event8 = [[United Nations Security Council Resolution 754|Admitted to the]] United Nations | established_date8 = 22 May 1992 | established_event9 = [[2004 enlargement of the European Union|Joined]] the<br>[[European Union]] | established_date9 = 1 May 2004 | area_km2 = 20,271 | area_rank = 151st <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 7,826.677 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.7<ref name="Surface2005">{{cite web |url= http://www.stat.si/letopis/2010/01_10/01-03-10.htm |title= Površina ozemlja in pokrovnost tal, določena planimetrično, 2005 |trans-title= Surface area and land cover determined planimetrically, 2005 |language= Slovenian, English |publisher= Statistical Office of the Republic of Slovenia |accessdate= 2 February 2011 |archive-date= 11 May 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110511203510/http://www.stat.si/letopis/2010/01_10/01-03-10.htm |url-status= dead }}</ref> | population_estimate = {{increase}} 2,095,861<ref name="Statistical Office of Slovenia">{{cite web|url=https://www.stat.si/StatWeb/en|title=Population of Slovenia|accessdate=June 17, 2020|archive-date=June 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629175729/https://www.stat.si/StatWeb/en|url-status=dead}}</ref> | population_census = 1,964,036 | population_estimate_year = 2020 | population_estimate_rank = 147th | population_census_year = 2002 | population_density_km2 = 102<ref name="Statistical Office of Slovenia"/> | population_density_sq_mi = 262 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 106th | GDP_PPP = $83&nbsp;billion<ref name="IMFWEOSI">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=61&pr1.y=2&c=961&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=3 January 2020}}</ref> | GDP_PPP_year = 2020 | GDP_PPP_rank = 93rd | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $40,343<ref name="IMFWEOSI"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 37th | GDP_nominal = $56&nbsp;billion<ref name="IMFWEOSI"/> | GDP_nominal_year = 2020 | GDP_nominal_rank = 80th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $27,452<ref name="IMFWEOSI"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 34th | Gini = 23.9 <!--number only--> | Gini_year = 2019 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref =<ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |access-date=19 June 2020}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.902 <!--number only--> | HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref =<ref name=HDI>{{cite web|url= http://hdr.undp.org/en/composite/HDI|format= PDF|title= Key to HDI countries and ranks, 2015|website= Hdr.undp.org|accessdate= 3 August 2017}}</ref> | HDI_rank = 24th | iso3166code = SI<!-- the vehicle<ref>https://www.collinsdictionary.com/word-lists/car-international-car-registration-letters</ref> and IOC<ref>https://www.olympic.org/slovenia</ref> codes are SLO --> | currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]){{efn-lr| [[Slovenian tolar]] prior to 2007.}} | currency_code = EUR | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | date_format = dd. mm. yyyy&nbsp;([[Anno Domini|AD]]) | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Slovenia|+386]] | cctld = [[.si]]{{efn-lr| Also [[.eu]], shared with other [[European Union]] member states.}} | footnotes = {{notelist-lr}} | official_website = {{URL|www.slovenia.si/}} | today = }} '''स्लोभेनिया''' [[युरोप|युरोप]] महादेश माई पड्या एक देश हो। ==यिन लै हेरऽ== {{युरोपेली देशअन}} ==सन्दर्भअन== {{reflist}} [[Category:युरोपेली देशअन]] [[Category:युरोप महाद्वीप]] jd2qeyd47imqoshhyeod94ucf6ulf7v 0 17886 267823 259663 2026-07-31T04:42:43Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 267823 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ओद्नोक्लासनिकि | logo = [[File:Logo Odnoklassniki 2023.svg|120px|Logo "ओड्नोकलासनिकी"]] | screenshot = | caption = | url = [https://ok.ru/ ok.ru] | alexa = {{decrease}} ७५ (अक्टोबर २०१८)<ref name="alexa">{{cite web |url= https://www.alexa.com/siteinfo/ok.ru |title= ओके डटरू वेबसाइटको जानकारी |publisher= [[अलेक्सा इन्टरनेट]] |access-date= 2019-10-09 |archive-date= 2020-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200117180729/https://www.alexa.com/siteinfo/ok.ru |url-status= dead }}</ref> | commercial = | type = [[सामाजिक सञ्जाल सेवा]] | language = १४ भाषाअन: *[[अर्मेनियाली भाषा|अर्मेनियाली]] *[[अजरबैजानी भाषा|अजरबैजानी]] *[[अङरेजी भाषा|अङरेजी]] *[[जर्जियाली भाषा|जर्जियाली]] *[[जर्मनेली भाषा|जर्मनेली]] *[[रोमानी भाषा|रोमानी]] *[[रूसी भाषा|रूसी]] *[[कजाख भाषा|कजाख]] *[[किर्गी भाषा|किर्गी]] *[[तजिक भाषा|तजिक]] *[[टुर्की भाषा|टुर्की]] *[[युक्रेनी भाषा|युक्रेनी]] *[[उजबेकी भाषा|उजबेकी]] | registration = चाहिन्छ; भुक्तान तिर्नु नपर्ने, ३१ अगष्ट, २०१० बठेइ | owner = [[मेल डटरू समूह]] | author = अल्बर्ट पोपकोभ (संस्थापक रे प्रमुख) | launch date = {{start date and age|2006|3|4}} }} '''ओद्नोक्लासनिकि''', '''ओके डटरू''' ({{भाषा-रूसी|Однокла́ссники}}, {{भाषा-डोटेली|सहपाठी}}) सहपाठी वा पुराना मित्रअन खिलाइ वनाइया यक [[सामाजिक सञ्जाल सेवा]] हो। यो विशेष गरी [[रूस]] रे पूर्व सोभियत गणतन्त्र माइ प्रयोग गरिन्छ।<ref>[http://www.dreamgrow.com/social-media-in-russia/ रूस माइ सामाजिक सञ्चार माध्यम], ड्रिमग्रो डटकम, २०११</ref> यो वेबसाइटलाई अल्बर्ट पोपकोभले विकास गरेका थिए जसको सुरुवात ४ मार्च २००६ माइ भया थ्यो।<ref>{{Cite web |url=http://odnoklassniki.ru/cdk/st.cmd/helpAbout/tkn/729 |title=परियोजनाको बारे माइ |access-date=2019-10-09 |archive-date=2012-07-18 |archive-url=https://archive.is/20120718002705/http://odnoklassniki.ru/cdk/st.cmd/helpAbout/tkn/729 |url-status=dead }}</ref> यै वेबसाइट माइ हाल २०० मिलियन भन्दा बढी दर्ता गरिया प्रयोगकर्ताअन रह्या छन् भने ४५० लाख दैनिक प्रयोगकर्ताअन रह्या छन् रे यस माइ ६५.३ मिलियन [[मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता|मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअन]] छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.digitalintheround.com/odnoklassniki-users-features-communities/|title=ओड्नोकलासनिकी: प्रयोगकर्ता, सुविधा र समुदायको सामर्थ्य|author=|date=|work=डिजिटल इन द राउण्ड|accessdate=12 February 2020|archive-date=9 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009134703/http://www.digitalintheround.com/odnoklassniki-users-features-communities/|url-status=dead}}</ref> यै माइ खाता खोल्न खिलाइ प्रयोगकर्ता कम्ति माइ ७ वर्ष कटेको हुनुपर्ने छ।<ref>{{Cite web |url=http://odnoklassniki.ru/dk?st.cmd=helpAdvertise&tkn=2260 |title=ओद्नोक्लासनिकिविज्ञापन |access-date=2019-10-09 |archive-date=2011-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823141637/http://odnoklassniki.ru/dk?st.cmd=helpAdvertise&tkn=2260 |url-status=dead }}</ref> [[अलेक्सा इण्टरनेट]]को अच्यालको तथ्याङ्क अनुसार, विश्वव्यापी रूप माइ यो ५६वाँ वरियतामा रह्या छ रे [[रूस]] माइ ७ वाँस्थान माइ रह्या छ। सन् २००८ को पैलो भागको राजस्व ३.३ मिलियन अमेरिकी डलर रह्या थ्यो।<ref>{{cite web |url=http://pulse2.com/category/odnoklassniki/ |title=रूसी सामाजिक सञ्जाल ओड्नोकलासनिकीले २० मिलियन आर्जन गरेको छ |publisher=अमृत चौधरी |accessdate=20 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100905143252/http://pulse2.com/category/odnoklassniki/ |archivedate=5 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alexa.com/data/details/main/odnoklassniki.ru|title=ओद्नोक्लासनिकिडटरू - ट्राफिक विवरण|publisher=[[अलेक्सा इण्टरनेट]]|accessdate=10 June 2014|archive-date=31 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090331200613/http://www.alexa.com/data/details/main/odnoklassniki.ru|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://serversiders.com/odnoklassniki.ru|title=ओड्नोकलासनिकी|publisher=सर्भर स्लाइडर डटकम|accessdate=20 September 2010|archiveurl=https://archive.is/20101222070215/http://serversiders.com/odnoklassniki.ru|archivedate=22 December 2020}}</ref> [[सिमिलर वेब]]को अच्यालको तथ्याङ्क हेर्ने हो भने यैको विश्वव्यापी क्रम १८ रह्या छ भने रूस माइ यैको क्रम ६ हो। वेबसाइट माइ उछाल दर २३.८४% रह्या छ।<ref>{{cite web|url=https://www.similarweb.com/website/ok.ru|title=वेबसाइटको जानकारी (ओड्नोकलासनिकी) |author=|work=[[सिमिलर वेब]]|accessdate=12 February 2020}}</ref> == प्रयोगकर्ता आधार == यो वेबसाइट ९ वर्ष बठेइ चलिआया छ। यो [[रूस]] लगायत [[उज्बेकिस्तान]] (अलेक्सा क्रम २ सम्म पुग्या थ्यो), किर्गिस्तान (अलेक्सा क्रम ४ सम्म पुगेको थियो) रे जर्जिया (अलेक्सा क्रम ४ सम्म पुगेको थ्यो) माइ भौती लोकप्रिय छ। <ref>{{cite web |url=http://www.alexa.com/siteinfo/odnoklassniki.ru |title=अलेक्सा - ओद्नोक्लासनिकिडटरू |publisher=अलेक्सा डटकम |accessdate=12 April 2012 |archive-date=18 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218025618/http://www.alexa.com/siteinfo/odnoklassniki.ru |url-status=dead }}</ref> == प्रविधि == ओद्नोक्लासनिकिसञ्चालन गर्ने वेब सेवक, गोल्डेन दूरसञ्चारको सञ्जाल माइ रह्या छ जून रूसको राजधानी [[मस्को]] माइ अवस्थित छ। यै माइ प्रयोग गरिने प्रग्रामिङ भाषा जाभा हो भने वेबसाइटको अगाडि देखिने मुख्य भाषा [[रूसी भाषा|रूसी]] हो। यो वेबसाइटले अपाचे टमक्याट नामक वेब सेवकको प्रयोग अद्दछ।<ref>{{cite web| url=http://serversiders.com/odnoklassniki.ru| title=ओड्नोकलासनिकी| publisher=सर्भर स्लाइडर्स डटकम| accessdate=20 September 2010| archiveurl=https://archive.is/20101222070215/http://serversiders.com/odnoklassniki.ru| archivedate=22 December 2010| df=}}</ref> == पुरस्कार रे पहिचान == यो वेबसाइटले क्रमश सन् २००६<ref>{{Cite web |url=http://www.premiaruneta.ru/archive/premia-2006/rulet/ |title=रूनेट पुरस्कार, २००६ |access-date=2019-10-09 |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013035204/http://www.premiaruneta.ru/archive/premia-2006/rulet/ |url-status=dead }}</ref> र २००७<ref>{{Cite web |url=http://www.premiaruneta.ru/premia-2007/ |title=रूनेट पुरस्कार, २००७ |access-date=2019-10-09 |archive-date=2008-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221182006/http://www.premiaruneta.ru/premia-2007/ |url-status=dead }}</ref> माइ [[रूनेट पुरस्कार]] प्राप्त गर्‍या थ्यो। सन् २०१२ माइ, भेञ् भिलेज नामक कम्पनीले यै लाइ विश्व माइ "रूसको उत्कृष्ट १० इण्टरनेट ब्राण्डको रूप माइ नामाकरण गर्‍या थ्यो। <ref>[http://venturevillage.eu/the-top-10-russian-internet-brands-out-the-conquer-the-विश्वका दश उत्कृष्ट रूसी इण्टरनेट ब्राण्ड]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीअन == {{सन्दर्भसूची}} ==बाइल्ला सूत्रअन== * [http://ok.ru आधिकारिक वेबसाइट] * [http://www.ewdn.com/2011/06/21/social-network-odnoklassniki-ru-reaches-100-million-accounts ओद्नोक्लासनिकिमाइ १०० मिलियन खाताअन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724153541/http://www.ewdn.com/2011/06/21/social-network-odnoklassniki-ru-reaches-100-million-accounts |date=2012-07-24 }} * [http://www.ewdn.com इष्ट-वेष्ट डिजिटल न्युज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724153828/http://www.ewdn.com/ |date=2012-07-24 }}, जून २१, २०११ * [https://web.archive.org/web/20080626021122/http://www.russiatoday.ru/features/news/190ओड्नोकलासनिकीको सुविधा रे विशेषता] - रसिया टुडे, डिसेम्बर २६, २००७ * [https://web.archive.org/web/20091205085902/http://totul.md/ro/expertitem/169.html ओद्नोक्लासनिकिडटरू, भिकण्टेक्ट डटरू, फेसबुक डटकम] [[श्रेणी:सामाजिक सञ्जाल]] [[श्रेणी:रूसी वेबसाइटअन]] [[श्रेणी:विकिथन-१ माइ बनाइया वा सुधारिया लेखअन]] op8frjc91o4a1krg2besu0e1x0f1d58 0 26621 267824 2026-07-31T05:25:59Z Janak Bhatta 18 नयाँ लेख 267824 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = सद्य | image = Sadhya DSW.jpg | image_size = 300px | caption = | country = [[भारत]] | region = [[केरल]] | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = [[कामायन]] }} [[File:Sadya 2019.jpg|thumb|परम्परागत केरल सद्य]] '''''सद्य''''' ({{langx|ml|സദ്യ}}) [[केरल]]बठे उत्पत्ति भयाः भोजन हो। यो सबै [[मलयाली जाति|मलयाली]]अनका कि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ रे परम्परागत शाकाहारी परिकारअनको विविधताले बन्याः हन्छ। जो प्रायः दिनमी खानाका रूपमी [[केला]]का पातमी पसकिन्छ।<ref>Kerala's Slow Food; The Indian banana leaf banquet that tastes like home by Shahnaz Habib AFAR March/ April 2014 page 49</ref> सद्य प्रायः [[ओणम]] रे [[विषु]]जस्ता हिन्दू पर्वअनका अवसरमी परम्परागत भोजका रूपमी पसकिन्छ।<ref name="Iyer 2018">{{cite web |last=Iyer |first=Meenakshi |title=Onam 2018, here's why Sadya is the most balanced meal, full of nutritional value – more lifestyle |website=[[Hindustan Times]] |date=25 August 2018 |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |access-date=20 September 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |date=20 September 2018 }}</ref> साथै जनम दिन, व्याः तथा अन्य विशेष अवसरअनमी लै येलाई खान्याः चलन छ। ==व्युत्पत्ति== मलयालम शब्द ''सद्य''(സദ്യ) [[संस्कृत]] शब्द सग्धि बठे व्युत्पन्न भयाः हो। जैले सामूहिक भोजलाई जनाउँछ।<ref>{{Cite news |date=2016-09-09 |title=How Onasadya traditions differ across Kerala |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Onam-on-a-leaf/article14630774.ece |access-date=2024-12-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== axrhep07fq0urka8vz94jl5d2e5w358 267825 267824 2026-07-31T05:37:06Z Janak Bhatta 18 सामाग्री थप 267825 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = सद्य | image = Sadhya DSW.jpg | image_size = 300px | caption = | country = [[भारत]] | region = [[केरल]] | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = [[कामायन]] }} [[File:Sadya 2019.jpg|thumb|परम्परागत केरल सद्य]] '''''सद्य''''' ({{langx|ml|സദ്യ}}) [[केरल]]बठे उत्पत्ति भयाः भोजन हो। यो सबै [[मलयाली जाति|मलयाली]]अनका कि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ रे परम्परागत शाकाहारी परिकारअनको विविधताले बन्याः हन्छ। जो प्रायः दिनमी खानाका रूपमी [[केला]]का पातमी पसकिन्छ।<ref>Kerala's Slow Food; The Indian banana leaf banquet that tastes like home by Shahnaz Habib AFAR March/ April 2014 page 49</ref> सद्य प्रायः [[ओणम]] रे [[विषु]]जस्ता हिन्दू पर्वअनका अवसरमी परम्परागत भोजका रूपमी पसकिन्छ।<ref name="Iyer 2018">{{cite web |last=Iyer |first=Meenakshi |title=Onam 2018, here's why Sadya is the most balanced meal, full of nutritional value – more lifestyle |website=[[Hindustan Times]] |date=25 August 2018 |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |access-date=20 September 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |date=20 September 2018 }}</ref> साथै जनम दिन, व्याः तथा अन्य विशेष अवसरअनमी लै येलाई खान्याः चलन छ। ==व्युत्पत्ति== मलयालम शब्द ''सद्य''(സദ്യ) [[संस्कृत]] शब्द सग्धि बठे व्युत्पन्न भयाः हो। जैले सामूहिक भोजलाई जनाउँछ।<ref>{{Cite news |date=2016-09-09 |title=How Onasadya traditions differ across Kerala |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Onam-on-a-leaf/article14630774.ece |access-date=2024-12-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==अवलोकन== [[File:Valla Sadya.JPG|thumb|left|वल्ला सद्य]] एक सामान्य सद्यमा एकै पटकको भोजनका रूपमा करिब २४–२८ परिकार बनाइन्छ।<ref>{{cite web |title=Happy Onam 2020: 26 dishes in the Onam Sadhya feast, what they’re called |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/happy-onam-2020-26-dishes-in-the-onam-sadhya-feast-what-they-re-called/story-Ox35zUre2YkHzMjzOcSHTN.html |publisher=Hindustan Times |access-date=26 June 2024}}</ref> केही अवस्थामी, जब यो आजी ठूलो हन्छ, अरनमुला वल्लमकली (वल्ला सद्य) का लागि तयार गरिने सद्यमी ६४ भन्दा बढी परिकार पनि समावेश हुन सक्छन्।<ref name="NDTV Food 2017"/> परम्परागत सद्य भोजनका क्रममा मानिसहरू भुइँमा बिछ्याइएका चकटीमा पलेटी मारेर बस्छन्।<ref name="Vasu Kumar 2017">{{cite book | last1=Vasu | first1=S.S.L. | last2=Kumar | first2=R. | title=Morning Glory Blossoms | publisher=Partridge Publishing Singapore | year=2017 | isbn=978-1-5437-4244-2 | url=https://books.google.com/books?id=8aJEDwAAQBAJ&pg=PT21 | access-date=20 September 2018 | page=21}}</ref> भोजन चम्चा वा अन्य कटलरी प्रयोग नगरी दाहिने हातले खाने गरिन्छ।<ref name="Vasu Kumar 2017"/> खाना टिप्नका लागि औँलाहरूलाई [[डाडु]] जस्तो आकारमी मोडिन्छ।<ref name="Vasu Kumar 2017"/> मुख्य परिकार साधारण उमालेको [[भात]] हो, जसलाई [[दाल|परिप्पु]], साम्बार, रसम, पुलिस्सेरी लगायतका करी/''कूट्टान्'' (കൂട്ടാന്‍) सँग परोसिन्छ। अन्य परिकारहरूमा कालान, अभियल, थोरन, ओलन, [[चटनी|पचडी]], किचडी, कूट्टुकारी, एरिस्सेरी, [[आँपको अचार]], इन्जिपुली, मेझुक्कुपुरट्टी, कागतीको अचार, साथै [[पापड]], प्लान्टेन चिप्स, शर्करा उप्पेरी, [[केरा]], सादा [[दही]] र [[मही]] समावेश हुन्छन्।<ref name="NDTV Food 2017">{{cite web | title=Happy Vishu 2017: Vishu Sadhya, Kerala's Grand New Year Feast | publisher=[[NDTV]] Food | date=13 April 2017 | url=https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | access-date=20 September 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920234420/https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 |date=20 September 2018 }}</ref><ref name="Rai">{{cite book | last=Rai | first=J. | title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों | publisher=Springwood media | isbn=978-1-4761-2308-0 | url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 | access-date=20 September 2018 | page=pt4-5}}</ref><ref>{{cite book | last=Brien | first=C.O. | title=The Penguin Food Guide to India | publisher=Penguin Books Limited | year=2013 | isbn=978-93-5118-575-8 | url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT422 | access-date=20 September 2018 | page=pt422}}</ref><ref name="Punit 2015">{{cite web |last=Punit |first=27 lip-smacking, vegetarian dishes to try during Kerala’s grandest feast |date=28 August 2015 |title=Quartz India |url=https://qz.com/india/489554/27-lip-smacking-vegetarian-dishes-to-try-during-keralas-grandest-feast/ |access-date=20 September 2018 |website=Quartz India}}</ref> मही सामान्यतया भोजनको अन्त्यतिर परोसिन्छ।<ref name="NDTV Food 2017"/> भोजनको अन्त्यमा परोसिने परम्परागत मिठाई [[खिर|पायसम]]का धेरै प्रकार हुन्छन्,<ref name="NDTV Food 2017"/> र प्रायः तीन वा सोभन्दा बढी प्रकारका पायसम परोसिने गरिन्छ। यसका केही प्रकारहरूमा पालाडा प्रदामन, अडा प्रदामन, परिप्पु प्रदामन, चक्का प्रदामन, गोथम्पु पायसम, पाल पायसम आदि पर्छन्। सबै विभिन्न करीहरू फरक–फरक तरकारीबाट बनाइन्छन् र प्रत्येकको आफ्नै विशिष्ट स्वाद हुन्छ। करीहरूको यो विविधताले समृद्धि र कल्याणको प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व गर्छ। [[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|[[ओणम]]का अवसरमा परोसिएको सद्य]] परिकारहरू केराको पातका विभिन्न स्थानमा परोसिन्छन्।<ref name="Kannampilly 2003"/> उदाहरणका लागि, अचार केराको पातको माथिल्लो बायाँ कुनामा र केरा तल्लो बायाँ कुनामा राखिन्छ। यसले भोजन परोस्ने व्यक्तिहरूलाई थप परिकार दिनुपर्ने कि नपर्ने भन्ने कुरा सजिलै पहिचान गरी सेवा गर्न मद्दत गर्छ। प्रायः सबै परिकारहरूमा नरिवल प्रमुख सामग्रीका रूपमा प्रयोग हुन्छ, किनकि केरलमा यसको प्रशस्त उपलब्धता छ। केही परिकारमा नरिवलको दूध प्रयोग गरिन्छ भने नरिवलको तेल तारेर पकाउन प्रयोग गरिन्छ। सद्यको परिकार सूचीमा स्थानीय परम्परा र सामग्रीको उपलब्धताका आधारमा क्षेत्रअनुसार भिन्नता पाइन्छ। परम्पराअनुसार केरल वा भारतको दक्षिणपश्चिमी तटमा पाइने स्थानीय तथा मौसमी तरकारीहरू प्रयोग गर्ने चलन भए पनि, अहिले परिकारहरूमा गाजर, भुइँकटहर र सिमीजस्ता तरकारीहरू समावेश गर्नु पनि सामान्य अभ्यास बनेको छ। परम्परागत रूपमा सद्यका परिकारहरूमा प्याज वा लसुन प्रयोग गरिँदैन। भोजनपछि प्रायः ''भेट्टिला मुरुक्कान्''—चुन र सुपारीसँग तयार गरिएको [[पान]]—चपाउने चलन छ।<ref name="India.com 2017">{{cite web | title=Onam Sadya Items That Make the Traditional Recipe of Kerala Festival a Hit | website=India.com | date=3 September 2017 | url=http://www.india.com/festivals-events/onam-sadhya-items-that-make-the-traditional-recipe-of-kerala-festival-a-hit-2445898/ | access-date=20 September 2018}}</ref> यसले भोजन पचाउन मद्दत गर्नुका साथै मुखको स्वाद लै ताजा बनाउँछ।<ref name="India.com 2017"/> ==तयारी== [[File:Kichadi Sadhya.jpg|thumb|left|[[चटनी|पचडी]] कहिलेकाहीँ सद्यमा परोसिन्छ।]] सद्य सामान्यतया दिउँसोको भोजनका रूपमा परोसिन्छ,<ref>{{cite book | last=Basu | first=M. | title=Masala: Indian Cooking for Modern Living | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2018 | isbn=978-1-4088-8687-8 | url=https://books.google.com/books?id=WDNWDwAAQBAJ&pg=PT268 | access-date=20 September 2018 | page=pt268}}</ref> यद्यपि यसको हल्का संस्करण रातिको भोजनका रूपमा पनि परोसिन्छ। तयारी अघिल्लो रातिबाटै सुरु हुन्छ, र उत्सवको दिन बिहान दस बज्नुअघि नै सबै परिकारहरू तयार गरिसकिन्छन्। आजकल मानिसहरूलाई भुइँमा बसेर भोजन गर्न असुविधा हुने भएकाले सद्य प्रायः टेबलमा परोसिन्छ। सद्यका लागि आवश्यक परिकार तथा सामग्रीको व्यवस्था गुणस्तर सुनिश्चित गर्न निकै सावधानीपूर्वक र विस्तृत रूपमा गरिन्छ। सद्य तयार गर्न आगो बाल्नुअघि अग्निदेवको पूजा गरिन्छ। त्यसपछि पहिलो परिकार प्रज्वलित निलविलक्कु (परम्परागत धातुको दीप) अगाडि केराको पातमा [[गणेश|गणपति]]लाई अर्पणका रूपमी चढाइन्छ। सद्यमा भोजन केराको पातमा परोसिन्छ।<ref name="NDTV Food 2017"/> भोजन समाप्त भएपछि केराको पात मोडेर बन्द गरिन्छ।<ref name="The Hans India 2016">{{cite web | title=The festive feast | website=The Hans India | date=11 September 2016 | url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-09-11/The-festive-feast/253227 | access-date=20 September 2018}}</ref> केही परम्पराअनुसार भोजनपछि केराको पात आफूतर्फ मोड्नुले भोजनप्रति सन्तुष्टि जनाउँछ भने आफूबाट विपरीत दिशातर्फ मोड्नुले भोजनमा अझ सुधार गर्न सकिने सङ्केत दिन्छ।<ref name="The Hans India 2016"/> यद्यपि केराको पात कुन दिशातर्फ मोडिन्छ भन्ने कुराको अर्थ केरलका विभिन्न क्षेत्रअनुसार फरक-फरक हन सक्छ।<ref>{{cite web | last=Pillai | first=Pooja | title=God's Own Platter | website=The Indian Express | date=14 September 2016 | url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/gods-kerala-onam-meal-food-feast-own-platter-3029921/ | access-date=20 September 2018}}</ref> मध्य त्रावणकोर शैलीको सद्य सबैभन्दा अनुशासित रै परम्पराप्रति बढति प्रतिबद्ध माणिन्छ।<ref name="Hindu2016b">{{cite web|author=N. Satyendran |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=2010-08-10 |access-date=2016-09-14}}</ref> परिकारहरू परोस्ने एउटा निश्चित क्रम हुन्छ, जसमा सामान्यतया सबैभन्दा पहिले चिप्स र अचार परोसिन्छ।<ref name="Kannampilly 2003" /><ref name="Punit 2015" /> यद्यपि केरलका विभिन्न क्षेत्रहरूमा स्थानीय रुचि र परम्पराअनुसार परिकार तयार गर्ने तथा परोस्ने शैली र विधि फरक–फरक अपनाइन्छ। अरनमुला वल्ला सद्य सबैभन्दा प्रसिद्ध सद्य हो, जसमा परम्परागत रूपमा ६४ भन्दा बढी परिकार परोसिन्छन्।<ref>{{cite web |date=22 August 2015 |title=Sing out loud for a 64-dish sadya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sing-out-loud-for-a-64-dish-sadya/articleshow/48620396.cms |access-date=20 September 2018 |website=The Times of India}}</ref ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== g930rbmpg3tsjur69ne9xe0330pcof0 267826 267825 2026-07-31T05:37:39Z Janak Bhatta 18 added [[Category:भारतीय खाना]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 267826 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = सद्य | image = Sadhya DSW.jpg | image_size = 300px | caption = | country = [[भारत]] | region = [[केरल]] | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = [[कामायन]] }} [[File:Sadya 2019.jpg|thumb|परम्परागत केरल सद्य]] '''''सद्य''''' ({{langx|ml|സദ്യ}}) [[केरल]]बठे उत्पत्ति भयाः भोजन हो। यो सबै [[मलयाली जाति|मलयाली]]अनका कि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ रे परम्परागत शाकाहारी परिकारअनको विविधताले बन्याः हन्छ। जो प्रायः दिनमी खानाका रूपमी [[केला]]का पातमी पसकिन्छ।<ref>Kerala's Slow Food; The Indian banana leaf banquet that tastes like home by Shahnaz Habib AFAR March/ April 2014 page 49</ref> सद्य प्रायः [[ओणम]] रे [[विषु]]जस्ता हिन्दू पर्वअनका अवसरमी परम्परागत भोजका रूपमी पसकिन्छ।<ref name="Iyer 2018">{{cite web |last=Iyer |first=Meenakshi |title=Onam 2018, here's why Sadya is the most balanced meal, full of nutritional value – more lifestyle |website=[[Hindustan Times]] |date=25 August 2018 |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |access-date=20 September 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |date=20 September 2018 }}</ref> साथै जनम दिन, व्याः तथा अन्य विशेष अवसरअनमी लै येलाई खान्याः चलन छ। ==व्युत्पत्ति== मलयालम शब्द ''सद्य''(സദ്യ) [[संस्कृत]] शब्द सग्धि बठे व्युत्पन्न भयाः हो। जैले सामूहिक भोजलाई जनाउँछ।<ref>{{Cite news |date=2016-09-09 |title=How Onasadya traditions differ across Kerala |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Onam-on-a-leaf/article14630774.ece |access-date=2024-12-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==अवलोकन== [[File:Valla Sadya.JPG|thumb|left|वल्ला सद्य]] एक सामान्य सद्यमा एकै पटकको भोजनका रूपमा करिब २४–२८ परिकार बनाइन्छ।<ref>{{cite web |title=Happy Onam 2020: 26 dishes in the Onam Sadhya feast, what they’re called |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/happy-onam-2020-26-dishes-in-the-onam-sadhya-feast-what-they-re-called/story-Ox35zUre2YkHzMjzOcSHTN.html |publisher=Hindustan Times |access-date=26 June 2024}}</ref> केही अवस्थामी, जब यो आजी ठूलो हन्छ, अरनमुला वल्लमकली (वल्ला सद्य) का लागि तयार गरिने सद्यमी ६४ भन्दा बढी परिकार पनि समावेश हुन सक्छन्।<ref name="NDTV Food 2017"/> परम्परागत सद्य भोजनका क्रममा मानिसहरू भुइँमा बिछ्याइएका चकटीमा पलेटी मारेर बस्छन्।<ref name="Vasu Kumar 2017">{{cite book | last1=Vasu | first1=S.S.L. | last2=Kumar | first2=R. | title=Morning Glory Blossoms | publisher=Partridge Publishing Singapore | year=2017 | isbn=978-1-5437-4244-2 | url=https://books.google.com/books?id=8aJEDwAAQBAJ&pg=PT21 | access-date=20 September 2018 | page=21}}</ref> भोजन चम्चा वा अन्य कटलरी प्रयोग नगरी दाहिने हातले खाने गरिन्छ।<ref name="Vasu Kumar 2017"/> खाना टिप्नका लागि औँलाहरूलाई [[डाडु]] जस्तो आकारमी मोडिन्छ।<ref name="Vasu Kumar 2017"/> मुख्य परिकार साधारण उमालेको [[भात]] हो, जसलाई [[दाल|परिप्पु]], साम्बार, रसम, पुलिस्सेरी लगायतका करी/''कूट्टान्'' (കൂട്ടാന്‍) सँग परोसिन्छ। अन्य परिकारहरूमा कालान, अभियल, थोरन, ओलन, [[चटनी|पचडी]], किचडी, कूट्टुकारी, एरिस्सेरी, [[आँपको अचार]], इन्जिपुली, मेझुक्कुपुरट्टी, कागतीको अचार, साथै [[पापड]], प्लान्टेन चिप्स, शर्करा उप्पेरी, [[केरा]], सादा [[दही]] र [[मही]] समावेश हुन्छन्।<ref name="NDTV Food 2017">{{cite web | title=Happy Vishu 2017: Vishu Sadhya, Kerala's Grand New Year Feast | publisher=[[NDTV]] Food | date=13 April 2017 | url=https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | access-date=20 September 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920234420/https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 |date=20 September 2018 }}</ref><ref name="Rai">{{cite book | last=Rai | first=J. | title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों | publisher=Springwood media | isbn=978-1-4761-2308-0 | url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 | access-date=20 September 2018 | page=pt4-5}}</ref><ref>{{cite book | last=Brien | first=C.O. | title=The Penguin Food Guide to India | publisher=Penguin Books Limited | year=2013 | isbn=978-93-5118-575-8 | url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT422 | access-date=20 September 2018 | page=pt422}}</ref><ref name="Punit 2015">{{cite web |last=Punit |first=27 lip-smacking, vegetarian dishes to try during Kerala’s grandest feast |date=28 August 2015 |title=Quartz India |url=https://qz.com/india/489554/27-lip-smacking-vegetarian-dishes-to-try-during-keralas-grandest-feast/ |access-date=20 September 2018 |website=Quartz India}}</ref> मही सामान्यतया भोजनको अन्त्यतिर परोसिन्छ।<ref name="NDTV Food 2017"/> भोजनको अन्त्यमा परोसिने परम्परागत मिठाई [[खिर|पायसम]]का धेरै प्रकार हुन्छन्,<ref name="NDTV Food 2017"/> र प्रायः तीन वा सोभन्दा बढी प्रकारका पायसम परोसिने गरिन्छ। यसका केही प्रकारहरूमा पालाडा प्रदामन, अडा प्रदामन, परिप्पु प्रदामन, चक्का प्रदामन, गोथम्पु पायसम, पाल पायसम आदि पर्छन्। सबै विभिन्न करीहरू फरक–फरक तरकारीबाट बनाइन्छन् र प्रत्येकको आफ्नै विशिष्ट स्वाद हुन्छ। करीहरूको यो विविधताले समृद्धि र कल्याणको प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व गर्छ। [[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|[[ओणम]]का अवसरमा परोसिएको सद्य]] परिकारहरू केराको पातका विभिन्न स्थानमा परोसिन्छन्।<ref name="Kannampilly 2003"/> उदाहरणका लागि, अचार केराको पातको माथिल्लो बायाँ कुनामा र केरा तल्लो बायाँ कुनामा राखिन्छ। यसले भोजन परोस्ने व्यक्तिहरूलाई थप परिकार दिनुपर्ने कि नपर्ने भन्ने कुरा सजिलै पहिचान गरी सेवा गर्न मद्दत गर्छ। प्रायः सबै परिकारहरूमा नरिवल प्रमुख सामग्रीका रूपमा प्रयोग हुन्छ, किनकि केरलमा यसको प्रशस्त उपलब्धता छ। केही परिकारमा नरिवलको दूध प्रयोग गरिन्छ भने नरिवलको तेल तारेर पकाउन प्रयोग गरिन्छ। सद्यको परिकार सूचीमा स्थानीय परम्परा र सामग्रीको उपलब्धताका आधारमा क्षेत्रअनुसार भिन्नता पाइन्छ। परम्पराअनुसार केरल वा भारतको दक्षिणपश्चिमी तटमा पाइने स्थानीय तथा मौसमी तरकारीहरू प्रयोग गर्ने चलन भए पनि, अहिले परिकारहरूमा गाजर, भुइँकटहर र सिमीजस्ता तरकारीहरू समावेश गर्नु पनि सामान्य अभ्यास बनेको छ। परम्परागत रूपमा सद्यका परिकारहरूमा प्याज वा लसुन प्रयोग गरिँदैन। भोजनपछि प्रायः ''भेट्टिला मुरुक्कान्''—चुन र सुपारीसँग तयार गरिएको [[पान]]—चपाउने चलन छ।<ref name="India.com 2017">{{cite web | title=Onam Sadya Items That Make the Traditional Recipe of Kerala Festival a Hit | website=India.com | date=3 September 2017 | url=http://www.india.com/festivals-events/onam-sadhya-items-that-make-the-traditional-recipe-of-kerala-festival-a-hit-2445898/ | access-date=20 September 2018}}</ref> यसले भोजन पचाउन मद्दत गर्नुका साथै मुखको स्वाद लै ताजा बनाउँछ।<ref name="India.com 2017"/> ==तयारी== [[File:Kichadi Sadhya.jpg|thumb|left|[[चटनी|पचडी]] कहिलेकाहीँ सद्यमा परोसिन्छ।]] सद्य सामान्यतया दिउँसोको भोजनका रूपमा परोसिन्छ,<ref>{{cite book | last=Basu | first=M. | title=Masala: Indian Cooking for Modern Living | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2018 | isbn=978-1-4088-8687-8 | url=https://books.google.com/books?id=WDNWDwAAQBAJ&pg=PT268 | access-date=20 September 2018 | page=pt268}}</ref> यद्यपि यसको हल्का संस्करण रातिको भोजनका रूपमा पनि परोसिन्छ। तयारी अघिल्लो रातिबाटै सुरु हुन्छ, र उत्सवको दिन बिहान दस बज्नुअघि नै सबै परिकारहरू तयार गरिसकिन्छन्। आजकल मानिसहरूलाई भुइँमा बसेर भोजन गर्न असुविधा हुने भएकाले सद्य प्रायः टेबलमा परोसिन्छ। सद्यका लागि आवश्यक परिकार तथा सामग्रीको व्यवस्था गुणस्तर सुनिश्चित गर्न निकै सावधानीपूर्वक र विस्तृत रूपमा गरिन्छ। सद्य तयार गर्न आगो बाल्नुअघि अग्निदेवको पूजा गरिन्छ। त्यसपछि पहिलो परिकार प्रज्वलित निलविलक्कु (परम्परागत धातुको दीप) अगाडि केराको पातमा [[गणेश|गणपति]]लाई अर्पणका रूपमी चढाइन्छ। सद्यमा भोजन केराको पातमा परोसिन्छ।<ref name="NDTV Food 2017"/> भोजन समाप्त भएपछि केराको पात मोडेर बन्द गरिन्छ।<ref name="The Hans India 2016">{{cite web | title=The festive feast | website=The Hans India | date=11 September 2016 | url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-09-11/The-festive-feast/253227 | access-date=20 September 2018}}</ref> केही परम्पराअनुसार भोजनपछि केराको पात आफूतर्फ मोड्नुले भोजनप्रति सन्तुष्टि जनाउँछ भने आफूबाट विपरीत दिशातर्फ मोड्नुले भोजनमा अझ सुधार गर्न सकिने सङ्केत दिन्छ।<ref name="The Hans India 2016"/> यद्यपि केराको पात कुन दिशातर्फ मोडिन्छ भन्ने कुराको अर्थ केरलका विभिन्न क्षेत्रअनुसार फरक-फरक हन सक्छ।<ref>{{cite web | last=Pillai | first=Pooja | title=God's Own Platter | website=The Indian Express | date=14 September 2016 | url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/gods-kerala-onam-meal-food-feast-own-platter-3029921/ | access-date=20 September 2018}}</ref> मध्य त्रावणकोर शैलीको सद्य सबैभन्दा अनुशासित रै परम्पराप्रति बढति प्रतिबद्ध माणिन्छ।<ref name="Hindu2016b">{{cite web|author=N. Satyendran |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=2010-08-10 |access-date=2016-09-14}}</ref> परिकारहरू परोस्ने एउटा निश्चित क्रम हुन्छ, जसमा सामान्यतया सबैभन्दा पहिले चिप्स र अचार परोसिन्छ।<ref name="Kannampilly 2003" /><ref name="Punit 2015" /> यद्यपि केरलका विभिन्न क्षेत्रहरूमा स्थानीय रुचि र परम्पराअनुसार परिकार तयार गर्ने तथा परोस्ने शैली र विधि फरक–फरक अपनाइन्छ। अरनमुला वल्ला सद्य सबैभन्दा प्रसिद्ध सद्य हो, जसमा परम्परागत रूपमा ६४ भन्दा बढी परिकार परोसिन्छन्।<ref>{{cite web |date=22 August 2015 |title=Sing out loud for a 64-dish sadya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sing-out-loud-for-a-64-dish-sadya/articleshow/48620396.cms |access-date=20 September 2018 |website=The Times of India}}</ref ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== [[श्रेणी:भारतीय खाना]] 1adrotv1ckeriydl8pa3vg0a4a0a3ah 267827 267826 2026-07-31T05:37:53Z Janak Bhatta 18 added [[Category:केरलको खाना]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 267827 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = सद्य | image = Sadhya DSW.jpg | image_size = 300px | caption = | country = [[भारत]] | region = [[केरल]] | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = [[कामायन]] }} [[File:Sadya 2019.jpg|thumb|परम्परागत केरल सद्य]] '''''सद्य''''' ({{langx|ml|സദ്യ}}) [[केरल]]बठे उत्पत्ति भयाः भोजन हो। यो सबै [[मलयाली जाति|मलयाली]]अनका कि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ रे परम्परागत शाकाहारी परिकारअनको विविधताले बन्याः हन्छ। जो प्रायः दिनमी खानाका रूपमी [[केला]]का पातमी पसकिन्छ।<ref>Kerala's Slow Food; The Indian banana leaf banquet that tastes like home by Shahnaz Habib AFAR March/ April 2014 page 49</ref> सद्य प्रायः [[ओणम]] रे [[विषु]]जस्ता हिन्दू पर्वअनका अवसरमी परम्परागत भोजका रूपमी पसकिन्छ।<ref name="Iyer 2018">{{cite web |last=Iyer |first=Meenakshi |title=Onam 2018, here's why Sadya is the most balanced meal, full of nutritional value – more lifestyle |website=[[Hindustan Times]] |date=25 August 2018 |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |access-date=20 September 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |date=20 September 2018 }}</ref> साथै जनम दिन, व्याः तथा अन्य विशेष अवसरअनमी लै येलाई खान्याः चलन छ। ==व्युत्पत्ति== मलयालम शब्द ''सद्य''(സദ്യ) [[संस्कृत]] शब्द सग्धि बठे व्युत्पन्न भयाः हो। जैले सामूहिक भोजलाई जनाउँछ।<ref>{{Cite news |date=2016-09-09 |title=How Onasadya traditions differ across Kerala |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Onam-on-a-leaf/article14630774.ece |access-date=2024-12-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==अवलोकन== [[File:Valla Sadya.JPG|thumb|left|वल्ला सद्य]] एक सामान्य सद्यमा एकै पटकको भोजनका रूपमा करिब २४–२८ परिकार बनाइन्छ।<ref>{{cite web |title=Happy Onam 2020: 26 dishes in the Onam Sadhya feast, what they’re called |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/happy-onam-2020-26-dishes-in-the-onam-sadhya-feast-what-they-re-called/story-Ox35zUre2YkHzMjzOcSHTN.html |publisher=Hindustan Times |access-date=26 June 2024}}</ref> केही अवस्थामी, जब यो आजी ठूलो हन्छ, अरनमुला वल्लमकली (वल्ला सद्य) का लागि तयार गरिने सद्यमी ६४ भन्दा बढी परिकार पनि समावेश हुन सक्छन्।<ref name="NDTV Food 2017"/> परम्परागत सद्य भोजनका क्रममा मानिसहरू भुइँमा बिछ्याइएका चकटीमा पलेटी मारेर बस्छन्।<ref name="Vasu Kumar 2017">{{cite book | last1=Vasu | first1=S.S.L. | last2=Kumar | first2=R. | title=Morning Glory Blossoms | publisher=Partridge Publishing Singapore | year=2017 | isbn=978-1-5437-4244-2 | url=https://books.google.com/books?id=8aJEDwAAQBAJ&pg=PT21 | access-date=20 September 2018 | page=21}}</ref> भोजन चम्चा वा अन्य कटलरी प्रयोग नगरी दाहिने हातले खाने गरिन्छ।<ref name="Vasu Kumar 2017"/> खाना टिप्नका लागि औँलाहरूलाई [[डाडु]] जस्तो आकारमी मोडिन्छ।<ref name="Vasu Kumar 2017"/> मुख्य परिकार साधारण उमालेको [[भात]] हो, जसलाई [[दाल|परिप्पु]], साम्बार, रसम, पुलिस्सेरी लगायतका करी/''कूट्टान्'' (കൂട്ടാന്‍) सँग परोसिन्छ। अन्य परिकारहरूमा कालान, अभियल, थोरन, ओलन, [[चटनी|पचडी]], किचडी, कूट्टुकारी, एरिस्सेरी, [[आँपको अचार]], इन्जिपुली, मेझुक्कुपुरट्टी, कागतीको अचार, साथै [[पापड]], प्लान्टेन चिप्स, शर्करा उप्पेरी, [[केरा]], सादा [[दही]] र [[मही]] समावेश हुन्छन्।<ref name="NDTV Food 2017">{{cite web | title=Happy Vishu 2017: Vishu Sadhya, Kerala's Grand New Year Feast | publisher=[[NDTV]] Food | date=13 April 2017 | url=https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | access-date=20 September 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920234420/https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 |date=20 September 2018 }}</ref><ref name="Rai">{{cite book | last=Rai | first=J. | title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों | publisher=Springwood media | isbn=978-1-4761-2308-0 | url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 | access-date=20 September 2018 | page=pt4-5}}</ref><ref>{{cite book | last=Brien | first=C.O. | title=The Penguin Food Guide to India | publisher=Penguin Books Limited | year=2013 | isbn=978-93-5118-575-8 | url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT422 | access-date=20 September 2018 | page=pt422}}</ref><ref name="Punit 2015">{{cite web |last=Punit |first=27 lip-smacking, vegetarian dishes to try during Kerala’s grandest feast |date=28 August 2015 |title=Quartz India |url=https://qz.com/india/489554/27-lip-smacking-vegetarian-dishes-to-try-during-keralas-grandest-feast/ |access-date=20 September 2018 |website=Quartz India}}</ref> मही सामान्यतया भोजनको अन्त्यतिर परोसिन्छ।<ref name="NDTV Food 2017"/> भोजनको अन्त्यमा परोसिने परम्परागत मिठाई [[खिर|पायसम]]का धेरै प्रकार हुन्छन्,<ref name="NDTV Food 2017"/> र प्रायः तीन वा सोभन्दा बढी प्रकारका पायसम परोसिने गरिन्छ। यसका केही प्रकारहरूमा पालाडा प्रदामन, अडा प्रदामन, परिप्पु प्रदामन, चक्का प्रदामन, गोथम्पु पायसम, पाल पायसम आदि पर्छन्। सबै विभिन्न करीहरू फरक–फरक तरकारीबाट बनाइन्छन् र प्रत्येकको आफ्नै विशिष्ट स्वाद हुन्छ। करीहरूको यो विविधताले समृद्धि र कल्याणको प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व गर्छ। [[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|[[ओणम]]का अवसरमा परोसिएको सद्य]] परिकारहरू केराको पातका विभिन्न स्थानमा परोसिन्छन्।<ref name="Kannampilly 2003"/> उदाहरणका लागि, अचार केराको पातको माथिल्लो बायाँ कुनामा र केरा तल्लो बायाँ कुनामा राखिन्छ। यसले भोजन परोस्ने व्यक्तिहरूलाई थप परिकार दिनुपर्ने कि नपर्ने भन्ने कुरा सजिलै पहिचान गरी सेवा गर्न मद्दत गर्छ। प्रायः सबै परिकारहरूमा नरिवल प्रमुख सामग्रीका रूपमा प्रयोग हुन्छ, किनकि केरलमा यसको प्रशस्त उपलब्धता छ। केही परिकारमा नरिवलको दूध प्रयोग गरिन्छ भने नरिवलको तेल तारेर पकाउन प्रयोग गरिन्छ। सद्यको परिकार सूचीमा स्थानीय परम्परा र सामग्रीको उपलब्धताका आधारमा क्षेत्रअनुसार भिन्नता पाइन्छ। परम्पराअनुसार केरल वा भारतको दक्षिणपश्चिमी तटमा पाइने स्थानीय तथा मौसमी तरकारीहरू प्रयोग गर्ने चलन भए पनि, अहिले परिकारहरूमा गाजर, भुइँकटहर र सिमीजस्ता तरकारीहरू समावेश गर्नु पनि सामान्य अभ्यास बनेको छ। परम्परागत रूपमा सद्यका परिकारहरूमा प्याज वा लसुन प्रयोग गरिँदैन। भोजनपछि प्रायः ''भेट्टिला मुरुक्कान्''—चुन र सुपारीसँग तयार गरिएको [[पान]]—चपाउने चलन छ।<ref name="India.com 2017">{{cite web | title=Onam Sadya Items That Make the Traditional Recipe of Kerala Festival a Hit | website=India.com | date=3 September 2017 | url=http://www.india.com/festivals-events/onam-sadhya-items-that-make-the-traditional-recipe-of-kerala-festival-a-hit-2445898/ | access-date=20 September 2018}}</ref> यसले भोजन पचाउन मद्दत गर्नुका साथै मुखको स्वाद लै ताजा बनाउँछ।<ref name="India.com 2017"/> ==तयारी== [[File:Kichadi Sadhya.jpg|thumb|left|[[चटनी|पचडी]] कहिलेकाहीँ सद्यमा परोसिन्छ।]] सद्य सामान्यतया दिउँसोको भोजनका रूपमा परोसिन्छ,<ref>{{cite book | last=Basu | first=M. | title=Masala: Indian Cooking for Modern Living | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2018 | isbn=978-1-4088-8687-8 | url=https://books.google.com/books?id=WDNWDwAAQBAJ&pg=PT268 | access-date=20 September 2018 | page=pt268}}</ref> यद्यपि यसको हल्का संस्करण रातिको भोजनका रूपमा पनि परोसिन्छ। तयारी अघिल्लो रातिबाटै सुरु हुन्छ, र उत्सवको दिन बिहान दस बज्नुअघि नै सबै परिकारहरू तयार गरिसकिन्छन्। आजकल मानिसहरूलाई भुइँमा बसेर भोजन गर्न असुविधा हुने भएकाले सद्य प्रायः टेबलमा परोसिन्छ। सद्यका लागि आवश्यक परिकार तथा सामग्रीको व्यवस्था गुणस्तर सुनिश्चित गर्न निकै सावधानीपूर्वक र विस्तृत रूपमा गरिन्छ। सद्य तयार गर्न आगो बाल्नुअघि अग्निदेवको पूजा गरिन्छ। त्यसपछि पहिलो परिकार प्रज्वलित निलविलक्कु (परम्परागत धातुको दीप) अगाडि केराको पातमा [[गणेश|गणपति]]लाई अर्पणका रूपमी चढाइन्छ। सद्यमा भोजन केराको पातमा परोसिन्छ।<ref name="NDTV Food 2017"/> भोजन समाप्त भएपछि केराको पात मोडेर बन्द गरिन्छ।<ref name="The Hans India 2016">{{cite web | title=The festive feast | website=The Hans India | date=11 September 2016 | url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-09-11/The-festive-feast/253227 | access-date=20 September 2018}}</ref> केही परम्पराअनुसार भोजनपछि केराको पात आफूतर्फ मोड्नुले भोजनप्रति सन्तुष्टि जनाउँछ भने आफूबाट विपरीत दिशातर्फ मोड्नुले भोजनमा अझ सुधार गर्न सकिने सङ्केत दिन्छ।<ref name="The Hans India 2016"/> यद्यपि केराको पात कुन दिशातर्फ मोडिन्छ भन्ने कुराको अर्थ केरलका विभिन्न क्षेत्रअनुसार फरक-फरक हन सक्छ।<ref>{{cite web | last=Pillai | first=Pooja | title=God's Own Platter | website=The Indian Express | date=14 September 2016 | url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/gods-kerala-onam-meal-food-feast-own-platter-3029921/ | access-date=20 September 2018}}</ref> मध्य त्रावणकोर शैलीको सद्य सबैभन्दा अनुशासित रै परम्पराप्रति बढति प्रतिबद्ध माणिन्छ।<ref name="Hindu2016b">{{cite web|author=N. Satyendran |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=2010-08-10 |access-date=2016-09-14}}</ref> परिकारहरू परोस्ने एउटा निश्चित क्रम हुन्छ, जसमा सामान्यतया सबैभन्दा पहिले चिप्स र अचार परोसिन्छ।<ref name="Kannampilly 2003" /><ref name="Punit 2015" /> यद्यपि केरलका विभिन्न क्षेत्रहरूमा स्थानीय रुचि र परम्पराअनुसार परिकार तयार गर्ने तथा परोस्ने शैली र विधि फरक–फरक अपनाइन्छ। अरनमुला वल्ला सद्य सबैभन्दा प्रसिद्ध सद्य हो, जसमा परम्परागत रूपमा ६४ भन्दा बढी परिकार परोसिन्छन्।<ref>{{cite web |date=22 August 2015 |title=Sing out loud for a 64-dish sadya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sing-out-loud-for-a-64-dish-sadya/articleshow/48620396.cms |access-date=20 September 2018 |website=The Times of India}}</ref ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== [[श्रेणी:भारतीय खाना]] [[श्रेणी:केरलको खाना]] 4rcb1v0pt1e2i6d1djhz69pjj427qdp 267830 267827 2026-07-31T07:29:33Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 267830 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = सद्य | image = Sadhya DSW.jpg | image_size = 300px | caption = | country = [[भारत]] | region = [[केरल]] | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = [[कामायन]] }} [[File:Sadya 2019.jpg|thumb|परम्परागत केरल सद्य]] '''''सद्य''''' ({{langx|ml|സദ്യ}}) [[केरल]]बठे उत्पत्ति भयाः भोजन हो। यो सबै [[मलयाली जाति|मलयाली]]अनका कि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ रे परम्परागत शाकाहारी परिकारअनको विविधताले बन्याः हन्छ। जो प्रायः दिनमी खानाका रूपमी [[केला]]का पातमी पसकिन्छ।<ref>Kerala's Slow Food; The Indian banana leaf banquet that tastes like home by Shahnaz Habib AFAR March/ April 2014 page 49</ref> सद्य प्रायः [[ओणम]] रे [[विषु]]जस्ता हिन्दू पर्वअनका अवसरमी परम्परागत भोजका रूपमी पसकिन्छ।<ref name="Iyer 2018">{{cite web |last=Iyer |first=Meenakshi |title=Onam 2018, here's why Sadya is the most balanced meal, full of nutritional value – more lifestyle |website=[[Hindustan Times]] |date=25 August 2018 |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |access-date=20 September 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |date=20 September 2018 }}</ref> साथै जनम दिन, व्याः तथा अन्य विशेष अवसरअनमी लै येलाई खान्याः चलन छ। ==व्युत्पत्ति== मलयालम शब्द ''सद्य''(സദ്യ) [[संस्कृत]] शब्द सग्धि बठे व्युत्पन्न भयाः हो। जैले सामूहिक भोजलाई जनाउँछ।<ref>{{Cite news |date=2016-09-09 |title=How Onasadya traditions differ across Kerala |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Onam-on-a-leaf/article14630774.ece |access-date=2024-12-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==अवलोकन== [[File:Valla Sadya.JPG|thumb|left|वल्ला सद्य]] एक सामान्य सद्यमा एकै पटकको भोजनका रूपमा करिब २४–२८ परिकार बनाइन्छ।<ref>{{cite web |title=Happy Onam 2020: 26 dishes in the Onam Sadhya feast, what they’re called |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/happy-onam-2020-26-dishes-in-the-onam-sadhya-feast-what-they-re-called/story-Ox35zUre2YkHzMjzOcSHTN.html |publisher=Hindustan Times |access-date=26 June 2024}}</ref> केही अवस्थामी, जब यो आजी ठूलो हन्छ, अरनमुला वल्लमकली (वल्ला सद्य) का लागि तयार गरिने सद्यमी ६४ भन्दा बढी परिकार पनि समावेश हुन सक्छन्।<ref name="NDTV Food 2017"/> परम्परागत सद्य भोजनका क्रममा मानिसहरू भुइँमा बिछ्याइएका चकटीमा पलेटी मारेर बस्छन्।<ref name="Vasu Kumar 2017">{{cite book | last1=Vasu | first1=S.S.L. | last2=Kumar | first2=R. | title=Morning Glory Blossoms | publisher=Partridge Publishing Singapore | year=2017 | isbn=978-1-5437-4244-2 | url=https://books.google.com/books?id=8aJEDwAAQBAJ&pg=PT21 | access-date=20 September 2018 | page=21}}</ref> भोजन चम्चा वा अन्य कटलरी प्रयोग नगरी दाहिने हातले खाने गरिन्छ।<ref name="Vasu Kumar 2017"/> खाना टिप्नका लागि औँलाहरूलाई [[डाडु]] जस्तो आकारमी मोडिन्छ।<ref name="Vasu Kumar 2017"/> मुख्य परिकार साधारण उमालेको [[भात]] हो, जसलाई [[दाल|परिप्पु]], साम्बार, रसम, पुलिस्सेरी लगायतका करी/''कूट्टान्'' (കൂട്ടാന്‍) सँग परोसिन्छ। अन्य परिकारहरूमा कालान, अभियल, थोरन, ओलन, [[चटनी|पचडी]], किचडी, कूट्टुकारी, एरिस्सेरी, [[आँपको अचार]], इन्जिपुली, मेझुक्कुपुरट्टी, कागतीको अचार, साथै [[पापड]], प्लान्टेन चिप्स, शर्करा उप्पेरी, [[केरा]], सादा [[दही]] र [[मही]] समावेश हुन्छन्।<ref name="NDTV Food 2017">{{cite web | title=Happy Vishu 2017: Vishu Sadhya, Kerala's Grand New Year Feast | publisher=[[NDTV]] Food | date=13 April 2017 | url=https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | access-date=20 September 2018 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234420/https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | url-status=dead }}</ref><ref name="Rai">{{cite book | last=Rai | first=J. | title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों | publisher=Springwood media | isbn=978-1-4761-2308-0 | url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 | access-date=20 September 2018 | page=pt4-5}}</ref><ref>{{cite book | last=Brien | first=C.O. | title=The Penguin Food Guide to India | publisher=Penguin Books Limited | year=2013 | isbn=978-93-5118-575-8 | url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT422 | access-date=20 September 2018 | page=pt422}}</ref><ref name="Punit 2015">{{cite web |last=Punit |first=27 lip-smacking, vegetarian dishes to try during Kerala’s grandest feast |date=28 August 2015 |title=Quartz India |url=https://qz.com/india/489554/27-lip-smacking-vegetarian-dishes-to-try-during-keralas-grandest-feast/ |access-date=20 September 2018 |website=Quartz India}}</ref> मही सामान्यतया भोजनको अन्त्यतिर परोसिन्छ।<ref name="NDTV Food 2017"/> भोजनको अन्त्यमा परोसिने परम्परागत मिठाई [[खिर|पायसम]]का धेरै प्रकार हुन्छन्,<ref name="NDTV Food 2017"/> र प्रायः तीन वा सोभन्दा बढी प्रकारका पायसम परोसिने गरिन्छ। यसका केही प्रकारहरूमा पालाडा प्रदामन, अडा प्रदामन, परिप्पु प्रदामन, चक्का प्रदामन, गोथम्पु पायसम, पाल पायसम आदि पर्छन्। सबै विभिन्न करीहरू फरक–फरक तरकारीबाट बनाइन्छन् र प्रत्येकको आफ्नै विशिष्ट स्वाद हुन्छ। करीहरूको यो विविधताले समृद्धि र कल्याणको प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व गर्छ। [[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|[[ओणम]]का अवसरमा परोसिएको सद्य]] परिकारहरू केराको पातका विभिन्न स्थानमा परोसिन्छन्।<ref name="Kannampilly 2003"/> उदाहरणका लागि, अचार केराको पातको माथिल्लो बायाँ कुनामा र केरा तल्लो बायाँ कुनामा राखिन्छ। यसले भोजन परोस्ने व्यक्तिहरूलाई थप परिकार दिनुपर्ने कि नपर्ने भन्ने कुरा सजिलै पहिचान गरी सेवा गर्न मद्दत गर्छ। प्रायः सबै परिकारहरूमा नरिवल प्रमुख सामग्रीका रूपमा प्रयोग हुन्छ, किनकि केरलमा यसको प्रशस्त उपलब्धता छ। केही परिकारमा नरिवलको दूध प्रयोग गरिन्छ भने नरिवलको तेल तारेर पकाउन प्रयोग गरिन्छ। सद्यको परिकार सूचीमा स्थानीय परम्परा र सामग्रीको उपलब्धताका आधारमा क्षेत्रअनुसार भिन्नता पाइन्छ। परम्पराअनुसार केरल वा भारतको दक्षिणपश्चिमी तटमा पाइने स्थानीय तथा मौसमी तरकारीहरू प्रयोग गर्ने चलन भए पनि, अहिले परिकारहरूमा गाजर, भुइँकटहर र सिमीजस्ता तरकारीहरू समावेश गर्नु पनि सामान्य अभ्यास बनेको छ। परम्परागत रूपमा सद्यका परिकारहरूमा प्याज वा लसुन प्रयोग गरिँदैन। भोजनपछि प्रायः ''भेट्टिला मुरुक्कान्''—चुन र सुपारीसँग तयार गरिएको [[पान]]—चपाउने चलन छ।<ref name="India.com 2017">{{cite web | title=Onam Sadya Items That Make the Traditional Recipe of Kerala Festival a Hit | website=India.com | date=3 September 2017 | url=http://www.india.com/festivals-events/onam-sadhya-items-that-make-the-traditional-recipe-of-kerala-festival-a-hit-2445898/ | access-date=20 September 2018}}</ref> यसले भोजन पचाउन मद्दत गर्नुका साथै मुखको स्वाद लै ताजा बनाउँछ।<ref name="India.com 2017"/> ==तयारी== [[File:Kichadi Sadhya.jpg|thumb|left|[[चटनी|पचडी]] कहिलेकाहीँ सद्यमा परोसिन्छ।]] सद्य सामान्यतया दिउँसोको भोजनका रूपमा परोसिन्छ,<ref>{{cite book | last=Basu | first=M. | title=Masala: Indian Cooking for Modern Living | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2018 | isbn=978-1-4088-8687-8 | url=https://books.google.com/books?id=WDNWDwAAQBAJ&pg=PT268 | access-date=20 September 2018 | page=pt268}}</ref> यद्यपि यसको हल्का संस्करण रातिको भोजनका रूपमा पनि परोसिन्छ। तयारी अघिल्लो रातिबाटै सुरु हुन्छ, र उत्सवको दिन बिहान दस बज्नुअघि नै सबै परिकारहरू तयार गरिसकिन्छन्। आजकल मानिसहरूलाई भुइँमा बसेर भोजन गर्न असुविधा हुने भएकाले सद्य प्रायः टेबलमा परोसिन्छ। सद्यका लागि आवश्यक परिकार तथा सामग्रीको व्यवस्था गुणस्तर सुनिश्चित गर्न निकै सावधानीपूर्वक र विस्तृत रूपमा गरिन्छ। सद्य तयार गर्न आगो बाल्नुअघि अग्निदेवको पूजा गरिन्छ। त्यसपछि पहिलो परिकार प्रज्वलित निलविलक्कु (परम्परागत धातुको दीप) अगाडि केराको पातमा [[गणेश|गणपति]]लाई अर्पणका रूपमी चढाइन्छ। सद्यमा भोजन केराको पातमा परोसिन्छ।<ref name="NDTV Food 2017"/> भोजन समाप्त भएपछि केराको पात मोडेर बन्द गरिन्छ।<ref name="The Hans India 2016">{{cite web | title=The festive feast | website=The Hans India | date=11 September 2016 | url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-09-11/The-festive-feast/253227 | access-date=20 September 2018}}</ref> केही परम्पराअनुसार भोजनपछि केराको पात आफूतर्फ मोड्नुले भोजनप्रति सन्तुष्टि जनाउँछ भने आफूबाट विपरीत दिशातर्फ मोड्नुले भोजनमा अझ सुधार गर्न सकिने सङ्केत दिन्छ।<ref name="The Hans India 2016"/> यद्यपि केराको पात कुन दिशातर्फ मोडिन्छ भन्ने कुराको अर्थ केरलका विभिन्न क्षेत्रअनुसार फरक-फरक हन सक्छ।<ref>{{cite web | last=Pillai | first=Pooja | title=God's Own Platter | website=The Indian Express | date=14 September 2016 | url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/gods-kerala-onam-meal-food-feast-own-platter-3029921/ | access-date=20 September 2018}}</ref> मध्य त्रावणकोर शैलीको सद्य सबैभन्दा अनुशासित रै परम्पराप्रति बढति प्रतिबद्ध माणिन्छ।<ref name="Hindu2016b">{{cite web|author=N. Satyendran |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=2010-08-10 |access-date=2016-09-14}}</ref> परिकारहरू परोस्ने एउटा निश्चित क्रम हुन्छ, जसमा सामान्यतया सबैभन्दा पहिले चिप्स र अचार परोसिन्छ।<ref name="Kannampilly 2003" /><ref name="Punit 2015" /> यद्यपि केरलका विभिन्न क्षेत्रहरूमा स्थानीय रुचि र परम्पराअनुसार परिकार तयार गर्ने तथा परोस्ने शैली र विधि फरक–फरक अपनाइन्छ। अरनमुला वल्ला सद्य सबैभन्दा प्रसिद्ध सद्य हो, जसमा परम्परागत रूपमा ६४ भन्दा बढी परिकार परोसिन्छन्।<ref>{{cite web |date=22 August 2015 |title=Sing out loud for a 64-dish sadya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sing-out-loud-for-a-64-dish-sadya/articleshow/48620396.cms |access-date=20 September 2018 |website=The Times of India}}</ref ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== [[श्रेणी:भारतीय खाना]] [[श्रेणी:केरलको खाना]] 7xbw2516ofvwkrc885c11gzj85g37gq 0 26622 267829 2026-07-31T07:14:14Z Janak Bhatta 18 नयाँ लेख 267829 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोच्चि | native_name =കൊച്ചി | Formed = १ अप्रिल, १९५८ | native_name_lang = ml | other_name = कोचीन | settlement_type = [[महानगर]] | image_skyline = Kochi collage.jpg | imagesize = 270px | image_caption = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |date=23 March 2012 }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== 09d1f0sverk111k2jar9oot170vkylp 267831 267829 2026-07-31T07:35:18Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 267831 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोच्चि | native_name =കൊച്ചി | Formed = १ अप्रिल, १९५८ | native_name_lang = ml | other_name = कोचीन | settlement_type = [[महानगर]] | image_skyline = Kochi collage.jpg | imagesize = 270px | image_caption = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== jblesbpmwn6m4kflynv9pt19db39ywb 267832 267831 2026-07-31T10:06:45Z Janak Bhatta 18 सामाग्री थप 267832 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोच्चि | native_name =കൊച്ചി | Formed = १ अप्रिल, १९५८ | native_name_lang = ml | other_name = कोचीन | settlement_type = [[महानगर]] | image_skyline = Kochi collage.jpg | imagesize = 270px | image_caption = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । कोच्चि १४औँ शताब्दीबठेइ भारतका पश्चिमी तटरेखाका मसालाको व्यापार केन्द्र रयाः थ्योः रे येलाई ''अरब सागरकी रानी'' का नाउले जाणिन्थ्यो । १५०३ माइ याँ पुर्तगालियअनको आधिपत्य भयो रे यो उपनिवेशीय भारतको पैल्लो यूरोपीय कालोनी बन्यो रे १५३० माइ गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियअनको याँको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयोः । क्कालान्तर माइ कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच रे ब्रिटिशको नियन्त्रणमाइ आयो । आज केरलमाइ कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकअनको आगमन संख्यामाइ प्रथम स्थान बनायाः छन् । <ref>http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=2017-07-11 }}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Tourism Department|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|title=Tourist statistics – 2008|accessdate=22 October 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf |date=2 June 2010 }}</ref> कोच्चि भारतको एक मात्र यिसो शहर हो, जाँ जलीय मेट्रो प्रणाली छ। नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाका लाइ गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज लै भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमाइ रयाः छ ।<ref>[http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=11055276&tabId=1&channelId=-1073865030&programId=1080132912] Kerala best Destination</ref> मैकिन्से ग्लोबल संस्थान बठे गरियाः एक शोधको अनसार, कोच्चि सन् २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमाइ ५०% योगदान दिन्याः ४४० शहरह्रूमध्ये एक थ्योः । <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{cite web|publisher=McKinsey Global Institute|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011|accessdate=3 February 2013}}</ref> == मुख्य आकर्षण == ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== 2i251k5enpjndfawq6baqsykxqk5td7 267833 267832 2026-07-31T10:08:49Z Janak Bhatta 18 /* मुख्य आकर्षण */ विस्तार गरियो 267833 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोच्चि | native_name =കൊച്ചി | Formed = १ अप्रिल, १९५८ | native_name_lang = ml | other_name = कोचीन | settlement_type = [[महानगर]] | image_skyline = Kochi collage.jpg | imagesize = 270px | image_caption = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । कोच्चि १४औँ शताब्दीबठेइ भारतका पश्चिमी तटरेखाका मसालाको व्यापार केन्द्र रयाः थ्योः रे येलाई ''अरब सागरकी रानी'' का नाउले जाणिन्थ्यो । १५०३ माइ याँ पुर्तगालियअनको आधिपत्य भयो रे यो उपनिवेशीय भारतको पैल्लो यूरोपीय कालोनी बन्यो रे १५३० माइ गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियअनको याँको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयोः । क्कालान्तर माइ कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच रे ब्रिटिशको नियन्त्रणमाइ आयो । आज केरलमाइ कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकअनको आगमन संख्यामाइ प्रथम स्थान बनायाः छन् । <ref>http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=2017-07-11 }}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Tourism Department|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|title=Tourist statistics – 2008|accessdate=22 October 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf |date=2 June 2010 }}</ref> कोच्चि भारतको एक मात्र यिसो शहर हो, जाँ जलीय मेट्रो प्रणाली छ। नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाका लाइ गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज लै भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमाइ रयाः छ ।<ref>[http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=11055276&tabId=1&channelId=-1073865030&programId=1080132912] Kerala best Destination</ref> मैकिन्से ग्लोबल संस्थान बठे गरियाः एक शोधको अनसार, कोच्चि सन् २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमाइ ५०% योगदान दिन्याः ४४० शहरह्रूमध्ये एक थ्योः । <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{cite web|publisher=McKinsey Global Institute|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011|accessdate=3 February 2013}}</ref> == मुख्य आकर्षण == === डच महल === यो महल मूल रूपमा पुर्तगालिहरू द्वारा बानाइएको हो र कोचीनको राजा वीर केरला वर्मालाई भेन्ट गरिएको थियो । पछि डचको यसमा अधिकार भयो । उनले १६६३ मा किलाको मरम्मत गराए र किलालाई नया रूप दिए । यस किलामा कोचीनको धेरै राजाहरूको राज्याभिषेक भएको थियो । यस किलामा रामायण र महाभारत जस्तै महाकाव्यहरूसग सम्बन्धित पेन्टिङ्ग्‍स बनाइएको छ । === बोलघाट्टी महल === यस महललाई देख्नको लागि बढि संख्यामा पर्यटक यहा आउछन् । डच मान्छेहरू द्वारा बानाइएको यो महल बोलघट्टी द्वीपमा स्थित छ । यस महललाई अब एक लक्जरी होटलमा तब्दील गरिएको छ । बोलघट्टीमा एक गोल्फ कोर्स पनि छ । यहा मानिस पिकनिक मनाउन पनि आउछन् । === हिल महल === १९औ शताब्दीमाइ कोच्चिका राजा द्वारा यो महल बानाइयाः थ्योः । आब येलाई केरला पुरातत्व विभागको सङ्ग्रहालयमाइ परिवर्तित गरियाः छ । सङ्ग्रहालयमाइ चित्रकारी, नक्काशी रे राजकीय वंशसित सम्बन्धित वस्तुअन राखियाः छ । === बेशन बङ्गला === === मरीन ड्राइव === === चेराई बीच === === सेन्ट फ्रान्सिस चर्च (सन्त फ्रान्सिस गिरिजाघर) === === ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय === === पल्लिपुरम किला === === परीक्षित थंपुरान सङ्ग्रहालय === === कांजिरामट्टम मस्जिद === === कालाडी === ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== khgs2hzvt4112l2evcukb4db8cms2tj 267834 267833 2026-07-31T10:11:59Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 267834 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोच्चि | native_name =കൊച്ചി | Formed = १ अप्रिल, १९५८ | native_name_lang = ml | other_name = कोचीन | settlement_type = [[महानगर]] | image_skyline = Kochi collage.jpg | imagesize = 270px | image_caption = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । कोच्चि १४औँ शताब्दीबठेइ भारतका पश्चिमी तटरेखाका मसालाको व्यापार केन्द्र रयाः थ्योः रे येलाई ''अरब सागरकी रानी'' का नाउले जाणिन्थ्यो । १५०३ माइ याँ पुर्तगालियअनको आधिपत्य भयो रे यो उपनिवेशीय भारतको पैल्लो यूरोपीय कालोनी बन्यो रे १५३० माइ गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियअनको याँको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयोः । क्कालान्तर माइ कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच रे ब्रिटिशको नियन्त्रणमाइ आयो । आज केरलमाइ कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकअनको आगमन संख्यामाइ प्रथम स्थान बनायाः छन् । <ref>http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=2017-07-11 }}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Tourism Department|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|title=Tourist statistics – 2008|accessdate=22 October 2010|archive-date=2 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|url-status=dead}}</ref> कोच्चि भारतको एक मात्र यिसो शहर हो, जाँ जलीय मेट्रो प्रणाली छ। नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाका लाइ गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज लै भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमाइ रयाः छ ।<ref>[http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=11055276&tabId=1&channelId=-1073865030&programId=1080132912] Kerala best Destination</ref> मैकिन्से ग्लोबल संस्थान बठे गरियाः एक शोधको अनसार, कोच्चि सन् २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमाइ ५०% योगदान दिन्याः ४४० शहरह्रूमध्ये एक थ्योः । <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{cite web|publisher=McKinsey Global Institute|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011|accessdate=3 February 2013}}</ref> == मुख्य आकर्षण == === डच महल === यो महल मूल रूपमा पुर्तगालिहरू द्वारा बानाइएको हो र कोचीनको राजा वीर केरला वर्मालाई भेन्ट गरिएको थियो । पछि डचको यसमा अधिकार भयो । उनले १६६३ मा किलाको मरम्मत गराए र किलालाई नया रूप दिए । यस किलामा कोचीनको धेरै राजाहरूको राज्याभिषेक भएको थियो । यस किलामा रामायण र महाभारत जस्तै महाकाव्यहरूसग सम्बन्धित पेन्टिङ्ग्‍स बनाइएको छ । === बोलघाट्टी महल === यस महललाई देख्नको लागि बढि संख्यामा पर्यटक यहा आउछन् । डच मान्छेहरू द्वारा बानाइएको यो महल बोलघट्टी द्वीपमा स्थित छ । यस महललाई अब एक लक्जरी होटलमा तब्दील गरिएको छ । बोलघट्टीमा एक गोल्फ कोर्स पनि छ । यहा मानिस पिकनिक मनाउन पनि आउछन् । === हिल महल === १९औ शताब्दीमाइ कोच्चिका राजा द्वारा यो महल बानाइयाः थ्योः । आब येलाई केरला पुरातत्व विभागको सङ्ग्रहालयमाइ परिवर्तित गरियाः छ । सङ्ग्रहालयमाइ चित्रकारी, नक्काशी रे राजकीय वंशसित सम्बन्धित वस्तुअन राखियाः छ । === बेशन बङ्गला === === मरीन ड्राइव === === चेराई बीच === === सेन्ट फ्रान्सिस चर्च (सन्त फ्रान्सिस गिरिजाघर) === === ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय === === पल्लिपुरम किला === === परीक्षित थंपुरान सङ्ग्रहालय === === कांजिरामट्टम मस्जिद === === कालाडी === ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== 85jfry023f9av3h0bnu519k153lv2gg 267835 267834 2026-07-31T10:14:25Z Janak Bhatta 18 added [[Category:भारतका महानगरअन]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 267835 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोच्चि | native_name =കൊച്ചി | Formed = १ अप्रिल, १९५८ | native_name_lang = ml | other_name = कोचीन | settlement_type = [[महानगर]] | image_skyline = Kochi collage.jpg | imagesize = 270px | image_caption = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । कोच्चि १४औँ शताब्दीबठेइ भारतका पश्चिमी तटरेखाका मसालाको व्यापार केन्द्र रयाः थ्योः रे येलाई ''अरब सागरकी रानी'' का नाउले जाणिन्थ्यो । १५०३ माइ याँ पुर्तगालियअनको आधिपत्य भयो रे यो उपनिवेशीय भारतको पैल्लो यूरोपीय कालोनी बन्यो रे १५३० माइ गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियअनको याँको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयोः । क्कालान्तर माइ कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच रे ब्रिटिशको नियन्त्रणमाइ आयो । आज केरलमाइ कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकअनको आगमन संख्यामाइ प्रथम स्थान बनायाः छन् । <ref>http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=2017-07-11 }}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Tourism Department|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|title=Tourist statistics – 2008|accessdate=22 October 2010|archive-date=2 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|url-status=dead}}</ref> कोच्चि भारतको एक मात्र यिसो शहर हो, जाँ जलीय मेट्रो प्रणाली छ। नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाका लाइ गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज लै भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमाइ रयाः छ ।<ref>[http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=11055276&tabId=1&channelId=-1073865030&programId=1080132912] Kerala best Destination</ref> मैकिन्से ग्लोबल संस्थान बठे गरियाः एक शोधको अनसार, कोच्चि सन् २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमाइ ५०% योगदान दिन्याः ४४० शहरह्रूमध्ये एक थ्योः । <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{cite web|publisher=McKinsey Global Institute|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011|accessdate=3 February 2013}}</ref> == मुख्य आकर्षण == === डच महल === यो महल मूल रूपमा पुर्तगालिहरू द्वारा बानाइएको हो र कोचीनको राजा वीर केरला वर्मालाई भेन्ट गरिएको थियो । पछि डचको यसमा अधिकार भयो । उनले १६६३ मा किलाको मरम्मत गराए र किलालाई नया रूप दिए । यस किलामा कोचीनको धेरै राजाहरूको राज्याभिषेक भएको थियो । यस किलामा रामायण र महाभारत जस्तै महाकाव्यहरूसग सम्बन्धित पेन्टिङ्ग्‍स बनाइएको छ । === बोलघाट्टी महल === यस महललाई देख्नको लागि बढि संख्यामा पर्यटक यहा आउछन् । डच मान्छेहरू द्वारा बानाइएको यो महल बोलघट्टी द्वीपमा स्थित छ । यस महललाई अब एक लक्जरी होटलमा तब्दील गरिएको छ । बोलघट्टीमा एक गोल्फ कोर्स पनि छ । यहा मानिस पिकनिक मनाउन पनि आउछन् । === हिल महल === १९औ शताब्दीमाइ कोच्चिका राजा द्वारा यो महल बानाइयाः थ्योः । आब येलाई केरला पुरातत्व विभागको सङ्ग्रहालयमाइ परिवर्तित गरियाः छ । सङ्ग्रहालयमाइ चित्रकारी, नक्काशी रे राजकीय वंशसित सम्बन्धित वस्तुअन राखियाः छ । === बेशन बङ्गला === === मरीन ड्राइव === === चेराई बीच === === सेन्ट फ्रान्सिस चर्च (सन्त फ्रान्सिस गिरिजाघर) === === ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय === === पल्लिपुरम किला === === परीक्षित थंपुरान सङ्ग्रहालय === === कांजिरामट्टम मस्जिद === === कालाडी === ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== [[श्रेणी:भारतका महानगरअन]] 53i4jisl0gyya1nmzy7gf6qtld38kka 267836 267835 2026-07-31T10:14:44Z Janak Bhatta 18 added [[Category:भारतका पूर्व राजधानी सहरअन]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 267836 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोच्चि | native_name =കൊച്ചി | Formed = १ अप्रिल, १९५८ | native_name_lang = ml | other_name = कोचीन | settlement_type = [[महानगर]] | image_skyline = Kochi collage.jpg | imagesize = 270px | image_caption = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । कोच्चि १४औँ शताब्दीबठेइ भारतका पश्चिमी तटरेखाका मसालाको व्यापार केन्द्र रयाः थ्योः रे येलाई ''अरब सागरकी रानी'' का नाउले जाणिन्थ्यो । १५०३ माइ याँ पुर्तगालियअनको आधिपत्य भयो रे यो उपनिवेशीय भारतको पैल्लो यूरोपीय कालोनी बन्यो रे १५३० माइ गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियअनको याँको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयोः । क्कालान्तर माइ कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच रे ब्रिटिशको नियन्त्रणमाइ आयो । आज केरलमाइ कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकअनको आगमन संख्यामाइ प्रथम स्थान बनायाः छन् । <ref>http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=2017-07-11 }}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Tourism Department|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|title=Tourist statistics – 2008|accessdate=22 October 2010|archive-date=2 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|url-status=dead}}</ref> कोच्चि भारतको एक मात्र यिसो शहर हो, जाँ जलीय मेट्रो प्रणाली छ। नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाका लाइ गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज लै भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमाइ रयाः छ ।<ref>[http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=11055276&tabId=1&channelId=-1073865030&programId=1080132912] Kerala best Destination</ref> मैकिन्से ग्लोबल संस्थान बठे गरियाः एक शोधको अनसार, कोच्चि सन् २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमाइ ५०% योगदान दिन्याः ४४० शहरह्रूमध्ये एक थ्योः । <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{cite web|publisher=McKinsey Global Institute|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011|accessdate=3 February 2013}}</ref> == मुख्य आकर्षण == === डच महल === यो महल मूल रूपमा पुर्तगालिहरू द्वारा बानाइएको हो र कोचीनको राजा वीर केरला वर्मालाई भेन्ट गरिएको थियो । पछि डचको यसमा अधिकार भयो । उनले १६६३ मा किलाको मरम्मत गराए र किलालाई नया रूप दिए । यस किलामा कोचीनको धेरै राजाहरूको राज्याभिषेक भएको थियो । यस किलामा रामायण र महाभारत जस्तै महाकाव्यहरूसग सम्बन्धित पेन्टिङ्ग्‍स बनाइएको छ । === बोलघाट्टी महल === यस महललाई देख्नको लागि बढि संख्यामा पर्यटक यहा आउछन् । डच मान्छेहरू द्वारा बानाइएको यो महल बोलघट्टी द्वीपमा स्थित छ । यस महललाई अब एक लक्जरी होटलमा तब्दील गरिएको छ । बोलघट्टीमा एक गोल्फ कोर्स पनि छ । यहा मानिस पिकनिक मनाउन पनि आउछन् । === हिल महल === १९औ शताब्दीमाइ कोच्चिका राजा द्वारा यो महल बानाइयाः थ्योः । आब येलाई केरला पुरातत्व विभागको सङ्ग्रहालयमाइ परिवर्तित गरियाः छ । सङ्ग्रहालयमाइ चित्रकारी, नक्काशी रे राजकीय वंशसित सम्बन्धित वस्तुअन राखियाः छ । === बेशन बङ्गला === === मरीन ड्राइव === === चेराई बीच === === सेन्ट फ्रान्सिस चर्च (सन्त फ्रान्सिस गिरिजाघर) === === ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय === === पल्लिपुरम किला === === परीक्षित थंपुरान सङ्ग्रहालय === === कांजिरामट्टम मस्जिद === === कालाडी === ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== [[श्रेणी:भारतका महानगरअन]] [[श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरअन]] fow0uastq5uqmzmqyl7jb8zg5rbdlly 267838 267836 2026-07-31T10:36:41Z Janak Bhatta 18 विस्तार गरियो 267838 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = {{Infobox settlement | official_name = Kochi | native_name = കൊച്ചി | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = [[Metropolis]] | translit_lang1_info = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Kochi Skyline.jpg | caption1 = [[Marine Drive, Kochi|Marine Drive]] | image2 = Infopark Kochi in 2023 2.jpg | caption2 = [[InfoPark, Kochi|Infopark Phase I]] | image3 = 07.10.2007 Sunset at Kochi-Fishernets.jpg | caption3 = [[Fort Kochi Beach]] | image4 = Hill Palace Cochin (23656703924).jpg | caption4 = [[Hill Palace, Tripunithura|Hill Palace Museum]] | image5 = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | caption5 = [[Kochi International Marina]] | image6 = Queen's Way Kochi.jpg | caption6 = [[Queen's Way, Kochi|Queen's Way]] | image7 = Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg | caption7 = [[Bolgatty Palace]] | image8 = INS Vikrant under construction at Cochin Shipyard.png | caption8 = [[INS Vikrant (2013)|INS Vikrant]] under construction at [[Cochin Shipyard]] }} | image_flag = | image_seal = | nickname = ''Queen of the Arabian Sea''<ref>{{Cite book |last=K. C. Sivaramakrishnan |url=https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156 |title=People's Participation in Urban Governance |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=81-8069-326-0 |page=156 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060832/https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156 |archive-date=8 February 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ganesh Kumar |url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194 |title=Modern General Knowledge |date=September 2010 |publisher=Upkar Prakashan |isbn=978-81-7482-180-5 |page=194 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206092658/https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194 |archive-date=6 February 2016 |url-status=live}}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | pushpin_map = | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|9|55|52.3|N|76|16|02.3|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kochi&params=9_55_52.3_N_76_16_02.3_E_type:city(677381)_region:IN] | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Banner of Kerala.png}} [[Kerala]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | subdivision_name3 = [[Founded|1 April 1958 Year]] | established_title = Formed | established_date = 1 April 1958<ref name="Ernakulam Portal" /> | government_type = [[Municipal corporation (India)|Municipal Corporation]] | governing_body = [[Kochi Municipal Corporation]] | leader_party = [[Indian National Congress|INC]] | leader_title = Mayor | leader_name = V.K. Minimol <ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Dec/24/minimol-shiny-mathew-to-share-mayor-term|title=Minimol, Shiny Mathew to share mayor term|first=Anna|last=Jose|date=24 December 2025|website=The New Indian Express}}</ref> | leader_title1 = Deputy mayor | leader_name1 = Deepak Joy ([[Indian National Congress|INC]])<ref name="auto2"/> | elevation_footnotes = | elevation_m = 26.02 | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Corporation Stats" /> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 440 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Demographia World Urban Areas |url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |archive-date=5 August 2011 |website=demographia.com}}</ref> | population_total = 677,381 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="Corporation Stats">{{Cite web |title=Profile of Kochi |url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815024133/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction |archive-date=15 August 2018 |access-date=15 August 2018 |publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes = <ref name="Metropolitan Stats">{{Cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf |archive-date=15 December 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> | population_demonym = {{langx|en|Kochinite, Cochini}},<ref name="Sadasivan2005">{{Cite book |last=Sadasivan |first=S.N. |date=2005 |title=Political and Administrative Integration of Princely States |publisher=Mittal Publications |isbn=9788170999683 |page=64}}</ref><ref name="Menon1977">{{Cite magazine |last=Menon |first=K.P.S. |author-link=K.P.S. Menon |date=23 January 1977 |title=My Kerala |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99442/page/n185 |magazine=Sunday |volume=4 |issue=44 |page=31}}</ref> <br />{{langx|ml|Kochikaran (M), Kochikari (F)}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN (code)s]] | postal_code = 682xxx, 683xxx | area_code = [[Telephone numbers in India|+91484xxxxxxx]] | registration_plate = *KL-07 [[Ernakulam]] * KL-39 [[Thripunithura]] *KL-40 [[Perumbavoor]] * KL-41 [[Aluva]] * KL-42 [[North Paravur]] * KL-43 [[Mattancherry]] * KL-63 [[Angamaly]] | blank4_name_sec1 = [[International airport]] | blank4_info_sec1 = [[Cochin International Airport]] | blank5_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank5_info_sec1 = [[Kochi Metro]] | blank_name_sec1 = Judicial Capital | blank_info_sec1 = [[High Court of Kerala]] | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{convert|48|km|mi}} | blank_name_sec2 = [[GDP]](2020) | blank_info_sec2 = {{USD|15.64|year=2024}} billion <ref>{{Cite web| title=Economic review 2024 | url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024EngVol%201.pdf_0.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250313110355/https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024EngVol%201.pdf_0.pdf | archive-date=2025-03-13}}</ref> | blank1_name_sec2 = Development agencies | blank1_info_sec2 = [[Greater Cochin Development Authority|GCDA]], [[Goshree Islands Development Authority|GIDA]] | website = {{official URL|https://gcda.kerala.gov.in}}. | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam]], [[English]] | blank2_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank2_info_sec1 = 1028[[female| ♀]]/1000[[male| ♂]] | blank3_name_sec1 = Literacy | blank3_info_sec1 = 98.5% | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}} | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|3228.3|mm|in}} | blank6_name = {{nowrap|[[Official language]]}} | blank6_info = [[Malayalam]], [[English language|English]]<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=usurped |archive-date=11 September 2014 |website=PRS Legislative Research |access-date=19 July 2018}}</ref><ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=29 March 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> }} | native_name = കൊച്ചി | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = [[Metropolis]] | translit_lang1_info = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Kochi Skyline.jpg | caption1 = [[Marine Drive, Kochi|Marine Drive]] | image2 = Infopark Kochi in 2023 2.jpg | caption2 = [[InfoPark, Kochi|Infopark Phase I]] | image3 = 07.10.2007 Sunset at Kochi-Fishernets.jpg | caption3 = [[Fort Kochi Beach]] | image4 = Hill Palace Cochin (23656703924).jpg | caption4 = [[Hill Palace, Tripunithura|Hill Palace Museum]] | image5 = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | caption5 = [[Kochi International Marina]] | image6 = Queen's Way Kochi.jpg | caption6 = [[Queen's Way, Kochi|Queen's Way]] | image7 = Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg | caption7 = [[Bolgatty Palace]] | image8 = INS Vikrant under construction at Cochin Shipyard.png | caption8 = [[INS Vikrant (2013)|INS Vikrant]] under construction at [[Cochin Shipyard]] }} | image_flag = | image_seal = | nickname = ''Queen of the Arabian Sea''<ref>{{Cite book |last=K. C. Sivaramakrishnan |url=https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156 |title=People's Participation in Urban Governance |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=81-8069-326-0 |page=156 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060832/https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156 |archive-date=8 February 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ganesh Kumar |url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194 |title=Modern General Knowledge |date=September 2010 |publisher=Upkar Prakashan |isbn=978-81-7482-180-5 |page=194 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206092658/https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194 |archive-date=6 February 2016 |url-status=live}}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | pushpin_map = | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|9|55|52.3|N|76|16|02.3|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kochi&params=9_55_52.3_N_76_16_02.3_E_type:city(677381)_region:IN] | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Banner of Kerala.png}} [[Kerala]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | subdivision_name3 = [[Founded|1 April 1958 Year]] | established_title = Formed | established_date = 1 April 1958<ref name="Ernakulam Portal" /> | government_type = [[Municipal corporation (India)|Municipal Corporation]] | governing_body = [[Kochi Municipal Corporation]] | leader_party = [[Indian National Congress|INC]] | leader_title = Mayor | leader_name = V.K. Minimol <ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Dec/24/minimol-shiny-mathew-to-share-mayor-term|title=Minimol, Shiny Mathew to share mayor term|first=Anna|last=Jose|date=24 December 2025|website=The New Indian Express}}</ref> | leader_title1 = Deputy mayor | leader_name1 = Deepak Joy ([[Indian National Congress|INC]])<ref name="auto2"/> | elevation_footnotes = | elevation_m = 26.02 | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Corporation Stats" /> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 440 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Demographia World Urban Areas |url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |archive-date=5 August 2011 |website=demographia.com}}</ref> | population_total = 677,381 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="Corporation Stats">{{Cite web |title=Profile of Kochi |url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815024133/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction |archive-date=15 August 2018 |access-date=15 August 2018 |publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes = <ref name="Metropolitan Stats">{{Cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf |archive-date=15 December 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> | population_demonym = {{langx|en|Kochinite, Cochini}},<ref name="Sadasivan2005">{{Cite book |last=Sadasivan |first=S.N. |date=2005 |title=Political and Administrative Integration of Princely States |publisher=Mittal Publications |isbn=9788170999683 |page=64}}</ref><ref name="Menon1977">{{Cite magazine |last=Menon |first=K.P.S. |author-link=K.P.S. Menon |date=23 January 1977 |title=My Kerala |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99442/page/n185 |magazine=Sunday |volume=4 |issue=44 |page=31}}</ref> <br />{{langx|ml|Kochikaran (M), Kochikari (F)}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN (code)s]] | postal_code = 682xxx, 683xxx | area_code = [[Telephone numbers in India|+91484xxxxxxx]] | registration_plate = *KL-07 [[Ernakulam]] * KL-39 [[Thripunithura]] *KL-40 [[Perumbavoor]] * KL-41 [[Aluva]] * KL-42 [[North Paravur]] * KL-43 [[Mattancherry]] * KL-63 [[Angamaly]] | blank4_name_sec1 = [[International airport]] | blank4_info_sec1 = [[Cochin International Airport]] | blank5_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank5_info_sec1 = [[Kochi Metro]] | blank_name_sec1 = Judicial Capital | blank_info_sec1 = [[High Court of Kerala]] | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{convert|48|km|mi}} | blank_name_sec2 = [[GDP]](2020) | blank_info_sec2 = {{USD|15.64|year=2024}} billion <ref>{{Cite web| title=Economic review 2024 | url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024EngVol%201.pdf_0.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250313110355/https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024EngVol%201.pdf_0.pdf | archive-date=2025-03-13}}</ref> | blank1_name_sec2 = Development agencies | blank1_info_sec2 = [[Greater Cochin Development Authority|GCDA]], [[Goshree Islands Development Authority|GIDA]] | website = {{official URL|https://gcda.kerala.gov.in}}. | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam]], [[English]] | blank2_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank2_info_sec1 = 1028[[female| ♀]]/1000[[male| ♂]] | blank3_name_sec1 = Literacy | blank3_info_sec1 = 98.5% | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}} | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|3228.3|mm|in}} | blank6_name = {{nowrap|[[Official language]]}} | blank6_info = [[Malayalam]], [[English language|English]]<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=usurped |archive-date=11 September 2014 |website=PRS Legislative Research |access-date=19 July 2018}}</ref><ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=29 March 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । कोच्चि १४औँ शताब्दीबठेइ भारतका पश्चिमी तटरेखाका मसालाको व्यापार केन्द्र रयाः थ्योः रे येलाई ''अरब सागरकी रानी'' का नाउले जाणिन्थ्यो । १५०३ माइ याँ पुर्तगालियअनको आधिपत्य भयो रे यो उपनिवेशीय भारतको पैल्लो यूरोपीय कालोनी बन्यो रे १५३० माइ गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियअनको याँको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयोः । क्कालान्तर माइ कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच रे ब्रिटिशको नियन्त्रणमाइ आयो । आज केरलमाइ कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकअनको आगमन संख्यामाइ प्रथम स्थान बनायाः छन् । <ref>http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=2017-07-11 }}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Tourism Department|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|title=Tourist statistics – 2008|accessdate=22 October 2010|archive-date=2 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|url-status=dead}}</ref> कोच्चि भारतको एक मात्र यिसो शहर हो, जाँ जलीय मेट्रो प्रणाली छ। नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाका लाइ गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज लै भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमाइ रयाः छ ।<ref>[http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=11055276&tabId=1&channelId=-1073865030&programId=1080132912] Kerala best Destination</ref> मैकिन्से ग्लोबल संस्थान बठे गरियाः एक शोधको अनसार, कोच्चि सन् २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमाइ ५०% योगदान दिन्याः ४४० शहरह्रूमध्ये एक थ्योः । <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{cite web|publisher=McKinsey Global Institute|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011|accessdate=3 February 2013}}</ref> == व्युत्पत्ति == प्राचीन यात्री तथा व्यापारीअनले कोच्चिलाई भौत नामअन जसो कोसिम, कोचिम, कोचिन रे कोची जसा उल्लेख गरेया छन्।ref name="auto">{{Cite web |title=Facts about India |url=http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229045823/http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |archive-date=29 December 2009 |access-date=9 January 2010 |publisher=Kochi Municipal Corporation}}</ref> कोचिनको यहूदी समुदायले ये स्थानलाई 'कोगिन'(हिब्रू: קוגין) भण्ण्या गरन्थ्याः रे यो नाउ तै समुदायको सिनेगग (यहूदी प्रार्थनास्थल) माइ रयाः छापअनमाइ लै पाइन्छ।<ref>{{Cite web |title=Fort And Harbour |url=http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828215559/http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |archive-date=28 August 2012 |access-date=12 November 2012 |publisher=Cghearth.com}}</ref> अरब व्यापारीअनले ये ठौरलाइ 'काशी' भणबर उल्लेख गर्या छन्। जैको सन्दर्भ 'तुहफत-उल-मुजाहिदीन' जसा ग्रन्थअनमाइ पाइन्छ।<ref name="Makhdoom" /> 'कोच्चि' नाउको उत्पत्ति मलयालम शब्द 'कोचु अझी' बठे भयाः माणिन्छ, जैको अर्थ 'नानो खाडी' हो। १५औँ शताब्दीका इटालेली अन्वेषक निकोलो कोन्टी तथा १७औँ शताब्दीका फ्रा पाओलिनका विवरणहअनमाइ ये ठौरलाई **'कोच्ची'** (Kochchi) भनिएको उल्लेख छ। उनीहरूका अनुसार यो नाम तटीय जलमार्ग (ब्याकवाटर्स) लाई समुद्रसँग जोड्ने नदीबाट व्युत्पन्न भएको हो।<ref>...</ref> पोर्चुगिज र त्यसपछि बेलायतीहरूको आगमनपछि **'कोचिन'** (Cochin) नाम आधिकारिक रूपमा प्रचलनमा आयो। सन् १९९६ मा सहरको आधिकारिक अङ्ग्रेजी नाम परिवर्तन गरी यसको मौलिक मलयालम नामसँग मेल खाने 'कोची' राखियो। नाउ परिवर्तनको निर्णयलाई कोचिन नगरपालिकाले कानुनी चुनौती दियाः भए लै, अदालतले तो दाबी खारेज गरेपछा 'कोच्चि' आधिकारिक नाउका रूपमाइ कायम रह्यो।<ref>{{Cite web |title=C.Ramachandra Menon vs State Of Kerala on 7 February, 1990 |url=https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721000430/https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |archive-date=21 July 2017 |website=indiankanoon.org}}</ref> == मुख्य आकर्षण == === डच महल === यो महल मूल रूपमा पुर्तगालिहरू द्वारा बानाइएको हो र कोचीनको राजा वीर केरला वर्मालाई भेन्ट गरिएको थियो । पछि डचको यसमा अधिकार भयो । उनले १६६३ मा किलाको मरम्मत गराए र किलालाई नया रूप दिए । यस किलामा कोचीनको धेरै राजाहरूको राज्याभिषेक भएको थियो । यस किलामा रामायण र महाभारत जस्तै महाकाव्यहरूसग सम्बन्धित पेन्टिङ्ग्‍स बनाइएको छ । === बोलघाट्टी महल === यस महललाई देख्नको लागि बढि संख्यामा पर्यटक यहा आउछन् । डच मान्छेहरू द्वारा बानाइएको यो महल बोलघट्टी द्वीपमा स्थित छ । यस महललाई अब एक लक्जरी होटलमा तब्दील गरिएको छ । बोलघट्टीमा एक गोल्फ कोर्स पनि छ । यहा मानिस पिकनिक मनाउन पनि आउछन् । === हिल महल === १९औ शताब्दीमाइ कोच्चिका राजा द्वारा यो महल बानाइयाः थ्योः । आब येलाई केरला पुरातत्व विभागको सङ्ग्रहालयमाइ परिवर्तित गरियाः छ । सङ्ग्रहालयमाइ चित्रकारी, नक्काशी रे राजकीय वंशसित सम्बन्धित वस्तुअन राखियाः छ । === बेशन बङ्गला === === मरीन ड्राइव === === चेराई बीच === === सेन्ट फ्रान्सिस चर्च (सन्त फ्रान्सिस गिरिजाघर) === === ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय === === पल्लिपुरम किला === === परीक्षित थंपुरान सङ्ग्रहालय === === कांजिरामट्टम मस्जिद === === कालाडी === ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== [[श्रेणी:भारतका महानगरअन]] [[श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरअन]] 6jgmd2kwlw0my70lh45wo17cubbyjfu 267839 267838 2026-07-31T10:48:21Z Janak Bhatta 18 सुधार गरियो 267839 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = {{Infobox settlement | official_name = कोच्चि | native_name = കൊച്ചി | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = महानगर | translit_lang1_info = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Kochi Skyline.jpg | caption1 = मरिन ड्राइभ | image2 = Infopark Kochi in 2023 2.jpg | caption2 = इन्फोपार्क फेज१ | image3 = 07.10.2007 Sunset at Kochi-Fishernets.jpg | caption3 = फर्ट कोच्चि बिच | image4 = Hill Palace Cochin (23656703924).jpg | caption4 = हिल प्यालेस संग्राहलय | image5 = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | caption5 = कोच्चि अन्तर्राष्ट्रीय मरिन | image6 = Queen's Way Kochi.jpg | caption6 = क्यून्स वे | image7 = Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg | caption7 = बोलग्याट्टे प्यालेस | image8 = INS Vikrant under construction at Cochin Shipyard.png | caption8 = आइएनयस भिक्रान्त }} | image_flag = | image_seal = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । कोच्चि १४औँ शताब्दीबठेइ भारतका पश्चिमी तटरेखाका मसालाको व्यापार केन्द्र रयाः थ्योः रे येलाई ''अरब सागरकी रानी'' का नाउले जाणिन्थ्यो । १५०३ माइ याँ पुर्तगालियअनको आधिपत्य भयो रे यो उपनिवेशीय भारतको पैल्लो यूरोपीय कालोनी बन्यो रे १५३० माइ गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियअनको याँको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयोः । क्कालान्तर माइ कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच रे ब्रिटिशको नियन्त्रणमाइ आयो । आज केरलमाइ कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकअनको आगमन संख्यामाइ प्रथम स्थान बनायाः छन् । <ref>http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=2017-07-11 }}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Tourism Department|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|title=Tourist statistics – 2008|accessdate=22 October 2010|archive-date=2 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|url-status=dead}}</ref> कोच्चि भारतको एक मात्र यिसो शहर हो, जाँ जलीय मेट्रो प्रणाली छ। नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाका लाइ गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज लै भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमाइ रयाः छ ।<ref>[http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=11055276&tabId=1&channelId=-1073865030&programId=1080132912] Kerala best Destination</ref> मैकिन्से ग्लोबल संस्थान बठे गरियाः एक शोधको अनसार, कोच्चि सन् २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमाइ ५०% योगदान दिन्याः ४४० शहरह्रूमध्ये एक थ्योः । <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{cite web|publisher=McKinsey Global Institute|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011|accessdate=3 February 2013}}</ref> == व्युत्पत्ति == प्राचीन यात्री तथा व्यापारीअनले कोच्चिलाई भौत नामअन जसो कोसिम, कोचिम, कोचिन रे कोची जसा उल्लेख गरेया छन्।ref name="auto">{{Cite web |title=Facts about India |url=http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229045823/http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |archive-date=29 December 2009 |access-date=9 January 2010 |publisher=Kochi Municipal Corporation}}</ref> कोचिनको यहूदी समुदायले ये स्थानलाई 'कोगिन'(हिब्रू: קוגין) भण्ण्या गरन्थ्याः रे यो नाउ तै समुदायको सिनेगग (यहूदी प्रार्थनास्थल) माइ रयाः छापअनमाइ लै पाइन्छ।<ref>{{Cite web |title=Fort And Harbour |url=http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828215559/http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |archive-date=28 August 2012 |access-date=12 November 2012 |publisher=Cghearth.com}}</ref> अरब व्यापारीअनले ये ठौरलाइ 'काशी' भणबर उल्लेख गर्या छन्। जैको सन्दर्भ 'तुहफत-उल-मुजाहिदीन' जसा ग्रन्थअनमाइ पाइन्छ।<ref name="Makhdoom" /> 'कोच्चि' नाउको उत्पत्ति मलयालम शब्द 'कोचु अझी' बठे भयाः माणिन्छ, जैको अर्थ 'नानो खाडी' हो। १५औँ शताब्दीका इटालेली अन्वेषक निकोलो कोन्टी तथा १७औँ शताब्दीका फ्रा पाओलिनका विवरणहअनमाइ ये ठौरलाई **'कोच्ची'** (Kochchi) भनिएको उल्लेख छ। उनीहरूका अनुसार यो नाम तटीय जलमार्ग (ब्याकवाटर्स) लाई समुद्रसँग जोड्ने नदीबाट व्युत्पन्न भएको हो।<ref>...</ref> पोर्चुगिज र त्यसपछि बेलायतीहरूको आगमनपछि **'कोचिन'** (Cochin) नाम आधिकारिक रूपमा प्रचलनमा आयो। सन् १९९६ मा सहरको आधिकारिक अङ्ग्रेजी नाम परिवर्तन गरी यसको मौलिक मलयालम नामसँग मेल खाने 'कोची' राखियो। नाउ परिवर्तनको निर्णयलाई कोचिन नगरपालिकाले कानुनी चुनौती दियाः भए लै, अदालतले तो दाबी खारेज गरेपछा 'कोच्चि' आधिकारिक नाउका रूपमाइ कायम रह्यो।<ref>{{Cite web |title=C.Ramachandra Menon vs State Of Kerala on 7 February, 1990 |url=https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721000430/https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |archive-date=21 July 2017 |website=indiankanoon.org}}</ref> == मुख्य आकर्षण == === डच महल === यो महल मूल रूपमा पुर्तगालिहरू द्वारा बानाइएको हो र कोचीनको राजा वीर केरला वर्मालाई भेन्ट गरिएको थियो । पछि डचको यसमा अधिकार भयो । उनले १६६३ मा किलाको मरम्मत गराए र किलालाई नया रूप दिए । यस किलामा कोचीनको धेरै राजाहरूको राज्याभिषेक भएको थियो । यस किलामा रामायण र महाभारत जस्तै महाकाव्यहरूसग सम्बन्धित पेन्टिङ्ग्‍स बनाइएको छ । === बोलघाट्टी महल === यस महललाई देख्नको लागि बढि संख्यामा पर्यटक यहा आउछन् । डच मान्छेहरू द्वारा बानाइएको यो महल बोलघट्टी द्वीपमा स्थित छ । यस महललाई अब एक लक्जरी होटलमा तब्दील गरिएको छ । बोलघट्टीमा एक गोल्फ कोर्स पनि छ । यहा मानिस पिकनिक मनाउन पनि आउछन् । === हिल महल === १९औ शताब्दीमाइ कोच्चिका राजा द्वारा यो महल बानाइयाः थ्योः । आब येलाई केरला पुरातत्व विभागको सङ्ग्रहालयमाइ परिवर्तित गरियाः छ । सङ्ग्रहालयमाइ चित्रकारी, नक्काशी रे राजकीय वंशसित सम्बन्धित वस्तुअन राखियाः छ । === बेशन बङ्गला === === मरीन ड्राइव === === चेराई बीच === === सेन्ट फ्रान्सिस चर्च (सन्त फ्रान्सिस गिरिजाघर) === === ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय === === पल्लिपुरम किला === === परीक्षित थंपुरान सङ्ग्रहालय === === कांजिरामट्टम मस्जिद === === कालाडी === ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== [[श्रेणी:भारतका महानगरअन]] [[श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरअन]] sy79wi7qhy4zd67bjntj1qal22uaigg 267840 267839 2026-07-31T10:48:51Z Janak Bhatta 18 /* व्युत्पत्ति */ 267840 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = {{Infobox settlement | official_name = कोच्चि | native_name = കൊച്ചി | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = महानगर | translit_lang1_info = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Kochi Skyline.jpg | caption1 = मरिन ड्राइभ | image2 = Infopark Kochi in 2023 2.jpg | caption2 = इन्फोपार्क फेज१ | image3 = 07.10.2007 Sunset at Kochi-Fishernets.jpg | caption3 = फर्ट कोच्चि बिच | image4 = Hill Palace Cochin (23656703924).jpg | caption4 = हिल प्यालेस संग्राहलय | image5 = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | caption5 = कोच्चि अन्तर्राष्ट्रीय मरिन | image6 = Queen's Way Kochi.jpg | caption6 = क्यून्स वे | image7 = Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg | caption7 = बोलग्याट्टे प्यालेस | image8 = INS Vikrant under construction at Cochin Shipyard.png | caption8 = आइएनयस भिक्रान्त }} | image_flag = | image_seal = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । कोच्चि १४औँ शताब्दीबठेइ भारतका पश्चिमी तटरेखाका मसालाको व्यापार केन्द्र रयाः थ्योः रे येलाई ''अरब सागरकी रानी'' का नाउले जाणिन्थ्यो । १५०३ माइ याँ पुर्तगालियअनको आधिपत्य भयो रे यो उपनिवेशीय भारतको पैल्लो यूरोपीय कालोनी बन्यो रे १५३० माइ गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियअनको याँको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयोः । क्कालान्तर माइ कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच रे ब्रिटिशको नियन्त्रणमाइ आयो । आज केरलमाइ कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकअनको आगमन संख्यामाइ प्रथम स्थान बनायाः छन् । <ref>http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=2017-07-11 }}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Tourism Department|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|title=Tourist statistics – 2008|accessdate=22 October 2010|archive-date=2 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|url-status=dead}}</ref> कोच्चि भारतको एक मात्र यिसो शहर हो, जाँ जलीय मेट्रो प्रणाली छ। नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाका लाइ गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज लै भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमाइ रयाः छ ।<ref>[http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=11055276&tabId=1&channelId=-1073865030&programId=1080132912] Kerala best Destination</ref> मैकिन्से ग्लोबल संस्थान बठे गरियाः एक शोधको अनसार, कोच्चि सन् २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमाइ ५०% योगदान दिन्याः ४४० शहरह्रूमध्ये एक थ्योः । <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{cite web|publisher=McKinsey Global Institute|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011|accessdate=3 February 2013}}</ref> == व्युत्पत्ति == प्राचीन यात्री तथा व्यापारीअनले कोच्चिलाई भौत नामअन जसो कोसिम, कोचिम, कोचिन रे कोची जसा उल्लेख गरेया छन्।<ref name="auto">{{Cite web |title=Facts about India |url=http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229045823/http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |archive-date=29 December 2009 |access-date=9 January 2010 |publisher=Kochi Municipal Corporation}}</ref> कोचिनको यहूदी समुदायले ये स्थानलाई 'कोगिन'(हिब्रू: קוגין) भण्ण्या गरन्थ्याः रे यो नाउ तै समुदायको सिनेगग (यहूदी प्रार्थनास्थल) माइ रयाः छापअनमाइ लै पाइन्छ।<ref>{{Cite web |title=Fort And Harbour |url=http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828215559/http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |archive-date=28 August 2012 |access-date=12 November 2012 |publisher=Cghearth.com}}</ref> अरब व्यापारीअनले ये ठौरलाइ 'काशी' भणबर उल्लेख गर्या छन्। जैको सन्दर्भ 'तुहफत-उल-मुजाहिदीन' जसा ग्रन्थअनमाइ पाइन्छ।<ref name="Makhdoom" /> 'कोच्चि' नाउको उत्पत्ति मलयालम शब्द 'कोचु अझी' बठे भयाः माणिन्छ, जैको अर्थ 'नानो खाडी' हो। १५औँ शताब्दीका इटालेली अन्वेषक निकोलो कोन्टी तथा १७औँ शताब्दीका फ्रा पाओलिनका विवरणहअनमाइ ये ठौरलाई **'कोच्ची'** (Kochchi) भनिएको उल्लेख छ। उनीहरूका अनुसार यो नाम तटीय जलमार्ग (ब्याकवाटर्स) लाई समुद्रसँग जोड्ने नदीबाट व्युत्पन्न भएको हो।<ref>...</ref> पोर्चुगिज र त्यसपछि बेलायतीहरूको आगमनपछि **'कोचिन'** (Cochin) नाम आधिकारिक रूपमा प्रचलनमा आयो। सन् १९९६ मा सहरको आधिकारिक अङ्ग्रेजी नाम परिवर्तन गरी यसको मौलिक मलयालम नामसँग मेल खाने 'कोची' राखियो। नाउ परिवर्तनको निर्णयलाई कोचिन नगरपालिकाले कानुनी चुनौती दियाः भए लै, अदालतले तो दाबी खारेज गरेपछा 'कोच्चि' आधिकारिक नाउका रूपमाइ कायम रह्यो।<ref>{{Cite web |title=C.Ramachandra Menon vs State Of Kerala on 7 February, 1990 |url=https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721000430/https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |archive-date=21 July 2017 |website=indiankanoon.org}}</ref> == मुख्य आकर्षण == === डच महल === यो महल मूल रूपमा पुर्तगालिहरू द्वारा बानाइएको हो र कोचीनको राजा वीर केरला वर्मालाई भेन्ट गरिएको थियो । पछि डचको यसमा अधिकार भयो । उनले १६६३ मा किलाको मरम्मत गराए र किलालाई नया रूप दिए । यस किलामा कोचीनको धेरै राजाहरूको राज्याभिषेक भएको थियो । यस किलामा रामायण र महाभारत जस्तै महाकाव्यहरूसग सम्बन्धित पेन्टिङ्ग्‍स बनाइएको छ । === बोलघाट्टी महल === यस महललाई देख्नको लागि बढि संख्यामा पर्यटक यहा आउछन् । डच मान्छेहरू द्वारा बानाइएको यो महल बोलघट्टी द्वीपमा स्थित छ । यस महललाई अब एक लक्जरी होटलमा तब्दील गरिएको छ । बोलघट्टीमा एक गोल्फ कोर्स पनि छ । यहा मानिस पिकनिक मनाउन पनि आउछन् । === हिल महल === १९औ शताब्दीमाइ कोच्चिका राजा द्वारा यो महल बानाइयाः थ्योः । आब येलाई केरला पुरातत्व विभागको सङ्ग्रहालयमाइ परिवर्तित गरियाः छ । सङ्ग्रहालयमाइ चित्रकारी, नक्काशी रे राजकीय वंशसित सम्बन्धित वस्तुअन राखियाः छ । === बेशन बङ्गला === === मरीन ड्राइव === === चेराई बीच === === सेन्ट फ्रान्सिस चर्च (सन्त फ्रान्सिस गिरिजाघर) === === ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय === === पल्लिपुरम किला === === परीक्षित थंपुरान सङ्ग्रहालय === === कांजिरामट्टम मस्जिद === === कालाडी === ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== [[श्रेणी:भारतका महानगरअन]] [[श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरअन]] dq1h7mtzbyuwrynqgpi6lxz8un5hvzc 267841 267840 2026-07-31T10:49:54Z Janak Bhatta 18 सुधार गरियो 267841 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोच्चि | native_name =കൊച്ചി | Formed = १ अप्रिल, १९५८ | native_name_lang = ml | other_name = कोचीन | settlement_type = [[महानगर]] | translit_lang1_info = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Kochi Skyline.jpg | caption1 = मरिन ड्राइभ | image2 = Infopark Kochi in 2023 2.jpg | caption2 = इन्फोपार्क फेज१ | image3 = 07.10.2007 Sunset at Kochi-Fishernets.jpg | caption3 = फर्ट कोच्चि बिच | image4 = Hill Palace Cochin (23656703924).jpg | caption4 = हिल प्यालेस संग्राहलय | image5 = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | caption5 = कोच्चि अन्तर्राष्ट्रीय मरिन | image6 = Queen's Way Kochi.jpg | caption6 = क्यून्स वे | image7 = Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg | caption7 = बोलग्याट्टे प्यालेस | image8 = INS Vikrant under construction at Cochin Shipyard.png | caption8 = आइएनयस भिक्रान्त }} | image_flag = | image_seal = | nickname ='''अरब सागरको रानी'''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=http://books.google.co.in/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=http://books.google.co.in/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan}}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 9.97 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.28 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline, title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[केरल]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name3 = १ अप्रिल, १९५८ | subdivision_name2 = [[एर्नाकुलम जिल्ला|एर्नाकुलम]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[कोच्चि नगर निगम]] | leader_title1 = महापौर | leader_name1 = | leader_title2 = पुलिस आयुक्त | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="GCDA">{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/gcda/html/gcda.html |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |publisher=Gcdaonline.com |accessdate=12 November 2012}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 732 |area_metro_sq_mi = 282.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = 677,381 | population_as_of = 2012 | population_rank = | population_density_km2 = 7,100 | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes =<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Census of India|accessdate=11 March 2011}}</ref> | population_footnotes =<ref name="Census of India Provisional Figures">{{cite web| url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf| title=Provisional Figures, Kerala| publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner| accessdate=7 April 2011}}</ref> | demographics_type1 = भाषाएं | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेज़ी | demographics2_title1 = बोली जाने वाली | demographics2_info1 = [[मलयालम भाषा|मलयालम]], अंग्रेजी, [[तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिन संख्या |पिन]] | postal_code = 682 XXX | area_code_type = दूरभाष कूट | area_code = 91-(0)484-XXX XXXX | registration_plate = KL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63 | website = {{URL|www.corporationofcochin.net}} | footnotes = }} '''कोच्चि''' ({{IPA-ml|koˈtʃːi || Kochi_R1.ogg}}), जैइलाई '''कोचीन''' लै भणिन्थ्यो। यो लक्षद्वीप सागरक‍ा दक्षिण-पश्चिम तटरेखामी स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो। जो भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो। कोच्चिलाई भौत पैल्लिबठे प्रायः एर्नाकुलम लै भणिन्छ। जैको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गरन्छ। कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भयाः शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैहै ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,<ref>{{cite web |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=PowerPoint Presentation |format=PDF |accessdate=12 November 2012 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010}}</ref> रे येलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर माइ वर्गीकृत गरियाः छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व सन् १९६७ माइ स्थापित भयाः कोच्चि नगर निगम गरन्छ । ये बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/|title=GCDA - Greater Cochin Development Authority|publisher=|accessdate=5 April 2015}}</ref> (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मी छ । कोच्चि १४औँ शताब्दीबठेइ भारतका पश्चिमी तटरेखाका मसालाको व्यापार केन्द्र रयाः थ्योः रे येलाई ''अरब सागरकी रानी'' का नाउले जाणिन्थ्यो । १५०३ माइ याँ पुर्तगालियअनको आधिपत्य भयो रे यो उपनिवेशीय भारतको पैल्लो यूरोपीय कालोनी बन्यो रे १५३० माइ गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियअनको याँको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयोः । क्कालान्तर माइ कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच रे ब्रिटिशको नियन्त्रणमाइ आयो । आज केरलमाइ कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकअनको आगमन संख्यामाइ प्रथम स्थान बनायाः छन् । <ref>http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=2017-07-11 }}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Tourism Department|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|title=Tourist statistics – 2008|accessdate=22 October 2010|archive-date=2 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf|url-status=dead}}</ref> कोच्चि भारतको एक मात्र यिसो शहर हो, जाँ जलीय मेट्रो प्रणाली छ। नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाका लाइ गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज लै भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमाइ रयाः छ ।<ref>[http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=11055276&tabId=1&channelId=-1073865030&programId=1080132912] Kerala best Destination</ref> मैकिन्से ग्लोबल संस्थान बठे गरियाः एक शोधको अनसार, कोच्चि सन् २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमाइ ५०% योगदान दिन्याः ४४० शहरह्रूमध्ये एक थ्योः । <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{cite web|publisher=McKinsey Global Institute|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011|accessdate=3 February 2013}}</ref> == व्युत्पत्ति == प्राचीन यात्री तथा व्यापारीअनले कोच्चिलाई भौत नामअन जसो कोसिम, कोचिम, कोचिन रे कोची जसा उल्लेख गरेया छन्।<ref name="auto">{{Cite web |title=Facts about India |url=http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229045823/http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |archive-date=29 December 2009 |access-date=9 January 2010 |publisher=Kochi Municipal Corporation}}</ref> कोचिनको यहूदी समुदायले ये स्थानलाई 'कोगिन'(हिब्रू: קוגין) भण्ण्या गरन्थ्याः रे यो नाउ तै समुदायको सिनेगग (यहूदी प्रार्थनास्थल) माइ रयाः छापअनमाइ लै पाइन्छ।<ref>{{Cite web |title=Fort And Harbour |url=http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828215559/http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |archive-date=28 August 2012 |access-date=12 November 2012 |publisher=Cghearth.com}}</ref> अरब व्यापारीअनले ये ठौरलाइ 'काशी' भणबर उल्लेख गर्या छन्। जैको सन्दर्भ 'तुहफत-उल-मुजाहिदीन' जसा ग्रन्थअनमाइ पाइन्छ।<ref name="Makhdoom" /> 'कोच्चि' नाउको उत्पत्ति मलयालम शब्द 'कोचु अझी' बठे भयाः माणिन्छ, जैको अर्थ 'नानो खाडी' हो। १५औँ शताब्दीका इटालेली अन्वेषक निकोलो कोन्टी तथा १७औँ शताब्दीका फ्रा पाओलिनका विवरणहअनमाइ ये ठौरलाई **'कोच्ची'** (Kochchi) भनिएको उल्लेख छ। उनीहरूका अनुसार यो नाम तटीय जलमार्ग (ब्याकवाटर्स) लाई समुद्रसँग जोड्ने नदीबाट व्युत्पन्न भएको हो।<ref>...</ref> पोर्चुगिज र त्यसपछि बेलायतीहरूको आगमनपछि **'कोचिन'** (Cochin) नाम आधिकारिक रूपमा प्रचलनमा आयो। सन् १९९६ मा सहरको आधिकारिक अङ्ग्रेजी नाम परिवर्तन गरी यसको मौलिक मलयालम नामसँग मेल खाने 'कोची' राखियो। नाउ परिवर्तनको निर्णयलाई कोचिन नगरपालिकाले कानुनी चुनौती दियाः भए लै, अदालतले तो दाबी खारेज गरेपछा 'कोच्चि' आधिकारिक नाउका रूपमाइ कायम रह्यो।<ref>{{Cite web |title=C.Ramachandra Menon vs State Of Kerala on 7 February, 1990 |url=https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721000430/https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |archive-date=21 July 2017 |website=indiankanoon.org}}</ref> == मुख्य आकर्षण == === डच महल === यो महल मूल रूपमा पुर्तगालिहरू द्वारा बानाइएको हो र कोचीनको राजा वीर केरला वर्मालाई भेन्ट गरिएको थियो । पछि डचको यसमा अधिकार भयो । उनले १६६३ मा किलाको मरम्मत गराए र किलालाई नया रूप दिए । यस किलामा कोचीनको धेरै राजाहरूको राज्याभिषेक भएको थियो । यस किलामा रामायण र महाभारत जस्तै महाकाव्यहरूसग सम्बन्धित पेन्टिङ्ग्‍स बनाइएको छ । === बोलघाट्टी महल === यस महललाई देख्नको लागि बढि संख्यामा पर्यटक यहा आउछन् । डच मान्छेहरू द्वारा बानाइएको यो महल बोलघट्टी द्वीपमा स्थित छ । यस महललाई अब एक लक्जरी होटलमा तब्दील गरिएको छ । बोलघट्टीमा एक गोल्फ कोर्स पनि छ । यहा मानिस पिकनिक मनाउन पनि आउछन् । === हिल महल === १९औ शताब्दीमाइ कोच्चिका राजा द्वारा यो महल बानाइयाः थ्योः । आब येलाई केरला पुरातत्व विभागको सङ्ग्रहालयमाइ परिवर्तित गरियाः छ । सङ्ग्रहालयमाइ चित्रकारी, नक्काशी रे राजकीय वंशसित सम्बन्धित वस्तुअन राखियाः छ । === बेशन बङ्गला === === मरीन ड्राइव === === चेराई बीच === === सेन्ट फ्रान्सिस चर्च (सन्त फ्रान्सिस गिरिजाघर) === === ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय === === पल्लिपुरम किला === === परीक्षित थंपुरान सङ्ग्रहालय === === कांजिरामट्टम मस्जिद === === कालाडी === ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== [[श्रेणी:भारतका महानगरअन]] [[श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरअन]] 1utu85ddbcrnzatmi0hs20svyyvp1ki 14 26623 267837 2026-07-31T10:16:24Z Janak Bhatta 18 भारतका महानगरअन 267837 wikitext text/x-wiki भारतका महानगरअन l23gvtow8ukmju80ugs2xcq9fwl0kl4 0 26624 267842 2026-07-31T11:25:15Z Janak Bhatta 18 नयाँ लेख 267842 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = पापड | image = Roasted Papad - Howrah 2013-11-02 4068.jpg | caption = आगोमा सेकिएको ''पापड'' | alternate_name = {{hlist|पापडम|पोप्पाडम|पापर}} | creator = | course = खाजा वा सहायक परिकार | served = | main_ingredient = {{hlist|[[दाल]]को पिठो|[[मास|कालो मास]]|[[चना]]|[[आलु]]|[[साबुदाना]]|[[चामल]]}} | variations = {{hlist|चामलको पापड|ट्यापिओका पापड|साबुदानाको पापड|आलुको पापड|मसला पापड|लसुन पापड|अदुवाको पापड|कटहरको पापड|खुर्सानी पापड}} | calories = | other = }} '''पापड''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]]माइ उत्पत्ति भयाः यक प्रकारको खाजा हो। [[मास|कालो मास]]का पिठोबठे बनाइयाः आटालाई गहिरो तेलमाइ तारिन्छ वा सुक्खा तापमाइ (खुला आगोको ज्वालामथि फर्काइबर) पकाइन्छ, जैले येलाई कुरकुरे बनाउछ। [[दाल]], [[चना]], [[चामल]], ट्यापिओका, [[कोदो]] वा [[आलु]]बठे बनाइन्याः अन्य प्रकारका पिठोहरू पनि प्रयोग गरिन्छ। पापड प्रायः [[भारत]], [[पाकिस्तान]], [[बङ्गलादेश]], [[नेपाल]], [[श्रीलङ्का]] तथा [[क्यारिबियन]] क्षेत्रका देशहरूमा मुख्य भोजनसँगै सहायक परिकारका रूपमा वा सुरुआती खाजाको रूपमा परोसिन्छ। यसलाई प्रायः [[चटनी]]जस्ता डिपहरूसँग वा काटिएको प्याज र खुर्सानीजस्ता टपिङहरू राखेर खाने गरिन्छ। hu4o29bgky2n29b5pfaczy5toqastpj