गौरिका सिंह

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="dty">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपिडिया</sitename>
    <dbname>dtywiki</dbname>
    <base>https://dty.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">बिशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">कुरणि</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">प्रयोगकर्ता</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">प्रयोगकर्ता कुरणि</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपिडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपिडिया वार्ता</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र कुरणि</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकि</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकि कुरणि</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ढाँचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ढाँचा कुरणि</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">मद्दत</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">मद्दत कुरणि</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">श्रेणी</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">श्रेणी कुरणि</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">मोड्युल</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">मोड्युल कुरणि</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>गौरिका सिंह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>866</id>
    <revision>
      <id>268262</id>
      <parentid>265301</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T00:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>4668</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>268262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12303" sha1="hwh5jewfw871jqjrj2qcljennqp1u1d" xml:space="preserve">{{infobox swimmer 
| image =  Gaurika Singh at the 12th South Asian Games-2016, in Guwahati.jpg
| caption = १२ औँ दक्षिण एसियाली खेलकूदमी कास्य पदक जित्यापछा, गौरिका
| fullname = गौरिका सिंह 
| birth_date= {{Birth date and age|2002|10|26|df=y}}&lt;ref name=r1&gt;[https://www.rio2016.com/en/athlete/gaurika-singh Gaurika Singh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805215620/https://www.rio2016.com/en/athlete/gaurika-singh |date=2016-08-05 }}. rio2016.com&lt;/ref&gt;
| birth_place=
| height=१५५ सेमी&lt;ref name=r1/&gt;
| weight=४५ किग्रा
| nationality = [[नेपाली]] 
| national_team = {{NEP}}
| coach          = रेज गोर्म्ली &lt;br&gt; क्रिस्टिन ग्रिन
| strokes = फ्रिस्टाइल, ब्याकस्ट्रोक, ब्रेस्टस्ट्रोक, मेड्ली
| club           =   बार्नेट कोप्टहल क्लब
| show-medals = yes
| medaltemplates = 
{{MedalCountry | {{NEP}} }}
{{MedalCompetition | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद]]}}
{{MedalGold   | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१९|२०१९ काठमाडौँ]] | [[Swimming at the 2019 South Asian Games|१०० मि. फ्रिस्टायल]]}}
{{MedalGold   | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१९|२०१९ काठमाडौँ]] | [[Swimming at the 2019 South Asian Games|२०० मि. फ्रिस्टायल]]}}
{{MedalGold   | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१९|२०१९ काठमाडौँ]] | [[Swimming at the 2019 South Asian Games|४०० मि. फ्रिस्टायल]]}}
{{MedalGold   | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१९|२०१९ काठमाडौँ]] | [[Swimming at the 2019 South Asian Games|२०० मि. ब्याकस्ट्रोक]]}}
{{MedalSilver | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१९|२०१९ काठमाडौँ]]  | [[Swimming at the 2019 South Asian Games|५० मि. ब्याकस्ट्रोक]]}}
{{MedalSilver | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१९|२०१९ काठमाडौँ]]  | [[Swimming at the 2019 South Asian Games|१०० मि. ब्याकस्ट्रोक]]}}
{{MedalSilver | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१६|२०१६ गुवाहाटी]]  | [[:en:Swimming at the 2016 South Asian Games|200 m medley]] | २०१६}}
{{MedalBronze | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१६|२०१६ गुवाहाटी]] | [[:en:Swimming at the 2016 South Asian Games|100 m backstroke]] | २०१७}}
{{MedalBronze | [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१६|२०१६ गुवाहाटी]] | [[:en:Swimming at the 2016 South Asian Games|200 m backstroke]] | २०१६}}
{{MedalBronze| [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१६|२०१६ गुवाहाटी]] | [[:en:Swimming at the 2016 South Asian Games|400 m freestyle]] | २०१६}}
}}

'''गौरिका सिंह''' ({{Lang-en|Gaurika Singh}}) नेपालो महिला पौडी खेलाडी हन्। उनले सन् २०१६ [[दक्षिण एसियाली खेलकुद]]माइ पौडी खेलमी रजत पदक जितेइ थिइन् ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title = Singh claims historic individual medal in swimming - The Himalayan Times|url = http://thehimalayantimes.com/sports/singh-claims-historic-individual-medal-in-swimming/|website = The Himalayan Times|access-date = 2016-02-08|language = en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Nepal bag 5 more medals in SAG, Gaurika Singh sets national record in swimming - The Himalayan Times|url = http://thehimalayantimes.com/sports/nepal-earn-5-more-medal-as-gaurika-singh-sets-national-record/|website = The Himalayan Times|access-date = 2016-02-08|language = en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Nepal adds one each silver and bronze to medal count|url = http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-02-09/nepal-adds-one-each-silver-and-bronze-to-medal-count.html|website = kathmandupost.ekantipur.com|access-date = 2016-02-09|archive-date = 2016-02-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20160210093154/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-02-09/nepal-adds-one-each-silver-and-bronze-to-medal-count.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; उनी [[२०१६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२०१६ ओलम्पिक]]मा पौडीमा नेपालको तर्फबाट सहभागि हुने उनी [[२०१६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२०१६ ओलम्पिक]]को सबैभन्दा कान्छी खेलाडी पनि हुन् । &lt;ref name=&quot;२०१६ ओलम्पिकको कान्छि खेलाडी&quot;&gt;http://www.myrepublica.com/news/3186&lt;/ref&gt;

उनले १३ औँ  [[दक्षिण एसियाली खेलकुद]]मी ९ वटा पदक जितिन् । एकै [[दक्षिण एसियाली खेलकुद]] संस्करणमी सवहै बरती (४वटा) स्वर्ण जित्या किर्तिमान उनराइ नाममी छ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/sports/South-Asian-Games/195325 |title=गोल्डेन गर्ल गौरिका |access-date=2019-12-17 |archive-date=2019-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217033805/https://www.setopati.com/sports/South-Asian-Games/195325/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;। 

==प्रारम्भिक जीवन==

==खेल जीवन==

===आठौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६===
*{{main|आठौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-०७६}}

:'''आठौं राष्ट्रिय खेलकुद''': राष्ट्रिय खेलकुदमी पैलीफेर सहभागिता जनाएकी ओलम्पियन पौडी खेलाडी गौरिका सिंहले [[आठौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७५|आठौं राष्ट्रिय खेलकुद]] अन्तर्गत २३ औं राष्ट्रिय पौडी प्रतियोगितामी १२ स्वर्ण जितिवर कीर्तिमान बराबरी गरेइ छन् । बि. सं. २०६५ सालमी काठमाडौंमी सम्पन्न [[पाचौं राष्ट्रिय खेलकुद २०६५|पाँचौं राष्ट्रिय खेलकुद]]मी [[करिस्मा कार्की]]ले १२ स्वर्ण जित्या कीर्तिमान गौरिकाले बराबरी अरेकी हन् ।&lt;ref&gt;[https://www.kantipurdaily.com/sports/2019/04/25/155615955873598183.html गौरिकाद्वारा १२ स्वर्णको कीर्तिमान बराबर-कान्तिपुर दैनिक]&lt;/ref&gt;

;आठौंमी गौरिकाले स्वर्ण जित्या इभेन्ट रे टाइमिङ&lt;ref name=pahilopost&gt;पहिलोपोस्ट, '''[http://pahilopost.com/content/20190424192730.html गोल्डेन स्विमर गौरिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930090609/http://www.pahilopost.com/content/20190424192730.html |date=2019-09-30 }}''' pahilopost.com,प्रकाशित मिति: 24th April 2019, 07:27 pm | ११ बैशाख २०७६&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! पदक प्रकार !! स्पर्धा !! समय
|-
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| ८०० मिटर फ्रिस्टायल 
| ९ मिनेट ३९.२२ सेकेण्ड
|-style=&quot;background:#D0E6FF;&quot;
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| ५० मिटर ब्याकस्ट्रोक 
| ३०.८५ सेकेण्ड (कीर्तिमान)
|-
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
|४०० मिटर फ्रिस्टायल 
| ४ मिनेट ४४.८१ सेकेण्ड
|-style=&quot;background:#D0E6FF;&quot;
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| १०० मिटर फ्रिस्टायल 
| ५९.६२ सेकेण्ड (कीर्तिमान)
|-
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| २०० मिटर ब्याकस्ट्रोक 
| २ मिनेट ४१.२५ सेकेण्ड
|-
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| २०० मिटर फ्रिस्टायल 
| २ मिनेट ०९.१९ सेकेण्ड
|-style=&quot;background:#D0E6FF;&quot;
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| १०० मिटर बटरफ्लाई 
| १ मिनेट ०७.९७ सेकेण्ड (कीर्तिमान)
|-
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| ४ गुणा १०० मिटर मिड्ले रिले 
| ४ मिनेट ५१.८९ सेकेण्ड
|-style=&quot;background:#D0E6FF;&quot;
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| २०० मिटर इन्डिभिजुएल मिड्ले रिले 
| २ मिनेट ३२ सेकेण्ड (कीर्तिमान)
|-style=&quot;background:#D0E6FF;&quot;
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| ५० मिटर फ्रिस्टायल 
| २७.५९ सेकेण्ड (कीर्तिमान)
|-style=&quot;background:#D0E6FF;&quot;
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| १०० मिटर ब्याकस्ट्रोक 
| १ मिनेट ०७.२२ सेकेण्ड (कीर्तिमान)
|-
|[[Image:Med 1.png|15px|alt=|link=]] [[स्वर्ण पदक|स्वर्ण]]
| ४ गुणा १०० मिटर फ्रिस्टायल रिले 
| ४ मिनेट २१.४१ सेकेण्ड
|}

==सन्दर्भ सामग्रीअन==
{{reflist}}

==बाह्य लिङ्कअन==
* [https://www.facebook.com/Gaurika-Singh-1590452944570849/ आधिकारिक फेसबुक पेज]
* [https://www.youtube.com/watch?v=h69SsXxiZes 100m backstroke national record in the 2015 FINA World Championship]
* [https://www.youtube.com/watch?v=tdGaoYy0KIw Interview with Nepalisite at SEIN]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wTv1en0Dd9c Interview with Terai Television]
* [http://www.bbc.co.uk/newsround/37032310 Interview with CBBC Newsround]
* [https://web.archive.org/web/20160805215620/https://www.rio2016.com/en/athlete/gaurika-singh Gaurika Singh], rio.com
* [https://www.youtube.com/watch?v=cMFhIlKoZwg Tough talk with Olympian Gaurika and Garima Rana - Kantipur Television]
* [https://www.onlinekhabar.com/2019/04/760782 गौरिकाले जितिन् १२ स्वर्ण-अनलाइन खबर]


[[श्रेणी:नेपाली खेलाडीअन]]</text>
      <sha1>hwh5jewfw871jqjrj2qcljennqp1u1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चन्द राजा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>899</id>
    <revision>
      <id>268266</id>
      <parentid>265730</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T04:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ramesh Deuba</username>
        <id>3534</id>
      </contributor>
      <origin>268266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10271" sha1="9buglgp828onztm9pujolcrio9ekxr2" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = चन्द वंश
| common_name            = चन्द वंश
| native_name            = ''कुर्माञ्चल''
| image_coat             = 
| status                 = [[सार्वभौम राज्य]]
| status_text            = 
| government_type        = [[राजतन्त्र]]
| leader1                = सोमचन्द (पौराणिक)
| leader2                = गरुड ज्ञानचन्द
| leader3                = कीर्तिचन्द
| leader4                = बालो कल्याणचन्द
| leader5                = बाजबहादुर चन्द
| leader6                = महेन्द्रचन्द
| year_leader1           = ७०० ईस्वी – ७२१ ईस्वी (पौराणिक){{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader2           = १३७४–१४१९ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader3           = १४८८–१५०३ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader4           = १५६०–१५६८ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader5           = १६३८–१६७८ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader6           = १७८८–१७९० ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| title_leader           = राजा
| event_start            = 
| year_start             = ११औँ शताब्दी
| event_end              = 
| date_end               = 
| year_end               = १७९० ईस्वी
| event1                 = 
| date_event1            = 
| event2                 = 
| date_event2            = 
| event3                 = 
| date_event3            = 
| p1                     = खासहरू
| p2                     = कुनिन्द राज्य
| p3                     = कत्युरी राज्य
| s1                     = खास मल्ल राज्य
| s2                     = नेपाल अधिराज्य
| s3                     = 
| s4                     = 
| flag_s1                = 
| coat_alt               = 
| image_map              = 
| image_map_caption      = 
| capital                = [[बैजनाथ]], [[उत्तराखण्ड]] (६००–१२००)&lt;br&gt;[[चम्पावत]] (१२००–१५६३)&lt;br&gt;[[अल्मोडा]] (१५६३–१७९१)
| national_anthem        = 
| common_languages       = [[कुमाउनी भाषा|कुमाउनी]], [[संस्कृत]]
| religion               = [[हिन्दू धर्म]]
| demonym                = 
| legislature            = 
| today                  = [[भारत]]&lt;br /&gt;[[नेपाल]]
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
}}
'''चन्द राजा''' चम्फावतका [[गौतम गोत्र|गौतम]] गोत्रीय चन्द्रवंशी राजाका सन्तानलाई भन्नाहान । यिनका सन्तान कुमाउ बैतडी रे [[डोटी बोगटान]]मी बस्ताछन् । यिनु लाई रानादेव, भानादेव रे उदयदेवका हंगाबिन्गा भनिबर पनि चिन्नाहन । हिन्को गोत्र ,वंश रे देवता बाटी हिनु चिनिन्छन । यिनको गोत्र गौतम हो वंश चन्द्रवंश हो । देवता केदार हो । यिनलाई ठकुरी भनिबर चिनिन्छन । यी प्राचीन कालका क्षत्रिय राजपुत हुन् । [[कत्यूरी राजा]]का ब्याबरोका इस्टमित्र हुन् ।चम्फावतको राजा यिनकै जेठो हाँगो हो । 
जेठो - चम्फावतमा राज्य गद्द लग्यो अरु डोटी बैतडी आएर बसे । डोटी बैतडी आउने मी १) रानादेव बैतडी सदरमुकाम बसे ,२) भानादेव पूर्व आएर [[डोटी बोगटान]] मी फैलिए ,३) उदयदेवका तल्लो रे मल्लो सोराडमी छन् । यिनको ब्याबरो यिनु संगै मिल्ले यिनका इस्ट भनिने और ठकुरी शाही ,बोगटी,मल्ल, सिंह बम देउवासंग हन्छ । अजेल त् ठेग टुप्पो नैमिल्ले जातका मान्छ पनि गोत्र मिल्यो भानिबर हामीपनि एकै हुँ भन्न लाग्यका छन त्यो निको नैहो । किन भने गौतम गोत्रका त बैतडीमि मार्कंडे (राउल), डडेल्धुराका प्वाली (अजेलाका खस्से पाल) मलासे साउन, डडेल्धुराका बोहरा, अछामको बटालो जसा भौति जातका मान्सु छन्।
*गौतम गोत्रीय ठकुरी चन्द [[नेपाल]]का यिनी तलिका ठाउंमी बस्ता छन् ।&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;  ठाउँ मी जाईबर त्यहाँ का मान्छ सोधी बर त्यै ठाउँको चलिआएको पुरानो रिति चलन भनि थाहा पाई लेखेको &lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!बयान !!और कुरा 
|-
|गोत्र  ||गौतम 
|-
|वंशज ||चन्द्रवंश 
|-
|कुलदेवता ||केदार /कालिका / पुर्खा देवता
|-
|भाई कहाँ छन्  ||जेठा &quot;रानादेव&quot;का बैतडी सदरमुकाम गडीमै छन् 
|-
| ,,   ||माईला &quot;भानादेव&quot;का सन्तान पूर्वआई डोटीको बोगटानमै बसेका छन् 
|-
|,,     ||कान्छा &quot;उदयदेव&quot;का सन्तान बैतडी तल्लो-मल्लो सोराड़ पाटनमै छन् 
|-
|}
[[File:Fort and the capital city of Kali Kumaon, Champawat, 1815.jpg|right|250px|thumb|काली कुमाऊँको दुर्ग तथा राजधानी [[चम्पावत]], सन् १८१५।]]

==बोहराका चन्द== 
बैतडी डेमाणु(देमाडू)का भारद्वाज गोत्रका बोहराका मौ जौं सन्तान बैतडीबाट भागेर कर्णाली पुर्व मगरात क्षेत्रामीजाई मंगरका गाउँतिर बस्तलागेपछि त्यहाँ चन्द लेखिवर आफु बैतडीबाट आएका चन्द हौँ भन्न हान । यिनु मंगरका चलन बढेकाले मामाकी चेली ब्या अद्द हान । यिनारो अनुहार पनि अर्कै देखिन्छ । तिनु त्यहाँ मस्टो कुलदेवता पुज्दछन । बैतडीका चन्द भाई भाईमी ब्याबरो अद्द्लागे तब हामी त्यहाँ है यहाँ आएको भानिबर भन्न हान । यो भन्ने कुरोमी सत्य नैथी । बोहरा बाटी चन्द लेखेको हुनाले तिनी तिसो नाटक अरिवर बोल्ला हान । कर्णाली क्षेत्रका भारद्वाज गोत्रका चन्द रे बैतडी डेमाडुका बोहरा एकै सन्तान हुन् । यो भनेवर दुख्ख मानेपनि सत्य यै हो । निग्लासैनी देवताका करले बैतडी ठकुरी गौतम गोत्रीय चन्द संगै बसेका भारद्वाज गोत्रीय बोहरा निग्लासैनी देवताका करवाला /देवताका रजवार भएका छन् । देवताका करले यिनु पूर्व नै गे यिनका और मौ जौ बैतडीमि ठकुरीले सतायो भनि भागीवर पुर्व प्युठान ,बाग्लुंग ,दैलेख दुल्लु तिर जाई चन्द लेखिवर बसेका हुन् । आइले पनि त्यहाँ जान्ने मान्छ तिनुलाई बोहरा चन्द हुन् भन्न हान ।&lt;ref name=&quot;तेइ ठाउँका मान्छ सित सोधी &quot;&gt;  तेइ ठाउँका मान्छ सित सोधी तिनरो चलन मान्यता रे तिनुको गोत्र तेइ ठाउँका मान्छ को कुरा सुनी जानी लेखेको &lt;/ref&gt;

== सन्दर्भअन ==
{{reflist}}

== भाइरका कडी ==

{{Stub}}

[[Category:समाज]]
[[Category:जात (थर)]]</text>
      <sha1>9buglgp828onztm9pujolcrio9ekxr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>268267</id>
      <parentid>268266</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T05:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ramesh Deuba</username>
        <id>3534</id>
      </contributor>
      <comment>सुधार गरियो, सफाइ गरियो, विस्तार गरियो, उद्यतन गरियो</comment>
      <origin>268267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59190" sha1="33cyp9et3mjxjc2okt66zqd5lr2s9e8" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = चन्द वंश
| common_name            = चन्द वंश
| native_name            = ''कुर्माञ्चल''
| image_coat             = 
| status                 = [[सार्वभौम राज्य]]
| status_text            = 
| government_type        = [[राजतन्त्र]]
| leader1                = सोमचन्द (पौराणिक)
| leader2                = गरुड ज्ञानचन्द
| leader3                = कीर्तिचन्द
| leader4                = बालो कल्याणचन्द
| leader5                = बाजबहादुर चन्द
| leader6                = महेन्द्रचन्द
| year_leader1           = ७०० ईस्वी – ७२१ ईस्वी (पौराणिक){{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader2           = १३७४–१४१९ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader3           = १४८८–१५०३ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader4           = १५६०–१५६८ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader5           = १६३८–१६७८ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| year_leader6           = १७८८–१७९० ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}
| title_leader           = राजा
| event_start            = 
| year_start             = ११औँ शताब्दी
| event_end              = 
| date_end               = 
| year_end               = १७९० ईस्वी
| event1                 = 
| date_event1            = 
| event2                 = 
| date_event2            = 
| event3                 = 
| date_event3            = 
| p1                     = खासहरू
| p2                     = कुनिन्द राज्य
| p3                     = कत्युरी राज्य
| s1                     = खास मल्ल राज्य
| s2                     = नेपाल अधिराज्य
| s3                     = 
| s4                     = 
| flag_s1                = 
| coat_alt               = 
| image_map              = 
| image_map_caption      = 
| capital                = [[बैजनाथ]], [[उत्तराखण्ड]] (६००–१२००)&lt;br&gt;[[चम्पावत]] (१२००–१५६३)&lt;br&gt;[[अल्मोडा]] (१५६३–१७९१)
| national_anthem        = 
| common_languages       = [[कुमाउनी भाषा|कुमाउनी]], [[संस्कृत]]
| religion               = [[हिन्दू धर्म]]
| demonym                = 
| legislature            = 
| today                  = [[भारत]]&lt;br /&gt;[[नेपाल]]
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
}}
'''चन्द राजा''' चम्फावतका [[गौतम गोत्र|गौतम]] गोत्रीय चन्द्रवंशी राजाका सन्तानलाई भन्नाहान । यिनका सन्तान कुमाउ बैतडी रे [[डोटी बोगटान]]मी बस्ताछन् । यिनु लाई रानादेव, भानादेव रे उदयदेवका हंगाबिन्गा भनिबर पनि चिन्नाहन । हिन्को गोत्र ,वंश रे देवता बाटी हिनु चिनिन्छन । यिनको गोत्र गौतम हो वंश चन्द्रवंश हो । देवता केदार हो । यिनलाई ठकुरी भनिबर चिनिन्छन । यी प्राचीन कालका क्षत्रिय राजपुत हुन् । [[कत्यूरी राजा]]का ब्याबरोका इस्टमित्र हुन् ।चम्फावतको राजा यिनकै जेठो हाँगो हो । 
जेठो - चम्फावतमा राज्य गद्द लग्यो अरु डोटी बैतडी आएर बसे । डोटी बैतडी आउने मी १) रानादेव बैतडी सदरमुकाम बसे ,२) भानादेव पूर्व आएर [[डोटी बोगटान]] मी फैलिए ,३) उदयदेवका तल्लो रे मल्लो सोराडमी छन् । यिनको ब्याबरो यिनु संगै मिल्ले यिनका इस्ट भनिने और ठकुरी शाही ,बोगटी,मल्ल, सिंह बम देउवासंग हन्छ । अजेल त् ठेग टुप्पो नैमिल्ले जातका मान्छ पनि गोत्र मिल्यो भानिबर हामीपनि एकै हुँ भन्न लाग्यका छन त्यो निको नैहो । किन भने गौतम गोत्रका त बैतडीमि मार्कंडे (राउल), डडेल्धुराका प्वाली (अजेलाका खस्से पाल) मलासे साउन, डडेल्धुराका बोहरा, अछामको बटालो जसा भौति जातका मान्सु छन्।
*गौतम गोत्रीय ठकुरी चन्द [[नेपाल]]का यिनी तलिका ठाउंमी बस्ता छन् ।&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;  ठाउँ मी जाईबर त्यहाँ का मान्छ सोधी बर त्यै ठाउँको चलिआएको पुरानो रिति चलन भनि थाहा पाई लेखेको &lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!बयान !!और कुरा 
|-
|गोत्र  ||गौतम 
|-
|वंशज ||चन्द्रवंश 
|-
|कुलदेवता ||केदार /कालिका / पुर्खा देवता
|-
|भाई कहाँ छन्  ||जेठा &quot;रानादेव&quot;का बैतडी सदरमुकाम गडीमै छन् 
|-
| ,,   ||माईला &quot;भानादेव&quot;का सन्तान पूर्वआई डोटीको बोगटानमै बसेका छन् 
|-
|,,     ||कान्छा &quot;उदयदेव&quot;का सन्तान बैतडी तल्लो-मल्लो सोराड़ पाटनमै छन् 
|-
|}
[[File:Fort and the capital city of Kali Kumaon, Champawat, 1815.jpg|right|250px|thumb|काली कुमाऊँको दुर्ग तथा राजधानी [[चम्पावत]], सन् १८१५।]]


== इतिहास ==

=== उत्पत्ति ===

चन्द वंशका विभिन्न परम्परागत वंशावलीहरू (''वंशावली'') उपलब्ध छन्, तर ती पूर्ण रूपमी  विश्वसनीय मानिँदैनन्, किनकि ती उन्नाइसौँ शताब्दीको मध्यतिर सङ्कलन गरिएका थ्यो।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|pp=88, 90}}

यस्ता परम्परागत वंशावली तथा इतिहासग्रन्थहरूका अनुसार सोमचन्द (वा सोम चन्द) ले सातौँ शताब्दीमी चन्द वंशको स्थापना गरेका थ्यो। यसै आधारमी सन् १८४९ मी प्रकाशित ब्रिटिश शासनकालीन एक प्रतिवेदनले चन्द शासनको प्रारम्भ सन् ६८५ ईस्वी (वि.सं. ७४२) मी भएको उल्लेख गरेको थ्यो। तर इतिहासकारहरूले यस मितिलाई स्वीकार गरेका छैनन्, किनकि यो कुमाऊँ क्षेत्रमी दशौँ शताब्दीको तेस्रो चौथाइसम्म शासन गरेको प्रमाणित [[कत्युरी राज्य]]को कालक्रमसँग मेल खाँदैन।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|p=88}}

उदाहरणका लागि, पाण्डुकेश्वरको ताम्रपत्र अभिलेखले नवौँ शताब्दीमी कत्युरी राजा ललितसूरदेव कुमाऊँका शासक रहेको पुष्टि गर्दछ। उक्त अभिलेखमी उनलाई ''परमभट्टारक महाराजाधिराज परमेश्वर'' जस्ता सार्वभौम उपाधिहरूले सम्बोधन गरिएको थ्यो। यसले उनका उत्तराधिकारीहरूले दशौँ शताब्दीसम्म पनि उक्त क्षेत्रमी शासन जारी राखेको प्रमाण समेत प्रस्तुत गर्दछ।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|p=89}}

तेह्रौँ शताब्दीको पहिलो चौथाइसम्म आइपुग्दा चन्द राजाहरू कुमाऊँमी सामन्त शासकका रूपमी शासन गरिरहेको देखिन्छ। उदाहरणका लागि, वर्तमान नेपालको क्षेत्रबाटी आएका विजेता क्राचल्लदेवको सन् १२२३ ईस्वीको [[बालेश्वर मन्दिर]] अभिलेखमी उनका दश जना मन्त्री तथा सामन्तहरूको नाम उल्लेख गरिएको छ। तीमध्ये तीन जनाको नाम—चन्द्रदेव, विनयचन्द रे विद्याचन्द—चन्द वंशसँग सम्बन्धित हुन सक्ने सङ्केत गर्दछ। प्रमुख तीन वंशावलीहरूमी चन्द वंशका आठौँ राजाका रूपमी उल्लिखित विना चन्द सम्भवतः अभिलेखमी उल्लेखित विनयचन्द नै थ्यो।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|p=90}}

परम्पराअनुसार सोमचन्द [[झुसी]]बाटी कुमाऊँ आएका आप्रवासी थ्यो। उनी कन्नौजका राजाका नातेदार तथा अन्तिम कत्युरी राजा ब्रह्मदेवका समकालीन मानिन्छन्।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|p=89}}

यस आधारमी इतिहासकार कृष्णपाल सिंहले सोमचन्द सन् १०१८–१०१९ ईस्वीमी भएको [[भारतमा गजनवी आक्रमण|गजनवीहरूको कन्नौजमाथिको आक्रमण]]बाटी उत्पन्न राजनीतिक अस्थिरताका कारण कुमाऊँ पुगेको हुनसक्ने अनुमान गरेका छन्। त्यसैले उनले चन्द शासनको प्रारम्भ सन् १०१९–१०२१ ईस्वीको बीचमी भएको निष्कर्ष प्रस्तुत गरेका छन्। यो मिति कत्युरी वंशको कालक्रमसँग पनि मेल खान्छ रे सन् १२२३ ईस्वीमी चन्द वंशका आठौँ राजा विना (विनय) चन्दको उल्लेख पाइने तथ्यसँग समेत अनुरूप देखिन्छ।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|pp=89-90}}
=== प्रारम्भिक शासन ===

सोमचन्दले आफ्नो राज्यलाई ''कुर्माञ्चल'' नामले नै चिनाउन जारी राखे रे काली कुमाऊँस्थित [[चम्पावत]]लाई राजधानी बनाए। [[काली नदी]]को निकटताका कारण यस क्षेत्रलाई काली कुमाऊँ भनिन्थ्यो। एघारौँ तथा बाह्रौँ शताब्दीका दौरान यस पूर्व राजधानीमी निर्माण गरिएका धेरै मन्दिरहरू आज पनि विद्यमान छन्। तीमध्ये [[बालेश्वर मन्दिर]] रे नागनाथ मन्दिर विशेष रूपमी उल्लेखनीय छन्।{{sfn|Handa|2002}}{{page needed|date=February 2024}}

पछि राजा कल्याणचन्दले सन् १५६३ मी राजधानीलाई [[अल्मोडा]] सारेर त्यहाँ ‘आलम नगर’ नामक नगरको स्थापना गरे। यस नगरलाई ‘राजापुर’ पनि भनिन्थ्यो।&lt;ref&gt;[http://210.212.78.56/almora/English/indexcity.html?history.html History of Almora city] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090425091847/http://210.212.78.56/almora/English/indexcity.html?history.html |date=25 April 2009 }}{{unreliable source inline|date=March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Champa&gt;[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019WDZ000004471U00000000 Champawat] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120209012129/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019WDZ000004471U00000000 |date=9 February 2012 }} British Library.&lt;/ref&gt; यो नाम त्यस समयका अनेक ताम्रपत्र अभिलेखमी उत्कीर्ण भएको पाइन्छ रे स्थानीय रूपमी आज पनि प्रयोगमी रहेको छ।&lt;ref&gt;[http://almora.nic.in/kumaun.htm Kumaon] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513183439/http://almora.nic.in/kumaun.htm |date=13 May 2008 }} Official website of [[Almora district]].&lt;/ref&gt;

सन् १५८१ मी राजा कल्याणचन्दका पुत्र तथा चन्द वंशीय शासक रुद्रचन्द (१५६५–१५९७) ले रैका राजा हरिमल्ललाई पराजित गरी सिरा क्षेत्र आफ्नो अधीनमी लिए। त्यसपछि उनले पहिलोपटक [[गढ़वाल राज्य]]माथि आक्रमण गरे, तर तत्कालीन गढ़वाल नरेश दुलाराम शाहद्वारा उक्त आक्रमण विफल पारियो।{{cn|date=March 2026}} उनका त्यसपछिका आक्रमणहरू पनि सफल हुन सकेनन्।

रुद्रचन्द [[अकबर]]का समकालीन थ्यो। उनले सन् १५८७ मी आफ्नो निष्ठा प्रकट गर्न [[लाहोर]]मी अकबरलाई भेट गरेका थिए। [[अकबरनामा]]मी उनलाई “भारतका प्रमुख भूमिपतिहरूमध्ये एक” भनेर वर्णन गरिएको छ। उक्त ग्रन्थमी अकबरको दरबारमी उपस्थित हुन प्रारम्भमी उनले देखाएको हिच्किचाहटको पनि उल्लेख गरिएको छ। अन्ततः [[राजा टोडर मल]]ले आफ्ना पुत्र कल्याणदासलाई उनको विश्वास जित्न पठाएपछि मात्र रुद्रचन्द अकबरसँग भेट गर्न सहमत भएका थिए। त्यसपछि दुवैबीच एक समझदारी कायम भएको थ्यो।&lt;ref&gt;[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00701023%26ct%3D195%26rqs%3D410 Rudra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209041217/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile=00701023&amp;ct=195&amp;rqs=410 |date=9 February 2012 }} [[Akbarnama]] of Abu Fazl, Volume 3, chpt. 196.p807.&lt;/ref&gt;

अकबरकालमै रचित [[आइन-ए-अकबरी]]मी पनि कुमाऊँ सरकार (प्रशासनिक एकाइ) को उल्लेख गरिएको छ। उक्त विवरणअनुसार कुमाऊँमा २१ वटा महाल (त्यतिबेलाको प्रशासनिक तथा राजस्व एकाइ) रहेका थिए रे त्यहाँबाटी उठाइने राजस्वको विवरण पनि अभिलेखित गरिएको छ।&lt;ref&gt;[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702052%26ct%3D191 Sarkár of Kumáon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209041143/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile=00702052&amp;ct=191 |date=9 February 2012 }} [[Ain-e-Akbari]] Vol II, pp. 289.&lt;/ref&gt;

सन् १५९७ मी रुद्रचन्दको निधनपछि उनका पुत्र लक्ष्मीचन्दले पनि गढ़वालमाथि आक्रमण गर्ने नीति जारी राखे। तथापि, उनी पनि गढ़वाललाई आफ्नो अधीनमी ल्याउन सफल भएनन्। लक्ष्मीचन्दले सन् १६०२ मी [[बागेश्वर]]स्थित प्रसिद्ध [[बागनाथ मन्दिर]]को निर्माण गराएका थ्यो।{{Citation needed|date=July 2011}}

=== उत्कर्षकाल ===

चन्द वंशका सबैभन्दा शक्तिशाली शासकमध्ये एक [[बाजबहादुर चन्द]] (१६३८–१६७८) थिए। उनले दिल्लीमी [[शाहजहाँ]]सँग भेट गरेका थिए रे सन् १६५५ मी गढ़वालका राजा पृथ्वी शाहविरुद्ध सञ्चालन गरिएको सैन्य अभियानमी मुगल सम्राटसँग सहकार्य गरेका थिए। यस अभियानपछि उनले [[तराई]] क्षेत्र तथा [[देहरादून]]माथि नियन्त्रण स्थापित गरे, जसका कारण उक्त भूभाग गढ़वाल राज्यबाटी अलग भयो। बाजबहादुरले आफ्नो राज्यको पूर्वी सीमा [[कर्णाली नदी]]सम्म विस्तार गरेका थिए।

सन् १६७२ मी बाजबहादुरले जनकर (Poll Tax) लगाउन थाले, जसबाटी संकलित राजस्व दिल्लीमी करस्वरूप पठाइन्थ्यो। उनले [[भीमताल]] नजिकको घोराखालमी [[गोलु देवता]]को मन्दिर पनि निर्माण गराए। यो मन्दिर उनका सेनापति गोलुका सम्मानमी निर्माण गरिएको मानिन्छ, जो युद्धमी वीरगति प्राप्त गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;Chand&quot;&gt;[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_330.gif History of Nainital District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191129044749/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_330.gif |date=2019-11-29 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 18, p. 324-325.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html Chitai Temple] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413011854/http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html |date=13 April 2009 }}&lt;/ref&gt;

यसका अतिरिक्त उनले भीमतालस्थित [[भीमेश्वर महादेव मन्दिर]]को पनि निर्माण गराएका थिए।&lt;ref&gt;[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO000000883U00007000 Bhimtal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618174145/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO000000883U00007000 |date=18 June 2008 }} British Library.&lt;/ref&gt;

सत्रौँ शताब्दीको उत्तरार्धतिर चन्द शासकहरूले पुनः गढ़वाल राज्यमाथि आक्रमण गरे। सन् १६८८ मी उद्योत चन्दले गढ़वाल तथा डोटीमाथिको विजयको स्मरणमी अल्मोडामी त्रिपुर सुन्दरी, उद्योत चन्देश्वर तथा पर्वतेश्वरलगायतका मन्दिरहरू निर्माण गराए। पछि पर्वतेश्वर मन्दिरको नाम दुई पटक परिवर्तन हुँदै हालको [[नन्दा देवी मन्दिर]]का रूपमी परिचित भएको हो।&lt;ref name=Temple&gt;[http://www.uttaranchal.org.uk/almoratemples.php Almora Temples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304225503/http://www.uttaranchal.org.uk/almoratemples.php |date=4 March 2016 }} [www.uttaranchal.org](http://www.uttaranchal.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420155620/http://uttaranchal.org/ |date=2023-04-20 }}).&lt;/ref&gt;

पछि जगत चन्द (१७०८–१७२०) ले गढ़वालका राजालाई पराजित गरी उनलाई [[श्रीनगर, उत्तराखण्ड|श्रीनगर]]बाटी हटाएका थिए। त्यसपछि गढ़वाल राज्यको शासन एक ब्राह्मणलाई सुम्पिएको उल्लेख पाइन्छ।&lt;ref&gt;[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_171.gif History of Garhwal District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418001031/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_171.gif |date=2021-04-18 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 12, p. 165-166.&lt;/ref&gt;

यद्यपि, गढ़वालका पछिल्ला राजा प्रदीप शाह (१७१७–१७७२) ले पुनः गढ़वालमाथि आफ्नो नियन्त्रण स्थापित गर्न सफल भए। उनले सन् १७५७ सम्म दून क्षेत्र आफ्नो अधीनमी राखे। त्यसपछि [[रोहिल्ला]] नेता [[नजीब-उद-दौला]]ले उक्त क्षेत्रमी आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गरे, तर उनलाई चाँडै प्रदीप शाहले त्यहाँबाटी हटाए।

चन्द शासकहरूले [[अस्कोट]]का [[राजवार]]हरूलाई पनि पराजित गरेका थिए। तथापि, उनीहरूलाई वार्षिक कर तिर्ने सर्तमी आफ्नो भूभागमी शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो।&lt;ref&gt;[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V06_020.gif Askot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724095658/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V06_020.gif |date=2024-07-24 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 6, p. 14.&lt;/ref&gt;

[[अल्मोडा]]बाटी करिब ३० किलोमिटर टाढा अवस्थित [[बिन्सर]] चन्द राजाहरूको ग्रीष्मकालीन विश्रामस्थलका रूपमी प्रसिद्ध थियो।&lt;ref&gt;[http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html Almora] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413011854/http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html |date=13 April 2009 }} [[Almora]] city official website.&lt;/ref&gt;

पछिल्ला वर्षहरूमी जगत चन्दका उत्तराधिकारी देवी चन्द (१७२०–१७२६) ले [[रोहिलखण्ड]]का [[रोहिल्ला]]हरूसँग भएका युद्धहरूमी भाग लिएका थिए। यद्यपि, उनी अन्ततः ब्रिटिश सेनाद्वारा पराजित भएका थिए।&lt;ref name=Chand /&gt;

=== पतन ===

सन् १७४४ मी रोहिल्ला नेता [[अली मोहम्मद खान]]ले चन्द राज्यमाथि आक्रमण गर्न सेना पठाए। उनको सेना वर्तमान नैनीताल जिल्लाको भीमताल हुँदै [[अल्मोडा]]सम्म पुग्यो। तत्कालीन चन्द शासक कल्याणचन्दको नेतृत्वमी रहेको सेनाले प्रभावकारी प्रतिरोध गर्न नसकेकाले अल्मोडा रोहिल्लाहरूको नियन्त्रणमी पुग्यो। यद्यपि, उनीहरू त्यहाँ केवल सात महिनासम्म मात्र टिक्न सके। अन्ततः तीन लाख रुपैयाँ बुझाएपछि तथा क्षेत्रको दुर्गम भौगोलिक अवस्थाका कारण रोहिल्लाहरू त्यहाँबाटी फिर्ता हुन बाध्य भए।

तर यो शान्ति धेरै समय टिकेन। केवल तीन महिनापछि आफ्नै सेनापतिहरूप्रति असन्तुष्ट अली मोहम्मद खानले पुनः आक्रमण गरे। यसपटक भने उनलाई पहाडी क्षेत्रको प्रवेशद्वार बाराखेरीमै रोकियो रे पराजित गरियो। त्यसपछि उनले कुमाऊँ राज्यमाथि पुनः आक्रमण गर्ने प्रयास गरेनन्। दिल्लीका मुस्लिम शासकहरूले पनि यस क्षेत्रमी अर्को कुनै सैन्य अभियान सञ्चालन गरेनन्। फलस्वरूप, यो कुमाऊँमाथि मुस्लिम शासकद्वारा गरिएको पहिलो तथा अन्तिम आक्रमण मानिन्छ।

पछि दुवै पक्षबीच सम्बन्ध सुधार भयो। सन् १७६१ मी भएको [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]]मी दीपचन्दको नेतृत्वमी पहाडी सैनिकहरूले रोहिल्ला सेनासँग मिलेर युद्ध लडेका थिए।&lt;ref name=Chand /&gt;

सन् १७६० मी दीपचन्दले पुरानो पर्वतेश्वर मन्दिरको नाम परिवर्तन गरी ‘दीपचन्देश्वर मन्दिर’ राखेका थिए।&lt;ref name=Temple /&gt;

ब्रिटिश शासनकालमी कुमाऊँका तत्कालीन आयुक्त जर्ज विलियम ट्रेलले चन्द राजाहरूको ‘मल्ल महल’ (माथिल्लो दरबार) बाटी नन्दा देवीको मूर्ति निकालेर उद्योत चन्देश्वर मन्दिरमी स्थापना गराएका थिए। हाल उक्त स्थानमी जिल्ला प्रशासन कार्यालय (कलेक्टरेट) अवस्थित छ। समयसँगै उक्त मन्दिर ‘[[नन्दा देवी मन्दिर]]’का नामले प्रसिद्ध भयो। चन्द शासकहरूको ‘तल्ला महल’ (तल्लो दरबार) मी हाल जिल्ला अस्पताल सञ्चालन भइरहेको छ।&lt;ref&gt;[http://210.212.78.56/almora/English/29worship.html#Nanda Devi Temple Nanda Devi Temple] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080625030520/http://210.212.78.56/almora/English/29worship.html#Nanda |date=25 June 2008 }} website of Almora city.&lt;/ref&gt;

आन्तरिक कलहका कारण आगामी करिब तीस वर्षमी चन्द राजाहरूले मैदान क्षेत्रका अधिकांश भूभाग गुमाए रे अन्ततः [[भावर]] क्षेत्रमात्र आफ्नो नियन्त्रणमी राख्न सके।

सन् १७९० को प्रारम्भमा [[गोर्खा राज्य|गोर्खा]] सेनाले कुमाऊँका पहाडी क्षेत्रमी आक्रमण गर्‍यो। उनीहरू [[काली नदी]] पार गर्दै गंगोली क्षेत्रमार्फत अल्मोडातर्फ अघि बढे। चन्द राजाको नाममात्रको नेतृत्वमी रहेको चन्द शक्ति भावरतर्फ धकेलियो रे अन्ततः कुमाऊँबाटी पूर्ण रूपमी विस्थापित भयो।

सन् १८०१ मी [[अवधका नवाब]]ले [[रोहिलखण्ड]]का अन्य भूभागसँगै [[तराई]] तथा [[काशीपुर]] क्षेत्र [[बेलायत]]लाई हस्तान्तरण गरे।

नेपालको शासन कुमाऊँ क्षेत्रमी करिब चौबीस वर्षसम्म कायम रह्यो।&lt;ref&gt;[http://www.uttaranchal.org.uk/coinhistory.php Cruel Gurkha Regime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170907185020/http://www.uttaranchal.org.uk/coinhistory.php |date=7 September 2017 }} [www.uttaranchal.org](http://www.uttaranchal.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420155620/http://uttaranchal.org/ |date=2023-04-20 }}).&lt;/ref&gt; सन् १८०० पछि गोर्खा शासकहरूले तराईस्थित ब्रिटिश भूभागमी बारम्बार हस्तक्षेप गर्न थालेपछि स्थिति तनावपूर्ण बन्न पुग्यो। त्यसपछि [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|भारतका गभर्नर-जनरल]] [[फ्रान्सिस रडन-हेस्टिङ्स, पहिलो मार्क्वेस अफ हेस्टिङ्स|लर्ड मोइरा]]ले डिसेम्बर १८१४ मी अल्मोडामाथि सैन्य अभियान सञ्चालन गर्ने निर्णय गरे, जसबाटी [[अङ्ग्रेज-नेपाल युद्ध]]को सुरुआत भयो।&lt;ref name=Champa /&gt;

युद्धपछि अल्मोडा नजिक रहेको पुरानो लालमण्डी किल्ला (हालको छाउनी क्षेत्र) को नाम परिवर्तन गरी ‘फोर्ट मोइरा’ राखियो।&lt;ref&gt;[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019WDZ000004473U00000000 Almora] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120209012135/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019WDZ000004473U00000000 |date=9 February 2012 }} British Library.&lt;/ref&gt;

अन्तिम चन्द राजाका मन्त्री हरक देव जोशीले ब्रिटिश पक्षको समर्थन गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kashipur.in/content/ancestors|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090416052727/http://kashipur.in/content/ancestors|url-status=dead|title=Chand Rajas in Kashipur|archivedate=16 April 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416052727/http://kashipur.in/content/ancestors |date=16 April 2009 }}&lt;/ref&gt; सन् १८१५ को फेब्रुअरीमा ४,५०० सैनिकको ब्रिटिश सेना [[काशीपुर]]बाटी प्रस्थान गर्‍यो। मार्च महिनामी उनीहरूले [[पीलीभीत]]बाटी काली नदी पार गर्दै [[चम्पावत]]माथि नियन्त्रण स्थापित गरे। त्यसको दुई महिनाभित्रै कर्नेल निकोल्सको नेतृत्वमी रहेको शक्तिशाली ब्रिटिश सेनाले २६ अप्रिल १८१५ मी अल्मोडा कब्जा गर्‍यो।&lt;ref&gt;[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_253.gif History of Almora District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724142456/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_253.gif |date=2024-07-24 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 5, p. 245-246.&lt;/ref&gt;

उही दिन युद्धविराम घोषणा गरियो रे ४ मार्च १८१६ मी [[सुगौली सन्धि]] अनुमोदन भएपछि कुमाऊँ तथा गढ़वाल औपचारिक रूपमी [[ब्रिटिश राज]]को अधीनमी समावेश भए।

== उपाधिहरू ==

चन्द वंशका राजकुमारहरूले ''महाराजकुमार'', ''कुँवर'' अथवा ''गुसाईं'' उपाधि प्रयोग गर्दथे। ''महाराजकुमार'' नामको प्रारम्भमी प्रयोग गरिन्थ्यो भने ''कुँवर'' वा ''गुसाईं'' नामको अन्त्यमी जोडिन्थ्यो। [[डोटी]]का राजकुमारहरूले ''रैङ्का'' (Rainka) उपाधि धारण गर्दथे।

[[कत्युरी वंश|कत्युरी]] तथा चन्द शासकहरूले ''रजबार'' (Rajwar) उपाधि पनि प्रयोग गरेका थिए। चन्द शासकहरूलाई कतिपय परम्परागत स्रोतहरूमी ''६ पल्ल्या रजबार'' भनेर समेत उल्लेख गरिएको पाइन्छ। यस पदावलीले छ धागोको जनै धारण गर्ने उच्च कुलीन रजबारलाई जनाउने विश्वास गरिन्छ, जुन हिन्दू परम्परामी जनैका धागाहरूको उच्चतम सङ्ख्यासँग सम्बन्धित मानिन्छ।

चन्द राजाहरूले ''श्री राजा'', ''श्री राजाधिराज'', ''राजाधिराज महाराज'' तथा कहिलेकाहीँ ''महाराजाधिराज श्री राजा'' जस्ता शाही उपाधिहरू प्रयोग गर्दथे। उनीहरूको नामको अन्त्यमी प्रायः ''देव'' (Deo) जोडिने चलन थियो। यो ''देव'' उपाधि [[कत्युरी वंश|कत्युरी]] शासकहरूले पनि प्रयोग गर्ने गर्दथे।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pandey |first=Pawan |title=A Concise History of Uttarakhand |publisher=Aflatoon Publishing |year=2022 |isbn=978-81-955862-0-2 |edition=2nd |location=Dehradun |pages=109}}&lt;/ref&gt;

== शासकहरूको सूची ==

[[बद्री दत्त पाण्डे]]ले आफ्नो पुस्तक ''कुमाऊँ का इतिहास''मी चन्द वंशका शासकहरूको सूची निम्नानुसार प्रस्तुत गरेका छन्।{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}}

पाण्डेले पण्डित रुद्रदत्त पन्तको मतलाई आधार मान्दै सोमचन्दको राज्यारोहण सन् ७०० ईस्वी (वि.सं. ७५७) मी भएको उल्लेख गरेका छन्। तथापि, यो मिति [[कत्युरी वंश]]को स्वीकृत कालक्रमसँग मेल खाँदैन। साथै उपलब्ध ऐतिहासिक प्रमाणहरूले सोमचन्दको शासनकाल निकै पछिबाटी, सम्भवतः सन् १०१९–१०२१ ईस्वीको बीचमी प्रारम्भ भएको सङ्केत गर्दछन्।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|pp=88–90}}
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! शासक
! शासनकाल
! टिप्पणी
|-
| सोमचन्द
| ७००–७२१
|
|-
| आत्मचन्द
| ७२१–७४०
|
|-
| पूर्णचन्द
| ७४०–७५८
|
|-
| इन्द्रचन्द
| ७५८–७७८
| रेशम उद्योग (सिल्क कारखाना) स्थापना गरे।
|-
| संसारचन्द
| ७७८–८१३
|
|-
| सुधाचन्द
| ८१३–८३३
|
|-
| हमीरचन्द
| ८३३–८५६
|
|-
| वीणाचन्द
| ८५६–८६९
| खास राजाहरूसँग पराजित भए।
|-
| वीरचन्द
| १०६५–१०८०
|
|-
| रूपचन्द
| १०८०–१०९३
|
|-
| लक्ष्मीचन्द
| १०९३–१११३
|
|-
| धर्मचन्द
| १११३–११२१
|
|-
| कर्मचन्द
| ११२१–११४०
|
|-
| बल्लालचन्द
| ११४०–११४९
|
|-
| नामीचन्द
| ११४९–११७०
|
|-
| नरचन्द
| ११७०–११७७
|
|-
| नानकीचन्द
| ११७७–११९५
|
|-
| रामचन्द
| ११९५–१२०५
|
|-
| भीष्मचन्द
| १२०५–१२२६
|
|-
| मेघचन्द
| १२२६–१२३३
|
|-
| ध्यानचन्द
| १२३३–१२५१
|
|-
| पर्वतचन्द
| १२५१–१२६१
|
|-
| थोरचन्द
| १२६१–१२७५
|
|-
| कल्याणचन्द द्वितीय
| १२७५–१२९६
|
|-
| त्रिलोकचन्द
| १२९६–१३०३
| छखाता विजय गरे तथा [[भीमताल]]मा किल्ला निर्माण गरे।
|-
| डमरुचन्द
| १३०३–१३२१
|
|-
| धर्मचन्द
| १३२१–१३४४
| [[दिल्ली]]का सुल्तान [[मुहम्मद बिन तुगलक]]का सेनापति खुसरु मलिकको नेतृत्वमा आएको एक लाख सैनिकको सेनालाई [[कराचिल अभियान]]मा पराजित गरे।
|-
| अभयचन्द
| १३४४–१३७४
|
|-
| गरुड ज्ञानचन्द
| १३७४–१४१९
| [[भावर]] र [[तराई]] क्षेत्रमा प्रभुत्व स्थापित गरे। पछि [[सम्भल]]का नवाबसँग गुमाए तर सेनापति नीलु कठायतको नेतृत्वमा पुनः विजय प्राप्त गरे।
|-
| हरिहरचन्द
| १४१९–१४२०
|
|-
| उद्यानचन्द
| १४२०–१४२१
| [[चम्पावत]]स्थित [[बालेश्वर मन्दिर]] निर्माण गरे तथा चौगर्खा क्षेत्र कब्जा गरे।
|-
| आत्मचन्द द्वितीय
| १४२१–१४२२
|
|-
| हरिचन्द द्वितीय
| १४२२–१४२३
|
|-
| विक्रमचन्द
| १४२३–१४३७
| [[बालेश्वर मन्दिर]]को निर्माण कार्य सम्पन्न गरे।
|-
| भारतीचन्द
| १४३७–१४५०
| [[डोटी]]लाई पराजित गरे।
|-
| रत्नचन्द
| १४५०–१४८८
| सोर ([[पिथौरागढ]]) का बम शासकहरूलाई पराजित गरे तथा डोटीमाथि पुनः विजय प्राप्त गरे।
|-
| कीर्तिचन्द
| १४८८–१५०३
| [[बारहमण्डल]], [[पाली (द्वाराहाट)|पाली]] तथा फल्दाकोटलाई राज्यमी गाभे। [[गढ़वाल राज्य]]का अजयपाललाई पराजित गरी गढ़वाललाई कुमाऊँको अधीनस्थ राज्य बनाए।
|-
| प्रतापचन्द
| १५०३–१५१७
|
|-
| ताराचन्द
| १५१७–१५३३
|
|-
| माणिकचन्द
| १५३३–१५४२
|
|-
| कल्याणचन्द तृतीय
| १५४२–१५५१
|
|-
| पूर्णचन्द
| १५५१–१५५५
|
|-
| भीष्मचन्द
| १५५५–१५६०
| [[अल्मोडा|आलमनगर]]को शिलान्यास गरे तथा खास सरदार गजुवाथिङ्गासँग बारहमण्डल गुमाए।
|-
| बालो कल्याणचन्द
| १५६०–१५६८
| बारहमण्डल पुनः प्राप्त गरे, राजधानी आलमनगर सारेर त्यसको नाम [[अल्मोडा]] राखे तथा [[मानकोट]] रे [[दानपुर]]लाई राज्यमा गाभे।
|-
| रुद्रचन्द
| १५६८–१५९७
| [[तराई]] क्षेत्रलाई नवाबहरूको आक्रमणबाटी सफलतापूर्वक रक्षा गरे, [[रुद्रपुर]] नगर स्थापना गरे तथा [[सिरा]] क्षेत्र विजय गरे।
|-
| लक्ष्मीचन्द
| १५९७–१६२१
| [[अल्मोडा]]मी लक्ष्मेश्वर मन्दिर तथा [[बागेश्वर]]मी [[बागनाथ मन्दिर]] निर्माण गराए।
|-
| दिलीपचन्द
| १६२१–१६२४
|
|-
| विजयचन्द
| १६२४–१६२५
|
|-
| त्रिमलचन्द
| १६२५–१६३८
|
|-
| बाजबहादुर चन्द
| १६३८–१६७८
| [[देहरादून]] तथा हिन्दू तीर्थस्थल [[कैलाश मानसरोवर]]माथि प्रभाव स्थापित गरे। [[गढ़वाल राज्य]] रे [[तिब्बत]]लाई पराजित गरी आफ्नो राज्यलाई टन नदीदेखि कर्णाली नदीसम्म विस्तार गरे।
|-
| उद्योतचन्द
| १६७८–१६९८
| गढ़वाल रे डोटीको संयुक्त सेनालाई पराजित गरे।
|-
| ज्ञानचन्द
| १६९८–१७०८
| गढ़वाललाई पराजित गरी फतेह शाहलाई श्रीनगरबाटी हटाए।
|-
| जगतचन्द
| १७०८–१७२०
| गढ़वालमाथि आक्रमण गरी राजधानी [[श्रीनगर, उत्तराखण्ड|श्रीनगर]] कब्जा गरे।
|-
| देवीचन्द
| १७२०–१७२६
| अफगानी दाउद खानलाई कुमाऊँको सेनापति नियुक्त गरे तथा [[मुरादाबाद]] रे मुगल भूभागमी आक्रमण गरे।
|-
| अजितचन्द
| १७२६–१७२९
|
|-
| कल्याणचन्द पञ्चम
| १७२९–१७४७
| [[रोहिल्ला]]हरूलाई पराजित गरे।
|-
| दीपचन्द
| १७४७–१७७७
| गढ़वालका राजा प्रदीप शाहलाई पराजित गरे तथा [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]]मी अफगान रे रोहिल्ला पक्षबाटी मराठाविरुद्ध सहभागी भए।
|-
| मोहनचन्द
| १७७७–१७७९
| जोशीहरूको विश्वासघातका कारण गढ़वालका राजा ललित शाहसँग पराजित भए।
|-
| प्रद्युम्नचन्द
| १७७९–१७८६
| गढ़वालका राजा ललित शाहका पुत्र।
|-
| मोहनचन्द
| १७८६–१७८८
| प्रद्युम्न शाहलाई अपदस्थ गरी दोस्रो पटक राजा बने।
|-
| शिवचन्द
| १७८८
|
|-
| महेन्द्रचन्द
| १७८८–१७९०
| [[गोर्खा राज्य|गोर्खाहरू]]सँग पराजित भए।
|}

=== पञ्चपूर्विया ===

'''पञ्चपूर्विया''' अन्तर्गत पाँच राजपूत कुलहरू पर्दथे, जसमी ''[[देउवा |देउपा]]'' (रोबा गाउँ, [[गढ़खा]] पस्पा), ''सेरारी'' (संगोर गाउँ, सेरारी तल्ली-मल्ली), ''पुरुचुडा'' (रुण्डाकोट गाउँ, गढ़खा पुरुचुडी), ''चिराल'' (छावटी चिराल गाउँ) तथा ''पडेरु'' (गढ़खा पडेरु) प्रमुख थिए। यी कुलहरूलाई सामूहिक रूपमा ''पञ्चपूर्विया'' भनिन्थ्यो।

राजा रत्नचन्द (१४५०–१४८८) ले यी कुलहरूलाई डोटीबाटी ल्याई कुमाऊँमी बसोबास गराएका थिए तथा उनीहरूलाई जागिर प्रदान गरेका थिए। यी पाँचै राजपूत कुलहरू चन्द राजाहरूका नातेदार मानिन्थे रे उनीहरूबीच वैवाहिक सम्बन्ध पनि प्रचलित थियो। परम्परागत रूपमी उनीहरूलाई चन्द वंशका उपशाखा वा गोत्रीय शाखाहरूका रूपमी लिइन्छ। केही समयपछि चिराल परिवार पुनः डोटी फर्किएको थियो भने अन्य चार कुलहरू कुमाऊँमी स्थायी रूपमी बसोबास गर्न थाले।{{sfn|Pandey|1993}}{{page needed|date=February 2024}}

== विरासत ==

चन्द शासकहरूको पहिलो राजधानी [[चम्पावत]], जुन ऐतिहासिक रूपमी काली कुमाऊँको मुख्य केन्द्र मानिन्छ, आज एउटा जिल्ला सदरमुकामका रूपमी विकसित भएको छ। यस क्षेत्रमी चन्द शासनकालका अनेक ऐतिहासिक अवशेषहरू अझै सुरक्षित रहेका छन्। तीमध्ये मध्यकालीन दुर्ग, [[बालेश्वर मन्दिर]], [[नागनाथ मन्दिर]] लगायतका स्मारकहरू विशेष उल्लेखनीय छन्।

चन्द शासनकालमी निर्मित अन्य महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलहरूमी भीमताल नजिकको घोराखालस्थित [[गोलु देवता मन्दिर]] तथा भीमतालकै [[भीमेश्वर महादेव मन्दिर]] पर्दछन्।

वर्तमान पूर्वी उत्तर प्रदेशमी बसोबास गर्ने चन्द राजपूतहरूको वंशपरम्परा [[गोरखपुर जिल्ला|गोरखपुर क्षेत्र]]स्थित धुरियापारका कौशिक चन्द राजपूतहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ। वंशावली अभिलेखहरूका अनुसार सन् १७९० मी गोर्खाहरूले कुमाऊँमाथि विजय प्राप्त गरेपछि चन्द वंशका अन्तिम शासक महेन्द्रचन्दका वंशज धुरचन्द पूर्वतर्फ सरेर सरयूपार क्षेत्रमी पुगेका थिए। त्यहाँ उनले धुरियापार चन्द जागिर (estate) को स्थापना गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rajputcommunity.in/t/kaushik-rajputras-of-purvanchal/423|title=Kaushik Rajputras of Purvanchal|website=Rajput Community Forum}}&lt;/ref&gt;

सन् १९०९ मी प्रकाशित ''गोरखपुर जिल्ला गजेटियर''मी धुरियापार घरानालाई चन्द राजपूत वंशको शाखाका रूपमी वर्णन गरिएको छ। पछि यो वंश वर्तमान पूर्वी उत्तर प्रदेशका विभिन्न क्षेत्रमी फैलिएको रे गोपालपुर तथा बरहियापार शाखाहरूमी विभाजित भएको उल्लेख गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Gorakhpur District Gazetteer|year=1909|url=https://archive.org/details/dli.csl.3066/page/n5/mode/2up}}&lt;/ref&gt;

स्थानीय परम्परा तथा क्षेत्रीय ऐतिहासिक विवरणहरूले पनि पूर्वाञ्चलका यी चन्द राजपूतहरूलाई कुमाऊँका चन्द वंशसँग सम्बन्धित मान्ने गरेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rajputcommunity.in/t/kaushik-rajputras-of-purvanchal/423|title=Kaushik Rajputras of Purvanchal|website=Rajput Community Forum}}&lt;/ref&gt;

==बोहराका चन्द== 
बैतडी डेमाणु(देमाडू)का भारद्वाज गोत्रका बोहराका मौ जौं सन्तान बैतडीबाट भागेर कर्णाली पुर्व मगरात क्षेत्रामीजाई मंगरका गाउँतिर बस्तलागेपछि त्यहाँ चन्द लेखिवर आफु बैतडीबाट आएका चन्द हौँ भन्न हान । यिनु मंगरका चलन बढेकाले मामाकी चेली ब्या अद्द हान । यिनारो अनुहार पनि अर्कै देखिन्छ । तिनु त्यहाँ मस्टो कुलदेवता पुज्दछन । बैतडीका चन्द भाई भाईमी ब्याबरो अद्द्लागे तब हामी त्यहाँ है यहाँ आएको भानिबर भन्न हान । यो भन्ने कुरोमी सत्य नैथी । बोहरा बाटी चन्द लेखेको हुनाले तिनी तिसो नाटक अरिवर बोल्ला हान । कर्णाली क्षेत्रका भारद्वाज गोत्रका चन्द रे बैतडी डेमाडुका बोहरा एकै सन्तान हुन् । यो भनेवर दुख्ख मानेपनि सत्य यै हो । निग्लासैनी देवताका करले बैतडी ठकुरी गौतम गोत्रीय चन्द संगै बसेका भारद्वाज गोत्रीय बोहरा निग्लासैनी देवताका करवाला /देवताका रजवार भएका छन् । देवताका करले यिनु पूर्व नै गे यिनका और मौ जौ बैतडीमि ठकुरीले सतायो भनि भागीवर पुर्व प्युठान ,बाग्लुंग ,दैलेख दुल्लु तिर जाई चन्द लेखिवर बसेका हुन् । आइले पनि त्यहाँ जान्ने मान्छ तिनुलाई बोहरा चन्द हुन् भन्न हान ।&lt;ref name=&quot;तेइ ठाउँका मान्छ सित सोधी &quot;&gt;  तेइ ठाउँका मान्छ सित सोधी तिनरो चलन मान्यता रे तिनुको गोत्र तेइ ठाउँका मान्छ को कुरा सुनी जानी लेखेको &lt;/ref&gt;

== सन्दर्भअन ==
{{reflist}}

== भाइरका कडी ==

{{Stub}}

[[Category:समाज]]
[[Category:जात (थर)]]</text>
      <sha1>33cyp9et3mjxjc2okt66zqd5lr2s9e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दासढुङ्गा घटना</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1273</id>
    <revision>
      <id>268263</id>
      <parentid>114062</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T00:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>4668</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>268263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4317" sha1="8qudzxzrdzkwh6w2nhuxod9evs2hrxb" xml:space="preserve">'''दासढुंगा दुर्घटना''' का नामले चिनियाको '''दासढुंगा घटना''' नेपाली राजनीति मी ऐतिहासिक रे अविस्मरणीय घटना हो।विसं २०५० जेठ ३ (सन् १६ मे १९९३) मी [[चितवन जिल्ला |चितवन जिल्ला ]] को दासढुङ्गा भन्या ठउर यो घटना घट्याथ्यो। दासढुंगा दुर्घटनामी जनप्रिय नेता एमाले का तत्कालीन महासचिव [[मदन भण्डारी|कमरेड मदन भण्डारी ]] रे उनका निकट राजनीतिक सहयात्री जिवराज आश्रित को रहस्यमय ढंगले ज्यान गयाथ्यो।

==दासढुंगा घटना==
यई घटनामी जननेता जनताका प्रिय नेता [[मदन भण्डारी |मदन भण्डारी ]] सहित जिवराज आश्रितको मृत्यु भयाथ्यो। कोई गवाही नमिल्याको यो रहस्यमय घटनालाई जिप दुर्घटना को नाम दिइयाथ्यो।मदन भण्डारी पोखरा मी कार्यक्रम सकेर काठमाडौं फर्किन्या बेला यो घटना घट्या हो। कारमी रयाका तीन जना यात्री मध्ये ड्राइभर अमर लामा बाच्न सफल भयाथे भन्या मदन भण्डारी संगै जिवराज आश्रित ले ज्यान गुमाइरइथ्यो। 

मदन भण्डारी को शव तीन दिन पछि त्रिशूली का किनारमी मिलिरइथ्यो भन्या जिवराज आश्रित जिप भित्र मृत अवस्थामी थिया। त्यई पछि सर्वसाधारण लाई भण्डारीको श्रद्धाञ्जली का लागि उनको पाथृक शरिरलाई  दशरथ रंगशाला मी राखियाथ्यो।जनतालृ दिन रे रातभर मृत शरिरलाई सम्मान दियाथे। 

यई घटनाका एकमात्र जिवित ड्राइभर अमर लामाको १० वर्ष पछि हत्या गरियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sajha.com/archives/openthread.cfm?/11724/Driver-of-murdered-UML-leaders-killed/Acharya-Yuvraj/July-28-2003/ |title=Archive copy |access-date=2017-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927011549/https://sajha.com/archives/openthread.cfm?/11724/Driver-of-murdered-UML-leaders-killed/Acharya-Yuvraj/July-28-2003/ |archive-date=2025-09-27 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; एक हतियारधारी समुहलृ लामालाई ताजाखबर साप्ताहिक को कार्यालयबाटी करिब १३:४५ बजे अपहरण गरि ट्याक्सी मी राखिभर कृतिपूर तिर लियाथ्यो। रे पछि गोली हानी हत्या गर्याथ्यो।हत्या पछि हत्याराहरू पंगा गाउँ तिर भागिरइथ्या।

यई घटनाले दासढुङ्घा घटनालाई अझै रहस्यमय बनायाथ्यो। तबइलै आजसम्म यई घटनाको सत्यतथ्य बाहिर आउन सक्याछैन।

==सन्दर्भ ==
{{reflist}}

[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:दुर्घटना]]</text>
      <sha1>8qudzxzrdzkwh6w2nhuxod9evs2hrxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राष्ट्रिय धान दिवस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5405</id>
    <revision>
      <id>268264</id>
      <parentid>257718</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T01:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>4668</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>268264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5759" sha1="0b9c6o7bc3ac08xy0n83tdhf4d3g4bg" xml:space="preserve">[[चित्र:हुम्लामा_रोपाई.JPG|thumb|हुम्लामी रोपाइँ]]
[[चित्र:असारे_रोपाई_भलाम_गा_वि_स_2014-05-22_22-27.jpg|thumb|धान रोप्दाइ गड़ा तयार अरिन्नार्यान]]
किर्सानोः मनोबल उच्च राखिबर उनरानोः श्रमोः सम्मान अद्द्या उद्देश्यले कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयले देशैःभरि असाड़ मैनाः १५ गतेलाई '''राष्ट्रिय धान दिवसाः''' रूपमी मनौन्या परम्परा बसालिराइछ। वर्ष २०६६यो नारा ''कृषि भूमिको संरक्षण गरौं, धानको उत्पादन बढाऔं ''भँण्ण्या थ्यो। राष्ट्रिय धान दिवसमी कृषि क्षेत्र सित सम्बन्धित विभिन्न संघ-संस्थाअन विभिन्न कार्यक्रम अरिवर मनौनान।&lt;ref&gt;[http://www.ekantipur.com/np/2067/3/15/full-news/313846/ राष्ट्रिय धान दिवस]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; येइ दिनलाई रोपाइँ महोत्सवाः रूपमी लै मनौन्या अरिरैछ। मानो रोपिबर मुरी फलौन्या दिनाः रूपमी येइ दिन भउत जसा ठउर रोपाइँ अरिबर धान दिवस मनौन्या चलन छ।

== धान दिवसोः प्रचलन ==
कृषि मन्त्रालय सहित विभिन्न कृषि क्षेत्रमी काम अद्द्या संघ-संस्थाअन रोपाइँ अरिबर येइ दिवस मनौन्या अद्दान। गड़ाअनमी रोपाइँ अरिबर दै-चिउड़ा खन्या चलन भयाऽ हुनाले येइ दिनलाई दै-चिउड़ा खँन्या
दिनाः रूपमी लै लिइन्छ। बर्खामी कच्यार ले लतपतियाऽ हड़ उर्जा दिन्या हुनाले दै-चिउड़ा खँन्या चलन चल्याऽ विज्ञअन बतौनान। नेपालमी खाद्य सुरक्षाः मुख्य आधाराः रूपमी रयाऽ धानाः उत्पादनलाई महत्व दीबर सरकारले असाड़ १५ लाई राष्ट्रिय धान दिवसाः रूपमी मनौन्या अर्याऽ हो। येइ दिन राजधान्याः खुमलटारमी विशेष कार्यक्रमोः आयोजना अरिन्छ भँण्या पोखरामी लै विदेशी पर्यटकअनाः उपस्थितिमी विशेष रोपाइँ अनिन्छे। सरकारी तथ्याङ्क अन्सारअ नेपालाः लगभग १४ लाख हेक्टर जग्गामी धानखेती हुनी आइरैछ। सरकारले येइ दिनलाई विशेष दिनाः रूपमी मनौनोइ आयाऽ भया लै किर्सानाः बीच आँजि लै पुग्द नसक्या हुनालै धान खेती होइसक्द्या जग्गा होइबर लै उत्पादनमी वृद्धि हुन नसक्या कृषि विज्ञअनैः भुँणाइ छ।

== चौद्दौं राष्ट्रिय धान दिवस (२०७४) ==
&quot;दुई बाली धान खेतीको विस्तार, आर्थिक समृद्धिको आधार&quot; भँण्ण्या मूल नाराः सङ्ङै येइ वर्षोः राष्ट्रिय धान दिवस तथा रोपाइँ महोत्सव, २०७४ मनाइन्नाछ़।&lt;ref&gt;[http://www.pahilopost.com/content/-34623.html आज चौधौँ राष्ट्रिय धान दिवस-पहिलोपोष्ट अनलाइन] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== चित्र दिर्घा ==
&lt;gallery&gt;


File:Rice plantation in Thailand.jpg|thumb|थाइल्याण्डमा गरिएको धान रोपाईं
File:Rice plantation in Java.jpg|thumb|इन्डोनेसियामा गरिएको रोपाईं
File:Paddy Plantation (2).JPG|thumb|नेपालको झापा जिल्लामा गरिएको रोपाईं
File:Ropain 02.jpg|thumb|200px|right|धान रोपाईं

&lt;/gallery&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीअन ==
{{reflist}}


== यिन लै हेरऽ ==
* धान
* आषाढ पन्ध्र

{{नेपाला चाड पर्वअन}}

[[श्रेणी:चाड पर्व]]
[[श्रेणी:काजबार]]</text>
      <sha1>0b9c6o7bc3ac08xy0n83tdhf4d3g4bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गर्बादरवार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7294</id>
    <revision>
      <id>268256</id>
      <parentid>261598</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T17:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ramesh Deuba</username>
        <id>3534</id>
      </contributor>
      <comment>सुधार गरियो, सफाइ गरियो, विस्तार गरियो, उद्यतन गरियो</comment>
      <origin>268256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32947" sha1="j1wpnqayvnwe7s3k6sp3yvh86rwvv6v" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name = गर्भा दरबार
| native_name = 
| image = Garba_Darwar.jpg
| caption = गर्भा दरबार
| location = [[चुरे गाउँपालिका]], [[कैलाली जिल्ला]], नेपाल
| coordinates = 
| type = राणाकालीन दरबार
| architectural_style = 
| construction_start_date = 
| completion_date = वि.सं. १९८४
| builder = [[खड्कशमशेर राणा]]
| material = चौमालाका इँटा, तराई–भावरका सालका काठ तथा टिन
| floor_count = ३
| rooms = 
| windows = ८३
| doors = ५३
| area = करिब १० रोपनी
| status = जीर्ण
}}


'''गर्भा दरबार''' [[नेपाल]]को [[राणा|राणाकालीन दरबार]] हो । यो तल्लो [[बोगटान राज्य|बोगटान]] अन्तर्गत [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायतकाल]]को निगाली गाउँ पञ्चायत वार्ड नम्बर ८ त्यस पछि [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] जिल्ला साविक [[खैराला]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] वार्ड नम्बर ३ रे वर्तमान [[चुरे गाउँपालिका]] वार्ड नं ४ मी रहेको छ ।&lt;ref name=&quot;tht01&quot;&gt;{{Cite web| last = Sureis| title = Garva Durbar awaiting conservation| work = The Himalayan Times| access-date = 2021-02-12| date = 2019-12-10| url = https://thehimalayantimes.com/nepal/garva-durbar-awaiting-conservation}}&lt;/ref&gt;गर्भा दरबारको निर्माण खड्कशमशेर राणाले गरेका हुन् ।&lt;ref name=&quot;गर्भा दरबार&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/01/532681 |title=८३ झ्याल र ५३ ढोका भएको राणाकालीन गर्भा दरबार जीर्ण |accessdate=2018-02-11}}&lt;/ref&gt; यो दरबार वि.स. १९८४ मी निर्माण भएको मानिन्छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.radiounity.com.np/archives/13495 |title=८३ झ्याल र ५३ ढोका भएको राणाकालीन गर्भा दरबार जीर्णवस्थामा |date=2017-01-23 |language=नेपाली |accessdate=2018-02-11 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; कैलाली जिल्लाको सदरमुकाम [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] देखि ४५ किलोमिटरको दुरीमी गर्भा दरबार रहेको छ । तत्कालीन अवस्थामी तराईमी औंलो सरोटो लाग्ने गर्दथ्यो । औलों सरोटोबाटी बाँच्न रे शुद्द सफा हावापानी भएको सुरक्षाको दृष्ट्रिकोणले उपयुक्त स्थान पहिचानगरी आफूबस्नकोलागि राणा शासकले यो दरवार निर्माण गराएका थ्या । यस्तै प्रकृतिको एक अर्को राणाको दरवार [[चौमाला]] गाउँमी निर्माण भएको थियो । चौमालामी निर्माण भएको दरवार भत्कीएर त्यसको नाम निसाना हराई सकेको छ, भने गर्भादरवारको यो जीर्ण भवन जिवतै छ । चुरे पहाडको उत्तरपट्टी गर्भा भन्ने गाउँमी दरवार निर्माण भएको हुँदा यसलाई गर्भादरवार भनिन्छ । यो स्थान कैलाली जिल्ला गौरीगंगा नगरपालीकाको चौमाला बजारबाटी उत्तरतर्फ ६ घण्टा पैदल यात्राको दुरीमी पर्दछ ।&lt;ref name=&quot;kantipur01&quot;&gt;{{Cite web| title = संरक्षणको पर्खाइमा गर्भा दरबार, सडक सञ्जालमा जोडियो| access-date = 2021-02-13| url = https://ekantipur.com/pradesh-7/2020/01/02/157793909384398980.html}}&lt;/ref&gt; यस दरवारमी चौमालाका ईटा, तराईभावरका सालका काठ रे टिनको छाना प्रयोग गरिएको छ । तत्कालीन जन्ताहरूबाटी यी समग्री तराईबाटी बोकाएर राणाले यो तीन तले दरवार निर्माण गराएका थ्या । यस दरबारको इतिहासबारे पहिलोपटक रे अहिलेसम्म पनि स्थानीय पत्रकार शिवराज योगीले लेख्दै आएका छन् ।&lt;ref name=&quot;ns01&quot;&gt;{{Cite web| title = चुरे क्षेत्रको राणाकालीन गर्भा दरबार जीर्ण बन्दै| work = Nepal Samaya| access-date = 2021-02-13| url = https://www.nepalsamaya.com/detail/20873| archive-url = https://web.archive.org/web/20231113084938/https://nepalsamaya.com/detail/20873| archive-date = 2023-11-13}}&lt;/ref&gt;
== इतिहास ==

दरबार निर्माणका क्रममी हाल दरबार रहेको करिब १० रोपनी जग्गामी घर निर्माण गरी बसोबास गर्दै आएका चन्द परिवारका घरहरू हटाउन लगाई राणाले त्यहाँ दरबार निर्माण गर्न आदेश दिएका थ्या।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Periodic District Development Plan |date=2015 |publisher=District Development Committee Kailali |page=4,25}}&lt;/ref&gt; चन्दहरूलाई उक्त स्थानबाटी हटाएर दरबार निर्माण गर्न थालिएपछि प्रारम्भिक दिनहरूमी निर्माण कार्य अघि बढ्दै गयो। स्थानीय मान्यताअनुसार, मोहन्याल देवताको छल दिने बाघले राति निर्माण भइसकेको दरबारको केही भाग भत्काउने गर्न थाल्यो।

यस विषयमी देवतासँग सोधपुछ गर्दा, चन्दहरूलाई मन दुखाएर उक्त स्थानबाटी हटाइएको रे ती चन्दहरू मोहन्याल देवतासँग सम्बन्धित रहेको हुँदा मोहन्यालको बाघले दरबार भत्काउने गरेको भन्ने मान्यता रहेको बताइयो। त्यसपछि चन्दहरूलाई खुसी पार्न लिउडेशैनसहित केही जग्गा उपलब्ध गराई उनीहरूलाई अर्को स्थानमी बसोबास गर्न लगाइएको स्थानीय कथन छ। त्यसपछि कोटको निर्माण सम्पन्न भएको बताइन्छ।

कोट निर्माण सम्पन्न भएपछि त्यसको परिसरभित्र डुडु प्रवेश गरी आतंक मच्चाउन थालेको स्थानीय मान्यता छ। डुडु स्थानीय भाषामी बेडेमानको सर्प तथा डोटेली भाषामी डुडु भनिने सर्पलाई जनाउने शब्द हो। उक्त सर्पलाई कोटभित्रबाटी हटाउने प्रयास गरिए पनि हटाउन नसकिएको बताइन्छ। यस कारण कोट निर्माण सम्पन्न भए पनि त्यहाँ पूजा–आजाका साथै नियमित बसोबास हुन नसकेको स्थानीय कथन छ।

यसपछि राणाले निर्माण गराएको उक्त दरबारमी राणाहरूको स्थायी बसोबास भएन। राणाहरूको सवारी भएका समयमी उनीहरू दरबारमी नभई आसपासका गाउँमी बास बस्ने गरेको बताइन्छ। पछि मानिसहरूको नियमित बसोबास नहुँदा दरबार जीर्ण हुँदै गएको रे अन्ततः बाँझो अवस्थामी परिणत भएको स्थानीय मान्यता रहेको छ।

== दरबार वरपरका देवीदेवता रे स्थानीय मान्यता ==

गर्भा दरबारको आँगनमा मोहन्याल देवताको स्थापना गरिएको छ। कार्तिक शुक्ल दशमीका दिन यहाँ मोहन्यालको जात्रा आयोजना हुने गर्दछ। उक्त जात्रामी मोहन्यालका वीरहरू वेताल, गडाल, भैरव रे मसानी देवताका धामीहरू नाच्ने परम्परा रहेको बताइन्छ।

उपमन्यु गोत्रीय विनाडी ब्राह्मणले मोहन्याल रे केदारको वैदिक विधि तथा विधानअनुसार पूजा गराउने गर्दछन्। डिले औजीका सन्तानले केदार रे मोहन्यालको दमाहा बजाउने परम्परा रहेको छ। मोहन्याल देवताका पहिलेका धामीहरूमी भँराणी डुगरी तथा फुर्सिला बोहराहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ। वेतालका धामी साउन (साउद) थिए भन्ने स्थानीय मान्यता छ।

बोहराहरूले मोहन्यालको भँराण त्यहीँ छोडेर गएपछि पछिका दिनमी मोहन्यालको भँराण चन्दको घरमी राखिएको बताइन्छ। गौतम गोत्रीय तथा चन्द्रवंशी चन्दहरूले यस स्थानका मोहन्यालबाटी ठकुरीलाई प्रदान गरिने टीका, माला तथा सम्मान ग्रहण गर्ने परम्परा रहेको छ।

यहाँका चन्दहरूको कुलदेवता केदार ([[शिव]]) मानिन्छ। गर्भा दरबारदेखि केही पर केदारको मन्दिर रहेको छ। केदारको जात्रामी चन्द परिवारका महारानीहरू सहभागी नहुने परम्परा रहेको बताइन्छ। केदारसँग जेठी बौरानीको दोष रहेको स्थानीय मान्यता छ।

जेठी बौरानीले बैतडीबाटी ल्याएको कालिका देवताको मूर्ति गडसेरा देउवानको खतेडामी रहेको बताइन्छ। खतेडामी उनको दरबार (कोट) को भग्नावशेष अझै देख्न सकिने स्थानीय दाबी छ। देउवाहरूसँग भानादेव तथा झापरदेवका वंशजको मारकाट भएपछि कालिका त्यही खतेडा क्षेत्रमी रहन गएको भन्ने स्थानीय किंवदन्ती छ।

देउवाहरूले खतेडाबाटी कालिकालाई काटमार गरी लखेटेपछि उक्त स्थानमी [[कालिका]]को दशैँ पूजा तथा राँगाको बलि दिने परम्परा देउवाहरूबाटी सुरु भएको भन्ने मान्यता छ। खतेडापछि प्रतिहार चन्दहरू गर्भा दरबार निर्माण भएको क्षेत्रमी आई घर बनाएर बसोबास गरेको बताइन्छ।

गर्भा दरबार तथा यससँग सम्बन्धित स्थानको इतिहासबारे चर्चा गर्दा त्यहाँका चन्दहरूको इतिहास तथा स्थानीय परम्परालाई समेत उल्लेख गर्नुपर्ने हुन्छ।

== दरबारसँग सम्बन्धित चन्द ==

सिंहासनको मसुरखेत हुँदै माल–पहाडतर्फ गाई–भैँसी ल्याउँदा वा लैजाँदा कलेल (कोलाल)ले त्यहाँ डाँडामी स्थापित [[कार्तिकेय (मोहन्याल)]] देवतालाई दूध चढाएर औपचारिक रूपमी त्यहाँको गौडो (मूलबाटो) खोल्नुपर्ने परम्परा रहेको बताइन्छ। त्यसपछि मात्र अन्य व्यक्तिहरूले माल–पहाडतर्फ गाई तथा भैँसी ल्याउन–लैजान पाउने अधिकार प्राप्त गर्ने मान्यता छ।

[[कत्युरी राज्य|कत्युरी]] पाल राजाको आदेशअनुसार अगाडि लाग्ने तथा युद्ध वा काटमारका क्रममी अगाडि सर्ने जिम्मेवारी कलेलले पाएजस्तै गर्भागौडो (मूलबाटो) सञ्चालन गर्ने अधिकार [[चन्द]]हरूले पाएको स्थानीय परम्परा रहेको छ। गर्भागौडो खोल्दा त्यहाँ स्थापित मोहन्याल देवतालाई दूध चढाएर औपचारिक रूपमी गौडो खोल्ने अधिकार चन्दहरूको हुने रे उनीहरूले उक्त स्थानको जिम्मेवारी सम्हाल्नुपर्ने मान्यता रहेको छ।

यो जिम्मेवारी डोटी [[कत्युरी राज्य|कत्युरी]] पाल राज्यकालमी चन्दहरूलाई प्रदान गरिएको स्थानीय कथन छ। यसै कारण गर्भागौडो तथा कैलाली जिल्लाको चौमालादेखि दक्षिणतर्फको प्रतिहार तप्पा चन्दहरूको भूमि तथा अधिकार क्षेत्रअन्तर्गत रहेको मान्यता छ।

राणा शासनकालमा चन्दहरूको चौधराई वर्तमान चौमाला, भोजपुर, रामपुर, उर्मा, उर्मी, धुरचन्नालगायत १४ गाउँ क्षेत्रमी रहेको बताइन्छ। उक्त क्षेत्रमी चौधराई गर्ने व्यक्ति बाला चन्द थिए। बाला चन्द डोटीको [[बोगटान राज्य|बोगटान]] क्षेत्रका चन्दहरूको जेठो शाखाका थिए।

== बाला चन्दपछिका शाखा तथा सन्तान ==

बाला चन्दपछिका शाखा तथा सन्तानसम्बन्धी स्थानीय वंशावलीमी निम्न विवरण उल्लेख गरिएको छ:

* विजयचन्दका दुई पुत्र थिए:
  ** जेठा — बालाचन्द
  ** कान्छा — केशरसिंह चन्द
* जेठा बालाचन्द निःसन्तान रहे भने कान्छा केशरसिंह चन्दका एक पुत्र अजयचन्द थ्या।
* अजयचन्दका दुई पुत्र थिए:
  ** जेठा — सूर्यभान चन्द
  ** कान्छा — लालबहादुर चन्द
* सूर्यभान चन्दका एक पुत्र ओमबहादुर चन्द थिए।
* ओमबहादुर चन्दका तीन पुत्र थ्या:
  ** जेठा — कलम चन्द
  ** माइला — टोपबहादुर चन्द
  ** कान्छा — रामबहादुर चन्द
* लालबहादुर चन्दका चार पुत्र थिए:
  ** जेठा — सुरतबहादुर चन्द
  ** माइला — भक्तबहादुर चन्द
  ** साइँला — मिनबहादुर चन्द
  ** कान्छा — लोकबहादुर चन्द
* सुरतबहादुर चन्दका एक पुत्र रामबहादुर चन्द थ्या।
* भक्तबहादुर चन्दका तीन पुत्र थ्या:
  ** जेठा — डम्मरबहादुर चन्द
  ** माइला — भूवन चन्द
  ** कान्छा — इन्द्रबहादुर चन्द
* मिनबहादुर चन्दका तीन पुत्र थ्या:
  ** जेठा — नरेश चन्द
  ** माइला — बमबहादुर चन्द
  ** कान्छा — बसन्त चन्द
* लोकबहादुर चन्दका चार पुत्र थ्या:
  ** जेठा — अमर चन्द
  ** माइला — भीमबहादुर चन्द
  ** साइँला — प्रेमबहादुर चन्द
  ** कान्छा — खगेन्द्र चन्द

== चन्दहरूको अधिकार रे वंशावलीसम्बन्धी स्थानीय परम्परा ==

स्थानीय वंशावलीअनुसार बैतडीको स्वाराड क्षेत्रबाटी भानादेव पूर्वतर्फ आएका थ्या। भानादेवका झापरदेव भए रे झापरदेवका वंशजहरू डोटी जिल्लाको बोगटान क्षेत्रमी फैलिएको बताइन्छ। बैतडीबाटी भाइ–भाइबीच मनमुटाव भएपछि पूर्वतर्फ आउँदा उनीहरूले उपमन्यु गोत्रका विनाडी ब्राह्मण, बोहरा, साउद, ओखेडा लोहार, औजी–ढोली, कालिका देवी तथा केदार देवतालाई समेत साथमी ल्याएको स्थानीय वंशावलीमी उल्लेख छ।

डोटीको [[पाल (थर)|पाल]] राज्यमी राजाको अंगरक्षकका रूपमी प्रतिहार पदमी नियुक्त भएपछि भानादेव रे झापरदेवका वंशजलाई प्रतिहार भनिन थालेको स्थानीय मान्यता छ। प्रतिहार पदमी नियुक्त भएपछि उनीहरूले दरबारभित्रका विषय बाहिर जानकारी गराउने तथा बाहिरका विषय [[कत्युरी राज्य|कत्युरी]] वंशजका पाल राजासमक्ष जाहेर गर्ने जिम्मेवारी सम्हाल्ने गरेको बताइन्छ।

वि.सं. १४२० को दशकमी डोटी पाल राज्यमी सेना प्रमुख (देवान) को जिम्मेवारी पाएका देउवाहरू रे राजाका अंगरक्षकका रूपमी रहेका भानादेव तथा झापरदेवका वंशज प्रतिहारहरूबीच विवाद भएको स्थानीय कथन छ। यही विवादका क्रममी मानव बलिसँग सम्बन्धित विषयलाई लिएर देउवाहरूले उनीहरूमाथि आक्रमण गरेको किंवदन्ती पाइन्छ।

मानव बलिसम्बन्धी स्थानीय किंवदन्तीअनुसार भानादेव तथा झापरदेवका वंशजहरूले दशैँमी राँगाको बलि नदिई खतेडा नामक स्थानको कोटमी मानव बलि दिने गर्दथ्या । त्यहाँ विशेष रमाइलो हुने भएकाले टाढा–टाढाबाटी मानिसहरू दशैँमी रमिता हेर्न आउने गरेको कथन छ।

एकपटक भण्डारी विधवा ब्राह्मणी (बामनी)को एक मात्र नाति रहेको रे ती बालकको बलि दिने पालो आएको कारण उनी दुःखी थिइन्। [[देउवा]]हरूले यस्तो अन्याय हुन नदिने भन्दै ती बालकलाई भेटेर नडराई आफूहरूले भनेअनुसार गर्न रे आफूहरूले बचाउने आश्वासन दिएको स्थानीय किंवदन्ती छ। बालकले त्यसैअनुसार गरेपछि दशैँका दिन बालकको बलि दिन पूजा गरिरहेका ब्राह्मण तथा राजवंशसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूमाथि देउवाहरूले आक्रमण गरी हत्या गरेको भन्ने कथन पाइन्छ।

यस घटनापछि वि.सं. १४२० देखि १४४० को अवधिमी दुवै पक्षबीच वंश विनाश हुने स्तरको युद्ध चलेको स्थानीय इतिहासमी उल्लेख गरिएको छ। यस संघर्षका कारण पाल राज्य आन्तरिक द्वन्द्वमी फसेर कमजोर भएको रे देउवाहरू भानादेवका वंशजभन्दा शक्तिशाली हुँदै गएपछि उनीहरूको विनाश गर्न थालेको भन्ने स्थानीय मान्यता छ।

भानादेवका वंशजकी गर्भवती रानी भागेर आई गर्भको रानीभूईकुँडामी राजीको भैँसीगोठमी लुकेर बसेको रे त्यहीँ उनको गर्भबाटी राजकुमार जन्मिएको किंवदन्ती छ। बाबुको हत्यापछि गर्भवती रानीबाटी जन्मिएका राजकुमारको बसोबास भएको कारण उक्त स्थानको नाम ‘गर्भ’ रहन गएको रे पछि त्यसको अपभ्रंश भएर ‘गर्भा’ नाम प्रचलित भएको भन्ने स्थानीय कथन छ।

ती राजकुमार २२ हारी पाताडामी भोजन गर्ने गर्दथे भन्ने कथन छ। यसको जानकारी राईभाटमार्फत पाएपछि देउवाहरू उनलाई खोज्दै हत्या गर्न आएको स्थानीय किंवदन्ती पाइन्छ। राजीहरूले ती राजकुमारलाई बचाउन उनीहरू प्रतिहार नभई आफ्ना ‘रिथी’ (मालिक) भएको बताएपछि पछिल्ला दिनमी उनीहरूले ‘रिथी’ लेख्ने गरेको भनाइ छ। ‘रिथी’ उल्लेख भएका केही महत्वपूर्ण अभिलेखहरू अझै डोटीको [[बोगटान राज्य|बोगटान]] क्षेत्रमी भेटिने स्थानीय दाबी छ।

हाल उनीहरूका शाखा–सन्तानहरूले बैतडीका आफ्ना दाजुभाइसरह चन्द थर लेख्ने गरेको बताइन्छ। समान जातीय समूहका फरक गोत्रका [[क्षत्रिय/राजपूत/ठाकुर/ठकुरी]] समुदायका बम, [[मल्ल]], [[देउवा]], [[शाही]], [[बोगटी]], सिंह तथा हमाल परिवारसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गर्ने परम्परा रहेको उल्लेख छ।

स्थानीय स्तरमी उनीहरूलाई [[क्षत्रिय/राजपूत/ठाकुर/ठकुरी]] चन्द भनेर चिनिने रे ‘चन्द राजा’ तथा ‘चन्दजी’ भनेर सम्बोधन गर्ने गरेको बताइन्छ।

गर्भा दरबार रहेको क्षेत्रमी चन्दहरूको जेठो शाखाका सन्तानहरू दरबार निर्माण गराउने राणाबाटी पीडित भए पनि उनीहरूको राणाजीसँग निकट सम्बन्ध रहेको स्थानीय कथन छ। यही सम्बन्धका कारण प्रतिहार तप्पाको जिम्मेवारी उनीहरूले गर्भा दरबारसँग सम्बन्धित राणाबाटी प्राप्त गरेको बताइन्छ।

==राणा शासकको डोटीगौणा जाने मूलबाटो ==
राणा शासकहरु चौमाला दरवार, गर्भा दरवार, बर्छैनको चिउरी, मान्नाकापडीको भट्टेबाटा, गडसेराको उदैनी, तलेको जल्पूहुँदै मान्छेहरूबाटी तापदानमी बोकीएर डोटी गौणामी जाने आउने गर्दथ्या । राणाको सवारी हुँदा त्यस भेगका नागरिकहरूले खसी, बोका, दही, दुध, खाना, माना सहित राणाले ईच्यायको रे भारी बोक्ने कार्यको बन्दोवस्ती गर्नुपर्ने हुन्थ्यो ।
== दरवारको संरचना==
[[File:Garba_Darwar.jpg|thumb|right|alt=कैलाली जिल्लाखैराला गर्वामी गर्बादरवार|कैलाली जिल्लामी रहेको गर्बादरवार]] 

गर्भा दरबारमी ८३ वटा झ्याल रे ५३ ढोका रहेका छन् । दस रोपनीको क्षेत्रफलमी फैलिएको यो तीनतले दरबार तीन खण्डमी विभाजित छ । यो दरबारको मुनि एक तला रे माथि तीन तला रहेको छ । सुरक्षाको दृष्टिकोणले एक तला मुनी बनाइएको हो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.annapurnapost.com/News.aspx/story/47018?_REQUEST=News.aspx/story/47018 |title=विकासको पर्दा नउघ्रिएको खैराला गाउँ |last=Author |accessdate=2018-02-11 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीअन==
{{reflist}}
[[श्रेणी:दरवार]]
[[श्रेणी:कैलाली जिल्ला]]

==यो लै हेर==
*[[चन्द राजा]]
*[[डोटी बोगटान]]
*[[कत्यूरी राजा]]

==बाह्य कडीहरू==
* [https://www.onlinekhabar.com/2017/01/532681 ८३ झ्याल र ५३ ढोका भएको राणाकालीन गर्भा दरबार जीर्ण- अनलाइनखबर]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PTu5xYVn-NU -जिर्ण बनेको कैलालीको गर्भा दरवार उचित संरक्षणको पर्खाइमा-NEWS 24]
* [http://www.radiounity.com.np/archives/13495 रेडियो युनिटी]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*</text>
      <sha1>j1wpnqayvnwe7s3k6sp3yvh86rwvv6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाँचा:Country data Persia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13916</id>
    <revision>
      <id>268255</id>
      <parentid>265247</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T16:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>334</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]].</comment>
      <origin>268255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1212" sha1="ae095jdbyuu8east7fplwu3md302zzb" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Pahlavi dynasty
| flag alias = Flag of Iran (1925).svg
| flag alias-1502 =
| flag alias-1576 =
| flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg
| flag alias-1736 = Nadir Shah Flag.svg
| flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg
| border-1760 =
| flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg
| flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg
| flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg
| flag alias-1910 = State flag of Iran (1907-1933).svg
| flag alias-1933 = State Flag of Iran (1925).svg
| flag alias-air force =State Flag of Iran (1925).svg
| flag alias-army = State Flag of Iran (1925).svg
| link alias-army = Persian Army
| flag alias-naval= Naval Ensign of Iran (1933–1964).svg
| link alias-naval = Persian Navy
| link alias-air force =Persian Air Force
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1502
| var2 = 1576
| var3 = 1665
| var4 = 1736
| var5 = 1760
| var6 = 1796
| var7 = 1849
| var8 = 1907
| var9 = 1910
| var10 = 1933
&lt;/noinclude&gt;
| related1 = Iran
| related2 = Pahlavi dynasty
| related3 = Qajar dynasty
}}&lt;noinclude&gt;

[[Category:Country data templates of Iran]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ae095jdbyuu8east7fplwu3md302zzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>268257</id>
      <parentid>268255</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T17:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>334</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Nadir_Shah_Flag.svg|Nadir_Shah_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]].</comment>
      <origin>268257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1192" sha1="nkwounvmisrrlndhilhyp0ap51i75gy" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Pahlavi dynasty
| flag alias = Flag of Iran (1925).svg
| flag alias-1502 =
| flag alias-1576 =
| flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg
| flag alias-1736 =
| flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg
| border-1760 =
| flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg
| flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg
| flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg
| flag alias-1910 = State flag of Iran (1907-1933).svg
| flag alias-1933 = State Flag of Iran (1925).svg
| flag alias-air force =State Flag of Iran (1925).svg
| flag alias-army = State Flag of Iran (1925).svg
| link alias-army = Persian Army
| flag alias-naval= Naval Ensign of Iran (1933–1964).svg
| link alias-naval = Persian Navy
| link alias-air force =Persian Air Force
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1502
| var2 = 1576
| var3 = 1665
| var4 = 1736
| var5 = 1760
| var6 = 1796
| var7 = 1849
| var8 = 1907
| var9 = 1910
| var10 = 1933
&lt;/noinclude&gt;
| related1 = Iran
| related2 = Pahlavi dynasty
| related3 = Qajar dynasty
}}&lt;noinclude&gt;

[[Category:Country data templates of Iran]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nkwounvmisrrlndhilhyp0ap51i75gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कुल पोखरेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14677</id>
    <revision>
      <id>268261</id>
      <parentid>265792</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T00:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>4668</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>268261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25870" sha1="c5z3f802jguvmfhnnh3iadnr3vgrr2t" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix = नेपाली पप राजा
| name = [[File:Cool Pokhrel.png|size|200px]]
| honorific_suffix = कूल पोखरेल
| image = 
| image_upright = 1.0
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| native_name = कुल पोखरेल
| native_name_lang = कुल पोखरेल
| pronunciation = 
| birth_name = कुल प्रसाद पोखरेल
| birth_date = २१ सेप्टेम्बर १९८१
| birth_place = [[बुटवल]], [[नेपाल]]
| baptised = 
| disappeared_date = 
| disappeared_place = 
| disappeared_status = 
| death_date = ४ अक्टोबर २००४ (वर्ष २३)
| death_place = [[पाटन अस्पताल]], [[नेपाल]]
| death_cause = लागू औषधीको अधिक सेवन
| body_discovered = ४ अक्टोबर २००४
| resting_place = आर्य घाट
| burial_place = 
| burial_coordinates = 
| monuments = 
| residence = 
| nationality = [[नेपाल]]ी
| other_names = नेपाली पप राजा, अभिमन्यु
| citizenship = [[नेपाल]]ी
| education = न्यू होराइजन इन्स्टिच्युट
| alma_mater = 
| occupation = [[गायक]]
| years_active = सन् १९९५ - २००४
| era = 
| employer = 
| organization = 
| agent = 
| known_for = 
| notable_works = 
| style = 
| home_town = [[बुटवल]], [[नेपाल]]
| salary = 
| net_worth = 
| height = 
| weight = 
| television = 
| title = 
| term = 
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| movement = 
| opponents = 
| boards = 
| criminal_charge = 
| criminal_penalty = 
| criminal_status = 
| spouse = 
| partner = 
| children = 
| parents = 
| mother = 
| father = 
| relatives = 
| family = 
| callsign = 
| awards = 
| webssite = 
| module = {{Infobox musical artist|embed = yes
| background       = एकल गायक
| instrrument      = {{flat list|
*स्वर
*गीतर
}}
| genre    = [[पप सङ्गीत|पप]]
| label           = {{flat list|
*कूल पोखरेल

}}
| associated_acts = {{flat list|
*[[झिल्के बादल]]
*[[सुगम पोखरेल]]
*[[गिरिश खतिवडा]]
}}
}}
| module2 = 
| module3 = 
| module4 = 
| module5 = 
| module6 = 
| signature = 
| signature_size = 
| signature_alt = 
| footnotes = 
}}

'''कुल प्रसाद पोखरेल''' (२१ सेप्टेम्बर १९८१ - ४ अक्टोबर २००४) यक नेपाली गायक तथा गीतकार थ्याः। उन लोकप्रिय रूपमी आफ्नो मञ्च नाउँ कूल पोखेलले चिनिन्थ्यो भने उन यक पप रे लोक सङ्गीत गायकको रूपमी परिचित थ्याः। उनरो लागू औषधीको अधिक सेवनका कारण सन् २००४ मी निधन भयाको थ्याः।&lt;ref&gt;{{cite web|title=कुल पोखरेलको जीवनी|url=http://www.xnepalimuskan.blogspot.com/2014/09/biography-of-cool-pokhrel.html|website=साइबर संसार|publisher=साइबर संसार|accessdate=14 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dhakatopi.com/cool-pokharel|title=कुल पोखरेल|access-date=2017-07-17|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sajha.com/sajha/html/index.cfm?threadid=17351|title=कुल पोखरेलको दुःखद घटना|website=साझा|access-date=2017-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/Nepal/comments/5nxnc1/rumours_going_on_about_the_demise_of_anil/|title=यमबुद्धको घटना|website=रिडइट|language=अङरेजी|access-date=2017-07-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com//.../yespali-dashain-ma-cool-pokhrel-guitar.html|title=नेपाली गीतर समिति|access-date=2017-07-20}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/|title=अल्पायुमै बितिजाने यी पाँच गायक|work=नेपाल खवर|access-date=2017-08-08|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808235547/https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/}}&lt;/ref&gt;

पोखरेल बुटवलमी जन्म्या हुन् रे उन आफ्नो आमाबाबुसित हुर्किएता लै उन आफ्ना आफन्तको साथ जीवन बिताउन चाहन्थे। उनले ११ वर्षको उमेर देखिनै गीत गाउन शुरु अरेकन थ्याः। उनले आफ्नो आफन्तको माझ गीत गाउँदा उनअनले यक दिन यो ठूलो भएर नेपालको गायक बन्नेछ भन्ने कल्पना लै गरि सकेका थ्याः। पेखरेलले ''सुन मेरी मायालु'' बोलको गीत गाए पछा उक्त गीतले नेपाली सङ्गीत अनुयायी माझ निकै लोकप्रिय बन्या थ्या जसका कारण उन एक्कासी निकै प्रख्यात भया थ्याः। उक्त गीतको सार्वजनिकसँगै उनले नेपालका यक हिप-हप साङ्गीतिक समूह ''द युनिटि''का सदस्य बन्ने मौका पाएका थ्याः। समूहमी आवद्ध भए पछा उनले आफ्नो साङ्गीतिक कार्यकाललाई अझै बलियो रे बढावा दिन सुरु गरेका थ्याः।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://xnepalimuskan.blogspot.co.uk/2014/09/biography-of-cool-pokhrel.html|title=कुल पोखरेलको जानकारी|website=xnepalimuskan.blogspot.co.uk|access-date=2017-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sajha.com/sajha/html/index.cfm?threadid=17351|title=कुल पोखरेलको दु:खद घटना|website=साझा|access-date=2017-07-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rishab-coolnepali.blogspot.com/|title=कुल
पोखरेल |last=रिसव|date=2012-03-12|website=कुल पोखरेल|access-date=2017-07-20}}&lt;/ref&gt;

उन नेपाली रे विदेश सङ्गीत प्रेमीका माझ ''नेपालका पप राजा''का रुपमी परिचित थ्याः भने उनको मृत्युको खबर सुने पछा सारा नेपाली सङ्गीत जगतनै लामो समयसम्म शोक मग्न भयको थ्याो। कुल पोखरेलले आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमी निकै लोकप्रिय रे प्रख्यात गीतअन गाएका छन् जसमी- ''सुन मेरी मायालु'', बोलाउँदा खेरी बोल्दिनौँ, ''यसपालि दसैँमा'' रे ''मृत्युको चिहान'' पर्न आउँछन्। कुलले आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमी केही एल्बम लै सार्वजनिक अरेका थ्याः जुन निकै लोकप्रिय बनेको थ्यो। उनलाई अझै लै नेपाली पपको राजाको रुपमी सम्झना अरिन्छ भने उनलाई झिल्के बादल, सुगम पोखरेल, गिरीश खातीवाडा रे अन्य लोकप्रिय गायकअन द्वारा लै सम्झना अरिन्छ।  उनलाई पप सङ्गीत इतिहासको एक क्रान्तिकारी गायकको रूपमी मान्यता प्राप्त गरियाः छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com/2015/02/aama-cool-pokhrel-guitar-chords-tabs.html|title=आमा : कुल पोखरेलको गीत गाउने तरिका|last=|first=उज्वल|date=2015-02-10|website=आमा|access-date=2017-07-20|archive-date=2019-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104055600/http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com/2015/02/aama-cool-pokhrel-guitar-chords-tabs.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.npsongs.com/lyrics/Cool-Pokhrel/|title=कुल पोखरेलका गीतहरू|website=एनपी सङ|access-date=2017-07-20|archive-date=2017-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728062134/http://www.npsongs.com/lyrics/Cool-Pokhrel/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pahilopost.com/content/-26017|title=पाँच सेलिब्रिटी जसले आफ्नो मृत्यु आफै रोजे|website=पहिलो पोस्ट|access-date=2017-08-08}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

उनको पैलो गीत सुन मेरी मायालुको रेकर्डिङ पछा उनले सफलता हासिल अरेका थ्याः जुन नेपाली सङ्गीत प्रेमीमी माझ निकै लोकप्रिय बनेको थ्याो। उनले धेरै अन्य लोकप्रिय गीतअन जस्तै यसपालि दसैँ, आमा रे किन उदास जस्ता गीतअन गाएका थ्या रे सबै गीतको लोकप्रियता पछा उनलाई नेपाली पप राजाको उपाधि दिइएको थ्याो।&lt;ref&gt;{{cite web|title=कुल पोखरेलको जीवनी|url=http://www.xnepalimuskan.blogspot.com/2014/09/biography-of-cool-pokhrel.html|website=साइबर संसार|publisher=साइबर संसार|accessdate=14 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dhakatopi.com/cool-pokharel|title=कुल पोखरेल|access-date=2017-07-17|language=अङरेजी}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sajha.com/sajha/html/index.cfm?threadid=17351|title=कुल पोखरेलको दुःखद घटना|website=साझा|access-date=2017-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/Nepal/comments/5nxnc1/rumours_going_on_about_the_demise_of_anil/|title=यमबुद्धको घटना|website=रिडइट|language=en|access-date=2017-07-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com//.../yespali-dashain-ma-cool-pokhrel-guitar.html|title=नेपाली गीतर समिति|access-date=2017-07-20}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/|title=अल्पायुमै बितिजाने यी पाँच गायक|work=नेपाल खवर|access-date=2017-08-08|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808235547/https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/}}&lt;/ref&gt;
== व्यक्तिगत जीवन ==

कुल प्रसाद पोखरेलको जन्म २१ सेप्टेम्बर १९८१ मी नेपालको [[बुटवल]]मी भयाको थ्यो। उनको घर बुटवलबठे पोखरामी सरेको थ्यो रे उन पोखराको ज्ञान बाबू बोर्डिङमी अाफ्नो अध्यन गर्दै त्यहि विद्यालय बठे अाफ्नो [[एसएलसी]] उत्तीर्ण अरेका थ्याः। उनले अाफ्नो एसएलसी परिक्षा उत्तीर्ण अरे पछा उन पछा बुटवलमी सरेका थ्यो। उनले यक अन्तरबार्तामी अाँफुलाई मनपर्ने ठाउँ [[पोखरा]] हो भनी बताएका थ्या। उनले बुटवलमी अाए पछा व्यापार प्रशासनमी स्थातक डिप्लोमा गर्नका लागि [[लण्डन]] गएका थ्याः रे त्याँ उनले डिप्लोमा सके पछा उन उच्च शिक्षा हाँसिल गर्ने अमेरिका जाने भनेता लै अाफ्नो सङ्गीत कार्यकाल शुरु अर्न उन नेपालै फर्किएका थ्याः। उनले अाफ्ना पन पर्ने कलाकारअनरो नाउँ लिन पर्दा उनले बब डिलेन, [[कर्ट कोबेन]] रे [[झलकमान गन्धर्व]]को नाउँ विषेश गरि उच्चारण अर्ने गर्थे भने उन नेपाली चलचित्र हेर्न मन पराउँथे।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://baahrakhari.com/news-details/1090/|title=र, अस्ताए कुल|last=बाह्रखरी|work=बाह्रखरी|access-date=2017-08-08|language=नेपाली|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808233604/http://baahrakhari.com/news-details/1090/}}&lt;/ref&gt;

== कार्यकाल ==
===सन् २००० भन्दा पहिला===
कुल पोखेलले १९९९ मी आफुनो पैलो गीत (सुन मेरी मायालु) सँगै आफुनो सङ्गीतिक कार्यकाल शुरु अरेका थ्याः जुन गीतले सङ्गीत क्षेत्रमी तहल्का मच्चाएको थ्यो जसले गर्दा पोखरेललाई नेपालमी सबैभन्दा लोकप्रिय पप गायकको रूपमी चिनिन थालिएको थ्यो। उनले अाफ्नो पैलो एल्बमको रुपमी सुन मेरी मायालु सार्वजनिक अरेका थ्या जसले उच्च सफलता हाँसिल गरेको थ्यो। सुन मेरी मायालुको सफलता पछा उनले आफ्नो अर्को एल्बम आमा सार्वजनिक अरेका थ्या। एल्बमको गीत नेपाली सङ्गीत उद्योगमी उत्कृष्ट सङ्गीतको रुपमी प्रचलित भयो। उनले आफ्नो एल्बमको लागि गिरिश खतिवडा जस्ता अन्य कलाकारअनसित सहयोग गर्न शुरु अरेका थ्याः। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mczuworld.proboards.com/thread/137/popular-singer-music-composer-pokhrel|title=कुल पोखरेल|website=|access-date=2017-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|title=द युनिटि सनङ्गीतिक समूह|website=साइबर संसार|access-date=2017-07-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807235834/http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== मृत्युुको असर ===
उनको मृत्यु काठमाडौंको पटना अस्पतालमी भयाको थ्यो भने उनको मृत्यु पश्चात् सबै नेपाली सङ्गीत क्षेत्र रे सङ्गीत प्रेमीअन शोक मग्न भएका थ्याः। 
चिकित्सकका अनुसार उनको मृत्यु लागू अौषधिको अत्याधिक सेवनका कारण भयाको हो भन्ने कुरा पुष्टि अरेका थ्याः। उनलाई अहिले लै उनका अनुयायीअनले सम्झना गर्ने गर्छन्। उनको अन्तिम गीतको रुपमा सुनको बाला नामक गीत रेकर्ड भयाको थ्यो जसलाई हाल अभिनास घिसिङले प्रस्तुति दिने गर्छन्। उनको मृत्युको १५ बर्ष पछा यसपालि दसैँ बोलको गीतलाई झिल्के बादलले समायोजन अरेका थ्याः जसको फल स्वरूप बादलको निकै अालोचना गरियाः थ्यो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://songs.koshionline.com/yespali-dashain-by-jhilke-baadal-a-tribute-to-cool-pokhrel.html|title=यसपालि दसौँ|date=२०१६-१०-०९|work=नेपाली सङ|access-date=2017-07-20|language=अङरेजी|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807233657/https://songs.koshionline.com/yespali-dashain-by-jhilke-baadal-a-tribute-to-cool-pokhrel.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nepalipatra.com/news/trend/suicide/17995|title=यी हुन् आत्महत्या गरेका चर्चित नेपाली कलाकारअन|website=नेपाली पात्रो|access-date=2017-08-08}}&lt;/ref&gt;

=== साङ्गीतिक शैली ===
कुलले प्राय आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमी [[पप सङ्गीत]] गाएका छन् भने उन द युनिटिमी छँदा [[गिरिश खतिवडा]]सित केही हिप-हप सङ्गीत लै रेकर्ड गराया छन्। उनले प्राय सङ्गीतअनाी आफुनो जीवनमी अाएका वाधा, परिस्थिति रे समस्यअन समट्दै गीतअन गाएको पाईन्छ। उनले अाफ्नो परिवारको लागि लै गीत गाएका छन् भने उनले विषेश गरि अाफ्नो आमालाई सम्झँदै यक आमा बोल गरेको गीत रे एल्बम लै सार्वजनिक गरेका थ्याः जुन उनको सङ्गीत कार्यकालको एकदमै लोकप्रिय एल्बम बन्न सफल भयाको थ्यो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|title=द युनिटि साङ्गीतिक समूह|website=साइबर संसार|access-date=२०१७-०७-२०|archive-date=2020-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909185010/http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== साङ्गीतिक सङ्गालो ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |शीर्षक
! scope=&quot;col&quot; |वर्ष
|-
! scope=&quot;row&quot; |''सुन मेरी मायालु''
|१९९९
|-
! scope=&quot;row&quot; |''अामा''
|२०००
|-
! scope=&quot;row&quot; |हुन्न र
|२००२
|}

''सुन मेरी मायालु'' बोलको गीत उन रो प्रेम जीवन रे विद्यालय प्रेम जीवनको बारेमी रेकर्ड गरियाः थ्यो रे यै एल्बममी समावेश गीतअन ''जाँदै छु म'' रे ''स्कुल'' जस्ता एकल गीतअन लै समावेश गरियाः छ जुन सङ्गीत जगतमी निकै प्रख्यात गीत मानिन्छन्। उनको पहिलो एल्बम रे गीतअन सार्वजनिक भएको यक वर्ष पछा उनले अर्को एल्बम ''आमा''को रेकर्डिङ अरेका थ्याः जुन उनको परिवार रे विषेश गरि आमाका लागि लेखेका थ्या। आमा एल्बमका गीतअन लै निकै प्रख्यात भएका थ्यो। उनले गाएको गीत आमा निकै श्रोताका माझ लोकप्रिय बन्यो रे त्यस गीतका कारण उनलाई युवा सङ्गीत प्रेमीअनले पछ्याउन लागेका थ्याः। उनले आमा नामक एल्बमको सार्वजनिक पछा ''हुन्न र'' एल्बमको रेकर्डिङ अर्न शुरु अरेका थ्याः भने एल्बमको शीर्षकको गीत सार्वजनिक भए पछा उक्त गीत निकै लोकप्रिय बन्या थ्यो भने उक्त एल्बमलाई म्युजिक नेपालले उत्पादन गरेको थ्यो। उनको अन्तिम एल्बम ''हुन्न र''को रेकर्डिङ सन् २००४ मी समाप्त भएको थ्यो भने उनको मृत्युका कारण एल्बम सार्वजनिक हुन सकेन। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/ghatnabichar1/posts/382801772055476|title=घटना विचार|website=फेसबुक|language=अङरेजी|access-date=2017-08-08}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यु ==
कुल पोखरेलको मृत्युको कारण अझै लै यक रहस्यको रुपमी रह्याको छ भने उनको मृत्यु हुन भन्दा अघि उनले लागू औषधिको अत्याधिक सेवन अरेका थ्याः रे आत्महत्या गरेको कुरा सार्वजनिक गरियः थ्यो। उनको मृत्यु पछा उनका साथि गायक झिल्के बादलले उनको सम्झनामी ''यसपालि दसैँमा'' बोलको गीत सार्वजनिक अरेका थ्या। उनको मृत्यु पछा उनलाई पप को राजा को रूपमी अङ्कित गरियाः थ्यो। अन्य प्रसिद्ध सङ्गीतकारअन जस्तै सुगम पोखरेल, झिल्के बादल, द युनिटि साङ्गीतिक समूह अादिले अहिले लै उनअनको प्रत्येक्ष प्रस्तुति दिँदा कुललाई सम्झने गर्छन्। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.last.fm/music/COOL+POKHREL/+wiki|title=कुल पोखरेलको जीवनी|website=लाष्ट डट एफएम|language=अङरेजी|access-date=2017-07-17}}&lt;/ref&gt;

'''कुल पोखरेलका लागि गाइएका गीतअन'''
[[File:Cool Pokhrel With His Buddies.jpg|thumb|कुल पोखरेल उनका साथिसित]]
* ट्रिब्युट - द युनिटि
* यसपालि दसैँमा - झिल्के बादल
* मिस यु कुल
[[File:Cool Pokhrel 1.jpg|thumb|कुल पोखरेलको यक तस्वीर]]

== गीतअन ==
* यसपालि दसैँमा
* आमा
* जानुछ मलाई
* यो यी यो यो
* सुन मेरी मायालु
* हुन्न र
* भनेथ्यौ भनौँला
* किन उदास
* बोलाउँदा पनि बोल्दिनैँ
* नेपाली जीवन

== सन्दर्भअन ==
{{टिप्पणीसूची}}

[[श्रेणी:जीवनी]]</text>
      <sha1>c5z3f802jguvmfhnnh3iadnr3vgrr2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17879</id>
    <revision>
      <id>268265</id>
      <parentid>266160</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T02:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>4668</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>268265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20911" sha1="izcuxuulfvdsb3npieo3jfnql0lfio4" xml:space="preserve">{{Infobox football league season
|competition=[[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग]]
|winners= [[रानी पोखरी कर्नर टिम]]
|promoted=
|relegated=
|matches=36
|total goals=113
|league topscorer=दर्शन गुरुङ &lt;br&gt; (९ गोल)
|highest attendance=
|lowest attendance=
|average attendance=
|prevseason=[[ सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७३|२०७३]]
|nextseason=
|season=२०७५}}

'''सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग''' नेपालको दोस्रो दर्जाको राष्ट्रिय फुटबल लिग हो जसलाई २५ माघ २०७५ बठेइ फाल्गुन २१, २०७५ सम्म आयोजना गरिया थ्यो। यै माइ बि डिभिजन माइ समावेश क्लबअनले सहभागीता जनाया थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/4490|title=सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग सुरु|website=[[गोल नेपाल डटकम|गोल नेपाल]]|access-date=२०१९-०१-०६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jaljalakhabar.com/2019/02/92784/|title=‘बि’ डिभिजन लिग आजदेखि शुरु हुँदै|website=जलजला खबर|access-date=१३ जेठ २०७६}}&lt;/ref&gt; यै लिग माइ पदोन्नति रे पदघट राखिया थिएन वा यैको विजेता रे उप-विजेता [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|ए-डिभिजन लिग]] माइ पदोन्नति भया थिएनन् रे अन्तिमका दुई क्लबअन लै [[सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग|सी-डिभिजन लिग]] माइ पदघट भया थिएनन् तथापि अङ्कको आधार माइ अन्तिम माइ रह्या क्लबअनको भणे अर्को संस्करण माइ एक अङ्क घटाउने निर्णय गरिया थ्यो।
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/48489|title=घटुवा-बढुवा बिनाको बी डिभिजन शुक्रबारदेखि, विजेतालाई ८ लाख|date=२४ माघ २०७५|website=हाम्रो खेलकुद|language=नेपाली माइ|access-date=२०७५-०२-१३|archive-date=2019-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180057/https://www.hamrokhelkud.com/football/48489|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

लिगको अन्तिम खेल माइ [[रानी पोखरी कर्नर टिम]]ले श्री भगवती युवा क्लबलाई १–० गोल अन्तरले पराजित गर्दै उपाधि हात पार्‍या थ्यो। तर, पदोन्नति विनाको लिग भया कारन रानी पोखरी कर्नर टिम विजेता भएता पनि ‘ए’ डिभिजनमा उक्लन सक्या थिएन। उपाधिसँगै रानी पोखरी कर्नर टिमले ८ लाख रूपैयाँ हात पार्‍या थ्यो भणे उप विजेता बनेको श्री भगवतीले ५ लाख रुपैया प्राप्त गर्‍या थ्यो। तेस्रो टुसाल युवा क्लबले ३ लाख र सातदोबाटो युवा क्लबले २ लाख रुपैया हात परेका थिए। विजयी टोली तथा खेलाडीअनलाई [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]]का अध्यक्ष कर्माछिरिङ शेर्पा लगायतले पुरस्कृत गर्‍या थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/49562|title=आरसिटी ‘बी’ डिभिजन लिग विजेता|author=|date=मङ्गलबार, फाल्गुन २१, २०७५|work=हाम्रो खेलकुद|accessdate=१३ जेठ २०७६|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528071931/https://www.hamrokhelkud.com/football/49562|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== टोलीहरू ==
यै संस्करणको बि-डिभिजन लिग माइ जम्मा १२ टोलअनले सहभागी जनाया थिए जस माइ १० वटा टोलीअन [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|२०७३ संस्करण]]का थिए भने दुई टोली [[सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग]] बठेइ पदोन्नति भई आया थिए।

=== टोली माइ परिवर्तन ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!पदोन्नति
[[सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग २०७३|सी-डिभिजन लिग]]बाट
!पदघट
[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५|ए-डिभिजन लिग २०७५]]बाट
!पदघट
[[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७३|बि-डिभिजन लिग २०७३]]बाट
|-
|श्री भगवती क्लब&lt;br /&gt;झाम्सीखेल युवा क्लब
|[[च्यासल युथ क्लब]]&lt;br /&gt;[[न्यू रोड टिम]]
|सामाजिक युवा क्लब&lt;br /&gt;महावीर युवा क्लब
|}

=== स्थान ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!टोली
!स्थान
!अघिल्लो संस्करण
|-
|नयाँबस्ती युवा क्लब
|[[गोकर्णेश्वर]], [[काठमाण्डौ जिल्ला|काठमाण्डौ]]
|१२अौँ
|-
|बाँसबारी क्लब
| rowspan=&quot;3&quot; |[[काठमाण्डौ]], [[काठमाण्डौ जिल्ला|काठमाण्डौ]]
|९अौँ
|-
|[[रानी पोखरी कर्नर टिम]]
|तेस्रा
|-
|श्री कुमारी क्लब
|पाँचौ
|-
|मध्यपुर युवा सङ्घ
|मध्यपुर ठिमी, [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]
|११अौँ
|-
|[[ब्वाइज युनियन क्लब]]
| rowspan=&quot;6&quot; |[[ललितपुर]], [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]
|८अौँ
|-
|झाम्सीखेल युवा क्लब
|उप-विजेता ([[सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग २०७३|सी-डिभिजन लिग २०७३]])
|-
|खुमलटार युवा क्लब
|७अौँ
|-
|पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब
|छैटौं
|-
|सातदोबाटो युवा क्लब
|चौंथा
|-
|टुसल युवा क्लब
|दशौं
|-
|श्री भगवती क्लब
|[[टोखा]], [[काठमाण्डौ जिल्ला|काठमाण्डौ]]
|विजेता ([[सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग २०७३|सी-डिभिजन २०७३]])
|}

=== प्रशिक्षक रे बर्दी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!टोली
!प्रमुख प्रशिक्षक
!कप्तान
!जर्सी प्रायोजक
|-
|नयाँबस्ती युवा क्लब
|
|
|
|-
|बाँसबारी क्लब
|
|
|स्पार्क हेल्थ होम अस्पताल&lt;ref&gt;{{cite web |title=स्पार्क हेल्थ होम - बाँसबारी युवा क्लबको जर्सी प्रायोजक |url=https://thehimalayantimes.com/sports/spark-hospital-to-sponsor-bansbari-youth-club/ |publisher=द हिमालयन टाइम्स |accessdate=१० फेब्रुअरी २०१९ |date=१३ जेठ २०७६}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[रानी पोखरी कर्नर टिम]]
|बैजु कपाली&lt;ref name=&quot;awards&quot;/&gt;
|
|
|-
|श्री कुमारी क्लब
|
|
|मेगा बेङ्क नेपाल लिमिटेड
|-
|मध्यपुर युवा सङ्घ
|
|
|
|-
|[[ब्वाइज युनियन क्लब]]
|
|
|डिभाइन वाइन्स&lt;ref&gt;{{cite web |title=ब्वाइज युनियनको शीर्षक प्रायोजक |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2019-02-05/boys-union-rope-in-title-sponsor.html |publisher=द काठमाण्डौ पोष्ट |accessdate=१० फेब्रुअरी २०१९ |date=५ फेब्रुअरी २०१९}}&lt;/ref&gt;
|-
|झाम्सीखेल युवा क्लब
|
|
|
|-
|खुमलटार युवा क्लब
|
|
|रूस्लान भोड्का&lt;ref&gt;{{cite web |title=खुमलटार युवा क्लब |url=https://goalnepal.com/club/49 |publisher=गोल नेपाल |accessdate=१३ जेठ २०७६}}&lt;/ref&gt;
|-
|पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब
|
|
|
|-
|सातदोबाटो युवा क्लब
|
|
|रूस्लान भोड्का&lt;ref&gt;{{cite web |title=प्रायोजक |url=https://the-anfa.com/newsDetail?id=140 |publisher=[[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] |accessdate=१८ फेब्रुअरी २०१९ |date=१३ जेठ २०७६ |archive-date=2019-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216094156/https://the-anfa.com/newsDetail?id=140 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|टुसल युवा क्लब
|
|
|
|-
|श्री भगवती क्लब
|
|
|
|}

== प्रथम चरण ==

=== समूह क ===
{{#invoke:Sports table
|main
|style=WDL
|update=पूर्ण
|source=[https://goalnepal.com/tournament/31 गोल नेपाल]
|team5=BUC|team3=JHA|team6=NAY|team2=RCT|team1=SAT|team4=SKC
|result1=Q|result2=Q
|win_BUC=1|draw_BUC=2|loss_BUC=2|gf_BUC=3|ga_BUC=5|status_BUC=
|win_JHA=2|draw_JHA=1|loss_JHA=2|gf_JHA=4|ga_JHA=5|status_JHA=
|win_NAY=1|draw_NAY=1|loss_NAY=3|gf_NAY=4|ga_NAY=8|status_NAY=
|win_RCT=2|draw_RCT=2|loss_RCT=1|gf_RCT=8|ga_RCT=6|status_RCT=
|win_SAT=3|draw_SAT=2|loss_SAT=0|gf_SAT=8|ga_SAT=4|status_SAT=
|win_SKC=2|draw_SKC=0|loss_SKC=3|gf_SKC=8|ga_SKC=7|status_SKC=
|name_BUC=[[ब्वाइज युनियन क्लब]]|name_JHA=झाम्सीखेल युवा क्लब|name_NAY=नयाँबस्ती युवा क्लब|name_RCT=[[रानी पोखरी कर्नर टिम]]|name_SAT=सातदोबाटो युवा क्लब |name_SKC=श्री कुमारी क्लब
|res_col_header=Q
|col_Q=green1
|text_Q=Advance to [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७५#अन्तिम चरण|अन्तिम चरण]]
|class_rules=१) अङ्क; २) गोल अन्तर; ३) एकल प्रतिस्पर्धा}}

=== समूह ख ===
{{#invoke:Sports table
|main
|style=WDL
|update=पूर्ण
|source=[https://goalnepal.com/tournament/31 गोल नेपाल]
|team6=BAN|team5=KHU|team4=MYA|team3=PUL|team2=SBH|team1=TUS
|result1=Q|result2=Q
|win_BAN=0|draw_BAN=2|loss_BAN=3|gf_BAN=6|ga_BAN=10|status_BAN=
|win_KHU=2|draw_KHU=0|loss_KHU=3|gf_KHU=10|ga_KHU=17|status_KHU=
|win_MYA=2|draw_MYA=0|loss_MYA=3|gf_MYA=6|ga_MYA=8|status_MYA=
|win_PUL=2|draw_PUL=1|loss_PUL=2|gf_PUL=8|ga_PUL=13|status_PUL=
|win_SBH=3|draw_SBH=1|loss_SBH=1|gf_SBH=16|ga_SBH=4|status_SBH=
|win_TUS=3|draw_TUS=2|loss_TUS=0|gf_TUS=13|ga_TUS=7|status_TUS=
|name_BAN=बाँसबारी क्लब |name_KHU=खुमलटार युवा क्लब |name_MYA=मध्यपुर युवा सङ्घ |name_PUL=पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब|name_SBH=श्री भगवती क्लब|name_TUS=टुसल युवा क्लब
|res_col_header=Q
|col_Q=green1|text_Q= [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७५#अन्तिम चरण|अन्तिम चरण]]मा प्रवेश
|class_rules=१) अङ्क; २) गोल अन्तर; ३) एकल प्रतिस्पर्धा}}

=== समूह ख ===
{{#invoke:Sports table
|main
|style=WDL
|update=पूर्ण
|source=[https://goalnepal.com/tournament/31 गोल नेपाल]
|team6=BAN|team5=KHU|team4=MYA|team3=PUL|team2=SBH|team1=TUS
|result1=Q|result2=Q
|win_BAN=0|draw_BAN=2|loss_BAN=3|gf_BAN=6|ga_BAN=10|status_BAN=
|win_KHU=2|draw_KHU=0|loss_KHU=3|gf_KHU=10|ga_KHU=17|status_KHU=
|win_MYA=2|draw_MYA=0|loss_MYA=3|gf_MYA=6|ga_MYA=8|status_MYA=
|win_PUL=2|draw_PUL=1|loss_PUL=2|gf_PUL=8|ga_PUL=13|status_PUL=
|win_SBH=3|draw_SBH=1|loss_SBH=1|gf_SBH=16|ga_SBH=4|status_SBH=
|win_TUS=3|draw_TUS=2|loss_TUS=0|gf_TUS=13|ga_TUS=7|status_TUS=
|name_BAN=बाँसबारी क्लब|name_KHU=खुमलटार युवा क्लब|name_MYA=मध्यपुर युवा सङ्घ|name_PUL=पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब|name_SBH=श्री 
भगवती क्लब|name_TUS=टुसल युवा क्लब
|res_col_header=Q
|col_Q=green1|text_Q= [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७५#अन्तिम चरण|अन्तिम चरण]]मा प्रवेश
|class_rules=१) अङ्क; २) गोल अन्तर; ३) एकल प्रतिस्पर्धा}}

== अन्तिम चरण ==
{{#invoke:Sports table
|main
|style=WDL
|update=पूर्ण
|source=[https://goalnepal.com/tournament/31 गोल नेपाल]
|team4=A1|team3=B1|team1=A2|team2=B2
|win_A1=0|draw_A1=0|loss_A1=3|gf_A1=4|ga_A1=8|status_A1=
|win_B1=1|draw_B1=0|loss_B1=2|gf_B1=4|ga_B1=6|status_B1=
|win_A2=3|draw_A2=0|loss_A2=0|gf_A2=5|ga_A2=1|status_A2=
|win_B2=2|draw_B2=0|loss_B2=1|gf_B2=7|ga_B2=5|status_B2=
|name_A1=सातदोबाटो युवा क्लब|name_B1=टुसल युवा क्लब|name_A2=[[रानी पोखरी कर्नर टिम]]|name_B2=श्री भगवती क्लब
|res_col_header=Q
|col_PRO=green1|text_PRO=Promotion to [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]
|class_rules=१) अङ्क; २) गोल अन्तर; ३) एकल प्रतिस्पर्धा}}

== संस्करण तथ्याङ्क ==
{{updated|३० मार्च २०१९}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://goalnepal.com/tournament/31|accessdate=१३ जेठ २०७६|title=बि डिभिजन लिग २०७५|archive-date=2019-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209123952/https://goalnepal.com/tournament/31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== सर्वाधिक गोलकर्ता ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!पद
!खेलाडी
!टोली
!गोल
|-
|१
|दर्शन गुरुङ 
|श्री भगवती क्लब
|९
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२
|एलोन राई
|टुसल युवा क्लब
| rowspan=&quot;2&quot; |५
|-
|टिकाराज गुरुङ 
|पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |३
|मोहन थापा मगर
|श्री भगवती क्लब
| rowspan=&quot;2&quot; |४
|-
|संसार नन्द पलाञ्चोक
|[[रानी पोखरी कर्नर टिम]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |४
|सविन केसी
|खुमलटार युवा क्लब
| rowspan=&quot;5&quot; |३
|-
|उनम बुढाथोकी
|[[रानी पोखरी कर्नर टिम]]
|-
|कार्लोस बखरिया
|श्री भगवती क्लब
|-
|करण रावत
| rowspan=&quot;2&quot; |टुसल युवा क्लब
|-
|मनिष सेढाई
|}

=== ह्याट्रिक ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!खेलाडी
!का लागि
!विरुद्ध
!नतिजा
!मिती
!स्रोत
|-
|एलोन राई
|टुसल युवा क्लब
|खुमलटार युवा क्लब
|७–२
|१५ फेब्रुअरी २०१९
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://the-anfa.com/newsDetail?id=140|title=एन्फा समाचार विवरण|website=द एन्फा क्लब|access-date=१३ जेठ २०७५|archive-date=2019-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216094156/https://the-anfa.com/newsDetail?id=140|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|दर्शन गुरुङ
|श्री भगवती क्लब
|पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब
|६–०
|१८ फेब्रुअरी २१९
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/5024|title=सहिद स्मारक बि डिभिजन लिग: श्री भगवती क्लब|website=[[गोल नेपाल डटकम|गोल नेपाल]]|access-date=१३ जेठ २०७६}}&lt;/ref&gt;
|-
|मोहन थापा मगर
|श्री भगवती क्लब
|सातदोबाटो युवा क्लब
|४–३
|१ मार्च २०१९
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/5188|title=सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग: श्री भगवती विजयी|website=[[गोल नेपाल डटकम|गोल नेपाल]]|access-date=१३ जेठ २०७६}}&lt;/ref&gt;
|}

== व्यक्तिगत पुरस्कार ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!पुरस्कार
!विजेता&lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/5259|title=बि-डिभिजन लिगमा विरेन्द्र लिम्बू उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिका खेलाडी हुन सफल|website=गोल नेपाल|access-date=१३ जेठ २०७६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/7814/2019-03-06|title=आरसिटी ‘बी’ डिभिजन विजेता|author=|date=२०७५ फाल्गुण २२ बुधबार ११:३६:००|work=नयाँ पत्रिका|accessdate=१३ जेठ २०७६|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528073231/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/7814/2019-03-06|archive-date=2019-05-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!क्लब
|-
|उत्कृष्ट प्रशिक्षक
|बैजु कपाली
|[[रानी पोखरी कर्नर टिम]]
|-
|उत्कृष्ट गोलरक्षक
|विनोद सोडारी
|टुसल युवा क्लब
|-
|उत्कृष्ट रक्षापङ्क्तिका खेलाडी
|लोकेन्द्र बहादुर कार्की
|[[रानी पोखरी कर्नर टिम]]
|-
|उत्कृष्ट मध्यपङ्क्तिका खेलाडी
|दर्शन गुरुङ
|श्री भगवती क्लब
|-
|उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिका खेलाडी
|विरेन्द्र लिम्बू
|सातदोबाटो युवा क्लब
|}

== सन्दर्भ सामग्रीअन ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाइल्ला सूत्रहरू ==
{{नेपाली फुटबल प्रतियोगिताअन}}
[[श्रेणी:सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग]]
[[श्रेणी:नेपाली फुटबल प्रतियोगिताअन]]</text>
      <sha1>izcuxuulfvdsb3npieo3jfnql0lfio4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता कुरणि:Nóra Pucneiner</title>
    <ns>3</ns>
    <id>21597</id>
    <revision>
      <id>268258</id>
      <parentid>252807</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T19:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anonuser4</username>
        <id>8642</id>
      </contributor>
      <comment>पृष्ठ खाली गरीयो</comment>
      <origin>268258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>268260</id>
      <parentid>268258</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T19:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anonuser4</username>
        <id>8642</id>
      </contributor>
      <origin>268260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="r0er2kd4h2c5ekux12pat96vsxwh4kg" xml:space="preserve">{{Delete|Impersonation}}</text>
      <sha1>r0er2kd4h2c5ekux12pat96vsxwh4kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता कुरणि:Anonuser4</title>
    <ns>3</ns>
    <id>26702</id>
    <revision>
      <id>268259</id>
      <timestamp>2026-10-06T19:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>डोटेली विकिपिडिया स्वागतम</username>
        <id>800</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नौला प्रयोगकर्ताअनाः वार्ता पन्नामी [[Template:Welcome|स्वागतम रैबार]] पठाइयो:</comment>
      <origin>268259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="448" sha1="8im1u8hi9r4h60kwxl1t9ql7yeb6yaa" xml:space="preserve">{{ढाँचा:स्वागतम|name=Anonuser4}}

-- [[प्रयोगकर्ता:डोटेली विकिपिडिया स्वागतम|डोटेली विकिपिडिया स्वागतम]] ([[प्रयोगकर्ता कुरणि:डोटेली विकिपिडिया स्वागतम|कुरडी]]) ०१:२६, ७ अक्टोबर २०२६ (+0545)</text>
      <sha1>8im1u8hi9r4h60kwxl1t9ql7yeb6yaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सान्टियागो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26703</id>
    <revision>
      <id>268268</id>
      <timestamp>2026-10-07T06:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janak Bhatta</username>
        <id>18</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ लेख</comment>
      <origin>268268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3849" sha1="s68x2fy61t83n9rc2jzl8c6i7hf5d2f" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
 | name                         = {{raise|0.2em|{{PAGENAME}}}}
 | native_name                  = 
 |official_name                = 
 |settlement_type              = [[महानगर|मेट्रोपोलिस]]
 | image_skyline                = Santiago de chile collage.png
 | image_caption                = 
 | image_flag                   = Flag of Santiago, Chile.svg
 | image_blank_emblem           = Escudo de Santiago (Chile).svg
 | blank_emblem_type            = 
 | blank_emblem_size            = 115px
 | image_seal                   = 
 | seal_size                    = 100px
 | seal_link                    = 
 | image_shield                 =
 | image_map                          = 
 | map_caption                  = 
 | coordinates_display          = 
 | coordinates_region           = 
 | coordinates_type             = 
 | subdivision_type             = 
 | subdivision_name             = 
 | subdivision_type1 = 
 | subdivision_name1 = 
 | subdivision_type2 = 
 | subdivision_name2 = 
 | established_title            =
 | established_date             =
 | parts_type                   = 
 | parts                        = 
 | government_type              = 
 | leader_title                 = राजधानी
 | leader_name                  = {{PAGENAME}}
 | leader_title1 = 
 | leader_name1 = {{PAGENAME}}
 | area_total_km2               = 
 | area_land_km2                =
 | area_water_km2               =
 | area_water_percent           = 
 | area_metro_km2               = 
 | area_rank                    = 
 | elevation_m                  =
 | population_demonym           = 
 | population_as_of             = २०१५
 | population_footnotes         = 
 | population_total             = ६,१५८,०८०
 | population_density_km2       = 
 | population_density_metro_km2 = 
 | population_metro             = 
 | population_blank1_title      = 
 | population_note              = 
 | population_blank1 = 
 | timezone                     = 
 | utc_offset                   = 
 | postal_code_type             = 
 | postal_code                  = 
 | area_code                    =
 | anthem                       = 
 | blank_name_sec2  = 
 | blank_info_sec2  = 
 | blank1_name_sec2 = 
 | blank1_info_sec2 = 
 | blank2_name_sec2 = 
 | blank2_info_sec2 = 
 | blank3_name_sec2 =
 | blank3_info_sec2 =
 | website                      = 
 | footnotes                    =
}}
'''सान्टियागो''' ({{lang-en|Santiago}}, {{IPA-es|sanˈtjaɣo ðe ˈtʃile||StgoEsp.ogg}}) चिलीको राजधानी तथा सब है ठूलो शहर हो । सान्टियागो आकर्षक क्षेत्रअन को केन्द्रीय बिन्दु हो। याँबठे केवल ६० किलोमिटर टाढा मुख्य दक्षिण अमेरिकी स्की केन्द्रअन छन् रे प्रशान्त सागरका सुन्दर समुद्र तटअन उत्तरपश्चिममी एक घण्टाको ड्राइभ अरेपछा आउँनान् ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.geographia.com/chile/santiago/index.htm|title=सान्टियागो परिचय|accessdate=2019-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203202048/http://www.geographia.com/chile/santiago/index.htm|archive-date=2019-02-03}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:Santiago desde el mirador del Cerro Santa Lucía - 01.JPG|350px|thumb|सान्टियागोको दृष्य]]

==सन्दर्भ सामग्रीअन==
{{reflist}}

==भाइरा लिङ्कअन==


[[श्रेणी:चिली]]
[[श्रेणी:राजधानी सहरअन]]</text>
      <sha1>s68x2fy61t83n9rc2jzl8c6i7hf5d2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाँचा:IPA-es</title>
    <ns>10</ns>
    <id>26704</id>
    <revision>
      <id>268269</id>
      <timestamp>2026-10-07T06:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janak Bhatta</username>
        <id>18</id>
      </contributor>
      <comment>ढाँचा‌ +</comment>
      <origin>268269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="452" sha1="sffuvrgu1mgdn3c047q0o76rg8xfhx2" xml:space="preserve">&lt;onlyinclude&gt;&lt;small&gt;{{#switch: {{{2}}}|IPA=आइपिए:&amp;nbsp;|lang=स्पेनी:&amp;nbsp;|pron=उच्चारण हुने&amp;nbsp;|local=स्थानीयस्तरमा&amp;nbsp;|am=अमेरिकी स्पेनी:&amp;nbsp;|=|स्पेनी उच्चारण:&amp;nbsp;}}&lt;/small&gt;{{IPA|[[:en:Help:IPA/Spanish|[{{{1}}}]]]}}{{#if:{{{3|}}}|{{IPA audio link|{{{3}}} }} }}&lt;/onlyinclude&gt;
&lt;noinclude&gt;{{कागजात}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sffuvrgu1mgdn3c047q0o76rg8xfhx2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>