Wikipedia
eewiki
https://ee.wikipedia.org/wiki/Axa_do_%C5%8Ag%C9%94
MediaWiki 1.47.0-wmf.4
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Koo Nimo
0
11333
61687
61665
2026-05-30T10:20:16Z
PAM Parku
16285
small editing
61687
wikitext
text/x-wiki
[[File:Agya Koo Nimo.jpg|thumb|]]
'''Koo Nimo''' (wodzi '''Kwabena Boa-Amponsem''' <ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.seattleartmuseum.org/Exhibit/Archive/longsteps/koonimo.htm |access-date=2026-05-19 |archive-date=2012-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315060711/http://www.seattleartmuseum.org/Exhibit/Archive/longsteps/koonimo.htm |dead-url=yes }}</ref> le Dzove ʄe ŋkeke blaeve-vɔ- adrelia dzi le ʄe 1931 me), <ref>"Daniel 'Koo Nimo' Amponsah</ref> wòde tsita nɛ abe '''Daniel Amponsah''' <ref name=":0" /> eye wònye “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-7:~:text=folk%20musician%20of-,Palm%20wine%20music,-or%20Highlife%20music|Palm wine hadzidzi]]” alo “[[Highlife]]” hadzilawo dometɔ vevitɔ ɖeka le Ghana. <ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/artikel.php?ID=150107</ref><ref>https://allafrica.com/stories/200809150570.html</ref>
== Agbemeŋutinya [<nowiki/>[[:en:Koo_Nimo#cite_note-2|trɔ asi le ŋu]]] ==
Tsɔ kpe ɖe gita ɖeka alo eve kple gbe ʄe ɖiɖiwo ŋuti, Asantiawo ʄe “Palm wine” haʄohanu siwo nyea dekɔnu haʄonuwo le ɣetoɖoʄe Afrika, abe [[:en:Koo_Nimo#:~:text=Africa%2C%20including%20the-,apentemma,-and%20the%20donno|apentemma]] kple [[:en:Koo_Nimo#:~:text=apentemma%20and%20the-,donno,-%2C%20the%20frikyiwa%20(metal|donno]], [[:en:Koo_Nimo#:~:text=donno%2C%20the-,frikyiwa,-(metal%20castanet)%2C%20the|frikyiwa]] (gakpo gakogoe), [[:en:Koo_Nimo#:~:text=metal%20castanet)%2C%20the-,prempensua,-(rhumba%20box)%2C%20the|prempensua]] (rhumba ɖakavi), ntorwa (go si ŋuti wolɔ̃ dzunukui alo nukuwo ɖo kple ɖɔka la, kple nnawuta (si ŋu woti gaʄoɖokui eve ɖo eye wonana gbeɖiɖi vevitɔ le ɖoɖo tɔxԑ nu alo dawuro (gaʄoɖokui si le akɔɖu ʄe dzedzeme nu).
Le ʄe 1990 me la, woʄoʄu Koo ʄe ha xexlẽme enyi sɔŋ ɖe agbakla (compact disk) ɖeka dzi eye woɖe ŋkɔ ne be ''Osaberima'' heɖe ɖe go. Esiae nye zi gbãtɔ si woda Ghanavi ʄe hadzidzidɔ ɖe CD dzi.<ref>''High Fidelity Magazine''</ref> Le ʄe 1992 ʄe Dzove me, le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=Columbia%20University%2C%20New%20York%2C|Columbia Yunivesiti, New York,]] USA, Andrew L. Kaye tsɔ eʄe nusɔsrɔ̃gbalẽ aɖe si wòɖe ŋkɔ na be “Koo Nimo kple eʄe ʄuʄoʄome”: Ghana hadzila le gbegbɔgblɔ vovovowo ʄe hadzidziŋutinunya e nukpɔsusu” eye wònae Dɔkita tso [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=a%20Doctor%20of-,Philosophy,-degree%20for%20his|xexemenunya]] ŋuti ʄe dasedigbalẽ ɖe eʄe dɔ si wòwɔ ta.
[[ File: KooNimo-Yaw-2000.jpg| thumb |Yaw Amponsah and Koo Nimo ]]
Le ʄe 1998 me la, woxɔe abe nufialagã na gbegbɔgblɔɔ vovovowo ʄe hadzidziŋutinunya ene le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=University%20of%20Washington|Washington Yunivesitia]] me le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=of%20Washington%20in-,Seattle,-%2C%20USA%2C%20for%20two|Seattle]], USA, ʄe eve sɔŋ hafi wòxɔ ɖoʄe ma tɔgbi le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=position%20at%20the-,University%20of%20Michigan,-in%20Ann%20Arbor|Michigan Yunivesiti]] le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=of%20Michigan%20in-,Ann%20Arbor,-.%5B6|Ann Arbor]]. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-6</ref>
Le ʄe 2006 me la, Koo Nimo trɔ gbɔ va Ghana, henɔ dugã si nye [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=the%20city%20of-,Kumasi,-.%20He%20appeared%20in|Kumasi]] la me. Edze le Amerikatɔwo ʄe mɔzɔzɔ ŋuti wɔna si nye [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=American%20travel%20show-,Anthony%20Bourdain%3A%20No%20Reservations,-%2C%20where%20he%20is|Anthony Bourdain: si ŋu womewɔ ɖeɖedaɖi aɖeke ʄe ɖoɖo le o]], si me wòdze le henɔ haʄom, nɔ numedzodzro wɔm tso eʄe hadzidziwo ŋuti eye wonɔ vivisem kple ŋdɔ nuɖuɖu si wòɖa kple “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=lunch%20of%20stewed-,greater%20cane%20rat,-with%20host%20Anthony|greater rat cane]]” kpakple [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=rat%20with%20host-,Anthony%20Bourdain,-.%5B7|Anthony Bourdain]] si nye ame si gbɔ wòdze la.<ref>https://vimeo.com/83905110</ref>
== Nunanawo, bubudeameŋuwo kple hamevinyenyewo[ [[:en:Koo_Nimo|trɔ asi le ŋu]]] ==
Le ʄe 1979 me la, wode dzesi tɔxԑ eʄe wɔʄe ŋu le Ghana ʄe hadzidziwɔnawo me abe hadzila, nufiala kple dɔdzikpɔla ene, Wotia Koo Nimo be wòanye kplɔla na MUSIGA (Ghana hadzilawo ʄe habɔbɔ) Menye eʄe hadzidzi ŋu ɖeɖe ko ŋutie eʄe dukɔmeviwo kpɔ ŋudzedze le o ke ɖe eʄe lɔlɔ̃ kple bubudede dekɔnu hã ŋuti tae. Le ʄe 1985 me la wotiae be waònye zimenɔla na COSGA, tɔnyenyenalawo ʄe habɔbɔ si le Ghana le ɣeyiɣi kpui aɖe me ko. Medidi kura hafi woda bubudeame ŋkɔ ɖe eyama dzi abe hamevi ene le hadzidzi xɔ ŋkɔwo ʄe habɔbɔ si le duta la kple bubume xɔ ŋkɔwo abe Nufialagã [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=names%20as%20Professor-,J.%20H.%20K.%20Nketia,-and%20John%20Collins|J.H.K Nketia]] kple [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=K.%20Nketia%20and-,John%20Collins,-.|John Collins]] ene la ŋu.
Le ʄe 1991 ʄe Dzodze me la, abe dzesidede eʄe dɔwɔwɔ le hadzidzinyawo kple dukɔme sia ene la, Koo Nimo xɔ bubudeame ŋu tɔxԑ si nye ‘Asanteman’ nunana tso [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=award%20from%20the-,Asantehene,-.%20In%20March%2C%20he|Asantehene]] gbɔ. Le Tedoxe me la, exɔ nunana si nye “Flagstar” nunana tso ECRAG (Modzakaɖeɖe ŋuti ɖeklemiɖelawo kple Numetolawo ʄe habɔbɔ si le Ghana) gbɔ. Le ʄe 1991 me la, wokpee be wòava wɔ dɔ le Dukɔa ʄe Dukɔmeviwo ʄe nyawo Gbɔkpɔha ʄe habɔbɔ me.
Le ʄe 1997 ʄe Tedoxe me la, Ghana dziɖuɖua ɖu ɖokuisinɔnɔ ʄe blaene (40) ʄe azẽ hena sika medalwo dukɔmevi wɔ nuteʄe blaene, wo dometɔ ɖekae nye Koo Nimo. Esia nye dzsidede eʄe wɔʄe le dekɔnu nyawo dodo ɖe ŋgɔ kple elele ɖe anyi ta. Le ɣleti si kplɔe ɖo me la exɔ Konkoma nunana ʄe eʄe akpa si wòwɔ le “Ghana Highlife" ʄe hadzidzi ta.
Wode dzesii eye wona nunanae le Modzakaɖeɖe ʄe Dzidzedzekpɔkpɔ ʄe nunana naʄe zi gbãtɔ. Wonae nunana ɖe eʄe akpa si wòwɔ le Ghana hadzidzi dwɔʄea ta, ʄe bla nanewoe nye esia.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-2</ref> Le 5e 2017 5e akpa a2e la [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=in%202017%2C%20the-,University%20of%20Education%2C%20Winneba,-(UEW)%20awarded%20Koo|University of Education, si le Winneba]] (UEW) tsɔ nunana na Koo Nimo to woʄe hadzidzi nusrɔ̃ʄe ʄe alɔdze dzi, wode bubu eŋu kple nunana si nye “Life Time Achievement” nunana.
Koo Nimo xɔ “Life Time Achievement” nunana sia le ʄe 2002 le “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=at%20the%202022-,Vodafone%20Ghana%20Music%20Awards,-in%20Accra%20for|Vodafone Ghana” hadzidzi ʄe nunanawonaʄe]] le Gɛ̃ le eʄe akpa si wòwɔ le Ghana hadzidzi dɔwɔʄea ta.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-2</ref>
== Hadzidziwo ʄe ʄuʄoʄo [<nowiki/>[[:en:Koo_Nimo#cite_note-7|trɔ asi le etsoʄe ŋu]]] ==
'''Hawo ʄe tanyawo'''
● ''“Asanti Ballads”'' (ʄe 19680
● ''Osabarima'' (ʄe 1990, wogbugbɔ he ɖe go le ʄe 2000)
● ''Tete wo bi ka'' (ʄe 2000)
● ''Highlife roots revival'' (ʄe 2012, Riverboat ʄe nuléɖi)
'''Hadzila siwo kpe ɖe eŋu'''
● Ha “Se wo Nom Me (Togbato Ele Nye טu Nom)” le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=My%20Blood)%22%20on-,The%20Rough%20Guide%20to%20Acoustic%20Africa,-(2013%2C%20World|Rough Guide to Acoustic Afrika]], ʄe 2012 [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=Africa%20(2013%2C-,World%20Music%20Network,-)|World Music Network]])
● Ha ma ke le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=The%20Rough%20Guide%20to%20Highlife%20(2012)|Rough Guide to Highlife (2012)]]
● “Adowa Palm-Wine set” le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=The%20Rough%20Guide%20to%20the%20Music%20of%20West%20Africa|Rough Guide to the Music of West Afrika]]
== Kpekpeɖeŋuxɔʄewo [<nowiki/>[[:en:Koo_Nimo|trɔ asi le afisi wo tso]]] ==
<references />
d8qhsw6a4eny39oxe0eat7c00j2431q
61688
61687
2026-05-30T10:27:10Z
PAM Parku
16285
small editing
61688
wikitext
text/x-wiki
[[File:Agya Koo Nimo.jpg|thumb|]]
'''Koo Nimo''' (wodzi '''Kwabena Boa-Amponsem''' <ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.seattleartmuseum.org/Exhibit/Archive/longsteps/koonimo.htm |access-date=2026-05-19 |archive-date=2012-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315060711/http://www.seattleartmuseum.org/Exhibit/Archive/longsteps/koonimo.htm |dead-url=yes }}</ref> le Dzove ʄe ŋkeke blaeve-vɔ- adrelia dzi le ʄe 1931 me), <ref>"Daniel 'Koo Nimo' Amponsah</ref> wòde tsita nɛ abe '''Daniel Amponsah''' <ref name=":0" /> eye wònye “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-7:~:text=folk%20musician%20of-,Palm%20wine%20music,-or%20Highlife%20music|Palm wine hadzidzi]]” alo “[[Highlife]]” hadzilawo dometɔ vevitɔ ɖeka le Ghana. <ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/artikel.php?ID=150107</ref><ref>https://allafrica.com/stories/200809150570.html</ref>
== Agbemeŋutinya [<nowiki/>[[:en:Koo_Nimo#cite_note-2|trɔ asi le ŋu]]] ==
Tsɔ kpe ɖe gita ɖeka alo eve kple gbe ʄe ɖiɖiwo ŋuti, Asantiawo ʄe “Palm wine” haʄohanu siwo nyea dekɔnu haʄonuwo le ɣetoɖoʄe Afrika, abe [[:en:Koo_Nimo#:~:text=Africa%2C%20including%20the-,apentemma,-and%20the%20donno|apentemma]] kple [[:en:Koo_Nimo#:~:text=apentemma%20and%20the-,donno,-%2C%20the%20frikyiwa%20(metal|donno]], [[:en:Koo_Nimo#:~:text=donno%2C%20the-,frikyiwa,-(metal%20castanet)%2C%20the|frikyiwa]] (gakpo gakogoe), [[:en:Koo_Nimo#:~:text=metal%20castanet)%2C%20the-,prempensua,-(rhumba%20box)%2C%20the|prempensua]] (rhumba ɖakavi), ntorwa (go si ŋuti wolɔ̃ dzunukui alo nukuwo ɖo kple ɖɔka la, kple nnawuta (si ŋu woti gaʄoɖokui eve ɖo eye wonana gbeɖiɖi vevitɔ le ɖoɖo tɔxԑ nu alo dawuro (gaʄoɖokui si le akɔɖu ʄe dzedzeme nu).
Le ʄe 1990 me la, woʄoʄu Koo ʄe ha xexlẽme enyi sɔŋ ɖe agbakla (compact disk) ɖeka dzi eye woɖe ŋkɔ ne be ''Osaberima'' heɖe ɖe go. Esiae nye zi gbãtɔ si woda Ghanavi ʄe hadzidzidɔ ɖe CD dzi.<ref>''High Fidelity Magazine''</ref> Le ʄe 1992 ʄe Dzove me, le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=Columbia%20University%2C%20New%20York%2C|Columbia Yunivesiti, New York,]] USA, Andrew L. Kaye tsɔ eʄe nusɔsrɔ̃gbalẽ aɖe si wòɖe ŋkɔ na be “Koo Nimo kple eʄe ʄuʄoʄome”: Ghana hadzila le gbegbɔgblɔ vovovowo ʄe hadzidziŋutinunya e nukpɔsusu” eye wònae Dɔkita tso [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=a%20Doctor%20of-,Philosophy,-degree%20for%20his|xexemenunya]] ŋuti ʄe dasedigbalẽ ɖe eʄe dɔ si wòwɔ ta.
[[ File: KooNimo-Yaw-2000.jpg| thumb |Yaw Amponsah and Koo Nimo ]]
Le ʄe 1998 me la, woxɔe abe nufialagã na gbegbɔgblɔɔ vovovowo ʄe hadzidziŋutinunya ene le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=University%20of%20Washington|Washington Yunivesitia]] me le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=of%20Washington%20in-,Seattle,-%2C%20USA%2C%20for%20two|Seattle]], USA, ʄe eve sɔŋ hafi wòxɔ ɖoʄe ma tɔgbi le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=position%20at%20the-,University%20of%20Michigan,-in%20Ann%20Arbor|Michigan Yunivesiti]] le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=of%20Michigan%20in-,Ann%20Arbor,-.%5B6|Ann Arbor]]. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-6</ref>
Le ʄe 2006 me la, Koo Nimo trɔ gbɔ va Ghana, henɔ dugã si nye [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=the%20city%20of-,Kumasi,-.%20He%20appeared%20in|Kumasi]] la me. Edze le Amerikatɔwo ʄe mɔzɔzɔ ŋuti wɔna si nye [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=American%20travel%20show-,Anthony%20Bourdain%3A%20No%20Reservations,-%2C%20where%20he%20is|Anthony Bourdain: si ŋu womewɔ ɖeɖedaɖi aɖeke ʄe ɖoɖo le o]], si me wòdze le henɔ haʄom, nɔ numedzodzro wɔm tso eʄe hadzidziwo ŋuti eye wonɔ vivisem kple ŋdɔ nuɖuɖu si wòɖa kple “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=lunch%20of%20stewed-,greater%20cane%20rat,-with%20host%20Anthony|greater rat cane]]” kpakple [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=rat%20with%20host-,Anthony%20Bourdain,-.%5B7|Anthony Bourdain]] si nye ame si gbɔ wòdze la.<ref>https://vimeo.com/83905110</ref>
== Nunanawo, bubudeameŋuwo kple hamevinyenyewo[ [[:en:Koo_Nimo|trɔ asi le ŋu]]] ==
Le ʄe 1979 me la, wode dzesi tɔxԑ eʄe wɔʄe ŋu le Ghana ʄe hadzidziwɔnawo me abe hadzila, nufiala kple dɔdzikpɔla ene, Wotia Koo Nimo be wòanye kplɔla na MUSIGA (Ghana hadzilawo ʄe habɔbɔ) Menye eʄe hadzidzi ŋu ɖeɖe ko ŋutie eʄe dukɔmeviwo kpɔ ŋudzedze le o ke ɖe eʄe lɔlɔ̃ kple bubudede dekɔnu hã ŋuti tae. Le ʄe 1985 me la wotiae be waònye zimenɔla na COSGA, tɔnyenyenalawo ʄe habɔbɔ si le Ghana le ɣeyiɣi kpui aɖe me ko. Medidi kura hafi woda bubudeame ŋkɔ ɖe eyama dzi abe hamevi ene le hadzidzi xɔ ŋkɔwo ʄe habɔbɔ si le duta la kple bubume xɔ ŋkɔwo abe Nufialagã [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=names%20as%20Professor-,J.%20H.%20K.%20Nketia,-and%20John%20Collins|J.H.K Nketia]] kple [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=K.%20Nketia%20and-,John%20Collins,-.|John Collins]] ene la ŋu.
Le ʄe 1991 ʄe Dzodze me la, abe dzesidede eʄe dɔwɔwɔ le hadzidzinyawo kple dukɔme sia ene la, Koo Nimo xɔ bubudeame ŋu tɔxԑ si nye ‘Asanteman’ nunana tso [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=award%20from%20the-,Asantehene,-.%20In%20March%2C%20he|Asantehene]] gbɔ. Le Tedoxe me la, exɔ nunana si nye “Flagstar” nunana tso ECRAG (Modzakaɖeɖe ŋuti ɖeklemiɖelawo kple Numetolawo ʄe habɔbɔ si le Ghana) gbɔ. Le ʄe 1991 me la, wokpee be wòava wɔ dɔ le Dukɔa ʄe Dukɔmeviwo ʄe nyawo Gbɔkpɔha ʄe habɔbɔ me.
Le ʄe 1997 ʄe Tedoxe me la, Ghana dziɖuɖua ɖu ɖokuisinɔnɔ ʄe blaene (40) ʄe azẽ hena sika medalwo dukɔmevi wɔ nuteʄe blaene, wo dometɔ ɖekae nye Koo Nimo. Esia nye dzsidede eʄe wɔʄe le dekɔnu nyawo dodo ɖe ŋgɔ kple elele ɖe anyi ta. Le ɣleti si kplɔe ɖo me la exɔ Konkoma nunana ʄe eʄe akpa si wòwɔ le “Ghana Highlife" ʄe hadzidzi ta.
Wode dzesii eye wona nunanae le Modzakaɖeɖe ʄe Dzidzedzekpɔkpɔ ʄe nunana naʄe zi gbãtɔ. Wonae nunana ɖe eʄe akpa si wòwɔ le Ghana hadzidzi dwɔʄea ta, ʄe bla nanewoe nye esia.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-2</ref> Le 5e 2017 5e akpa a2e la [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=in%202017%2C%20the-,University%20of%20Education%2C%20Winneba,-(UEW)%20awarded%20Koo|University of Education, si le Winneba]] (UEW) tsɔ nunana na Koo Nimo to woʄe hadzidzi nusrɔ̃ʄe ʄe alɔdze dzi, wode bubu eŋu kple nunana si nye “Life Time Achievement” nunana.
Koo Nimo xɔ “Life Time Achievement” nunana sia le ʄe 2002 le “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=at%20the%202022-,Vodafone%20Ghana%20Music%20Awards,-in%20Accra%20for|Vodafone Ghana” hadzidzi ʄe nunanawonaʄe]] le Gɛ̃ le eʄe akpa si wòwɔ le Ghana hadzidzi dɔwɔʄea ta.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-2</ref>
== Hadzidziwo ʄe ʄuʄoʄo [<nowiki/>[[:en:Koo_Nimo#cite_note-7|trɔ asi le etsoʄe ŋu]]] ==
'''Hawo ʄe tanyawo'''
● ''“Asanti Ballads”'' (ʄe 19680
● ''Osabarima'' (ʄe 1990, wogbugbɔ he ɖe go le ʄe 2000)
● ''Tete wo bi ka'' (ʄe 2000)
● ''Highlife roots revival'' (ʄe 2012, Riverboat ʄe nuléɖi)
'''Hadzila siwo kpe ɖe eŋu'''
● Ha “Se wo Nom Me (Togbato Ele Nye טu Nom)” le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=My%20Blood)%22%20on-,The%20Rough%20Guide%20to%20Acoustic%20Africa,-(2013%2C%20World|Rough Guide to Acoustic Afrika]], ʄe 2012 [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=Africa%20(2013%2C-,World%20Music%20Network,-)|World Music Network]])
● Ha ma ke le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=The%20Rough%20Guide%20to%20Highlife%20(2012)|Rough Guide to Highlife (2012)]]
● “Adowa Palm-Wine set” le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=The%20Rough%20Guide%20to%20the%20Music%20of%20West%20Africa|Rough Guide to the Music of West Afrika]]
== Kpekpeɖeŋuxɔʄewo [[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Koo_Nimo&action=edit§ion= trɔ asi le etsoʄe ŋu]] ==
<references />
jlz4a6pw45ydzp3n1sykxzalspc4s4m
61689
61688
2026-05-30T10:29:53Z
PAM Parku
16285
additional editing
61689
wikitext
text/x-wiki
[[File:Agya Koo Nimo.jpg|thumb|]]
'''Koo Nimo''' (wodzi '''Kwabena Boa-Amponsem''' <ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.seattleartmuseum.org/Exhibit/Archive/longsteps/koonimo.htm |access-date=2026-05-19 |archive-date=2012-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315060711/http://www.seattleartmuseum.org/Exhibit/Archive/longsteps/koonimo.htm |dead-url=yes }}</ref> le Dzove ʄe ŋkeke blaeve-vɔ- adrelia dzi le ʄe 1931 me), <ref>"Daniel 'Koo Nimo' Amponsah</ref> wòde tsita nɛ abe '''Daniel Amponsah''' <ref name=":0" /> eye wònye “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-7:~:text=folk%20musician%20of-,Palm%20wine%20music,-or%20Highlife%20music|Palm wine hadzidzi]]” alo “[[Highlife]]” hadzilawo dometɔ vevitɔ ɖeka le Ghana. <ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/artikel.php?ID=150107</ref><ref>https://allafrica.com/stories/200809150570.html</ref>
== Agbemeŋutinya [<nowiki/>[[:en:Koo_Nimo#cite_note-2|trɔ asi le ŋu]]] ==
Tsɔ kpe ɖe gita ɖeka alo eve kple gbe ʄe ɖiɖiwo ŋuti, Asantiawo ʄe “Palm wine” haʄohanu siwo nyea dekɔnu haʄonuwo le ɣetoɖoʄe Afrika, abe [[:en:Koo_Nimo#:~:text=Africa%2C%20including%20the-,apentemma,-and%20the%20donno|apentemma]] kple [[:en:Koo_Nimo#:~:text=apentemma%20and%20the-,donno,-%2C%20the%20frikyiwa%20(metal|donno]], [[:en:Koo_Nimo#:~:text=donno%2C%20the-,frikyiwa,-(metal%20castanet)%2C%20the|frikyiwa]] (gakpo gakogoe), [[:en:Koo_Nimo#:~:text=metal%20castanet)%2C%20the-,prempensua,-(rhumba%20box)%2C%20the|prempensua]] (rhumba ɖakavi), ntorwa (go si ŋuti wolɔ̃ dzunukui alo nukuwo ɖo kple ɖɔka la, kple nnawuta (si ŋu woti gaʄoɖokui eve ɖo eye wonana gbeɖiɖi vevitɔ le ɖoɖo tɔxԑ nu alo dawuro (gaʄoɖokui si le akɔɖu ʄe dzedzeme nu).
Le ʄe 1990 me la, woʄoʄu Koo ʄe ha xexlẽme enyi sɔŋ ɖe agbakla (compact disk) ɖeka dzi eye woɖe ŋkɔ ne be ''Osaberima'' heɖe ɖe go. Esiae nye zi gbãtɔ si woda Ghanavi ʄe hadzidzidɔ ɖe CD dzi.<ref>''High Fidelity Magazine''</ref> Le ʄe 1992 ʄe Dzove me, le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=Columbia%20University%2C%20New%20York%2C|Columbia Yunivesiti, New York,]] USA, Andrew L. Kaye tsɔ eʄe nusɔsrɔ̃gbalẽ aɖe si wòɖe ŋkɔ na be “Koo Nimo kple eʄe ʄuʄoʄome”: Ghana hadzila le gbegbɔgblɔ vovovowo ʄe hadzidziŋutinunya ʄe nukpɔsusu” eye wònae Dɔkita tso [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=a%20Doctor%20of-,Philosophy,-degree%20for%20his|xexemenunya]] ŋuti ʄe dasedigbalẽ ɖe eʄe dɔ si wòwɔ ta.
[[ File: KooNimo-Yaw-2000.jpg| thumb |Yaw Amponsah and Koo Nimo ]]
Le ʄe 1998 me la, woxɔe abe nufialagã na gbegbɔgblɔɔ vovovowo ʄe hadzidziŋutinunya ene le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=University%20of%20Washington|Washington Yunivesitia]] me le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=of%20Washington%20in-,Seattle,-%2C%20USA%2C%20for%20two|Seattle]], USA, ʄe eve sɔŋ hafi wòxɔ ɖoʄe ma tɔgbi le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=position%20at%20the-,University%20of%20Michigan,-in%20Ann%20Arbor|Michigan Yunivesiti]] le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=of%20Michigan%20in-,Ann%20Arbor,-.%5B6|Ann Arbor]]. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-6</ref>
Le ʄe 2006 me la, Koo Nimo trɔ gbɔ va Ghana, henɔ dugã si nye [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=the%20city%20of-,Kumasi,-.%20He%20appeared%20in|Kumasi]] la me. Edze le Amerikatɔwo ʄe mɔzɔzɔ ŋuti wɔna si nye [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=American%20travel%20show-,Anthony%20Bourdain%3A%20No%20Reservations,-%2C%20where%20he%20is|Anthony Bourdain: si ŋu womewɔ ɖeɖedaɖi aɖeke ʄe ɖoɖo le o]], si me wòdze le henɔ haʄom, nɔ numedzodzro wɔm tso eʄe hadzidziwo ŋuti eye wonɔ vivisem kple ŋdɔ nuɖuɖu si wòɖa kple “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=lunch%20of%20stewed-,greater%20cane%20rat,-with%20host%20Anthony|greater rat cane]]” kpakple [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=rat%20with%20host-,Anthony%20Bourdain,-.%5B7|Anthony Bourdain]] si nye ame si gbɔ wòdze la.<ref>https://vimeo.com/83905110</ref>
== Nunanawo, bubudeameŋuwo kple hamevinyenyewo[ [[:en:Koo_Nimo|trɔ asi le ŋu]]] ==
Le ʄe 1979 me la, wode dzesi tɔxԑ eʄe wɔʄe ŋu le Ghana ʄe hadzidziwɔnawo me abe hadzila, nufiala kple dɔdzikpɔla ene, Wotia Koo Nimo be wòanye kplɔla na MUSIGA (Ghana hadzilawo ʄe habɔbɔ) Menye eʄe hadzidzi ŋu ɖeɖe ko ŋutie eʄe dukɔmeviwo kpɔ ŋudzedze le o ke ɖe eʄe lɔlɔ̃ kple bubudede dekɔnu hã ŋuti tae. Le ʄe 1985 me la wotiae be waònye zimenɔla na COSGA, tɔnyenyenalawo ʄe habɔbɔ si le Ghana le ɣeyiɣi kpui aɖe me ko. Medidi kura hafi woda bubudeame ŋkɔ ɖe eyama dzi abe hamevi ene le hadzidzi xɔ ŋkɔwo ʄe habɔbɔ si le duta la kple bubume xɔ ŋkɔwo abe Nufialagã [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=names%20as%20Professor-,J.%20H.%20K.%20Nketia,-and%20John%20Collins|J.H.K Nketia]] kple [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=K.%20Nketia%20and-,John%20Collins,-.|John Collins]] ene la ŋu.
Le ʄe 1991 ʄe Dzodze me la, abe dzesidede eʄe dɔwɔwɔ le hadzidzinyawo kple dukɔme sia ene la, Koo Nimo xɔ bubudeame ŋu tɔxԑ si nye ‘Asanteman’ nunana tso [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=award%20from%20the-,Asantehene,-.%20In%20March%2C%20he|Asantehene]] gbɔ. Le Tedoxe me la, exɔ nunana si nye “Flagstar” nunana tso ECRAG (Modzakaɖeɖe ŋuti ɖeklemiɖelawo kple Numetolawo ʄe habɔbɔ si le Ghana) gbɔ. Le ʄe 1991 me la, wokpee be wòava wɔ dɔ le Dukɔa ʄe Dukɔmeviwo ʄe nyawo Gbɔkpɔha ʄe habɔbɔ me.
Le ʄe 1997 ʄe Tedoxe me la, Ghana dziɖuɖua ɖu ɖokuisinɔnɔ ʄe blaene (40) ʄe azẽ hena sika medalwo dukɔmevi wɔ nuteʄe blaene, wo dometɔ ɖekae nye Koo Nimo. Esia nye dzsidede eʄe wɔʄe le dekɔnu nyawo dodo ɖe ŋgɔ kple elele ɖe anyi ta. Le ɣleti si kplɔe ɖo me la exɔ Konkoma nunana ʄe eʄe akpa si wòwɔ le “Ghana Highlife" ʄe hadzidzi ta.
Wode dzesii eye wona nunanae le Modzakaɖeɖe ʄe Dzidzedzekpɔkpɔ ʄe nunana naʄe zi gbãtɔ. Wonae nunana ɖe eʄe akpa si wòwɔ le Ghana hadzidzi dwɔʄea ta, ʄe bla nanewoe nye esia.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-2</ref> Le 5e 2017 5e akpa a2e la [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=in%202017%2C%20the-,University%20of%20Education%2C%20Winneba,-(UEW)%20awarded%20Koo|University of Education, si le Winneba]] (UEW) tsɔ nunana na Koo Nimo to woʄe hadzidzi nusrɔ̃ʄe ʄe alɔdze dzi, wode bubu eŋu kple nunana si nye “Life Time Achievement” nunana.
Koo Nimo xɔ “Life Time Achievement” nunana sia le ʄe 2002 le “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=at%20the%202022-,Vodafone%20Ghana%20Music%20Awards,-in%20Accra%20for|Vodafone Ghana” hadzidzi ʄe nunanawonaʄe]] le Gɛ̃ le eʄe akpa si wòwɔ le Ghana hadzidzi dɔwɔʄea ta.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-2</ref>
== Hadzidziwo ʄe ʄuʄoʄo [<nowiki/>[[:en:Koo_Nimo#cite_note-7|trɔ asi le etsoʄe ŋu]]] ==
'''Hawo ʄe tanyawo'''
● ''“Asanti Ballads”'' (ʄe 19680
● ''Osabarima'' (ʄe 1990, wogbugbɔ he ɖe go le ʄe 2000)
● ''Tete wo bi ka'' (ʄe 2000)
● ''Highlife roots revival'' (ʄe 2012, Riverboat ʄe nuléɖi)
'''Hadzila siwo kpe ɖe eŋu'''
● Ha “Se wo Nom Me (Togbato Ele Nye טu Nom)” le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=My%20Blood)%22%20on-,The%20Rough%20Guide%20to%20Acoustic%20Africa,-(2013%2C%20World|Rough Guide to Acoustic Afrika]], ʄe 2012 [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=Africa%20(2013%2C-,World%20Music%20Network,-)|World Music Network]])
● Ha ma ke le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=The%20Rough%20Guide%20to%20Highlife%20(2012)|Rough Guide to Highlife (2012)]]
● “Adowa Palm-Wine set” le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=The%20Rough%20Guide%20to%20the%20Music%20of%20West%20Africa|Rough Guide to the Music of West Afrika]]
== Kpekpeɖeŋuxɔʄewo [[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Koo_Nimo&action=edit§ion= trɔ asi le etsoʄe ŋu]] ==
<references />
b84z1ty9sbmrwv7908zmqjojhcl7c77
61690
61689
2026-05-30T10:32:06Z
PAM Parku
16285
additional editing
61690
wikitext
text/x-wiki
[[File:Agya Koo Nimo.jpg|thumb|]]
'''Koo Nimo''' (wodzi '''Kwabena Boa-Amponsem''' <ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.seattleartmuseum.org/Exhibit/Archive/longsteps/koonimo.htm |access-date=2026-05-19 |archive-date=2012-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315060711/http://www.seattleartmuseum.org/Exhibit/Archive/longsteps/koonimo.htm |dead-url=yes }}</ref> le Dzove ʄe ŋkeke blaeve-vɔ-adrelia dzi le ʄe 1931 me), <ref>"Daniel 'Koo Nimo' Amponsah</ref> wòde tsita nɛ abe '''Daniel Amponsah''' <ref name=":0" /> eye wònye “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-7:~:text=folk%20musician%20of-,Palm%20wine%20music,-or%20Highlife%20music|Palm wine hadzidzi]]” alo “[[Highlife]]” hadzilawo dometɔ vevitɔ ɖeka le Ghana. <ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/artikel.php?ID=150107</ref><ref>https://allafrica.com/stories/200809150570.html</ref>
== Agbemeŋutinya [<nowiki/>[[:en:Koo_Nimo#cite_note-2|trɔ asi le ŋu]]] ==
Tsɔ kpe ɖe gita ɖeka alo eve kple gbe ʄe ɖiɖiwo ŋuti, Asantiawo ʄe “Palm wine” haʄohanu siwo nyea dekɔnu haʄonuwo le ɣetoɖoʄe Afrika, abe [[:en:Koo_Nimo#:~:text=Africa%2C%20including%20the-,apentemma,-and%20the%20donno|apentemma]] kple [[:en:Koo_Nimo#:~:text=apentemma%20and%20the-,donno,-%2C%20the%20frikyiwa%20(metal|donno]], [[:en:Koo_Nimo#:~:text=donno%2C%20the-,frikyiwa,-(metal%20castanet)%2C%20the|frikyiwa]] (gakpo gakogoe), [[:en:Koo_Nimo#:~:text=metal%20castanet)%2C%20the-,prempensua,-(rhumba%20box)%2C%20the|prempensua]] (rhumba ɖakavi), ntorwa (go si ŋuti wolɔ̃ dzunukui alo nukuwo ɖo kple ɖɔka la, kple nnawuta (si ŋu woti gaʄoɖokui eve ɖo eye wonana gbeɖiɖi vevitɔ le ɖoɖo tɔxԑ nu alo dawuro (gaʄoɖokui si le akɔɖu ʄe dzedzeme nu).
Le ʄe 1990 me la, woʄoʄu Koo ʄe ha xexlẽme enyi sɔŋ ɖe agbakla (compact disk) ɖeka dzi eye woɖe ŋkɔ ne be ''Osaberima'' heɖe ɖe go. Esiae nye zi gbãtɔ si woda Ghanavi ʄe hadzidzidɔ ɖe CD dzi.<ref>''High Fidelity Magazine''</ref> Le ʄe 1992 ʄe Dzove me, le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=Columbia%20University%2C%20New%20York%2C|Columbia Yunivesiti, New York,]] USA, Andrew L. Kaye tsɔ eʄe nusɔsrɔ̃gbalẽ aɖe si wòɖe ŋkɔ na be “Koo Nimo kple eʄe ʄuʄoʄome”: Ghana hadzila le gbegbɔgblɔ vovovowo ʄe hadzidziŋutinunya ʄe nukpɔsusu” eye wònae Dɔkita tso [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=a%20Doctor%20of-,Philosophy,-degree%20for%20his|xexemenunya]] ŋuti ʄe dasedigbalẽ ɖe eʄe dɔ si wòwɔ ta.
[[ File: KooNimo-Yaw-2000.jpg| thumb |Yaw Amponsah and Koo Nimo ]]
Le ʄe 1998 me la, woxɔe abe nufialagã na gbegbɔgblɔɔ vovovowo ʄe hadzidziŋutinunya ene le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=University%20of%20Washington|Washington Yunivesitia]] me le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=of%20Washington%20in-,Seattle,-%2C%20USA%2C%20for%20two|Seattle]], USA, ʄe eve sɔŋ hafi wòxɔ ɖoʄe ma tɔgbi le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=position%20at%20the-,University%20of%20Michigan,-in%20Ann%20Arbor|Michigan Yunivesiti]] le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-5:~:text=of%20Michigan%20in-,Ann%20Arbor,-.%5B6|Ann Arbor]]. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-6</ref>
Le ʄe 2006 me la, Koo Nimo trɔ gbɔ va Ghana, henɔ dugã si nye [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=the%20city%20of-,Kumasi,-.%20He%20appeared%20in|Kumasi]] la me. Edze le Amerikatɔwo ʄe mɔzɔzɔ ŋuti wɔna si nye [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=American%20travel%20show-,Anthony%20Bourdain%3A%20No%20Reservations,-%2C%20where%20he%20is|Anthony Bourdain: si ŋu womewɔ ɖeɖedaɖi aɖeke ʄe ɖoɖo le o]], si me wòdze le henɔ haʄom, nɔ numedzodzro wɔm tso eʄe hadzidziwo ŋuti eye wonɔ vivisem kple ŋdɔ nuɖuɖu si wòɖa kple “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=lunch%20of%20stewed-,greater%20cane%20rat,-with%20host%20Anthony|greater rat cane]]” kpakple [[:en:Koo_Nimo#cite_note-6:~:text=rat%20with%20host-,Anthony%20Bourdain,-.%5B7|Anthony Bourdain]] si nye ame si gbɔ wòdze la.<ref>https://vimeo.com/83905110</ref>
== Nunanawo, bubudeameŋuwo kple hamevinyenyewo[ [[:en:Koo_Nimo|trɔ asi le ŋu]]] ==
Le ʄe 1979 me la, wode dzesi tɔxԑ eʄe wɔʄe ŋu le Ghana ʄe hadzidziwɔnawo me abe hadzila, nufiala kple dɔdzikpɔla ene, Wotia Koo Nimo be wòanye kplɔla na MUSIGA (Ghana hadzilawo ʄe habɔbɔ) Menye eʄe hadzidzi ŋu ɖeɖe ko ŋutie eʄe dukɔmeviwo kpɔ ŋudzedze le o ke ɖe eʄe lɔlɔ̃ kple bubudede dekɔnu hã ŋuti tae. Le ʄe 1985 me la wotiae be waònye zimenɔla na COSGA, tɔnyenyenalawo ʄe habɔbɔ si le Ghana le ɣeyiɣi kpui aɖe me ko. Medidi kura hafi woda bubudeame ŋkɔ ɖe eyama dzi abe hamevi ene le hadzidzi xɔ ŋkɔwo ʄe habɔbɔ si le duta la kple bubume xɔ ŋkɔwo abe Nufialagã [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=names%20as%20Professor-,J.%20H.%20K.%20Nketia,-and%20John%20Collins|J.H.K Nketia]] kple [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=K.%20Nketia%20and-,John%20Collins,-.|John Collins]] ene la ŋu.
Le ʄe 1991 ʄe Dzodze me la, abe dzesidede eʄe dɔwɔwɔ le hadzidzinyawo kple dukɔme sia ene la, Koo Nimo xɔ bubudeame ŋu tɔxԑ si nye ‘Asanteman’ nunana tso [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=award%20from%20the-,Asantehene,-.%20In%20March%2C%20he|Asantehene]] gbɔ. Le Tedoxe me la, exɔ nunana si nye “Flagstar” nunana tso ECRAG (Modzakaɖeɖe ŋuti ɖeklemiɖelawo kple Numetolawo ʄe habɔbɔ si le Ghana) gbɔ. Le ʄe 1991 me la, wokpee be wòava wɔ dɔ le Dukɔa ʄe Dukɔmeviwo ʄe nyawo Gbɔkpɔha ʄe habɔbɔ me.
Le ʄe 1997 ʄe Tedoxe me la, Ghana dziɖuɖua ɖu ɖokuisinɔnɔ ʄe blaene (40) ʄe azẽ hena sika medalwo dukɔmevi wɔ nuteʄe blaene, wo dometɔ ɖekae nye Koo Nimo. Esia nye dzsidede eʄe wɔʄe le dekɔnu nyawo dodo ɖe ŋgɔ kple elele ɖe anyi ta. Le ɣleti si kplɔe ɖo me la exɔ Konkoma nunana ʄe eʄe akpa si wòwɔ le “Ghana Highlife" ʄe hadzidzi ta.
Wode dzesii eye wona nunanae le Modzakaɖeɖe ʄe Dzidzedzekpɔkpɔ ʄe nunana naʄe zi gbãtɔ. Wonae nunana ɖe eʄe akpa si wòwɔ le Ghana hadzidzi dwɔʄea ta, ʄe bla nanewoe nye esia.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-2</ref> Le 5e 2017 5e akpa a2e la [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=in%202017%2C%20the-,University%20of%20Education%2C%20Winneba,-(UEW)%20awarded%20Koo|University of Education, si le Winneba]] (UEW) tsɔ nunana na Koo Nimo to woʄe hadzidzi nusrɔ̃ʄe ʄe alɔdze dzi, wode bubu eŋu kple nunana si nye “Life Time Achievement” nunana.
Koo Nimo xɔ “Life Time Achievement” nunana sia le ʄe 2002 le “[[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=at%20the%202022-,Vodafone%20Ghana%20Music%20Awards,-in%20Accra%20for|Vodafone Ghana” hadzidzi ʄe nunanawonaʄe]] le Gɛ̃ le eʄe akpa si wòwɔ le Ghana hadzidzi dɔwɔʄea ta.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koo_Nimo#cite_note-2</ref>
== Hadzidziwo ʄe ʄuʄoʄo [<nowiki/>[[:en:Koo_Nimo#cite_note-7|trɔ asi le etsoʄe ŋu]]] ==
'''Hawo ʄe tanyawo'''
● ''“Asanti Ballads”'' (ʄe 19680
● ''Osabarima'' (ʄe 1990, wogbugbɔ he ɖe go le ʄe 2000)
● ''Tete wo bi ka'' (ʄe 2000)
● ''Highlife roots revival'' (ʄe 2012, Riverboat ʄe nuléɖi)
'''Hadzila siwo kpe ɖe eŋu'''
● Ha “Se wo Nom Me (Togbato Ele Nye טu Nom)” le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=My%20Blood)%22%20on-,The%20Rough%20Guide%20to%20Acoustic%20Africa,-(2013%2C%20World|Rough Guide to Acoustic Afrika]], ʄe 2012 [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=Africa%20(2013%2C-,World%20Music%20Network,-)|World Music Network]])
● Ha ma ke le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=The%20Rough%20Guide%20to%20Highlife%20(2012)|Rough Guide to Highlife (2012)]]
● “Adowa Palm-Wine set” le [[:en:Koo_Nimo#cite_note-2:~:text=The%20Rough%20Guide%20to%20the%20Music%20of%20West%20Africa|Rough Guide to the Music of West Afrika]]
== Kpekpeɖeŋuxɔʄewo [[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Koo_Nimo&action=edit§ion= trɔ asi le etsoʄe ŋu]] ==
<references />
9zrq4o2imcn7ms913rrzbhidsujxfgh
Jana Budíková
0
11347
61685
2026-05-29T12:14:10Z
DWòelɔ̃ame
17547
Created page with "{{Databox}} '''Jana Budíková''' (wodzi le Dzove 12, 1946) nye [[Czechia|Czechtɔ]] nutala kple agbalẽtala. Budíková do le Fefewɔƒe si le Nuwɔnawo ƒe Suku si le Prague, afisi wòsrɔ̃ nu le tso ƒe 1965 vaseɖe ƒe 1971. Enye ƒuƒoƒo siwo nye [[:en:Umělecká_beseda|Umělecká beseda]] kple Hollar me tɔ le eƒe dɔwɔwɔ me.<ref>https://martinfryc.eu/vystavy/vernisaz-jana-budikova-paralely/</ref> Enye hakpanyaŋlɔla :en:Otakar_Jeremiáš|Otakar Jeremiá..."
61685
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jana Budíková''' (wodzi le Dzove 12, 1946) nye [[Czechia|Czechtɔ]] nutala kple agbalẽtala.
Budíková do le Fefewɔƒe si le Nuwɔnawo ƒe Suku si le Prague, afisi wòsrɔ̃ nu le tso ƒe 1965 vaseɖe ƒe 1971. Enye ƒuƒoƒo siwo nye [[:en:Umělecká_beseda|Umělecká beseda]] kple Hollar me tɔ le eƒe dɔwɔwɔ me.<ref>https://martinfryc.eu/vystavy/vernisaz-jana-budikova-paralely/</ref> Enye hakpanyaŋlɔla [[:en:Otakar_Jeremiáš|Otakar Jeremiáš]] ƒe ƒometɔ.<ref>https://pisecky.denik.cz/kultura_region/jana-budikova-vystavuje-v-prachenskem-muzeu-20170605.html</ref> Eɖe eƒe dɔwo fia le [[Czechia]] katã.<ref>http://abart-full.artarchiv.cz/osoby.php?Fvazba=osobanavystavach&IDosoby=9738</ref>
Seda si Budíková wɔ, si nye ''Dedìkace/Adzɔgbeɖeɖe'' si wowɔ le ƒe 1995 me, nye Dukɔa ƒe Aɖaŋudɔwo Ðeɖefiaƒe tɔ.<ref>https://www.nga.gov/collection/art-object-page.116949.html</ref>
== Dzɔtsoƒewo ==
{{Reflist}}{{Stub}}
4wsdn79r3en8jn2d73jzi6aa16xk90p
61686
61685
2026-05-29T12:14:59Z
DWòelɔ̃ame
17547
61686
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jana Budíková''' (wodzi le Dzove 12, 1946) nye [[Czechia|Czechtɔ]] nutala kple agbalẽtala.
Budíková do le Fefewɔƒe si le Nuwɔnawo ƒe Suku si le [[Prague]], afisi wòsrɔ̃ nu le tso ƒe 1965 vaseɖe ƒe 1971. Enye ƒuƒoƒo siwo nye [[:en:Umělecká_beseda|Umělecká beseda]] kple Hollar me tɔ le eƒe dɔwɔwɔ me.<ref>https://martinfryc.eu/vystavy/vernisaz-jana-budikova-paralely/</ref> Enye hakpanyaŋlɔla [[:en:Otakar_Jeremiáš|Otakar Jeremiáš]] ƒe ƒometɔ.<ref>https://pisecky.denik.cz/kultura_region/jana-budikova-vystavuje-v-prachenskem-muzeu-20170605.html</ref> Eɖe eƒe dɔwo fia le [[Czechia]] katã.<ref>http://abart-full.artarchiv.cz/osoby.php?Fvazba=osobanavystavach&IDosoby=9738</ref>
Seda si Budíková wɔ, si nye ''Dedìkace/Adzɔgbeɖeɖe'' si wowɔ le ƒe 1995 me, nye Dukɔa ƒe Aɖaŋudɔwo Ðeɖefiaƒe tɔ.<ref>https://www.nga.gov/collection/art-object-page.116949.html</ref>
== Dzɔtsoƒewo ==
{{Reflist}}{{Stub}}
1dssr3cqn5kd7188b9jx2o3r3ovy27x
User:Vicmakkah
2
11348
61691
2026-05-30T11:29:27Z
Vicmakkah
17555
Created page with "Ameka Victor Kɔsi. Wodzii le Dame ƒe ŋkeke 12lia le ƒe 1990 me."
61691
wikitext
text/x-wiki
Ameka Victor Kɔsi. Wodzii le Dame ƒe ŋkeke 12lia le ƒe 1990 me.
kffzrf6jg4s4xlb6big4y4i99jg14d0
Ave-Dakpa
0
11349
61692
2026-05-30T11:31:03Z
ARNOLD ELORM
17457
New article
61692
wikitext
text/x-wiki
Ave-Dakpa nye Akatsi Dziehe Nutome ƒe fiadu aɖe si le Ghana Volta Nutoa me. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ave-Dakpa#cite_ref-Scho_1-0</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ave-Dakpa#cite_ref-MORESCHO_2-0</ref>Dua xɔ ŋkɔ le Ave Sekɛndrisukua ta. Sukua xɔ ɖoƒe evelia le dzidzenu nu. Tã aɖe si me lowo nɔna le dua me, si hea tsaɖilawo tso didiƒe kple kpuieƒe siaã. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ave-Dakpa#cite_ref-allschool_3-0</ref>
4l3nkgf8wq4dr890634cv71c1emqr8x
User:Tsorhe
2
11350
61693
2026-05-30T11:35:32Z
Tsorhe
17554
Nye ŋkɔe nye Tsorhe dzigbɔɖi tso sovie afisia le volta nuto me.Miateŋu aŋlɔ na nam faa
61693
wikitext
text/x-wiki
Nye ŋkɔe nye Tsorhe dzigbɔɖi tso sovie afisia le volta nutoa me . Àte ŋu aŋlɔ be nam faa.
tmktah7ks5evwkm5hshtw9v07wjq6se
61694
61693
2026-05-30T11:36:37Z
Tsorhe
17554
61694
wikitext
text/x-wiki
Nye ŋkɔe nye Tsorhe dzigbɔɖi tso sovie afisia le volta nutoa me . Àte ŋu aŋlɔ nu nam faa.
8flrvkbjr8dacek7u2b3k0wwxyzh443
Palm-wine music
0
11351
61695
2026-05-30T11:40:31Z
Amrado
17556
Created page with "'''Deha hadzidzi''' enye Ɣetoɖoƒe Afrika ƒe dekɔnu hadzidzi si xɔ ŋkɔ, si dzɔ tso atsiaƒu to nutowo me le egbe [[Gana|Ghana]], [[Sira Liɔ̃|Sierra Leone]], [[Liberia]], kple [[Naidzeria|Nigeria]] le ƒe alafa wuiasiekelia me.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Palm-wine_music#cite_note-:0-1</ref> Hadzidzi sia dzɔ tso mɔ vovovowo nu, gake vevietɔ la, deha hadzidzi hawo do ƒome kpakple dekɔnu hadzidzi siwo wotsɔ saka kple haƒonu siwo wotso duta vɛ, vevie..."
61695
wikitext
text/x-wiki
'''Deha hadzidzi''' enye Ɣetoɖoƒe Afrika ƒe dekɔnu hadzidzi si xɔ ŋkɔ, si dzɔ tso atsiaƒu to nutowo me le egbe [[Gana|Ghana]], [[Sira Liɔ̃|Sierra Leone]], [[Liberia]], kple [[Naidzeria|Nigeria]] le ƒe alafa wuiasiekelia me.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Palm-wine_music#cite_note-:0-1</ref>
Hadzidzi sia dzɔ tso mɔ vovovowo nu, gake vevietɔ la, deha hadzidzi hawo do ƒome kpakple dekɔnu hadzidzi siwo wotsɔ saka kple haƒonu siwo wotso duta vɛ, vevietɔ saŋku. Wobua deha hadzidzi be woawoe nye gɔmeɖoanyi na egbe hadzidzi xɔŋkɔ geɖewo. Edzɔ tso [[:en:Kru_people|Kru tɔ]] siwo le [[Liberia]] kple Sierra Leone dome, amesiwo zã [[:en:Portuguese_guitar|saŋku]] siwo ƒudzidelawo tsɔ tso [[Portugal]] vɛ. Wotsɔ wo denyigba dzi hagbewo kple aɖaŋuwo tsaka kple [[:en:Trinidad_and_Tobago|Trinidad]] tɔwo ƒe '[[:en:Calypso_music|calypso]]' hadzidzi mɔnu, tsɔ wɔ haƒoƒo aɖe si "le bɔbɔe, le tsɛ, eye wòvivi sena.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Palm-wine_music#cite_note-Nidel-2005-2
</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Palm-wine_music#cite_note-3</ref> Le gɔmedzedzea me la, eva kaka yina ɖe nuto siwo te ɖa tso atsiaƒua ŋu la me, afisi wòtrɔ va zu dekɔnu haƒoƒo ŋutɔŋutɔ wu esiwo woƒona le atsiaƒu to nutowo me.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Palm-wine_music#cite_note-Collins-1989-4</ref> Mlɔeba la, eva xɔ ŋkɔ ŋutɔ esi Sierra Leone hadzila [[:en:Ebenezer_Calendar|Ebenezer Calendar]] lé hawo ɖe mɔ̃ dzi le ƒe 1950 kple 1960 ƒeawo me vɔ megbe, eye wògakpɔtɔ le ŋkɔ ma xɔm vie vaseɖe egbe.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Palm-wine_music#cite_note-MusicXChange-5</ref>
ef59dizcgzfrbr2scqswxpty0q9ofrd