नाना पाटेकर

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="dty">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपिडिया</sitename>
    <dbname>dtywiki</dbname>
    <base>https://dty.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">बिशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">कुरणि</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">प्रयोगकर्ता</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">प्रयोगकर्ता कुरणि</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपिडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपिडिया वार्ता</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र कुरणि</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकि</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकि कुरणि</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ढाँचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ढाँचा कुरणि</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">मद्दत</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">मद्दत कुरणि</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">श्रेणी</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">श्रेणी कुरणि</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">मोड्युल</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">मोड्युल कुरणि</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>नाना पाटेकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1410</id>
    <revision>
      <id>268271</id>
      <parentid>142380</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T07:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ramesh Deuba</username>
        <id>3534</id>
      </contributor>
      <comment>सुधार गरियो</comment>
      <origin>268271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21845" sha1="81vrarkf43ry6utm5n3mceq0rnoi35s" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = नाना पाटेकर
| image              = Nana Patekar 2025.jpg
| caption            = सन् २०२५ मी पाटेकर
| birth_name         = विश्वनाथ पाटेकर
| birth_date         = १ जनवरी १९५१
| birth_place        = [[मुरुड-जञ्जिरा]], बम्बई राज्य, भारत
| death_date         = {{Death date and age|2026|10|08|1951|01|01|df=y}}
| death_place        = [[डोना पाउला]], पणजी, गोवा, भारत
| education          = [[सर जे. जे. इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड आर्ट्स]]
| occupation         = {{hlist|अभिनेता|पटकथा लेखक|फिल्म निर्माता|सेना अधिकारी}}
| years_active       = १९७८–२०२६
| works              = [[नाना पाटेकरको फिल्मोग्राफी|पूरा सूची]]
| organization       = [[नाम फाउन्डेसन]]
| spouse             = {{marriage|नीलकान्ति पाटेकर|1978}}
| children           = २
| awards             = [[पद्मश्री]] (२०१३)
}}
'''विश्वनाथ पाटेकर''' (१ जनवरी १९५१ – ८ अक्टोबर २०२६), [[नाना पाटेकर]] नामले परिचित, मुख्यतः [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] रे [[मराठी भाषा|मराठी चलचित्र]]मी कार्यरत भारतीय अभिनेता तथा चलचित्र निर्माता थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/story/actor-nana-patekar-dies-at-hospital-in-goa-he-was-75-3012093-2026-10-08|title=Actor Nana Patekar dies at hospital in Goa. He was 75|first=|date=8 October 2026|website=India Today}}&lt;/ref&gt; [[भारतीय सिनेमा]]का महान् तथा प्रभावशाली अभिनेताहरूमध्ये एक मानिने पाटेकरले आफ्नो अभिनयका लागि तीन [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]], चार [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], दुई [[महाराष्ट्र राज्य चलचित्र पुरस्कार]] तथा [[फिल्मफेयर पुरस्कार मराठी]] प्राप्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mojib |first=Syed Ayan |date=2025-01-14 |title=Actor Profiles - Nana Patekar |url=https://www.outlookindia.com/entertainment-spotlight/profiles/nana-patekar |access-date=2026-02-28 |website=Outlook India |language=en}}&lt;/ref&gt; चलचित्र तथा कलाक्षेत्रमी पुर्‍याएको योगदानका लागि उनलाई सन् २०१३ मी [[पद्मश्री]] पुरस्कारबाटी  सम्मानित गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Nana Patekar: News, Movies, Photos, Videos &amp; Updates |url=https://indianexpress.com/about/nana-patekar/ |access-date=2026-02-28 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

सन् १९७८ मी नाटकप्रधान चलचित्र ''[[गमन]]'' बाटी बलिउडमी अभिनय यात्रा सुरु गरेपछि,&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;/&gt; पाटेकरले केही [[मराठी भाषा|मराठी]] तथा बलिउडका चलचित्रमी अभिनय गरे। सन् १९८८ मी [[अकादमी पुरस्कार|अकादमी पुरस्कारका लागि मनोनित]] ''[[सलाम बम्बे]]'' मी अभिनय गरेपछि उनले अपराधप्रधान चलचित्र ''[[परिन्दा]]'' (१९८९) मी गरेको अभिनयका लागि [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] रे [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरे। त्यसपछि उनले आफ्नो निर्देशनमी पहिलो चलचित्र ''[[प्रहार: द फाइनल अट्याक]]'' (१९९१) निर्माण तथा निर्देशन गरे।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Press Trust of India |title=Nana Patekar making biopic on social worker Baba Amte |url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/nana-patekar-making-biopic-on-social-worker-baba-amte-114112500930_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816224048/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/nana-patekar-making-biopic-on-social-worker-baba-amte-114112500930_1.html |archive-date=2016-08-16 |access-date=2026-02-28 |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

सन् १९९० को दशकमी पाटेकरले व्यावसायिक रूपमी सफल तथा समीक्षकबाटी प्रशंसित थुप्रै चलचित्रमी अभिनय गरे। तीमध्ये ''[[राजु बन गया जेन्टलम्यान]]'' (१९९२), ''[[अङ्गार (१९९२ चलचित्र)|अङ्गार]]'' (१९९२), जसका लागि उनले [[नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट खलनायक पुरस्कार]] प्राप्त गरे; ''[[तिरङ्गा (चलचित्र)|तिरङ्गा]]'' (१९९३) रे ''[[क्रान्तिवीर]]'' (१९९४) प्रमुख छन्। ''क्रान्तिवीर'' का लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] रे [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरे। ''[[अग्नि साक्षी (१९९६ चलचित्र)|अग्नि साक्षी]]'' (१९९६) मी उनको अभिनयले थप प्रशंसा प्राप्त गर्‍यो, जसका लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] दोस्रोपटक प्राप्त गरे। त्यसै वर्ष उनले ''[[खामोशी: द म्युजिकल]]'' मी पनि अभिनय गरे।

सन् २००० को दशकको प्रारम्भमी उनले ''[[शक्ति: द पावर]]'' (२००२), ''[[अब तक छप्पन]]'' (२००४) रे ''[[अपहरण]]'' (२००५) मी गरेको अभिनयका लागि प्रशंसा प्राप्त गरे। ''अपहरण'' बाटी उनले [[नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|उत्कृष्ट खलनायकका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] दोस्रोपटक प्राप्त गरे। उनले ''[[ट्याक्सी नं. ९२११]]'' (२००६) मी पनि अभिनय गरे।

पाटेकरले हास्यप्रधान चलचित्र ''[[वेलकम (२००७ चलचित्र)|वेलकम]]'' (२००७) रे यसको सिक्वेल ''[[वेलकम ब्याक (चलचित्र)|वेलकम ब्याक]]'' (२०१५) मी असल हृदय भएको गुण्डा उदय शेट्टीको भूमिका निर्वाह गरेपछि व्यापक प्रशंसा प्राप्त गरे। उनले राजनीतिक थ्रिलर ''[[राजनीति]]'' (२०१०) मी एक राजनीतिज्ञको भूमिका पनि निर्वाह गरे। सन् २०१६ मी उनले समीक्षक तथा व्यावसायिक रूपमी सफल मराठी चलचित्र ''[[नटसम्राट]]'' मी अभिनय गरे, जसमी उनले अवकाशप्राप्त रंगमञ्च अभिनेताको भूमिका निर्वाह गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 February 2016 |title=&quot;नटसम्राट&quot;ची जोरदार चर्चा |url=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/strong-discussion-natt-samrat/ |access-date=10 February 2016 |website=[[लोकमत]]}}&lt;/ref&gt; उक्त चलचित्रमा उनको अभिनयका लागि उनले [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेता पुरस्कार]] प्राप्त गरे।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|author=Rohan Valecha, Vaibhavi V Risbood|title=Jio Filmfare Awards Marathi 2017: Complete winners' list|work=The Times of India|date=28 October 2017|access-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725102955/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|archive-date=25 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; उनको ८ अक्टोबर २०२६ मा निधन भयो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Veteran actor Nana Patekar dies at 75 after cardiac arrest |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/nana-patekar-legendary-actor-passes-away-at-75-due-to-cardiac-arrest/articleshow/134777749.cms |website=The Economic Times |access-date=8 October 2026 |date=8 October 2026}}&lt;/ref&gt;
== बाल्यकाल ==
नाना पाटेकरको जन्म विश्वनाथ पाटेकरका रूपमी वर्तमान [[रायगड जिल्ला|रायगड जिल्ला]], [[महाराष्ट्र]]को [[मुरुड, रायगड|मुरुड-जञ्जिरा]]मी एक मराठी परिवारमी भएको थियो।&lt;ref name=&quot;TOI48667422&quot;&gt;{{cite web |date=26 August 2015 |title=Nana Patekar: I learnt acting from the hunger and humiliation I faced at 13 – The Times of India . |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828060154/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms |archive-date=28 August 2015 |access-date=3 September 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nana Patekar breaks his khamoshi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141202210316/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms |archive-date=2 December 2014 |access-date=9 October 2014 |work=[[The Times of India]] |publisher=[[The Times Group]]}}&lt;/ref&gt; उनी [[सर जे. जे. इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड आर्ट]], [[मुम्बई]]का पूर्वविद्यार्थी हुन्।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Riveting persona |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19920131-after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire-765771-2013-06-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021052116/http://indiatoday.intoday.in/story/after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire/1/306084.html |archive-date=21 October 2014 |access-date=9 October 2014 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Nana Patekar |url=http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713163522/http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013 |archive-date=13 July 2011 |access-date=6 October 2010 |publisher=Konkan World}}&lt;/ref&gt;

=== गायन करियर ===

पाटेकरले ''[[यशवन्त]]'' (१९९७), ''[[वजूद (१९९८ चलचित्र)|वजूद]]'' (१९९८) रे ''[[आँच]]'' (२००३) चलचित्रमी पार्श्वगायन गरेका थिए।

== व्यक्तिगत जीवन ==

पाटेकरले सन् १९७८ मी नीलकान्तीसँग विवाह गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;moneycontrol.com&quot;&gt;{{Cite web |title=When Nana Patekar made headlines for his alleged relationship with Manisha Koirala after separating from wife, broke up with her for Ayesha Jhulka |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226151555/https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html |archive-date=2024-12-26 |access-date=2026-01-02 |website=Moneycontrol |language=en-US}}&lt;/ref&gt; उनीहरूका दुई छोरा दुर्वासा रे मल्हार थिए। दुर्वासाको दुई वर्षको उमेरमा बिरामीका कारण निधन भयो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-29 |title=Nana Patekar opens up about losing terminally ill two-year-old son, feeling like a 'ghinauna' person for thinking only about himself |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nana-patekar-opens-up-about-losing-terminally-ill-two-year-old-son-durvasa-9422334/ |access-date=2026-01-02 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; नानाका बुबाको नाना २८ वर्षको हुँदा हृदयाघातका कारण निधन भएको थियो। उनका अशोक रे दिलीप पाटेकर नाम गरेका दुई भाइ थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-16 |title=नाना पाटेकरांचं खरं नाव माहितीये का? रायगडमध्ये जन्मलेल्या नानांची कौटुंबीक व शैक्षणिक पार्श्वभूमी वाचून थक्क व्हाल |url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/3916863/know-about-nana-patekar-birthplace-family-education-son-malhar-wife-neelkanti-and-separation-hrc-97/ |access-date=2026-01-02 |website=Loksatta |language=mr}}&lt;/ref&gt;

पाटेकरले ५६ वर्षको उमेरमी धूम्रपान त्याग्नुअघि लामो समयसम्म चुरोट सेवन गर्थे। एक अन्तर्वार्तामी उनले आफ्ना बुबालाई नाटक मन पर्ने रे बुबाले आफूलाई नाटकहरू हेर्न प्रोत्साहित गरेको बताएका थिए, जसबाटी पाटेकरमी अभिनयप्रतिको रुचि विकसित भयो। [[विजया मेहता]]ले उनको पहिलो नाटक निर्देशन गरेकी थिइन्।&lt;ref name=&quot;TOI48667422&quot; /&gt; पाटेकर आफ्नी आमा निर्मला पाटेकरसँग घनिष्ठ सम्बन्धमी थिए। उनी आफ्नी आमासँगै बस्दै आएका थिए। निर्मला पाटेकरको २९ जनवरी २०१९ मी ९९ वर्षको उमेरमी निधन भयो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-nana-patekar-s-mother-nirmala-patekar-passes-away-at-99-actor-performs-last-rites-501769|title=Nana Patekar's mother Nirmala Patekar passes away at 99, actor performs last rites|first=|last=|date=29 January 2019|website=India TV News}}&lt;/ref&gt;

पाटेकर सन् १९८८ मी [[टेरीटोरियल आर्मी (भारत)|टेरीटोरियल आर्मी]]मी क्याप्टेनका रूपमी भर्ती भएका थिए। चलचित्र [[प्रहार: द फाइनल अट्याक|''प्रहार'']]का लागि तयारी गर्न उनले तीन वर्षको सैन्य प्रशिक्षण लिए। यस क्रममी उनले जनरल [[वी. के. सिंह]]सँग पनि काम गरेका थिए, जो त्यस समयमी लेफ्टिनेन्ट कर्नेल थिए रे चलचित्रमी अतिथि भूमिकामी समेत देखिएका थिए। सन् १९९९ को [[कार्गिल युद्ध]]का क्रममी पाटेकरले [[मराठा लाइट इन्फेन्ट्री]] रेजिमेन्टमी मेजरका रूपमी सेवा गरेका थिए। उनले सन् २०१३ मी लेफ्टिनेन्ट कर्नेलको पदबाटी टेरीटोरियल आर्मीबाटी अवकाश लिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-12-05 |title=Nana Patekar to be made Lt Col? |url=https://www.mid-day.com/news/india-news/article/nana-patekar-to-be-made-lt-col--144900 |access-date=2026-02-28 |website=Mid-day |language=en}}&lt;/ref&gt;

नाना पाटेकर आफ्नी पत्नीबाटी अलग भएका थिए। उनको [[मनिषा कोइराला]] रे [[आयशा झुल्का]]सँग प्रेम सम्बन्ध रहेको थियो।&lt;ref name=&quot;moneycontrol.com&quot;/&gt;

उनी [[अन्धेरी, मुम्बई]]स्थित एक १ बीएचके अपार्टमेन्टमी बस्दै आएका थिए।

== निधन ==
८ अक्टोबर २०२६ को बिहानै पाटेकरलाई [[गोवा]]स्थित आफ्नो निवासमी छातीमी अत्यधिक पीडा भएको थियो, त्यसपछि उनको घरमी चिकित्सकीय टोली पठाइएको थियो। उनलाई बेहोस अवस्थामी फेला पारिएको थियो रे [[सीपीआर]]को प्रयासपछि [[गोवा]]स्थित मणिपाल अस्पताल लगिएको थियो, जहाँ सोही दिन बिहान ५:२० बजे [[हृदयघात|हृदयाघात]]का कारण उनको निधन भएको घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Veteran Actor dies at 75 at his goa house |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/nana-patekar-death-live-updates-veteran-actor-dies-at-75-goa-tributes-last-rites-liveblog-10371964.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cardiac arrest led to death of actor Nana Patekar, says Doctor and Goa's Manipal Hospital |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/cardiac-arrest-led-to-death-of-actor-nana-patekar-says-doctor-and-goas-manipal-hospital20261008090122/ |access-date=2026-10-08 |website=ANI News |language=en}}&lt;/ref&gt;
==सन्दर्भ ==
{{reflist}}

[[श्रेणी:भारतीय अभिनेताअन]]
[[श्रेणी:जीवनी]]</text>
      <sha1>81vrarkf43ry6utm5n3mceq0rnoi35s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>268272</id>
      <parentid>268271</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T07:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janak Bhatta</username>
        <id>18</id>
      </contributor>
      <comment>सुधार गरियो</comment>
      <origin>268272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21950" sha1="t5krwy2l1azshgq9tcfetbnyxk3zzvc" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = नाना पाटेकर
| image              = Nana Patekar 2025.jpg
| caption            = सन् २०२५ मी पाटेकर
| birth_name         = विश्वनाथ पाटेकर
| birth_date         = १ जनवरी १९५१
| birth_place        = [[मुरुड-जञ्जिरा]], बम्बई राज्य, भारत
| death_date         = {{Death date and age|2026|10|08|1951|01|01|df=y}}
| death_place        = [[डोना पाउला]], पणजी, गोवा, भारत
| education          = [[सर जे. जे. इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड आर्ट्स]]
| occupation         = {{hlist|अभिनेता|पटकथा लेखक|फिल्म निर्माता|सेना अधिकारी}}
| years_active       = १९७८–२०२६
| works              = [[नाना पाटेकरको फिल्मोग्राफी|पूरा सूची]]
| organization       = [[नाम फाउन्डेसन]]
| spouse             = {{marriage|नीलकान्ति पाटेकर|1978}}
| children           = २
| awards             = [[पद्मश्री]] (२०१३)
}}
'''विश्वनाथ पाटेकर''' (१ जनवरी १९५१ – ८ अक्टोबर २०२६), [[नाना पाटेकर]] नामले परिचित, मुख्यतः [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] रे [[मराठी भाषा|मराठी चलचित्र]]मी कार्यरत भारतीय अभिनेता तथा चलचित्र निर्माता थ्याः।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/story/actor-nana-patekar-dies-at-hospital-in-goa-he-was-75-3012093-2026-10-08|title=Actor Nana Patekar dies at hospital in Goa. He was 75|first=|date=8 October 2026|website=India Today}}&lt;/ref&gt; [[भारतीय सिनेमा]]का महान् तथा प्रभावशाली अभिनेताहरूमध्ये एक मानिने पाटेकरले आफना अभिनयका लागि तीन [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]], चार [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], दुई [[महाराष्ट्र राज्य चलचित्र पुरस्कार]] तथा [[फिल्मफेयर पुरस्कार मराठी]] प्राप्त गरयाः थ्याः।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mojib |first=Syed Ayan |date=2025-01-14 |title=Actor Profiles - Nana Patekar |url=https://www.outlookindia.com/entertainment-spotlight/profiles/nana-patekar |access-date=2026-02-28 |website=Outlook India |language=en}}&lt;/ref&gt; चलचित्र तथा कलाक्षेत्रमी पुर्‍याएको योगदानका लागि उनलाई सन् २०१३ मी [[पद्मश्री]] पुरस्कारबाटी  सम्मानित गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Nana Patekar: News, Movies, Photos, Videos &amp; Updates |url=https://indianexpress.com/about/nana-patekar/ |access-date=2026-02-28 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

सन् १९७८ मी नाटकप्रधान चलचित्र ''[[गमन]]'' बाटी बलिउडमी अभिनय यात्रा सुरु गरेपछा,&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;/&gt; पाटेकरले केही [[मराठी भाषा|मराठी]] तथा बलिउडका चलचित्रमी अभिनय गरयाः। सन् १९८८ मी [[अकादमी पुरस्कार|अकादमी पुरस्कारका लागि मनोनित]] ''[[सलाम बम्बे]]'' मी अभिनय गरेपछि उनले अपराधप्रधान चलचित्र ''[[परिन्दा]]'' (१९८९) मी गरेको अभिनयका लागि [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] रे [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरे। त्यसपछि उनले आफ्नो निर्देशनमी पहिलो चलचित्र ''[[प्रहार: द फाइनल अट्याक]]'' (१९९१) निर्माण तथा निर्देशन गरे।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Press Trust of India |title=Nana Patekar making biopic on social worker Baba Amte |url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/nana-patekar-making-biopic-on-social-worker-baba-amte-114112500930_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816224048/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/nana-patekar-making-biopic-on-social-worker-baba-amte-114112500930_1.html |archive-date=2016-08-16 |access-date=2026-02-28 |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

सन् १९९० को दशकमी पाटेकरले व्यावसायिक रूपमी सफल तथा समीक्षकबाटी प्रशंसित थुप्रै चलचित्रमी अभिनय गरे। तीमध्ये ''[[राजु बन गया जेन्टलम्यान]]'' (१९९२), ''[[अङ्गार (१९९२ चलचित्र)|अङ्गार]]'' (१९९२), जसका लागि उनले [[नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट खलनायक पुरस्कार]] प्राप्त गरे; ''[[तिरङ्गा (चलचित्र)|तिरङ्गा]]'' (१९९३) रे ''[[क्रान्तिवीर]]'' (१९९४) प्रमुख छन्। ''क्रान्तिवीर'' का लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] रे [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरे। ''[[अग्नि साक्षी (१९९६ चलचित्र)|अग्नि साक्षी]]'' (१९९६) मी उनको अभिनयले थप प्रशंसा प्राप्त गर्‍यो, जसका लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] दोस्रोपटक प्राप्त गरे। त्यसै वर्ष उनले ''[[खामोशी: द म्युजिकल]]'' मी पनि अभिनय गरे।

सन् २००० को दशकको प्रारम्भमी उनले ''[[शक्ति: द पावर]]'' (२००२), ''[[अब तक छप्पन]]'' (२००४) रे ''[[अपहरण]]'' (२००५) मी गरेको अभिनयका लागि प्रशंसा प्राप्त गरे। ''अपहरण'' बाटी उनले [[नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|उत्कृष्ट खलनायकका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] दोस्रोपटक प्राप्त गरे। उनले ''[[ट्याक्सी नं. ९२११]]'' (२००६) मी पनि अभिनय गरे।

पाटेकरले हास्यप्रधान चलचित्र ''[[वेलकम (२००७ चलचित्र)|वेलकम]]'' (२००७) रे यसको सिक्वेल ''[[वेलकम ब्याक (चलचित्र)|वेलकम ब्याक]]'' (२०१५) मी असल हृदय भएको गुण्डा उदय शेट्टीको भूमिका निर्वाह गरेपछि व्यापक प्रशंसा प्राप्त गरे। उनले राजनीतिक थ्रिलर ''[[राजनीति]]'' (२०१०) मी एक राजनीतिज्ञको भूमिका पनि निर्वाह गरे। सन् २०१६ मी उनले समीक्षक तथा व्यावसायिक रूपमी सफल मराठी चलचित्र ''[[नटसम्राट]]'' मी अभिनय गरे, जसमी उनले अवकाशप्राप्त रंगमञ्च अभिनेताको भूमिका निर्वाह गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 February 2016 |title=&quot;नटसम्राट&quot;ची जोरदार चर्चा |url=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/strong-discussion-natt-samrat/ |access-date=10 February 2016 |website=[[लोकमत]]}}&lt;/ref&gt; उक्त चलचित्रमा उनको अभिनयका लागि उनले [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेता पुरस्कार]] प्राप्त गरे।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|author=Rohan Valecha, Vaibhavi V Risbood|title=Jio Filmfare Awards Marathi 2017: Complete winners' list|work=The Times of India|date=28 October 2017|access-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725102955/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|archive-date=25 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; उनको ८ अक्टोबर २०२६ मा निधन भयो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Veteran actor Nana Patekar dies at 75 after cardiac arrest |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/nana-patekar-legendary-actor-passes-away-at-75-due-to-cardiac-arrest/articleshow/134777749.cms |website=The Economic Times |access-date=8 October 2026 |date=8 October 2026}}&lt;/ref&gt;
== बाल्यकाल ==
नाना पाटेकरको जन्म विश्वनाथ पाटेकरका रूपमी वर्तमान [[रायगड जिल्ला|रायगड जिल्ला]], [[महाराष्ट्र]]को [[मुरुड, रायगड|मुरुड-जञ्जिरा]]मी एक मराठी परिवारमी भएको थियो।&lt;ref name=&quot;TOI48667422&quot;&gt;{{cite web |date=26 August 2015 |title=Nana Patekar: I learnt acting from the hunger and humiliation I faced at 13 – The Times of India . |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828060154/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms |archive-date=28 August 2015 |access-date=3 September 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nana Patekar breaks his khamoshi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141202210316/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms |archive-date=2 December 2014 |access-date=9 October 2014 |work=[[The Times of India]] |publisher=[[The Times Group]]}}&lt;/ref&gt; उनी [[सर जे. जे. इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड आर्ट]], [[मुम्बई]]का पूर्वविद्यार्थी हुन्।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Riveting persona |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19920131-after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire-765771-2013-06-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021052116/http://indiatoday.intoday.in/story/after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire/1/306084.html |archive-date=21 October 2014 |access-date=9 October 2014 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Nana Patekar |url=http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713163522/http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013 |archive-date=13 July 2011 |access-date=6 October 2010 |publisher=Konkan World}}&lt;/ref&gt;

=== गायन करियर ===

पाटेकरले ''[[यशवन्त]]'' (१९९७), ''[[वजूद (१९९८ चलचित्र)|वजूद]]'' (१९९८) रे ''[[आँच]]'' (२००३) चलचित्रमी पार्श्वगायन गरयाः थ्याः।

== व्यक्तिगत जीवन ==

पाटेकरले सन् १९७८ मी नीलकान्तीसँग विवाह गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;moneycontrol.com&quot;&gt;{{Cite web |title=When Nana Patekar made headlines for his alleged relationship with Manisha Koirala after separating from wife, broke up with her for Ayesha Jhulka |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226151555/https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html |archive-date=2024-12-26 |access-date=2026-01-02 |website=Moneycontrol |language=en-US}}&lt;/ref&gt; उनीहरूका दुई छोरा दुर्वासा रे मल्हार थिए। दुर्वासाको दुई वर्षको उमेरमा बिरामीका कारण निधन भयो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-29 |title=Nana Patekar opens up about losing terminally ill two-year-old son, feeling like a 'ghinauna' person for thinking only about himself |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nana-patekar-opens-up-about-losing-terminally-ill-two-year-old-son-durvasa-9422334/ |access-date=2026-01-02 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; नानाका बुबाको नाना २८ वर्षको हुँदा हृदयाघातका कारण निधन भएको थियो। उनका अशोक रे दिलीप पाटेकर नाम गरेका दुई भाइ थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-16 |title=नाना पाटेकरांचं खरं नाव माहितीये का? रायगडमध्ये जन्मलेल्या नानांची कौटुंबीक व शैक्षणिक पार्श्वभूमी वाचून थक्क व्हाल |url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/3916863/know-about-nana-patekar-birthplace-family-education-son-malhar-wife-neelkanti-and-separation-hrc-97/ |access-date=2026-01-02 |website=Loksatta |language=mr}}&lt;/ref&gt;

पाटेकरले ५६ वर्षको उमेरमी धूम्रपान त्याग्नुअघि लामो समयसम्म चुरोट सेवन गर्थे। एक अन्तर्वार्तामी उनले आफ्ना बुबालाई नाटक मन पर्ने रे बुबाले आफूलाई नाटकहरू हेर्न प्रोत्साहित गरेको बताएका थिए, जसबाटी पाटेकरमी अभिनयप्रतिको रुचि विकसित भयो। [[विजया मेहता]]ले उनको पहिलो नाटक निर्देशन गरेकी थिइन्।&lt;ref name=&quot;TOI48667422&quot; /&gt; पाटेकर आफ्नी आमा निर्मला पाटेकरसँग घनिष्ठ सम्बन्धमी थिए। उनी आफ्नी आमासँगै बस्दै आएका थिए। निर्मला पाटेकरको २९ जनवरी २०१९ मी ९९ वर्षको उमेरमी निधन भयो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-nana-patekar-s-mother-nirmala-patekar-passes-away-at-99-actor-performs-last-rites-501769|title=Nana Patekar's mother Nirmala Patekar passes away at 99, actor performs last rites|first=|last=|date=29 January 2019|website=India TV News}}&lt;/ref&gt;

पाटेकर सन् १९८८ मी [[टेरीटोरियल आर्मी (भारत)|टेरीटोरियल आर्मी]]मी क्याप्टेनका रूपमी भर्ती भएका थिए। चलचित्र [[प्रहार: द फाइनल अट्याक|''प्रहार'']]का लागि तयारी गर्न उनले तीन वर्षको सैन्य प्रशिक्षण लिए। यस क्रममी उनले जनरल [[वी. के. सिंह]]सँग पनि काम गरेका थिए, जो त्यस समयमी लेफ्टिनेन्ट कर्नेल थिए रे चलचित्रमी अतिथि भूमिकामी समेत देखिएका थिए। सन् १९९९ को [[कार्गिल युद्ध]]का क्रममी पाटेकरले [[मराठा लाइट इन्फेन्ट्री]] रेजिमेन्टमी मेजरका रूपमी सेवा गरेका थिए। उनले सन् २०१३ मी लेफ्टिनेन्ट कर्नेलको पदबाटी टेरीटोरियल आर्मीबाटी अवकाश लिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-12-05 |title=Nana Patekar to be made Lt Col? |url=https://www.mid-day.com/news/india-news/article/nana-patekar-to-be-made-lt-col--144900 |access-date=2026-02-28 |website=Mid-day |language=en}}&lt;/ref&gt;

नाना पाटेकर आफ्नी पत्नीबाटी अलग भएका थ्याः। उनको [[मनिषा कोइराला]] रे [[आयशा झुल्का]]सँग प्रेम सम्बन्ध रयाः थ्याः।&lt;ref name=&quot;moneycontrol.com&quot;/&gt;

उनी [[अन्धेरी, मुम्बई]]स्थित एक १ बीएचके अपार्टमेन्टमी बस्दै आएका थिए।

== निधन ==
८ अक्टोबर २०२६ का पब्यानलैऽ पाटेकरलाई [[गोवा]]स्थित आफना निवासमी छातीमी अत्यधिक पीडा भया थ्योः, त्यैपछा उनरा घरमी चिकित्सकीय टोली पठाइया थ्योः। उनलाई बेहोस अवस्थामी फेला पाणियाः थ्यो रे [[सीपीआर]]को प्रयासपछा [[गोवा]]स्थित मणिपाल अस्पताल लैयाः थ्योः, जाँ तसै दिन बिहान ५:२० बजे [[हृदयघात|हृदयाघात]]का कारण उनको निधन भएको घोषणा गरियाः थ्योः।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Veteran Actor dies at 75 at his goa house |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/nana-patekar-death-live-updates-veteran-actor-dies-at-75-goa-tributes-last-rites-liveblog-10371964.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cardiac arrest led to death of actor Nana Patekar, says Doctor and Goa's Manipal Hospital |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/cardiac-arrest-led-to-death-of-actor-nana-patekar-says-doctor-and-goas-manipal-hospital20261008090122/ |access-date=2026-10-08 |website=ANI News |language=en}}&lt;/ref&gt;


==सन्दर्भ सामग्रीअन==
{{reflist}}

==भाइरा लिङ्कअन==


[[श्रेणी:भारतीय अभिनेताअन]]
[[श्रेणी:जीवनी]]</text>
      <sha1>t5krwy2l1azshgq9tcfetbnyxk3zzvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>268273</id>
      <parentid>268272</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T07:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janak Bhatta</username>
        <id>18</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* भाइरा लिङ्कअन */</comment>
      <origin>268273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21997" sha1="ohvmv8yurd6d1b638tkzp76jd4s70i5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = नाना पाटेकर
| image              = Nana Patekar 2025.jpg
| caption            = सन् २०२५ मी पाटेकर
| birth_name         = विश्वनाथ पाटेकर
| birth_date         = १ जनवरी १९५१
| birth_place        = [[मुरुड-जञ्जिरा]], बम्बई राज्य, भारत
| death_date         = {{Death date and age|2026|10|08|1951|01|01|df=y}}
| death_place        = [[डोना पाउला]], पणजी, गोवा, भारत
| education          = [[सर जे. जे. इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड आर्ट्स]]
| occupation         = {{hlist|अभिनेता|पटकथा लेखक|फिल्म निर्माता|सेना अधिकारी}}
| years_active       = १९७८–२०२६
| works              = [[नाना पाटेकरको फिल्मोग्राफी|पूरा सूची]]
| organization       = [[नाम फाउन्डेसन]]
| spouse             = {{marriage|नीलकान्ति पाटेकर|1978}}
| children           = २
| awards             = [[पद्मश्री]] (२०१३)
}}
'''विश्वनाथ पाटेकर''' (१ जनवरी १९५१ – ८ अक्टोबर २०२६), [[नाना पाटेकर]] नामले परिचित, मुख्यतः [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] रे [[मराठी भाषा|मराठी चलचित्र]]मी कार्यरत भारतीय अभिनेता तथा चलचित्र निर्माता थ्याः।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/story/actor-nana-patekar-dies-at-hospital-in-goa-he-was-75-3012093-2026-10-08|title=Actor Nana Patekar dies at hospital in Goa. He was 75|first=|date=8 October 2026|website=India Today}}&lt;/ref&gt; [[भारतीय सिनेमा]]का महान् तथा प्रभावशाली अभिनेताहरूमध्ये एक मानिने पाटेकरले आफना अभिनयका लागि तीन [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]], चार [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], दुई [[महाराष्ट्र राज्य चलचित्र पुरस्कार]] तथा [[फिल्मफेयर पुरस्कार मराठी]] प्राप्त गरयाः थ्याः।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mojib |first=Syed Ayan |date=2025-01-14 |title=Actor Profiles - Nana Patekar |url=https://www.outlookindia.com/entertainment-spotlight/profiles/nana-patekar |access-date=2026-02-28 |website=Outlook India |language=en}}&lt;/ref&gt; चलचित्र तथा कलाक्षेत्रमी पुर्‍याएको योगदानका लागि उनलाई सन् २०१३ मी [[पद्मश्री]] पुरस्कारबाटी  सम्मानित गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Nana Patekar: News, Movies, Photos, Videos &amp; Updates |url=https://indianexpress.com/about/nana-patekar/ |access-date=2026-02-28 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

सन् १९७८ मी नाटकप्रधान चलचित्र ''[[गमन]]'' बाटी बलिउडमी अभिनय यात्रा सुरु गरेपछा,&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;/&gt; पाटेकरले केही [[मराठी भाषा|मराठी]] तथा बलिउडका चलचित्रमी अभिनय गरयाः। सन् १९८८ मी [[अकादमी पुरस्कार|अकादमी पुरस्कारका लागि मनोनित]] ''[[सलाम बम्बे]]'' मी अभिनय गरेपछि उनले अपराधप्रधान चलचित्र ''[[परिन्दा]]'' (१९८९) मी गरेको अभिनयका लागि [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] रे [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरे। त्यसपछि उनले आफ्नो निर्देशनमी पहिलो चलचित्र ''[[प्रहार: द फाइनल अट्याक]]'' (१९९१) निर्माण तथा निर्देशन गरे।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Press Trust of India |title=Nana Patekar making biopic on social worker Baba Amte |url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/nana-patekar-making-biopic-on-social-worker-baba-amte-114112500930_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816224048/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/nana-patekar-making-biopic-on-social-worker-baba-amte-114112500930_1.html |archive-date=2016-08-16 |access-date=2026-02-28 |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

सन् १९९० को दशकमी पाटेकरले व्यावसायिक रूपमी सफल तथा समीक्षकबाटी प्रशंसित थुप्रै चलचित्रमी अभिनय गरे। तीमध्ये ''[[राजु बन गया जेन्टलम्यान]]'' (१९९२), ''[[अङ्गार (१९९२ चलचित्र)|अङ्गार]]'' (१९९२), जसका लागि उनले [[नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट खलनायक पुरस्कार]] प्राप्त गरे; ''[[तिरङ्गा (चलचित्र)|तिरङ्गा]]'' (१९९३) रे ''[[क्रान्तिवीर]]'' (१९९४) प्रमुख छन्। ''क्रान्तिवीर'' का लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] रे [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरे। ''[[अग्नि साक्षी (१९९६ चलचित्र)|अग्नि साक्षी]]'' (१९९६) मी उनको अभिनयले थप प्रशंसा प्राप्त गर्‍यो, जसका लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] दोस्रोपटक प्राप्त गरे। त्यसै वर्ष उनले ''[[खामोशी: द म्युजिकल]]'' मी पनि अभिनय गरे।

सन् २००० को दशकको प्रारम्भमी उनले ''[[शक्ति: द पावर]]'' (२००२), ''[[अब तक छप्पन]]'' (२००४) रे ''[[अपहरण]]'' (२००५) मी गरेको अभिनयका लागि प्रशंसा प्राप्त गरे। ''अपहरण'' बाटी उनले [[नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|उत्कृष्ट खलनायकका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] दोस्रोपटक प्राप्त गरे। उनले ''[[ट्याक्सी नं. ९२११]]'' (२००६) मी पनि अभिनय गरे।

पाटेकरले हास्यप्रधान चलचित्र ''[[वेलकम (२००७ चलचित्र)|वेलकम]]'' (२००७) रे यसको सिक्वेल ''[[वेलकम ब्याक (चलचित्र)|वेलकम ब्याक]]'' (२०१५) मी असल हृदय भएको गुण्डा उदय शेट्टीको भूमिका निर्वाह गरेपछि व्यापक प्रशंसा प्राप्त गरे। उनले राजनीतिक थ्रिलर ''[[राजनीति]]'' (२०१०) मी एक राजनीतिज्ञको भूमिका पनि निर्वाह गरे। सन् २०१६ मी उनले समीक्षक तथा व्यावसायिक रूपमी सफल मराठी चलचित्र ''[[नटसम्राट]]'' मी अभिनय गरे, जसमी उनले अवकाशप्राप्त रंगमञ्च अभिनेताको भूमिका निर्वाह गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 February 2016 |title=&quot;नटसम्राट&quot;ची जोरदार चर्चा |url=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/strong-discussion-natt-samrat/ |access-date=10 February 2016 |website=[[लोकमत]]}}&lt;/ref&gt; उक्त चलचित्रमा उनको अभिनयका लागि उनले [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेता पुरस्कार]] प्राप्त गरे।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|author=Rohan Valecha, Vaibhavi V Risbood|title=Jio Filmfare Awards Marathi 2017: Complete winners' list|work=The Times of India|date=28 October 2017|access-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725102955/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|archive-date=25 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; उनको ८ अक्टोबर २०२६ मा निधन भयो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Veteran actor Nana Patekar dies at 75 after cardiac arrest |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/nana-patekar-legendary-actor-passes-away-at-75-due-to-cardiac-arrest/articleshow/134777749.cms |website=The Economic Times |access-date=8 October 2026 |date=8 October 2026}}&lt;/ref&gt;
== बाल्यकाल ==
नाना पाटेकरको जन्म विश्वनाथ पाटेकरका रूपमी वर्तमान [[रायगड जिल्ला|रायगड जिल्ला]], [[महाराष्ट्र]]को [[मुरुड, रायगड|मुरुड-जञ्जिरा]]मी एक मराठी परिवारमी भएको थियो।&lt;ref name=&quot;TOI48667422&quot;&gt;{{cite web |date=26 August 2015 |title=Nana Patekar: I learnt acting from the hunger and humiliation I faced at 13 – The Times of India . |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828060154/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms |archive-date=28 August 2015 |access-date=3 September 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nana Patekar breaks his khamoshi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141202210316/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms |archive-date=2 December 2014 |access-date=9 October 2014 |work=[[The Times of India]] |publisher=[[The Times Group]]}}&lt;/ref&gt; उनी [[सर जे. जे. इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड आर्ट]], [[मुम्बई]]का पूर्वविद्यार्थी हुन्।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Riveting persona |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19920131-after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire-765771-2013-06-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021052116/http://indiatoday.intoday.in/story/after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire/1/306084.html |archive-date=21 October 2014 |access-date=9 October 2014 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Nana Patekar |url=http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713163522/http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013 |archive-date=13 July 2011 |access-date=6 October 2010 |publisher=Konkan World}}&lt;/ref&gt;

=== गायन करियर ===

पाटेकरले ''[[यशवन्त]]'' (१९९७), ''[[वजूद (१९९८ चलचित्र)|वजूद]]'' (१९९८) रे ''[[आँच]]'' (२००३) चलचित्रमी पार्श्वगायन गरयाः थ्याः।

== व्यक्तिगत जीवन ==

पाटेकरले सन् १९७८ मी नीलकान्तीसँग विवाह गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;moneycontrol.com&quot;&gt;{{Cite web |title=When Nana Patekar made headlines for his alleged relationship with Manisha Koirala after separating from wife, broke up with her for Ayesha Jhulka |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226151555/https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html |archive-date=2024-12-26 |access-date=2026-01-02 |website=Moneycontrol |language=en-US}}&lt;/ref&gt; उनीहरूका दुई छोरा दुर्वासा रे मल्हार थिए। दुर्वासाको दुई वर्षको उमेरमा बिरामीका कारण निधन भयो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-29 |title=Nana Patekar opens up about losing terminally ill two-year-old son, feeling like a 'ghinauna' person for thinking only about himself |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nana-patekar-opens-up-about-losing-terminally-ill-two-year-old-son-durvasa-9422334/ |access-date=2026-01-02 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; नानाका बुबाको नाना २८ वर्षको हुँदा हृदयाघातका कारण निधन भएको थियो। उनका अशोक रे दिलीप पाटेकर नाम गरेका दुई भाइ थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-16 |title=नाना पाटेकरांचं खरं नाव माहितीये का? रायगडमध्ये जन्मलेल्या नानांची कौटुंबीक व शैक्षणिक पार्श्वभूमी वाचून थक्क व्हाल |url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/3916863/know-about-nana-patekar-birthplace-family-education-son-malhar-wife-neelkanti-and-separation-hrc-97/ |access-date=2026-01-02 |website=Loksatta |language=mr}}&lt;/ref&gt;

पाटेकरले ५६ वर्षको उमेरमी धूम्रपान त्याग्नुअघि लामो समयसम्म चुरोट सेवन गर्थे। एक अन्तर्वार्तामी उनले आफ्ना बुबालाई नाटक मन पर्ने रे बुबाले आफूलाई नाटकहरू हेर्न प्रोत्साहित गरेको बताएका थिए, जसबाटी पाटेकरमी अभिनयप्रतिको रुचि विकसित भयो। [[विजया मेहता]]ले उनको पहिलो नाटक निर्देशन गरेकी थिइन्।&lt;ref name=&quot;TOI48667422&quot; /&gt; पाटेकर आफ्नी आमा निर्मला पाटेकरसँग घनिष्ठ सम्बन्धमी थिए। उनी आफ्नी आमासँगै बस्दै आएका थिए। निर्मला पाटेकरको २९ जनवरी २०१९ मी ९९ वर्षको उमेरमी निधन भयो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-nana-patekar-s-mother-nirmala-patekar-passes-away-at-99-actor-performs-last-rites-501769|title=Nana Patekar's mother Nirmala Patekar passes away at 99, actor performs last rites|first=|last=|date=29 January 2019|website=India TV News}}&lt;/ref&gt;

पाटेकर सन् १९८८ मी [[टेरीटोरियल आर्मी (भारत)|टेरीटोरियल आर्मी]]मी क्याप्टेनका रूपमी भर्ती भएका थिए। चलचित्र [[प्रहार: द फाइनल अट्याक|''प्रहार'']]का लागि तयारी गर्न उनले तीन वर्षको सैन्य प्रशिक्षण लिए। यस क्रममी उनले जनरल [[वी. के. सिंह]]सँग पनि काम गरेका थिए, जो त्यस समयमी लेफ्टिनेन्ट कर्नेल थिए रे चलचित्रमी अतिथि भूमिकामी समेत देखिएका थिए। सन् १९९९ को [[कार्गिल युद्ध]]का क्रममी पाटेकरले [[मराठा लाइट इन्फेन्ट्री]] रेजिमेन्टमी मेजरका रूपमी सेवा गरेका थिए। उनले सन् २०१३ मी लेफ्टिनेन्ट कर्नेलको पदबाटी टेरीटोरियल आर्मीबाटी अवकाश लिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-12-05 |title=Nana Patekar to be made Lt Col? |url=https://www.mid-day.com/news/india-news/article/nana-patekar-to-be-made-lt-col--144900 |access-date=2026-02-28 |website=Mid-day |language=en}}&lt;/ref&gt;

नाना पाटेकर आफ्नी पत्नीबाटी अलग भएका थ्याः। उनको [[मनिषा कोइराला]] रे [[आयशा झुल्का]]सँग प्रेम सम्बन्ध रयाः थ्याः।&lt;ref name=&quot;moneycontrol.com&quot;/&gt;

उनी [[अन्धेरी, मुम्बई]]स्थित एक १ बीएचके अपार्टमेन्टमी बस्दै आएका थिए।

== निधन ==
८ अक्टोबर २०२६ का पब्यानलैऽ पाटेकरलाई [[गोवा]]स्थित आफना निवासमी छातीमी अत्यधिक पीडा भया थ्योः, त्यैपछा उनरा घरमी चिकित्सकीय टोली पठाइया थ्योः। उनलाई बेहोस अवस्थामी फेला पाणियाः थ्यो रे [[सीपीआर]]को प्रयासपछा [[गोवा]]स्थित मणिपाल अस्पताल लैयाः थ्योः, जाँ तसै दिन बिहान ५:२० बजे [[हृदयघात|हृदयाघात]]का कारण उनको निधन भएको घोषणा गरियाः थ्योः।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Veteran Actor dies at 75 at his goa house |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/nana-patekar-death-live-updates-veteran-actor-dies-at-75-goa-tributes-last-rites-liveblog-10371964.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cardiac arrest led to death of actor Nana Patekar, says Doctor and Goa's Manipal Hospital |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/cardiac-arrest-led-to-death-of-actor-nana-patekar-says-doctor-and-goas-manipal-hospital20261008090122/ |access-date=2026-10-08 |website=ANI News |language=en}}&lt;/ref&gt;


==सन्दर्भ सामग्रीअन==
{{reflist}}

==भाइरा लिङ्कअन==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|id=0007113}}

[[श्रेणी:भारतीय अभिनेताअन]]
[[श्रेणी:जीवनी]]</text>
      <sha1>ohvmv8yurd6d1b638tkzp76jd4s70i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गणेश चतुर्थी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26705</id>
    <revision>
      <id>268270</id>
      <timestamp>2026-10-07T17:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ramesh Deuba</username>
        <id>3534</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ लेख</comment>
      <origin>268270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28637" sha1="pbrkpn9283lj5skvjigs5kum34nzlhq" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| holiday_name  = गणेश चतुर्थी
| type          = हिन्दू
| longtype      = धार्मिक
| image         = Khairathabad Vinayakudu 2021.jpg
| caption       = खैरताबाद गणेश&lt;br /&gt;हैदराबाद
| official_name = विनायक चतुर्थी&lt;br /&gt;गौरी आगमन
| nickname      = चविथी&lt;br /&gt;चौथी, गणेशोत्सव&lt;br /&gt;गौरी गणेश
| observedby    = विश्वभरका [[हिन्दू]]हरू
| begins        = 
| ends          = प्रारम्भ भएको ३ तथा ५, ७, ९, ११ दिनपछि र भारतका केही क्षेत्रमा मात्र प्रारम्भ भएको २१ दिनपछि
| celebrations  = वैदिक मन्त्र तथा हिन्दू धार्मिक ग्रन्थहरूको पाठ, पूजा, शोभायात्रा तथा मूर्ति विसर्जन
| significance  = हात्तीको शिर भएका देवता [[गणेश]]को जन्मको स्मरण
| frequency     = वार्षिक
| date          = हिन्दू पात्रो वा पञ्चाङ्गअनुसार चन्द्रचक्रमा निर्भर रहने भएकाले मिति फरक हुन्छ
| month         = सेप्टेम्बर–अक्टोबर
| date2025      = २०२५-०८-२७
| date2026      = २०२६-०९-१४
| date2027      = २०२७-०९-०४
}}
'''गणेश चतुर्थी''' वा '''विनायगर चतुर्थी''' पनि भनिन्छ, [[हिन्दू पर्व]] हो, जसले [[हिन्दू देवता]] [[गणेश]] दक्षिण भारतमी  आफ्ना दाजु [[कार्तिकेय]]लाई भेट्न आएको अवसरको उत्सव मनाउँछ।&lt;ref name=&quot;gcbritannica&quot; /&gt; यस पर्वमा गणेशका ''[[मूर्ति]]'' (देवताका भक्तिपूर्ण प्रतिरूपहरू) घरहरूमा निजी रूपमा तथा सार्वजनिक स्थानमा भव्य [[पण्डाल]] (अस्थायी मञ्च) निर्माण गरी स्थापना गरिन्छ। पर्वका अवसरमा वैदिक मन्त्र तथा हिन्दू धार्मिक ग्रन्थहरूको पाठ, पूजा तथा ''[[व्रत]]'' (उपवास) लगायतका धार्मिक अनुष्ठान गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;gcbritannica&quot; /&gt; दैनिक पूजापछि अर्पण गरिने प्रसाद तथा [[पण्डाल]]बाटी समुदायमी वितरण गरिने ''[[प्रसाद]]''मी [[मिठाई]]हरू, विशेषगरी ''[[मोदक]]'', समावेश हुन्छन्, जसलाई गणेशको प्रिय परिकार मानिन्छ।&lt;ref name=&quot;goldstein82&quot;&gt;{{cite book|title= The Oxford Companion to Sugar and Sweets| author=Darra Goldstein|url=https://books.google.com/books?id=R1bCBwAAQBAJ| year=2015|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-931361-7|pages= 82, 254, 458}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=K. T. Achaya|title=A Historical Dictionary of Indian Food|url=https://books.google.com/books?id=A8ERHQAACAAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-565868-2|pages=68–69, 132}}&lt;/ref&gt; पर्व प्रारम्भ भएको दसौँ दिनमी सम्पन्न हुन्छ। यस दिन ''मूर्ति''लाई बाजागाजा रे सामूहिक भजन तथा उद्घोषसहित सार्वजनिक शोभायात्रामी लगेर [[अनन्त चतुर्दशी]]का दिन ''विसर्जन'' भनिने धार्मिक विधिअनुसार नजिकैको नदी वा समुद्रजस्ता जलाशयमी विसर्जन गरिन्छ। [[मुम्बई]]मी मात्र प्रत्येक वर्ष करिब १,५०,००० मूर्ति विसर्जन गरिन्छ।&lt;ref name=gcbritannica&gt;[https://www.britannica.com/topic/Ganesh-Chaturthi Ganesh Chaturthi: Hindu Festival], Encyclopædia Britannica (2014)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rove.me/to/india/ganesh-chaturthi|title=Ganesh Chaturthi 2019 in India – Dates &amp; Map|website=rove.me|date=17 March 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=taylor332&gt;{{cite book|author1=Patrick Taylor|author2=Frederick I. Case|title=The Encyclopedia of Caribbean Religions |url=https://books.google.com/books?id=XOyYCgAAQBAJ&amp;pg=PA332 |year=2013|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-09433-0|page= 332}}&lt;/ref&gt; यो भारतको [[महाराष्ट्र]] राज्यको राज्य पर्व हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 July 2025 |title=Ganeshotsav to Get Status of Maharashtra's 'State Festival' |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/ganeshotsav-to-get-status-of-maharashtras-state-festival-1890637 |access-date=11 July 2025 |website=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maharashtra Declares Ganeshotsav As State Festival |url=https://www.ndtv.com/india-news/maharashtra-declares-ganeshotsav-as-state-festival-8854969 |access-date=11 July 2025 |website=NDTV |language=en}}&lt;/ref&gt;

यो पर्वमी गणेशलाई नयाँ सुरुवातका देवता, विघ्नहर्ता तथा ज्ञान, सौभाग्य, समृद्धि रे बुद्धिका देवताका रूपमी पूजा गरिन्छ।{{Sfn|Heras|1972|p=58}}{{Sfn|Getty|1936|p= 5}} [[भारतीय उपमहाद्वीप]]भरि हिन्दूहरूले यो पर्व मनाउँछन्। विशेषगरी [[महाराष्ट्र]], [[मध्य प्रदेश]], [[गुजरात]], [[उत्तर प्रदेश]], [[कर्नाटक]], [[ओडिशा]], [[तेलङ्गाना]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[तमिलनाडु]], [[केरला]] रे [[गोवा]] राज्यहरूका साथै [[श्रीलङ्का]]मी पनि यो पर्व मनाइन्छ।&lt;ref name=&quot;gcbritannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;babb62&quot;&gt;{{cite book|author=Lawrence A. Babb|title=The Divine Hierarchy: Popular Hinduism in Central India|url=https://archive.org/details/divinehierarchy00lawr |url-access=registration|year=1975|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-08387-4|pages=[https://archive.org/details/divinehierarchy00lawr/page/62 62]–63}}&lt;/ref&gt; गणेश चतुर्थी [[अष्ट्रेलिया]], [[न्युजिल्यान्ड]], [[क्यानडा]], [[सिङ्गापुर]], [[मलेसिया]], [[श्रीलङ्का]], [[त्रिनिदाद र टोबागो]], [[गयाना]], [[सुरिनाम]], [[क्यारिबियन]]का अन्य भागहरू, [[फिजी]], [[मौरिसस]], [[दक्षिण अफ्रिका]],&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ramesh Dutt Ramdoyal|title=Festivals of Mauritius|url=https://books.google.com/books?id=OB_gAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Editions de l'Océan Indien|pages=21–22}}&lt;/ref&gt; [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] तथा [[युरोप]]लगायतका अन्य स्थानमी रहेका हिन्दू आप्रवासी समुदायले पनि मनाउँछन्। ग्रेगोरियन पात्रोअनुसार गणेश चतुर्थी प्रत्येक वर्ष २२ अगस्टदेखि २० सेप्टेम्बरको बीचमी पर्दछ।&lt;ref name=&quot;taylor332&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tourism-mauritius.mu/discover/festivals.html|title=Festivals, Cultural Events and Public Holidays in Mauritius|publisher=Mauritius Tourism Authority|access-date=28 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120005942/http://www.tourism-mauritius.mu/discover/festivals.html|archive-date=20 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=investigacion&gt;{{cite web|url=http://www.investigacion.cchs.csic.es/concursomigraciones/content/ganesh-chaturthi|title=Ganesh Chaturthi – CONCURSO FOTOGRÁFICO: MIGRACIONES INTERNACIONALES Y FRONTERAS|website=investigacion.cchs.csic.es}}&lt;/ref&gt; सार्वजनिक स्थलहरूमी धार्मिक तथा अन्य ग्रन्थहरूको वाचन, भोज, खेलकुद तथा मार्सल आर्ट्सका प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिन्छन्।&lt;ref name=&quot;Grewal2009&quot;&gt;{{cite book|author=Royina Grewal|title=The Book of Ganesha|url=https://books.google.com/books?id=0xzlP9CXUQsC&amp;pg=PA143|year=2009|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-306760-3|pages=143–146}}&lt;/ref&gt;

गणेश चतुर्थीको वास्तविक उत्पत्ति स्पष्ट रूपमी ज्ञात नभए पनि, १६०० को दशकमी छत्रपति [[शिवाजी|शिवाजी महाराज]]ले सार्वजनिक रूपमी यसको उत्सव मनाउने परम्परालाई लोकप्रिय बनाएका थिए। उनले जातीय विभेदभन्दा माथि उठेर सद्भाव रे एकता प्रवर्द्धन गर्ने माध्यमका रूपमी यस उत्सवको प्रयोग गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-09-02 |title=A celebration to 'remove obstacles' |url=https://www.bbc.com/travel/article/20190901-a-celebration-to-remove-obstacles |access-date=2026-09-14 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; सन् १८८० को दशकमी [[बाल गंगाधर तिलक]]ले यसको उत्सवलाई पुनः लोकप्रिय बनाए। त्यस समयमी भारतमी ब्रिटिस शासनले सार्वजनिक सभा–समारोहमी प्रतिबन्ध लगाएको थियो। यस उत्सवले विभिन्न जातिहरूका भारतीयहरूलाई एकताबद्ध हुने तथा भारतमी ब्रिटिस शासनको विरोध गर्ने अवसर प्रदान गर्‍यो।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== भारतमी उत्सव ==
[[File:Chitrashalagoa.jpg|thumbnail|200px|alt=गणेशको मूर्ति तयार गर्दै गरेका कलाकार|[[मार्गाओ]], गोवामी पर्वका लागि गणेशको मूर्ति तयार गर्दै गरेका कलाकार]]

भारतमी गणेश चतुर्थी मुख्यतः घर तथा स्थानीय सामुदायिक समूहहरूद्वारा सार्वजनिक रूपमी मध्य तथा पश्चिमी राज्यहरू [[महाराष्ट्र]], [[मध्य प्रदेश]], [[गुजरात]],{{refn|&quot;गणेशचतुर्थीले हालसालै मात्र केही महत्त्व प्राप्त गरेको छ रे यसको उत्सव मुख्यतः ठूला सहरहरूमी मनाइन्छ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Helene |title=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online |publisher=Brill |year=2018 |editor-last=Jacobsen |editor-first=Knut A. |chapter=Gujarat |editor-last2=Basu |editor-first2=Helene |editor-last3=Malinar |editor-first3=Angelika |editor-last4=Narayanan |editor-first4=Vasudha}}&lt;/ref&gt;|group=note}} [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] रे [[गोवा]], दक्षिणी राज्यहरू [[कर्नाटक]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[तेलङ्गाना]], [[तमिलनाडु]] रे [[केरला]], पूर्वी राज्यहरू [[पश्चिम बङ्गाल]] रे [[ओडिशा]] तथा उत्तर–पूर्वी राज्य [[असम]]मी मनाइन्छ।

सोही दिन [[मिथिला (क्षेत्र)|मिथिला]] क्षेत्रमी [[बिहार]]को [[चौरचन]] पर्व मनाइन्छ, जुन गणेश तथा [[चन्द्र (देवता)|हिन्दू धर्मका चन्द्र देवता चन्द्र]]सँग सम्बन्धित छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=चौरचन के दिन की जाती है श्रापित चंद्र की पूजा, जानिये महत्त्व, कथा और शुभ मुहूर्त {{!}} Jansatta |url=https://www.jansatta.com/religion/chaurchan-festival-celebrated-in-mithila-bihar-is-tomorrow-know-auspicious-muhurat-importance-and-vrat-katha/1502109/ |access-date=28 August 2022 |website=www.jansatta.com |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rajesh |date=10 September 2021 |title=Chaurchan Festival 2021 : बिहार में गणेश चतुर्थी को मनाई जाती चौरचन पूजा, जानिए क्या है चंद्र दोष |url=https://livecities.in/bihar/chaurchan-puja-is-celebrated-on-ganesh-chaturthi-in-bihar-know-what-is-chandra-dosh/ |access-date=28 August 2022 |website=Live Cities |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;

पर्वको मिति सामान्यतया चतुर्थी तिथिको उपस्थितिका आधारमी निर्धारण गरिन्छ। यो पर्व ‘‘भाद्रपद मध्याह्न पूर्वबद्ध’’का समयमी मनाइन्छ। यदि चतुर्थी तिथि अघिल्लो दिन राति सुरु भएर भोलिपल्ट बिहानै समाप्त हुन्छ भने, भोलिपल्टको दिनलाई विनायक चतुर्थीका रूपमी मनाइन्छ।


[[प्रतिष्ठा]] समारोहमी पुजारीले पाहुनाका रूपमी गणेशलाई आमन्त्रण गर्न [[प्राणप्रतिष्ठा]] विधि सम्पन्न गर्छन्। त्यसपछि १६ चरणको षोडशोपचार पूजा गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rituals Explained |url=http://www.thehindutemple.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=107&amp;Itemid=55 |access-date=21 September 2015 |website=thehindutemple.org |archive-date=8 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708094644/http://www.thehindutemple.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=107&amp;Itemid=55 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (संस्कृत: ''षोडश'', १६; ''उपचार'', प्रक्रिया) यस क्रममी मूर्तिलाई नरिवल, [[गुड]], ''मोदक'', ''[[दूर्वा]]'' घाँस तथा रातो [[हिबिस्कस]] (जास्वन्द) फूल&lt;ref&gt;Kolte, R.R., Kulkarni, R.S., Shinde, P.V., Padvekar, H.K., Magadum, V.G. and Apate, S.A., Studies on the ethnomedicinal plants used on the occasion of festivals with special reference to Ratnagiri district from Maharashtra state [https://www.researchgate.net/profile/Vishal_Magadum/publication/308791976_Studies_on_the_ethno-medicinal_plants_used_on_the_occasion_of_festivals_with_special_reference_to_Ratnagiri_district_from_Maharashtra_state/links/57f21d0808ae91deaa561f5c/Studies-on-the-ethno-medicinal-plants-used-on-the-occasion-of-festivals-with-special-reference-to-Ratnagiri-district-from-Maharashtra-state.pdf].&lt;/ref&gt; अर्पण गरिन्छ। क्षेत्र तथा समय क्षेत्रअनुसार पूजाको सुरुवात [[ऋग्वेद]]का मन्त्र, [[गणपति अथर्वशीर्ष]], [[उपनिषद्]]हरू तथा [[नारद पुराण]]मी उल्लिखित गणेश [[स्तोत्र]] (प्रार्थना)को पाठबाटी गरिन्छ। [[महाराष्ट्र]] तथा [[गोवा]]मी साथीभाइ रे परिवारका सदस्यहरू भेला भएर सामान्यतः बिहान रे साँझ [[आरती (हिन्दू धर्म)|आरती]] गरिन्छ।

पर्वको अन्तिम दिन ''गणेश विसर्जन'' वा ''निमज्जनम्'' (शाब्दिक अर्थ &quot;डुबाउनु&quot;) गर्ने परम्परा हुन्छ। यस क्रममी गणेशका मूर्तिहरू नदी, समुद्र वा अन्य जलाशयमी विसर्जन गरिन्छन्। अन्तिम दिन भक्तजनहरूले गणेशका मूर्तिहरू बोकेर शोभायात्रा निकाल्छन् रे अन्ततः ती मूर्तिहरूको जलमी विसर्जन गरिन्छ। गणेश चतुर्थीका दिन पृथ्वीमी आगमन गर्ने देवता विसर्जनपछि आफ्नो दिव्य निवासमी फर्किने विश्वास गरिन्छ। गणेश चतुर्थीको उत्सवले जन्म, जीवन रे मृत्युको चक्रको महत्त्वलाई पनि दर्शाउँछ। गणेशको मूर्ति विसर्जनका लागि घरबाटी बाहिर निकाल्दा त्यससँगै घरका विभिन्न बाधा–अवरोधहरू पनि हटेर जाने रे विसर्जनसँगै ती बाधाहरू नष्ट हुने विश्वास गरिन्छ। प्रत्येक वर्ष मानिसहरू ठूलो उत्साह रे प्रतीक्षाका साथ गणेश चतुर्थी पर्व मनाउने गर्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sahu |first=Manish |date=21 August 2020 |title=What is the story behind the tradition of Ganesh visarjan? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/events/ganesha-chaturthi-2019-what-is-the-story-behind-the-tradition-of-ganesh-visarjan/articleshow/70878145.cms |website=Times of India}}&lt;/ref&gt;

===प्रमुख मन्दिरहरूमी===

[[विनायक मन्दिर, कनिपकम|वरसिद्धि विनायक स्वामी मन्दिर]]मी, [[कनिपकम]], आन्ध्र प्रदेशमी, विनायक चविथीको दिनदेखि सुरु हुने २१ दिनसम्म वार्षिक ''ब्रह्मोत्सव'' मनाइन्छ। यी दिनहरूमी विनायक (गणेश)का उत्सव मूर्तिलाई विभिन्न ''वाहन''मी राखेर शोभायात्रा गरिन्छ, जसमी देशभरिबाटी ठूलो संख्यामी तीर्थयात्रीहरू सहभागी हुन्छन्।&lt;ref name=kanipakam&gt;{{cite news |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2016-09-04/All-set-for-Kanipakam-temple-fest/252289| title=All set for Kanipakam temple fest | work=The Hans India | date=4 September 2016 | access-date=7 September 2018}}&lt;/ref&gt;

मुम्बईमी विश्वका विभिन्न भागबाटी हजारौँ भक्तजन गणेश चतुर्थी मनाउन [[सिद्धिविनायक मन्दिर, मुम्बई|सिद्धिविनायक मन्दिर]]मी आउने गर्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ganesh Chaturthi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/festivals-and-events/maharashtra/ganesh-chaturthi |access-date=2026-09-14 |website=Incredible India |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-14 |title=Famous Ganesh temples to visit this Ganesh Chaturthi |url=https://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/famous-ganesh-temples-to-visit-this-september-10860079/ |access-date=2026-09-14 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== परिकार ==
{{multiple image
| footer = मोदक गणेश चतुर्थीमी चढाइने परम्परागत मिठाई तथा प्रसाद हो। बायाँ: भरिएको बाफमी पकाइएको मोदक, दायाँ: तारिएको मोदक
| image1 = Ukadiche Modak, full and split.jpg
| width1 = 200
| image2 = Modaks - 01.JPG
| width2 = 150
}}

पर्वका अवसरमी मुख्य रूपमी तयार गरिने मिठाई [[मोदक]] हो (मराठी रे कोंकणी भाषामी  ''मोदक'', [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]]मी ''मोदकम'' वा ''कुडुमु'', [[कन्नड भाषा|कन्नड]]मी ''मोदक'' वा ''कडुबु'', [[मलयालम]]मी ''कोझुकट्टा'' वा ''मोदक्कम'' तथा [[तमिल भाषा|तमिल]]मी ''कोझुकट्टै'' वा ''मोदगम्'')। ''मोदक'' चामल वा गहुँको पिठोबाटी  बनाइने एक प्रकारको परिकार हो, जसको भित्री भागमी किसेको नरिवल, गुड, सुक्खा फलफूल तथा अन्य मसला वा सामग्री राखिन्छ रे यसलाई बाफमी पकाइन्छ वा तारिन्छ। अर्को लोकप्रिय मिठाई ''करञ्जी'' हो (''कर्जिकाय'' [[कन्नड]]मी), जुन बनावट रे स्वादका दृष्टिले ''मोदक''सँग मिल्दोजुल्दो भए पनि अर्धचन्द्राकार हुन्छ। गोवामी यस मिठाईलाई ''नेउरी'' भनिन्छ रे यो [[गोवा|गोवावासी]] तथा [[कोंकणी मानिस|कोंकणी प्रवासी समुदाय]]मी गणेश पर्वसँग अभिन्न रूपमी जोडिएको छ।&lt;ref name=goa&gt;{{cite web|title=Ganesh Chaturthi festival fervour grips Goa|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/ganesh-chaturthi-festival-fervour-grips-goa/|website=The Indian Express|publisher=PTI|access-date=27 November 2015|date=29 August 2014}}&lt;/ref&gt;

आन्ध्र प्रदेश रे तेलङ्गानामी ''मोदक'', ''लड्डु'', ''वुन्द्राल्लु'' (बाफमी पकाइएका, मोटो गरी पिसिएको चामलको पिठोका डल्ला), ''पानकम'' (गुड, कालो मरिच तथा अलैँचीको स्वादयुक्त पेय), ''वडापप्पु'' (भिजाइएका [[मुङ दाल|''मुंग'' दाल]]) तथा ''चालिविडी'' (पकाइएको चामलको पिठो रे गुडको मिश्रण) गणेशलाई अर्पण गरिन्छ। यी अर्पणहरूलाई ''[[नैवेद्य]]'' भनिन्छ रे परम्परागत रूपमी ''मोदक''को एउटा थालमा २१ वटा मिठाई राखिन्छन्। गोवामी ''मोदक'' तथा [[गोवाको परिकार|गोवाको शैलीमी]] तयार गरिएको [[इडली]] (''[[सन्ना (परिकार)|सन्ना]]'') लोकप्रिय छन्।&lt;ref name=sanna&gt;{{cite book|title=Gazetteer of the Union Territory Goa, Daman and Diu: district gazetteer, Volume 1|year=1979|publisher=Goa, Daman and Diu (India). Gazetteer Dept|page=258}}&lt;/ref&gt;

कर्नाटकका केही क्षेत्रमी यस पर्वका अवसरमी गणेशलाई ''पञ्चकज्जाय'' अर्पण गरिन्छ। यो सुक्खा नरिवल, भुटेको चना दालको पिठो, चिनी, घिउ तथा तिलको मिश्रण हो। ''पञ्चकज्जाय'' विभिन्न तरिकाले तयार गरिन्छ। यसमी भुटेको चना, मुंग दाल, भुटेको ''चना दाल'' (''पुटानी'') वा अवल प्रयोग गर्न सकिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |author-link=Gabriella Eichinger Ferro-Luzzi |last=Ferro-Luzzi |first=Gabriella Eichinger |date=1977 |title=Ritual as Language: The Case of South Indian Food Offerings |url=https://www.jstor.org/stable/2741405 |journal=Current Anthropology |volume=18 |issue=3 |pages=507–514 |doi=10.1086/201930 |jstor=2741405 |issn=0011-3204|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== मान्यता ==
१० जुलाई २०२५ मी [[महाराष्ट्र सरकार]]ले यसलाई राज्य पर्वका रूपमी घोषणा गर्‍यो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Waje |first=Hemant |title=Maha govt declares Ganeshotsav as state festival, to 'bear expenses' |url=https://www.rediff.com/news/report/maha-govt-declares-ganeshotsav-as-state-festival-to-bear-expenses/20250711.htm |access-date=11 July 2025 |website=Rediff |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 July 2025 |title=Maharashtra govt declares 'Sarvajanik Ganeshotsav' as state festival; says it will 'bear expenses for grand celebrations' |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/maharashtra-govt-declares-sarvajanik-ganeshotsav-as-state-festival-10118535/ |access-date=11 July 2025 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.lokmattimes.com/maharashtra/ganpati-bappa-morya-maharashtra-government-declares-ganeshotsav-as-official-state-festival-a525/|title=Ganpati Bappa Morya! Maharashtra Government Declares Ganeshotsav as Official State Festival| work= [[Lokmat]]Times|date=10 July 2011|access-date=25 August 2025}}&lt;/ref&gt;

== टिप्पणीहरू ==
{{reflist|group=note}}

== सन्दर्भहरू ==

{{Reflist}}</text>
      <sha1>pbrkpn9283lj5skvjigs5kum34nzlhq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>