विकिपिडिया dtywiki https://dty.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter मिडिया बिशेष कुरणि प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता कुरणि विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र कुरणि मिडियाविकि मिडियाविकि कुरणि ढाँचा ढाँचा कुरणि मद्दत मद्दत कुरणि श्रेणी श्रेणी कुरणि TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल कुरणि Event Event talk 0 1970 268309 258403 2026-10-16T03:09:10Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 268309 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = |native_name = ''सहिद भीमदत्त पन्त'' |native_name_lang = ne |image =BhimDPant.jpg |caption = [[डडेल्धुरा जिल्ला]] माई रयाः सहिद भीमदत्त पन्तको सालिक |birth_place = [[अमरगढी किल्ला|अमरगढी]], [[डडेल्धुरा जिल्ला]], [[नेपाल]] |birth_date = १९२६ A.D. (१९८३ [[Vikram Samvat|BS]] मंसिर १०) |death_date = १९५३ A.D. (२०१० [[Vikram Samvat|BS]] साउन १७) |death_place = [[जोगबुढा]], [[डडेल्धुरा जिल्ला]], [[नेपाल]] |occupation = क्रान्तिकारी नेता, किसान नेता |father = तारानाथ पन्त |relatives = भाइ यदुनाथ पन्त |religion = [[हिन्दु]] }} '''भीमदत्त पन्त'''को जन्म विक्रम सम्वत् १९८३ मङ्सिर १० गते अचेलको [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा जिल्ला]] [[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी नगरपालिका]]को कारिगाउँमि भयाः हो । गर्ग गोत्रका यिनरा बाःको नाउँ पण्डित तारानाथै रे इजाको नाउँ सरस्वतीदेवी हो ।<ref>{{cite web|url=http://www.paschimsamachar.com/news/761495936775.html#.VHaUmtKUc_8|title=पश्चिम समाचार डट कम}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==जीवनी== भीमदत्त पन्त को ब्याः कारिगाउँका पराशर गोत्री दामोदरै रे बिस्नाकी माइली चेली पार्वतीसौँ भयाः हो । पार्वतीबटा यिनरा चेला सुदाम, चेली रेवती रे चेला लीलाधरको जन्म भयाः हो । तीनै चेलाचेली एकै मैनाभितरी रे बाः पण्डित तारानाथको स्वर्गे यिनरा कलिलाइ उमेरमि भएपछि यिन भौत निराश भयाः हुन् । भीमदत्तकी पडाइलेखाइ भारतका सिँगाहीमि भयै हो । ताँः पड्ड्या बखत महात्मा गान्धीका नेतृत्वमि भारतको स्वतन्त्रता सङ्ग्राम चलिरैथ्यो । यिन तै सङ्ग्रामबटा प्रभावित भया । महात्मा गान्धीभण्णा लै सुभाषचन्द्र बोसबटा यिन भौतै प्रभावित भयाः थ्या । जनताको हिट्ट्, डुल्ल्, बोल्ल्, लेख्द्, समर्थन वा विरोध अद्द, शान्तिसङ् बत्थुइ रे बाँत्त पाउन्या मौलिक अधिकार राजनीतिबटाहै सुरक्षित पाड्ड् सकिन्या विश्वास भयाः हुनाले यिन राजनीतिका बाटामि लाग्याः हुन् । महात्मा गान्धी, जवाहरलाल नेहरू, सरदार वल्लभभाइ पटेल, गोविन्दवल्लभ पन्त, धर्मभक्त माथेमा, [[शुक्रराज शास्त्री|शुक्रराज शास्त्री]], [[दशरथ चन्द|दशरथ चन्द]], [[गङ्ङालाल श्रेष्ठ|गङ्ङालाल श्रेष्ठ]], डा.के.आई.सिंह जसा व्यक्तिबटा यिन भौत प्रभावित भयाः हुन् । पछि भारतका वामपन्थी नेता महाराज गुरु अयङ्करबटा लकै प्रभावित भैबर यिनले माक्र्सवादी दर्शन लै पड्याः हुन् । श्रीमद्भगवद्गीता यिनलाई भौत मन पड्ड्या किताप हो । तैभितरको यो सिल्लोक यिन ठाउँ ठाउँ सुणाउँथ्या— जातस्य हि ध्रुवो मृत्युध्रुवं जन्म मृतस्य च तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ।। (श्रीमद्भगवद्गीता, २।२७) अर्थात् शरीरलाई सदाइँँ जन्मन्याइँ रे मद्द्या तत्त्व माण्णै हो भण्या लै जन्मन्याकी मरु रे मद्द्याको जन्म त निश्चित छ । इसा किसिमकी उपाय नभयै बातकी चिन्ता अद्दु बेकार हो । ==राजनीतिक यात्रा== नेपाली काङ्ग्रेसका नेता भया लै राणा, नेपाली काङ्ग्रेसै रे राजा मिलिबर दिल्लीमि भयाः सम्झौताको विरोध यिनले डा.के.आई.सिंहका जसेरी अर्‍यो । २००७ सालकी क्रान्ति हुन्या बखत नेपाली काङ्ग्रेसले जे भण्याः थ्यो तैभण्णा फरक बाटो हिट्ट लाग्यापछि यिन छटपटायाः हुन् । हुना त २००७ सालकी क्रान्तिपिछ्यारि यिन डडेल्धुरा शासन छेत्रका गभर्नर बनाइयाः लै हुन् । क्रान्ति अद्द् जाण्ण्या क्यै मान्स शासन चलाउनामि असफल लै हुनाहान् । चीनमि सनयात्सेनकी डौल तसी भयै थी । यिनले लै सोच्याः जसो शासन चलाउन पायैन । अनेक किसिमका झन्झट यिनले शासन समाल्ल्या बखत बेहोद्दु पड्यो । यिनले अनेक कोसिस अद्दा लकै सोच्याः जसो भयैन । ठुलाठालू, सामन्त, व्यापारी, कर्मचारी, साहू, महाजनै रे धूर्तसौँ मिलिबर तिनरा सबै फुचेरा कामका होमि हो मिलाउनु यिनलाई ठिक लाग्यैन । सदाइँभरि बदमासी अद्द्या तसाइ मान्सका दाउपेःचका सिकार यिन भया । धनीमानी, साहू, व्यापारी, शोषक, सामन्तबटा जम्मा अर्‍याः धन गरिबमि बाँड्ने काम अरे लै यिनले जस पाउन सक्यैन केलाइ भण्या यिनरा नजिकका क्यै मान्स फटाहा थ्या । सही मान्स पछ्याण्ण नसक्दु लै यिनरी कमजोरी धेक्किन्छे । यै बाःतको उदाहरण नजिक माणिएका मान्सले यिन बसेको ठाउँ यिनलाई पक्डाउ अद्द् आएका सरकारी सैनिकलाई भण्णुइँ रे आफनाइँ मित लालबहादुर मगरले यिनलाई गोली हाणिबर माःद्दु हो । क्रान्ति अन्न्या बेलाकी थोकाभौत संयमै रे आनिबानीकी कमीकमजोरी लै यिनमि रयैकी थी ।।<ref>{{cite web|url=http://www.onlinekhabar.com/2017/08/614182/#.VHaUmtKUc_8|title= भीमदत्त पन्तको ६५औं स्मृति दिवस आज, को हुन् भीमदत्त?-अनलाइन खबर}}</ref> प्रजातन्त्रको स्थापना भयापछि लै गरिब निमुखा जनता माःरिबर ठुलाठालू, सामन्त, व्यापारी, कर्मचारी, साहू, महाजनै रे धूर्तैले जसेरी आफनो दुनो सोज्याउने काम अद्द् लाग्या तैको विरोध यिनले अर्‍याः हो । हुना त यिन जसा त्यागी नेताले अरेका कामबटा व्यक्ति व्यक्तिको स्वतन्त्रताइ रे प्रजातान्त्रिक मूल्यको स्थिरता हुनोइँ गयाः त हो । तसो भया लै समता, शोषणको अन्त्य, विभेदको अन्त्य, जनताका मौलिक अधिकारको सुनिश्चय जसा प्रश्न आँज लै यै देशमि जसाःतसाइ छन् । यिन राजनीतिक तीव्र विचार भयाः नेता हुन् । यिनले जे सोच्यो त्यो परम्पार अद्दाइलाइ इमान्दार भैबर काम अर्‍यो । विचारका हिसाबले शक्तिशाली, क्रान्तिकारी, जनाधारयुक्त, प्रतिभाशाली, इमान्दार, लगातार समर्पित, त्यागी महान् राननेता यिन हुन् । गरिबकी खातिरी अद्द्या मान्स थोकाइ हुनाहान् । माछा जन् माःरु गरिब जन् माःरु को भण्णछ रे ? तसी कुरडी यिनै अद्दथ्या । कुरडी चलाउन्या मात्तर नभैबर तै बमोजम काम पनि यिनले अरेको हो । जे भण्यो त्यो अद्द्या यिन जसा नेता मात्तर नभैबर मान्सै पाउन लै मुस्किल छ । जै बखत यिनले डोटीका ठाउँ ठाउँ गैबर “कि त जोःत हलो कि त छोड थलो, यदि हैन भने अब छैन भलो” भण्ण्या नारा दियाः थ्यो तै बखत समाजका गण्यमान्य भणीन्या मान्स यिनलाई बौलाहा, बेसुर्‍या, सन्की, बेकुफ, विवेकहीन भणिबर तथानाम गाली अद्दथ्या । आज तिनै मान्स हलो जोत्त बाध्य भै रैछन् । साठी वर्षपछिको समाज यिनले उसै बखत धेकिसक्याः थ्यो । यिनले जे भण्याः थ्यो आज त्यै लागू हुन्नाः छ । सत्ताइस वर्ष मात्तर यिन बाँच्याः हुन् । हिसाब लाउन्या हो भण्या सत्ताइसमि पन्द्र वर्ष त शैशव र किशोरावस्थामि बित्तछ । तैपछिका क्यै वर्ष पडाइलेखाइमि लै लाग्दाहान् । क्यै वर्ष मालपर्बत अद्दामि लै बिते हुन् । बाँकी रयाः समयमि अरेकी राजनीति यिनरी राजनीति हो । तति कम समयमि सय वर्ष बाँचेका नेताले अद्द् नसक्न्या काम यिनले अरिदियो । गरिबमारा फटाहाको अन्त्य, ब्याजखोर साहूको अन्त्य, गरिब, भूमिहीन, निमुखा, कमजोर, दलित, पिछडिएका, दुर्गम क्षेत्रका बासिन्दाको उद्धारै रे समुन्नति, समान न्याय यिनरो चाहना थ्यो । यिनले तसै उद्देश्यखिलाई क्रान्ति अरेका हुन् । स्थिर विचार, दृढ गन्तव्य, अडिग अठोटका धनी यिनले कैलै बिसद्द नसकिन्या योगदान दीबर आफनो नाउँ नेपालका इतिहासमि स्वर्णाक्षरले लेखायाः छन् । भीमदत्तको जीवन आँधीबेरीको जसो धेकिन्छ । थोक्काइ बेरमि ढाइँढुइँ आइबर उड्न्या जति उडाई, भाँच्चिन्या जति भाँची उनीताःर सामसुम हुन्या आँधीबेरीका वातावरणकी नक्कल उनले अरेको धेकिन्छ । भीमदत्त छिटाइँ जन्म्या, छिटाइँ नेता भया, छिटाइँ चल्यौ लाग्या । समयभण्णा पैल्ली उनले राजनीतिक विचार पोख्यो । उनले उठाएको मुद्दा भणेको तल्लो तहका जनताले लै बाँत्तु, सामान्य नागरिक भैबर अवसर पाउनु, उन्नति अद्दु, सामन्तका शोषणबटा उन्मुक्ति पाउनु, जोत्त सकिन्या जग्गा पाउनु, गुजारा अद्द पुग्न्या आर्थिक अवस्था हुन्या आधार पाउनु पड्डछ भण्ण्या हो । इत्ति भण्णु क्या थ्यो यिनलाई देशद्रोही, डाँका, आतङ्ककारी, फटाहा, असामाजिक, विप्लवी रे नहुना नहुना दोष लाइबर भारतीय सेनाको मद्दत मागिबर राज्यले माद्द लायो । त्यो लै प्रजातन्त्रको स्थापना भयापिछ्यारिकी बात हो । साँच्चि भण्णे हो भण्या जनताको कल्याण हुन्या काम यिनले अरेका हुन्। त्यै काम क्रुर शासककी डीठमि अपराध लाग्यो । न्याय अन्धा हुन्छ, शासक अन्धा हुनाहान्, भौतजसो निसाफ निर्दोषीका विरुद्ध लै अरिन्छ भण्ण्यै कुरडीका उदाहरण लै यिन हुन् । हुना त लणैँमि, राजनीतिमि रे मायापिर्तीमि जे अरे लै मुनासिब हन्छ भण्णाहान् । व्यक्तिले अरेको गल्तीको डण्ण त राज्यले दिन्छ । भीमदत्त जसा जनताका नेता माद्द्या राज्यले अरेको गल्तीको डण्ण कसेरी को दिन्या हो ? यो प्रश्न पनि प्रश्नै बनिबर रै रैछ । २०१० साउन १७ गते पर्भातको खानु नखानाइँ मारिएका भीमदत्तका हडबटाहै मुन्टो काटिबर डडेल्धुरा बजार घुमाउन्या उइ बखतका शासकका दुर्बुद्धितिर जति धारे हात लाए लै जसेरी थोका हुन्छ उसेरी अमर सहिद राजनेता भीमदत्तको जति बयान लाए लै थोका हुन्छ। सुदूर पश्चिमाञ्चलमी गाइन्या चैतमी भीमदत्तको चैत भाैती प्रख्यात माणिन्छ। चैतमी भीमदत्तलाई प्रमुख पात्र बनाईवर उनरा जीवनमी घट्या प्रमुख घटनाको उल्लेख गर्या पाइन्छ। :माथ न्यूडी हात खडी जय नेपाल बोली :सुन्दो नाइ लालबहादुर हानिहाल्यो गोली :घूमरेला केशपास झलक दन्तपाटी :पउँच्यो है नेपालथी शिर लैयो काटी<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/810/2020-02-01?fbclid=IwAR0wH66K2qKq34mHLg-F5GObq0IQvfB07NamnJtK4aECo8rew7Ubfnv29Go |title=हराउँदै सुदूरपश्चिमका चैतहरू - झननयाँ नयाँ पत्रिका डेली |access-date=2020-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008015702/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/810/2020-02-01?fbclid=IwAR0wH66K2qKq34mHLg-F5GObq0IQvfB07NamnJtK4aECo8rew7Ubfnv29Go |archive-date=2025-10-08 |url-status=dead}}</ref> ==मृत्यु== भीमदत्त पन्तलाई फाँसी दियिया: थेऽन तर उनराइ साथीले फसाया: थ्यो। उनलाई डड़ेलधुरा जिल्ला: जोगबुढ़ा: बिर्खमा जङ्ङलमी गोली हाणिबर मा:र्‍या हो। पन्त लुग्या: ठौर उनराई साथीले धेकाया हो। उनलाई माद्दाइ भारत बठेइ सेना बोलायिया थ्या। उनलाई वि.सं. २०१० साल साउन १७ गते पकोणिबर भोल्का दिन स्थानिय सामन्तीना: मद्दत ले सिपाइन हँता मुण्डो कटाइबर मारिया: हो। पछा उनरो मुण्डो डड़ेल्धुरा: चोकमी टाङ्या थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==बाइल्ला सुत्र== *[http://www.ekantipur.com/nep/2068/4/16/full-story/333434.html किसान नेता भीमदत्त पन्तलाई फाँसी दिइएको उनन्साठी वर्ष पूरा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418091003/http://www.ekantipur.com/nep/2068/4/16/full-story/333434.html |date=2012-04-18 }} *[http://www.onlinekhabar.com/2016/03/395327/ भीमदत्त पन्त रे कप्तान यज्ञबहादुरसहित २२ सहिद थपिया] *[http://koselinews.com/?p=7233 पहिलो क्रान्तिकारी किसान नेता भीमदत्त पन्तको आज ६४ औं स्मृति दवस]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:सुदुर पश्चिमाञ्चलका सहिद]] [[श्रेणी:जीवनी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनितीज्ञ]] ez9s8t9yvp4ivhlq6d6u68aqzpiywac 0 2364 268307 253745 2026-10-15T21:14:27Z Rotondus 4070 /* भाइरका कडीअन */ श्रेणी 268307 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox religious text | image = Indischer Maler von 1780 001.jpg | caption = [[राम]] with his wife [[सीता]] and brother [[Lakshmana]] during exile in forest, manuscript, ca. 1780 |author = [[वाल्मीकि]] | religion = [[हिन्दू]] | language = [[संस्कृत]] | verses = २४,००० }} {{Hinduism small}} [[File:Rama-Bharata-Paduka.jpg|thumb|right|250px|राम वनबास जान्ज्या पादुका माग्दै भरत]] '''रामायण''' आदि कवि वाल्मीकि द्वारा लेखिया संस्कृत को एक अनुपम महाकाव्य हो। यईका २४,००० श्लोक छन।<ref>http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/holydays/rama.shtml</ref> यो हिन्दू स्मृति को त्यो अंग हो जइका माध्यम ले रघुवंश का राजा [[राम]] को गाथा भणीयो। येइलाई आदिकाव्य भन्या गरयालै पाइन्छ। रामायणका सात अध्याय छन जो काण्डका नाऊ ले जाणीनान। ==रचनाकाल== महर्षि वाल्मीकिले त्रेता युगमी रामायणको रचना अरयाः हन भण्ण्या विश्वास अरीया छ । ==पात्रअन== *'''दशरथ''' :अयोध्याका राजा, भगवान [[राम]]का पिता हुन।उनका तीन श्रीमती कौशिल्या, कैकयी रे सुमित्रा थिया।उनका अरु छोराहरु :भरत, लक्ष्मण रे शत्रुधन हन। कैकयी दशरथकी मन पड्या रानी थिइन। उनले रामलाई वनवास पठाई आफ्नो छोरा भरतलाई राजकुमार बनाउन बाध्य अरेकि थिइन। राम बनवास गयापछी दशरथको हृदयघात भै मृत्यु भयो। *'''[[राम]]''' :राम रामायण का प्रमुख पात्र हुन।उनलाई विष्णु का सातौं अवतार मानिन्छ। उनी अयोध्याका राजा दशरथ रे रानी कौशिल्याका जेठा रे सबैहै प्रिय छोरा थिया।उनलाई सर्वगुण सम्पन्न पुरुष मानिन्छ।दशरथलाई उनकी दोस्री श्रीमती कैकयीले रामलाई राज शिंहासन छाडी १४ वर्ष वनबास पठाउन बाध्य बनाइन। उनले असुर राक्षस रावणको बध गरे। पछि उनलृ सितालाई फिर्ता ल्याए। *'''[[सीता]]''' : कथाका अर्का मुख्य पात्र हुन। उनलाई धर्ती पुत्री मानियाछ। उनी राजा जनककी धर्मपुत्रपुत्री रे भगवान रामकी धर्मपत्नी थिइन। मिथिला का राजा जनकले आयोजना गर्याको राजकुमार हरुको सभामी रामले शिवधनुष तोडि सीतासंग विहे गर्न्या मौका पायाहुन। यो सभा सीताका लागि सुयोग्य वर खोज्नाकी आयोजना गरिया थियो। सीता विष्नुकी जिवनसंगिनी लक्ष्मीकी अवतार हुन। सीतालाई सर्वगुण सम्पन्न नारी मानिन्छ । उनी रामसंगै वनबाग जादा रावणले हरण गर्या थियो। रामले रावणलाई नहराउदा सम्म लंका स्थित बन्दी बनाइयाथ्यो।पछि उनले लव कुशलाई जन्म दिइन। *'''भरत''': उनी राजा दशरथ रे रानी कैकयीका छोरा थिया। उनले आफ्नी आमाले रामलाई बनबास पठाउन बाध्य बनायाको कुरा थाहा पायापछी दरबार त्यागी रामको खोजिमा जंगल हिड्याका थिया।रामले फिर्ता आउन नमान्या पछि उनले रामका चप्पल राजगद्दी मी लगाई वास्तविक राजा राम मान्याका थियए। रामको अनुपस्थितीमि भरत १४ वर्ष अयोध्याका राजा रया। उनले माण्डवी संग विवाह गरे। *'''लक्ष्मण''': रामका कान्छा भाइ उनले रामसंगै बनबास जान्या निर्णय गरे। उनी राजा दशरथ रे राजी सुमित्राका छोरा थिया शत्रुधन उनका जुम्ल्याहा भाइ हुन। लक्ष्मणलाई शेषनागका अवतारमी चित्रण गरिन्छ जो भगवान विष्नु संग सम्बन्धित छ।उनले राम रे सीतालाई बचाउन असुर सुर्पणखासंग लडाइ गरे। उनलाई मरिच राक्षसले राम संकटमी रयाको झुठो खबर सुनाई ठग्याको थियो।उनी गयापछी रावणले सीतालाई हरेर लग्यो। लक्ष्मणको विवाह सीताकी बहिनी उर्मिला संग भयो। *'''शत्रुघन''': उनी राजा दशरथ रे रानी सुमित्राका छोरा हुन।उनी रामका कान्छा भाइ रे लक्ष्मणका जुम्ल्याहा भाइ हुन। उनको विवाह श्रुतकृतीसंग भयो। ===रामका सहयोगी=== *'''वानर''': हनुमान किशकिन्ध राज्य संग सम्बन्धित वानर हो। हनुमान रामको परम भक्त थिए। उनी सुमेरु राज्यका वानर राजा केसरी रे देवी अञ्जनाका छोरा हुन। उनले रानी सीताको खोजी गर्न रे लंकाको युद्ध जित्न ठूलो भुमिका निभाए। उनी आजसम्म संसारमा जिवित रयाको विश्वास गरिन्छ। *'''सुग्रिव''': उनले सीतालाई रावणबाट फिर्ता ल्याउन सहयोग गरे।उनले रामसंग एक सम्झौता गरे सुग्रिवको सहयोग को बदलामा रामले सुग्रिवको भाइ किश्किन्धको राजा वली लाई मार्नुपर्न्या छ। *'''अंगदा''': एक वानर जसले रामफाई सीता खोज्न रे रावणसंग लड्न सहयोग गर्यो। उ वली रे ताराको छोरा तथा सुग्रिवको भतिजा थियो। सुग्रिवले वाचा पूरा गर्न नसक्यापछी अंगदा रे ताराले राम रे लक्ष्मणलाई सीताको उद्दार गर्न मद्दत गरे। *जम्बावन/जम्वान्त एक रिक्षाराज (भालुहरुका राज) थ्याः। उनले सीतालाई खोज्न र रावणसंग लड्न रामलाई सहयोग गरे।उनले हनुमानलाई उसको विशाल शक्ति रे शाहस महसुस गराएर समुन्द्र माथि उडेर लंकामा खोजी अद्दु पठायाः। *जटायु: जटायु अरुणका छोरा रे गरुडका भतिजा थ्याः। उसले गरुडको रुप धारण गरि सितालाई रावणबाट बचाउन्या कोशिश गर्यो। तर उ बढो भयाका कारण रावणले घाईते बनाई छाड्यो। राम र लक्ष्मणलाई जटायुले सीता हरणगरी रावणले लग्याको दिशा बतायो। *सम्पती:अरुणको छोरा, जटायुको भाइ। सम्पतीले सीताको खोजी अद्दु मद्दत अरयाः थ्यो। साक्षस *'''विभषण''': रावणको कान्छो भाइ। उ सीताको अपहरण विरुद्ध थियो।र रावणले सीता फिर्ता गर्न अस्वीकार गर्यापछी उसले रामको समूह लाई छान्यो। उसको ज्ञान लंका जित्न महत्त्वपूर्ण थियो। पछि उसलाई लंकाको राजा बनाइयो। ===रामका सत्रुपक्ष=== राक्षस *'''रावण''': रावण लंकाको राजा थियो।उ विश्रवा नामका ऋषि रे दैत्य कैकेसी राजकुमारीकाे छोरा थियो। दशहजार वर्षको घोर तपस्यापछी सृष्टिकर्ता बर्ह्माले उसलाई भगवान, राक्षस र अात्मा बाट मार्न नसकिन्या वरदान दिनुभयो। उसलाई ऋषि को तपस्या भंग गर्न्या शक्तिशाली राक्षस राजाका रुपमी चित्रण गरियाछ।विष्नुले उसलाई हराउन मानव (राम) को अवतार लिए। *'''ईन्द्रजित/मेघनध''': रावणको जेठो छोरा जसले राम र रावणलाई दुई पल्ट परास्त गर्यो। उसले आफ्नो जादुमयी रणकौशल रे रणनीति ले धेरै मानर सेनाको विनाश गर्यो। *'''कुम्भकर्ण''': रावणको भाइ उसले खवाई र सुताई प्रख्यात छ।उ लामो समय खम्म सुत्थ्यो र उठेपछि आफ्नो अघाडीको सबैकुरा खाइदिन्थ्यो। उसको भिमकाय शरीर र निष्ठा ले गर्दा रावण सेनाको महत्त्वपूर्ण भाग थियो। रामले उसको शिर छेदन गर्नु अघि उसले कैयौं वानर सैनिक विशास गर्यो। *'''सुपर्णखा''': रावणको राक्षसनी बहिनी जो रामलाई मन पराउथी।उसंग चाहेको बन्न सक्ने जादुमय शक्ति थियो। बानर *'''बली''': उ किशकिन्धको राजा थियो। उ ताराको श्रिमान, इन्द्र को छोरा तथा सुग्रिवको दाइ तथा अंगदाको बुवा थियो। उसंग एउटा अदभूत बरदान थियो।उ संग युद्ध गर्न्या जोकोहीले आफ्नो आधा शक्ति गुमाउथ्यो। उ भगवान् रनम द्वारा मारियाथ्यो ==काण्डअन== ===१. बाल काण्ड=== अयोध्याका राजा दशरथ थिया। उनका तीन श्रीमती : कौशल्या, कैकयी रे सुमित्रा थिया।उनी लामो समयसम्म निसन्तान रह्या। उनी आफ्नो उत्तराधिकारी का बारेमा चिन्चित थिया।उनले पुत्रकामेष्टी नामको अग्नि यज्ञ गरे। जसका कारण कौशल्या बाट राम जन्मे, कैकयी बाट भरत जन्मे र सुमित्रा बाट लक्ष्मण र शत्रुघन जन्मे। जो विभिन्न कलाले सम्पन्न थिया।रावण जो भगवानहरुलाई सताउथ्यो र मरणशिल प्राणी बाट मात्र मर्थ्यो ।त्यसैले विष्नुले उसको विनाश गर्न मानवको रुप धारण गरे। यी बालकहरु राजकुमार झै हुर्काइए जसलाई बसिस्ठलृ युद्ध कला र ज्ञान दिए। जब राम १६ वर्षका थिए तब वृद्ध ऋषि विस्वामित्र दशरथको अदालतमा हैरान गर्ने राक्षसका विरुद्ध सहयोग माग्न अाए। उनले रनम रे लक्ष्मणलाई सहयोगी छान्या। विश्वामित्र ले उनीहरुलाई उपदेश र अदभुद हतियार दिए। र उनीहरु राक्षस नष्ट गर्न लागे। जनक मिथिलाका राजा थिया। एक दिन उनको हलोले जोतेको ठाँउबाट बालिका भेटाए। उनी ज्यादा खुशी भए। उनले बालिकालाई भगवानको अदभूत उपहार माने। उनले वालिकाको नाम सीता राखे।उनी निकै सुन्दर र अाकर्षक थिइन।उनले यो निर्णय गरेमी शिवधनुमा जसले तिर चलाउछ सीताको विवाह उसैसंग हुनेछ। ऋषि विश्वामित्र ले राम लक्ष्मणलाई धनु देखाउन मिथिला लगे। रामले धनु उठाए र र यसलाई खिच्दाखेरी भाचियो। यसपछि राम र जनकपुत्री सीताको विवाह भयो। त्यस्तै लक्ष्मणको उर्मीला, भरतको माण्डवी र शत्रुघनको श्रुतकृति संग विवाह भयो। मिथिलामा विवाहको भव्य उत्सव मनाइयो र विवाह दल अयोध्या फर्किए। ===२. अयोध्या काण्ड=== राम र सीताको विवाह पछि वृद्ध राजा दशरथले रामलाई ससिंहाशनमा बसाउने ईच्छा व्याक्त गरे ।यसले गर्दा कैकयीलाई ईष्र्या भयो र उसले दशथलाई धेरै पहिला उनले गरेको दुईटा बाचा पूरा गर्न माग गरी। कैकयीले रामलाई १४ वर्ष बनवास र आफ्नो छोरा भरतलाई राजा बनाउनुपर्ने माग गरि । राजा उनको बाचा पूरा गर्न बाध्य भए। राम आफ्नो बुवाको आज्ञा पूरा गर्न तयार भए। उनलाई सीता र लक्ष्मणले साथ दिए। उनले सीतालाई आफ्नो पछि नआउन आग्रह गरे तर सीताले भनिन " जुन जंगलमा हजुर बस्नुहुन्छ त्यो नै मेरा लागि अयोध्या हो र हजु, विनाको अयोध्या मेरा लागि नर्क जस्तै हो।" रामको बनबास पछि राजा दशरथले पीडा सहन नसकी प्राण त्याग गरे। त्यसै बखत मामाघर बाट फर्केका भरतले अयोध्याको घटना बुझे। भरतले आफ्नो आमाको धुर्त चालको लाभ अस्वीकार गरे र रामको खोजिमा जंगल हिडे। उनले रामलाई अयोध्या फर्केर शासन गर्न आग्रह गरे । तर रामले आफ्नो बाबालाई दिएको वचन अनुसार बनबास पूरा नगरी नफर्किने निधो गरे। यहाँबाट भरतले रामका चप्पल लगेर राजगद्दी मााखेर राजा मानेर शासन गरे। ===३. अरण्य काण्ड=== बनबासको १३ वर्ष पूरा गरेर अन्तिम वर्षमी [[राम]], [[सीता]] र [[]]लक्ष्मण गोदावरी नदीको किनारासंगै दक्षिणतिर हिडे। त्याहाँ उनीहरूले कुटी बनाए। पञ्चावती जंगलमा एक राक्षसनी महिला रावणकी बहिनी सुर्पणखाले उनीहरुलाई पछ्याई। उसले भाइहरुलाई लोभ्याउने कोशिश काम नलागेपछि सीतालाई मार्ने प्रयास गरि।लक्ष्मणले उसको नाक र कान काटेर उसलाई रोके। यो सुनेर उसको भाइ खारले राममाथी हमला गर्यो। रामले खारा र उसका राक्षसलाई परास्त गरे। जब यो समाचार रावण कहाँ पुग्यो उसले आफ्नो रक्षा मरिचाको मद्दतले सीतालाई हरेर रामलाई समाप्त गर्ने मनसाय बनायो। मरिचा सुनको हरिण थियो यसले सीताको मन आकर्षित गर्यो। सुन्दर हरिण देखेपछि सीताले रामलाई हरिण समात्न अनुरोध गरिन। राम यो कुनै राक्षसको चाल हो भनेर सजग थिए। सीता लाई उनको ईच्छा बाट फर्काउन नसकेपछि उनी हरिणलाई लखेट्दै जंगल पसे र सीताको सुरक्षाको जिम्मा लक्ष्मणलाई दिए। केही समयपछि सिताले रामको आवाज सुनिन र उनी डराईन र लक्ष्मणलाई उनलाई बचाउन जान गरिन। लक्ष्मणले सीतालाई सम्झाउने कोसिस गरे कि उनले रामको आज्ञा अनुसार सीताको रक्षा गर्नु पर्छ। सीताले मलाई हैन रामलाई लक्ष्मणको बढी आवश्यकता छ भनेर जिद्दी गर्न थालिन। लक्ष्मणले उनको आज्ञा माने तर उनले कुटिबाट बाहिर आउन पाउने छैनन र अपरपचित संग बोल्ने छैनन।उनले कुटिको वरिपरि एउटा लक्ष्मण रेखा कोरे जसबाट कोहि भित्र जान नसकोस तर बाहिर जान अनुमति होस। केही बेरमै रावण जोगिको भेसमा आए र सीतालाई अतिथिको सम्मान गर्न अनुरोर गरे। सीताले राक्षसको जुक्ति को चाल पाइनन। उनी रेखा बाहिर आउने बित्तिकै रावणले जबर्जस्ती उनलाई उठाएर लग्यो । जटायुले सीतालाई रक्षा गर्ने कोशिश गर्यो। तर मरणासन्न घाइते भयो। सीतालाई कडा सुरक्षाका बिच राखियो । रावणले सीतालाई अाफुसंग विहे गर्न माग गर्यो। तर सिताले अस्विकार गरिन। राम र लक्ष्मणले जटायु बाट सीताको हरणको खबर पाए। उनीहरु सीताको खोजिमा लागे। खोज्दै जादा उनीहरूले असुर कबन्ध रे शाबरीलाई भेटे जसले उनीहरू लाई सुग्रिव र हनुमान कहाँ लगे। ===४. किष्किन्धा काण्ड=== ===५. सुन्दर काण्ड=== ===६. युद्द काण्ड=== ===७. उत्तर काण्ड=== उत्तर काण्ड [[राम]] कथा को छाड्डीबारो भाग हो। [[सीता]], [[लक्ष्मण]] रे सबै [[वानरसेना]] का साथ [[राम]] [[अयोध्या]] फिर्ता पुग्या। [[राम]] को भव्य स्वागत भयो, [[भरत]] सितै सबै जानमा आनन्द व्याप्त होई गयो। वेद रे [[शिव]] की स्तुति का साथ [[राम]] को [[राज्याभिषेक]] भयो। [[राम]] ले प्रजालाइ उपदेश दिया रे प्रजा ने कृतज्ञता प्रकट गर्या। चारै भाइनका दुइ दुइ चेला भया । [[रामराज्य]] एक आदर्श होइ गयो<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भणार, दिल्ली पृष्ठ ४६३-४७५</ref> सीता को निर्वासन,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’‘, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भणार, दिल्ली पृष्ठ ४८०-४८३</ref> राजा नृग, राजा निमि, राजा ययाति रे रामराज्य मा कुकुर का न्याय को उपकथाअन,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भणार, दिल्ली पृष्ठ ४८५-४९१</ref> लवकुश को जन्म,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भणार, दिल्ली पृष्ठ ४९५-४९६</ref> राम का द्वारा अश्वमेघ यज्ञ को अनुष्ठान रे उई यज्ञ माइ उनरा चेला लव रे कुशले महाकवि वाल्मीकि रचित रामायण गायाको, सीताको धर्ति भितरि प्रवेश,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भणार, दिल्ली पृष्ठ ५०८-५१२</ref> लक्ष्मण लाई परित्याग,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भणार, दिल्ली पृष्ठ ५१५-५१८</ref> ५१५ ५१८ को लै वर्णन अरिया: छ। वाल्मीकि रामायणमी उत्तरकाण्ड को समापन राम का महाप्रयाण पछा भया हो।<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भणार, दिल्ली पृष्ठ ५१८-५२०</ref> ==रामकथा को कथा== सनातन धर्म का धार्मिक लेखक तुलसीदास जी का अनुसार सर्वप्रथम श्री राम को कथा भगवान श्री शंकर ले माता पार्वती जी लाई सुनायाथे। जहाँ भगवान शंकर पार्वती जी लाई भगवान श्री राम को कथा सुनाउनलाथ्या त्याहाँ काग (कौवा) को एक बस्न्या ठउर थ्यो और उइका भितर बस्याको काग पनि त्यो कथा सुन्नलाथ्यो। कथा पूरा हुनुभन्दा पइला माता पार्वती निदाइन तर उई पक्षी ले सप्पै कथा सुनिहाल्यो। उई पंक्षी को पुनर्जन्म काकभुशुण्डि का रूपमि भयो। काकभुशुण्डि जीले यो कथा गरुड़ जी लाई सुनाय। भगवान श्री शंकर का मुख है निस्किया श्रीराम को यो पवित्र कथा अध्यात्म रामायण का नाममी प्रख्यात छ। अध्यात्म रामायण लाई विश्व को सर्वप्रथम रामायण मानियाछ। हृदय परिवर्तन भयाकाले एक डाकु बाट ऋषि बनेर तथा ज्ञानप्राप्ति पछि वाल्मीकि ले भगवान श्री राम का यई वृतान्त लाई पुनः श्लोकबद्ध गरे। महर्षि वाल्मीकि द्वारा श्लोकबद्ध भगवान श्री राम को कथा लाई वाल्मीकि रामायणका नाम ले जानिन्छ। वाल्मीकि लाई आदिकवि मानिन्छ तथा वाल्मीकि रामायण लाई आदि रामायण का नाम ले लै जानिन्छ। ==रामायण को सन्देश== *रामायण का सप्पै पात्र अाफना धर्म को पालन अद्दाछन। *राम एक आदर्श पुत्र हन। पिता को आज्ञा उनका निउति सर्वोपरि हो। पति का रुपमि राम ले सदैव एकपत्नीव्रत को पालन गरे। राजा का रूप मि प्रजा का हित का निउति स्वयं का हित लाई बिर्सिन्छन।उन विलक्षण व्यक्तित्व हुन। उन अत्यन्त वीर्यवान, तेजस्वी, विद्वान, धैर्यशील, जितेन्द्रिय, बुद्धिमान, सुंदर, पराक्रमी, दुष्टको दमन गर्न्यावाला, युद्ध एवं नीतिकुशल, धर्मात्मा, मर्यादापुरुषोत्तम, प्रजावत्सल, शरणागतलाई शरण दिन्यावाला, सर्वशास्त्रका ज्ञाता एवं प्रतिभा सम्पन्न छन। *सीता को पातिव्रत महान छ। सारा वैभव रे ऐश्ववर्य लाई त्यागेर उनि पति का साथमि वनबाँस गइन। रामायण भातृ-प्रेम को भी उत्कृष्ट उदाहरण हो। जहाँ ठुला भाई को प्रेम का कारण लक्ष्मण उनका साथ वनबाँस जान्छन् वहीं भरत अयोध्या को राज गद्दीमा बस्छन, दाईको को अधिकार भयाका कारण, स्वयं नबसेर राम का पादुका लाई प्रतिष्ठित गर्छन। *कौशल्या एक आदर्श माता हन। अाफना पुत्र राम माथि कैकेयी द्वारा अरिया अन्याय लाई बिसरिएर उनि कैकेयी का पुत्र भरत लाई पनि उत्तिकै ममता राख्छिन जति अपना पुत्र रामलाई राख्छिन। *हनुमान एक आदर्श भक्त हन, उन राम का सेवा कि निउति अनुचर समान सदैव तत्पर रयाछन। शक्तिबाण ले मूर्छित लक्ष्मण लाई उनको सेवा का कारण प्राणदान प्राप्त भयाथ्यो। *रावणका चरित्रबठे यो सन्देश मिल्छ कि अहंकार नाश को कारण हुन्छ। *रामायण का पात्रबठे सीख लिईवर मनुष्य आफना जीवनलाई सार्थक बनाउन सक्दान। ==सन्दर्भ== {{reflist}} ==भाइरका कडीअन== * [https://ne.wikibooks.org/wiki/भानुभक्तको_रामायण भानुभक्तको रामायण] {{Commonscat|Ramayana}} [[श्रेणी:अपूर्ण लेख]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:हिन्दू धर्म]] [[श्रेणी:साहित्य]] jhp2nghovqzls9z8559wluvnqpbjis6 0 23543 268306 259478 2026-10-15T19:30:04Z ~2026-55340-76 8665 /* रैका राजा मान्धता शाहको शाके १६१२ जेष्ठ सुदिको ताम्रपत्र (वि.स.१७४७) */ 268306 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|caste_name=रजवार|image=Mandhata_Shahi-_SAKE-1612.jpg|caption=रैका राजा मान्धाता शाहको ताम्रपत्र|varna=क्षत्रिय|jati=ठाकुरी/रजवार|religions=हिन्दू धर्म|languages=ठाकुरी भाषा/नेपाली/कुमाउनी|country=नेपाल, भारत|region=नेपालको पश्चिमी भाग र उत्तराखण्ड|ethnicity=बौद्ध आर्यन/ खस जाति}} == रजवार == राजा, राजपरिवार, राजाका रगतसँग सम्बन्धित विभिन्न ठाउँका हाकीम तैनाथवाला क्षेत्रपति गर्खा र दर्राका प्रमुख तथा खोलाका भलादमिलाई रजवार, रतला, आदि भन्ने चलन थियो । डोटीमी प्राप्त अभिलेखहरूमा ठाउँ–ठाउँमी रजवारहरूको उल्लेख छ । त्यस्ता रजवारहरूलाई ताम्रपत्रमी दृष्टसाँक्षीको रूपमा राखिएको पाईन्छ । रजवार भएका व्यक्तिहरु दृष्टसाँक्षीका रूपमी ताम्रपत्रमी उत्कीर्ण गरिएका छन्् । == डोटी क्षेत्रका ठकुरी रजवार<ref name="लाल बहादुर बम ठकुरी">डोटी क्षेत्रका ताम्रपत्र, सम्बन्धित स्थानको मान्यता र सम्बन्धितहरूको वंशावली, कुमाऊका इतिहास , डोटी क्षेत्रको इतिहास |</ref> == * १) दार्चुलाका [[पाल (थर)|पाल]] रजवार , * २) डोटी बोगटानका [[बोगटी]] रजवार , * ३) दार्चुला दुंहू गर्खा ,बैतडी पुर्चुंदी गर्खा ,[[बोगटान राज्य|डोटी बोगटान]]का बम रजवार , * ४) बैतडीका [[चन्द]] रजवार , * ५) डोटी क्षेत्रका [[देउवा]] रजवार , * ६) मर्माल रे बझांगी [[सिंह]] रजवार आदि | ==इतिहास== कत्यूरी विशाल राज्यको अवशान पश्चात [[कत्युरी राजवंश]] /([[कत्युरी राजवंश|कत्युरी नरेश]]) खान्दानका रे यस खान्दानसँगै भित्रिएका राजवंशकाहरूलाई डोटीको शाही ([[रैका राजवंश|जुम्लाको रैका मल्ल राजा]]) खान्दानले रजवारी दिएको पाइन्छ । त्यसरी विचार गर्दा देउवा र वोगटीलाई रजवारी दिने परम्परा डोटी राजाको रहेको बुझिन्छ । यो कुरा डा. राजाराम सुवेदीले प्रकाशन गरेको सम्बत २०५६ साल कर्णाली प्रदेशमी मध्यकालीन डोटीको, पेजः–२८१ मी पनि लेखछ । राजा विक्रम शाही रे मान्धाता शाहीको तामपत्रमी देउवालाई पनि रामसिह देउवा रजवार लेखिएको प्रमाणीत ताम्रापत्रको प्रमाण भेटिएका छन् । कतिपय बाईसे राज्यमी राजाका भाइ–भैयादलाई विभिन्न स्थानका रजवार बनाई पठाउने चलन थियो । अधिनस्थ रजौटाहरूलाई पनि रजवार भनिन्थ्यो । रजवारी प्राप्त गर्नेले स्थानीय स्तरमी उठती पुठती हुन् रकम उठाई खानपाउने रे राजाका प्रतिनिधिका रूपमी स्थानीय प्रशासन चलाई राजालाई सहयोग गर्ने परिपाटी थियो । यस्तो रजवारी प्रर्था राज्य विभाजन नभएर जीवनवृति स्वरुप केही सहुलिएत दिएको र त्यस वापत राजाप्रति वफादार भएर केही दायित्व पुरा गर्नु पर्ने अर्थमी हुने गर्दथ्यो । '''रजवार''' शव्द पहिले प्रयोग गर्ने कत्यूरीहरुनै हुन् रे पछिका दिनमी त्यस शव्दलाई अरु राजखान्दानले पनि प्रयोग गरे साथै उच्चओहोदामी बस्नेलाई पनि रजवार भन्न थालियो । यसै क्रममी रजवार शव्दलाई कुनै क्षेत्रको प्रशासकसँग लगेर जोड्न थालियो । त्यसै कारण रजवार भनेको प्रशासक हो भनेर भन्ने गरेको पनि पाईन्छ । कत्यूरी खान्दानका व्यक्तिहरु रे यस खान्दानसँगै भित्रिएका अन्य ठकुरीहरूलाई मुख्यतया रजवार भनेर सम्बोधन गरेको पाईन्छ । मध्यकाल देखि अहिलेसम्म यस सम्बन्धका तमामौ प्रमाणित आधार पाईएका पनि छन् । रजवारको पद कत्यूरी राज्यको समयमी राजपरिवारका भाइबान्धबकोलागि प्रयोग गरिन्थ्यो । सन १२०२ मी एक दानपत्र कत्यूरी पट्टिमा ईन्द्रदेव रजवारको पाइएको छ । यो अहिले पनि कत्यूरी पट्टिमी सुरक्षित रहेको छ । कत्यूरी राजाहरूको राज्यको प्रबन्ध कार्तिकेयपुर वा कत्यूरबाट हुने गर्दथ्यो । कुमाऊँ गढवालको राज्य पनि यसै स्थानबाट हेरिन्थ्यो भन्ने कुरा गढवालमी भेटीएका सबैखाले शिलालेख र ताम्रपत्रमी कत्यूरीहरूको नै छाप भेटिएको छ । यस कुरालाई कुमाऊँका इतिहास व्याख्याता बद्रीदत्त पाण्डेले पनि स्वीकार गरेका छन् । यो कुरा उनको पुस्तकको पृष्ट २१६ मी उल्लेख रहेको छ । रजवार वा राजवारको उत्पति दुई किसिमबाटी भएको पाईन्छ – * १— राज + वर = राजवर , राजाहरूमी सर्वश्रेष्ठ । * २— राज + बारह = १२ राजाहरु मध्ये एक राजा । == रैका राजा मान्धता शाहको शाके १६१२ जेष्ठ सुदिको ताम्रपत्र (वि.स.१७४७) == * १) श्री शाके १६१२ समय जेष्ट सुदि २ श्री महाराजधिराज श्री * २) रैका मान्धतासाह पादाश्चिरं जयतु श्री रैकाज्यु पायले मया * ३) चितैपगगै रपटा माथि लक्षिमन पन्थ ज्यूको हुनो गडो * ४) रैझापा च५ ठुला गडासुदा पायो माल षुमिलाको उादिका * ५) रपायो अत्र साक्षी रघुनाथ साई गुसाइज्यु शिवदास * ६) साउन मिया भडारी '''रामसिंह [[देउवा]] रजवार मथुरा वोगटी रजवार''' * ७) दशरथ पनेरु ज्यु हरिकेश भटज्यु नेवस्या * ८)मविष्ट लिषित साक्षि दशरथ जोइसिज्यु * ९) लिषित पंथ नारदेव राम कठाईत ज्यू कडारी त हरि साउ (१४“ ह् १८“ १ सेरको ताम्रपत्र ) स्रोत — डडेल्धुरा , अजयमेहरु डंडोलाका जय बहादुर ऐर वाट प्राप्त ताम्रपत्र ऐतिहासिक समयमी राजाहरूमी सर्वश्रेष्ठ, राजपरिवारको जेठो शाखा, कुनै प्रभावशाली राज्यभित्र रहेका अन्य राज खान्दानका व्यक्तिहरु वा १२ ठकुरी भित्रका भाइवान्धवलाई रजवार भन्ने चलन थियो । यस प्रकारका ठकुरीहरु त्यस समयका रैतीका शासक थिए । इन समाजमी सम्मानितरूपमी रहेका पनि हुन्थे । यिनको समाजमी हालिमुहाली चल्ने गर्दथ्यो । गोर्खा राज्यकालमी प्रशासकलाई रजवार भनिन थालियो । यसै कारण वि.स.१८९२ मी डोटी निरोली गडसेराका ब्राह्मण खान्दानका रजवार कामदेव भण्डारी कस्य पुर्जि भनेर झगडा फैसला गरिएको छ । ठकुरी रजवारहरु २२ से २४ से राज्यकालका ताम्रपत्रमी रजवार भनेर लेखिएका भेटिन्छन । प्रमाणित आधार पनि त्यही हो । जुन आधार अकाट्य छ । सत्य छ । सत्य हो । = डोटी रैका राजा विक्रम शाहीको शाके १६०४(वि.स.१७३९)को ताम्रपत्र = * १. श्री साके १६०४ साल ५ मंसिर वदि श्री महाराजाधिराज श्री राजा रैका * २. बिक्रम साही पादाचीरंजयतु ..... श्री रैका ज्यु पायाले माया चीतोई * ३. ........गडो संकल्प गरि.................... * ४. अत्रसाँक्षी मान्धता साई गुसाई ज्यु शिवदास साउन * ५. भीजाँभडारी '''राम देउवा रजवार मथुरा वोगटी रजवार''' गंगा * ६. पनेरु ज्यु हरिकेश भट ज्यु हरी केश पंज्यु जीवा विष्ट पशु * ७. .... लिषित साँक्षी दशरथ जोईसी जुक * ८. ..................................... श्रोत - डडेल्धुरा जिल्ला रुपाल गाविस वार्ड नं. ५ पाण्डेय गाउँका विष्णुदत्त पाण्डेयका पुत्र छविराज पाण्डेको घरमी सुरक्षित ताम्रपत्र रैका राजा अभयमल्ल ([[रैका राजवंश|जुम्लाको रैका मल्ल राजा]])को वि.स. १४४७ र वि.स. १४२९ को ताम्रपत्रमा “रजवार” अभयमल्लको वि.स. १४३३ को दानपत्रमा दृष्टसाँक्षी रहेका अदयसिह राउलाले वि.स.१४४७ मा राउदु भण्डारीलाई बझाँङ्ग भेगमा जमिन दान दिएको पाईएको छ । यसमा ”राजाधिराज उदयसिह चिरंजयतु” '''रजवार''' दत्त पसाकीइ” भनिएको छ । यसमा उदय सिहलाई एकातिर ”राजाधिराज” भनिएको छ भने अर्कोतिर रजवार दत्त पसाकीइ अर्थात् रजवारले निगाहा गरेर भनेर उदय सिहको हैसियत रजौटाको वताइएको छ । त्यस्तै हरिवर्माराउलाले वि.स. १४२९ मा वीरसिन्ध जोइसीलाई बझाङ्ग भेकमा जमिन दान दिदाँ आपूmलाई ”श्री राजाधिराज परमेश्वर” भनेता पनि '''”रजवार''' भाष पसा भई” अर्थात रजवारको वचन निगाहा भयो भनेर आप्mनो हैसियत '''रजवार'''को नै बताएका छन् । —डा.सूर्यमणि अधिकारी बाईसे राज्यको इतिहास पेज १२६ बाट == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:इतिहास]] d7rzsgr1un5ui9oe8snr7gnpv4ttpre 0 26706 268308 268289 2026-10-16T02:23:43Z InternetArchiveBot 4668 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 268308 wikitext text/x-wiki {{अनुवाद}} {{Infobox writer | name = एनी कार्सन | honorific_suffix = [[क्यानडाको सम्मान आदेश|सीएम]] | image = Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards.jpg | caption = सन् २०२४ मी कार्सन | birth_name = एनी प्याट्रिसिया कार्सन | birth_date = {{birth date and age|1950|6|21}} | birth_place = [[टोरोन्टो]], ओन्टारियो, क्यानडा | death_date = | death_place = | citizenship = {{hlist |क्यानडा |आइसल्यान्ड}} | education = [[टोरोन्टो विश्वविद्यालय]] ([[कला स्नातक|कला स्नातक उपाधि]], [[कला स्नातकोत्तर|कला स्नातकोत्तर उपाधि]], [[विद्यावारिधि|विद्यावारिधि उपाधि]]) | occupation = {{hlist |कवयित्री |निबन्धकार |अनुवादक |शास्त्रीय साहित्यकी अध्येता |प्राध्यापक}} | spouse = रोबर्ट करी | period = सन् १९७९–वर्तमान | genre = {{hlist |कविता |निबन्ध |अनुवाद}} | notable_works = {{ubl |''[[इरोस द बिटरसुइट]]'' (सन् १९८६) |''[[अटोबायोग्राफी अफ रेड]]'' (सन् १९९८) |''[[मेन इन द अफ आवर्स]]'' (सन् २०००) |''[[द ब्युटी अफ द हजब्यान्ड]]'' (सन् २००१) |''[[रेड डक]]'' (सन् २०१३)}} | awards = {{ubl |[[लानान साहित्य पुरस्कार]] (सन् १९९६) |[[गुगेनहाइम छात्रवृत्ति]] (सन् १९९८) |[[म्याकआर्थर छात्रवृत्ति]] (सन् २०००) |[[ग्रिफिन कविता पुरस्कार]] (सन् २००१, २०१३) |[[अङ्ग्रेजी कविताका लागि गभर्नर जनरल पुरस्कार|गभर्नर जनरल पुरस्कार]] (सन् २००१) |[[टी. एस. इलियट पुरस्कार]] (सन् २००१) |[[क्यानडाको सम्मान आदेश]] की सदस्य (सन् २००५) |[[अस्टुरियस राजकुमारी पुरस्कार]] (सन् २०२०) |[[पेन/नाबोकोभ पुरस्कार]] (सन् २०२१) |[[साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार]] ([[सन् २०२६ को साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार|सन् २०२६]])}} }} '''एनी प्याट्रिसिया कार्सन''' (जन्म २१ जुन १९५०)<ref name="Morra-2014">{{Cite web |last=Morra |first=Linda |date=September 8, 2014 |title=Anne Carson |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |access-date=May 21, 2023 |website=[[क्यानाडाली विश्वकोश]] |archive-date=May 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |url-status=live }}</ref> क्यानडाकी प्राज्ञ तथा लेखिका हुन्। टोरोन्टोमी जन्मिएकी उनले [[टोरोन्टो विश्वविद्यालय]]बाटी अध्ययन पूरा गरिन्। सन् १९७९ देखि उनले विभिन्न विश्वविद्यालयहरूमी [[शास्त्रीय अध्ययन]], [[तुलनात्मक साहित्य]] रे [[सिर्जनात्मक लेखन]] विषयकी प्राध्यापकका रूपमी काम गर्न थालिन्। उनले [[क्यालगरी विश्वविद्यालय]], [[म्याकगिल विश्वविद्यालय]], [[मिशिगन विश्वविद्यालय]], [[न्युयोर्क विश्वविद्यालय]] रे [[प्रिन्सटन विश्वविद्यालय]]मी अध्यापन गरेकी छन्। कार्सनले निबन्ध तथा कविताका सङ्ग्रहका साथै प्राचीन [[ग्रीक दुःखान्त नाटक]]हरूको अनुवादसमेत गरी २० भन्दा बढी पुस्तक लेखेकी छन्। उनलाई [[गुगेनहाइम छात्रवृत्ति]] रे [[म्याकआर्थर छात्रवृत्ति]] प्रदान गरिएको छ। उनले [[लानान साहित्य पुरस्कार]], दुई पटक [[ग्रिफिन कविता पुरस्कार]], [[टी. एस. इलियट पुरस्कार]], [[अस्टुरियस राजकुमारी पुरस्कार]], [[अङ्ग्रेजी कविताका लागि गभर्नर जनरल पुरस्कार]] रे [[पेन/नाबोकोभ पुरस्कार]] प्राप्त गरेकी छन्। क्यानडाको साहित्यिक क्षेत्रमी पुर्‍याएको योगदानका लागि उनलाई सन् २००५ मी [[क्यानडाको सम्मान आदेश]] को सदस्य नियुक्त गरिएको थियो। उनलाई सन् २०२६ को [[साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो।<ref name="NobelPrize.org">{{Cite web |title=सन् २०२६ को साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |access-date=October 8, 2026 |publisher=[[नोबेल प्रतिष्ठान]] |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{Cite web |date=October 8, 2026 |title='साहसी र नवीनतापूर्ण' क्यानडाली कवयित्री एनी कार्सनले साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार जितिन् |url=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |access-date=October 8, 2026 |website=[[बीबीसी समाचार]] |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |archive-date=October 8, 2026 |url-status=live |last=Youngs |first=Ian}}</ref> == जीवनी == === प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा === एनी कार्सनको जन्म सन् १९५० जुन २१ मी टोरोन्टोमी भएको थियो।<ref name="Morra-2014" /> उनका पिता बैंकर थिए रे उनी क्यानडाका विभिन्न साना सहरहरूमी हुर्किएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=एनी कार्सन |url=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |access-date=July 2, 2022 |archive-date=July 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |url-status=live }}</ref> माध्यमिक विद्यालयमी अध्ययनरत रहँदा ल्याटिन भाषाका एक शिक्षकले उनलाई प्राचीन ग्रीसको संसार रे भाषासँग परिचित गराएका थिए तथा उनलाई निजी रूपमी अध्यापनसमेत गरेका थिए।<ref name="LitEncyc">{{cite web |last1=Rae |first1=Ian |title=एनी कार्सन |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |website=The Literary Encyclopedia |access-date=September 16, 2020 |date=December 27, 2001 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |url-status=live }}</ref> उनले [[टोरोन्टो विश्वविद्यालय]]अन्तर्गतको [[सेन्ट माइकल्स कलेज]]मी भर्ना लिएकी थिइन्, तर पहिलो रे दोस्रो शैक्षिक वर्षको अन्त्यमी गरी दुई पटक अध्ययन छाडिन्। पाठ्यक्रमका सीमितताहरू, विशेष गरी [[जोन मिल्टन|मिल्टन]] सम्बन्धी अनिवार्य पाठ्यक्रमका कारण उनी असन्तुष्ट भएकी थिइन्। त्यसपछि उनले केही समयका लागि अध्ययनबाटी विश्राम लिँदै चित्रात्मक कलाको क्षेत्रमी समय बिताइन्।<ref name="LitEncyc" /> अन्ततः उनी टोरोन्टो विश्वविद्यालयमी फर्किइन् रे सन् १९७४ मी कला विषयमी स्नातक, सन् १९७५ मी शास्त्रीय अध्ययनमी स्नातकोत्तर तथा सन् १९८१ मी शास्त्रीय अध्ययनमी [[विद्यावारिधि]] उपाधि हासिल गरिन्।<ref>{{Cite web |title=एनी कार्सनले साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार प्राप्त गरिन् |url=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |date=October 8, 2026 |first=Adina |last=Bresge |access-date=October 8, 2026 |website=University of Toronto}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Ross |first1=Val |author-link1=Val Ross |title=अन्तर्विद्यालयीन पूर्वविद्यार्थी: क्लासिक कार्सन |journal=University of Toronto Magazine |date=March 23, 2001 |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live }}</ref> उनले [[सेन्ट एन्ड्र्युज विश्वविद्यालय]]मी एक वर्षसम्म ग्रीक छन्दशास्त्र रे ग्रीक [[पाठालोचन]] विषयको अध्ययनसमेत गरेकी थिइन्।<ref name="Cove Park">{{cite journal |last1=Munoz |first1=Theresa |title=कोभ पार्कमा थेरेसा मुनोज र एनी कार्सन |journal=Scottish Review of Books |date=October 9, 2013 |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live }}</ref> === उल्लेखनीय सम्मान === कार्सन सन् २०२२ मी [[साहित्यका लागि शाही समाज]]को अन्तर्राष्ट्रिय लेखिकाका रूपमी निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/|title=आरएसएलका अन्तर्राष्ट्रिय लेखकहरू|date=September 3, 2023|access-date=December 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/|archive-date=January 20, 2024|url-status=live}}</ref> सन् २०२३ को मे महिनामी उनलाई सन् २०२३–२०२४ का लागि [[शास्त्रीय अध्ययन सङ्घ]]को मानार्थ अध्यक्ष घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=परिषद् |url=https://classicalassociation.org/governance/council/ |access-date=May 5, 2023 |website=The Classical Association |language=en-US |archive-date=May 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |url-status=live }}</ref> विश्वका भाषा तथा संस्कृतिमी विशिष्ट योगदान पुर्‍याएबापत प्रदान गरिने अन्तर्राष्ट्रिय विग्दिस पुरस्कारबाटी पनि उनी सम्मानित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=एनी कार्सन सन् २०२३ की विग्दिस पुरस्कार विजेता |url=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |access-date=October 2, 2024 |website=english.hi.is |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |archive-date=February 23, 2024 |url-status=live}}</ref> शास्त्रीय परम्परासँग रमाइलो संवाद गर्दै समकालीन साहित्यका लागि नयाँ स्वरूप सिर्जना गरेको साहसी तथा नवीन साहित्यिक कृतिका लागि उनलाई सन् २०२६ को [[साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो।<ref name="NobelPrize.org" /><ref name="Youngs-2026" /> == व्यक्तिगत जीवन == कार्सन आफ्नो निजी जीवनबारे कमै बोल्ने लेखिकाका रूपमी परिचित छन् रे आफ्ना लेखनलाई आत्मकथात्मक दृष्टिकोणबाटी व्याख्या गरिने कार्यलाई निरुत्साहित गर्छिन्।<ref name="Willard 2011">{{cite book |last1=Willard |first1=Thomas |editor1-last=Canfield Reisman |editor1-first=Rosemary M. |title=कविताको समालोचनात्मक सर्वेक्षण: बेलायती, आयरिस तथा राष्ट्रमण्डलीय कविहरू |date=2011 |publisher=Salem Press |location=Pasadena, California |isbn=978-1-58765-755-9 |pages=225–228 |url=https://www.academia.edu/490379 |access-date=August 26, 2020 |chapter=एनी कार्सन |archive-date=May 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379 |url-status=live }}</ref> विभिन्न प्रकाशनहरूमी उनीबारे दिइएको जानकारी प्रायः यस वाक्यमी सीमित हुन्छ: “एनी कार्सनको जन्म क्यानडामी भएको थियो रे उनी जीविकोपार्जनका लागि प्राचीन ग्रीक भाषा पढाउँछिन्।”<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=छोटा वार्ताहरू |date=2015 |publisher=Brick Books Classics |location=London, Ontario |isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> उनी आत्मस्वीकारात्मक कवयित्री नभए पनि उनका कृतिहरूलाई व्यक्तिगत प्रकृतिका मानिन्छ।<ref name="Scranton 2014" /> कार्सनका अनुसार, आफ्ना कृतिहरूमी उनले आफ्नो जीवनलाई संसारका अन्य तथ्यहरूमध्ये एउटा तथ्यका रूपमी समान महत्त्व दिँदै प्रयोग गर्छिन्।<ref name="D'Agata 1997">{{cite journal |last1=Carson |first1=Anne |last2=D'Agata |last2=John |author-link2=John D'Agata |title=एनी कार्सनसँगको एक ___ |journal=The Iowa Review |date=Summer 1997 |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free }}</ref> कार्सनको पहिलो वैवाहिक सम्बन्ध आठ वर्षसम्म कायम रहेको थियो रे सन् १९८० मी अन्त्य भएको थियो। यस अवधिमी उनले जियाकोमेली थर प्रयोग गर्थिन्।<ref name="LitEncyc" /> उनको यो वैवाहिक सम्बन्ध रे त्यसपछिका घटनाहरूलाई ''प्लेनवाटर'' सङ्ग्रहमी समावेश गरिएको कविता “काइन्ड्स अफ वाटर” तथा ''[[द ब्युटी अफ द हजब्यान्ड: २९ ट्याङ्गोमा प्रस्तुत एक काल्पनिक निबन्ध|द ब्युटी अफ द हजब्यान्ड]]'' कृतिका स्रोतका रूपमी लिइएको छ।<ref>{{cite news |last1=Merkin |first1=Daphne |author-link1=Daphne Merkin |title=अन्तिम ट्याङ्गो |url=https://www.nytimes.com/2001/09/30/books/last-tango.html |access-date=October 8, 2020 |work=द न्युयोर्क टाइम्स |date=September 30, 2001 |quote=It is always difficult, of course, to gauge how much is autobiographical in a writer's material, and Carson is trickier than most in this regard, but 'Husband' strikes me as being the least cloaked about its origins in lived life. |archive-date=October 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011120415/https://www.nytimes.com/2001/09/30/books/last-tango.html |url-status=live }}</ref> कार्सनले आफ्नो सम्बन्धविच्छेद हुँदा उनका पहिलो पतिले उनका व्यक्तिगत टिपोट पुस्तिकाहरू आफूसँग लगेको कुरा पुष्टि गरेकी छन्। ''द ब्युटी अफ द हजब्यान्ड'' कृतिकी मुख्य पात्रसँग पनि यस्तै घटना घट्छ। यद्यपि, उनका पूर्वपतिले पछि ती पुस्तिकाहरू उनलाई फिर्ता दिएका थिए।<ref name="Wachtel 2012">{{cite journal |last1=Carson |first1=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |title=एनी कार्सनसँगको अन्तर्वार्ता |journal=ब्रिक: साहित्यिक पत्रिका |date=Summer 2012 |issue=89 |pages=29–47 |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |access-date=July 23, 2020 |archive-date=September 8, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> कार्सनका पिता रोबर्टलाई [[अल्जाइमर रोग]] लागेको थियो। ''ग्लास, आइरोनी, एन्ड गड'' सङ्ग्रहमी समावेश गरिएको “[[द ग्लास एसे]]”, ''प्लेनवाटर'' सङ्ग्रहमी समावेश गरिएको “भेरी न्यारो” तथा ''[[मेन इन द अफ आवर्स]]'' सङ्ग्रहमी समावेश गरिएको “फादर्स ओल्ड ब्लु कार्डिगन” शीर्षकका रचनाहरूमी उनको मानसिक तथा शारीरिक अवस्था क्रमशः खस्किँदै गएको विषय प्रस्तुत गरिएको छ।{{Citation needed paragraph|date=October 2026}} कार्सनकी आमा मार्गरेट (सन् १९१३–१९९७) को निधन ''मेन इन द अफ आवर्स'' लेख्ने क्रममी भएको थियो। कार्सनले उक्त सङ्ग्रहको अन्त्य “एपेनडिक्स टु अर्डिनरी टाइम” शीर्षकको गद्य रचनाबाटी गरेकी थिइन्। यसमी उनले [[भर्जिनिया वुल्फ]]का डायरी तथा पाण्डुलिपिहरूबाटी काटिएका वाक्यांशहरू प्रयोग गरी आफ्नी आमाका लागि स्मृतिलेख तयार पारेकी थिइन्।<ref name="LitEncyc" /> ''[[रेड डक|रेड डक>]]'' लाई उनकी आमाको निधनप्रति समर्पित दोस्रो शोककाव्यका रूपमी पनि व्याख्या गरिएको छ।<ref name="Scranton 2014" /> कार्सनले आफ्नी आमालाई आफ्नो जीवनको सबैभन्दा प्रिय व्यक्ति भनेकी छन्।<ref name="Wachtel 2012" /><ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=विघटन: कविता, निबन्ध र ओपेरा |date=2006 |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn=978-1-4000-7890-5 |page=5 |chapter=पङ्क्तिहरू}}</ref> कार्सनका भाइ माइकल सन् १९७८ मी लागुऔषधको कारोबार गरेको आरोपमी पक्राउ परेका थिए। जमानतमी रिहा भएपछि उनी क्यानडाबाटी भागे रे त्यसपछि कार्सनले उनलाई कहिल्यै भेटिनन्।<ref name="Wachtel 2012" /> भाइ आफ्नो जीवनबाटी हराएको घटनालाई कार्सनले ''प्लेनवाटर'' सङ्ग्रहमी समावेश गरिएको “वाटर मार्जिन्स: एन एसे अन स्विमिङ बाइ माइ ब्रदर” शीर्षकको रचनामी प्रस्तुत गरेकी छन्। यो रचना एक प्रकारको संस्मरणका रूपमी लेखिएको छ।<ref name="Willard 2011" /> सन् २००० मी माइकलले उनलाई फोन गरे रे उनीहरू माइकल बसोबास गर्ने सहर कोपनहेगनमी भेट्ने सहमत भए। तर, पुनर्मिलन हुनुअघि नै उनको निधन भयो।<ref name="Sehgal 2011">{{cite news |last1=Carson |first1=Anne |last2=Sehgal |first2=Parul |author-link2=Parul Sehgal |title=आफ्ना भाइको तारामय युवावस्थाको स्मरण |url=https://www.irishtimes.com/culture/books/evoking-the-starry-lad-her-brother-was-1.577255 |access-date=October 10, 2020 |newspaper=द आइरिस टाइम्स |date=March 19, 2011 |archive-date=July 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210724045901/https://www.irishtimes.com/culture/books/evoking-the-starry-lad-her-brother-was-1.577255 |url-status=live }}</ref> कार्सनले सन् २००० मी आफ्ना भाइको सम्झनामी ''नक्स'' शीर्षकको स्मृतिलेख तयार पारेकी थिइन्, जुन सन् २०१० मी प्रकाशित भयो। यसलाई उनका कृतिहरूमध्ये सबैभन्दा स्पष्ट रूपमी व्यक्तिगत अनुभवमी आधारित रचना मानिएको छ।<ref name="Scranton 2014" /> कार्सनको विवाह कलाकार रोबर्ट करीसँग भएको छ। उनीहरूबीच [[मिशिगन विश्वविद्यालय]]मी अध्यापन गर्ने क्रममी [[एन आर्बर]]मी भेट भएको थियो।<ref name="NYTM 2013" /> कार्सनले करीलाई “मेरा सहकार्यकर्ता–पति” भनेर वर्णन गरेकी छन्।<ref name="Cove Park" /> उनीहरूले संयुक्त रूपमी ''नक्स'' रे ''एन्टिगोनिक'' का पुस्तक आवरण तथा सजावटको डिजाइन रे मञ्चीय प्रस्तुतिजस्ता परियोजनामी काम गरेका छन्। सिर्जनात्मक प्रक्रियाका क्रममी कार्सनले करीलाई “द र्‍यान्डमाइजर” अर्थात् अनियमितता सिर्जना गर्ने व्यक्ति भनेर पनि सम्बोधन गर्छिन्।<ref>{{cite web |last1=Carson |first1=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |title=एनी कार्सन र रोबर्ट करीसँगको अन्तर्वार्ता |url=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |website=एसिम्टोट |access-date=October 7, 2020 |date=October 2013 |archive-date=October 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |url-status=live }}</ref> सन् २०२२ को अप्रिलमी कार्सन रे करीलाई आइसल्यान्डको नागरिकता प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2022.019.html |website=althingi.is |title=नागरिकता प्रदान गर्ने सम्बन्धी कानुन |access-date=2022-11-20 |language=is}}</ref> सन् २०२४ को अगस्टमी प्रकाशित ''[[लन्डन रिभ्यु अफ बुक्स]]'' पत्रिकाको एउटा लेखमार्फत कार्सनले आफूलाई [[पार्किन्सन रोग]] लागेको निदान भएको जानकारी सार्वजनिक गरिन्।<ref>{{Cite news |last=Carson |first=Anne |date=August 15, 2024 |title=पञ्जा लगाऊ! |url=https://www.lrb.co.uk/the-paper/v46/n16/anne-carson/gloves-on |access-date=August 11, 2024 |work=लन्डन रिभ्यु अफ बुक्स |language=en |volume=46 |issue=16 |issn=0260-9592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811122929/https://www.lrb.co.uk/the-paper/v46/n16/anne-carson/gloves-on |archive-date=August 11, 2024 |url-status=live}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{sister project links|d=Q2633699|s=no|commons=no|n=no|b=no|v=no|voy=no|mw=no|m=no|species=no|wikt=no|position=right}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson कविता प्रतिष्ठानमा एनी कार्सनको जीवनी] * [https://poets.org/poet/anne-carson अमेरिकी कवि प्रतिष्ठानमा एनी कार्सनको जीवनी] * [https://web.archive.org/web/20240902191227/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson ''क्यानाडाली विश्वकोश'' मा एनी कार्सनको जीवनी] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''द पेरिस रिभ्यु'' मा अन्तर्वार्ता], [[विल एट्केन]]द्वारा (सन् २००४) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''ब्रिक'' मा अन्तर्वार्ता], [[एलेनोर वाक्टेल]]द्वारा (सन् २०१२) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ ''एन्टिगोनिक'' सम्बन्धी टिप्पणी], [[जुडिथ बटलर]]द्वारा (सन् २०१२) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson साहित्यतर्फको गभर्नर जनरल पुरस्कार विजेता एनी कार्सनसँगको कुराकानी] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''४९औँ सेल्फ'' (सन् २०२१) b2alumw464mp5ls8erfw17wq34k7rvu 0 26710 268310 268300 2026-10-16T10:44:42Z Janak Bhatta 18 चित्र जोडियो 268310 wikitext text/x-wiki [[File:Bijjo Bhut.png|thumb|काठमाडौंको मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकमा अभिनय गर्दै कलाकार]] '''बिज्जो भूत''' (जैलाई श्री बिज्जो भूत वा बिज्जो दा लै भणिन्छ) नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशका डडेल्धुरा जिल्लामी प्रचलित एक लोकविश्वास तथा लोककथासँग सम्बन्धित अलौकिक पात्र हो। विशेषगरी डडेल्धुराको निङ्लाड क्षेत्रमी ये सम्बन्धी जनश्रुति प्रचलित रयाः उल्लेख पाइन्छ। स्थानीय जनविश्वासमी बिज्जो भूतलाई मान्सलाई हानि पुर्‍याउन्याः भूतका रूपमी मात्र नभई सत्य, न्याय रे संरक्षणसँग सम्बन्धित अदृश्य शक्तिका रूपमी लै चित्रण गरिन्छ।<ref>[https://www.onlinekhabar.com/2026/09/2026823/the-search-for-female-existence-through-folk-myth लोकमिथकको आडमा स्त्री अस्तित्वको खोज - अनलाईन खबर २७ सेप्टेम्बर २०२६]</ref> ==लोकविश्वास== ==सांस्कृतिक महत्त्व== ==जनश्रुतिमी आधारित नाट्य प्रस्तुति== बिज्जो भूतलाई मण्डला थिएटर, थापागाउँ, काठमाणडौँमी पैल्लिफेर नाटक मञ्चन भयाः थ्योः * नाटक : श्री बिज्जो भूत (कथा सुदूरको..) * नाटकघर : मण्डला थिएटर, थापागाउँ * लेखन : दिवस नाथ * निर्देशन : बुद्धि तामाङ र आकाश नेपाली मञ्चमा : आदित्य मिश्र, सुस्मिता कुँवर, भूपि लुहार, उमेश सुनाम, अग्नि श्री विश्वकर्मा, समृद्धि नेपाल, स्नेहा जोशी, सुसीला लुहार, दिवस नाथ, चिराग पनेरु, वर्षा भण्डारी, आकाश नेपाली* <ref>[https://www.onlinekhabar.com/2026/09/2026823/the-search-for-female-existence-through-folk-myth लोकमिथकको आडमा स्त्री अस्तित्वको खोज - अनलाईन खबर २७ सेप्टेम्बर २०२६]</ref> ==चित्र दीर्धा== <Gallery> File:Bijjo Bhut2.png|thumb|काठमाडौंको मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकमा अभिनय गर्दै कलाकारहरू File:Bijjo Bhut3.jpg|thumb|काठमाडौंको मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकमा अभिनय गर्दै कलाकारहरू File:Shree Bijjo Bhoot in Play.jpg|thumb|मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकका निर्देशक आकाश नेपाली संग दर्शकहरू </Gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== * [https://nepalnews.com/2026/10/03/bijjo-bhoot-a-folktale-that-has-come-to-the-stage/ - लोककथाबाट रंगमञ्च आइपुगेको ‘बिज्जो भूत’ - अरूणदेव जोशी - नेपाल न्यूज] [[श्रेणी:लोककथा]] 7ei593ln0ftrug6uwkirhkb8893qo26 268311 268310 2026-10-16T10:56:32Z Janak Bhatta 18 /* भाइरा लिङ्कअन */ बाह्य कडी जोडियो 268311 wikitext text/x-wiki [[File:Bijjo Bhut.png|thumb|काठमाडौंको मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकमा अभिनय गर्दै कलाकार]] '''बिज्जो भूत''' (जैलाई श्री बिज्जो भूत वा बिज्जो दा लै भणिन्छ) नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशका डडेल्धुरा जिल्लामी प्रचलित एक लोकविश्वास तथा लोककथासँग सम्बन्धित अलौकिक पात्र हो। विशेषगरी डडेल्धुराको निङ्लाड क्षेत्रमी ये सम्बन्धी जनश्रुति प्रचलित रयाः उल्लेख पाइन्छ। स्थानीय जनविश्वासमी बिज्जो भूतलाई मान्सलाई हानि पुर्‍याउन्याः भूतका रूपमी मात्र नभई सत्य, न्याय रे संरक्षणसँग सम्बन्धित अदृश्य शक्तिका रूपमी लै चित्रण गरिन्छ।<ref>[https://www.onlinekhabar.com/2026/09/2026823/the-search-for-female-existence-through-folk-myth लोकमिथकको आडमा स्त्री अस्तित्वको खोज - अनलाईन खबर २७ सेप्टेम्बर २०२६]</ref> ==लोकविश्वास== ==सांस्कृतिक महत्त्व== ==जनश्रुतिमी आधारित नाट्य प्रस्तुति== बिज्जो भूतलाई मण्डला थिएटर, थापागाउँ, काठमाणडौँमी पैल्लिफेर नाटक मञ्चन भयाः थ्योः * नाटक : श्री बिज्जो भूत (कथा सुदूरको..) * नाटकघर : मण्डला थिएटर, थापागाउँ * लेखन : दिवस नाथ * निर्देशन : बुद्धि तामाङ र आकाश नेपाली मञ्चमा : आदित्य मिश्र, सुस्मिता कुँवर, भूपि लुहार, उमेश सुनाम, अग्नि श्री विश्वकर्मा, समृद्धि नेपाल, स्नेहा जोशी, सुसीला लुहार, दिवस नाथ, चिराग पनेरु, वर्षा भण्डारी, आकाश नेपाली* <ref>[https://www.onlinekhabar.com/2026/09/2026823/the-search-for-female-existence-through-folk-myth लोकमिथकको आडमा स्त्री अस्तित्वको खोज - अनलाईन खबर २७ सेप्टेम्बर २०२६]</ref> ==चित्र दीर्धा== <Gallery> File:Bijjo Bhut2.png|thumb|काठमाडौंको मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकमा अभिनय गर्दै कलाकारहरू File:Bijjo Bhut3.jpg|thumb|काठमाडौंको मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकमा अभिनय गर्दै कलाकारहरू File:Shree Bijjo Bhoot in Play.jpg|thumb|मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकका निर्देशक आकाश नेपाली संग दर्शकहरू </Gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== * [https://nepalnews.com/2026/10/03/bijjo-bhoot-a-folktale-that-has-come-to-the-stage/ लोककथाबाट रंगमञ्च आइपुगेको ‘बिज्जो भूत’ - अरूणदेव जोशी - नेपाल न्यूज] * [https://www.mandalatheatre.com/events/shree-bijjo-bhoot-katha-sudurko/#event-details Shree Bijjo Bhoot- Katha Sudurko - Mandala Theatre Nepal] [[श्रेणी:लोककथा]] 1pxbhy0mf05z87jbvh1p2uh2dket2tt 268312 268311 2026-10-16T11:12:24Z Janak Bhatta 18 /* लोकविश्वास */ विस्तार गरियो 268312 wikitext text/x-wiki [[File:Bijjo Bhut.png|thumb|काठमाडौंको मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकमा अभिनय गर्दै कलाकार]] '''बिज्जो भूत''' (जैलाई श्री बिज्जो भूत वा बिज्जो दा लै भणिन्छ) नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशका डडेल्धुरा जिल्लामी प्रचलित एक लोकविश्वास तथा लोककथासँग सम्बन्धित अलौकिक पात्र हो। विशेषगरी डडेल्धुराको निङ्लाड क्षेत्रमी ये सम्बन्धी जनश्रुति प्रचलित रयाः उल्लेख पाइन्छ। स्थानीय जनविश्वासमी बिज्जो भूतलाई मान्सलाई हानि पुर्‍याउन्याः भूतका रूपमी मात्र नभई सत्य, न्याय रे संरक्षणसँग सम्बन्धित अदृश्य शक्तिका रूपमी लै चित्रण गरिन्छ।<ref>[https://www.onlinekhabar.com/2026/09/2026823/the-search-for-female-existence-through-folk-myth लोकमिथकको आडमा स्त्री अस्तित्वको खोज - अनलाईन खबर २७ सेप्टेम्बर २०२६]</ref> ==लोकविश्वास रे जनश्रुति== डडेल्धुराको निङ्लाड क्षेत्रमी बिज्जो भूतसम्बन्धी लोकविश्वास पैल्लिबठे प्रचलित रयाः विभिन्न प्रकाशित सामग्रीमी उल्लेख गरियाः छ। स्थानीय जनश्रुतिमी येलाई सम्मान अद्दु पड्डे रे येका क्षेत्रमी कपट, असत्य वा खराब काम अद्दु नहुन्याः विश्वास पाइन्छ। ये क्षेत्रमी गलत काम अद्दे व्यक्तिले आफनो कर्मको परिणामबठे उम्कन नसक्दे जनविश्वाससमेत रयाः बताइन्छ। बिज्जो भूतसम्बन्धी कथाहरूमा यसलाई असामान्य रूपमा पहिरन लगाएर घोडामा चढी हिँड्ने व्यक्तिका रूपमा वर्णन गरिएको पाइन्छ। केही जनश्रुतिअनुसार, उकालोमा भारी बोकेर हिँड्न कठिनाइ भएका यात्रुलाई यसले सहयोग गर्ने र गन्तव्यमा पुगेपछि अचानक हराउने गर्थ्यो। यसले आफू सेनामा कार्यरत छोराको बाबु भएको बताउने र मानिसहरूलाई छोरासम्म चिठी पुर्‍याउन दिने गरेको कथासमेत प्रचलित रहेको उल्लेख गरिएको छ। यी विवरणहरू मौखिक जनश्रुति हुन्, प्रमाणित ऐतिहासिक घटना होइनन्।<ref>नेपाल न्युज, “लोककथाबाट रंगमञ्च आइपुगेको ‘बिज्जो भूत’”, २०२६।</ref> ==सांस्कृतिक महत्त्व== ==जनश्रुतिमी आधारित नाट्य प्रस्तुति== बिज्जो भूतलाई मण्डला थिएटर, थापागाउँ, काठमाणडौँमी पैल्लिफेर नाटक मञ्चन भयाः थ्योः * नाटक : श्री बिज्जो भूत (कथा सुदूरको..) * नाटकघर : मण्डला थिएटर, थापागाउँ * लेखन : दिवस नाथ * निर्देशन : बुद्धि तामाङ र आकाश नेपाली मञ्चमा : आदित्य मिश्र, सुस्मिता कुँवर, भूपि लुहार, उमेश सुनाम, अग्नि श्री विश्वकर्मा, समृद्धि नेपाल, स्नेहा जोशी, सुसीला लुहार, दिवस नाथ, चिराग पनेरु, वर्षा भण्डारी, आकाश नेपाली* <ref>[https://www.onlinekhabar.com/2026/09/2026823/the-search-for-female-existence-through-folk-myth लोकमिथकको आडमा स्त्री अस्तित्वको खोज - अनलाईन खबर २७ सेप्टेम्बर २०२६]</ref> ==चित्र दीर्धा== <Gallery> File:Bijjo Bhut2.png|thumb|काठमाडौंको मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकमा अभिनय गर्दै कलाकारहरू File:Bijjo Bhut3.jpg|thumb|काठमाडौंको मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकमा अभिनय गर्दै कलाकारहरू File:Shree Bijjo Bhoot in Play.jpg|thumb|मण्डला थिएटरमा श्री बिज्जो भूत नाटकका निर्देशक आकाश नेपाली संग दर्शकहरू </Gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीअन== {{reflist}} ==भाइरा लिङ्कअन== * [https://nepalnews.com/2026/10/03/bijjo-bhoot-a-folktale-that-has-come-to-the-stage/ लोककथाबाट रंगमञ्च आइपुगेको ‘बिज्जो भूत’ - अरूणदेव जोशी - नेपाल न्यूज] * [https://www.mandalatheatre.com/events/shree-bijjo-bhoot-katha-sudurko/#event-details Shree Bijjo Bhoot- Katha Sudurko - Mandala Theatre Nepal] [[श्रेणी:लोककथा]] 8397viu9inl5g2x478cyr49rwpz478k