Βικιφθέγματα elwikiquote https://el.wikiquote.org/wiki/%CE%9A%CF%8D%CF%81%CE%B9%CE%B1_%CE%A3%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B4%CE%B1 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Μέσο Ειδικό Συζήτηση Χρήστης Συζήτηση χρήστη Βικιφθέγματα Συζήτηση Βικιφθέγματα Αρχείο Συζήτηση αρχείου MediaWiki Συζήτηση MediaWiki Πρότυπο Συζήτηση προτύπου Βοήθεια Συζήτηση βοήθειας Κατηγορία Συζήτηση κατηγορίας TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 946 38393 38300 2026-05-26T15:53:07Z Dionysus 2208 /* Είπαν για τον Σαίξπηρ */ 38393 wikitext text/x-wiki {{WdΕικόνα|λεζάντα=Ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ}} Ο '''[[w:Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Ουίλλιαμ Σαίξπηρ]]''' (Αγγλικά: ''William Shakespeare'', Απρίλιος 1564 - 23 Απριλίου 1616) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς. Θεωρείται μια από τις κορυφαίες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου, ενώ τα θεατρικά του παίζονται έως σήμερα, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον. Ο Σαίξπηρ κατάφερε να χειριστεί με απόλυτη δεξιοτεχνία τόσο την κωμωδία όσο και το ιστορικό δράμα και την τραγωδία. Τα έργα του διαπνέονται από μία βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και παραμένουν επίκαιρα. == Ριχάρδος ο 3ος (1592) == * Το βασίλειό μου για ένα άλογο ** ''My kingdom for a horse!'' == Ρωμαίος και Ιουλιέτα (1595) == * Τι είναι ένα [[όνομα]]; Αυτό που εμείς αποκαλούμε τριαντάφυλλο/ Με οποιοδήποτε άλλο όνομα θα μύριζε εξίσου γλυκά. == Ο Έμπορος της Βενετίας (1596) == * [[Εμφάνιση|Ό,τι λάμπει]] δεν είναι χρυσός. ** ''All that glisters is not gold.'' *** Πράξη ΙΙ, Σκηνή VII == Πολύ κακό για το τίποτα (1599) == * Πολύ κακό για το τίποτα ** ''Much ado about nothing'' == Άμλετ (1600) == * Κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανίας. ** Something is rotten in the state of Denmark. * Λόγια, λόγια, λόγια. ** Words, words, words ! * Να ζει κανείς ή να μη ζει-ιδού η απορία ** ''To be, or not to be, — that is the question.'' * Oράτιε, υπάρχουν πράγματα σε αυτόν τον κόσμο που ούτε εμείς δεν μπορούμε να διανοηθούμε. ** There are more things in heaven and earth, Horatio,<br />Than are dreamt of in your philosophy. * Καλημέρα και καλή βραδιά, γειά σου ομορφιά ** Good morning and good night, hello beautiful == Μάκβεθ (1606) == * Το καλό είναι κακό, και το κακό είναι καλό. ** ''Fair is foul, and foul is fair. *** Πράξη Ι, Σκηνή Ι * Την ζωή! αυτή την ασήμαντη. Στην τύχη, ευκαιρία για ένα άγνωστο άνεργο ηθοποιό, που μέσα σε δέκα λέξεις, μέσα σε δέκα λέξεις, που είναι όλος κι όλος, ο ρόλος του, και μόνο για μία!, για μία παράσταση. Μέσα σε δέκα ανοησίες στριμώχνει, ξεπουλάει όλη του την ψυχή, κι αυτό ήταν: τελείωσε. Και ο ρόλος και η ψυχή. Και μένει η ζωή. Και την ζωή τη ζει, ένα γεννημένος ηλίθιος που χτυπιέται και ουρλιάζει από θυμό, χωρίς να ξέρει με τι. Γιατί θύμωσε. ** To-morrow, and to-morrow, and to-morrow,<br>Creeps in this petty pace from day to day<br>To the last syllable of recorded time,<br>And all our yesterdays have lighted fools<br>The way to dusty death. Out, out, brief candle!<br>Life's but a walking shadow, a poor player<br>That struts and frets his hour upon the stage<br>And then is heard no more: it is a tale<br>Told by an idiot, full of sound and fury,<br>Signifying nothing. *** Πράξη V, Σκηνή V == Η Τρικυμία (1611) == * Αυτός που πεθαίνει, με το θάνατό του ξεπληρώνει κάθε του χρέος. * Στην πολιτεία μου θα τα 'κανα όλα ανάποδα...<ref name="Η Τρικυμία">Ουίλλιαμ Σαίξπηρ. ''Η Τρικυμία''. Μετάφραση Βασίλης Ρώτας. Επικαιρότητα. Αθήνα. Α΄ έκδοση Ιούνιος 1989. Β΄ ανατύπωση Μάρτιος 1993.</ref> * ... πράξη σπάνια είναι να κάμεις το καλό, κι όχι να εκδικηθείς.<ref name="Η Τρικυμία"/> == Είπαν για τον Σαίξπηρ == * ... ο Σαίξπηρ! Δεν υπάρχει πραγματικά πτυχή της ανθρώπινης ζωής που να μην την έχει απεικονίσει και εκφράσει. Κι όλα αυτά με πόση ευχέρεια και τι πνεύμα ελευθερίας! Πώς να μιλήσεις για τον Σαίξπηρ – ό,τι και να πεις είναι λίγο! ** [[Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε]]<ref>Johann Peter Eckermann. ''Συνομιλίες με τον Γκαίτε''. Μετάφραση: Δημήτρη Δημοκίδη. Printa. Αθήνα. 2014.</ref> * Η έλλειψη τεχνοτροπίας υπήρξε ανέκαθεν η μοναδική μεγάλη τεχνοτροπία και υπ’ αυτή την έννοια μόνο ο Όμηρος, ο Σοφοκλής, ο Ραφαήλ, ο Σαίξπηρ δικαιούνται να ονομασθούν πρωτότυποι. ** [[Γκέοργκ Βίλχελμ Φρήντριχ Χέγκελ|Γκέοργκ Χέγκελ]]<ref>Γκέοργκ Χέγκελ. ''Αισθητική.'' Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Σταμάτης Γιακουμής. Νομική Βιβλιοθήκη. Αθήνα. 2010.</ref> * Σήμερα ο δραματικός κύκλος επεκτείνεται με τον συνδυασμό κωμωδίας και τραγωδίας –αν και αυτό κινδυνεύει να οδηγήσει σε κατάχρηση. Η κωμωδία όμως πρέπει να είναι όπως στον ''Βασιλιά Ληρ'', έξοχη, παγκόσμια και ιδανική. Μια τέτοια ιδιαιτερότητα είναι που κάνει τη ζυγαριά να γέρνει περισσότερο προς το μέρος του ''Ληρ'', παρά του ''Οιδίποδα'' ή του ''Αγαμέμνονα'' και των τριλογιών με τις οποίες συνοδεύονται. Αν και η μεγάλη δύναμη της χορικής ποίησης, κυρίως στον ''Αγαμέμνονα'', αποκαθιστά την ισορροπία. Για να επιμείνουμε όμως σ' αυτήν τη σύγκριση, θα 'λεγα ότι ο ''Βασιλιάς Ληρ'' μπορεί να θεωρηθεί ως το τελειότερο δείγμα δραματικής τέχνης που υπήρξε ποτέ. ** [[Πέρσι Σέλλεϋ]]<ref name="Ιουλίτα Ηλιοπούλου">Πέρσι Σέλλεϋ. ''Υπεράσπιση της Ποίησης.'' Πρόλογος και μετάφραση Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ύψιλον/Βιβλία. Αθήνα. Δεύτερη έκδοση 1999. Πρώτη έκδοση 1996.</ref> * Κάποιος άλλος πέρα από σένα, θα μπορούσε εδώ να παρατηρήσει ότι ο κόσμος έχει καλή γνώμη για τον Σαίξπηρ και, ωστόσο, ο Σαίξπηρ είναι ο μεγαλύτερος ποιητής. Αφού λοιπόν φαίνεται ότι ο κόσμος κρίνει σωστά, γιατί εσύ θα πρέπει να ντρέπεσαι για την ευνοϊκή κρίση του; Η δυσκολία έγκειται στην ερμηνεία των λέξεων «κρίση» ή «γνώμη». Η γνώμη είναι πράγματι του κόσμου, μπορούμε όμως να λέμε ότι είναι δική του όπως ένας άνθρωπος μπορεί να αποκαλέσει δικό του ένα βιβλίο όταν το αγοράσει –δεν έγραψε το βιβλίο ο ίδιος αλλά αυτό είναι δικό του– η γνώμη δεν προήλθε από τον κόσμο αλλά είναι δική του. Ένας ανόητος, για παράδειγμα, πιστεύει πως ο Σαίξπηρ είναι ένας μεγάλος ποιητής – αλλά, παρ' όλα αυτά, αυτός ο ανόητος δεν έχει διαβάσει ποτέ Σαίξπηρ. Ο γείτονας όμως του ανόητου βρίσκεται ένα βήμα ψηλότερα στις Άνδεις του μυαλού, και το κεφάλι του (το πιο υψηλό δηλαδή επίπεδο της σκέψης του) βρίσκεται τόσο πιο ψηλά από τον ανόητο ώστε αυτός δεν μπορεί ούτε να το δει ούτε να το καταλάβει. Αλλά τα πόδια του (οι καθημερινές δηλαδή ενέργειές του), βρίσκονται τόσο κοντά στα μάτια του ανόητου που μπορεί να τα διακρίνει καθαρά. Με αυτά τα πόδια διαπιστώνει την ανωτερότητα, και χωρίς αυτά δεν θα την ανακάλυπτε ποτέ. Αυτός λοιπόν ο γείτονας τον βεβαιώνει ότι ο Σαίξπηρ είναι μεγάλος ποιητής – ο ανόητος τον πιστεύει και, από δω και στο εξής, αυτή είναι η γνώμη του. Κατ' αντίστοιχο τρόπο, ο γείτονας έχει υιοθετήσει τη γνώμη αυτή από κάποιον ανώτερο από τον ίδιο, κι έτσι ανερχόμενοι καταλήγουμε τελικά σε λίγα, χαρισματικά άτομα, τα οποία βρίσκονται γονατιστά γύρω από την κορυφή, πρόσωπο με πρόσωπο με το κυρίαρχο πνεύμα που στέκεται εκεί πάνω... ** [[Έντγκαρ Άλλαν Πόε]], Για τους ποιητές και την ποίηση (Γράμμα στον Β.)<ref>Έντγκαρ Άλλαν Πόε. ''Δοκίμια.'' Μετάφραση Ευηνέλλα Αλεξοπούλου, Αλεξάνδρα Δημητριάδη. Εκδόσεις Ροές. Αθήνα. 2002.</ref> * Το τρίτο σημείο που ήθελα να τονίσω σχετικά με τη σημασία του [[Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν|Πούσκιν]] είναι εκείνο το τόσο χαρακτηριστικό στοιχείο της καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας, που δεν απαντάται πουθενά και σε κανέναν άλλον: την ικανότητα οικουμενικής ευαισθησίας και ολοκληρωτικής μετενσάρκωσης στο πνεύμα των άλλων λαών, μιας σχεδόν τέλειας μετενσάρκωσης. Στον λόγο μου είπα ότι η Ευρώπη έχει γεννήσει μεγάλα παγκόσμια πνεύματα –τον Σαίξπηρ, τον [[Μιγκέλ ντε Θερβάντες|Θερβάντες]], τον [[Φρίντριχ Σίλερ|Σίλλερ]]–, όμως σε κανέναν από αυτούς δεν παρατηρούμε μια τέτοια ικανότητα: τη βλέπουμε μόνο στον Πούσκιν. Και δε γίνεται λόγος μόνο για μια απλή προσαρμοστικότητα αλλά για μια εκπληκτική ικανότητα μετενσάρκωσης. Φυσικά στην αποτίμηση του Πούσκιν δεν μπορούσα να μη σταθώ σ' αυτό το του το χάρισμα, θεωρώντας το ως την πιο χαρακτηριστική ιδιαιτερότητα του πνεύματός του, που ανήκει μόνο σ' εκείνον ανάμεσα σε όλους τους παγκόσμιους δημιουργούς και τον κάνει να ξεχωρίζει απ' όλους. Δεν το είπα για να μειώσω την αξία των ευρωπαϊκών πνευμάτων του μεγέθους του Σαίξπηρ και του Σίλλερ – μόνο ένας ηλίθιος θα μπορούσε να οδηγηθεί σε ένα τέτοιο συμπέρασμα από τα λόγια μου. Ούτε κατ' ελάχιστο δεν αμφισβητώ την παγκοσμιότητα, την οικουμενικότητα και το απροσμέτρητο βάθος του παγκόσμιου τύπου του Αρίου που έπλασε μια για πάντα ο Σαίξπηρ. Κι αν είχε δημιουργήσει τον Οθέλλο ως πραγματικό Βενετσιάνο Μαυριτανό και όχι ως Άγγλο, θα του προσέδιδε μόνο την αίγλη ενός τοπικού εθνικού χαρακτηριστικού, ενώ η παγκόσμια σημασία αυτού του χαρακτήρα θα παρέμενε ίδια, μια που και στον Ιταλό θα εξέφραζε αυτό που ήθελε να πει και με την ίδια ακριβώς δύναμη. ** [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι]], Κάποια επεξηγηματικά λόγια με αφορμή την ομιλία για τον Πούσκιν<ref>Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. ''Για τον Πούσκιν.'' Μετάφραση Πάνος Σταθόγιαννης. Ροές. Αθήνα. 2013.</ref> * Τα έργα σου είναι χειρότερα κι από του Σαίξπηρ! ** O [[Λέων Τολστόι]] στον [[Αντόν Τσέχωφ]]<ref>''[https://www.catisart.gr/otan-o-tolstoi-eipe-ston-tsechof-quot-ta/ Τολστόι στον Τσέχωφ: «Τα έργα σου είναι χειρότερα κι από του Σαίξπηρ!»].'' catisart.gr. 8 Δεκεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 10/05/2024.</ref><ref name="Fiction after 1880 of Leo Tolstoy">Gary Saul Morson. ''[https://www.britannica.com/biography/Leo-Tolstoy/Fiction-after-1880 Fiction after 1880 of Leo Tolstoy].'' britannica.com. 20/01/2026. Ανακτήθηκε στις 30/01/2026.</ref>{{#tag:ref|Προς το τέλος της ζωής του ο [[Λέων Τολστόι]] καταδίκασε το σύνολο σχεδόν της [[τέχνη|τέχνης]], συμπεριλαμβανομένων των έργων του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, αλλά και των δικών του έργων όπως τα μεγάλα μυθιστορήματά του, τα οποία θεωρούνται παγκόσμια αριστουργήματα, ''[[:w:Πόλεμος και Ειρήνη|Πόλεμος και Ειρήνη]]'' και ''[[:w:Άννα Καρένινα|Άννα Καρένινα]]''.<ref name="Fiction after 1880 of Leo Tolstoy"/>|group="σημ."}} * Απέραντη, από τον πάτο της Κόλασης ώς την κορυφή του Παράδεισου, ψυχή. Αν ήταν αλάκερη η ανθρωπότητα να 'στελνε έναν αντιπρόσωπο να υποστηρίξει τα δίκαιά της στο Θεό, αυτόν θα 'στελνε. Είναι συνάμα ο μόνος που θα μπορούσε ν' αντιπροσωπέψει τον πλανήτη μας σ' ένα μεγάλο διαπλανητικό συνέδριο. Κανένας σαν τον Σαίξπηρ δε χρησιμοποίησε με τόση δύναμη συνάμα και γλύκα, με τόση τραχύτητα συνάμα και μελωδία, με τόσο μαγικό περίσωμα τις ανθρώπινες λέξες. ** [[Νίκος Καζαντζάκης]]<ref>Καζαντζάκης, Νίκος (2000). ''Ταξιδεύοντας: Αγγλία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.</ref> * Κι αν ολόκληρο το έργο του ποιητή είναι υποθήκη προς την ανθρωπότητα, η Τρικυμία είναι η διαθήκη του. ** [[Βασίλης Ρώτας]]<ref name="Η Τρικυμία"/> * ... και όμως ο άνθρωπος όχι σαν αφηρημένη έννοια ή πλήθος ψυχικών λειτουργιών, αλλά σαν ορισμένη, πραγματωμένη και πραγματωνόμενη μέσα στη ζωή υπόσταση, έμεινε και μένει ένας άγνωστος. Έξω από κάθε προσδοκία, ποιητές και μυθιστοριογράφοι σαν τον Shakespeare, τον Balzac, τον Ντοστογιέφσκη, μας φέρνουν με το έργο τους πολύ πιο κοντά προς αυτό τον άγνωστο από όσο το κατόρθωσαν ή μπορούν να το επιτύχουν με την επιμέλεια και την ακρίβεια των μεθοδικών ερευνών τους οι επιστήμονες ψυχολόγοι. ** [[Ευάγγελος Παπανούτσος]]<ref>Ε. Π. Παπανούτσος. ''Ηθική''. Εκδόσεις Νόηση. Αθήνα. 2010. Πρώτη έκδοση 1949.</ref>{{#tag:ref|Και ο [[Νόαμ Τσόμσκι]] είχε πει ότι είναι σχεδόν βέβαιο ότι η [[λογοτεχνία]] θα παρέχει για πάντα πολύ βαθύτερη [[γνώση]] για αυτό που μερικές φορές αποκαλούμε «ολοκληρωμένος [[άνθρωπος]]» από όσο ελπίζει να δώσει οποιαδήποτε μορφή [[επιστήμη|επιστημονικής]] έρευνας. Παρ' όλ' αυτά, σημείωσε επίσης ότι «Η λογοτεχνία μπορεί να οξύνει τη [[φαντασία]], την οξυδέρκεια και την [[κατανόηση|κατανόησή]] σου, αλλά σίγουρα δεν παρέχει τα πραγματικά δεδομένα που χρειάζεσαι για να φτάσεις σε συμπεράσματα και για να τα αποδείξεις.»<ref>''Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας.'' Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 44.</ref>|group="σημ."}} * Για να φτάσεις στον οργασμό δεν σου χρειάζεται Shakespeare. ** [[Οδυσσέας Ελύτης]], Εκ του πλησίον (1998)<ref>Οδυσσέας Ελύτης. ''Ποίηση.'' Καλλιτεχνική επιμέλεια Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ίκαρος. Αθήνα. Πέμπτη έκδοση 2008. Πρώτη έκδοση 2002.</ref> * Πότε πότε έχεις την εντύπωση πως ο Σαίξπηρ έγραψε στην πραγματικότητα τρία - τέσσερα έργα και αρκέστηκε να τα επαναλαμβάνει σε όλες τις κλίμακες και σε όλους τους τόνους, όπως ένα μουσικό θέμα ξαναγυρίζει σε ματζόρε και σε μινόρε – κι αυτό, ώσπου έσπασε κάθε αρμονία στη musique concrète του Βασιλιά Ληρ. ** [[Γιαν Κοτ]]<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας">Γιαν Κοττ. ''Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας.'' Μετάφραση Αλέξανδρος Κοτζιάς. Πρόλογος Πήτερ Μπρουκ. Εκδόσεις Ηριδανός. Αθήνα. 1970.</ref> * Το πιο καταπληκτικό χαρακτηριστικό των σαιξπηρικών τραγωδιών είναι ότι στέκονται πάνω από την ιστορία. Δεν έχουν ανάγκη να εκσυγχρονίζονται, να προσαρμόζονται στην εποχή μας. Η ιστορία τούς δίνει ασταμάτητα νέο περιεχόμενο, και σε κάθε εποχή βλέπει σ' αυτές το είδωλό της. ** Γιαν Κοτ<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας"/> * Ο Σαίξπηρ πιθανόν δεν είδε ποτέ του θάλασσα ή, όπως υποστηρίζουν άλλοι σχολιαστές, δεν αντίκρυσε ποτέ του πεδίο μάχης. Δεν ήξερε γεωγραφία. Θεωρεί τη Βοημία παραθαλάσσια. Ο Πρωτέας παίρνει ένα καράβι για να πάει από τη Βερόνα στο Μιλάνο, και μάλιστα περιμένει την παλίρροια. Και η Φλωρεντία είναι για τον Σαίξπηρ λιμάνι. Ούτε ιστορία ήξερε ο Σαίξπηρ. Στα έργα του, ο Οδυσσέας διαβάζει Αριστοτέλη, και ο Τίμων ο Αθηναίος αναφέρει τον Σενέκα και τον Γαληνό. Και φιλοσοφία δεν ήξερε ο Σαίξπηρ, δεν καταλάβαινε τίποτα από στρατιωτική τέχνη, ανακάτωνε τα ήθη διαφόρων εποχών. Ένα ρολόι χτυπάει τις ώρες στον Ιούλιο Καίσαρα, μια καμαριέρα βγάζει τον κορσέ της Κλεοπάτρας, κανόνια βροντάνε στην εποχή του Ιωάννη του Ακτήμονος. Ο Σαίξπηρ δεν είχε δει ποτέ του θάλασσα, μάχη ή βουνό· δεν ήξερε ιστορία, γεωγραφία, φιλοσοφία. Ωστόσο ο Σαίξπηρ ήξερε πως στο Συμβούλιο του Στέμματος, μετά τον Ριχάρδο θα μιλήσει πρώτος ο τίμιος λόρδος Χάστιγξ και θα απαγγείλει τη θανατική καταδίκη του. Ακούω τη φωνή του... ** Γιαν Κοτ<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας"/> * Όλοι οι θεατρικοί συγγραφείς, με εξαίρεση τον Σαίξπηρ και τον Ρακίνα, ωχριούν όταν συγκρίνονται με τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή. ** Γιαν Κοτ<ref name="Ένα θέατρο ουσίας">Jan Kott. ''Ένα θέατρο ουσίας.'' Μετάφραση Έλενα Πατρικίου και Ελένη Παπάζογλου. Εισαγωγή Martin Esslin. Γλωσσική επιμέλεια - Πρόλογος Έλενα Πατρικίου. Εκδόσεις Χατζηνικολή. Αθήνα. Πέμπτη έκδοση 2006. Πρώτη έκδοση 1988.</ref> * Ο Ληρ και οι γελωτοποιοί του Σαίξπηρ, οι βασιλιάδες, οι σφετεριστές και οι δόλιοι άρχοντες, ο Άμλετ και ο Μάκβεθ, η Οφήλια, η Ιουλιέτα και η Χρυσηίδα, δεν ξέρουν απλώς να μιλούν όλες τις γλώσσες του κόσμου. Μπορούν να βρουν τα πρόσωπά τους, τα σώματά τους, τις χειρονομίες και τα πάθη τους, τον εσωτερικό τους κόσμο και το σκηνικό τους σε όλες τις εποχές και σε όλους τους πολιτισμούς. ** Γιαν Κοτ<ref name="Ένα θέατρο ουσίας"/> * Είναι υπερεκτιμημένος και με πολύ μεγάλη δυσκολία μπορείς να τον διαβάσεις. Αλλά ο κόσμος δεν θέλει να το ακούσει αυτό. Βλέπεις, δεν μπορείς να στρέφεσαι εναντίον των ιερών. Μπορείς να πεις: “Ο τάδε είναι κακός ηθοποιός!”. Αλλά δεν μπορείς να πεις ότι ο Σαίξπηρ είναι χάλια. Όσο περισσότερο υπάρχει κάτι τριγύρω, οι ψωνισμένοι αρχίζουν να προσκολλώνται σε αυτό, σαν να είναι κορόιδα. Όταν οι ψωνισμένοι νιώσουν ότι κάτι είναι ασφαλές... κολλάνε. Και όταν τους πεις την αλήθεια, τότε τρελαίνονται. Δεν μπορούν να το χειριστούν. Επιτίθενται στην ίδια τη διαδικασία της σκέψης τους. Μου προκαλούν αηδία. ** [[Τσαρλς Μπουκόφσκι]]<ref>''[https://www.metaixmio.gr/el/blogPost/oi-sklhroi-tupoi-grafoun-poihsh Οι σκληροί τύποι γράφουν ποίηση].'' Μια κουβέντα του θρυλικού Μπουκόβσκι με τον βραβευμένο με Όσκαρ ηθοποιό Σον Πεν από το μακρινό 1987. Μετάφραση: Δέσποινα Δρακάκη. metaixmio.gr. 3/1/2024. Ανακτήθηκε στις 07/06/2025.</ref> * Αν πιστεύουν πως οι δημιουργικοί συγγραφείς, παρά την όποια προσωπική τους πίστη ή ιδεολογία, πρέπει να αντιμετωπίζουν την ποικιλία της ζωής σαν ουδέτεροι παρατηρητές, μπορούμε τότε να απαντήσουμε πως ο Δάντης, ο Μίλτον και ο Ντοστογιέφσκι –για να μην αναφέρουμε ήσσονες μορφές όπως ο Καμύ, ο Μαλρώ και ο Λόρενς– δεν ταιριάζουν σ' αυτό το καλούπι, παρ' ότι αναμφισβήτητα το πληρούν στην εντέλεια ο Σαίξπηρ και ο Όμηρος. ** [[Πήτερ Μπην]]<ref name="Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος">Peter Bien. ''Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος. Τόμος Α΄.'' Απόδοση στα ελληνικά Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο. 2001.</ref> * ... θα μπορέσουμε ίσως να επιστρέψουμε στη μελέτη των ανυπέρβλητων έργων, στον Σέξπιρ και τους λιγοστούς ομοτέχνους του, που, τέλος πάντων επινόησαν όλους εμάς. ** [[Χάρολντ Μπλουμ]]<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών">Χάρολντ Μπλουμ. ''Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών.'' Μετάφραση Κατερίνα Ταβαρτζόγλου. Εισαγωγή - επιμέλεια Δημήτρης Αρμάος. Εκδόσεις Gutenberg. Αθήνα. 2007.</ref> * Αν μπορούσαμε να συλλάβουμε με τη σκέψη μας έναν παγκόσμιο Κανόνα, πολυπολιτισμικό και πολύσημο, το πρωταρχικό βιβλίο του δε θα ήταν κάποιο κείμενο των ιερών γραφών –η Βίβλος, το Κοράνι, ή κάποιο κείμενο των ανατολικών θρησκειών– αλλά μάλλον ο Σέξπιρ, ο οποίος διαβάζεται και παίζεται παντού, σε κάθε γλώσσα και συνθήκη. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Ο Σέξπιρ και ο Δάντης κατέχουν το κέντρο του Κανόνα γιατί υπερτερούν όλων των άλλων συγγραφέων της Δύσης σε γλωσσικό δυναμισμό, γνωστική εποπτεία και δύναμη καινοτομίας. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Η οικουμενικότητα είναι γνήσιο χαρακτηριστικό ελάχιστων μόνο συγγραφέων: Σέξπιρ, Δάντη, Θερβάντες, ίσως και του Τολστόι. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Ο [[Νόαμ Τσόμσκι]] είναι επί μακρό χρονικό διάστημα ο εν ζωή συγγραφέας του οποίου τα κείμενα αναφέρονται πιο πολύ. Στη λίστα όλων των εποχών, είναι όγδοος στη σειρά (μετά τους [[Καρλ Μαρξ|Μαρξ]], [[Βλαντίμιρ Λένιν|Λένιν]], Σαίξπηρ, [[Αριστοτέλης|Αριστοτέλη]], τη [[Βίβλος|Βίβλο]], τον [[Πλάτων|Πλάτωνα]] και τον [[Σίγκμουντ Φρόιντ|Φρόιντ]]). ** Άρθουρ Νάιμαν<ref name="Πώς λειτουργεί ο κόσμος">Noam Chomsky. ''Πώς λειτουργεί ο κόσμος.'' Επιμέλεια Άρθουρ Νάιμαν. Μετάφραση Μαρία - Αριάδνη Αλαβάνου. Κέδρος. Αθήνα. 2013. Όγδοη έκδοση.</ref> == Σημειώσεις == <references group="σημ." /> == Παραπομπές == <references /> == Εξωτερικοί σύνδεσμοι == {{wikipedia}} * {{IMDb Name}} {{DEFAULTSORT:Σαιξπηρ Ουιλλιαμ}} [[Κατηγορία:Άγγλοι]] [[Κατηγορία:Ποιητές]] [[Κατηγορία:Συγγραφείς]] jukxpqvw1hqhxnow92xwi4m935ph76y 38395 38393 2026-05-26T16:13:11Z Dionysus 2208 /* Είπαν για τον Σαίξπηρ */ 38395 wikitext text/x-wiki {{WdΕικόνα|λεζάντα=Ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ}} Ο '''[[w:Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Ουίλλιαμ Σαίξπηρ]]''' (Αγγλικά: ''William Shakespeare'', Απρίλιος 1564 - 23 Απριλίου 1616) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς. Θεωρείται μια από τις κορυφαίες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου, ενώ τα θεατρικά του παίζονται έως σήμερα, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον. Ο Σαίξπηρ κατάφερε να χειριστεί με απόλυτη δεξιοτεχνία τόσο την κωμωδία όσο και το ιστορικό δράμα και την τραγωδία. Τα έργα του διαπνέονται από μία βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και παραμένουν επίκαιρα. == Ριχάρδος ο 3ος (1592) == * Το βασίλειό μου για ένα άλογο ** ''My kingdom for a horse!'' == Ρωμαίος και Ιουλιέτα (1595) == * Τι είναι ένα [[όνομα]]; Αυτό που εμείς αποκαλούμε τριαντάφυλλο/ Με οποιοδήποτε άλλο όνομα θα μύριζε εξίσου γλυκά. == Ο Έμπορος της Βενετίας (1596) == * [[Εμφάνιση|Ό,τι λάμπει]] δεν είναι χρυσός. ** ''All that glisters is not gold.'' *** Πράξη ΙΙ, Σκηνή VII == Πολύ κακό για το τίποτα (1599) == * Πολύ κακό για το τίποτα ** ''Much ado about nothing'' == Άμλετ (1600) == * Κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανίας. ** Something is rotten in the state of Denmark. * Λόγια, λόγια, λόγια. ** Words, words, words ! * Να ζει κανείς ή να μη ζει-ιδού η απορία ** ''To be, or not to be, — that is the question.'' * Oράτιε, υπάρχουν πράγματα σε αυτόν τον κόσμο που ούτε εμείς δεν μπορούμε να διανοηθούμε. ** There are more things in heaven and earth, Horatio,<br />Than are dreamt of in your philosophy. * Καλημέρα και καλή βραδιά, γειά σου ομορφιά ** Good morning and good night, hello beautiful == Μάκβεθ (1606) == * Το καλό είναι κακό, και το κακό είναι καλό. ** ''Fair is foul, and foul is fair. *** Πράξη Ι, Σκηνή Ι * Την ζωή! αυτή την ασήμαντη. Στην τύχη, ευκαιρία για ένα άγνωστο άνεργο ηθοποιό, που μέσα σε δέκα λέξεις, μέσα σε δέκα λέξεις, που είναι όλος κι όλος, ο ρόλος του, και μόνο για μία!, για μία παράσταση. Μέσα σε δέκα ανοησίες στριμώχνει, ξεπουλάει όλη του την ψυχή, κι αυτό ήταν: τελείωσε. Και ο ρόλος και η ψυχή. Και μένει η ζωή. Και την ζωή τη ζει, ένα γεννημένος ηλίθιος που χτυπιέται και ουρλιάζει από θυμό, χωρίς να ξέρει με τι. Γιατί θύμωσε. ** To-morrow, and to-morrow, and to-morrow,<br>Creeps in this petty pace from day to day<br>To the last syllable of recorded time,<br>And all our yesterdays have lighted fools<br>The way to dusty death. Out, out, brief candle!<br>Life's but a walking shadow, a poor player<br>That struts and frets his hour upon the stage<br>And then is heard no more: it is a tale<br>Told by an idiot, full of sound and fury,<br>Signifying nothing. *** Πράξη V, Σκηνή V == Η Τρικυμία (1611) == * Αυτός που πεθαίνει, με το θάνατό του ξεπληρώνει κάθε του χρέος. * Στην πολιτεία μου θα τα 'κανα όλα ανάποδα...<ref name="Η Τρικυμία">Ουίλλιαμ Σαίξπηρ. ''Η Τρικυμία''. Μετάφραση Βασίλης Ρώτας. Επικαιρότητα. Αθήνα. Α΄ έκδοση Ιούνιος 1989. Β΄ ανατύπωση Μάρτιος 1993.</ref> * ... πράξη σπάνια είναι να κάμεις το καλό, κι όχι να εκδικηθείς.<ref name="Η Τρικυμία"/> == Είπαν για τον Σαίξπηρ == * ... ο Σαίξπηρ! Δεν υπάρχει πραγματικά πτυχή της ανθρώπινης ζωής που να μην την έχει απεικονίσει και εκφράσει. Κι όλα αυτά με πόση ευχέρεια και τι πνεύμα ελευθερίας! Πώς να μιλήσεις για τον Σαίξπηρ – ό,τι και να πεις είναι λίγο! ** [[Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε]]<ref>Johann Peter Eckermann. ''Συνομιλίες με τον Γκαίτε''. Μετάφραση: Δημήτρη Δημοκίδη. Printa. Αθήνα. 2014.</ref> * Η έλλειψη τεχνοτροπίας υπήρξε ανέκαθεν η μοναδική μεγάλη τεχνοτροπία και υπ’ αυτή την έννοια μόνο ο Όμηρος, ο Σοφοκλής, ο Ραφαήλ, ο Σαίξπηρ δικαιούνται να ονομασθούν πρωτότυποι. ** [[Γκέοργκ Βίλχελμ Φρήντριχ Χέγκελ|Γκέοργκ Χέγκελ]]<ref>Γκέοργκ Χέγκελ. ''Αισθητική.'' Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Σταμάτης Γιακουμής. Νομική Βιβλιοθήκη. Αθήνα. 2010.</ref> * Σήμερα ο δραματικός κύκλος επεκτείνεται με τον συνδυασμό κωμωδίας και τραγωδίας –αν και αυτό κινδυνεύει να οδηγήσει σε κατάχρηση. Η κωμωδία όμως πρέπει να είναι όπως στον ''Βασιλιά Ληρ'', έξοχη, παγκόσμια και ιδανική. Μια τέτοια ιδιαιτερότητα είναι που κάνει τη ζυγαριά να γέρνει περισσότερο προς το μέρος του ''Ληρ'', παρά του ''Οιδίποδα'' ή του ''Αγαμέμνονα'' και των τριλογιών με τις οποίες συνοδεύονται. Αν και η μεγάλη δύναμη της χορικής ποίησης, κυρίως στον ''Αγαμέμνονα'', αποκαθιστά την ισορροπία. Για να επιμείνουμε όμως σ' αυτήν τη σύγκριση, θα 'λεγα ότι ο ''Βασιλιάς Ληρ'' μπορεί να θεωρηθεί ως το τελειότερο δείγμα δραματικής τέχνης που υπήρξε ποτέ. ** [[Πέρσι Σέλλεϋ]]<ref name="Ιουλίτα Ηλιοπούλου">Πέρσι Σέλλεϋ. ''Υπεράσπιση της Ποίησης.'' Πρόλογος και μετάφραση Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ύψιλον/Βιβλία. Αθήνα. Δεύτερη έκδοση 1999. Πρώτη έκδοση 1996.</ref> * Κάποιος άλλος πέρα από σένα, θα μπορούσε εδώ να παρατηρήσει ότι ο κόσμος έχει καλή γνώμη για τον Σαίξπηρ και, ωστόσο, ο Σαίξπηρ είναι ο μεγαλύτερος ποιητής. Αφού λοιπόν φαίνεται ότι ο κόσμος κρίνει σωστά, γιατί εσύ θα πρέπει να ντρέπεσαι για την ευνοϊκή κρίση του; Η δυσκολία έγκειται στην ερμηνεία των λέξεων «κρίση» ή «γνώμη». Η γνώμη είναι πράγματι του κόσμου, μπορούμε όμως να λέμε ότι είναι δική του όπως ένας άνθρωπος μπορεί να αποκαλέσει δικό του ένα βιβλίο όταν το αγοράσει –δεν έγραψε το βιβλίο ο ίδιος αλλά αυτό είναι δικό του– η γνώμη δεν προήλθε από τον κόσμο αλλά είναι δική του. Ένας ανόητος, για παράδειγμα, πιστεύει πως ο Σαίξπηρ είναι ένας μεγάλος ποιητής – αλλά, παρ' όλα αυτά, αυτός ο ανόητος δεν έχει διαβάσει ποτέ Σαίξπηρ. Ο γείτονας όμως του ανόητου βρίσκεται ένα βήμα ψηλότερα στις Άνδεις του μυαλού, και το κεφάλι του (το πιο υψηλό δηλαδή επίπεδο της σκέψης του) βρίσκεται τόσο πιο ψηλά από τον ανόητο ώστε αυτός δεν μπορεί ούτε να το δει ούτε να το καταλάβει. Αλλά τα πόδια του (οι καθημερινές δηλαδή ενέργειές του), βρίσκονται τόσο κοντά στα μάτια του ανόητου που μπορεί να τα διακρίνει καθαρά. Με αυτά τα πόδια διαπιστώνει την ανωτερότητα, και χωρίς αυτά δεν θα την ανακάλυπτε ποτέ. Αυτός λοιπόν ο γείτονας τον βεβαιώνει ότι ο Σαίξπηρ είναι μεγάλος ποιητής – ο ανόητος τον πιστεύει και, από δω και στο εξής, αυτή είναι η γνώμη του. Κατ' αντίστοιχο τρόπο, ο γείτονας έχει υιοθετήσει τη γνώμη αυτή από κάποιον ανώτερο από τον ίδιο, κι έτσι ανερχόμενοι καταλήγουμε τελικά σε λίγα, χαρισματικά άτομα, τα οποία βρίσκονται γονατιστά γύρω από την κορυφή, πρόσωπο με πρόσωπο με το κυρίαρχο πνεύμα που στέκεται εκεί πάνω... ** [[Έντγκαρ Άλλαν Πόε]], Για τους ποιητές και την ποίηση (Γράμμα στον Β.)<ref>Έντγκαρ Άλλαν Πόε. ''Δοκίμια.'' Μετάφραση Ευηνέλλα Αλεξοπούλου, Αλεξάνδρα Δημητριάδη. Εκδόσεις Ροές. Αθήνα. 2002.</ref> * Οι ευρωπαϊκές λογοτεχνίες έχουν πράγματι τα μεγάλα, παγκόσμιας εμβέλειας καλλιτεχνικά πνεύματά τους – τους Σαίξπηρ, τους Θερβάντες, τους Σίλλερ. Όμως δείξτε μου ένα από αυτά τα παγκόσμια πνεύματα που να κατέχει την ικανότητα της οικουμενικής ευαισθησίας που κατέχει ο Πούσκιν μας. Αυτή ακριβώς την ικανότητα, τη χαρακτηριστική ικανότητα του έθνους μας, τη μοιράζεται με τον λαό μας κι αυτό είναι που τον κάνει λαϊκό ποιητή. Οι πιο μεγάλοι Ευρωπαίοι ποιητές δεν κατάφεραν ποτέ να εκφράσουν με τέτοια δύναμη το πνεύμα κάποιου άλλου, ακόμα και του γειτονικού τους, λαού, όλο το μυστικό βάθος αυτού του πνεύματος και την ορμή του προορισμού του, όπως το καταφέρνει ο Πούσκιν. Αντίθετα, όταν οι Ευρωπαίοι ποιητές στρέφονται σε άλλους λαούς, συνήθως τους εντάσσουν στη δική τους εθνικότητα και τους αντιλαμβάνονται με τον δικό τους τρόπο. Ακόμα και στον Σαίξπηρ όλοι, ας πούμε, οι Ιταλοί του είναι Εγγλέζοι. Μόνο ο Πούσκιν απ' όλους τους παγκόσμιους ποιητές κατέχει την ιδιότητα να ενσαρκώνεται απολύτως σε άλλη εθνικότητα. ** [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι]], Ο Πούσκιν<ref>Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. ''Για τον Πούσκιν.'' Μετάφραση Πάνος Σταθόγιαννης. Ροές. Αθήνα. 2013. σελ. 70 - 71.</ref> * Το τρίτο σημείο που ήθελα να τονίσω σχετικά με τη σημασία του [[Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν|Πούσκιν]] είναι εκείνο το τόσο χαρακτηριστικό στοιχείο της καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας, που δεν απαντάται πουθενά και σε κανέναν άλλον: την ικανότητα οικουμενικής ευαισθησίας και ολοκληρωτικής μετενσάρκωσης στο πνεύμα των άλλων λαών, μιας σχεδόν τέλειας μετενσάρκωσης. Στον λόγο μου είπα ότι η Ευρώπη έχει γεννήσει μεγάλα παγκόσμια πνεύματα –τον Σαίξπηρ, τον [[Μιγκέλ ντε Θερβάντες|Θερβάντες]], τον [[Φρίντριχ Σίλερ|Σίλλερ]]–, όμως σε κανέναν από αυτούς δεν παρατηρούμε μια τέτοια ικανότητα: τη βλέπουμε μόνο στον Πούσκιν. Και δε γίνεται λόγος μόνο για μια απλή προσαρμοστικότητα αλλά για μια εκπληκτική ικανότητα μετενσάρκωσης. Φυσικά στην αποτίμηση του Πούσκιν δεν μπορούσα να μη σταθώ σ' αυτό το του το χάρισμα, θεωρώντας το ως την πιο χαρακτηριστική ιδιαιτερότητα του πνεύματός του, που ανήκει μόνο σ' εκείνον ανάμεσα σε όλους τους παγκόσμιους δημιουργούς και τον κάνει να ξεχωρίζει απ' όλους. Δεν το είπα για να μειώσω την αξία των ευρωπαϊκών πνευμάτων του μεγέθους του Σαίξπηρ και του Σίλλερ – μόνο ένας ηλίθιος θα μπορούσε να οδηγηθεί σε ένα τέτοιο συμπέρασμα από τα λόγια μου. Ούτε κατ' ελάχιστο δεν αμφισβητώ την παγκοσμιότητα, την οικουμενικότητα και το απροσμέτρητο βάθος του παγκόσμιου τύπου του Αρίου που έπλασε μια για πάντα ο Σαίξπηρ. Κι αν είχε δημιουργήσει τον Οθέλλο ως πραγματικό Βενετσιάνο Μαυριτανό και όχι ως Άγγλο, θα του προσέδιδε μόνο την αίγλη ενός τοπικού εθνικού χαρακτηριστικού, ενώ η παγκόσμια σημασία αυτού του χαρακτήρα θα παρέμενε ίδια, μια που και στον Ιταλό θα εξέφραζε αυτό που ήθελε να πει και με την ίδια ακριβώς δύναμη. ** Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, Κάποια επεξηγηματικά λόγια με αφορμή την ομιλία για τον Πούσκιν<ref>Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. ''Για τον Πούσκιν.'' Μετάφραση Πάνος Σταθόγιαννης. Ροές. Αθήνα. 2013. σελ. 17 - 19.</ref> * Τα έργα σου είναι χειρότερα κι από του Σαίξπηρ! ** O [[Λέων Τολστόι]] στον [[Αντόν Τσέχωφ]]<ref>''[https://www.catisart.gr/otan-o-tolstoi-eipe-ston-tsechof-quot-ta/ Τολστόι στον Τσέχωφ: «Τα έργα σου είναι χειρότερα κι από του Σαίξπηρ!»].'' catisart.gr. 8 Δεκεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 10/05/2024.</ref><ref name="Fiction after 1880 of Leo Tolstoy">Gary Saul Morson. ''[https://www.britannica.com/biography/Leo-Tolstoy/Fiction-after-1880 Fiction after 1880 of Leo Tolstoy].'' britannica.com. 20/01/2026. Ανακτήθηκε στις 30/01/2026.</ref>{{#tag:ref|Προς το τέλος της ζωής του ο [[Λέων Τολστόι]] καταδίκασε το σύνολο σχεδόν της [[τέχνη|τέχνης]], συμπεριλαμβανομένων των έργων του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, αλλά και των δικών του έργων όπως τα μεγάλα μυθιστορήματά του, τα οποία θεωρούνται παγκόσμια αριστουργήματα, ''[[:w:Πόλεμος και Ειρήνη|Πόλεμος και Ειρήνη]]'' και ''[[:w:Άννα Καρένινα|Άννα Καρένινα]]''.<ref name="Fiction after 1880 of Leo Tolstoy"/>|group="σημ."}} * Απέραντη, από τον πάτο της Κόλασης ώς την κορυφή του Παράδεισου, ψυχή. Αν ήταν αλάκερη η ανθρωπότητα να 'στελνε έναν αντιπρόσωπο να υποστηρίξει τα δίκαιά της στο Θεό, αυτόν θα 'στελνε. Είναι συνάμα ο μόνος που θα μπορούσε ν' αντιπροσωπέψει τον πλανήτη μας σ' ένα μεγάλο διαπλανητικό συνέδριο. Κανένας σαν τον Σαίξπηρ δε χρησιμοποίησε με τόση δύναμη συνάμα και γλύκα, με τόση τραχύτητα συνάμα και μελωδία, με τόσο μαγικό περίσωμα τις ανθρώπινες λέξες. ** [[Νίκος Καζαντζάκης]]<ref>Καζαντζάκης, Νίκος (2000). ''Ταξιδεύοντας: Αγγλία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.</ref> * Κι αν ολόκληρο το έργο του ποιητή είναι υποθήκη προς την ανθρωπότητα, η Τρικυμία είναι η διαθήκη του. ** [[Βασίλης Ρώτας]]<ref name="Η Τρικυμία"/> * ... και όμως ο άνθρωπος όχι σαν αφηρημένη έννοια ή πλήθος ψυχικών λειτουργιών, αλλά σαν ορισμένη, πραγματωμένη και πραγματωνόμενη μέσα στη ζωή υπόσταση, έμεινε και μένει ένας άγνωστος. Έξω από κάθε προσδοκία, ποιητές και μυθιστοριογράφοι σαν τον Shakespeare, τον Balzac, τον Ντοστογιέφσκη, μας φέρνουν με το έργο τους πολύ πιο κοντά προς αυτό τον άγνωστο από όσο το κατόρθωσαν ή μπορούν να το επιτύχουν με την επιμέλεια και την ακρίβεια των μεθοδικών ερευνών τους οι επιστήμονες ψυχολόγοι. ** [[Ευάγγελος Παπανούτσος]]<ref>Ε. Π. Παπανούτσος. ''Ηθική''. Εκδόσεις Νόηση. Αθήνα. 2010. Πρώτη έκδοση 1949.</ref>{{#tag:ref|Και ο [[Νόαμ Τσόμσκι]] είχε πει ότι είναι σχεδόν βέβαιο ότι η [[λογοτεχνία]] θα παρέχει για πάντα πολύ βαθύτερη [[γνώση]] για αυτό που μερικές φορές αποκαλούμε «ολοκληρωμένος [[άνθρωπος]]» από όσο ελπίζει να δώσει οποιαδήποτε μορφή [[επιστήμη|επιστημονικής]] έρευνας. Παρ' όλ' αυτά, σημείωσε επίσης ότι «Η λογοτεχνία μπορεί να οξύνει τη [[φαντασία]], την οξυδέρκεια και την [[κατανόηση|κατανόησή]] σου, αλλά σίγουρα δεν παρέχει τα πραγματικά δεδομένα που χρειάζεσαι για να φτάσεις σε συμπεράσματα και για να τα αποδείξεις.»<ref>''Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας.'' Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 44.</ref>|group="σημ."}} * Για να φτάσεις στον οργασμό δεν σου χρειάζεται Shakespeare. ** [[Οδυσσέας Ελύτης]], Εκ του πλησίον (1998)<ref>Οδυσσέας Ελύτης. ''Ποίηση.'' Καλλιτεχνική επιμέλεια Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ίκαρος. Αθήνα. Πέμπτη έκδοση 2008. Πρώτη έκδοση 2002.</ref> * Πότε πότε έχεις την εντύπωση πως ο Σαίξπηρ έγραψε στην πραγματικότητα τρία - τέσσερα έργα και αρκέστηκε να τα επαναλαμβάνει σε όλες τις κλίμακες και σε όλους τους τόνους, όπως ένα μουσικό θέμα ξαναγυρίζει σε ματζόρε και σε μινόρε – κι αυτό, ώσπου έσπασε κάθε αρμονία στη musique concrète του Βασιλιά Ληρ. ** [[Γιαν Κοτ]]<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας">Γιαν Κοττ. ''Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας.'' Μετάφραση Αλέξανδρος Κοτζιάς. Πρόλογος Πήτερ Μπρουκ. Εκδόσεις Ηριδανός. Αθήνα. 1970.</ref> * Το πιο καταπληκτικό χαρακτηριστικό των σαιξπηρικών τραγωδιών είναι ότι στέκονται πάνω από την ιστορία. Δεν έχουν ανάγκη να εκσυγχρονίζονται, να προσαρμόζονται στην εποχή μας. Η ιστορία τούς δίνει ασταμάτητα νέο περιεχόμενο, και σε κάθε εποχή βλέπει σ' αυτές το είδωλό της. ** Γιαν Κοτ<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας"/> * Ο Σαίξπηρ πιθανόν δεν είδε ποτέ του θάλασσα ή, όπως υποστηρίζουν άλλοι σχολιαστές, δεν αντίκρυσε ποτέ του πεδίο μάχης. Δεν ήξερε γεωγραφία. Θεωρεί τη Βοημία παραθαλάσσια. Ο Πρωτέας παίρνει ένα καράβι για να πάει από τη Βερόνα στο Μιλάνο, και μάλιστα περιμένει την παλίρροια. Και η Φλωρεντία είναι για τον Σαίξπηρ λιμάνι. Ούτε ιστορία ήξερε ο Σαίξπηρ. Στα έργα του, ο Οδυσσέας διαβάζει Αριστοτέλη, και ο Τίμων ο Αθηναίος αναφέρει τον Σενέκα και τον Γαληνό. Και φιλοσοφία δεν ήξερε ο Σαίξπηρ, δεν καταλάβαινε τίποτα από στρατιωτική τέχνη, ανακάτωνε τα ήθη διαφόρων εποχών. Ένα ρολόι χτυπάει τις ώρες στον Ιούλιο Καίσαρα, μια καμαριέρα βγάζει τον κορσέ της Κλεοπάτρας, κανόνια βροντάνε στην εποχή του Ιωάννη του Ακτήμονος. Ο Σαίξπηρ δεν είχε δει ποτέ του θάλασσα, μάχη ή βουνό· δεν ήξερε ιστορία, γεωγραφία, φιλοσοφία. Ωστόσο ο Σαίξπηρ ήξερε πως στο Συμβούλιο του Στέμματος, μετά τον Ριχάρδο θα μιλήσει πρώτος ο τίμιος λόρδος Χάστιγξ και θα απαγγείλει τη θανατική καταδίκη του. Ακούω τη φωνή του... ** Γιαν Κοτ<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας"/> * Όλοι οι θεατρικοί συγγραφείς, με εξαίρεση τον Σαίξπηρ και τον Ρακίνα, ωχριούν όταν συγκρίνονται με τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή. ** Γιαν Κοτ<ref name="Ένα θέατρο ουσίας">Jan Kott. ''Ένα θέατρο ουσίας.'' Μετάφραση Έλενα Πατρικίου και Ελένη Παπάζογλου. Εισαγωγή Martin Esslin. Γλωσσική επιμέλεια - Πρόλογος Έλενα Πατρικίου. Εκδόσεις Χατζηνικολή. Αθήνα. Πέμπτη έκδοση 2006. Πρώτη έκδοση 1988.</ref> * Ο Ληρ και οι γελωτοποιοί του Σαίξπηρ, οι βασιλιάδες, οι σφετεριστές και οι δόλιοι άρχοντες, ο Άμλετ και ο Μάκβεθ, η Οφήλια, η Ιουλιέτα και η Χρυσηίδα, δεν ξέρουν απλώς να μιλούν όλες τις γλώσσες του κόσμου. Μπορούν να βρουν τα πρόσωπά τους, τα σώματά τους, τις χειρονομίες και τα πάθη τους, τον εσωτερικό τους κόσμο και το σκηνικό τους σε όλες τις εποχές και σε όλους τους πολιτισμούς. ** Γιαν Κοτ<ref name="Ένα θέατρο ουσίας"/> * Είναι υπερεκτιμημένος και με πολύ μεγάλη δυσκολία μπορείς να τον διαβάσεις. Αλλά ο κόσμος δεν θέλει να το ακούσει αυτό. Βλέπεις, δεν μπορείς να στρέφεσαι εναντίον των ιερών. Μπορείς να πεις: “Ο τάδε είναι κακός ηθοποιός!”. Αλλά δεν μπορείς να πεις ότι ο Σαίξπηρ είναι χάλια. Όσο περισσότερο υπάρχει κάτι τριγύρω, οι ψωνισμένοι αρχίζουν να προσκολλώνται σε αυτό, σαν να είναι κορόιδα. Όταν οι ψωνισμένοι νιώσουν ότι κάτι είναι ασφαλές... κολλάνε. Και όταν τους πεις την αλήθεια, τότε τρελαίνονται. Δεν μπορούν να το χειριστούν. Επιτίθενται στην ίδια τη διαδικασία της σκέψης τους. Μου προκαλούν αηδία. ** [[Τσαρλς Μπουκόφσκι]]<ref>''[https://www.metaixmio.gr/el/blogPost/oi-sklhroi-tupoi-grafoun-poihsh Οι σκληροί τύποι γράφουν ποίηση].'' Μια κουβέντα του θρυλικού Μπουκόβσκι με τον βραβευμένο με Όσκαρ ηθοποιό Σον Πεν από το μακρινό 1987. Μετάφραση: Δέσποινα Δρακάκη. metaixmio.gr. 3/1/2024. Ανακτήθηκε στις 07/06/2025.</ref> * Αν πιστεύουν πως οι δημιουργικοί συγγραφείς, παρά την όποια προσωπική τους πίστη ή ιδεολογία, πρέπει να αντιμετωπίζουν την ποικιλία της ζωής σαν ουδέτεροι παρατηρητές, μπορούμε τότε να απαντήσουμε πως ο Δάντης, ο Μίλτον και ο Ντοστογιέφσκι –για να μην αναφέρουμε ήσσονες μορφές όπως ο Καμύ, ο Μαλρώ και ο Λόρενς– δεν ταιριάζουν σ' αυτό το καλούπι, παρ' ότι αναμφισβήτητα το πληρούν στην εντέλεια ο Σαίξπηρ και ο Όμηρος. ** [[Πήτερ Μπην]]<ref name="Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος">Peter Bien. ''Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος. Τόμος Α΄.'' Απόδοση στα ελληνικά Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο. 2001.</ref> * ... θα μπορέσουμε ίσως να επιστρέψουμε στη μελέτη των ανυπέρβλητων έργων, στον Σέξπιρ και τους λιγοστούς ομοτέχνους του, που, τέλος πάντων επινόησαν όλους εμάς. ** [[Χάρολντ Μπλουμ]]<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών">Χάρολντ Μπλουμ. ''Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών.'' Μετάφραση Κατερίνα Ταβαρτζόγλου. Εισαγωγή - επιμέλεια Δημήτρης Αρμάος. Εκδόσεις Gutenberg. Αθήνα. 2007.</ref> * Αν μπορούσαμε να συλλάβουμε με τη σκέψη μας έναν παγκόσμιο Κανόνα, πολυπολιτισμικό και πολύσημο, το πρωταρχικό βιβλίο του δε θα ήταν κάποιο κείμενο των ιερών γραφών –η Βίβλος, το Κοράνι, ή κάποιο κείμενο των ανατολικών θρησκειών– αλλά μάλλον ο Σέξπιρ, ο οποίος διαβάζεται και παίζεται παντού, σε κάθε γλώσσα και συνθήκη. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Ο Σέξπιρ και ο Δάντης κατέχουν το κέντρο του Κανόνα γιατί υπερτερούν όλων των άλλων συγγραφέων της Δύσης σε γλωσσικό δυναμισμό, γνωστική εποπτεία και δύναμη καινοτομίας. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Η οικουμενικότητα είναι γνήσιο χαρακτηριστικό ελάχιστων μόνο συγγραφέων: Σέξπιρ, Δάντη, Θερβάντες, ίσως και του Τολστόι. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Ο [[Νόαμ Τσόμσκι]] είναι επί μακρό χρονικό διάστημα ο εν ζωή συγγραφέας του οποίου τα κείμενα αναφέρονται πιο πολύ. Στη λίστα όλων των εποχών, είναι όγδοος στη σειρά (μετά τους [[Καρλ Μαρξ|Μαρξ]], [[Βλαντίμιρ Λένιν|Λένιν]], Σαίξπηρ, [[Αριστοτέλης|Αριστοτέλη]], τη [[Βίβλος|Βίβλο]], τον [[Πλάτων|Πλάτωνα]] και τον [[Σίγκμουντ Φρόιντ|Φρόιντ]]). ** Άρθουρ Νάιμαν<ref name="Πώς λειτουργεί ο κόσμος">Noam Chomsky. ''Πώς λειτουργεί ο κόσμος.'' Επιμέλεια Άρθουρ Νάιμαν. Μετάφραση Μαρία - Αριάδνη Αλαβάνου. Κέδρος. Αθήνα. 2013. Όγδοη έκδοση.</ref> == Σημειώσεις == <references group="σημ." /> == Παραπομπές == <references /> == Εξωτερικοί σύνδεσμοι == {{wikipedia}} * {{IMDb Name}} {{DEFAULTSORT:Σαιξπηρ Ουιλλιαμ}} [[Κατηγορία:Άγγλοι]] [[Κατηγορία:Ποιητές]] [[Κατηγορία:Συγγραφείς]] a7hrfnrwvwxz9fi0bqw6xv9kkas7yrc 38396 38395 2026-05-26T16:15:24Z Dionysus 2208 /* Είπαν για τον Σαίξπηρ */ 38396 wikitext text/x-wiki {{WdΕικόνα|λεζάντα=Ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ}} Ο '''[[w:Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Ουίλλιαμ Σαίξπηρ]]''' (Αγγλικά: ''William Shakespeare'', Απρίλιος 1564 - 23 Απριλίου 1616) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς. Θεωρείται μια από τις κορυφαίες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου, ενώ τα θεατρικά του παίζονται έως σήμερα, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον. Ο Σαίξπηρ κατάφερε να χειριστεί με απόλυτη δεξιοτεχνία τόσο την κωμωδία όσο και το ιστορικό δράμα και την τραγωδία. Τα έργα του διαπνέονται από μία βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και παραμένουν επίκαιρα. == Ριχάρδος ο 3ος (1592) == * Το βασίλειό μου για ένα άλογο ** ''My kingdom for a horse!'' == Ρωμαίος και Ιουλιέτα (1595) == * Τι είναι ένα [[όνομα]]; Αυτό που εμείς αποκαλούμε τριαντάφυλλο/ Με οποιοδήποτε άλλο όνομα θα μύριζε εξίσου γλυκά. == Ο Έμπορος της Βενετίας (1596) == * [[Εμφάνιση|Ό,τι λάμπει]] δεν είναι χρυσός. ** ''All that glisters is not gold.'' *** Πράξη ΙΙ, Σκηνή VII == Πολύ κακό για το τίποτα (1599) == * Πολύ κακό για το τίποτα ** ''Much ado about nothing'' == Άμλετ (1600) == * Κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανίας. ** Something is rotten in the state of Denmark. * Λόγια, λόγια, λόγια. ** Words, words, words ! * Να ζει κανείς ή να μη ζει-ιδού η απορία ** ''To be, or not to be, — that is the question.'' * Oράτιε, υπάρχουν πράγματα σε αυτόν τον κόσμο που ούτε εμείς δεν μπορούμε να διανοηθούμε. ** There are more things in heaven and earth, Horatio,<br />Than are dreamt of in your philosophy. * Καλημέρα και καλή βραδιά, γειά σου ομορφιά ** Good morning and good night, hello beautiful == Μάκβεθ (1606) == * Το καλό είναι κακό, και το κακό είναι καλό. ** ''Fair is foul, and foul is fair. *** Πράξη Ι, Σκηνή Ι * Την ζωή! αυτή την ασήμαντη. Στην τύχη, ευκαιρία για ένα άγνωστο άνεργο ηθοποιό, που μέσα σε δέκα λέξεις, μέσα σε δέκα λέξεις, που είναι όλος κι όλος, ο ρόλος του, και μόνο για μία!, για μία παράσταση. Μέσα σε δέκα ανοησίες στριμώχνει, ξεπουλάει όλη του την ψυχή, κι αυτό ήταν: τελείωσε. Και ο ρόλος και η ψυχή. Και μένει η ζωή. Και την ζωή τη ζει, ένα γεννημένος ηλίθιος που χτυπιέται και ουρλιάζει από θυμό, χωρίς να ξέρει με τι. Γιατί θύμωσε. ** To-morrow, and to-morrow, and to-morrow,<br>Creeps in this petty pace from day to day<br>To the last syllable of recorded time,<br>And all our yesterdays have lighted fools<br>The way to dusty death. Out, out, brief candle!<br>Life's but a walking shadow, a poor player<br>That struts and frets his hour upon the stage<br>And then is heard no more: it is a tale<br>Told by an idiot, full of sound and fury,<br>Signifying nothing. *** Πράξη V, Σκηνή V == Η Τρικυμία (1611) == * Αυτός που πεθαίνει, με το θάνατό του ξεπληρώνει κάθε του χρέος. * Στην πολιτεία μου θα τα 'κανα όλα ανάποδα...<ref name="Η Τρικυμία">Ουίλλιαμ Σαίξπηρ. ''Η Τρικυμία''. Μετάφραση Βασίλης Ρώτας. Επικαιρότητα. Αθήνα. Α΄ έκδοση Ιούνιος 1989. Β΄ ανατύπωση Μάρτιος 1993.</ref> * ... πράξη σπάνια είναι να κάμεις το καλό, κι όχι να εκδικηθείς.<ref name="Η Τρικυμία"/> == Είπαν για τον Σαίξπηρ == * ... ο Σαίξπηρ! Δεν υπάρχει πραγματικά πτυχή της ανθρώπινης ζωής που να μην την έχει απεικονίσει και εκφράσει. Κι όλα αυτά με πόση ευχέρεια και τι πνεύμα ελευθερίας! Πώς να μιλήσεις για τον Σαίξπηρ – ό,τι και να πεις είναι λίγο! ** [[Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε]]<ref>Johann Peter Eckermann. ''Συνομιλίες με τον Γκαίτε''. Μετάφραση: Δημήτρη Δημοκίδη. Printa. Αθήνα. 2014.</ref> * Η έλλειψη τεχνοτροπίας υπήρξε ανέκαθεν η μοναδική μεγάλη τεχνοτροπία και υπ’ αυτή την έννοια μόνο ο Όμηρος, ο Σοφοκλής, ο Ραφαήλ, ο Σαίξπηρ δικαιούνται να ονομασθούν πρωτότυποι. ** [[Γκέοργκ Βίλχελμ Φρήντριχ Χέγκελ|Γκέοργκ Χέγκελ]]<ref>Γκέοργκ Χέγκελ. ''Αισθητική.'' Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Σταμάτης Γιακουμής. Νομική Βιβλιοθήκη. Αθήνα. 2010.</ref> * Σήμερα ο δραματικός κύκλος επεκτείνεται με τον συνδυασμό κωμωδίας και τραγωδίας –αν και αυτό κινδυνεύει να οδηγήσει σε κατάχρηση. Η κωμωδία όμως πρέπει να είναι όπως στον ''Βασιλιά Ληρ'', έξοχη, παγκόσμια και ιδανική. Μια τέτοια ιδιαιτερότητα είναι που κάνει τη ζυγαριά να γέρνει περισσότερο προς το μέρος του ''Ληρ'', παρά του ''Οιδίποδα'' ή του ''Αγαμέμνονα'' και των τριλογιών με τις οποίες συνοδεύονται. Αν και η μεγάλη δύναμη της χορικής ποίησης, κυρίως στον ''Αγαμέμνονα'', αποκαθιστά την ισορροπία. Για να επιμείνουμε όμως σ' αυτήν τη σύγκριση, θα 'λεγα ότι ο ''Βασιλιάς Ληρ'' μπορεί να θεωρηθεί ως το τελειότερο δείγμα δραματικής τέχνης που υπήρξε ποτέ. ** [[Πέρσι Σέλλεϋ]]<ref name="Ιουλίτα Ηλιοπούλου">Πέρσι Σέλλεϋ. ''Υπεράσπιση της Ποίησης.'' Πρόλογος και μετάφραση Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ύψιλον/Βιβλία. Αθήνα. Δεύτερη έκδοση 1999. Πρώτη έκδοση 1996.</ref> * Κάποιος άλλος πέρα από σένα, θα μπορούσε εδώ να παρατηρήσει ότι ο κόσμος έχει καλή γνώμη για τον Σαίξπηρ και, ωστόσο, ο Σαίξπηρ είναι ο μεγαλύτερος ποιητής. Αφού λοιπόν φαίνεται ότι ο κόσμος κρίνει σωστά, γιατί εσύ θα πρέπει να ντρέπεσαι για την ευνοϊκή κρίση του; Η δυσκολία έγκειται στην ερμηνεία των λέξεων «κρίση» ή «γνώμη». Η γνώμη είναι πράγματι του κόσμου, μπορούμε όμως να λέμε ότι είναι δική του όπως ένας άνθρωπος μπορεί να αποκαλέσει δικό του ένα βιβλίο όταν το αγοράσει –δεν έγραψε το βιβλίο ο ίδιος αλλά αυτό είναι δικό του– η γνώμη δεν προήλθε από τον κόσμο αλλά είναι δική του. Ένας ανόητος, για παράδειγμα, πιστεύει πως ο Σαίξπηρ είναι ένας μεγάλος ποιητής – αλλά, παρ' όλα αυτά, αυτός ο ανόητος δεν έχει διαβάσει ποτέ Σαίξπηρ. Ο γείτονας όμως του ανόητου βρίσκεται ένα βήμα ψηλότερα στις Άνδεις του μυαλού, και το κεφάλι του (το πιο υψηλό δηλαδή επίπεδο της σκέψης του) βρίσκεται τόσο πιο ψηλά από τον ανόητο ώστε αυτός δεν μπορεί ούτε να το δει ούτε να το καταλάβει. Αλλά τα πόδια του (οι καθημερινές δηλαδή ενέργειές του), βρίσκονται τόσο κοντά στα μάτια του ανόητου που μπορεί να τα διακρίνει καθαρά. Με αυτά τα πόδια διαπιστώνει την ανωτερότητα, και χωρίς αυτά δεν θα την ανακάλυπτε ποτέ. Αυτός λοιπόν ο γείτονας τον βεβαιώνει ότι ο Σαίξπηρ είναι μεγάλος ποιητής – ο ανόητος τον πιστεύει και, από δω και στο εξής, αυτή είναι η γνώμη του. Κατ' αντίστοιχο τρόπο, ο γείτονας έχει υιοθετήσει τη γνώμη αυτή από κάποιον ανώτερο από τον ίδιο, κι έτσι ανερχόμενοι καταλήγουμε τελικά σε λίγα, χαρισματικά άτομα, τα οποία βρίσκονται γονατιστά γύρω από την κορυφή, πρόσωπο με πρόσωπο με το κυρίαρχο πνεύμα που στέκεται εκεί πάνω... ** [[Έντγκαρ Άλλαν Πόε]], Για τους ποιητές και την ποίηση (Γράμμα στον Β.)<ref>Έντγκαρ Άλλαν Πόε. ''Δοκίμια.'' Μετάφραση Ευηνέλλα Αλεξοπούλου, Αλεξάνδρα Δημητριάδη. Εκδόσεις Ροές. Αθήνα. 2002.</ref> * Οι ευρωπαϊκές λογοτεχνίες έχουν πράγματι τα μεγάλα, παγκόσμιας εμβέλειας καλλιτεχνικά πνεύματά τους – τους Σαίξπηρ, τους Θερβάντες, τους Σίλλερ. Όμως δείξτε μου ένα από αυτά τα παγκόσμια πνεύματα που να κατέχει την ικανότητα της οικουμενικής ευαισθησίας που κατέχει ο Πούσκιν μας. Αυτή ακριβώς την ικανότητα, τη χαρακτηριστική ικανότητα του έθνους μας, τη μοιράζεται με τον λαό μας κι αυτό είναι που τον κάνει λαϊκό ποιητή. Οι πιο μεγάλοι Ευρωπαίοι ποιητές δεν κατάφεραν ποτέ να εκφράσουν με τέτοια δύναμη το πνεύμα κάποιου άλλου, ακόμα και γειτονικού τους, λαού, όλο το μυστικό βάθος αυτού του πνεύματος και την ορμή του προορισμού του, όπως το καταφέρνει ο Πούσκιν. Αντίθετα, όταν οι Ευρωπαίοι ποιητές στρέφονται σε άλλους λαούς, συνήθως τους εντάσσουν στη δική τους εθνικότητα και τους αντιλαμβάνονται με τον δικό τους τρόπο. Ακόμα και στον Σαίξπηρ όλοι, ας πούμε, οι Ιταλοί του είναι Εγγλέζοι. Μόνο ο Πούσκιν απ' όλους τους παγκόσμιους ποιητές κατέχει την ιδιότητα να ενσαρκώνεται απολύτως σε άλλη εθνικότητα. ** [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι]], Ο Πούσκιν<ref>Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. ''Για τον Πούσκιν.'' Μετάφραση Πάνος Σταθόγιαννης. Ροές. Αθήνα. 2013. σελ. 70 - 71.</ref> * Το τρίτο σημείο που ήθελα να τονίσω σχετικά με τη σημασία του [[Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν|Πούσκιν]] είναι εκείνο το τόσο χαρακτηριστικό στοιχείο της καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας, που δεν απαντάται πουθενά και σε κανέναν άλλον: την ικανότητα οικουμενικής ευαισθησίας και ολοκληρωτικής μετενσάρκωσης στο πνεύμα των άλλων λαών, μιας σχεδόν τέλειας μετενσάρκωσης. Στον λόγο μου είπα ότι η Ευρώπη έχει γεννήσει μεγάλα παγκόσμια πνεύματα –τον Σαίξπηρ, τον [[Μιγκέλ ντε Θερβάντες|Θερβάντες]], τον [[Φρίντριχ Σίλερ|Σίλλερ]]–, όμως σε κανέναν από αυτούς δεν παρατηρούμε μια τέτοια ικανότητα: τη βλέπουμε μόνο στον Πούσκιν. Και δε γίνεται λόγος μόνο για μια απλή προσαρμοστικότητα αλλά για μια εκπληκτική ικανότητα μετενσάρκωσης. Φυσικά στην αποτίμηση του Πούσκιν δεν μπορούσα να μη σταθώ σ' αυτό το του το χάρισμα, θεωρώντας το ως την πιο χαρακτηριστική ιδιαιτερότητα του πνεύματός του, που ανήκει μόνο σ' εκείνον ανάμεσα σε όλους τους παγκόσμιους δημιουργούς και τον κάνει να ξεχωρίζει απ' όλους. Δεν το είπα για να μειώσω την αξία των ευρωπαϊκών πνευμάτων του μεγέθους του Σαίξπηρ και του Σίλλερ – μόνο ένας ηλίθιος θα μπορούσε να οδηγηθεί σε ένα τέτοιο συμπέρασμα από τα λόγια μου. Ούτε κατ' ελάχιστο δεν αμφισβητώ την παγκοσμιότητα, την οικουμενικότητα και το απροσμέτρητο βάθος του παγκόσμιου τύπου του Αρίου που έπλασε μια για πάντα ο Σαίξπηρ. Κι αν είχε δημιουργήσει τον Οθέλλο ως πραγματικό Βενετσιάνο Μαυριτανό και όχι ως Άγγλο, θα του προσέδιδε μόνο την αίγλη ενός τοπικού εθνικού χαρακτηριστικού, ενώ η παγκόσμια σημασία αυτού του χαρακτήρα θα παρέμενε ίδια, μια που και στον Ιταλό θα εξέφραζε αυτό που ήθελε να πει και με την ίδια ακριβώς δύναμη. ** Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, Κάποια επεξηγηματικά λόγια με αφορμή την ομιλία για τον Πούσκιν<ref>Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. ''Για τον Πούσκιν.'' Μετάφραση Πάνος Σταθόγιαννης. Ροές. Αθήνα. 2013. σελ. 17 - 19.</ref> * Τα έργα σου είναι χειρότερα κι από του Σαίξπηρ! ** O [[Λέων Τολστόι]] στον [[Αντόν Τσέχωφ]]<ref>''[https://www.catisart.gr/otan-o-tolstoi-eipe-ston-tsechof-quot-ta/ Τολστόι στον Τσέχωφ: «Τα έργα σου είναι χειρότερα κι από του Σαίξπηρ!»].'' catisart.gr. 8 Δεκεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 10/05/2024.</ref><ref name="Fiction after 1880 of Leo Tolstoy">Gary Saul Morson. ''[https://www.britannica.com/biography/Leo-Tolstoy/Fiction-after-1880 Fiction after 1880 of Leo Tolstoy].'' britannica.com. 20/01/2026. Ανακτήθηκε στις 30/01/2026.</ref>{{#tag:ref|Προς το τέλος της ζωής του ο [[Λέων Τολστόι]] καταδίκασε το σύνολο σχεδόν της [[τέχνη|τέχνης]], συμπεριλαμβανομένων των έργων του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, αλλά και των δικών του έργων όπως τα μεγάλα μυθιστορήματά του, τα οποία θεωρούνται παγκόσμια αριστουργήματα, ''[[:w:Πόλεμος και Ειρήνη|Πόλεμος και Ειρήνη]]'' και ''[[:w:Άννα Καρένινα|Άννα Καρένινα]]''.<ref name="Fiction after 1880 of Leo Tolstoy"/>|group="σημ."}} * Απέραντη, από τον πάτο της Κόλασης ώς την κορυφή του Παράδεισου, ψυχή. Αν ήταν αλάκερη η ανθρωπότητα να 'στελνε έναν αντιπρόσωπο να υποστηρίξει τα δίκαιά της στο Θεό, αυτόν θα 'στελνε. Είναι συνάμα ο μόνος που θα μπορούσε ν' αντιπροσωπέψει τον πλανήτη μας σ' ένα μεγάλο διαπλανητικό συνέδριο. Κανένας σαν τον Σαίξπηρ δε χρησιμοποίησε με τόση δύναμη συνάμα και γλύκα, με τόση τραχύτητα συνάμα και μελωδία, με τόσο μαγικό περίσωμα τις ανθρώπινες λέξες. ** [[Νίκος Καζαντζάκης]]<ref>Καζαντζάκης, Νίκος (2000). ''Ταξιδεύοντας: Αγγλία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.</ref> * Κι αν ολόκληρο το έργο του ποιητή είναι υποθήκη προς την ανθρωπότητα, η Τρικυμία είναι η διαθήκη του. ** [[Βασίλης Ρώτας]]<ref name="Η Τρικυμία"/> * ... και όμως ο άνθρωπος όχι σαν αφηρημένη έννοια ή πλήθος ψυχικών λειτουργιών, αλλά σαν ορισμένη, πραγματωμένη και πραγματωνόμενη μέσα στη ζωή υπόσταση, έμεινε και μένει ένας άγνωστος. Έξω από κάθε προσδοκία, ποιητές και μυθιστοριογράφοι σαν τον Shakespeare, τον Balzac, τον Ντοστογιέφσκη, μας φέρνουν με το έργο τους πολύ πιο κοντά προς αυτό τον άγνωστο από όσο το κατόρθωσαν ή μπορούν να το επιτύχουν με την επιμέλεια και την ακρίβεια των μεθοδικών ερευνών τους οι επιστήμονες ψυχολόγοι. ** [[Ευάγγελος Παπανούτσος]]<ref>Ε. Π. Παπανούτσος. ''Ηθική''. Εκδόσεις Νόηση. Αθήνα. 2010. Πρώτη έκδοση 1949.</ref>{{#tag:ref|Και ο [[Νόαμ Τσόμσκι]] είχε πει ότι είναι σχεδόν βέβαιο ότι η [[λογοτεχνία]] θα παρέχει για πάντα πολύ βαθύτερη [[γνώση]] για αυτό που μερικές φορές αποκαλούμε «ολοκληρωμένος [[άνθρωπος]]» από όσο ελπίζει να δώσει οποιαδήποτε μορφή [[επιστήμη|επιστημονικής]] έρευνας. Παρ' όλ' αυτά, σημείωσε επίσης ότι «Η λογοτεχνία μπορεί να οξύνει τη [[φαντασία]], την οξυδέρκεια και την [[κατανόηση|κατανόησή]] σου, αλλά σίγουρα δεν παρέχει τα πραγματικά δεδομένα που χρειάζεσαι για να φτάσεις σε συμπεράσματα και για να τα αποδείξεις.»<ref>''Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας.'' Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 44.</ref>|group="σημ."}} * Για να φτάσεις στον οργασμό δεν σου χρειάζεται Shakespeare. ** [[Οδυσσέας Ελύτης]], Εκ του πλησίον (1998)<ref>Οδυσσέας Ελύτης. ''Ποίηση.'' Καλλιτεχνική επιμέλεια Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ίκαρος. Αθήνα. Πέμπτη έκδοση 2008. Πρώτη έκδοση 2002.</ref> * Πότε πότε έχεις την εντύπωση πως ο Σαίξπηρ έγραψε στην πραγματικότητα τρία - τέσσερα έργα και αρκέστηκε να τα επαναλαμβάνει σε όλες τις κλίμακες και σε όλους τους τόνους, όπως ένα μουσικό θέμα ξαναγυρίζει σε ματζόρε και σε μινόρε – κι αυτό, ώσπου έσπασε κάθε αρμονία στη musique concrète του Βασιλιά Ληρ. ** [[Γιαν Κοτ]]<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας">Γιαν Κοττ. ''Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας.'' Μετάφραση Αλέξανδρος Κοτζιάς. Πρόλογος Πήτερ Μπρουκ. Εκδόσεις Ηριδανός. Αθήνα. 1970.</ref> * Το πιο καταπληκτικό χαρακτηριστικό των σαιξπηρικών τραγωδιών είναι ότι στέκονται πάνω από την ιστορία. Δεν έχουν ανάγκη να εκσυγχρονίζονται, να προσαρμόζονται στην εποχή μας. Η ιστορία τούς δίνει ασταμάτητα νέο περιεχόμενο, και σε κάθε εποχή βλέπει σ' αυτές το είδωλό της. ** Γιαν Κοτ<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας"/> * Ο Σαίξπηρ πιθανόν δεν είδε ποτέ του θάλασσα ή, όπως υποστηρίζουν άλλοι σχολιαστές, δεν αντίκρυσε ποτέ του πεδίο μάχης. Δεν ήξερε γεωγραφία. Θεωρεί τη Βοημία παραθαλάσσια. Ο Πρωτέας παίρνει ένα καράβι για να πάει από τη Βερόνα στο Μιλάνο, και μάλιστα περιμένει την παλίρροια. Και η Φλωρεντία είναι για τον Σαίξπηρ λιμάνι. Ούτε ιστορία ήξερε ο Σαίξπηρ. Στα έργα του, ο Οδυσσέας διαβάζει Αριστοτέλη, και ο Τίμων ο Αθηναίος αναφέρει τον Σενέκα και τον Γαληνό. Και φιλοσοφία δεν ήξερε ο Σαίξπηρ, δεν καταλάβαινε τίποτα από στρατιωτική τέχνη, ανακάτωνε τα ήθη διαφόρων εποχών. Ένα ρολόι χτυπάει τις ώρες στον Ιούλιο Καίσαρα, μια καμαριέρα βγάζει τον κορσέ της Κλεοπάτρας, κανόνια βροντάνε στην εποχή του Ιωάννη του Ακτήμονος. Ο Σαίξπηρ δεν είχε δει ποτέ του θάλασσα, μάχη ή βουνό· δεν ήξερε ιστορία, γεωγραφία, φιλοσοφία. Ωστόσο ο Σαίξπηρ ήξερε πως στο Συμβούλιο του Στέμματος, μετά τον Ριχάρδο θα μιλήσει πρώτος ο τίμιος λόρδος Χάστιγξ και θα απαγγείλει τη θανατική καταδίκη του. Ακούω τη φωνή του... ** Γιαν Κοτ<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας"/> * Όλοι οι θεατρικοί συγγραφείς, με εξαίρεση τον Σαίξπηρ και τον Ρακίνα, ωχριούν όταν συγκρίνονται με τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή. ** Γιαν Κοτ<ref name="Ένα θέατρο ουσίας">Jan Kott. ''Ένα θέατρο ουσίας.'' Μετάφραση Έλενα Πατρικίου και Ελένη Παπάζογλου. Εισαγωγή Martin Esslin. Γλωσσική επιμέλεια - Πρόλογος Έλενα Πατρικίου. Εκδόσεις Χατζηνικολή. Αθήνα. Πέμπτη έκδοση 2006. Πρώτη έκδοση 1988.</ref> * Ο Ληρ και οι γελωτοποιοί του Σαίξπηρ, οι βασιλιάδες, οι σφετεριστές και οι δόλιοι άρχοντες, ο Άμλετ και ο Μάκβεθ, η Οφήλια, η Ιουλιέτα και η Χρυσηίδα, δεν ξέρουν απλώς να μιλούν όλες τις γλώσσες του κόσμου. Μπορούν να βρουν τα πρόσωπά τους, τα σώματά τους, τις χειρονομίες και τα πάθη τους, τον εσωτερικό τους κόσμο και το σκηνικό τους σε όλες τις εποχές και σε όλους τους πολιτισμούς. ** Γιαν Κοτ<ref name="Ένα θέατρο ουσίας"/> * Είναι υπερεκτιμημένος και με πολύ μεγάλη δυσκολία μπορείς να τον διαβάσεις. Αλλά ο κόσμος δεν θέλει να το ακούσει αυτό. Βλέπεις, δεν μπορείς να στρέφεσαι εναντίον των ιερών. Μπορείς να πεις: “Ο τάδε είναι κακός ηθοποιός!”. Αλλά δεν μπορείς να πεις ότι ο Σαίξπηρ είναι χάλια. Όσο περισσότερο υπάρχει κάτι τριγύρω, οι ψωνισμένοι αρχίζουν να προσκολλώνται σε αυτό, σαν να είναι κορόιδα. Όταν οι ψωνισμένοι νιώσουν ότι κάτι είναι ασφαλές... κολλάνε. Και όταν τους πεις την αλήθεια, τότε τρελαίνονται. Δεν μπορούν να το χειριστούν. Επιτίθενται στην ίδια τη διαδικασία της σκέψης τους. Μου προκαλούν αηδία. ** [[Τσαρλς Μπουκόφσκι]]<ref>''[https://www.metaixmio.gr/el/blogPost/oi-sklhroi-tupoi-grafoun-poihsh Οι σκληροί τύποι γράφουν ποίηση].'' Μια κουβέντα του θρυλικού Μπουκόβσκι με τον βραβευμένο με Όσκαρ ηθοποιό Σον Πεν από το μακρινό 1987. Μετάφραση: Δέσποινα Δρακάκη. metaixmio.gr. 3/1/2024. Ανακτήθηκε στις 07/06/2025.</ref> * Αν πιστεύουν πως οι δημιουργικοί συγγραφείς, παρά την όποια προσωπική τους πίστη ή ιδεολογία, πρέπει να αντιμετωπίζουν την ποικιλία της ζωής σαν ουδέτεροι παρατηρητές, μπορούμε τότε να απαντήσουμε πως ο Δάντης, ο Μίλτον και ο Ντοστογιέφσκι –για να μην αναφέρουμε ήσσονες μορφές όπως ο Καμύ, ο Μαλρώ και ο Λόρενς– δεν ταιριάζουν σ' αυτό το καλούπι, παρ' ότι αναμφισβήτητα το πληρούν στην εντέλεια ο Σαίξπηρ και ο Όμηρος. ** [[Πήτερ Μπην]]<ref name="Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος">Peter Bien. ''Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος. Τόμος Α΄.'' Απόδοση στα ελληνικά Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο. 2001.</ref> * ... θα μπορέσουμε ίσως να επιστρέψουμε στη μελέτη των ανυπέρβλητων έργων, στον Σέξπιρ και τους λιγοστούς ομοτέχνους του, που, τέλος πάντων επινόησαν όλους εμάς. ** [[Χάρολντ Μπλουμ]]<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών">Χάρολντ Μπλουμ. ''Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών.'' Μετάφραση Κατερίνα Ταβαρτζόγλου. Εισαγωγή - επιμέλεια Δημήτρης Αρμάος. Εκδόσεις Gutenberg. Αθήνα. 2007.</ref> * Αν μπορούσαμε να συλλάβουμε με τη σκέψη μας έναν παγκόσμιο Κανόνα, πολυπολιτισμικό και πολύσημο, το πρωταρχικό βιβλίο του δε θα ήταν κάποιο κείμενο των ιερών γραφών –η Βίβλος, το Κοράνι, ή κάποιο κείμενο των ανατολικών θρησκειών– αλλά μάλλον ο Σέξπιρ, ο οποίος διαβάζεται και παίζεται παντού, σε κάθε γλώσσα και συνθήκη. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Ο Σέξπιρ και ο Δάντης κατέχουν το κέντρο του Κανόνα γιατί υπερτερούν όλων των άλλων συγγραφέων της Δύσης σε γλωσσικό δυναμισμό, γνωστική εποπτεία και δύναμη καινοτομίας. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Η οικουμενικότητα είναι γνήσιο χαρακτηριστικό ελάχιστων μόνο συγγραφέων: Σέξπιρ, Δάντη, Θερβάντες, ίσως και του Τολστόι. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Ο [[Νόαμ Τσόμσκι]] είναι επί μακρό χρονικό διάστημα ο εν ζωή συγγραφέας του οποίου τα κείμενα αναφέρονται πιο πολύ. Στη λίστα όλων των εποχών, είναι όγδοος στη σειρά (μετά τους [[Καρλ Μαρξ|Μαρξ]], [[Βλαντίμιρ Λένιν|Λένιν]], Σαίξπηρ, [[Αριστοτέλης|Αριστοτέλη]], τη [[Βίβλος|Βίβλο]], τον [[Πλάτων|Πλάτωνα]] και τον [[Σίγκμουντ Φρόιντ|Φρόιντ]]). ** Άρθουρ Νάιμαν<ref name="Πώς λειτουργεί ο κόσμος">Noam Chomsky. ''Πώς λειτουργεί ο κόσμος.'' Επιμέλεια Άρθουρ Νάιμαν. Μετάφραση Μαρία - Αριάδνη Αλαβάνου. Κέδρος. Αθήνα. 2013. Όγδοη έκδοση.</ref> == Σημειώσεις == <references group="σημ." /> == Παραπομπές == <references /> == Εξωτερικοί σύνδεσμοι == {{wikipedia}} * {{IMDb Name}} {{DEFAULTSORT:Σαιξπηρ Ουιλλιαμ}} [[Κατηγορία:Άγγλοι]] [[Κατηγορία:Ποιητές]] [[Κατηγορία:Συγγραφείς]] 6dtpioe8sgeqk9e2vdx0kg4838jaozr 38397 38396 2026-05-26T16:18:16Z Dionysus 2208 /* Είπαν για τον Σαίξπηρ */ 38397 wikitext text/x-wiki {{WdΕικόνα|λεζάντα=Ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ}} Ο '''[[w:Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Ουίλλιαμ Σαίξπηρ]]''' (Αγγλικά: ''William Shakespeare'', Απρίλιος 1564 - 23 Απριλίου 1616) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς. Θεωρείται μια από τις κορυφαίες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου, ενώ τα θεατρικά του παίζονται έως σήμερα, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον. Ο Σαίξπηρ κατάφερε να χειριστεί με απόλυτη δεξιοτεχνία τόσο την κωμωδία όσο και το ιστορικό δράμα και την τραγωδία. Τα έργα του διαπνέονται από μία βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και παραμένουν επίκαιρα. == Ριχάρδος ο 3ος (1592) == * Το βασίλειό μου για ένα άλογο ** ''My kingdom for a horse!'' == Ρωμαίος και Ιουλιέτα (1595) == * Τι είναι ένα [[όνομα]]; Αυτό που εμείς αποκαλούμε τριαντάφυλλο/ Με οποιοδήποτε άλλο όνομα θα μύριζε εξίσου γλυκά. == Ο Έμπορος της Βενετίας (1596) == * [[Εμφάνιση|Ό,τι λάμπει]] δεν είναι χρυσός. ** ''All that glisters is not gold.'' *** Πράξη ΙΙ, Σκηνή VII == Πολύ κακό για το τίποτα (1599) == * Πολύ κακό για το τίποτα ** ''Much ado about nothing'' == Άμλετ (1600) == * Κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανίας. ** Something is rotten in the state of Denmark. * Λόγια, λόγια, λόγια. ** Words, words, words ! * Να ζει κανείς ή να μη ζει-ιδού η απορία ** ''To be, or not to be, — that is the question.'' * Oράτιε, υπάρχουν πράγματα σε αυτόν τον κόσμο που ούτε εμείς δεν μπορούμε να διανοηθούμε. ** There are more things in heaven and earth, Horatio,<br />Than are dreamt of in your philosophy. * Καλημέρα και καλή βραδιά, γειά σου ομορφιά ** Good morning and good night, hello beautiful == Μάκβεθ (1606) == * Το καλό είναι κακό, και το κακό είναι καλό. ** ''Fair is foul, and foul is fair. *** Πράξη Ι, Σκηνή Ι * Την ζωή! αυτή την ασήμαντη. Στην τύχη, ευκαιρία για ένα άγνωστο άνεργο ηθοποιό, που μέσα σε δέκα λέξεις, μέσα σε δέκα λέξεις, που είναι όλος κι όλος, ο ρόλος του, και μόνο για μία!, για μία παράσταση. Μέσα σε δέκα ανοησίες στριμώχνει, ξεπουλάει όλη του την ψυχή, κι αυτό ήταν: τελείωσε. Και ο ρόλος και η ψυχή. Και μένει η ζωή. Και την ζωή τη ζει, ένα γεννημένος ηλίθιος που χτυπιέται και ουρλιάζει από θυμό, χωρίς να ξέρει με τι. Γιατί θύμωσε. ** To-morrow, and to-morrow, and to-morrow,<br>Creeps in this petty pace from day to day<br>To the last syllable of recorded time,<br>And all our yesterdays have lighted fools<br>The way to dusty death. Out, out, brief candle!<br>Life's but a walking shadow, a poor player<br>That struts and frets his hour upon the stage<br>And then is heard no more: it is a tale<br>Told by an idiot, full of sound and fury,<br>Signifying nothing. *** Πράξη V, Σκηνή V == Η Τρικυμία (1611) == * Αυτός που πεθαίνει, με το θάνατό του ξεπληρώνει κάθε του χρέος. * Στην πολιτεία μου θα τα 'κανα όλα ανάποδα...<ref name="Η Τρικυμία">Ουίλλιαμ Σαίξπηρ. ''Η Τρικυμία''. Μετάφραση Βασίλης Ρώτας. Επικαιρότητα. Αθήνα. Α΄ έκδοση Ιούνιος 1989. Β΄ ανατύπωση Μάρτιος 1993.</ref> * ... πράξη σπάνια είναι να κάμεις το καλό, κι όχι να εκδικηθείς.<ref name="Η Τρικυμία"/> == Είπαν για τον Σαίξπηρ == * ... ο Σαίξπηρ! Δεν υπάρχει πραγματικά πτυχή της ανθρώπινης ζωής που να μην την έχει απεικονίσει και εκφράσει. Κι όλα αυτά με πόση ευχέρεια και τι πνεύμα ελευθερίας! Πώς να μιλήσεις για τον Σαίξπηρ – ό,τι και να πεις είναι λίγο! ** [[Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε]]<ref>Johann Peter Eckermann. ''Συνομιλίες με τον Γκαίτε''. Μετάφραση: Δημήτρη Δημοκίδη. Printa. Αθήνα. 2014.</ref> * Η έλλειψη τεχνοτροπίας υπήρξε ανέκαθεν η μοναδική μεγάλη τεχνοτροπία και υπ’ αυτή την έννοια μόνο ο Όμηρος, ο Σοφοκλής, ο Ραφαήλ, ο Σαίξπηρ δικαιούνται να ονομασθούν πρωτότυποι. ** [[Γκέοργκ Βίλχελμ Φρήντριχ Χέγκελ|Γκέοργκ Χέγκελ]]<ref>Γκέοργκ Χέγκελ. ''Αισθητική.'' Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Σταμάτης Γιακουμής. Νομική Βιβλιοθήκη. Αθήνα. 2010.</ref> * Σήμερα ο δραματικός κύκλος επεκτείνεται με τον συνδυασμό κωμωδίας και τραγωδίας –αν και αυτό κινδυνεύει να οδηγήσει σε κατάχρηση. Η κωμωδία όμως πρέπει να είναι όπως στον ''Βασιλιά Ληρ'', έξοχη, παγκόσμια και ιδανική. Μια τέτοια ιδιαιτερότητα είναι που κάνει τη ζυγαριά να γέρνει περισσότερο προς το μέρος του ''Ληρ'', παρά του ''Οιδίποδα'' ή του ''Αγαμέμνονα'' και των τριλογιών με τις οποίες συνοδεύονται. Αν και η μεγάλη δύναμη της χορικής ποίησης, κυρίως στον ''Αγαμέμνονα'', αποκαθιστά την ισορροπία. Για να επιμείνουμε όμως σ' αυτήν τη σύγκριση, θα 'λεγα ότι ο ''Βασιλιάς Ληρ'' μπορεί να θεωρηθεί ως το τελειότερο δείγμα δραματικής τέχνης που υπήρξε ποτέ. ** [[Πέρσι Σέλλεϋ]]<ref name="Ιουλίτα Ηλιοπούλου">Πέρσι Σέλλεϋ. ''Υπεράσπιση της Ποίησης.'' Πρόλογος και μετάφραση Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ύψιλον/Βιβλία. Αθήνα. Δεύτερη έκδοση 1999. Πρώτη έκδοση 1996.</ref> * Κάποιος άλλος πέρα από σένα, θα μπορούσε εδώ να παρατηρήσει ότι ο κόσμος έχει καλή γνώμη για τον Σαίξπηρ και, ωστόσο, ο Σαίξπηρ είναι ο μεγαλύτερος ποιητής. Αφού λοιπόν φαίνεται ότι ο κόσμος κρίνει σωστά, γιατί εσύ θα πρέπει να ντρέπεσαι για την ευνοϊκή κρίση του; Η δυσκολία έγκειται στην ερμηνεία των λέξεων «κρίση» ή «γνώμη». Η γνώμη είναι πράγματι του κόσμου, μπορούμε όμως να λέμε ότι είναι δική του όπως ένας άνθρωπος μπορεί να αποκαλέσει δικό του ένα βιβλίο όταν το αγοράσει –δεν έγραψε το βιβλίο ο ίδιος αλλά αυτό είναι δικό του– η γνώμη δεν προήλθε από τον κόσμο αλλά είναι δική του. Ένας ανόητος, για παράδειγμα, πιστεύει πως ο Σαίξπηρ είναι ένας μεγάλος ποιητής – αλλά, παρ' όλα αυτά, αυτός ο ανόητος δεν έχει διαβάσει ποτέ Σαίξπηρ. Ο γείτονας όμως του ανόητου βρίσκεται ένα βήμα ψηλότερα στις Άνδεις του μυαλού, και το κεφάλι του (το πιο υψηλό δηλαδή επίπεδο της σκέψης του) βρίσκεται τόσο πιο ψηλά από τον ανόητο ώστε αυτός δεν μπορεί ούτε να το δει ούτε να το καταλάβει. Αλλά τα πόδια του (οι καθημερινές δηλαδή ενέργειές του), βρίσκονται τόσο κοντά στα μάτια του ανόητου που μπορεί να τα διακρίνει καθαρά. Με αυτά τα πόδια διαπιστώνει την ανωτερότητα, και χωρίς αυτά δεν θα την ανακάλυπτε ποτέ. Αυτός λοιπόν ο γείτονας τον βεβαιώνει ότι ο Σαίξπηρ είναι μεγάλος ποιητής – ο ανόητος τον πιστεύει και, από δω και στο εξής, αυτή είναι η γνώμη του. Κατ' αντίστοιχο τρόπο, ο γείτονας έχει υιοθετήσει τη γνώμη αυτή από κάποιον ανώτερο από τον ίδιο, κι έτσι ανερχόμενοι καταλήγουμε τελικά σε λίγα, χαρισματικά άτομα, τα οποία βρίσκονται γονατιστά γύρω από την κορυφή, πρόσωπο με πρόσωπο με το κυρίαρχο πνεύμα που στέκεται εκεί πάνω... ** [[Έντγκαρ Άλλαν Πόε]], Για τους ποιητές και την ποίηση (Γράμμα στον Β.)<ref>Έντγκαρ Άλλαν Πόε. ''Δοκίμια.'' Μετάφραση Ευηνέλλα Αλεξοπούλου, Αλεξάνδρα Δημητριάδη. Εκδόσεις Ροές. Αθήνα. 2002.</ref> * Οι ευρωπαϊκές λογοτεχνίες έχουν πράγματι τα μεγάλα, παγκόσμιας εμβέλειας καλλιτεχνικά πνεύματά τους – τους Σαίξπηρ, τους [[Μιγκέλ ντε Θερβάντες|Θερβάντες]], τους [[Φρίντριχ Σίλερ|Σίλλερ]]. Όμως δείξτε μου ένα από αυτά τα παγκόσμια πνεύματα που να κατέχει την ικανότητα της οικουμενικής ευαισθησίας που κατέχει ο Πούσκιν μας. Αυτή ακριβώς την ικανότητα, τη χαρακτηριστική ικανότητα του έθνους μας, τη μοιράζεται με τον λαό μας κι αυτό είναι που τον κάνει λαϊκό ποιητή. Οι πιο μεγάλοι Ευρωπαίοι ποιητές δεν κατάφεραν ποτέ να εκφράσουν με τέτοια δύναμη το πνεύμα κάποιου άλλου, ακόμα και γειτονικού τους, λαού, όλο το μυστικό βάθος αυτού του πνεύματος και την ορμή του προορισμού του, όπως το καταφέρνει ο Πούσκιν. Αντίθετα, όταν οι Ευρωπαίοι ποιητές στρέφονται σε άλλους λαούς, συνήθως τους εντάσσουν στη δική τους εθνικότητα και τους αντιλαμβάνονται με τον δικό τους τρόπο. Ακόμα και στον Σαίξπηρ όλοι, ας πούμε, οι Ιταλοί του είναι Εγγλέζοι. Μόνο ο Πούσκιν απ' όλους τους παγκόσμιους ποιητές κατέχει την ιδιότητα να ενσαρκώνεται απολύτως σε άλλη εθνικότητα. ** [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι]], Ο Πούσκιν<ref>Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. ''Για τον Πούσκιν.'' Μετάφραση Πάνος Σταθόγιαννης. Ροές. Αθήνα. 2013. σελ. 70 - 71.</ref> * Το τρίτο σημείο που ήθελα να τονίσω σχετικά με τη σημασία του [[Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν|Πούσκιν]] είναι εκείνο το τόσο χαρακτηριστικό στοιχείο της καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας, που δεν απαντάται πουθενά και σε κανέναν άλλον: την ικανότητα οικουμενικής ευαισθησίας και ολοκληρωτικής μετενσάρκωσης στο πνεύμα των άλλων λαών, μιας σχεδόν τέλειας μετενσάρκωσης. Στον λόγο μου είπα ότι η Ευρώπη έχει γεννήσει μεγάλα παγκόσμια πνεύματα –τον Σαίξπηρ, τον [[Μιγκέλ ντε Θερβάντες|Θερβάντες]], τον [[Φρίντριχ Σίλερ|Σίλλερ]]–, όμως σε κανέναν από αυτούς δεν παρατηρούμε μια τέτοια ικανότητα: τη βλέπουμε μόνο στον Πούσκιν. Και δε γίνεται λόγος μόνο για μια απλή προσαρμοστικότητα αλλά για μια εκπληκτική ικανότητα μετενσάρκωσης. Φυσικά στην αποτίμηση του Πούσκιν δεν μπορούσα να μη σταθώ σ' αυτό το του το χάρισμα, θεωρώντας το ως την πιο χαρακτηριστική ιδιαιτερότητα του πνεύματός του, που ανήκει μόνο σ' εκείνον ανάμεσα σε όλους τους παγκόσμιους δημιουργούς και τον κάνει να ξεχωρίζει απ' όλους. Δεν το είπα για να μειώσω την αξία των ευρωπαϊκών πνευμάτων του μεγέθους του Σαίξπηρ και του Σίλλερ – μόνο ένας ηλίθιος θα μπορούσε να οδηγηθεί σε ένα τέτοιο συμπέρασμα από τα λόγια μου. Ούτε κατ' ελάχιστο δεν αμφισβητώ την παγκοσμιότητα, την οικουμενικότητα και το απροσμέτρητο βάθος του παγκόσμιου τύπου του Αρίου που έπλασε μια για πάντα ο Σαίξπηρ. Κι αν είχε δημιουργήσει τον Οθέλλο ως πραγματικό Βενετσιάνο Μαυριτανό και όχι ως Άγγλο, θα του προσέδιδε μόνο την αίγλη ενός τοπικού εθνικού χαρακτηριστικού, ενώ η παγκόσμια σημασία αυτού του χαρακτήρα θα παρέμενε ίδια, μια που και στον Ιταλό θα εξέφραζε αυτό που ήθελε να πει και με την ίδια ακριβώς δύναμη. ** Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, Κάποια επεξηγηματικά λόγια με αφορμή την ομιλία για τον Πούσκιν<ref>Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. ''Για τον Πούσκιν.'' Μετάφραση Πάνος Σταθόγιαννης. Ροές. Αθήνα. 2013. σελ. 17 - 19.</ref> * Τα έργα σου είναι χειρότερα κι από του Σαίξπηρ! ** O [[Λέων Τολστόι]] στον [[Αντόν Τσέχωφ]]<ref>''[https://www.catisart.gr/otan-o-tolstoi-eipe-ston-tsechof-quot-ta/ Τολστόι στον Τσέχωφ: «Τα έργα σου είναι χειρότερα κι από του Σαίξπηρ!»].'' catisart.gr. 8 Δεκεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 10/05/2024.</ref><ref name="Fiction after 1880 of Leo Tolstoy">Gary Saul Morson. ''[https://www.britannica.com/biography/Leo-Tolstoy/Fiction-after-1880 Fiction after 1880 of Leo Tolstoy].'' britannica.com. 20/01/2026. Ανακτήθηκε στις 30/01/2026.</ref>{{#tag:ref|Προς το τέλος της ζωής του ο [[Λέων Τολστόι]] καταδίκασε το σύνολο σχεδόν της [[τέχνη|τέχνης]], συμπεριλαμβανομένων των έργων του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, αλλά και των δικών του έργων όπως τα μεγάλα μυθιστορήματά του, τα οποία θεωρούνται παγκόσμια αριστουργήματα, ''[[:w:Πόλεμος και Ειρήνη|Πόλεμος και Ειρήνη]]'' και ''[[:w:Άννα Καρένινα|Άννα Καρένινα]]''.<ref name="Fiction after 1880 of Leo Tolstoy"/>|group="σημ."}} * Απέραντη, από τον πάτο της Κόλασης ώς την κορυφή του Παράδεισου, ψυχή. Αν ήταν αλάκερη η ανθρωπότητα να 'στελνε έναν αντιπρόσωπο να υποστηρίξει τα δίκαιά της στο Θεό, αυτόν θα 'στελνε. Είναι συνάμα ο μόνος που θα μπορούσε ν' αντιπροσωπέψει τον πλανήτη μας σ' ένα μεγάλο διαπλανητικό συνέδριο. Κανένας σαν τον Σαίξπηρ δε χρησιμοποίησε με τόση δύναμη συνάμα και γλύκα, με τόση τραχύτητα συνάμα και μελωδία, με τόσο μαγικό περίσωμα τις ανθρώπινες λέξες. ** [[Νίκος Καζαντζάκης]]<ref>Καζαντζάκης, Νίκος (2000). ''Ταξιδεύοντας: Αγγλία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.</ref> * Κι αν ολόκληρο το έργο του ποιητή είναι υποθήκη προς την ανθρωπότητα, η Τρικυμία είναι η διαθήκη του. ** [[Βασίλης Ρώτας]]<ref name="Η Τρικυμία"/> * ... και όμως ο άνθρωπος όχι σαν αφηρημένη έννοια ή πλήθος ψυχικών λειτουργιών, αλλά σαν ορισμένη, πραγματωμένη και πραγματωνόμενη μέσα στη ζωή υπόσταση, έμεινε και μένει ένας άγνωστος. Έξω από κάθε προσδοκία, ποιητές και μυθιστοριογράφοι σαν τον Shakespeare, τον Balzac, τον Ντοστογιέφσκη, μας φέρνουν με το έργο τους πολύ πιο κοντά προς αυτό τον άγνωστο από όσο το κατόρθωσαν ή μπορούν να το επιτύχουν με την επιμέλεια και την ακρίβεια των μεθοδικών ερευνών τους οι επιστήμονες ψυχολόγοι. ** [[Ευάγγελος Παπανούτσος]]<ref>Ε. Π. Παπανούτσος. ''Ηθική''. Εκδόσεις Νόηση. Αθήνα. 2010. Πρώτη έκδοση 1949.</ref>{{#tag:ref|Και ο [[Νόαμ Τσόμσκι]] είχε πει ότι είναι σχεδόν βέβαιο ότι η [[λογοτεχνία]] θα παρέχει για πάντα πολύ βαθύτερη [[γνώση]] για αυτό που μερικές φορές αποκαλούμε «ολοκληρωμένος [[άνθρωπος]]» από όσο ελπίζει να δώσει οποιαδήποτε μορφή [[επιστήμη|επιστημονικής]] έρευνας. Παρ' όλ' αυτά, σημείωσε επίσης ότι «Η λογοτεχνία μπορεί να οξύνει τη [[φαντασία]], την οξυδέρκεια και την [[κατανόηση|κατανόησή]] σου, αλλά σίγουρα δεν παρέχει τα πραγματικά δεδομένα που χρειάζεσαι για να φτάσεις σε συμπεράσματα και για να τα αποδείξεις.»<ref>''Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας.'' Επιμέλεια Mark Achbar. Μετάφραση Νίκος Βούλγαρης. Παρατηρητής. Θεσσαλονίκη. 1997. σελ. 44.</ref>|group="σημ."}} * Για να φτάσεις στον οργασμό δεν σου χρειάζεται Shakespeare. ** [[Οδυσσέας Ελύτης]], Εκ του πλησίον (1998)<ref>Οδυσσέας Ελύτης. ''Ποίηση.'' Καλλιτεχνική επιμέλεια Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ίκαρος. Αθήνα. Πέμπτη έκδοση 2008. Πρώτη έκδοση 2002.</ref> * Πότε πότε έχεις την εντύπωση πως ο Σαίξπηρ έγραψε στην πραγματικότητα τρία - τέσσερα έργα και αρκέστηκε να τα επαναλαμβάνει σε όλες τις κλίμακες και σε όλους τους τόνους, όπως ένα μουσικό θέμα ξαναγυρίζει σε ματζόρε και σε μινόρε – κι αυτό, ώσπου έσπασε κάθε αρμονία στη musique concrète του Βασιλιά Ληρ. ** [[Γιαν Κοτ]]<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας">Γιαν Κοττ. ''Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας.'' Μετάφραση Αλέξανδρος Κοτζιάς. Πρόλογος Πήτερ Μπρουκ. Εκδόσεις Ηριδανός. Αθήνα. 1970.</ref> * Το πιο καταπληκτικό χαρακτηριστικό των σαιξπηρικών τραγωδιών είναι ότι στέκονται πάνω από την ιστορία. Δεν έχουν ανάγκη να εκσυγχρονίζονται, να προσαρμόζονται στην εποχή μας. Η ιστορία τούς δίνει ασταμάτητα νέο περιεχόμενο, και σε κάθε εποχή βλέπει σ' αυτές το είδωλό της. ** Γιαν Κοτ<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας"/> * Ο Σαίξπηρ πιθανόν δεν είδε ποτέ του θάλασσα ή, όπως υποστηρίζουν άλλοι σχολιαστές, δεν αντίκρυσε ποτέ του πεδίο μάχης. Δεν ήξερε γεωγραφία. Θεωρεί τη Βοημία παραθαλάσσια. Ο Πρωτέας παίρνει ένα καράβι για να πάει από τη Βερόνα στο Μιλάνο, και μάλιστα περιμένει την παλίρροια. Και η Φλωρεντία είναι για τον Σαίξπηρ λιμάνι. Ούτε ιστορία ήξερε ο Σαίξπηρ. Στα έργα του, ο Οδυσσέας διαβάζει Αριστοτέλη, και ο Τίμων ο Αθηναίος αναφέρει τον Σενέκα και τον Γαληνό. Και φιλοσοφία δεν ήξερε ο Σαίξπηρ, δεν καταλάβαινε τίποτα από στρατιωτική τέχνη, ανακάτωνε τα ήθη διαφόρων εποχών. Ένα ρολόι χτυπάει τις ώρες στον Ιούλιο Καίσαρα, μια καμαριέρα βγάζει τον κορσέ της Κλεοπάτρας, κανόνια βροντάνε στην εποχή του Ιωάννη του Ακτήμονος. Ο Σαίξπηρ δεν είχε δει ποτέ του θάλασσα, μάχη ή βουνό· δεν ήξερε ιστορία, γεωγραφία, φιλοσοφία. Ωστόσο ο Σαίξπηρ ήξερε πως στο Συμβούλιο του Στέμματος, μετά τον Ριχάρδο θα μιλήσει πρώτος ο τίμιος λόρδος Χάστιγξ και θα απαγγείλει τη θανατική καταδίκη του. Ακούω τη φωνή του... ** Γιαν Κοτ<ref name="Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας"/> * Όλοι οι θεατρικοί συγγραφείς, με εξαίρεση τον Σαίξπηρ και τον Ρακίνα, ωχριούν όταν συγκρίνονται με τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή. ** Γιαν Κοτ<ref name="Ένα θέατρο ουσίας">Jan Kott. ''Ένα θέατρο ουσίας.'' Μετάφραση Έλενα Πατρικίου και Ελένη Παπάζογλου. Εισαγωγή Martin Esslin. Γλωσσική επιμέλεια - Πρόλογος Έλενα Πατρικίου. Εκδόσεις Χατζηνικολή. Αθήνα. Πέμπτη έκδοση 2006. Πρώτη έκδοση 1988.</ref> * Ο Ληρ και οι γελωτοποιοί του Σαίξπηρ, οι βασιλιάδες, οι σφετεριστές και οι δόλιοι άρχοντες, ο Άμλετ και ο Μάκβεθ, η Οφήλια, η Ιουλιέτα και η Χρυσηίδα, δεν ξέρουν απλώς να μιλούν όλες τις γλώσσες του κόσμου. Μπορούν να βρουν τα πρόσωπά τους, τα σώματά τους, τις χειρονομίες και τα πάθη τους, τον εσωτερικό τους κόσμο και το σκηνικό τους σε όλες τις εποχές και σε όλους τους πολιτισμούς. ** Γιαν Κοτ<ref name="Ένα θέατρο ουσίας"/> * Είναι υπερεκτιμημένος και με πολύ μεγάλη δυσκολία μπορείς να τον διαβάσεις. Αλλά ο κόσμος δεν θέλει να το ακούσει αυτό. Βλέπεις, δεν μπορείς να στρέφεσαι εναντίον των ιερών. Μπορείς να πεις: “Ο τάδε είναι κακός ηθοποιός!”. Αλλά δεν μπορείς να πεις ότι ο Σαίξπηρ είναι χάλια. Όσο περισσότερο υπάρχει κάτι τριγύρω, οι ψωνισμένοι αρχίζουν να προσκολλώνται σε αυτό, σαν να είναι κορόιδα. Όταν οι ψωνισμένοι νιώσουν ότι κάτι είναι ασφαλές... κολλάνε. Και όταν τους πεις την αλήθεια, τότε τρελαίνονται. Δεν μπορούν να το χειριστούν. Επιτίθενται στην ίδια τη διαδικασία της σκέψης τους. Μου προκαλούν αηδία. ** [[Τσαρλς Μπουκόφσκι]]<ref>''[https://www.metaixmio.gr/el/blogPost/oi-sklhroi-tupoi-grafoun-poihsh Οι σκληροί τύποι γράφουν ποίηση].'' Μια κουβέντα του θρυλικού Μπουκόβσκι με τον βραβευμένο με Όσκαρ ηθοποιό Σον Πεν από το μακρινό 1987. Μετάφραση: Δέσποινα Δρακάκη. metaixmio.gr. 3/1/2024. Ανακτήθηκε στις 07/06/2025.</ref> * Αν πιστεύουν πως οι δημιουργικοί συγγραφείς, παρά την όποια προσωπική τους πίστη ή ιδεολογία, πρέπει να αντιμετωπίζουν την ποικιλία της ζωής σαν ουδέτεροι παρατηρητές, μπορούμε τότε να απαντήσουμε πως ο Δάντης, ο Μίλτον και ο Ντοστογιέφσκι –για να μην αναφέρουμε ήσσονες μορφές όπως ο Καμύ, ο Μαλρώ και ο Λόρενς– δεν ταιριάζουν σ' αυτό το καλούπι, παρ' ότι αναμφισβήτητα το πληρούν στην εντέλεια ο Σαίξπηρ και ο Όμηρος. ** [[Πήτερ Μπην]]<ref name="Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος">Peter Bien. ''Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος. Τόμος Α΄.'' Απόδοση στα ελληνικά Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο. 2001.</ref> * ... θα μπορέσουμε ίσως να επιστρέψουμε στη μελέτη των ανυπέρβλητων έργων, στον Σέξπιρ και τους λιγοστούς ομοτέχνους του, που, τέλος πάντων επινόησαν όλους εμάς. ** [[Χάρολντ Μπλουμ]]<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών">Χάρολντ Μπλουμ. ''Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών.'' Μετάφραση Κατερίνα Ταβαρτζόγλου. Εισαγωγή - επιμέλεια Δημήτρης Αρμάος. Εκδόσεις Gutenberg. Αθήνα. 2007.</ref> * Αν μπορούσαμε να συλλάβουμε με τη σκέψη μας έναν παγκόσμιο Κανόνα, πολυπολιτισμικό και πολύσημο, το πρωταρχικό βιβλίο του δε θα ήταν κάποιο κείμενο των ιερών γραφών –η Βίβλος, το Κοράνι, ή κάποιο κείμενο των ανατολικών θρησκειών– αλλά μάλλον ο Σέξπιρ, ο οποίος διαβάζεται και παίζεται παντού, σε κάθε γλώσσα και συνθήκη. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Ο Σέξπιρ και ο Δάντης κατέχουν το κέντρο του Κανόνα γιατί υπερτερούν όλων των άλλων συγγραφέων της Δύσης σε γλωσσικό δυναμισμό, γνωστική εποπτεία και δύναμη καινοτομίας. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Η οικουμενικότητα είναι γνήσιο χαρακτηριστικό ελάχιστων μόνο συγγραφέων: Σέξπιρ, Δάντη, Θερβάντες, ίσως και του Τολστόι. ** Χάρολντ Μπλουμ<ref name="Ο Δυτικός Κανόνας: Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών"/> * Ο [[Νόαμ Τσόμσκι]] είναι επί μακρό χρονικό διάστημα ο εν ζωή συγγραφέας του οποίου τα κείμενα αναφέρονται πιο πολύ. Στη λίστα όλων των εποχών, είναι όγδοος στη σειρά (μετά τους [[Καρλ Μαρξ|Μαρξ]], [[Βλαντίμιρ Λένιν|Λένιν]], Σαίξπηρ, [[Αριστοτέλης|Αριστοτέλη]], τη [[Βίβλος|Βίβλο]], τον [[Πλάτων|Πλάτωνα]] και τον [[Σίγκμουντ Φρόιντ|Φρόιντ]]). ** Άρθουρ Νάιμαν<ref name="Πώς λειτουργεί ο κόσμος">Noam Chomsky. ''Πώς λειτουργεί ο κόσμος.'' Επιμέλεια Άρθουρ Νάιμαν. Μετάφραση Μαρία - Αριάδνη Αλαβάνου. Κέδρος. Αθήνα. 2013. Όγδοη έκδοση.</ref> == Σημειώσεις == <references group="σημ." /> == Παραπομπές == <references /> == Εξωτερικοί σύνδεσμοι == {{wikipedia}} * {{IMDb Name}} {{DEFAULTSORT:Σαιξπηρ Ουιλλιαμ}} [[Κατηγορία:Άγγλοι]] [[Κατηγορία:Ποιητές]] [[Κατηγορία:Συγγραφείς]] i4mtklmjlf8n9ooowrm4k7senb925fo 2 6425 38398 32278 2026-05-27T11:00:08Z AntonyFragakis 5279 38398 wikitext text/x-wiki {{delete|I want the local page to be deleted so that the Meta-Wiki page appears instead.}} d6fcysldbiz8xyhb12x75b3k4vu67wq 0 6708 38392 38036 2026-05-26T15:24:03Z Dionysus 2208 38392 wikitext text/x-wiki Ο '''[[w:Ιμμάνουελ Καντ|Ιμμάνουελ Καντ]]''' (Immanuel Kant, ρωσ. Иммануил Кант, Καίνιξμπεργκ της Πρωσίας (που σήμερα ονομάζεται Καλίνινγκραντ και ανήκει στη Ρωσία), 22 Απριλίου 1724 - Καίνιξμπεργκ, 12 Φεβρουαρίου 1804), ο Γερμανός φιλόσοφος του άδολου λογισμού, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές και φιλοσόφους όλων των εποχών, και ο μεγαλύτερος της νεότερης εποχής. Στην ελληνική γλώσσα το όνομά του παλαιότερα αποδιδόταν ως Εμμανουήλ Κάντιος. == Παραθέματα == * Η εποχή μας είναι η καθαυτό εποχή της κριτικής, στην οποία πρέπει να υποβάλλονται τα πάντα. Η [[θρησκεία]] προβάλλοντας την αγιότητά της και η [[νομοθεσία]] τη μεγαλειότητά της ζητούν συνήθως να της ξεφύγουν. Με αυτό όμως προκαλούν δικαιολογημένη υποψία εναντίον τους και δεν μπορούν να διεκδικούν τον ανυπόκριτο σεβασμό που ο λόγος προσφέρει μόνο σε ό,τι μπόρεσε να αντέξει στον ελεύθερο και δημόσιο έλεγχό του.<ref>Immmanuel Kant. ''Κριτική του καθαρού λόγου.'' Εισαγωγή - Μετάφραση - Σχόλια [[Αναστάσιος Γιανναράς]]. Τόμος πρώτος. Εκδόσεις Παπαζήση. Αθήνα. 1977. σελ. 28.</ref> * Στην [[ηθική]] [[φιλοσοφία]] δεν έχουμε προχωρήσει περισσότερο από τους [[αρχαιότητα|αρχαίους]].<ref>Immanuel Kant. ''Λογική.'' Μετάφραση - εισαγωγικό σημείωμα - σχόλια: Χάρης Τασάκος. Πρόλογος: Gottlob Jäsche. Εκδόσεις Printa. Αθήνα. 2014.</ref> * Για την κρίση όμως του λεγόμενου μεγάλου κόσμου, της τάξης των αριστοκρατών, η οπτική γωνία του ανθρωπολόγου δεν είναι ευνοϊκή, διότι τα μέλη της μοιάζουν πολύ μεταξύ τους, αλλά διαφέρουν πολύ από τους υπόλοιπους ανθρώπους.<ref name="Ανθρωπολογία από πραγματολογική άποψη">Immanuel Kant. ''Ανθρωπολογία από πραγματολογική άποψη.'' Εισαγωγή - μετάφραση - σχόλια: Χάρης Τασάκος. Εκδόσεις Printa. Αθήνα. 2011.</ref> * Άλλωστε, όπως κάθε [[καλλιτέχνης]], ένας αριστοτέχνης της [[πολιτική|πολιτικής]] μπορεί να κατευθύνει και να κυβερνά τον [[κόσμος|κόσμο]] μέσω εικόνων, υποκαθιστώντας μ' αυτές επιδέξια την [[πραγματικότητα]]: για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας την εικόνα της [[ελευθερία|ελευθερίας]] του [[λαός|λαού]] (όπως στο αγγλικό κοινοβούλιο), ή εκείνη της [[ιεραρχία|ιεραρχίας]] και της [[ισότητα|ισότητας]] (όπως στη γαλλική Εθνοσυνέλευση) – δηλαδή απλούς τύπους (mundus vult decipi{{#tag:ref|Η λατινική φράση «mundus vult decipi» σημαίνει «ο κόσμος θέλει να απατάται».<ref name="Ανθρωπολογία από πραγματολογική άποψη"/>|group="σημ."}})· ωστόσο είναι προτιμότερο να υπάρχει η επίφαση ενός [[αγαθό|αγαθού]] που εξευγενίζει την [[ανθρωπότητα]], παρά να αισθανόμαστε πλήρως απογυμνωμένοι απ' αυτό.<ref name="Ανθρωπολογία από πραγματολογική άποψη"/> * Αυτό το αξίωμα είναι λοιπόν και ο ανώτατος νόμος της [[Καλό|καλής]] [[Θέληση|θέλησης]]: Πράττε πάντα σύμφωνα με εκείνο το γνώμονα, για τον οποίο μπορείς ταυτόχρονα να θέλεις να γίνει καθολικός [[νόμος]].<ref>Καντ, Ιμμάνουελ (1984). ''Τα θεμέλια της Μεταφυσικής των ηθών''. Εισαγωγή - μετάφραση - σχόλια: Γιάννης Τζαβάρας. Αθήνα: Δωδώνη. ISBN 960-248-120-X.</ref> * Κάθε ενέργεια που έχει σχέση με τα [[Ανθρώπινα δικαιώματα|δικαιώματα]] άλλων [[Άνθρωπος|ανθρώπων]] και τα αξιώματά της δεν συμβιβάζονται με τη [[δημοσιότητα]] είναι [[Αδικία|άδικη]].<ref name="Για την αιώνια ειρήνη">Καντ, Ιμμάνουελ (1992). ''Για την αιώνια ειρήνη''. μετάφραση - επίμετρο: Άννα Πόταγα, πρόλογος - επιμέλεια: Λευτέρης Αναγνώστου. Αθήνα: Αλεξάνδρεια. ISBN 978-960-221-044-4.</ref> * Δεν μπορούμε βέβαια να οδηγηθούμε στο αντίστροφο συμπέρασμα, ότι όποια αξιώματα αντέχουν τη δημοσιότητα είναι και τα [[Δικαιοσύνη|δίκαια]], δεδομένου ότι όποιος κατέχει την αναντίρρητη [[εξουσία]] δεν χρειάζεται να έχει τα αξιώματά του κρυφά.<ref name="Για την αιώνια ειρήνη"/> * Δύο πράγματα γεμίζουν την [[ψυχή]] με πάντοτε καινούριο και αυξανόμενο σεβασμό και θαυμασμό, όσο συχνότερα και σταθερότερα ασχολείται μαζί τους ο στοχασμός: ο έναστρος [[ουρανός]] πάνω μου και ο [[Ηθική|ηθικός]] νόμος μέσα μου.<ref>Καντ, Ιμμάνουελ (2009). ''Κριτική του πρακτικού λόγου''. Μετάφραση, σημειώσεις, επιλεγόμενα: Κώστας Ανδρουλιδάκης. Αθήνα: Εστία. Πρώτη έκδοση: Δεκέμβριος 2004. Τρίτη έκδοση: Μάιος 2009. ISBN 960-05-1176-4.</ref> * Διαφορά των [[Θρησκεία|θρησκειών]]: παράξενη έκφραση! Ακριβώς σαν να μιλούσε κανείς για διαφορετικές [[Ηθική|ηθικές]]. Μπορεί βέβαια να υπάρχουν διάφορα είδη [[Πίστη|πίστης]], δηλαδή διαφορές όχι στη θρησκεία αλλά στην ιστορία των υιοθετούμενων μέσων στο χώρο της λογιοσύνης για την προαγωγή της, όπως και διάφορα θρησκευτικά βιβλία (Ζενδ Αβέστα, Βέδες, Κοράνι κ.λπ.), αλλά θρησκεία είναι μόνο μία και μοναδική για όλους τους [[Άνθρωπος|ανθρώπους]] και για όλες τις εποχές. Όλα τα άλλα δεν μπορεί να περιλαμβάνουν παρά μόνο το όχημα της θρησκείας, το οποίο είναι τυχαίο και διαφορετικό ανάλογα με τις διαφορές εποχών και τόπων.<ref name="Για την αιώνια ειρήνη"/>{{#tag:ref|Και ο Γιαμαμότο Τσουνετόμο, στο ''[[Χαγκακούρε]]'', δίδαξε: «Είναι κακό να μοιράζεσαι ανάμεσα σε δύο πράγματα. Ο [[σαμουράι]] οφείλει να προσηλωθεί στο [[μπουσίντο]] και να μην επιζητεί οτιδήποτε άλλο. Ο χαρακτήρας «ντο» που σημαίνει τον δρόμο –το μονοπάτι που πρέπει να πορεύεται κανείς– διαβάζεται το ίδιο σε όλες τις περιπτώσεις. Ωστόσο, αν μελετήσεις τη διδασκαλία του [[Κομφούκιος|Κομφούκιου]] και του [[Βούδας|Βούδα]], το να θεωρήσεις ότι είναι κάτι διαφορετικό από το μπουσίντο σημαίνει ότι έχεις χάσει το νόημα – τον Ορθό Δρόμο. Εφόσον το καταλάβεις αυτό, θα μπορείς να αναγνωρίζεις τους διάφορους δρόμους που υπάρχουν και να προσεγγίζεις ολοένα και περισσότερο τον Ορθό Δρόμο.»<ref name="Χαγκακούρε: Η τέχνη του σαμουράι">Γιαμαμότο Τσουνετόμο. ''Χαγκακούρε: Η τέχνη του σαμουράι.'' Μετάφραση Ελένη Γκαγκάτσιου. Παπασωτηρίου. Αθήνα. 2009.</ref>|group="σημ."}} == Είπαν για τον Καντ == * Ό,τι υπήρξε ο [[Σωκράτης|Αθηναίος σοφός]] για την αρχαία φιλοσοφική [[σκέψη]] –λέγουν– αυτό είναι και ο Kant για τη νεώτερη: ένα μοναδικό στο ύψος του ορόσημο. Και χωρίζουν την αρχαία φιλοσοφία σε τρία κεφάλαια: προσωκρατική, σωκρατική, μετασωκρατική· τη νέα σε άλλα τρία: προκαντιανή, καντιανή, μετακαντιανή. Ε. Π. Παπανούτσος<ref>Καντ, Ιμμάνουελ (1971). ''Δοκίμια''. εισαγωγή - μετάφραση - σχόλια: Ε. Π. Παπανούτσος. Αθήνα: Δωδώνη. ISBN 978-960-248-119-6.</ref> * Παρά το περιορισμένο της μέγεθος η πραγματεία ''Για την αιώνια ειρήνη'' αφήνει ακόμη και τον απληροφόρητο αναγνώστη να μαντέψει την απεραντοσύνη της σκέψης του. Λευτέρης Αναγνώστου<ref name="Για την αιώνια ειρήνη"/> == Σημειώσεις == <references group="σημ." /> == Παραπομπές == {{βικιπαίδεια}} <references /> {{DEFAULTSORT:Καντ Ιμμανουελ}} [[Κατηγορία:Γερμανοί]] [[Κατηγορία:Φιλόσοφοι]] [[Κατηγορία:Συγγραφείς]] j5wly9f413tyw55009jhaslqecrmp7r 0 6761 38394 38373 2026-05-26T15:59:52Z Dionysus 2208 38394 wikitext text/x-wiki [[:w:Ο Πούσκιν (Ομιλία του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι)|O Πούσκιν]] ήταν μια ομιλία που εκφωνήθηκε από τον Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι προς τιμή του Ρώσου ποιητή Αλεξάντερ Πούσκιν στις 8/20 Ιουνίου 1880 στα αποκαλυπτήρια του Μνημείου Πούσκιν στη Μόσχα. Η εμπνευσμένη αυτή ομιλία, που συντάραξε το ακροατήριο και συγκλονίζει μέχρι σήμερα το αναγνωστικό κοινό, αποτελεί και την πνευματική διαθήκη του μεγάλου κλασικού συγγραφέα. == Αποσπάσματα == Μερικά αποσπάσματα από την ομιλία.<ref name="Για τον Πούσκιν">Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. ''Για τον Πούσκιν.'' Μετάφραση Πάνος Σταθόγιαννης. Εκδόσεις Ροές. Αθήνα. 2013.</ref> * Κι αυτό γιατί ο Ρώσος πλάνητας έχει ανάγκη την παγκόσμια ευτυχία για να γαληνέψει – τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. (σελ. 43) * Όχι, αυτό το μεγαλοφυές ποίημα δεν είναι μίμηση! Εδώ πλέον υποδεικνύεται η ρώσικη λύση στο πρόβλημα, στο «καταραμένο ερώτημα», η λύση της λαϊκής πίστης και αλήθειας: «Ταπεινώσου, υπερόπτη κι αλαζόνα, πρώτα απ' όλα γκρέμισε την ίδια σου την υπερηφάνεια. Ταπεινώσου, φυγόπονε, και πρώτα απ' όλα δούλεψε στο πατρικό σου χωράφι». Αυτό λέει η αλήθεια κι η λογική του λαού. «Η αλήθεια δεν βρίσκεται έξω από σένα αλλά μέσα σου· ανακάλυψε τον εαυτό σου, υποτάξου στον εαυτό σου, κυριάρχησε επί του εαυτού σου και θα δεις την αλήθεια. Αυτή δεν βρίσκεται στα αντικείμενα, δεν είναι έξω από σένα, πέρα από τις δέκα θάλασσες, αλλά, πάνω απ' όλα, στη δουλειά που ο ίδιος θα κάνεις με τον εαυτό σου. Όταν νικήσεις τον εαυτό σου και ταπεινωθείς, τότε θα γίνεις πιο ελεύθερος απ' όσο μπορείς να φανταστείς, και θα ασχοληθείς με τα σπουδαία, και θα κάνεις και τους άλλους ελεύθερους, και θα βρεις την ευτυχία, επειδή η ζωή σου θα γεμίσει και θα κατανοήσεις τον λαό σου και την αλήθεια του. Ούτε κοντά στους Τσιγγάνους ούτε κάπου αλλού θα ανακαλύψεις την παγκόσμια αρμονία, αν εσύ ο ίδιος δεν είσαι άξιος γι' αυτή, αν είσαι κακός και αλαζόνας και θέλεις η ζωή να σου δίνεται δωρεάν, χωρίς καν να σου περνάει από το μυαλό ότι γι' αυτή πρέπει να πληρώσεις». (σελ. 48 - 49) == Παραπομπές == <references /> == Εξωτερικοί σύνδεσμοι == {{βικιπαίδεια}} {{DEFAULTSORT:Ο Πουσκιν (Ομιλια του Φιοντορ Ντοστογιεφσκι)}} [[Κατηγορία:Βιβλία φιλοσοφίας]] [[Κατηγορία:Ρωσία]] cej44ql3ezzxo2q6titlulinfd5yifv