Wikipedia eewiki https://ee.wikipedia.org/wiki/Axa_do_%C5%8Ag%C9%94 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ellen Johnson Sirleaf 0 11204 61862 60581 2026-08-04T22:57:53Z InternetArchiveBot 12362 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 61862 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ellen Eugenia Johnson Sirleaf''' (wodzi le 29 October 1938) nye Liberia dunyahela si nye [[:en:President_of_Liberia|Liberia ƒe dukplɔla]] 24 lia tso ƒe 2006 va ɖo ƒe 2018. Sirleaf nye [[:en:List_of_elected_and_appointed_female_heads_of_state|nyɔnu gbãtɔ si woti]] le Africa.<ref>"[https://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u271942 Johnson Sirleaf, Ellen Eugenia, (born 29 Oct. 1938), President of Liberia, since 2006]", ''Who's Who'', Oxford University Press, 1 December 2015, [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u271942|10.1093/ww/9780199540884.013.u271942]], retrieved 30 March 2022</ref><ref>Hough, Lory (10 September 2006). "[https://www.hks.harvard.edu/research-insights/policy-topics/public-leadership-management/ellen-johnson-sirleaf Ellen Johnson Sirleaf: From HKS to the campaign trail]". ''[[:en:Harvard_Kennedy_School|Harvard Kennedy School]]''. Retrieved 7 September 2024.</ref> Wodzi Sirleaf le [[:en:Monrovia|Monrovia]], fofo si nye [[:en:Gola_people|Gola]] kple dadaa si nye [[:en:Kru_people|Kru]]-German. Ede suku le [[:en:College_of_West_Africa|College of West Africa]] ƒe Kɔledzi. Sirleaf nye gaŋutinunyala si xɔ hehe le Harvard.Ewu eƒe suku nu le [[United States]], afisi wòsrɔ̃ nu le le Madison Business [[:en:Madison_Business_College|College]], [[:en:University_of_Colorado_Boulder|Colorado Boulder University]], kple [[:en:Harvard_University|Harvard University]]. Etrɔ yi Liberia be yeawɔ dɔ le [[:en:William_Tolbert|William Tolbert]] ƒe dziɖuɖua me abe Ganyawo ƒe Dɔdzikpɔla ƒe kpeɖeŋutɔ ene tso ƒe 1973 va ɖo ƒe 1974. Emegbe la, egawɔ dɔ le Ɣetoɖoƒedukɔwo me, na Xexeame ƒe Gadzraɖoƒegã le [[:en:Caribbean|Caribbean]] kple [[:en:Latin_America|Latin America]]. Le ƒe 1979 me la, woɖoe le dziɖuɖumegãwo ƒe ha me be wòanye Ganyawo ƒe Dɔdzikpɔla, eye wòsubɔ vaseɖe ƒe 1980 me. Esi [[:en:Samuel_Doe|Samuel Doe]] xɔ dziɖuɖua le ƒe 1980 me le [[:en:1980_Liberian_coup_d'état|amedzidzedze]] aɖe me eye wòwu Tolbert vɔ la, Sirleaf si yi [[United States]]. Ewɔ dɔ le [[:en:Citibank|Citibank]] eye emegbe Equator Bank. Etrɔ yi [[:en:Liberia|Liberia]] be yeaʋli sewɔtakpekpe ƒe zikpui aɖe ta le [[:en:Montserrado_County|Montserrado County]] le ƒe 1985 me, si nye tiatia si ŋu woʋli nya le. Wolée le eƒe ɖeklemiɖeɖe asrafowo ƒe dziɖuɖua gaglãa le ƒe 1985 me ta eye wotso afia nɛ be wòanɔ gaxɔ me ƒe ewo, togbɔ be woɖe asi le eŋu emegbe hã. Sirleaf yi edzi nɔ gome kpɔm le dunyahehe me.<ref>"[https://www.britannica.com/biography/Ellen-Johnson-Sirleaf Ellen Johnson Sirleaf | Biography, Nobel Peace Prize, & Facts]". ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 20 May 2021.</ref> Exɔ nɔƒe evelia le ƒe 1997 ƒe dukplɔla ƒe tiatia me, eye [[:en:Charles_Taylor_(Liberian_politician)|Charles Taylor]] ɖu dzi. Eɖu dzi le ƒe [[:en:2005_Liberian_general_election|2005 ƒe dukplɔla ƒe tiatia]] me eye wòxɔ ɖoƒea le January 16, 2006 dzi. [[:en:2011_Liberian_general_election|Wogatiae ake le ƒe 2011]]. Eyae nye nyɔnu gbãtɔ le Afrika si woti be wòanye yeƒe dukɔa ƒe dukplɔla. Exɔ [[:en:Nobel_Peace_Prize|Nobel Peace Prize]] le ƒe 2011 me, tsɔ de dzesi agbagba siwo wòdze be yeahe nyɔnuwo ava ŋutifafa ƒe ɖoɖoa me. Exɔ kafukafu bubu geɖe ɖe eƒe kplɔlanyenye ta. Le June 2016 me la, woti Sirleaf be wòanye [[:en:Economic_Community_of_West_African_States|Economic Community of West African States]] (ECOWAS), si wɔe be wònye nyɔnu gbãtɔ si xɔ ɖoƒea tso esime woɖoe.<ref>"[http://www.ghanastar.com/africa-news/liberias-president-sirleaf-elected-new-ecowas-chair/ Liberia's President Ellen Sirleaf, Becomes First Female ECOWAS Chair]". GhanaStar.com. 5 June 2016. Retrieved 5 June 2016.</ref> == Ƒome ƒe nɔnɔme == Sirleaf fofo nye [[:en:Gola_people|Gola]] eye dadaa nye [[:en:Kru_people|Kru]] kple [[Germany]] tɔgbuiwo tsaka.<ref name=":0">Kramer, Reed (11 December 2005). "[https://web.archive.org/web/20190714182739/https://allafrica.com/stories/200512110034.html Liberia: Showered With Enthusiasm, Liberia's President-Elect Receives High-Level Reception in Washington]". ''All Africa.com''. Retrieved 15 December 2005.</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20200505033400/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/110053359600/Ellen-Johnson-Sirleaf Ellen Johnson-Sirleaf]". ''[[:en:Encyclopædia_Britannica|Encyclopædia Britannica]]''. Archived from [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/110053359600/Ellen-Johnson-Sirleaf the original] on 5 May 2020. Retrieved 14 December 2010.</ref><ref>"[https://theelders.org/ Ellen Johnson Sirleaf]". ''theelders.org''</ref> Togbɔ be le nyateƒe me la, menye [[:en:Americo-Liberian|Americo-Liberian]] le tɔgbuiwo gome o hã la, le edzilawo ƒe hehe kple eya ŋutɔ ƒe sukudede le Ɣetoɖoƒe ta la, wobua Sirleaf be enye Americo-Liberiantɔ le dekɔnu nu, alo wosusui be enye Americo-Liberiantɔ. Edzilawo siaa tsi le Monrovia, si nye Americo-Liberiatɔwo ƒe ŋusẽkpɔɖeamedzi ƒe teƒe aɖe, le esi wodzii le kɔƒenutome dahewo me vɔ megbe.<ref>Kofa, Tleh (28 September 2005). "[https://web.archive.org/web/20090609153320/http://www.theliberiandialogue.org/articles/c092805tws.htm Ellen Johnson-Sirleaf finally confesses to funding Liberian civil war]". ''The Liberian Dialogue''. Archived from [http://www.theliberiandialogue.org/articles/c092805tws.htm the original] on 9 June 2009. Retrieved 14 March 2010.</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20100826061038/http://www.cbc.ca/news/background/liberia/sirleaf.html Ellen Johnson-Sirleaf: Liberia's 'Iron Lady]'". [[:en:CBC_News|CBC News]]. 28 March 2006. Archived from [http://www.cbc.ca/news/background/liberia/sirleaf.html the original] on 26 August 2010. Retrieved 3 September 2010.</ref><ref>Koblanck, Anna (4 November 2005). "[https://web.archive.org/web/20051112173743/http://www.womensenews.org/article.cfm/dyn/aid/2518/context/archive Liberian Becomes Africa's First Elected Female Prez]". ''[[:en:Women's_eNews|Women's eNews]]''. Archived from [http://www.womensenews.org/article.cfm/dyn/aid/2518/context/archive the original] on 12 November 2005. Retrieved 13 April 2006.</ref> Sirleaf meɖee fia be eyae nye ema o. Wodzi Sirleaf fofo, Jahmale Carney Johnson, ɖe Gola ƒome aɖe me le kɔ[[:en:Rural_poverty|ƒenutome dahe aɖe]] me.<ref name=":1">"Ellen!". [[:en:Harvard_Kennedy_School|Harvard Kennedy School]] of [[:en:Harvard_University|Harvard University]]. Spring 2006.</ref> Enye Golatɔwo ƒe amegã sue aɖe si ŋkɔe nye Jahmale Carney kple srɔ̃awo dometɔ ɖeka, Jenneh, ƒe viŋutsu le Julijuah, [[:en:Bomi_County|Bomi County]].<ref name=":2">"[https://web.archive.org/web/20190107043808/http://www.liberiapastandpresent.org/JohnsonSirleaf/TribalRoots.htm Ellen Johnson Sirleaf's tribal roots and Americo Liberian background]". ''Liberia Past And Present''. Archived from [http://www.liberiapastandpresent.org/JohnsonSirleaf/TribalRoots.htm the original] on 7 January 2019. Retrieved 14 December 2010.</ref> Woɖo fofoa ɖe Monrovia be wòade suku, afisi wòtrɔ eƒe ƒomeŋkɔ wòzu Johnson le le fofoa ƒe nuteƒewɔwɔ na Dukplɔla [[:en:Hilary_R._W._Johnson|Hilary R. W. Johnson]], si nye Liberia ƒe dukplɔla gbãtɔ si wodzi le afima ta. Jahmale Johnson tsi le [[:en:Monrovia|Monrovia]], afisi [[:en:Americo-Liberian|Americo-Liberiatɔwo]] ƒe ƒome aɖe si ƒe ƒomeŋkɔ nye McCritty ye nyii le.<ref>"[https://web.archive.org/web/20190107043808/http://www.liberiapastandpresent.org/JohnsonSirleaf/TribalRoots.htm Ellen Johnson Sirleaf's tribal roots and Americo Liberian background]". ''Liberia Past And Present''. Archived from [http://www.liberiapastandpresent.org/JohnsonSirleaf/TribalRoots.htm the original] on 7 January 2019. Retrieved 14 December 2010.</ref> Emegbe eva ge ɖe dunyahehe me; eyae nye Liberiatɔ gbãtɔ si tso to aɖe si me tɔwo nye afimatɔwo me si woti be wòanye dukɔa ƒe dukɔa ƒe sewɔtakpekpe me tɔ.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Wodzi Sirleaf dada hã ɖe ahedada me, le [[:en:Greenville,_Liberia|Greenville]].<ref name=":2" /> Tɔgbuia, Juah Sarwee, dɔ Sirleaf dada ɖe fiadu Monrovia esime wòva hiã be srɔ̃a [[Dzamanya|Germanytɔ]] (Sirleaf tɔgbui) nasi le dukɔa me esi Liberia ɖe gbeƒã aʋawɔwɔ ɖe [[Dzamanya|Germany]] ŋu le [[:en:World_War_I|World War I]].<ref name=":1" /> Cecilia Dunbar, si nye Americo-Liberiatɔwo ƒe ƒome xɔŋkɔ aɖe me tɔ le fiadu la me, xɔ Sirleaf dada nyi henyie.<ref name=":2" /> == Nusiwo ŋu woke ɖo == ibd3td2e7bo78weq714f1agzbdg759e