Σελίδα:Ιστορία των εθνικών δανείων (1904).pdf/25

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="el">
  <siteinfo>
    <sitename>Βικιθήκη</sitename>
    <dbname>elwikisource</dbname>
    <base>https://el.wikisource.org/wiki/%CE%9A%CF%8D%CF%81%CE%B9%CE%B1_%CE%A3%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B4%CE%B1</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Μέσο</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ειδικό</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Συζήτηση</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Χρήστης</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Συζήτηση χρήστη</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Βικιθήκη</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Συζήτηση Βικιθήκη</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Αρχείο</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Συζήτηση αρχείου</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Συζήτηση MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Πρότυπο</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Συζήτηση προτύπου</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Βοήθεια</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Συζήτηση βοήθειας</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Κατηγορία</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Συζήτηση κατηγορίας</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Σελίδα</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Συζήτηση σελίδας</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Μεταγραφή</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Συζήτηση μεταγραφής</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">Συγγραφέας</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">Συζήτηση συγγραφέα</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">Πύλη</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">Συζήτηση πύλης</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Σελίδα:Ιστορία των εθνικών δανείων (1904).pdf/25</title>
    <ns>100</ns>
    <id>53052</id>
    <revision>
      <id>167852</id>
      <parentid>167808</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>167852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4939" sha1="f2uuk7ijrwve4gdwbnrchdg3ug4lm40" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|{{0}}|Ἔκδοσις καὶ Χρῆσις αʹ δανείου|3}}&lt;/noinclude&gt;ὁποίῳ τὰ πολύτομα συγγράμματα περὶ τῆς στρατιωτικῆς, πολιτικῆς καὶ διπλωματικῆς ἱστορίας τῆς ἐπαναστάσεως δὲν ἀντισταθμίζονται οὐδὲ κἂν ὑφ’ ἑνὸς κεφαλαίου ἐξετάζοντος τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ ἄποψιν.
{{nop}}
&lt;ref follow=p23&gt;ἔγγραφον καὶ διατὶ κατεχώρισαν αὐτὸ εἰς ταύτην τὴν θέσιν καὶ οὐχὶ εἰς ἐκείνην.
{{vgap|0em}}
Πολὺ μεθοδικωτέρα εἶναι ἡ πρὸς ἀντίκρουσιν τοῦ Ὀρλάνδου καὶ Λουριώτη δημοσιευθεῖσα ὑπὸ τοῦ Σπανιολάκη μελέτη (''Παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς Ἀπολογίας Ι. Ὀρλάνδου καὶ Α. Λουριώτη, Ἀθῆναι 1840''), ἥτις, καίπερ βραχεῖα (84 σελ.), περιλαμβάνει, ἰδίως ἐν τοῖς παραρτήμασι, πολυτίμους πληροφορίας μὴ παρεχομένας ὑπὸ τῆς ''Ἀπολογίας''.
{{vgap|0em}}
Καὶ ταῦτα μὲν καθ’ ὅσον ἀφορᾶ εἰς τὰ ἑλληνικὰ δημοσιεύματα. Ἀλλ’ ἡ αἰσχρὰ διασπάθησις τῶν χρημάτων τοῦ δʹ δανείου ἐγέννησεν ἀφ’ ἑτέρου καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ φιλελλήνων, οἵτινες ἐπιληφθέντες ἀνακρίσεων ἀνεκάλυψαν ὅτι ἡ σπατάλη τῶν ἱερῶν ἐκείνων χρημάτων ὠφείλετο ἰδίως εἰς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου συμπατριώτας αὐτῶν. Ἡ ἀγανάκτησις τότε τοῦ κοινοῦ ἐκορυφώθη καί τινες ἀγγλικαὶ ἐφημερίδες, ἰδίως ὁ ''Χρόνος'', ἤρξαντο λεπτομερεστέρας ἀνακρίσεως, ἥτις ἀπεκάλυψε νέα σκάνδαλα καὶ ἔφερεν εἰς φῶς πράγματα, ἅτινα ἄνευ αὐτῆς θὰ ἠγνοοῦντο διὰ παντός. Πολλὰ τῶν ἐκ τῆς ἀφορμῆς ἐκείνης ἐν Λονδίνῳ γραφέντων εἶχον μεταφρασθῇ Ἑλληνιστὶ καὶ καταχωρισθῇ ἐν τῇ ''Ἀπολογίᾳ'', προϊόντος ὅμως τοῦ χρόνου τὰ σκάνδαλα τοῦ 1825 καὶ 1826 ἐλησμονήθησαν, ἐπεκράτησε δ’ ἐν Εὐρώπη πεποίθησις περὶ τῆς κακῆς πίστεως τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, ἥτις κατασπαταλήσασα δῆθεν τὰ δάνεια δὲν ἀνεγνώριζε κἂν αὐτά. Πρὸς διαφώτισιν τοῦ κοινοῦ καὶ συνεπῶς πρὸς ἐπίτευξιν δικαιοτέρου συμβιβασμοῦ, ὁ κ. Γεννάδιος ἐδημοσίευσε τὰ κυριώτερα τῶν ἄρθρων ἐκείνων ὑπὸ τὸν τίτλον: The Greek Loans of 1824–1825 — How they were handled and what the world thought of (London. P. S. King. 1878). Ὁ δὲ ἀναγνώστης θέλει εὕρῃ ἐν τῷ παρόντι ἔργῳ ὅσον ἔνεστιν ἀρτιώτερον κατάλογον τῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δημοσιευθέντων ἐν τῷ Ἀγγλικῷ τύπῳ ἄρθρων, ὡς καὶ πολλὰς περικοπὰς αὐτῶν.
{{vgap|0em}}
Προσθετέον τέλος ὅτι μέρος τῶν χρημάτων τοῦ β' δανείου ἐδαπανήθη εἰς κατασκευὴν φρεγατῶν ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις. Ἡ παραγγελία δ’ αὕτη τῶν φρεγατῶν προεκάλεσε πρῶτον μὲν τὴν εἰς Ἀμερικὴν ἀποστολὴν τοῦ Κοντοσταύλου, συνοδευθεῖσαν ὑπὸ παντοίων δικῶν καὶ διαβολῶν, ὡς συνέπειαν δὲ τῆς ἀποστολῆς ταύτης παντοῖα ἐν Ἀμερικῇ καὶ Ἑλλάδι δημοσιεύματα. Τῶν δημοσιευμάτων τούτων, διὰ τῶν ὁποίων μανθάνουσι καὶ οἱ μεταγενέστεροι τὰ ἐν Ἀμερικῇ τότε συμβάντα, δίδεται ἐν τῷ οἰκείῳ κεφαλαίῳ ἐκτενὴς κατάλογος (βλ. Κεφ. Βʹ παρ. βʹ, ΙΙΙ).&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{rule|width=6em|align=left}}&lt;references /&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f2uuk7ijrwve4gdwbnrchdg3ug4lm40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Επιστημονική πρόταση για την ταύτιση του μνημείου στο λόφο του Αγοραίου Κολωνού</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53065</id>
    <revision>
      <id>167836</id>
      <parentid>167835</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18227" sha1="6j4oepkvc06b6j8vzn6tg9bf2ocyi24" xml:space="preserve">Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση                 της ταύτισης του μνημείου                                                  στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού
Συντάκτης : Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
Σκοπός της πρότασης
Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον. 
 Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον. 
Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.
 Η  ταύτιση  του  μνημείου   με  το Ιερόν  του  Θησέως,  δεν  αποτελεί  νέα  επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και την μεταφορά των οστών του ήρωα από την Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα , υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.
Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.
 Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, Hesperia 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.
  
1.	Η μαρτυρία του Παυσανία
   Ο Παυσανίας συνδέει ρητά το ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριxθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γής. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ.1787).
 Σύμφωνα με την μαρτυρία του Παυσανία ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους, ήταν η συνήθης  πρακτική ναοδομής, Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.
    Χωρίο 1.14.6 : ”υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου’ παρ’ αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.’’ Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει: «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.»  
 Συνεχίζοντας την περιήγηση του o Παυσανίας μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά1.15.2 – 1.15.3)), το χάλκινο άγαλμα του αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στο νυν χώρο της αρχαίας αγοράς. Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ’ οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για  μεταλλουργικές δραστηριότητες  . Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, “Θησέως εστίν ιερόν’’.   
 Αναφορά ταυτόσημη με την μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο Βίο Θησέως, 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο.  “κείτε μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον”.  Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο. 


[Αρχείο:Skarifima_1.jpg&quot;μικρογραφία]&quot;C:\Users\alexs\Pictures\Εικόνα1.jpg&quot;&quot;


 Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται&quot;C:\Users\alexs\Pictures\Εικόνα1.jpg&quot; διαφορετικά ως προς την μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.
Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς – Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από την μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.
 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος
   
Το Θησείον τοποθετείτε χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ’ αυτής. Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε το ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο. 
 Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωοφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν στις 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή. Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ’, σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964). 
 Περιγραφή Παυσανία 1.17.2: - προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν’ γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη’ Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.
 Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με το ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή. 
 Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένα με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή το μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμηση είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία. 

 Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870.  Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά από συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν. Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής  (1931-σήμ.) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή. Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, “Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora” Hesperia 46 (1977) 340-37
 
 Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος. Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης. 
  Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη δημοσιευμένης  στην Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280 «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971-1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας.
  

 Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια. Στη λαϊκή σκέψη όμως παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της  ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεων του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκάφτηκες μελέτες για την χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί “Θησείον”. 
 Είναι γι αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της
 Μεταξύ 5ου και7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης Δυτικής εισόδου. 
 Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598). 
Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετο της θεάς που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θέα, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον». 


Βιβλιογραφικός πυρήνας
Pausanias, Description of Greece, I.14.6 - I.17.6.
Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280
 Επ. Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.
Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598
Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ’, σ. 1462
M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, Hesperia 93.2 (2024), 191–250.
C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, Hesperia 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>6j4oepkvc06b6j8vzn6tg9bf2ocyi24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167837</id>
      <parentid>167836</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18472" sha1="2sh4k91ic3yxq8j8iwn14n0dshacr92" xml:space="preserve">Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση                 της ταύτισης του μνημείου                                                  στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού
Συντάκτης : Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
Σκοπός της πρότασης
Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον. 
 Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον. 
Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.
 Η  ταύτιση  του  μνημείου   με  το Ιερόν  του  Θησέως,  δεν  αποτελεί  νέα  επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και την μεταφορά των οστών του ήρωα από την Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα , υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.
Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.
 Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, Hesperia 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.
  
1.	Η μαρτυρία του Παυσανία
   Ο Παυσανίας συνδέει ρητά το ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριxθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γής. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ.1787).
 Σύμφωνα με την μαρτυρία του Παυσανία ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους, ήταν η συνήθης  πρακτική ναοδομής, Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.
    Χωρίο 1.14.6 : ”υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου’ παρ’ αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.’’ Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει: «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.»  
 Συνεχίζοντας την περιήγηση του o Παυσανίας μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά1.15.2 – 1.15.3)), το χάλκινο άγαλμα του αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στο νυν χώρο της αρχαίας αγοράς. Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ’ οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για  μεταλλουργικές δραστηριότητες  . Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, “Θησέως εστίν ιερόν’’.   
 Αναφορά ταυτόσημη με την μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο Βίο Θησέως, 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο.  “κείτε μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον”.  Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο. 


[[Αρχείο:Eikonaa_Ploutarchos.jpg/μικρογραφία/κέντρο/400px/Eik;ona 1:Σκαρίφημα για τον Πλούταρχο]]


 Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται&quot;C:\Users\alexs\Pictures\Εικόνα1.jpg&quot; διαφορετικά ως προς την μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.
Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς – Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από την μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.
 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος
   
Το Θησείον τοποθετείτε χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ’ αυτής. Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε το ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο. 
 Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωοφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν στις 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή. Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ’, σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964). 
 Περιγραφή Παυσανία 1.17.2: - προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν’ γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη’ Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.
 Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με το ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή. 
 Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένα με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή το μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμηση είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία. 

 Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870.  Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά από συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν. Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής  (1931-σήμ.) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή. Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, “Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora” Hesperia 46 (1977) 340-37


[[Αρχείο:Eikona_Texniki_2.jpg/μικρογραφία/κέντρο/400px/Εικόνα 2: Δεύτερο σκαρίφημα της επιστημονικής πρότασης]]


 Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος. Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης. 
  Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη δημοσιευμένης  στην Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280 «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971-1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας.
  

 Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια. Στη λαϊκή σκέψη όμως παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της  ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεων του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκάφτηκες μελέτες για την χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί “Θησείον”. 
 Είναι γι αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της
 Μεταξύ 5ου και7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης Δυτικής εισόδου. 
 Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598). 
Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετο της θεάς που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θέα, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον». 


Βιβλιογραφικός πυρήνας
Pausanias, Description of Greece, I.14.6 - I.17.6.
Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280
 Επ. Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.
Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598
Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ’, σ. 1462
M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, Hesperia 93.2 (2024), 191–250.
C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, Hesperia 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>2sh4k91ic3yxq8j8iwn14n0dshacr92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167838</id>
      <parentid>167837</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18446" sha1="8ldq9n0zxwdpoexc878mn09tdhj0j59" xml:space="preserve">Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση                 της ταύτισης του μνημείου                                                  στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού
Συντάκτης : Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
Σκοπός της πρότασης
Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον. 
 Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον. 
Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.
 Η  ταύτιση  του  μνημείου   με  το Ιερόν  του  Θησέως,  δεν  αποτελεί  νέα  επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και την μεταφορά των οστών του ήρωα από την Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα , υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.
Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.
 Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, Hesperia 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.
  
1.	Η μαρτυρία του Παυσανία
   Ο Παυσανίας συνδέει ρητά το ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριxθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γής. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ.1787).
 Σύμφωνα με την μαρτυρία του Παυσανία ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους, ήταν η συνήθης  πρακτική ναοδομής, Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.
    Χωρίο 1.14.6 : ”υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου’ παρ’ αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.’’ Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει: «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.»  
 Συνεχίζοντας την περιήγηση του o Παυσανίας μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά1.15.2 – 1.15.3)), το χάλκινο άγαλμα του αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στο νυν χώρο της αρχαίας αγοράς. Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ’ οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για  μεταλλουργικές δραστηριότητες  . Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, “Θησέως εστίν ιερόν’’.   
 Αναφορά ταυτόσημη με την μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο Βίο Θησέως, 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο.  “κείτε μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον”.  Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο. 


[[Αρχείο:Eikona_stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg 1:Σκαρίφημα για τον Πλούταρχο]]


 Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται&quot;C:\Users\alexs\Pictures\Εικόνα1.jpg&quot; διαφορετικά ως προς την μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.
Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς – Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από την μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.
 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος
   
Το Θησείον τοποθετείτε χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ’ αυτής. Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε το ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο. 
 Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωοφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν στις 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή. Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ’, σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964). 
 Περιγραφή Παυσανία 1.17.2: - προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν’ γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη’ Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.
 Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με το ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή. 
 Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένα με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή το μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμηση είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία. 

 Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870.  Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά από συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν. Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής  (1931-σήμ.) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή. Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, “Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora” Hesperia 46 (1977) 340-37


[[Αρχείο:Eikona_Texniki_2.jpg/μικρογραφία/κέντρο/400px/Εικόνα 2: Δεύτερο σκαρίφημα της επιστημονικής πρότασης]]


 Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος. Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης. 
  Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη δημοσιευμένης  στην Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280 «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971-1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας.
  

 Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια. Στη λαϊκή σκέψη όμως παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της  ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεων του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκάφτηκες μελέτες για την χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί “Θησείον”. 
 Είναι γι αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της
 Μεταξύ 5ου και7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης Δυτικής εισόδου. 
 Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598). 
Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετο της θεάς που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θέα, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον». 


Βιβλιογραφικός πυρήνας
Pausanias, Description of Greece, I.14.6 - I.17.6.
Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280
 Επ. Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.
Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598
Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ’, σ. 1462
M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, Hesperia 93.2 (2024), 191–250.
C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, Hesperia 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>8ldq9n0zxwdpoexc878mn09tdhj0j59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167839</id>
      <parentid>167838</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18556" sha1="1y4wz58yenn7vrqvls0ncfgukqaijm1" xml:space="preserve">Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση                 της ταύτισης του μνημείου                                                  στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού
Συντάκτης : Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
Σκοπός της πρότασης
Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον. 
 Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον. 
Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.
 Η  ταύτιση  του  μνημείου   με  το Ιερόν  του  Θησέως,  δεν  αποτελεί  νέα  επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και την μεταφορά των οστών του ήρωα από την Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα , υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.
Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.
 Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, Hesperia 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.
  
1.	Η μαρτυρία του Παυσανία
   Ο Παυσανίας συνδέει ρητά το ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριxθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γής. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ.1787).
 Σύμφωνα με την μαρτυρία του Παυσανία ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους, ήταν η συνήθης  πρακτική ναοδομής, Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.
    Χωρίο 1.14.6 : ”υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου’ παρ’ αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.’’ Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει: «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.»  
 Συνεχίζοντας την περιήγηση του o Παυσανίας μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά1.15.2 – 1.15.3)), το χάλκινο άγαλμα του αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στο νυν χώρο της αρχαίας αγοράς. Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ’ οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για  μεταλλουργικές δραστηριότητες  . Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, “Θησέως εστίν ιερόν’’.   
 Αναφορά ταυτόσημη με την μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο Βίο Θησέως, 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο.  “κείτε μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον”.  Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο. 


[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|μικρογραφία|δεξιά|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]


 Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται&quot;C:\Users\alexs\Pictures\Εικόνα1.jpg&quot; διαφορετικά ως προς την μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.
Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς – Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από την μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.
 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος
   
Το Θησείον τοποθετείτε χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ’ αυτής. Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε το ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο. 
 Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωοφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν στις 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή. Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ’, σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964). 
 Περιγραφή Παυσανία 1.17.2: - προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν’ γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη’ Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.
 Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με το ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή. 
 Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένα με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή το μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμηση είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία. 

 Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870.  Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά από συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν. Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής  (1931-σήμ.) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή. Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, “Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora” Hesperia 46 (1977) 340-37


[[Αρχείο:Eikona_Texniki_2.jpg/μικρογραφία/κέντρο/400px/Εικόνα 2: Δεύτερο σκαρίφημα της επιστημονικής πρότασης]]


 Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος. Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης. 
  Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη δημοσιευμένης  στην Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280 «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971-1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας.
  

 Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια. Στη λαϊκή σκέψη όμως παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της  ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεων του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκάφτηκες μελέτες για την χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί “Θησείον”. 
 Είναι γι αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της
 Μεταξύ 5ου και7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης Δυτικής εισόδου. 
 Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598). 
Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετο της θεάς που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θέα, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον». 


Βιβλιογραφικός πυρήνας
Pausanias, Description of Greece, I.14.6 - I.17.6.
Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280
 Επ. Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.
Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598
Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ’, σ. 1462
M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, Hesperia 93.2 (2024), 191–250.
C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, Hesperia 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>1y4wz58yenn7vrqvls0ncfgukqaijm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167840</id>
      <parentid>167839</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18526" sha1="eu1p9zomm0o8n6a9ocsbim6yjq02jtb" xml:space="preserve">Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση                 της ταύτισης του μνημείου                                                  στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού
Συντάκτης : Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
Σκοπός της πρότασης
Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον. 
 Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον. 
Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.
 Η  ταύτιση  του  μνημείου   με  το Ιερόν  του  Θησέως,  δεν  αποτελεί  νέα  επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και την μεταφορά των οστών του ήρωα από την Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα , υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.
Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.
 Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, Hesperia 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.
  
1.	Η μαρτυρία του Παυσανία
   Ο Παυσανίας συνδέει ρητά το ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριxθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γής. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ.1787).
 Σύμφωνα με την μαρτυρία του Παυσανία ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους, ήταν η συνήθης  πρακτική ναοδομής, Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.
    Χωρίο 1.14.6 : ”υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου’ παρ’ αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.’’ Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει: «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.»  
 Συνεχίζοντας την περιήγηση του o Παυσανίας μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά1.15.2 – 1.15.3)), το χάλκινο άγαλμα του αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στο νυν χώρο της αρχαίας αγοράς. Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ’ οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για  μεταλλουργικές δραστηριότητες  . Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, “Θησέως εστίν ιερόν’’.   
 Αναφορά ταυτόσημη με την μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο Βίο Θησέως, 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο.  “κείτε μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον”.  Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο. 


[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|μικρογραφία|δεξιά|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]


 Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται&quot;C:\Users\alexs\Pictures\Εικόνα1.jpg&quot; διαφορετικά ως προς την μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.
Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς – Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από την μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.
 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος
   
Το Θησείον τοποθετείτε χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ’ αυτής. Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε το ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο. 
 Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωοφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν στις 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή. Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ’, σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964). 
 Περιγραφή Παυσανία 1.17.2: - προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν’ γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη’ Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.
 Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με το ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή. 
 Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένα με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή το μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμηση είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία. 

 Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870.  Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά από συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν. Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής  (1931-σήμ.) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή. Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, “Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora” Hesperia 46 (1977) 340-37


[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|μικρογραφία|δεξιά|Εικόνα από την αναφορά του Mattusch]]


 Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος. Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης. 
  Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη δημοσιευμένης  στην Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280 «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971-1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας.
  

 Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια. Στη λαϊκή σκέψη όμως παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της  ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεων του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκάφτηκες μελέτες για την χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί “Θησείον”. 
 Είναι γι αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της
 Μεταξύ 5ου και7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης Δυτικής εισόδου. 
 Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598). 
Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετο της θεάς που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θέα, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον». 


Βιβλιογραφικός πυρήνας
Pausanias, Description of Greece, I.14.6 - I.17.6.
Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280
 Επ. Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.
Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598
Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ’, σ. 1462
M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, Hesperia 93.2 (2024), 191–250.
C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, Hesperia 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>eu1p9zomm0o8n6a9ocsbim6yjq02jtb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167841</id>
      <parentid>167840</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18520" sha1="qvfv7gb4hh5r99cqiz3msjia717u076" xml:space="preserve">Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση                 της ταύτισης του μνημείου                                                  στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού
Συντάκτης : Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
Σκοπός της πρότασης
Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον. 
 Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον. 
Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.
 Η  ταύτιση  του  μνημείου   με  το Ιερόν  του  Θησέως,  δεν  αποτελεί  νέα  επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και την μεταφορά των οστών του ήρωα από την Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα , υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.
Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.
 Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, Hesperia 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.
  
1.	Η μαρτυρία του Παυσανία
   Ο Παυσανίας συνδέει ρητά το ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριxθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γής. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ.1787).
 Σύμφωνα με την μαρτυρία του Παυσανία ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους, ήταν η συνήθης  πρακτική ναοδομής, Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.
    Χωρίο 1.14.6 : ”υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου’ παρ’ αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.’’ Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει: «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.»  
 Συνεχίζοντας την περιήγηση του o Παυσανίας μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά1.15.2 – 1.15.3)), το χάλκινο άγαλμα του αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στο νυν χώρο της αρχαίας αγοράς. Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ’ οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για  μεταλλουργικές δραστηριότητες  . Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, “Θησέως εστίν ιερόν’’.   
 Αναφορά ταυτόσημη με την μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο Βίο Θησέως, 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο.  “κείτε μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον”.  Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο. 


[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|μικρογραφία|δεξιά|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]


 Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται&quot;C:\Users\alexs\Pictures\Εικόνα1.jpg&quot; διαφορετικά ως προς την μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.
Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς – Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από την μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.
 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος
   
Το Θησείον τοποθετείτε χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ’ αυτής. Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε το ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο. 
 Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωοφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν στις 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή. Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ’, σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964). 
 Περιγραφή Παυσανία 1.17.2: - προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν’ γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη’ Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.
 Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με το ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή. 
 Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένα με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή το μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμηση είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία. 

 Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870.  Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά από συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν. Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής  (1931-σήμ.) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή. Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, “Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora” Hesperia 46 (1977) 340-37


[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|μικρογραφία|δεξιά|Εικόνα από την αναφορά του Mattusch]]


 Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος. Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης. 
  Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη δημοσιευμένης  στην Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280 «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971-1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας.
  

 Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια. Στη λαϊκή σκέψη όμως παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της  ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεων του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκάφτηκες μελέτες για την χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί “Θησείον”. 
 Είναι γι αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της
 Μεταξύ 5ου και7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης Δυτικής εισόδου. 
 Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598). 
Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετο της θεάς που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θέα, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον». 


Βιβλιογραφικός πυρήνας
Pausanias, Description of Greece, I.14.6 - I.17.6.
Αρχαιολογική Εφημερίδα, τ. 151 (2012) σ. 201-280
 Επ. Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.
Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598
Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ’, σ. 1462
M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, Hesperia 93.2 (2024), 191–250.
C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, Hesperia 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>qvfv7gb4hh5r99cqiz3msjia717u076</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167842</id>
      <parentid>167841</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18534" sha1="onbwsqgrj6l0pfwzzlo9x3e1fg1aua9" xml:space="preserve">= Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση της ταύτισης του μνημείου στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού =

'''Συντάκτης:''' Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)

== Σκοπός της πρότασης ==

Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» &lt;/blockquote&gt;
Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.

[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|μικρογραφία|δεξιά|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|μικρογραφία|δεξιά|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>onbwsqgrj6l0pfwzzlo9x3e1fg1aua9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167843</id>
      <parentid>167842</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18626" sha1="b0z6sufultv8mv1e6iehmh9az2ablml" xml:space="preserve">=                          Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση της ταύτισης του μνημείου
                                              στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού =

                                       Συντάκτης: Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)

      Σκοπός της πρότασης ==

  Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου                  στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» &lt;/blockquote&gt;
Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.

[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|800px|δεξιά|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|800px|δεξιά|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>b0z6sufultv8mv1e6iehmh9az2ablml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167844</id>
      <parentid>167843</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18573" sha1="sajbkcf9y2dw7trvxcwrti043at5a8q" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
'''Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση της ταύτισης του μνημείου στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού'''
&lt;br&gt;
'''Συντάκτης:''' Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
&lt;/div&gt;


      Σκοπός της πρότασης ==

  Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου                  στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» &lt;/blockquote&gt;
Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.

[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|800px|κέντρο|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|800px|κέντρο|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>sajbkcf9y2dw7trvxcwrti043at5a8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167845</id>
      <parentid>167844</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18577" sha1="hbvbj5wizji9udkkazwxuypxmz25lwq" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
'''Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση της ταύτισης του μνημείου'''&lt;br&gt;
'''στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού'''&lt;br&gt;
'''Συντάκτης:''' Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
&lt;/div&gt;


== Σκοπός της πρότασης ==

Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου                  στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» &lt;/blockquote&gt;
Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.

[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|800px|κέντρο|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|800px|κέντρο|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>hbvbj5wizji9udkkazwxuypxmz25lwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167846</id>
      <parentid>167845</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18581" sha1="97esxafmc2qot6wif4uy7cm4w3bn98i" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
'''Επιστημονική πρόταση για την επανεξέταση της ταύτισης του μνημείου'''&lt;br&gt;
'''στον λόφο του Αγοραίου Κολωνού'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;
'''Συντάκτης:''' Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
&lt;/div&gt;


== Σκοπός της πρότασης ==

Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου                  στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» &lt;/blockquote&gt;
Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.

[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|800px|κέντρο|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|800px|κέντρο|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>97esxafmc2qot6wif4uy7cm4w3bn98i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167847</id>
      <parentid>167846</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18380" sha1="5sg5evntw51gdkg0psl7poopab8ph4v" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;br&gt;
'''Συντάκτης:''' Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
&lt;/div&gt;


== Σκοπός της πρότασης ==

Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου                  στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» &lt;/blockquote&gt;
Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.

[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|800px|κέντρο|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|800px|κέντρο|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>5sg5evntw51gdkg0psl7poopab8ph4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167848</id>
      <parentid>167847</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18380" sha1="kwj93oflyhm39nfk8m2ovi4g8s8mkz6" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;br&gt;
'''Συντάκτης:''' Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
&lt;/div&gt;


== Σκοπός της πρότασης ==

Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου                  στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.&lt;/blockquote&gt;


[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|800px|κέντρο|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|800px|κέντρο|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>kwj93oflyhm39nfk8m2ovi4g8s8mkz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167849</id>
      <parentid>167848</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18381" sha1="9cvykp4faoexxp5ff1q12ejlwphw9rf" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;br&gt;
'''Συντάκτης:''' Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
&lt;/div&gt;


== Σκοπός της πρότασης ==

Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου                  στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.&lt;/blockquote&gt;


[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|1000px|κέντρο|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|800px|κέντρο|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>9cvykp4faoexxp5ff1q12ejlwphw9rf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167850</id>
      <parentid>167849</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντρίκο</username>
        <id>23023</id>
      </contributor>
      <origin>167850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18382" sha1="bagy71ygh1g72xv0h5ipvr3fqdhq8ho" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;br&gt;
'''Συντάκτης:''' Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
&lt;/div&gt;


== Σκοπός της πρότασης ==

Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου                  στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.&lt;/blockquote&gt;


[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|1000px|κέντρο|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Eikona 3katoapotinanarforatisMattusch.jpg|1000px|κέντρο|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>bagy71ygh1g72xv0h5ipvr3fqdhq8ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Συζήτηση χρήστη:Αντρίκο</title>
    <ns>3</ns>
    <id>53066</id>
    <revision>
      <id>167851</id>
      <timestamp>2026-09-24T18:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>Νέα σελίδα: [[χρήστης:Αντρίκο|Αντρίκο]], καλώς ήλθατε στη Βικιθήκη.&lt;br&gt; Σκοπός της Βικιθήκης είναι είναι η ανάρτηση πρωτογενών κειμένων, δηλαδή έργων που έχουν εκδωθεί ή δημοσιευτεί πρώτα κάπου αλλού, ιστορικών κειμένων καθώς και μεταφράσεις τους στα ελληνικά. Προϋπόθεση ε...</comment>
      <origin>167851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1154" sha1="p7nqu5ao39jdql5j3dy94b5mfjfdfz3" xml:space="preserve">[[χρήστης:Αντρίκο|Αντρίκο]], καλώς ήλθατε στη Βικιθήκη.&lt;br&gt;
Σκοπός της Βικιθήκης είναι είναι η ανάρτηση πρωτογενών κειμένων, δηλαδή έργων που έχουν εκδωθεί ή δημοσιευτεί πρώτα κάπου αλλού, ιστορικών κειμένων καθώς και μεταφράσεις τους στα ελληνικά. Προϋπόθεση είναι να είναι ελεύθερα πνευματικών δικαιωμάτων. Η εργασία που αναρτάτε δεν καλύπτει αυτά τα κριτήρια, για το λόγο αυτό θα την επισημάνω προς διαγραφή.

Νομίζω ότι καταλληλλοτερος χώρος στα Βικιεγχειρήματα για την εργασία σας είναι ο Βικιεπιστήμιο, [[wikiversity:el:Κύρια_Σελίδα|'''εδώ''']].&lt;br&gt;[[Χρήστης:Αντιγόνη|Αντιγόνη]] ([[Συζήτηση χρήστη:Αντιγόνη|συζήτηση]]) 18:21, 24 Σεπτεμβρίου 2026 (UTC)</text>
      <sha1>p7nqu5ao39jdql5j3dy94b5mfjfdfz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Ιστορία των εθνικών δανείων (1904).pdf/38</title>
    <ns>100</ns>
    <id>53067</id>
    <revision>
      <id>167853</id>
      <timestamp>2026-09-24T23:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Δεν έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */ Νέα σελίδα: σοῦντος τοῦ 1823, καὶ ἣν περιεγράψαμεν ἀλλαχοῦ διὰ μακρῶν &lt;ref&gt;Βλ. τὴν ἡμετέραν ''Ἱστορίαν τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας'' τόμ. δʹ σελ. 5–16.&lt;/ref&gt;, ἰδιάζον χαρακτηριστικὸν ἔχει τὴν ἀκράτητον ῥοπὴν πρὸς δάνεια ξένων κρατῶν &lt;ref&gt;Ἰδοὺ τὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην ἐκ...</comment>
      <origin>167853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="algyyno5945i7xhibms9scu5n3q9c4i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|10|Ἔκδοσις καὶ Χρῆσις αʹ δανείου|{{0}}{{0}}}}&lt;/noinclude&gt;σοῦντος τοῦ 1823, καὶ ἣν περιεγράψαμεν ἀλλαχοῦ διὰ μακρῶν &lt;ref&gt;Βλ. τὴν ἡμετέραν ''Ἱστορίαν τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας'' τόμ. δʹ σελ. 5–16.&lt;/ref&gt;, ἰδιάζον χαρακτηριστικὸν ἔχει τὴν ἀκράτητον ῥοπὴν πρὸς δάνεια ξένων κρατῶν &lt;ref&gt;Ἰδοὺ τὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην ἐκδοθέντα ἐν Λονδίνῳ δάνεια μετὰ τῆς τιμῆς τῆς ἐκδόσεως αὐτῶν (βλ. αὐτόθι σελ. 8, σημείωσις).

{|style=&quot;margin-left:auto; margin-right:auto; border:none; line-height:120%&quot;
| colspan=2 | || colspan=2| {{smaller|Δανεισθέντα κεφάλαια}}{{0}} || colspan=2| {{smaller|Τιμὴ ἐκδόσεως}}
|-
| Ἔτος 1822{{0}}||width=150px| Χιλὴ || 1,000,000 || Λ. Σ.{{0}} || 70 || %
|-
| || Κολομβία || 2,000,000 || || 84 || »
|-
| || Δανία || 2,000,000 || || 77 1⁄2 || »
|-
| || Περουβία || {{0|0,}}450,000 || || 88 || »
|-
| || Ῥωσία || 3,500,000 || || 81 || »{{0}}
|-
| Ἔτος 1823 || Αὐστρία || 1,500,000 || || 82 || »
|-
| || Πορτογαλλία || 1,500,000 || || 87 || »
|-
| Ἔτος 1824 || Βρασιλία || 1,686,000 || || 75 || »
|-
| || Ἀργεντίνη || 1,000,000 || || 85 || »
|-
| || Κολομβία || 4,750,000 || || 88 1⁄2 || »
|-
| || Ἑλλὰς || {{0|0,}}800,000 || || 59 || »
|-
| || Μεξικόν || 3,200,000 || || 58 || »
|-
| || Νεάπολις || 2,500,000 || || 91 1⁄2 || »
|-
| || Περουβία || {{0|0,}}750,000 || || 82 || »
|-
| Ἔτος 1825 || Βρασιλία || 4,000,000 || || 85 || »
|-
| || Δανία || 3,500,000 || || 75 || »
|-
| || Ἑλλὰς || 2,000,000 || || 56 1⁄2 || »
|-
| || Γουατεμάλα || {{0|0,}}167,000 || || 73  || »
|-
| || Μεξικὸν || 3,200,000 || || 89 1⁄4 || »
|-
| || Περουβία || {{0|0,}}616,000 || || 78 || »
|}&lt;/ref&gt;, καὶ δὴ κρατῶν μὴ ἐπισήμως ἀνεγνωρισμένων, οἷα ἦσαν λ. χ. τότε ἡ Βρασιλία, ἡ Χιλή, ἡ Κολομβία κτλ. Δάνειον λοιπὸν συναπτόμενον ὑπὸ λαοῦ, οὗ τὰ κατορθώματα ἐλάμπρυνε καὶ ἀπαράμιλλος προπατορικὴ αίγλη, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ στεφθῇ ὑπὸ πλήρους ἐπιτυχίας.

Πράγματι ὄχι μόνον τὸ ὑπὸ τῆς ἐπισήμου Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως συναπτόμενον δάνειον ἦτο ἐκδεδομένον τῇ 21 Φεβρουαρίου, ἤτοι μόλις 25 ἡμέρας μετὰ τὴν ἄφιξιν τῶν Ἑλλήνων πληρεξουσίων &lt;ref&gt;Οἱ πληρεξούσιοι ἔφθασαν εἰς Λονδίνον τῇ 21 Ἰανουαρίου, ἤτοι, ὡς παρατηρεῖ ὁ Κορέσιος, ἐννέα ἡμέρας μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Μαίτλανδ.&lt;/ref&gt;, ἀλλὰ καί, ἐν μέσῳ τοῦ ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς&lt;noinclude&gt;{{rule|width=6em|align=left}}&lt;references /&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>algyyno5945i7xhibms9scu5n3q9c4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Ιστορία των εθνικών δανείων (1904).pdf/39</title>
    <ns>100</ns>
    <id>53068</id>
    <revision>
      <id>167854</id>
      <timestamp>2026-09-25T00:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Δεν έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */ Νέα σελίδα: ὑποθέσεως ἐνθουσιασμοῦ καὶ τῆς κερδοσκοπικῆς μανίας, εὑρίσκοντο ἐν Ἀγγλίᾳ ἰδιῶται πρόθυμοι νὰ συνάψωσι μετά τινων έλληνίδων ἐπαρχιῶν (τῆς Κύπρου, τῆς Ἠπείρου κτλ.), ἔτι καὶ σήμερον ἀλυτρώτων, δάνεια πληρωτέα ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει αὐτῶν. Πρὸς τού...</comment>
      <origin>167854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3820" sha1="6lccv78lyl6smd5ti9fso57lrc1k5tt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|{{0}}{{0}}|Ἔκδοσις καὶ Χρῆσις αʹ δανείου|17}}&lt;/noinclude&gt;ὑποθέσεως ἐνθουσιασμοῦ καὶ τῆς κερδοσκοπικῆς μανίας, εὑρίσκοντο ἐν Ἀγγλίᾳ ἰδιῶται πρόθυμοι νὰ συνάψωσι μετά τινων έλληνίδων ἐπαρχιῶν (τῆς Κύπρου, τῆς Ἠπείρου κτλ.), ἔτι καὶ σήμερον ἀλυτρώτων, δάνεια πληρωτέα ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει αὐτῶν. Πρὸς τούτοις δὲ σχετικῶς πρὸς τὴν σύναψιν τοῦ ἐπισήμου, οὕτως εἰπεῖν, δανείου ἐπετυγχάνοντο ὅροι πολὺ εὐνοϊκώτεροι ἐκείνων, οὓς προδιέγραφον αἱ ὁδηγίαι τοῦ Μαυροκορδάτου.

Τῷ ὄντι κατὰ τὰς ὁδηγίας ταύτας α΄) τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου, ὁρισθὲν κατ’ ἀρχὴν εἰς τέσσαρα ἑκατομμύρια ταλλήρων, ἠδύνατο νὰ καταβιβασθῇ εἰς ἓν μόνον &lt;ref&gt;Βλ. ἄρθρον εʹ ὁδηγιῶν.&lt;/ref&gt;. βʹ) διορία τῆς ἀποσβέσεως ὡρίζετο ἀπὸ δέκα μέχρις εἴκοσιν ἐτῶν, καὶ γʹ) ὁ τόκος ἀπὸ 6–8 %·

Οἱ δὲ ἀντιπρόσωποι ἐπέτυχον αʹ) κεφάλαιον 800,000 Λ. Σ., ἤτοι τὸ ἀρχικῶς ὁρισθὲν κεφάλαιον· βʹ) διορίαν τριάκοντα καὶ ἓξ ἐτῶν, τοῦ δανείου ἀποσβεννυμένου χρεωλυτικῶς, διὰ χρεωλυσίου 1 %· γʹ) τόκον 5 %. Ἐπίσης ἐπετεύχθησαν λίαν εὐνοϊκοὶ ὅροι ὡς πρὸς τὴν προμήθειαν καὶ τὰ διὰ τὴν ἀποστολὴν ἀσφάλιστρα &lt;ref&gt;Ἡ προμήθεια ὡρίσθη εἰς τρία ἐπὶ τοῖς ἑκατόν, τὰ δὲ ἀσφάλιστρα, καίτοι ἡ Ἑλλὰς περιεκυκλοῦτο πανταχόθεν ὑπὸ πολεμίων, εἰς 1 1⁄2. (Τὰ ἀσφάλιστρα τῆς ἀποστολῆς τοῦ δανείου τοῦ 1825 ὡρίσθησαν εἰς 1 5⁄9). Πόσον ἐπιεικεῖς ἦσαν οἱ τελευταῖοι ὅροι οὗτοι, δύναταί τις ν’ ἀντιληφθῇ, παρατηρῶν ὅτι ὀλίγον διέφερον τῶν εἰδικῶν ἀναλόγων ὅρων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατ., περὶ οὗ μετὰ ταῦτα, δανείου συναφθέν τος ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ἠγγυημένου ὑπὸ τριῶν μεγάλων Δυνάμεων.&lt;/ref&gt;. Τέλος τὸ δάνειον ἐξεδόθη πρὸς 59 % τῆς ὀνοματικῆς ἀξίας, ἤτοι ὑφ’ οὓς ὅρους περίπου προέβλεπεν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις &lt;ref&gt;Δὲν θέλετε δεχθῇ, ἔλεγεν ὁ Μαυροκορδάτος, τιμὴν οὐσιωδῶς κατωτέραν τῶν 60 %.&lt;/ref&gt;.

Ὡς ἐγγύησις ἐδίδοντο διὰ μὲν τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων πάντα τὰ δημόσια ἔσοδα, διὰ δὲ τὴν πληρωμὴν τοῦ κεφαλαίου πάντα τὰ ἐθνικὰ κτήματα &lt;ref&gt;Παράβ. τὴν ἐν φυλλαδίῳ ἐκδοθεῖσαν ἐγκύκλιον τοῦ Committee of Greek Bonholders, ὑφ’ ἡμερομηνίαν τῆς 7&lt;sup&gt;ης&lt;/sup&gt; Νοεμβρίου 1862.&lt;/ref&gt;.—Ἐκρατοῦντο δ’ ἐκ τοῦ κεφαλαίου&lt;noinclude&gt;{{rule|width=6em|align=left}}&lt;references /&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6lccv78lyl6smd5ti9fso57lrc1k5tt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>