Ηθικά Νικομάχεια/9

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="el">
  <siteinfo>
    <sitename>Βικιθήκη</sitename>
    <dbname>elwikisource</dbname>
    <base>https://el.wikisource.org/wiki/%CE%9A%CF%8D%CF%81%CE%B9%CE%B1_%CE%A3%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B4%CE%B1</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Μέσο</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ειδικό</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Συζήτηση</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Χρήστης</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Συζήτηση χρήστη</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Βικιθήκη</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Συζήτηση Βικιθήκη</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Αρχείο</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Συζήτηση αρχείου</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Συζήτηση MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Πρότυπο</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Συζήτηση προτύπου</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Βοήθεια</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Συζήτηση βοήθειας</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Κατηγορία</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Συζήτηση κατηγορίας</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Σελίδα</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Συζήτηση σελίδας</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Μεταγραφή</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Συζήτηση μεταγραφής</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">Συγγραφέας</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">Συζήτηση συγγραφέα</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">Πύλη</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">Συζήτηση πύλης</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ηθικά Νικομάχεια/9</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14628</id>
    <revision>
      <id>167884</id>
      <parentid>162571</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T08:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ousia</username>
        <id>3954</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>correct typo [replace εὔριποσ̓ with εὔριπος]</comment>
      <origin>167884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62617" sha1="mehz1p2q5njki2bfgst0f45n7r1hxgi" xml:space="preserve">{{Κεφαλίδα
 | τίτλος     = Ηθικά Νικομάχεια
 | συγγραφέας = Αριστοτέλης
 | μεταφραστής= 
 | ενότητα    = Βιβλίο 9ο
 | επόμενο    = [[Ηθικά Νικομάχεια/10|Βιβλίο 10]]
 | προηγούμενο=  [[Ηθικά Νικομάχεια/8|Βιβλίο 8]]
 | σημειώσεις = 
 }}

{{π|1163b}} ἐν πάσαις δὲ ταῖς ἀνομοιοειδέσι φιλίαις τὸ ἀνάλογον ἰσάζει καὶ σῴζει τὴν φιλίαν, καθάπερ εἴρηται, οἷον καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ τῷ σκυτοτόμῳ ἀντὶ τῶν ὑποδημάτων ἀμοιβὴ γίνεται κατ' ἀξίαν, καὶ τῷ ὑφάντῃ καὶ τοῖς λοιποῖς. {{π|1164a}} ἐνταῦθα μὲν οὖν πεπόρισται κοινὸν μέτρον τὸ νόμισμα, καὶ πρὸς τοῦτο δὴ πάντα ἀναφέρεται καὶ τούτῳ μετρεῖται· ἐν δὲ τῇ ἐρωτικῇ ἐνίοτε μὲν ὁ ἐραστὴς ἐγκαλεῖ ὅτι ὑπερφιλῶν οὐκ ἀντιφιλεῖται, οὐδὲν ἔχων φιλητόν, εἰ οὕτως ἔτυχεν, πολλάκις δ' ὁ ἐρώμενος ὅτι πρότερον ἐπαγγελλόμενος πάντα νῦν οὐδὲν ἐπιτελεῖ. συμβαίνει δὲ τὰ τοιαῦτα, ἐπειδὰν ὃ μὲν δι' ἡδονὴν τὸν ἐρώμενον φιλῇ, ὃ δὲ διὰ τὸ χρήσιμον τὸν ἐραστήν, ταῦτα δὲ μὴ ἀμφοῖν ὑπάρχῃ. διὰ ταῦτα γὰρ τῆς φιλίας οὔσης διάλυσις γίνεται, ἐπειδὰν μὴ γίνηται ὧν ἕνεκα ἐφίλουν· οὐ γὰρ αὐτοὺς ἔστεργον ἀλλὰ τὰ ὑπάρχοντα, οὐ μόνιμα ὄντα· διὸ τοιαῦται καὶ αἱ φιλίαι. ἡ δὲ τῶν ἠθῶν καθ' αὑτὴν οὖσα μένει, καθάπερ εἴρηται. διαφέρονται δ' ὅταν ἕτερα γίνηται αὐτοῖς καὶ μὴ ὧν ὀρέγονται· ὅμοιον γὰρ τῷ μηδὲν γίνεσθαι, ὅταν οὗ ἐφίεται μὴ τυγχάνῃ, οἷον καὶ τῷ κιθαρῳδῷ ὁ ἐπαγγελλόμενος, καὶ ὅσῳ ἄμεινον ᾄσειεν, τοσούτῳ πλείω· εἰς ἕω δ' ἀπαιτοῦντι τὰς ὑποσχέσεις ἀνθ' ἡδονῆς ἡδονὴν ἀποδεδωκέναι ἔφη. εἰ μὲν οὖν ἑκάτερος τοῦτο ἐβούλετο, ἱκανῶς ἂν εἶχεν· εἰ δ' ὃ μὲν τέρψιν ὃ δὲ κέρδος, καὶ ὃ μὲν ἔχει ὃ δὲ μή, οὐκ ἂν εἴη τὰ κατὰ τὴν κοινωνίαν καλῶς· ὧν γὰρ δεόμενος τυγχάνει, τούτοις καὶ προσέχει, κἀκείνου γε χάριν ταῦτα δώσει. τὴν ἀξίαν δὲ ποτέρου τάξαι ἐστί, τοῦ προϊεμένου ἢ τοῦ προλαβόντος; ὁ γὰρ προϊέμενος ἔοικ' ἐπιτρέπειν ἐκείνῳ. ὅπερ φασὶ καὶ Πρωταγόραν ποιεῖν· ὅτε γὰρ διδάξειεν ἁδήποτε, τιμῆσαι τὸν μαθόντα ἐκέλευεν ὅσου δοκεῖ ἄξια ἐπίστασθαι, καὶ ἐλάμβανε τοσοῦτον. ἐν τοῖς τοιούτοις δ' ἐνίοις ἀρέσκει τὸ “μισθὸς δ' ἀνδρί.” οἱ δὲ προλαμβάνοντες τὸ ἀργύριον, εἶτα μηδὲν ποιοῦντες ὧν ἔφασαν διὰ τὰς ὑπερβολὰς τῶν ἐπαγγελιῶν, εἰκότως ἐν ἐγκλήμασι γίνονται· οὐ γὰρ ἐπιτελοῦσιν ἃ ὡμολόγησαν. τοῦτο δ' ἴσως ποιεῖν οἱ σοφισταὶ ἀναγκάζονται διὰ τὸ μηδένα ἂν δοῦναι ἀργύριον ὧν ἐπίστανται. οὗτοι μὲν οὖν ὧν ἔλαβον τὸν μισθόν, μὴ ποιοῦντες εἰκότως ἐν ἐγκλήμασίν εἰσιν. ἐν οἷς δὲ μὴ γίνεται διομολογία τῆς ὑπουργίας, οἱ μὲν δι' αὐτοὺς προϊέμενοι εἴρηται ὅτι ἀνέγκλητοι (τοιαύτη γὰρ ἡ κατ' ἀρετὴν φιλία), {{π|1164b}} τὴν ἀμοιβήν τε ποιητέον κατὰ τὴν προαίρεσιν (αὕτη γὰρ τοῦ φίλου καὶ τῆς ἀρετῆς)· οὕτω δ' ἔοικε καὶ τοῖς φιλοσοφίας κοινωνήσασιν· οὐ γὰρ πρὸς χρήμαθ' ἡ ἀξία μετρεῖται, τιμή τ' ἰσόρροπος οὐκ ἂν γένοιτο, ἀλλ' ἴσως ἱκανόν, καθάπερ καὶ πρὸς θεοὺς καὶ πρὸς γονεῖς, τὸ ἐνδεχόμενον. μὴ τοιαύτης δ' οὔσης τῆς δόσεως ἀλλ' ἐπί τινι, μάλιστα μὲν ἴσως δεῖ τὴν ἀνταπόδοσιν γίνεσθαι δοκοῦσαν ἀμφοῖν κατ' ἀξίαν εἶναι, εἰ δὲ τοῦτο μὴ συμβαίνοι, οὐ μόνον ἀναγκαῖον δόξειεν ἂν τὸν προέχοντα τάττειν, ἀλλὰ καὶ δίκαιον· ὅσον γὰρ οὗτος ὠφελήθη ἢ ἀνθ' ὅσου τὴν ἡδονὴν εἵλετ' ἄν, τοσοῦτον ἀντιλαβὼν ἕξει τὴν παρὰ τούτου ἀξίαν. καὶ γὰρ ἐν τοῖς ὠνίοις οὕτω φαίνεται γινόμενον, ἐνιαχοῦ τ' εἰσὶ νόμοι τῶν ἑκουσίων συμβολαίων δίκας μὴ εἶναι, ὡς δέον, ᾧ ἐπίστευσε, διαλυθῆναι πρὸς τοῦτον καθάπερ ἐκοινώνησεν. ᾧ γὰρ ἐπετράφθη, τοῦτον οἴεται δικαιότερον εἶναι τάξαι τοῦ ἐπιτρέψαντος. τὰ πολλὰ γὰρ οὐ τοῦ ἴσου τιμῶσιν οἱ ἔχοντες καὶ οἱ βουλόμενοι λαβεῖν· τὰ γὰρ οἰκεῖα καὶ ἃ διδόασιν ἑκάστοις φαίνεται πολλοῦ ἄξια· ἀλλ' ὅμως ἡ ἀμοιβὴ γίνεται πρὸς τοσοῦτον ὅσον ἂν τάττωσιν οἱ λαμβάνοντες. δεῖ δ' ἴσως οὐ τοσούτου τιμᾶν ὅσου ἔχοντι φαίνεται ἄξιον, ἀλλ' ὅσου πρὶν ἔχειν ἐτίμα.

ἀπορίαν δ' ἔχει καὶ τὰ τοιαῦτα, οἷον πότερον δεῖ πάντα τῷ πατρὶ ἀπονέμειν καὶ πείθεσθαι, ἢ κάμνοντα μὲν ἰατρῷ πιστεύειν, στρατηγὸν δὲ χειροτονητέον τὸν πολεμικόν· ὁμοίως δὲ φίλῳ μᾶλλον ἢ σπουδαίῳ ὑπηρετητέον, καὶ εὐεργέτῃ ἀνταποδοτέον χάριν μᾶλλον ἢ ἑταίρῳ προετέον, ἐὰν ἄμφω μὴ ἐνδέχηται. ἆρ' οὖν πάντα τὰ τοιαῦτα ἀκριβῶς μὲν διορίσαι οὐ ῥᾴδιον; πολλὰς γὰρ καὶ παντοίας ἔχει διαφορὰς καὶ μεγέθει καὶ μικρότητι καὶ τῷ καλῷ καὶ ἀναγκαίῳ. ὅτι δ' οὐ πάντα τῷ αὐτῷ ἀποδοτέον, οὐκ ἄδηλον· καὶ τὰς μὲν εὐεργεσίας ἀνταποδοτέον ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μᾶλλον ἢ χαριστέον ἑταίροις, ὥσπερ καὶ δάνειον ᾧ ὀφείλει ἀποδοτέον μᾶλλον ἢ ἑταίρῳ δοτέον. ἴσως δ' οὐδὲ τοῦτ' ἀεί, οἷον τῷ λυτρωθέντι παρὰ λῃστῶν πότερα τὸν λυσάμενον ἀντιλυτρωτέον, κἂν ὁστισοῦν ᾖ, ἢ μὴ ἑαλωκότι ἀπαιτοῦντι δὲ ἀποδοτέον, {{π|1165a}} ἢ τὸν πατέρα λυτρωτέον; δόξειε γὰρ ἂν καὶ ἑαυτοῦ μᾶλλον τὸν πατέρα. ὅπερ οὖν εἴρηται, καθόλου μὲν τὸ ὀφείλημα ἀποδοτέον, ἐὰν δ' ὑπερτείνῃ ἡ δόσις τῷ καλῷ ἢ τῷ ἀναγκαίῳ, πρὸς ταῦτ' ἀποκλιτέον. ἐνίοτε γὰρ οὐδ' ἐστὶν ἴσον τὸ τὴν προϋπαρχὴν ἀμείψασθαι, ἐπειδὰν ὃ μὲν σπουδαῖον εἰδὼς εὖ ποιήσῃ, τῷ δὲ ἡ ἀνταπόδοσις γίνηται ὃν οἴεται μοχθηρὸν εἶναι. οὐδὲ γὰρ τῷ δανείσαντι ἐνίοτε ἀντιδανειστέον· ὃ μὲν γὰρ οἰόμενος κομιεῖσθαι ἐδάνεισεν ἐπιεικεῖ ὄντι, ὃ δ' οὐκ ἐλπίζει κομιεῖσθαι παρὰ πονηροῦ. εἴτε τοίνυν τῇ ἀληθείᾳ οὕτως ἔχει, οὐκ ἴσον τὸ ἀξίωμα· εἴτ' ἔχει μὲν μὴ οὕτως οἴονται δέ, οὐκ ἂν δόξαιεν ἄτοπα ποιεῖν. ὅπερ οὖν πολλάκις εἴρηται, οἱ περὶ τὰ πάθη καὶ τὰς πράξεις λόγοι ὁμοίως ἔχουσι τὸ ὡρισμένον τοῖς περὶ ἅ εἰσιν. ὅτι μὲν οὖν οὐ ταὐτὰ πᾶσιν ἀποδοτέον, οὐδὲ τῷ πατρὶ πάντα, καθάπερ οὐδὲ τῷ Διὶ θύεται, οὐκ ἄδηλον· ἐπεὶ δ' ἕτερα γονεῦσι καὶ ἀδελφοῖς καὶ ἑταίροις καὶ εὐεργέταις, ἑκάστοις τὰ οἰκεῖα καὶ τὰ ἁρμόττοντα ἀπονεμητέον. οὕτω δὲ καὶ ποιεῖν φαίνονται· εἰς γάμους μὲν γὰρ καλοῦσι τοὺς συγγενεῖς· τούτοις γὰρ κοινὸν τὸ γένος καὶ αἱ περὶ τοῦτο δὴ πράξεις· καὶ εἰς τὰ κήδη δὲ μάλιστ' οἴονται δεῖν τοὺς συγγενεῖς ἀπαντᾶν διὰ ταὐτό. δόξειε δ' ἂν τροφῆς μὲν γονεῦσι δεῖν μάλιστ' ἐπαρκεῖν, ὡς ὀφείλοντας, καὶ τοῖς αἰτίοις τοῦ εἶναι κάλλιον ὂν ἢ ἑαυτοῖς εἰς ταῦτ' ἐπαρκεῖν· καὶ τιμὴν δὲ γονεῦσι καθάπερ θεοῖς, οὐ πᾶσαν δέ· οὐδὲ γὰρ τὴν αὐτὴν πατρὶ καὶ μητρί, οὐδ' αὖ τὴν τοῦ σοφοῦ ἢ τὴν τοῦ στρατηγοῦ, ἀλλὰ τὴν πατρικήν, ὁμοίως δὲ καὶ μητρικήν. καὶ παντὶ δὲ τῷ πρεσβυτέρῳ τιμὴν καθ' ἡλικίαν, ὑπαναστάσει καὶ κατακλίσει καὶ τοῖς τοιούτοις· πρὸς ἑταίρους δ' αὖ καὶ ἀδελφοὺς παρρησίαν καὶ ἁπάντων κοινότητα. καὶ συγγενέσι δὲ καὶ φυλέταις καὶ πολίταις καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασιν ἀεὶ πειρατέον τὸ οἰκεῖον ἀπονέμειν, καὶ συγκρίνειν τὰ ἑκάστοις ὑπάρχοντα κατ' οἰκειότητα καὶ ἀρετὴν ἢ χρῆσιν. τῶν μὲν οὖν ὁμογενῶν ῥᾴων ἡ σύγκρισις, τῶν δὲ διαφερόντων ἐργωδεστέρα. οὐ μὴν διά γε τοῦτο ἀποστατέον, ἀλλ' ὡς ἂν ἐνδέχηται, οὕτω διοριστέον.

ἔχει δ' ἀπορίαν καὶ περὶ τοῦ διαλύεσθαι τὰς φιλίας {{π|1165b}} ἢ μὴ πρὸς τοὺς μὴ διαμένοντας. ἢ πρὸς μὲν τοὺς διὰ τὸ χρήσιμον ἢ τὸ ἡδὺ φίλους ὄντας, ὅταν μηκέτι ταῦτ' ἔχωσιν, οὐδὲν ἄτοπον διαλύεσθαι; ἐκείνων γὰρ ἦσαν φίλοι· ὧν ἀπολιπόντων εὔλογον τὸ μὴ φιλεῖν. ἐγκαλέσειε δ' ἄν τις, εἰ διὰ τὸ χρήσιμον ἢ τὸ ἡδὺ ἀγαπῶν προσεποιεῖτο διὰ τὸ ἦθος. ὃ γὰρ ἐν ἀρχῇ εἴπομεν, πλεῖσται διαφοραὶ γίνονται τοῖς φίλοις, ὅταν μὴ ὁμοίως οἴωνται καὶ ὦσι φίλοι. ὅταν μὲν οὖν διαψευσθῇ τις καὶ ὑπολάβῃ φιλεῖσθαι διὰ τὸ ἦθος, μηδὲν τοιοῦτον ἐκείνου πράττοντος, ἑαυτὸν αἰτιῷτ' ἄν· ὅταν δ' ὑπὸ τῆς ἐκείνου προσποιήσεως ἀπατηθῇ, δίκαιον ἐγκαλεῖν τῷ ἀπατήσαντι, καὶ μᾶλλον ἢ τοῖς τὸ νόμισμα κιβδηλεύουσιν, ὅσῳ περὶ τιμιώτερον ἡ κακουργία. ἐὰν δ' ἀποδέχηται ὡς ἀγαθόν, γένηται δὲ μοχθηρὸς καὶ δοκῇ, ἆρ' ἔτι φιλητέον; ἢ οὐ δυνατόν, εἴπερ μὴ πᾶν φιλητὸν ἀλλὰ τἀγαθόν; οὔτε δὲ φιλητὸν πονηρὸν οὔτε δεῖ· φιλοπόνηρον γὰρ οὐ χρὴ εἶναι, οὐδ' ὁμοιοῦσθαι φαύλῳ· εἴρηται δ' ὅτι τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ φίλον. ἆρ' οὖν εὐθὺς διαλυτέον; ἢ οὐ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀνιάτοις κατὰ τὴν μοχθηρίαν; ἐπανόρθωσιν δ' ἔχουσι μᾶλλον βοηθητέον εἰς τὸ ἦθος ἢ τὴν οὐσίαν, ὅσῳ βέλτιον καὶ τῆς φιλίας οἰκειότερον. δόξειε δ' ἂν ὁ διαλυόμενος οὐδὲν ἄτοπον ποιεῖν· οὐ γὰρ τῷ τοιούτῳ φίλος ἦν· ἀλλοιωθέντα οὖν ἀδυνατῶν ἀνασῶσαι ἀφίσταται. εἰ δ' ὃ μὲν διαμένοι ὃ δ' ἐπιεικέστερος γίνοιτο καὶ πολὺ διαλλάττοι τῇ ἀρετῇ, ἆρα χρηστέον φίλῳ; ἢ οὐκ ἐνδέχεται; ἐν μεγάλῃ δὲ διαστάσει μάλιστα δῆλον γίνεται, οἷον ἐν ταῖς παιδικαῖς φιλίαις· εἰ γὰρ ὃ μὲν διαμένοι τὴν διάνοιαν παῖς ὃ δ' ἀνὴρ εἴη οἷος κράτιστος, πῶς ἂν εἶεν φίλοι μήτ' ἀρεσκόμενοι τοῖς αὐτοῖς μήτε χαίροντες καὶ λυπούμενοι; οὐδὲ γὰρ περὶ ἀλλήλους ταῦθ' ὑπάρξει αὐτοῖς, ἄνευ δὲ τούτων οὐκ ἦν φίλους εἶναι· συμβιοῦν γὰρ οὐχ οἷόν τε. εἴρηται δὲ περὶ τούτων. ἆρ' οὖν οὐθὲν ἀλλοιότερον πρὸς αὐτὸν ἑκτέον ἢ εἰ μὴ ἐγεγόνει φίλος μηδέποτε; ἢ δεῖ μνείαν ἔχειν τῆς γενομένης συνηθείας, καὶ καθάπερ φίλοις μᾶλλον ἢ ὀθνείοις οἰόμεθα δεῖν χαρίζεσθαι, οὕτω καὶ τοῖς γενομένοις ἀπονεμητέον τι διὰ τὴν προγενομένην φιλίαν, ὅταν μὴ δι' ὑπερβολὴν μοχθηρίας διάλυσις γένηται.

{{π|1166a}} τὰ φιλικὰ δὲ τὰ πρὸς τοὺς πέλας, καὶ οἷς αἱ φιλίαι ὁρίζονται, ἔοικεν ἐκ τῶν πρὸς ἑαυτὸν ἐληλυθέναι. τιθέασι γὰρ φίλον τὸν βουλόμενον καὶ πράττοντα τἀγαθὰ ἢ τὰ φαινόμενα ἐκείνου ἕνεκα, ἢ τὸν βουλόμενον εἶναι καὶ ζῆν τὸν φίλον αὐτοῦ χάριν· ὅπερ αἱ μητέρες πρὸς τὰ τέκνα πεπόνθασι, καὶ τῶν φίλων οἱ προσκεκρουκότες. οἳ δὲ τὸν συνδιάγοντα καὶ ταὐτὰ αἱρούμενον, ἢ τὸν συναλγοῦντα καὶ συγχαίροντα τῷ φίλῳ· μάλιστα δὲ καὶ τοῦτο περὶ τὰς μητέρας συμβαίνει. τούτων δέ τινι καὶ τὴν φιλίαν ὁρίζονται. πρὸς ἑαυτὸν δὲ τούτων ἕκαστον τῷ ἐπιεικεῖ ὑπάρχει (τοῖς δὲ λοιποῖς, ᾗ τοιοῦτοι ὑπολαμβάνουσιν εἶναι· ἔοικε δέ, καθάπερ εἴρηται, μέτρον ἑκάστων ἡ ἀρετὴ καὶ ὁ σπουδαῖος εἶναι)· οὗτος γὰρ ὁμογνωμονεῖ ἑαυτῷ, καὶ τῶν αὐτῶν ὀρέγεται κατὰ πᾶσαν τὴν ψυχήν· καὶ βούλεται δὴ ἑαυτῷ τἀγαθὰ καὶ τὰ φαινόμενα καὶ πράττει (τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ τἀγαθὸν διαπονεῖν) καὶ ἑαυτοῦ ἕνεκα (τοῦ γὰρ διανοητικοῦ χάριν, ὅπερ ἕκαστος εἶναι δοκεῖ)· καὶ ζῆν δὲ βούλεται ἑαυτὸν καὶ σῴζεσθαι, καὶ μάλιστα τοῦτο ᾧ φρονεῖ. ἀγαθὸν γὰρ τῷ σπουδαίῳ τὸ εἶναι, ἕκαστος δ' ἑαυτῷ βούλεται τἀγαθά, γενόμενος δ' ἄλλος αἱρεῖται οὐδεὶς πάντ' ἔχειν [ἐκεῖνο τὸ γενόμενον] (ἔχει γὰρ καὶ νῦν ὁ θεὸς τἀγαθόν) ἀλλ' ὢν ὅ τι ποτ' ἐστίν· δόξειε δ' ἂν τὸ νοοῦν ἕκαστος εἶναι ἢ μάλιστα. συνδιάγειν τε ὁ τοιοῦτος ἑαυτῷ βούλεται· ἡδέως γὰρ αὐτὸ ποιεῖ· τῶν τε γὰρ πεπραγμένων ἐπιτερπεῖς αἱ μνῆμαι, καὶ τῶν μελλόντων ἐλπίδες ἀγαθαί, αἱ τοιαῦται δ' ἡδεῖαι. καὶ θεωρημάτων δ' εὐπορεῖ τῇ διανοίᾳ. συναλγεῖ τε καὶ συνήδεται μάλισθ' ἑαυτῷ· πάντοτε γάρ ἐστι τὸ αὐτὸ λυπηρόν τε καὶ ἡδύ, καὶ οὐκ ἄλλοτ' ἄλλο· ἀμεταμέλητος γὰρ ὡς εἰπεῖν. τῷ δὴ πρὸς αὑτὸν ἕκαστα τούτων ὑπάρχειν τῷ ἐπιεικεῖ, πρὸς δὲ τὸν φίλον ἔχειν ὥσπερ πρὸς αὑτόν (ἔστι γὰρ ὁ φίλος ἄλλος αὐτός), καὶ ἡ φιλία τούτων εἶναί τι δοκεῖ, καὶ φίλοι οἷς ταῦθ' ὑπάρχει. πρὸς αὑτὸν δὲ πότερον ἔστιν ἢ οὐκ ἔστι φιλία, ἀφείσθω ἐπὶ τοῦ παρόντος· δόξειε δ' ἂν ταύτῃ εἶναι φιλία, ᾗ ἐστὶ δύο ἢ πλείω, ἐκ τῶν εἰρημένων, {{π|1166b}} καὶ ὅτι ἡ ὑπερβολὴ τῆς φιλίας τῇ πρὸς αὑτὸν ὁμοιοῦται. φαίνεται δὲ τὰ εἰρημένα καὶ τοῖς πολλοῖς ὑπάρχειν, καίπερ οὖσι φαύλοις. ἆρ' οὖν ᾗ τ' ἀρέσκουσιν ἑαυτοῖς καὶ ὑπολαμβάνουσιν ἐπιεικεῖς εἶναι, ταύτῃ μετέχουσιν αὐτῶν; ἐπεὶ τῶν γε κομιδῇ φαύλων καὶ ἀνοσιουργῶν οὐδενὶ ταῦθ' ὑπάρχει, ἀλλ' οὐδὲ φαίνεται. σχεδὸν δὲ οὐδὲ τοῖς φαύλοις· διαφέρονται γὰρ ἑαυτοῖς, καὶ ἑτέρων μὲν ἐπιθυμοῦσιν ἄλλα δὲ βούλονται, οἷον οἱ ἀκρατεῖς· αἱροῦνται γὰρ ἀντὶ τῶν δοκούντων ἑαυτοῖς ἀγαθῶν εἶναι τὰ ἡδέα βλαβερὰ ὄντα· οἳ δ' αὖ διὰ δειλίαν καὶ ἀργίαν ἀφίστανται τοῦ πράττειν ἃ οἴονται ἑαυτοῖς βέλτιστα εἶναι. οἷς δὲ πολλὰ καὶ δεινὰ πέπρακται καὶ διὰ τὴν μοχθηρίαν μισοῦνται, καὶ φεύγουσι τὸ ζῆν καὶ ἀναιροῦσιν ἑαυτούς. ζητοῦσί τε οἱ μοχθηροὶ μεθ' ὧν συνημερεύσουσιν, ἑαυτοὺς δὲ φεύγουσιν· ἀναμιμνήσκονται γὰρ πολλῶν καὶ δυσχερῶν, καὶ τοιαῦθ' ἕτερα ἐλπίζουσι, καθ' ἑαυτοὺς ὄντες, μεθ' ἑτέρων δ' ὄντες ἐπιλανθάνονται. οὐδέν τε φιλητὸν ἔχοντες οὐδὲν φιλικὸν πάσχουσι πρὸς ἑαυτούς. οὐδὲ δὴ συγχαίρουσιν οὐδὲ συναλγοῦσιν οἱ τοιοῦτοι ἑαυτοῖς· στασιάζει γὰρ αὐτῶν ἡ ψυχή, καὶ τὸ μὲν διὰ μοχθηρίαν ἀλγεῖ ἀπεχόμενόν τινων, τὸ δ' ἥδεται, καὶ τὸ μὲν δεῦρο τὸ δ' ἐκεῖσε ἕλκει ὥσπερ διασπῶντα. εἰ δὲ μὴ οἷόν τε ἅμα λυπεῖσθαι καὶ ἥδεσθαι, ἀλλὰ μετὰ μικρόν γε λυπεῖται ὅτι ἥσθη, καὶ οὐκ ἂν ἐβούλετο ἡδέα ταῦτα γενέσθαι αὑτῷ· μεταμελείας γὰρ οἱ φαῦλοι γέμουσιν. οὐ δὴ φαίνεται ὁ φαῦλος οὐδὲ πρὸς ἑαυτὸν φιλικῶς διακεῖσθαι διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν φιλητόν. εἰ δὴ τὸ οὕτως ἔχειν λίαν ἐστὶν ἄθλιον, φευκτέον τὴν μοχθηρίαν διατεταμένως καὶ πειρατέον ἐπιεικῆ εἶναι· οὕτω γὰρ καὶ πρὸς ἑαυτὸν φιλικῶς ἂν ἔχοι καὶ ἑτέρῳ φίλος γένοιτο.

ἡ δ' εὔνοια φιλικῷ μὲν ἔοικεν, οὐ μὴν ἔστι γε φιλία· γίνεται γὰρ εὔνοια καὶ πρὸς ἀγνῶτας καὶ λανθάνουσα, φιλία δ' οὔ. καὶ πρότερον δὲ ταῦτ' εἴρηται. ἀλλ' οὐδὲ φίλησίς ἐστιν. οὐ γὰρ ἔχει διάτασιν οὐδ' ὄρεξιν, τῇ φιλήσει δὲ ταῦτ' ἀκολουθεῖ· καὶ ἡ μὲν φίλησις μετὰ συνηθείας, ἡ δ' εὔνοια καὶ ἐκ προσπαίου, οἷον καὶ περὶ τοὺς ἀγωνιστὰς συμβαίνει· {{π|1167a}} εὖνοι γὰρ αὐτοῖς γίνονται καὶ συνθέλουσιν, συμπράξαιεν δ' ἂν οὐδέν· ὅπερ γὰρ εἴπομεν, προσπαίως εὖνοι γίνονται καὶ ἐπιπολαίως στέργουσιν. ἔοικε δὴ ἀρχὴ φιλίας εἶναι, ὥσπερ τοῦ ἐρᾶν ἡ διὰ τῆς ὄψεως ἡδονή· μὴ γὰρ προησθεὶς τῇ ἰδέᾳ οὐδεὶς ἐρᾷ, ὁ δὲ χαίρων τῷ εἴδει οὐδὲν μᾶλλον ἐρᾷ, ἀλλ' ὅταν καὶ ἀπόντα ποθῇ καὶ τῆς παρουσίας ἐπιθυμῇ· οὕτω δὴ καὶ φίλους οὐχ οἷόν τ' εἶναι μὴ εὔνους γενομένους, οἱ δ' εὖνοι οὐδὲν μᾶλλον φιλοῦσιν· βούλονται γὰρ μόνον τἀγαθὰ οἷς εἰσὶν εὖνοι, συμπράξαιεν δ' ἂν οὐδέν, οὐδ' ὀχληθεῖεν ὑπὲρ αὐτῶν. διὸ μεταφέρων φαίη τις ἂν αὐτὴν ἀργὴν εἶναι φιλίαν, χρονιζομένην δὲ καὶ εἰς συνήθειαν ἀφικνουμένην γίνεσθαι φιλίαν, οὐ τὴν διὰ τὸ χρήσιμον οὐδὲ τὴν διὰ τὸ ἡδύ· οὐδὲ γὰρ εὔνοια ἐπὶ τούτοις γίνεται. ὁ μὲν γὰρ εὐεργετηθεὶς ἀνθ' ὧν πέπονθεν ἀπονέμει τὴν εὔνοιαν, τὰ δίκαια δρῶν· ὁ δὲ βουλόμενός τιν' εὐπραγεῖν, ἐλπίδα ἔχων εὐπορίας δι' ἐκείνου, οὐκ ἔοικ' εὔνους ἐκείνῳ εἶναι, ἀλλὰ μᾶλλον ἑαυτῷ, καθάπερ οὐδὲ φίλος, εἰ θεραπεύει αὐτὸν διά τινα χρῆσιν. ὅλως δ' εὔνοια δι' ἀρετὴν καὶ ἐπιείκειάν τινα γίνεται, ὅταν τῳ φανῇ καλός τις ἢ ἀνδρεῖος ἤ τι τοιοῦτον, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀγωνιστῶν εἴπομεν.

φιλικὸν δὲ καὶ ἡ ὁμόνοια φαίνεται. διόπερ οὐκ ἔστιν ὁμοδοξία· τοῦτο μὲν γὰρ καὶ ἀγνοοῦσιν ἀλλήλους ὑπάρξειεν ἄν· οὐδὲ τοὺς περὶ ὁτουοῦν ὁμογνωμονοῦντας ὁμονοεῖν φασίν, οἷον τοὺς περὶ τῶν οὐρανίων (οὐ γὰρ φιλικὸν τὸ περὶ τούτων ὁμονοεῖν), ἀλλὰ τὰς πόλεις ὁμονοεῖν φασίν, ὅταν περὶ τῶν συμφερόντων ὁμογνωμονῶσι καὶ ταὐτὰ προαιρῶνται καὶ πράττωσι τὰ κοινῇ δόξαντα. περὶ τὰ πρακτὰ δὴ ὁμονοοῦσιν, καὶ τούτων περὶ τὰ ἐν μεγέθει καὶ ἐνδεχόμενα ἀμφοῖν ὑπάρχειν ἢ πᾶσιν, οἷον αἱ πόλεις, ὅταν πᾶσι δοκῇ τὰς ἀρχὰς αἱρετὰς εἶναι, ἢ συμμαχεῖν Λακεδαιμονίοις, ἢ ἄρχειν Πιττακὸν ὅτε καὶ αὐτὸς ἤθελεν. ὅταν δ' ἑκάτερος ἑαυτὸν βούληται, ὥσπερ οἱ ἐν ταῖς Φοινίσσαις, στασιάζουσιν· οὐ γάρ ἐστιν ὁμονοεῖν τὸ αὐτὸ ἑκάτερον ἐννοεῖν ὁδήποτε, ἀλλὰ τὸ ἐν τῷ αὐτῷ, οἷον ὅταν καὶ ὁ δῆμος {{π|1167b}} καὶ οἱ ἐπιεικεῖς τοὺς ἀρίστους ἄρχειν· οὕτω γὰρ πᾶσι γίνεται οὗ ἐφίενται. πολιτικὴ δὴ φιλία φαίνεται ἡ ὁμόνοια, καθάπερ καὶ λέγεται· περὶ τὰ συμφέροντα γάρ ἐστι καὶ τὰ εἰς τὸν βίον ἥκοντα. ἔστι δ' ἡ τοιαύτη ὁμόνοια ἐν τοῖς ἐπιεικέσιν· οὗτοι γὰρ καὶ ἑαυτοῖς ὁμονοοῦσι καὶ ἀλλήλοις, ἐπὶ τῶν αὐτῶν ὄντες ὡς εἰπεῖν ̔τῶν τοιούτων γὰρ μένει τὰ βουλήματα καὶ οὐ μεταρρεῖ ὥσπερ εὔριπος, βούλονταί τε τὰ δίκαια καὶ τὰ συμφέροντα, τούτων δὲ καὶ κοινῇ ἐφίενται. τοὺς δὲ φαύλους οὐχ οἷόν τε ὁμονοεῖν πλὴν ἐπὶ μικρόν, καθάπερ καὶ φίλους εἶναι, πλεονεξίας ἐφιεμένους ἐν τοῖς ὠφελίμοις, ἐν δὲ τοῖς πόνοις καὶ ταῖς λειτουργίαις ἐλλείποντας· ἑαυτῷ δ' ἕκαστος βουλόμενος ταῦτα τὸν πέλας ἐξετάζει καὶ κωλύει· μὴ γὰρ τηρούντων τὸ κοινὸν ἀπόλλυται. συμβαίνει οὖν αὐτοῖς στασιάζειν, ἀλλήλους μὲν ἐπαναγκάζοντας, αὐτοὺς δὲ μὴ βουλομένους τὰ δίκαια ποιεῖν.

οἱ δ' εὐεργέται τοὺς εὐεργετηθέντας δοκοῦσι μᾶλλον φιλεῖν ἢ οἱ εὖ παθόντες τοὺς δράσαντας, καὶ ὡς παρὰ λόγον γινόμενον ἐπιζητεῖται. τοῖς μὲν οὖν πλείστοις φαίνεται ὅτι οἳ μὲν ὀφείλουσι τοῖς δὲ ὀφείλεται· καθάπερ οὖν ἐπὶ τῶν δανείων οἱ μὲν ὀφείλοντες βούλονται μὴ εἶναι οἷς ὀφείλουσιν, οἱ δὲ δανείσαντες καὶ ἐπιμελοῦνται τῆς τῶν ὀφειλόντων σωτηρίας, οὕτω καὶ τοὺς εὐεργετήσαντας βούλεσθαι εἶναι τοὺς παθόντας ὡς κομιουμένους τὰς χάριτας, τοῖς δ' οὐκ εἶναι ἐπιμελὲς τὸ ἀνταποδοῦναι. Ἐπίχαρμος μὲν οὖν τάχ' ἂν φαίη ταῦτα λέγειν αὐτοὺς ἐκ πονηροῦ θεωμένους, ἔοικε δ' ἀνθρωπικῷ· ἀμνήμονες γὰρ οἱ πολλοί, καὶ μᾶλλον εὖ πάσχειν ἢ ποιεῖν ἐφίενται. δόξειε δ' ἂν φυσικώτερον εἶναι τὸ αἴτιον, καὶ οὐδ' ὅμοιον τὸ περὶ τοὺς δανείσαντας· οὐ γάρ ἐστι φίλησις περὶ ἐκείνους, ἀλλὰ τοῦ σῴζεσθαι βούλησις τῆς κομιδῆς ἕνεκα· οἱ δ' εὖ πεποιηκότες φιλοῦσι καὶ ἀγαπῶσι τοὺς πεπονθότας κἂν μηδὲν ὦσι χρήσιμοι μηδ' εἰς ὕστερον γένοιντ' ἄν. ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν τεχνιτῶν συμβέβηκεν· πᾶς γὰρ τὸ οἰκεῖον ἔργον ἀγαπᾷ μᾶλλον ἢ ἀγαπηθείη ἂν ὑπὸ τοῦ ἔργου ἐμψύχου γενομένου· {{π|1168a}} μάλιστα δ' ἴσως τοῦτο περὶ τοὺς ποιητὰς συμβαίνει· ὑπεραγαπῶσι γὰρ οὗτοι τὰ οἰκεῖα ποιήματα, στέργοντες ὥσπερ τέκνα. τοιούτῳ δὴ ἔοικε καὶ τὸ τῶν εὐεργετῶν· τὸ γὰρ εὖ πεπονθὸς ἔργον ἐστὶν αὐτῶν· τοῦτο δὴ ἀγαπῶσι μᾶλλον ἢ τὸ ἔργον τὸν ποιήσαντα. τούτου δ' αἴτιον ὅτι τὸ εἶναι πᾶσιν αἱρετὸν καὶ φιλητόν, ἐσμὲν δ' ἐνεργείᾳ (τῷ ζῆν γὰρ καὶ πράττειν), ἐνεργείᾳ δὲ ὁ ποιήσας τὸ ἔργον ἔστι πως· στέργει δὴ τὸ ἔργον, διότι καὶ τὸ εἶναι. τοῦτο δὲ φυσικόν· ὃ γάρ ἐστι δυνάμει, τοῦτο ἐνεργείᾳ τὸ ἔργον μηνύει. ἅμα δὲ καὶ τῷ μὲν εὐεργέτῃ καλὸν τὸ κατὰ τὴν πρᾶξιν, ὥστε χαίρειν ἐν ᾧ τοῦτο, τῷ δὲ παθόντι οὐδὲν καλὸν ἐν τῷ δράσαντι, ἀλλ' εἴπερ, συμφέρον· τοῦτο δ' ἧττον ἡδὺ καὶ φιλητόν. ἡδεῖα δ' ἐστὶ τοῦ μὲν παρόντος ἡ ἐνέργεια, τοῦ δὲ μέλλοντος ἡ ἐλπίς, τοῦ δὲ γεγενημένου ἡ μνήμη· ἥδιστον δὲ τὸ κατὰ τὴν ἐνέργειαν, καὶ φιλητὸν ὁμοίως. τῷ μὲν οὖν πεποιηκότι μένει τὸ ἔργον (τὸ καλὸν γὰρ πολυχρόνιον), τῷ δὲ παθόντι τὸ χρήσιμον παροίχεται. ἥ τε μνήμη τῶν μὲν καλῶν ἡδεῖα, τῶν δὲ χρησίμων οὐ πάνυ ἢ ἧττον· ἡ προσδοκία δ' ἀνάπαλιν ἔχειν ἔοικεν. καὶ ἡ μὲν φίλησις ποιήσει ἔοικεν, τὸ φιλεῖσθαι δὲ τῷ πάσχειν· τοῖς ὑπερέχουσι δὲ περὶ τὴν πρᾶξιν ἕπεται τὸ φιλεῖν καὶ τὰ φιλικά. ἔτι δὲ τὰ ἐπιπόνως γενόμενα πάντες μᾶλλον στέργουσιν, οἷον καὶ τὰ χρήματα οἱ κτησάμενοι τῶν παραλαβόντων· δοκεῖ δὲ τὸ μὲν εὖ πάσχειν ἄπονον εἶναι, τὸ δ' εὖ ποιεῖν ἐργῶδες. διὰ ταῦτα δὲ καὶ αἱ μητέρες φιλοτεκνότεραι· ἐπιπονωτέρα γὰρ ἡ γέννησις, καὶ μᾶλλον ἴσασιν ὅτι αὑτῶν. δόξειε δ' ἂν τοῦτο καὶ τοῖς εὐεργέταις οἰκεῖον εἶναι.

ἀπορεῖται δὲ καὶ πότερον δεῖ φιλεῖν ἑαυτὸν μάλιστα ἢ ἄλλον τινά. ἐπιτιμῶσι γὰρ τοῖς ἑαυτοὺς μάλιστ' ἀγαπῶσι, καὶ ὡς ἐν αἰσχρῷ φιλαύτους ἀποκαλοῦσι, δοκεῖ τε ὁ μὲν φαῦλος ἑαυτοῦ χάριν πάντα πράττειν, καὶ ὅσῳ ἂν μοχθηρότερος ᾖ, τοσούτῳ μᾶλλον--ἐγκαλοῦσι δὴ αὐτῷ οἷον ὅτι οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ πράττει--ὁ δ' ἐπιεικὴς διὰ τὸ καλόν, καὶ ὅσῳ ἂν βελτίων ᾖ, μᾶλλον διὰ τὸ καλόν, καὶ φίλου ἕνεκα, τὸ δ' αὑτοῦ παρίησιν. τοῖς λόγοις δὲ τούτοις τὰ ἔργα διαφωνεῖ, οὐκ ἀλόγως. {{π|1168b}} φασὶ γὰρ δεῖν φιλεῖν μάλιστα τὸν μάλιστα φίλον, φίλος δὲ μάλιστα ὁ βουλόμενος ᾧ βούλεται τἀγαθὰ ἐκείνου ἕνεκα, καὶ εἰ μηδεὶς εἴσεται· ταῦτα δ' ὑπάρχει μάλιστ' αὐτῷ πρὸς αὑτόν, καὶ τὰ λοιπὰ δὴ πάνθ' οἷς ὁ φίλος ὁρίζεται· εἴρηται γὰρ ὅτι ἀπ' αὐτοῦ πάντα τὰ φιλικὰ καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους διήκει. καὶ αἱ παροιμίαι δὲ πᾶσαι ὁμογνωμονοῦσιν, οἷον τὸ “μία ψυχή” καὶ “κοινὰ τὰ φίλων” καὶ “ἰσότης φιλότης” καὶ “γόνυ κνήμης ἔγγιον·” πάντα γὰρ ταῦτα πρὸς αὑτὸν μάλιστ' ἂν ὑπάρχοι· μάλιστα γὰρ φίλος αὑτῷ· καὶ φιλητέον δὴ μάλισθ' ἑαυτόν. ἀπορεῖται δὴ εἰκότως ποτέροις χρεὼν ἕπεσθαι, ἀμφοῖν ἐχόντοιν τὸ πιστόν. ἴσως οὖν τοὺς τοιούτους δεῖ τῶν λόγων διαιρεῖν καὶ διορίζειν ἐφ' ὅσον ἑκάτεροι καὶ πῇ ἀληθεύουσιν. εἰ δὴ λάβοιμεν τὸ φίλαυτον πῶς ἑκάτεροι λέγουσιν, τάχ' ἂν γένοιτο δῆλον. οἱ μὲν οὖν εἰς ὄνειδος ἄγοντες αὐτὸ φιλαύτους καλοῦσι τοὺς ἑαυτοῖς ἀπονέμοντας τὸ πλεῖον ἐν χρήμασι καὶ τιμαῖς καὶ ἡδοναῖς ταῖς σωματικαῖς· τούτων γὰρ οἱ πολλοὶ ὀρέγονται, καὶ ἐσπουδάκασι περὶ αὐτὰ ὡς ἄριστα ὄντα, διὸ καὶ περιμάχητά ἐστιν. οἱ δὴ περὶ ταῦτα πλεονέκται χαρίζονται ταῖς ἐπιθυμίαις καὶ ὅλως τοῖς πάθεσι καὶ τῷ ἀλόγῳ τῆς ψυχῆς· τοιοῦτοι δ' εἰσὶν οἱ πολλοί· διὸ καὶ ἡ προσηγορία γεγένηται ἀπὸ τοῦ πολλοῦ φαύλου ὄντος· δικαίως δὴ τοῖς οὕτω φιλαύτοις ὀνειδίζεται. ὅτι δὲ τοὺς τὰ τοιαῦθ' αὑτοῖς ἀπονέμοντας εἰώθασι λέγειν οἱ πολλοὶ φιλαύτους, οὐκ ἄδηλον· εἰ γάρ τις ἀεὶ σπουδάζοι τὰ δίκαια πράττειν αὐτὸς μάλιστα πάντων ἢ τὰ σώφρονα ἢ ὁποιαοῦν ἄλλα τῶν κατὰ τὰς ἀρετάς, καὶ ὅλως ἀεὶ τὸ καλὸν ἑαυτῷ περιποιοῖτο, οὐδεὶς ἐρεῖ τοῦτον φίλαυτον οὐδὲ ψέξει. δόξειε δ' ἂν ὁ τοιοῦτος μᾶλλον εἶναι φίλαυτος· ἀπονέμει γοῦν ἑαυτῷ τὰ κάλλιστα καὶ μάλιστ' ἀγαθά, καὶ χαρίζεται ἑαυτοῦ τῷ κυριωτάτῳ, καὶ πάντα τούτῳ πείθεται· ὥσπερ δὲ καὶ πόλις τὸ κυριώτατον μάλιστ' εἶναι δοκεῖ καὶ πᾶν ἄλλο σύστημα, οὕτω καὶ ἄνθρωπος· καὶ φίλαυτος δὴ μάλιστα ὁ τοῦτο ἀγαπῶν καὶ τούτῳ χαριζόμενος. καὶ ἐγκρατὴς δὲ καὶ ἀκρατὴς λέγεται τῷ κρατεῖν τὸν νοῦν ἢ μή, ὡς τούτου ἑκάστου ὄντος· {{π|1169a}} καὶ πεπραγέναι δοκοῦσιν αὐτοὶ καὶ ἑκουσίως τὰ μετὰ λόγου μάλιστα. ὅτι μὲν οὖν τοῦθ' ἕκαστός ἐστιν ἢ μάλιστα, οὐκ ἄδηλον, καὶ ὅτι ὁ ἐπιεικὴς μάλιστα τοῦτ' ἀγαπᾷ. διὸ φίλαυτος μάλιστ' ἂν εἴη, καθ' ἕτερον εἶδος τοῦ ὀνειδιζομένου, καὶ διαφέρων τοσοῦτον ὅσον τὸ κατὰ λόγον ζῆν τοῦ κατὰ πάθος, καὶ ὀρέγεσθαι ἢ τοῦ καλοῦ ἢ τοῦ δοκοῦντος συμφέρειν. τοὺς μὲν οὖν περὶ τὰς καλὰς πράξεις διαφερόντως σπουδάζοντας πάντες ἀποδέχονται καὶ ἐπαινοῦσιν· πάντων δὲ ἁμιλλωμένων πρὸς τὸ καλὸν καὶ διατεινομένων τὰ κάλλιστα πράττειν κοινῇ τ' ἂν πάντ' εἴη τὰ δέοντα καὶ ἰδίᾳ ἑκάστῳ τὰ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν, εἴπερ ἡ ἀρετὴ τοιοῦτόν ἐστιν. ὥστε τὸν μὲν ἀγαθὸν δεῖ φίλαυτον εἶναι (καὶ γὰρ αὐτὸς ὀνήσεται τὰ καλὰ πράττων καὶ τοὺς ἄλλους ὠφελήσει), τὸν δὲ μοχθηρὸν οὐ δεῖ· βλάψει γὰρ καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς πέλας, φαύλοις πάθεσιν ἑπόμενος. τῷ μοχθηρῷ μὲν οὖν διαφωνεῖ ἃ δεῖ πράττειν καὶ ἃ πράττει· ὁ δ' ἐπιεικής, ἃ δεῖ, ταῦτα καὶ πράττει· πᾶς γὰρ νοῦς αἱρεῖται τὸ βέλτιστον ἑαυτῷ, ὁ δ' ἐπιεικὴς πειθαρχεῖ τῷ νῷ. ἀληθὲς δὲ περὶ τοῦ σπουδαίου καὶ τὸ τῶν φίλων ἕνεκα πολλὰ πράττειν καὶ τῆς πατρίδος, κἂν δέῃ ὑπεραποθνήσκειν· προήσεται γὰρ καὶ χρήματα καὶ τιμὰς καὶ ὅλως τὰ περιμάχητα ἀγαθά, περιποιούμενος ἑαυτῷ τὸ καλόν· ὀλίγον γὰρ χρόνον ἡσθῆναι σφόδρα μᾶλλον ἕλοιτ' ἂν ἢ πολὺν ἠρέμα, καὶ βιῶσαι καλῶς ἐνιαυτὸν ἢ πόλλ' ἔτη τυχόντως, καὶ μίαν πρᾶξιν καλὴν καὶ μεγάλην ἢ πολλὰς καὶ μικράς. τοῖς δ' ὑπεραποθνήσκουσι τοῦτ' ἴσως συμβαίνει· αἱροῦνται δὴ μέγα καλὸν ἑαυτοῖς. καὶ χρήματα προοῖντ' ἂν ἐφ' ᾧ πλείονα λήψονται οἱ φίλοι· γίνεται γὰρ τῷ μὲν φίλῳ χρήματα, αὐτῷ δὲ τὸ καλόν· τὸ δὴ μεῖζον ἀγαθὸν ἑαυτῷ ἀπονέμει. καὶ περὶ τιμὰς δὲ καὶ ἀρχὰς ὁ αὐτὸς τρόπος· πάντα γὰρ τῷ φίλῳ ταῦτα προήσεται· καλὸν γὰρ αὐτῷ τοῦτο καὶ ἐπαινετόν. εἰκότως δὴ δοκεῖ σπουδαῖος εἶναι, ἀντὶ πάντων αἱρούμενος τὸ καλόν. ἐνδέχεται δὲ καὶ πράξεις τῷ φίλῳ προΐεσθαι, καὶ εἶναι κάλλιον τοῦ αὐτὸν πρᾶξαι τὸ αἴτιον τῷ φίλῳ γενέσθαι. ἐν πᾶσι δὴ τοῖς ἐπαινετοῖς ὁ σπουδαῖος φαίνεται ἑαυτῷ τοῦ καλοῦ πλέον νέμων. {{π|1169b}} οὕτω μὲν οὖν φίλαυτον εἶναι δεῖ, καθάπερ εἴρηται· ὡς δ' οἱ πολλοί, οὐ χρή.

ἀμφισβητεῖται δὲ καὶ περὶ τὸν εὐδαίμονα, εἰ δεήσεται φίλων ἢ μή. οὐθὲν γάρ φασι δεῖν φίλων τοῖς μακαρίοις καὶ αὐτάρκεσιν· ὑπάρχειν γὰρ αὐτοῖς τἀγαθά· αὐτάρκεις οὖν ὄντας οὐδενὸς προσδεῖσθαι, τὸν δὲ φίλον, ἕτερον αὐτὸν ὄντα, πορίζειν ἃ δι' αὑτοῦ ἀδυνατεῖ· ὅθεν

ὅταν ὁ δαίμων εὖ διδῷ, τί δεῖ φίλων;1

ἔοικε δ' ἀτόπῳ τὸ πάντ' ἀπονέμοντας τἀγαθὰ τῷ εὐδαίμονι φίλους μὴ ἀποδιδόναι, ὃ δοκεῖ τῶν ἐκτὸς ἀγαθῶν μέγιστον εἶναι. εἴ τε φίλου μᾶλλόν ἐστι τὸ εὖ ποιεῖν ἢ πάσχειν, καὶ ἔστι τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς τὸ εὐεργετεῖν, κάλλιον δ' εὖ ποιεῖν φίλους ὀθνείων, τῶν εὖ πεισομένων δεήσεται ὁ σπουδαῖος. διὸ καὶ ἐπιζητεῖται πότερον ἐν εὐτυχίαις μᾶλλον δεῖ φίλων ἢ ἐν ἀτυχίαις, ὡς καὶ τοῦ ἀτυχοῦντος δεομένου τῶν εὐεργετησόντων καὶ τῶν εὐτυχούντων οὓς εὖ ποιήσουσιν. ἄτοπον δ' ἴσως καὶ τὸ μονώτην ποιεῖν τὸν μακάριον· οὐδεὶς γὰρ ἕλοιτ' ἂν καθ' αὑτὸν τὰ πάντ' ἔχειν ἀγαθά· πολιτικὸν γὰρ ὁ ἄνθρωπος καὶ συζῆν πεφυκός. καὶ τῷ εὐδαίμονι δὴ τοῦθ' ὑπάρχει· τὰ γὰρ τῇ φύσει ἀγαθὰ ἔχει, δῆλον δ' ὡς μετὰ φίλων καὶ ἐπιεικῶν κρεῖττον ἢ μετ' ὀθνείων καὶ τῶν τυχόντων συνημερεύειν. δεῖ ἄρα τῷ εὐδαίμονι φίλων. τί οὖν λέγουσιν οἱ πρῶτοι, καὶ πῇ ἀληθεύουσιν; ἢ ὅτι οἱ πολλοὶ φίλους οἴονται τοὺς χρησίμους εἶναι; τῶν τοιούτων μὲν οὖν οὐδὲν δεήσεται ὁ μακάριος, ἐπειδὴ τἀγαθὰ ὑπάρχει αὐτῷ· οὐδὲ δὴ τῶν διὰ τὸ ἡδύ, ἢ ἐπὶ μικρόν (ἡδὺς γὰρ ὁ βίος ὢν οὐδὲν δεῖται ἐπεισάκτου ἡδονῆς)· οὐ δεόμενος δὲ τῶν τοιούτων φίλων οὐ δοκεῖ δεῖσθαι φίλων. τὸ δ' οὐκ ἔστιν ἴσως ἀληθές. ἐν ἀρχῇ γὰρ εἴρηται ὅτι ἡ εὐδαιμονία ἐνέργειά τις ἐστίν, ἡ δ' ἐνέργεια δῆλον ὅτι γίνεται καὶ οὐχ ὑπάρχει ὥσπερ κτῆμά τι. εἰ δὲ τὸ εὐδαιμονεῖν ἐστὶν ἐν τῷ ζῆν καὶ ἐνεργεῖν, τοῦ δ' ἀγαθοῦ ἡ ἐνέργεια σπουδαία καὶ ἡδεῖα καθ' αὑτήν, καθάπερ ἐν ἀρχῇ εἴρηται, ἔστι δὲ καὶ τὸ οἰκεῖον τῶν ἡδέων, θεωρεῖν δὲ μᾶλλον τοὺς πέλας δυνάμεθα ἢ ἑαυτοὺς καὶ τὰς ἐκείνων πράξεις ἢ τὰς οἰκείας, αἱ τῶν σπουδαίων δὲ πράξεις φίλων ὄντων ἡδεῖαι τοῖς ἀγαθοῖς {{π|1170a}} (ἄμφω γὰρ ἔχουσι τὰ τῇ φύσει ἡδέα)· ὁ μακάριος δὴ φίλων τοιούτων δεήσεται, εἴπερ θεωρεῖν προαιρεῖται πράξεις ἐπιεικεῖς καὶ οἰκείας, τοιαῦται δ' αἱ τοῦ ἀγαθοῦ φίλου ὄντος. οἴονταί τε δεῖν ἡδέως ζῆν τὸν εὐδαίμονα. μονώτῃ μὲν οὖν χαλεπὸς ὁ βίος· οὐ γὰρ ῥᾴδιον καθ' αὑτὸν ἐνεργεῖν συνεχῶς, μεθ' ἑτέρων δὲ καὶ πρὸς ἄλλους ῥᾷον. ἔσται οὖν ἡ ἐνέργεια συνεχεστέρα, ἡδεῖα οὖσα καθ' αὑτήν, ὃ δεῖ περὶ τὸν μακάριον εἶναι· ὁ γὰρ σπουδαῖος, ᾗ σπουδαῖος, ταῖς κατ' ἀρετὴν πράξεσι χαίρει, ταῖς δ' ἀπὸ κακίας δυσχεραίνει, καθάπερ ὁ μουσικὸς τοῖς καλοῖς μέλεσιν ἥδεται, ἐπὶ δὲ τοῖς φαύλοις λυπεῖται. γίνοιτο δ' ἂν καὶ ἄσκησίς τις τῆς ἀρετῆς ἐκ τοῦ συζῆν τοῖς ἀγαθοῖς, καθάπερ καὶ Θέογνίς φησιν. φυσικώτερον δ' ἐπισκοποῦσιν ἔοικεν ὁ σπουδαῖος φίλος τῷ σπουδαίῳ τῇ φύσει αἱρετὸς εἶναι. τὸ γὰρ τῇ φύσει ἀγαθὸν εἴρηται ὅτι τῷ σπουδαίῳ ἀγαθὸν καὶ ἡδύ ἐστι καθ' αὑτό. τὸ δὲ ζῆν ὁρίζονται τοῖς ζῴοις δυνάμει αἰσθήσεως, ἀνθρώποις δ' αἰσθήσεως ἢ νοήσεως· ἡ δὲ δύναμις εἰς τὴν ἐνέργειαν ἀνάγεται, τὸ δὲ κύριον ἐν τῇ ἐνεργείᾳ· ἔοικε δὴ τὸ ζῆν εἶναι κυρίως τὸ αἰσθάνεσθαι ἢ νοεῖν. τὸ δὲ ζῆν τῶν καθ' αὑτὸ ἀγαθῶν καὶ ἡδέων· ὡρισμένον γάρ, τὸ δ' ὡρισμένον τῆς τἀγαθοῦ φύσεως· τὸ δὲ τῇ φύσει ἀγαθὸν καὶ τῷ ἐπιεικεῖ· διόπερ ἔοικε πᾶσιν ἡδὺ εἶναι· οὐ δεῖ δὲ λαμβάνειν μοχθηρὰν ζωὴν καὶ διεφθαρμένην, οὐδ' ἐν λύπαις· ἀόριστος γὰρ ἡ τοιαύτη, καθάπερ τὰ ὑπάρχοντα αὐτῇ. ἐν τοῖς ἐχομένοις δὲ περὶ τῆς λύπης ἔσται φανερώτερον. εἰ δ' αὐτὸ τὸ ζῆν ἀγαθὸν καὶ ἡδύ (ἔοικε δὲ καὶ ἐκ τοῦ πάντας ὀρέγεσθαι αὐτοῦ, καὶ μάλιστα τοὺς ἐπιεικεῖς καὶ μακαρίους· τούτοις γὰρ ὁ βίος αἱρετώτατος, καὶ ἡ τούτων μακαριωτάτη ζωή), ὁ δ' ὁρῶν ὅτι ὁρᾷ αἰσθάνεται καὶ ὁ ἀκούων ὅτι ἀκούει καὶ ὁ βαδίζων ὅτι βαδίζει, καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως ἔστι τι τὸ αἰσθανόμενον ὅτι ἐνεργοῦμεν, ὥστε ἂν αἰσθανώμεθ', ὅτι αἰσθανόμεθα, κἂν νοῶμεν, ὅτι νοοῦμεν, τὸ δ' ὅτι αἰσθανόμεθα ἢ νοοῦμεν, ὅτι ἐσμέν (τὸ γὰρ εἶναι ἦν αἰσθάνεσθαι ἢ νοεῖν), {{π|1170b}} τὸ δ' αἰσθάνεσθαι ὅτι ζῇ, τῶν ἡδέων καθ' αὑτό (φύσει γὰρ ἀγαθὸν ζωή, τὸ δ' ἀγαθὸν ὑπάρχον ἐν ἑαυτῷ αἰσθάνεσθαι ἡδύ), αἱρετὸν δὲ τὸ ζῆν καὶ μάλιστα τοῖς ἀγαθοῖς, ὅτι τὸ εἶναι ἀγαθόν ἐστιν αὐτοῖς καὶ ἡδύ (συναισθανόμενοι γὰρ τοῦ καθ' αὑτὸ ἀγαθοῦ ἥδονται), ὡς δὲ πρὸς ἑαυτὸν ἔχει ὁ σπουδαῖος, καὶ πρὸς τὸν φίλον (ἕτερος γὰρ αὐτὸς ὁ φίλος ἐστίν)· καθάπερ οὖν τὸ αὐτὸν εἶναι αἱρετόν ἐστιν ἑκάστῳ, οὕτω καὶ τὸ τὸν φίλον, ἢ παραπλησίως. τὸ δ' εἶναι ἦν αἱρετὸν διὰ τὸ αἰσθάνεσθαι αὑτοῦ ἀγαθοῦ ὄντος, ἡ δὲ τοιαύτη αἴσθησις ἡδεῖα καθ' ἑαυτήν. συναισθάνεσθαι ἄρα δεῖ καὶ τοῦ φίλου ὅτι ἔστιν, τοῦτο δὲ γίνοιτ' ἂν ἐν τῷ συζῆν καὶ κοινωνεῖν λόγων καὶ διανοίας· οὕτω γὰρ ἂν δόξειε τὸ συζῆν ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων λέγεσθαι, καὶ οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν βοσκημάτων τὸ ἐν τῷ αὐτῷ νέμεσθαι. εἰ δὴ τῷ μακαρίῳ τὸ εἶναι αἱρετόν ἐστι καθ' αὑτό, ἀγαθὸν τῇ φύσει ὂν καὶ ἡδύ, παραπλήσιον δὲ καὶ τὸ τοῦ φίλου ἐστίν, κἂν ὁ φίλος τῶν αἱρετῶν εἴη. ὃ δ' ἐστὶν αὐτῷ αἱρετόν, τοῦτο δεῖ ὑπάρχειν αὐτῷ, ἢ ταύτῃ ἐνδεὴς ἔσται. δεήσει ἄρα τῷ εὐδαιμονήσοντι φίλων σπουδαίων.

ἆρ' οὖν ὡς πλείστους φίλους ποιητέον, ἢ καθάπερ ἐπὶ τῆς ξενίας ἐμμελῶς εἰρῆσθαι δοκεῖ μήτε πολύξεινος μήτ' ἄξεινος2, καὶ ἐπὶ τῆς φιλίας ἁρμόσει μήτ' ἄφιλον εἶναι μήτ' αὖ πολύφιλον καθ' ὑπερβολήν; τοῖς μὲν δὴ πρὸς χρῆσιν κἂν πάνυ δόξειεν ἁρμόζειν τὸ λεχθέν· πολλοῖς γὰρ ἀνθυπηρετεῖν ἐπίπονον, καὶ οὐχ ἱκανὸς ὁ βίος αὐτὸ [τοῦτο] πράττειν. οἱ πλείους δὴ τῶν πρὸς τὸν οἰκεῖον βίον ἱκανῶν περίεργοι καὶ ἐμπόδιοι πρὸς τὸ καλῶς ζῆν· οὐθὲν οὖν δεῖ αὐτῶν. καὶ οἱ πρὸς ἡδονὴν δὲ ἀρκοῦσιν ὀλίγοι, καθάπερ ἐν τῇ τροφῇ τὸ ἥδυσμα. τοὺς δὲ σπουδαίους πότερον πλείστους κατ' ἀριθμόν, ἢ ἔστι τι μέτρον καὶ φιλικοῦ πλήθους, ὥσπερ πόλεως; οὔτε γὰρ ἐκ δέκα ἀνθρώπων γένοιτ' ἂν πόλις, οὔτ' ἐκ δέκα μυριάδων ἔτι πόλις ἐστίν. τὸ δὲ ποσὸν οὐκ ἔστιν ἴσως ἕν τι, ἀλλὰ πᾶν τὸ μεταξὺ τινῶν ὡρισμένων. {{π|1171a}} καὶ φίλων δή ἐστι πλῆθος ὡρισμένον, καὶ ἴσως οἱ πλεῖστοι μεθ' ὧν ἂν δύναιτό τις συζῆν ̔τοῦτο γὰρ ἐδόκει φιλικώτατον εἶναἰ· ὅτι δ' οὐχ οἷόν τε πολλοῖς συζῆν καὶ διανέμειν ἑαυτόν, οὐκ ἄδηλον. ἔτι δὲ κἀκείνους δεῖ ἀλλήλοις φίλους εἶναι, εἰ μέλλουσι πάντες μετ' ἀλλήλων συνημερεύειν· τοῦτο δ' ἐργῶδες ἐν πολλοῖς ὑπάρχειν. χαλεπὸν δὲ γίνεται καὶ τὸ συγχαίρειν καὶ τὸ συναλγεῖν οἰκείως πολλοῖς· εἰκὸς γὰρ συμπίπτειν ἅμα τῷ μὲν συνήδεσθαι τῷ δὲ συνάχθεσθαι. ἴσως οὖν εὖ ἔχει μὴ ζητεῖν ὡς πολυφιλώτατον εἶναι, ἀλλὰ τοσούτους ὅσοι εἰς τὸ συζῆν ἱκανοί· οὐδὲ γὰρ ἐνδέχεσθαι δόξειεν ἂν πολλοῖς εἶναι φίλον σφόδρα. διόπερ οὐδ' ἐρᾶν πλειόνων· ὑπερβολὴ γάρ τις εἶναι βούλεται φιλίας, τοῦτο δὲ πρὸς ἕνα· καὶ τὸ σφόδρα δὴ πρὸς ὀλίγους. οὕτω δ' ἔχειν ἔοικε καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων· οὐ γίνονται γὰρ φίλοι πολλοὶ κατὰ τὴν ἑταιρικὴν φιλίαν, αἱ δ' ὑμνούμεναι ἐν δυσὶ λέγονται. οἱ δὲ πολύφιλοι καὶ πᾶσιν οἰκείως ἐντυγχάνοντες οὐδενὶ δοκοῦσιν εἶναι φίλοι, πλὴν πολιτικῶς, οὓς καὶ καλοῦσιν ἀρέσκους. πολιτικῶς μὲν οὖν ἔστι πολλοῖς εἶναι φίλον καὶ μὴ ἄρεσκον ὄντα, ἀλλ' ὡς ἀληθῶς ἐπιεικῆ· δι' ἀρετὴν δὲ καὶ δι' αὐτοὺς οὐκ ἔστι πρὸς πολλούς, ἀγαπητὸν δὲ καὶ ὀλίγους εὑρεῖν τοιούτους.

πότερον δ' ἐν εὐτυχίαις μᾶλλον φίλων δεῖ ἢ ἐν δυστυχίαις; ἐν ἀμφοῖν γὰρ ἐπιζητοῦνται· οἵ τε γὰρ ἀτυχοῦντες δέονται ἐπικουρίας, οἵ τ' εὐτυχοῦντες συμβίων καὶ οὓς εὖ ποιήσουσιν· βούλονται γὰρ εὖ δρᾶν. ἀναγκαιότερον μὲν δὴ ἐν ταῖς ἀτυχίαις, διὸ τῶν χρησίμων ἐνταῦθα δεῖ, κάλλιον δ' ἐν ταῖς εὐτυχίαις, διὸ καὶ τοὺς ἐπιεικεῖς ζητοῦσιν· τούτους γὰρ αἱρετώτερον εὐεργετεῖν καὶ μετὰ τούτων διάγειν. ἔστι γὰρ καὶ ἡ παρουσία αὐτὴ τῶν φίλων ἡδεῖα καὶ ἐν ταῖς εὐτυχίαις καὶ ἐν ταῖς δυστυχίαις. κουφίζονται γὰρ οἱ λυπούμενοι συναλγούντων τῶν φίλων. διὸ κἂν ἀπορήσειέν τις πότερον ὥσπερ βάρους μεταλαμβάνουσιν, ἢ τοῦτο μὲν οὔ, ἡ παρουσία δ' αὐτῶν ἡδεῖα οὖσα καὶ ἡ ἔννοια τοῦ συναλγεῖν ἐλάττω τὴν λύπην ποιεῖ. εἰ μὲν οὖν διὰ ταῦτα ἢ δι' ἄλλο τι κουφίζονται, ἀφείσθω· συμβαίνειν δ' οὖν φαίνεται τὸ λεχθέν. ἔοικε δ' ἡ παρουσία μικτή τις αὐτῶν εἶναι. αὐτὸ μὲν γὰρ τὸ ὁρᾶν τοὺς φίλους ἡδύ, {{π|1171b}} ἄλλως τε καὶ ἀτυχοῦντι, καὶ γίνεταί τις ἐπικουρία πρὸς τὸ μὴ λυπεῖσθαι (παραμυθητικὸν γὰρ ὁ φίλος καὶ τῇ ὄψει καὶ τῷ λόγῳ, ἐὰν ᾖ ἐπιδέξιος· οἶδε γὰρ τὸ ἦθος καὶ ἐφ' οἷς ἥδεται καὶ λυπεῖται)· τὸ δὲ λυπούμενον αἰσθάνεσθαι ἐπὶ ταῖς αὑτοῦ ἀτυχίαις λυπηρόν· πᾶς γὰρ φεύγει λύπης αἴτιος εἶναι τοῖς φίλοις. διόπερ οἱ μὲν ἀνδρώδεις τὴν φύσιν εὐλαβοῦνται συλλυπεῖν τοὺς φίλους αὑτοῖς, κἂν μὴ ὑπερτείνῃ τῇ ἀλυπίᾳ, τὴν ἐκείνοις γινομένην λύπην οὐχ ὑπομένει, ὅλως τε συνθρήνους οὐ προσίεται διὰ τὸ μηδ' αὐτὸς εἶναι θρηνητικός· γύναια δὲ καὶ οἱ τοιοῦτοι ἄνδρες τοῖς συστένουσι χαίρουσι, καὶ φιλοῦσιν ὡς φίλους καὶ συναλγοῦντας. μιμεῖσθαι δ' ἐν ἅπασι δεῖ δῆλον ὅτι τὸν βελτίω. ἡ δ' ἐν ταῖς εὐτυχίαις τῶν φίλων παρουσία τήν τε διαγωγὴν ἡδεῖαν ἔχει καὶ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἥδονται ἐπὶ τοῖς αὑτοῦ ἀγαθοῖς.. διὸ δόξειεν ἂν δεῖν εἰς μὲν τὰς εὐτυχίας καλεῖν τοὺς φίλους προθύμως (εὐεργετικὸν γὰρ εἶναι καλόν), εἰς δὲ τὰς ἀτυχίας ὀκνοῦντα· μεταδιδόναι γὰρ ὡς ἥκιστα δεῖ τῶν κακῶν, ὅθεν τὸ “ἅλις ἐγὼ δυστυχῶν.” μάλιστα δὲ παρακλητέον ὅταν μέλλωσιν ὀλίγα ὀχληθέντες μεγάλ' αὐτὸν ὠφελήσειν. ἰέναι δ' ἀνάπαλιν ἴσως ἁρμόζει πρὸς μὲν τοὺς ἀτυχοῦντας ἄκλητον καὶ προθύμως (φίλου γὰρ εὖ ποιεῖν, καὶ μάλιστα τοὺς ἐν χρείᾳ καὶ [τὸ] μὴ ἀξιώσαντας· ἀμφοῖν γὰρ κάλλιον καὶ ἥδιον), εἰς δὲ τὰς εὐτυχίας συνεργοῦντα μὲν προθύμως (καὶ γὰρ εἰς ταῦτα χρεία φίλων), πρὸς εὐπάθειαν δὲ σχολαίως· οὐ γὰρ καλὸν τὸ προθυμεῖσθαι ὠφελεῖσθαι. δόξαν δ' ἀηδίας ἐν τῷ διωθεῖσθαι ἴσως εὐλαβητέον· ἐνίοτε γὰρ συμβαίνει. ἡ παρουσία δὴ τῶν φίλων ἐν ἅπασιν αἱρετὴ φαίνεται.

ἆρ' οὖν, ὥσπερ τοῖς ἐρῶσι τὸ ὁρᾶν ἀγαπητότατόν ἐστι καὶ μᾶλλον αἱροῦνται ταύτην τὴν αἴσθησιν ἢ τὰς λοιπὰς ὡς κατὰ ταύτην μάλιστα τοῦ ἔρωτος ὄντος καὶ γινομένου, οὕτω καὶ τοῖς φίλοις αἱρετώτατόν ἐστι τὸ συζῆν; κοινωνία γὰρ ἡ φιλία, καὶ ὡς πρὸς ἑαυτὸν ἔχει, οὕτω καὶ πρὸς τὸν φίλον· περὶ αὑτὸν δ' ἡ αἴσθησις ὅτι ἔστιν αἱρετή, καὶ περὶ τὸν φίλον δή· ἡ δ' ἐνέργεια γίνεται αὐτῆς ἐν τῷ συζῆν, {{π|1172a}} ὥστ' εἰκότως τούτου ἐφίενται. καὶ ὅ ποτ' ἐστὶν ἑκάστοις τὸ εἶναι ἢ οὗ χάριν αἱροῦνται τὸ ζῆν, ἐν τούτῳ μετὰ τῶν φίλων βούλονται διάγειν· διόπερ οἳ μὲν συμπίνουσιν, οἳ δὲ συγκυβεύουσιν, ἄλλοι δὲ συγγυμνάζονται καὶ συγκυνηγοῦσιν ἢ συμφιλοσοφοῦσιν, ἕκαστοι ἐν τούτῳ συνημερεύοντες ὅ τι περ μάλιστ' ἀγαπῶσι τῶν ἐν τῷ βίῳ· συζῆν γὰρ βουλόμενοι μετὰ τῶν φίλων, ταῦτα ποιοῦσι καὶ τούτων κοινωνοῦσιν οἷς οἴονται συζῆν. γίνεται οὖν ἡ μὲν τῶν φαύλων φιλία μοχθηρά (κοινωνοῦσι γὰρ φαύλων ἀβέβαιοι ὄντες, καὶ μοχθηροὶ δὲ γίνονται ὁμοιούμενοι ἀλλήλοις), ἡ δὲ τῶν ἐπιεικῶν ἐπιεικής, συναυξανομένη ταῖς ὁμιλίαις· δοκοῦσι δὲ καὶ βελτίους γίνεσθαι ἐνεργοῦντες καὶ διορθοῦντες ἀλλήλους· ἀπομάττονται γὰρ παρ' ἀλλήλων οἷς ἀρέσκονται, ὅθεν “ἐσθλῶν μὲν γὰρ ἄπ' ἐσθλά.” περὶ μὲν οὖν φιλίας ἐπὶ τοσοῦτον εἰρήσθω· ἑπόμενον δ' ἂν εἴη διελθεῖν περὶ ἡδονῆς.</text>
      <sha1>mehz1p2q5njki2bfgst0f45n7r1hxgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Δον Ζουάν</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46625</id>
    <revision>
      <id>167886</id>
      <parentid>153823</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T09:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mminas</username>
        <id>23034</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>167886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168335" sha1="6tpwre5wpxg7x7ckr2980h8ghlb6shg" xml:space="preserve">{{Κεφαλίδα
 | τίτλος     = Δον Ζουάν 
 | συγγραφέας = Γεώργιος Σουρής
 | μεταφραστής=
 | ενότητα    =
 | επόμενο    =
 | προηγούμενο=
 | σημειώσεις = 
 }}
{{block center/s}}
&lt;poem&gt;

'''&lt;big&gt;A’&lt;/big&gt;'''


Ο Δόν Ζουάν!... γνωρίζετε τον ήρωα εκείνον...

ο Μπάιρον τον άφησε θαρρώ εις το Λονδίνον&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;.

Ακόμα είχε μυρωδιές το κάθε του μαντήλι

κι ακόμα ευωδίαζαν τα ρόδινά του χείλη

από θερμά φιλήματα ερώτων φλογερών

όσους απήλαυσε ποτέ στον πρώτον του καιρόν


Αυτός λοιπόν που έκαμε παντού και πάντα κρότον

κι άφηκε όπου επέρασε πολλούς καρπούς ερώτων,

αυτός οπού ετρύφησε απάνω εις πορφύρας,

ο χαϊδεμένος εραστής σοφής αυτοκρατείρας&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,

που μέσα κι εις οδαλισκών οντάδες εκοιμήθη

και είχε για προσκέφαλο της Αηδήν τα στήθη,

εσκέφθη τέλος να ελθή και μέχρις Αθηνών,

ελπίζων ότι θα ευρεί εκείνας τας κυρίας

που τους θεούς κατέβαζον από τον ουρανόν

και οι θεοί εφαίνονται υπό μορφάς μυρίας,

με άλλους λόγους σήκωναν τον κόσμο στο ποδάρι

ως κύκνοι, ταύροι, άνθρωποι και κάποτε γαϊδάροι.


Ήλθε λοιπόν στο Άστυ μας και τούτο το τσανάκι

προς σκάνδαλον της αρετής και του πατρός Μακράκη&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;.

Αλλ’ όμως μόλις έφθασε και μόλις επταρνίσθη,

με την κυρία Ριαρώ αμέσως εγνωρίσθη,

και τούτο ήτο εύκολο, καθόσον ήτο ξένος

κι οι ξένοι στην πρωτεύουσα αυτήν των Αθηνών,

και δίχως να κατάγονται από μεσίτου γένος,

γνωρίζοντ’ ευκολώτερον και των ιθαγενών.

Αυτός ο νόμος πάντοτε την φύσιν μας διέπει,

το ξένο πράγμα πιο καλά καθένας να το βλέπει,

και αν αυτόν τον πειρασμός οι άνθρωποι δεν είχον

εξ ηλικίας νεαράς, εξ απαλών ονύχων

η γη αυτή Παράδεισος θα ήτον ευτυχίας 

και δίκην δεν θα είχαμεν ποτέ περί μοιχείας.


Η Ριαρώ την άφιξιν του ξένου αναγγέλλει

προς την κυρία Έψιλον κι εκείνη προς την Ψι,

μετά σπουδής μηνύματα η μια στην άλλη στέλλει

και φλυαρία ήρχισε περί αυτού κομψή.


«Καλέ, αλήθεια έφθασε ο Δον Ζουάν εκείνος; 

και δεν μού είπε τίποτα ο άντρας μου το κτήνος.

‘Ω! quelle bonheur&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;! ώ! quelle bonheur!... ώ ευτυχής ημέρα!

Καλέ, μα ποιός επίστευε να έλθει κι εδώ πέρα;

Και είναι, λέγουν, κύριος γερός και μεστωμένος

και, όπερ σπουδαιότερον, αλλόθρησκος και ξένος».

Αυτά και άλλα έλεγον αι υψηλαί κυρίαι

και συζητήσεις δι αυτόν εγίνοντο μυρίαι,

η δε κυρία Μιχαλού, η πανταχού παρούσα,

την άφιξιν του Δόν Ζουάν μετά χαράς μαθούσα,

συνομιλίες έκαμνε πολλάς κι ιδιαιτέρας

εντός του δωματίου της επτάκις της ημέρας

με κάποιον υπολοχαγόν του πυροβολικού,

παρόντος του συζύγου της, ανδρός σημαντικού

σαν τι κορδέλλες και φτερά χρωματιστά θα βάλει

στη μέση της, στο στήθος της, στα πόδια, στο κεφάλι.


Ο Δόν Ζουάν εθαύμαζεν του Κέκροπος&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; την χώραν

και άλλους νέους έρωτας εζήτει ο καημένος

διότι δίχως έρωτα δεν έζη ούτε ώραν,

πάντα με κάποιαν ήθελε να είναι μπερδεμένος.

Και μ’ όσα και αν έκαμε εις ένα κι άλλο μέρος,

ακόμη τόπον εύρισκε στον Δόν Ζουάν ο έρως,

ακόμα η καρδία του αισθήματα εχώρει,

και όπου τού ετύγχανε κανένα μισοφόρι

ευθύς κατεφλογίζετο το ασελγές του χείλος

και απ’ οπίσω έτρεχε σαν πεινασμένος σκύλος.


Δι όλας καίων καραυνός, δι όλας τρικυμία,

και μέσ’ από το δίκτυ του δεν γλύτωνε καμμία,

μα σ’ όποιαν και αν έρριχνε το μάτι του ο ξένος,

κι αν ύπανδρος ελέγετο ή χήρα ή παρθένος,

ουαί της και αλλοίμονον!... μετά εννέα μήνας

κλινήρης θα κατέκειτο με τοκετού ωδίνας.

Καρδία πάντοτε θερμή και πάντοτε σκιρτώσα,

παν απολαύσασα καλόν κι επιθυμούσα τόσα,

πλασμένη δια ν’ αγαπά στου βίου τον αγώνα

και να ροφά την ηδονήν σταγόνα προς σταγόνα.


Γυναίκας μόνον ήθελε στον κόσμο εδώ κάτω,

γυναίκας ωνειρεύετο και όταν εκοιμάτο,

γυναίκας εφαντάζετο και όταν εγρηγόρει,

και τον πρωτόπλαστον Αδάμ πολλάκις εσυγχώρει,

διότι τον κατάφερε το γυναικείο φύλο

να δοκιμάσει και αυτός της γνώσεως το ξύλον.

Ό,τι κακόν προήρχετο εκ των θηλέων μόνον

από της πρώτης πλάσεως, από των πρώτων χρόνων,

αυτός το εύρισκε καλόν την θέσιν και την φύσιν

χωρίς καθ’ όλον τον καιρόν να μεταβάλει κρίσιν.


Εγέλα δε των αγαθών ανθρώπων την μωρίαν,

τον Άγιον Αντώνιον και την λοιπήν χορείαν,

όπου ενώ τούς πείραζαν οι μαύροι Σατανάδες

με γυναικεία πρόσωπα και χίλιες δυό γλυκάδες,

εκείνοι τα ενόμιζαν αυτά ως οπτασίας

κι απέφευγαν τον πειρασμόν με τάς ψυχρολουσίας,

ενώ αυτός ο Δόν Ζουάν στην θέσιν των αν ήτο

και με εμφανίσεις θηλυκού διαβόλου ενωχλείτο,

τρεχάτος θα τον έστρωνε αμέσως στο κυνήγι,

κι αν κάτω εις τα Τάρταρα ο δαίμων τον οδήγει.


Προς παν μη θήλυ έτρεφε απέχθειαν και μήνιν,

κι οτέ μεν εφαντάζετο πώς βλέπει με τον νού

του αειμνήστου Ιακώβ&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; την κλίμακα εκείνην

από της γής στο άπειρον να φθάνει τ’ ουρανού,

και απ’ εκεί κατέβαινον συμπλέγματα χαρίτων,

γυναίκες όλων των φυλών και των εθνικοτήτων

με νυκτικά, ποκάμισα, σαλβάρια και πασούμια,

και όλες τού εφαίνοντο ωσάν ραχάτ-λουκούμια.


Άλλοτε πάλιν έβλεπεν εις τον γοργόν του οίστρον

παρθένους λευκοχίτωνας μετά πλεκτών κανίστρων,

μαγίσσας, νύμφας ποταμών, κυρίας Αμαζόνας,

και αγεράκι μαλακό εφύσ’ αγάλια αγάλια

και των παρθένων τους λευκούς εσήκωνε χιτώνας,

και τότε πια του φουκαρά τού έπεφταν τα σάλια.

Κι ιδού ο έρως ήρχετο με στέφανον ως στέμμα,

και την φαρέτραν την γνωστήν και φλογοβόλον βλέμμα,

κατόπιν δ’ άλλοι έρωτες, μικρότεροι εκείνου,

οι πάντες καταπόρφυροι εξ αθανάτου οίνου,

εμάστιζαν καγχάζοντες στεφανωμένους ίππους

και με αυτούς εχάνοντο εις άντρα και εις κήπους.

Αντήχουν δε με άσματα κοιλάδες και λειμώνες,

και άλλοι πάλι ήρχοντο πηδώντες μετ’ ολίγον,

γλυκύλαλοι τον έρωτα εξύμνουν αηδόνες

και Παραδείσια πτηνά μετά χρυσών πτερύγων.


Τοιαύτα ωνειρεύετο νυχθημερόν ο τάλας

και άνοιγε προς το κενός φρενήρης τας αγκάλας,

αλλ’ όμως όταν έβλεπε πως όλα είναι πλάνη

και τίποτε πραγματικόν στα χέρια του δεν πιάνει,

των εξημμένων του φρενών κατέπαυεν η μέθη

κι εγύρευε τα ορατά με πυρωμένο μάτι,

ως πράγμα δε ψηλαφητόν η Ριαρώ ευρέθη,

γυναίκα με τα όλα της και ζωντανό κομμάτι.


Η Ριαρώ εννόησεν ο ξένος τι γυρεύει

και άρχισε να τού γελά και να τού χωρατεύη.

Ήτο κυρία έμπειρος εις ταύτα και ειδήμων,

εκτός δε ταύτου αγαθή και σφόδρα ελεήμων,

και πάντοτ’ επροσπάθησε τοιαύτη να φανή...

δεν ήθελε προς χάριν της κανένας να πονή.

Ο σύζυγός της έλειπε, μα και παρών αν ήτο

αυτός δεν θα ηλάττωνε της Ριαρώς τον ζήλον,

και ίσως μάλιστα κι αυτός θα κατευχαριστείτο,

γνωρίζων νέον άνθρωπον, γνωρίζων νέον φίλον.

Δεν έπαυεν η Ριαρώ να ελεή ακόμα

κι ο προσφιλής της σύζυγος με ανοικτό το στόμα

υφίστατο τα τόσα της ελέη ανωδύνως,

και εις τον κόσμον μειδιών εφαίνετο και χαίρων,

διότι προ πολλού καιρού εγνωώριζε κι εκείνος

πως είναι η γυναίκα του αρχών φιλελευθέρων.


Πράος, γλυκύς, μειλίχιος και προς αυτούς τους σκύλους,

δεχόμενος μετά χαράς της Ριαρώς τους φίλους,

μη οργιζόμενος ποτέ, ποτέ χολήν μη χύνων,

και τέλος πάντων σύζυγος εκ των πολλών εκείνων,

που οι γυναίκες των συχνά τούς βάζουν στο ζεμπίλι

και τούς κρεμούν ψηλά ψηλά να μην τούς φαν οι ψύλλοι.

Αλλά δεν είχε και καιρόν αυτός ο νοικοκύρης

να εποπτεύει αυστηρώς τας πράξεις της κυράς,

καθόσον ήτο άνθρωπος αξιωμάτων πλήρης

και υποθέσεις έλεγε πως είχε σοβαράς

και δημοσία μεν αυτός, εκείνη δε κατ’ οίκον,

ετέλει έκαστος πιστών το εαυτού καθήκον.


Και τώρα εταξίδευεν ανά την Εσπερίαν&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;

αφήσας την συμβίαν του του οίκου του κυρίαν

κι αφού μακράν της έμεινε περίπου δύο μήνας

ένα εσπέρας έξαφνα εφάνη στας Αθήνας.

Φθάνει λοιπόν στο σπίτι του με χαίρουσαν ψυχήν,

ελπίζων πως εγκάρδιον θα βρή υποδοχήν,

αλλ’ η κυρία Ριαρώ δεν είναι πουθενά

κι ο σύζυγος το βλέμμα του εδώ κι εκεί πλανά.

Πηγαίνει στον κοιτώνα της, αλλ’ όμως – ωιμένα! –

βρίσκει την πόρτα σφαλιστή και τα κλειδιά παρμένα.

Χτυπά με φόβο... τίποτα... βαθεία σιωπή

κι απ’ έξω στέκει σαν χαζός, δεν ξέρει τι να πει.

Εκτύπησε και δεύτερον, εκτύπησε και τρίτον,

κανένας δεν τον ήκουεν, αλλ’ έπειτα σκεφθείς

πως πάλιν στα ελέη της η Ριαρώ θα ήτον,

εις την βιβλιοθήκην του επήγε παρευθύς.


Εκεί δε μόνος έψαλλε πολλά καθ’ εαυτόν

και κράξας τον νεώτερον εκ των υπηρετών,

αμέσως τού εζήτησε μικράς πληροφορίας

περί των θεραπόντων του καθώς και της κυρίας.


Ο δε θεράπων ήρχισε να τού χαμογελά

και τον επληροφόρησε πως πέρασαν καλά,

πως η κυρία Ριαρώ καθ’ όλα υγιαίνει

και τώρα στον κοιτώνα της ευρίσκεται κλεισμένη,

παρήγγειλε δε εις αυτόν και εις την κουβερνάντα

ν’ απαγορεύσουν αυστηρώς την είσοδον προς πάντα,

διότι έχει κάτι τι με κάποιον να μιλήσει

και δι αυτό εφρόντισε την πόρτα της να κλείσει.


Κι ο σύζυγος εκούνησε ολίγον το κεφάλι

και είπε από μέσα του «ποιός κάποιος ήλθε πάλι;»

Αλλ’ όμως δεν εβράδυνε να συστηθή στον ξένον

κι ευχαριστήθη μάλιστα από την γνωριμίαν...

από αυτά η Ριαρώ τον είχε μαθημένον

και δεν τού άφηναν θαρρώ εντύπωσιν καμμίαν.

Και νυν με ύφος έξαλλον και μυθιστορικόν

εις μέρος θα σάς φέρωμεν πολύ ρωμαντικόν.


Εκεί προς την Νεάπολιν&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;, καλά δεν ξέρω πού,

εις μέρος τι ανώνυμον αγνώστου ατραπού,

υψούτο οίκος ευαγής, βωμός της Αφροδίτης,

κι εκεί πολλούς εμάζευε το άτακτο παιδί της.


Κυρίαι δε και δέσποιναι της αριστοκρατίας

προσήρχοντο είς τον βωμόν διά πολλάς αιτίας,

η μεν γιατί ο άνδρας της ετράβηξε κανόνι

και τα φουστάνια της Λιζιέ&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; δεν είχε να πληρώνει,

η δε γιατί ο άνδρας της δεν ήτο μαλακός

και δύστροπος εφαίνετο κι ολίγον τι κακός,

κι ενώ αυτή τον σύζυγον καθ’ όλα ευχαρίστει,

από το ξύλο το πολύ τής άλλαζε την πίστη,

η δε γιατί ο άνδρας της ούδ’ άπαξ του μηνός

δεν έμενε τουλάχιστον ο άθλιος κατ’ οίκον,

η δε γιατί ο άνδρας της δεν ήτον ικανός

να εκτελεί το ιερόν συζυγικόν καθήκον,

αυτή γιατί ο άνδρας της τής είχε κάμει ντέφι

την προίκα της τη μετρητή στης τράπουλας το τζόγο,

εκείνη από έρωτα κι η άλλη από κέφι,

και τέλος πάντων κάθεμιά είχε και κάποιο λόγο.

Κια πάμπολλοι προσήρχοντο εκεί εκ των εν τέλει,

διαπρεπή κι επίσημα της κοινωνίας μέλη,

ιππότες με παράσημα, ταινίας και τιμάς...

θα είχαν βέβαια κι αυτοί ευλόγως αφορμάς.


Οποίος έρως, αληθώς, και ηδονή οποία!

Γυναίκες ήρχοντο πολλαί με μαύρα προσωπεία,

πολλάκις δε συνέβαινε ο σύζυγος να εύρει

την προσφιλή του σύζυγον χωρίς να το ηξεύρει

κι εις την γλυκείαν σιωπήν αιθούσης σκοτεινής

εγεύοντο αμφότεροι αρρήκτου ηδονής.


Αυτά και άλλα έλεγον αι γλώσσαι των φλυάρων,

μα όλα ήσαν ψέμματα και το κακόν των φλάρον.

Εγώ δεν είδα τίποτα από αυτά εμπρός μου

και ακραδάντως πέποιθα εις την τιμήν του κόσμου,

πιστεύω στην αγνότητα της κάθε κοινωνίας,

πως είναι όλοι άγρυπνοι φρουροί της παρθενίας,

ουδέ το αίμα κανενός οι τέρψεις εκμυζούν,

και όσοι άλλοτ’ έζησαν και όσοι τώρα ζουν,

πιστεύω μέτά πίστεως τυφλής και παραφόρου

πως όλοι εκ συλλήψεως εφύτρωσαν ασπόρου.


Εδώ λοιπόν, ως έλεγεν ο κόσμος, ένα βράδυ

εστάθη άμαξα κομψή με έναν μόνον ίππον,

ενώ βαθύ τα σύμπαντα εσκέπαζε σκοτάδι

κι ενώ τα ωρολόγια μεσάνυκτα εκτύπων.

Κι ιδού, χωρίς να βγάλει γρύ κατήλθε της αμάξης

κάποιος ωσάν μεσόκοπος κι ολίγον κεκυφώς

ανήκων, όπως έλεγαν, εις τας μεγάλας τάξεις...

αλλά ιδέτε τον καλά, αν και δεν είναι φως.

Τον σύζυγον της Ριαρώς μού φαίνεται πως είδα...

Ιδού! Ιδού! ανοίγεται μια πόρτα μυστική... 

μήπως ενέπεσε κι αυτός εις έρωτος παγίδα;

Βεβαίως λόγος σοβαρός τον έφερεν εκεί.

Δεν ξέρω πώς τού κάπνισε του φίλου μια βραδιά

του λέχους του συζυγικού κι αυτός να συμμεθέξει,

να σφίξει την γυναίκα του στην κρύα του καρδιά

κι απάνω εις τα χείλη της τα χείλη του να βρέξει.

Ορμά προς τον κοιτώνα της, μα πάλιν – ωιμένα! –

βρίσκει την πόρτα σφαλιστή και τα κλειδιά παρμένα

διότι με τον Δόν Ζουάν η φίλη του κυρία

ακόμα είχε, φαίνεται, διαφοράς να λύσει.

Μα όταν πάλιν έμεινε εις του λουτρού τα κρύα,

αλλού τού ήρθε η όρεξις να πάει να γλεντήσει.

Και τούτο τού συνέβαινε πολύ συχνά θαρρώ,

ενώ ποτέ η έντιμος κυρία Ριαρώ

προς τέμενος αμαρτωλόν δεν έφερε το βήμα

και πάντοτε στον οίκο της να μένει επροτίμα

διότι, όπως είδατε από τα περασμένα,

δεν είχε με τον άνδρα της παράπονο κανένα.


Εκεί λοιπόν ο σύζυγος της Ριαρώς εμβαίνει

κι εις τούτο το κρησφυγετο την νύκταν όλην μένει,

κι ενώ αυτός εις μαγικάς εκστάσεις επλανάτο,

βαθέως ερρουχάλιζεν ο αμαξάς του κάτω.

Μόλις δε τ’ άστρα έσβησαν και η αυγή εχώρει

ροφώσα εις τον δρόμον της την δρόσον πάσας χλόης,

κι ήτον η ώρα η κρυφή καθ’ ήν αι Μυροφόροι

ήλθαν στον τάφο του Χριστού με μύρα εξ αλόης,

αυτός στης συνειδήσεως τον έλεγχον υπείκων

με την γνωστήν του άμαξα επέστρεφε κατ’ οίκον,

καθ’ ήν στιγμήν ο Δόν Ζουάν εξήρχετο εκείνου

ωχρότερος ο δυστυχής και της ημισελήνου.

Ο ίππος προ της θύρας του καλπάζων σταματά

και μόλις συναντήθησαν κι οι δύο κατηφείς,

ο σύζυγος τον εραστή ως κάτω χαιρετά,

καθώς αρμόζ’ εις κύριον καλής ανατροφής.

 
'''&lt;big&gt;Β’ – ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΟΥ ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ&lt;/big&gt;'''


Ο Δόν Ζουάν βαρέθηκε της Ριαρώς τα χάδια

και δεν εφαίνετο ζεστός καθώς τα πρώτα βράδυα.

Ο άνδρας της τόν άφηνε στο σπίτι νοικοκύρη,

χωρίς ποτέ να τού ελθή το γούστο να τον δείρει,

κι εκείνος εμπαινόβγαινε με σηκωμένη μύτη

που νόμιζες πως έμπαινε μες στο δικό του σπίτι.

Δι ό,τι κι αν συνέβαινε, αυτός αδιαφόρει

και του συζύγου κάποτε τα νυχτικά εφόρει,

και ολοένα χωριστά και ολοένα γλέντι

κι οι δούλοι τον εγνώριζαν για τον σωστό αφέντη.


Οπόταν ένας σύζυγος τα πάντα επιτρέπει,

όταν σφαλά τα μάτια του και κάνει πως δεν βλέπει,

οπόταν με τον εραστή συζεί σαν ένας φίλος,

μαραίνεται ογρήγορα του εραστού ο ζήλος,

διότι έρως εύκολος και άνευ δυσκολίας,

δεν έχει γόητρα ποσώς, δεν έχει ποικιλίας

κι ο Δόν Ζουάν δεν ήθελε πεζότητα τοιαύτην

αλλ’ ούτε ήρμοζε ζωή τοσαύτης νηνεμίας

εις ύπαρξιν πολυπαθή κι εις ποντοπόρον ναύτην

ιδόντα τόσους κλύδωνας και τόσας τρικυμίας.

Δεν ήθελεν αντίζηλον να έχει τέτοιο μπούφο,

που να φορή τη ρόμπα του και της νυκτός το σκούφο,

εκείνος δε να κάθεται και να τον καμαρώνει

χωρίς ποτέ την όψιν του θυμός να πορφυρώνει.

Ήθελε σύζυγον κακόν, ζηλότυπον, οργίλον,

ψυχρόν προς πάσαν έκφρασιν ειλικρινούς φιλίας

με όπλον εις τας χείρας του, με σπάθην ή με ξύλον, 

καθώς και τον Δόν Άλφονσον της Δόνας Ιουλίας&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;.


Κι εκείνος να τόν απατά κι αυτός να τ’ αγνοεί,

οπόταν δε το βήμα του από μακράν αντήχει,

του Δόν Ζουάν να πιάνεται αμέσως η πνοή

και να τρυπώνει έντρομος εις όποιο μέρος τύχει.

Να φεύγει δε ημίγυμνος εις τάφρους και εις φράκτας

και τοίχους να πηδά ψηλούς καθώς και καταρράκτας,

κι οπίσω του ο σύζυγος να τρέχει μ’ ορυγμόν,

ν’ ακούει τρίξιμο σπαθιού και σφαίρας συριγμόν,

να είναι σύζυγος σωστός και όχι κουκουβάγια,

να σού πληγώνει κάποτε τα πισινά με σκάγια

και ν’ ανταλλάσσει μετ’ αυτού ο Δόν Ζουάν σπαθιές,

ή μερικούς πιστολισμούς, ή κάμποσες γροθιές

προς χάριν της φιλτάτης του, προς χάριν της κυρίας,

ως ήρως τις ρωμαντικός αρχαίας ιστορίας.


Την αμαρτίαν ήθελε με πέπλον μυστηρίου,

μη γενομένη εις το φως κι εν γνώσει του κυρίου.

Δεν ήθελε τας τέρψεις του να βλέπουν ουδ’ οι τοίχοι,

τας ήθελε με βάσανα και κίνδυνον ολίγον.

Μα πάντα εγνωρίζετο για την κακή του τύχη

με τας κυρίας αγαθών και μαλακών συζύγων

και μ’ όποιαν και αν έμπλεξε και όπου κι αν εμβήκε,

συζύγους ως τον σύζυγον της Ριαρώς ευρήκε.


Πού είναι ο Δόν Άλφονσος της Δόνας Ιουλίας&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;,

εκείνος ο ζηλότυπος, ο τόσον θηριώδης;

Πού είσθε σεις, ώ έρωτες τοσαύτης ποικιλίας,

παρθενικοί, αιδήμονες, δειλοί, μυστηριώδεις;

Λοιπόν τοιαύτους έρωτας πεζούς θα υποφέρω

εις κλασσικήν πρωτεύουσαν ευκλείας αθανάτου;...

Μα τέλος πάντων τάψησε, αλλά το πώς δεν ξέρω

με μια πεντάμορφη κυρά κυρίου σπιρουνάτου


Τι εύρημα δυσεύρετον! Ώ, πόση ευτυχία!

Μωρέ, μα πώς μού έτυχεν αυτό το κελεπούρι!

Έ! τώρα, είπε, θάχομε καμμιά μονομαχία,

θα γίνει κάποιος θόρυβος και λίγο νταβατούρι.


Ο Δόν Ζουάν ενόμιζεν μπροστά του πως κοιτάζει

έναν ιππότη σύζυγον και άγριον πολύ,

και άρχισε διάφορα σπαθιά να δοκιμάζει

και πότε πότ’ επήγαινε και στη Σκοποβολή.

Περνά μια νύκτα... τίποτε... δεν φαίνεται κανείς...

περνά κι η άλλη... τίποτε... τα ίδια και τα ίδια...

μα και η τρίτη πέρασε κι ουδ’ ήχος καν φωνής,

μόνον οι γάτες έτρεχαν ψηλά στα κεραμίδια.


Μη τάχατε εις πόλεμον ευρίσκεται το κράτος

κι επήγε εις τα σύνορα ο κύριος σπαθάτος;

Μη στης Ευρώπης τάχατε τον έστειλαν τα μέρη

οργανισμούς και σχέδια περί στρατού να φέρει;

Ούτε εις μάχας έφυγε και ούτε εις τα ξένα,

αλλά εξημερώνετο να κόβει τα χαρτιά

και την κυρά του άφηνε με μάτια δακρυσμένα

να σβύσει ολομόναχη την τόση της φωτιά.


Μίαν εσπέραν την κυρά κρατών του σπιρουνάτου

ο προκομένος Δόν Ζουάν εις τον βραχίονά του,

εις του αγνώστου φίλου του εισήλθε τον κοιτώνα

και παρετήρει γύρω του με περιέργου ύφος,

αλλά δεν είδε τίποτα, μονάχα μια κορώνα

κι ούτ’ ένα καν εκρέματο επί του τοίχου ξίφος.


Ώ! σα πριστί!&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; εφώναξεν κινών την κεφαλήν...

μη τάχα ξίφη δεν φορούν εδώ οι σπιρουνάτοι;

Αλλά κατόπιν έμαθε με λύπην του πολλήν

πως όλα στον Διάγγελη&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; τα είχε αμανάτι.

Φρούδη ελπίς!... ο Δόν Ζουάν κι εδώ τα εύρε σκούρα

και θυμωμένος άρχισε την πρώτη του μουρμούρα.


Εκεί εδούλευε πιστώς μια Τζιώτισσα κουζίνα

με ρόδα εις τα μάγουλα και Απριλίου κρίνα.

Μαριώ δε ωνομάζετο και ήτο ένας τάκος

όπου μπροστά της έχασκε και ο παπάς κι ο διάκος.


Ηράτο δε μανιωδώς αυτού του δουλικού

Ένας αρχαίος δεκανεύς εκ του μηχανικού

Πλην τούτου κι άλλοι δεκανείς καθώς και στρατιώται

καμμιά φορά το έστρωναν μαζί της στο τσιμπούσι,

αλλ’ όμως και ο κύριος σπαθάτος πότε πότε

εν απουσία της κυράς τής έκανε γιουρούσι.

Και όταν επισκέπτετο εκείνος τη Μαριώ

διά να έλθει μετ’ αυτής εις στενωτέραν σχέσιν

ο δεκανεύς το έστριβεν από το μαγειριό

αφήνων στον ανώτερον την ζηλευτήν του θέσιν.


Είς ταύτην και ο Δόν Ζουάν επέπεσε γενναίως,

πιστεύων πως θα κτυπηθή μετά του δεκανέως.

Αν δε το αντικείμενον της νέα του λατρείας

δεν είχε τίτλον ευγενούς δεσποίνης και κυρίας

αυτό ποσώς του Δόν Ζουάν δεν του εκακοφάνη,

ήτο γυναίκα η Μαριώ, κι αυτό θαρρώ τού φτάνει.

Η δε κουζίνα κι εις αυτόν θερμώς ανταπεκρίθη

κι απάνω εις το στήθος του πολλάκις εκοιμήθη,

διότι την κυρία της καθ’ όλα εμιμείτο

και πάντοτε ευπροσήγορη στους καβαλλιέρους ήτο.


Αλλά ενώ τηγάνιζεν η Μάρω ένα βράδυ

για το τραπέζι της κυράς σηκώτια με το λάδι

και όπισθέν της ίπταντο του Δόν Ζουάν οι πόθοι,

ιδού! ηκούσθη πάτημα βαρύ του πυροσβέστου

και η Μαριώ τα έχασε κι ευθύς απελιθώθη,

ως να επλήγη ξαφνικά με κεραυνόν Ηφαίστου.


Αλλάζει χίλια χρώματα, κραυγήν εκβάλλει φρίκης

κι ο πυροσβέστης ανασπά το ξίφος εκ της θήκης

και κυνηγά τον Δόν Ζουάν με το σπαθί στο χέρι

καθώς και ο Δόν Άλφονσος της Δόνας Ιουλίας&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;,

κι εκείνος χάνεται, πετά και φεύγει σαν ξεφτέρι,

ακούων πίσω του κι εμπρός δαιμόνων συναυλίας.

Αλλ’ όμως μόλις έφθασεν εις την οδόν Αιόλου

ως διψασμένη έλαφος με άλματα γενναία,

τον πυροσβέστη σταματά φωνή της περιπόλου,

αλλέως δεν θα γλύτωνεν από τον δεκανέα


Ο Δόν Ζουάν ησύχασε ολίγο από τότε,

δεν τ’ άρεσε να ρίχνεται και εις τα δουλικά,

διότ’ οι ερωμένοι των, εάν και στρατιώται,

δεν ήσαν υποκείμενα πολύ ευγενικά.

Και κίνδυνον ο Δόν Ζουάν διέτρεχε σπουδαίον

από κανέναν εραστή στη μέση να κοπεί,

και τούτο τού εφαίνετο αγροίκον και χυδαίον,

κι αν ούτω πως εκόπτετο, θα ήτον εντροπή.


Η φήμη των θριάμβων του παντού εκυκλοφόρει

κι εις το φτερό σηκώθηκε του καθενός η κόρη

κι οι χήρες ετρελλάθηκαν, καθώς κι οι ζωντοχήρες

κι οι παντρεμένες φρένιασαν κι οι έγκυες κι οι στείρες.

Ο Δόν Ζουάν δεν πρόφθανε να γράφει ραβασάκια

και νύμφες του προξένευαν από μεγάλα τζάκια,

με Γαλλικά, με Αγγλικά, με νάζια και με γλύκα,

και, όπερ σπουδαιότερον, με ουκ ολίγη προίκα.

Πολλές τον εκυνήγησαν με το πουγκί γεμάτο,

πατέρα τον εφώναζαν πολλών σπιτιών παιδιά.

Ο Δόν Ζουάν εδώ, εκεί, παντού, απάνω κάτω

και είπαν πως τού ρίχτηκε και μία παπαδιά.

Δεν ξέρω αν του Δόν Ζουάν του άρεσε κι αυτή,

δεν είναι τίποτε γνωστόν κι ο κόσμος σιωπά,

αλλά καθώς μού φαίνεται, συνέβη κάτι τι,

διότι τον αφώρισε το στόμα του παπά.


Η τόση φήμη έφθασε σε μια και άλλη σφαίρα,

στων πρεσβειών τα μέγαρα κι απάνω στην Αυλή,

ανδόγυνα εμάλλωναν για τούτον νύκτα μέρα

και συζητήσεις έγιναν και μέσα στη Βουλή.

Ήτο το εγκαλλώπισμα της κοινωνίας πάσης,

ήτο – δεν ξέρω τι να πω – σαν άλλος Κουρτοπάσης&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;,

και πρέσβεις θα ηδύνατο παντού να διορίσει

στη Βιέννα, στην Πετρούπολη, στη Λόντρα, στο Παρίσι.


Και Δήμαρχος αν ήθελε να γίνει στας Αθήνας,

βεβαίως θα τον έβγαζαν με δάφνας και μυρσίνας

και ο λαός κι οι ευγενείς και η Αυλή κι ο κλήρος,

και δίχως καν να εγγραφεί στου Δήμου τα μητρώα,

κανένας δεν θ’ αντέλεγε στης εκλογής το κύρος

κι αψίδες θα εστήνοντο εις τούτον και ηρώα.


Στον Δόν Ζουάν κι η προσοχή των υπουργών εστράφη

και άρχισαν τρεχάματα κι οι δημοσιογράφοι,

και συνεντεύξεις μετ’ αυτού ελάμβανον σπουδαίας,

δια να μάθουν τας σοφάς του Δόν Ζουάν ιδέας,

περί των έξω σχέσεων των διπλωματικών,

περί στρατού και ναυτικού και οικονομικών

Ο Δόν Ζουάν ηδύνατο το παν να κατορθώνει,

τελώνας και χρηματιστάς και κλέπτας ν’ αθωώνει,

να δίδει τίτλους και σταυρούς εις αφανείς ανθρώπους,

παπάδες να χειροτονεί και αρχιεπισκόπους,

να διορίζει σήμερον και αύριον να παύει,

με βασιλείς και πρεσβευτάς να κόβει και να ράβει,

ν’ ανακατεύει αναμίξ τιμίους και ατίμους,

να κάνει τους βαρκάρηδες του Ναυτικού δοκίμους,

οπόταν θέλει να ουρεί και στην Ακαδημίαν

μη ανεχόμενος ποσώς ενόχλησιν καμμίαν,

εμπρός στα πεζοδρόμια τις βρώμες του να ρίχνει

χωρίς να πέσει ράπισμα και εις την παρειάν του,

κι ως πράγμα τι καινοφανές ελεύθερα να δείχνει

ενώπιον των ευγενών την περιφέρειά του.

 
'''&lt;big&gt;Γ’ – ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ&lt;/big&gt;'''


Ο Δόν Ζουάν ευρίσκεται στην κάμαρά του μόνος

κι η όψις του μού φαίνεται ολίγον τι χλωμή,

εμάραναν τα κάλλη του τα πάθη και ο χρόνος,

κι η Ριαρώ απάνω του δεν άφησε ζουμί.

Εμπρός εις τον καθρέφτη του με χέρια σταυρωμένα

τα ρόδα του προσώπου του τα βλέπει μαραμένα,

και το κεφάλι του κουνεί και συχναζαστενάζει

και στέκεται ακίνητος χωρίς μιλιά να βγάζει

κι αφού εστάθη κάμποσο εμπρός εις τον καθρέφτη

στον καναπέ του έπειτα σαν κουρασμένος πέφτει.


– Ά, είπεν, είδα κι έκαμα ως σήμερα πολλά

κι η ομορφιά μου ήρχισε ολίγο να χαλά

κι αφ’ ότου έφθασα εδώ ξανάπιασα τις τρέλλες

και οι κυρίες ήπιανε το αίμα μου σαν βδέλλες,

και μ’ έκαναν ανήμπορο κι αδύνατο σαν τσίρο,

και ούτε τα ποδάρια μου δεν ημπορώ να σύρω.

Είδα γυναίκες με φωτιά σε μια και άλλη χώρα,

μα σαν κι αυτά τα θηλυκά δεν είδ’ αλλού ως τώρα.

Και σιδερένιος αν γενής, θα λυώσεις εδώ πέρα,

αυτές δεν έχουν γλυτωμό, δεν έχουνε νισάφι,

κι ούτε καλάμι ουλεμά14 το ντέρτι των δεν γράφει.

Άιντε μωρέ καχπέ ντουνιά, σ’ εμένα μην παινιέσαι,

εγώ είμαι που σ’ εγλέντησα και τώρα μ’ απαρνιέσαι.

Αλλ’ όχι, όχι, βρε ντουνιά, δεν τρως αυτό το χάπι...

ακόμη σε περιφρονώ και στρίβω τα μουστάκια,

ακόμη έχω δύναημη για καθεμιάς αγάπη,

ακόμη έχω δύναμη να κάμω Ζουανάκια.


Είπεν αυτά και μια φωτιά μες στο κορμί του νοιώθει,

εφούσκωσεν σαν πετεινός που κυνηγά την κόττα,

κι εμπρός εις τον καθρέφτη του και πάλιν εστηλώθη

και τού εφάνη όμορφος πως έγινε σαν πρώτα.

Και ύστερα ερώτησεν τον ήλιο με καμάρι

αν είδε κι άλλο σαν κι αυτόν στον κόσμο παλληκάρι,

σαν νάτανε των τραγουδιών η κόρη η ζηλευτή

που έτρεχε χαράματα τον ήλιο να ρωτήσει

αν είδε κι άλλξη όμορφη ο ήλιος σαν κι αυτή

κι εκείνος έφεγγε ψηλά χωρίς να τής μιλήσει.


Και άστραψε του Δόν Ζουάν η όψις η χλωμή

και όλη εκοκκίνησε σαν νάβαλε φτιασίδι...

ευθύς ελησμονήθησαν οι πόνοι κι οι καημοί

και ήτον ωραιότερος κι από τον Γανυμήδη15.

Κι αν τότε όπως έλαμπε με τόση ομορφιά

τον έβλεπε η Ριαρώ κι η άλλη συντροφιά,

με τόση λύσσα θάπεφτε σ’ εκείνον τον Σουλτάνο,

η κάθεμιά Κασσιανή και άχραντος Μαρία

με όσην λύσσαν έπεσε στον Ιωσήφ απάνω

εκείν’ η αξιόλογος του Πετεφρή16 κυρία.

Αφού λοιπόν ο Δόν Ζουάν εβεβαιώθη πλέον

ότι θα είναι πάντοτε των αιθυσών ο λέων,

σ’ ένα τραπέζι κάθησε και μόνος εφλυάρει

κι ένα τεφτέρι έβγαλεν από βαθύ συρτάρι,

διότι και ο Δόν Ζουάν σαν ταξιδιώτης ξένος

είχε ημερολόγιον για μια και άλλη χώρα,

και όταν ήταν μόνος του στην κάμαρα κλεισμένος

το διάβαζε καμμιά φορά για να περάσ’ η ώρα.

Εις τούτο έγραφε πολλά και δια τας Αθήνας

και τώρα ένας άγριος σορόκος εμυκάτο,

εις το ημερολόγιον την κεφαλήν του κλίνας,

το άνοιξε και διάβασε αυτά τα παρακάτω:


«Νοέμβριος δεκαεπτά. – Επήγα στη Βουλή,

αλλά της συζητήσεως δεν άκουσα το θέμα,

κι από τας δύο πτέρυγας ωγκάνιζαν πολλοί

με σχήματα παράδοξα κι αστραποβόλον βλέμμα.

Και μια γριά παράξενη αντίκρυσα εκεί

με χρόνους ως εξήκοντα και κάτασπρα τσουλούφια...

κατέφαγε τα νιάτα της εις την πολιτική

και για κουβέντα έδινε την καθεμιά της σκούφια.


»Τα πάντα εθυσίασε προθύμως στην πατρίδα,

γι αυτήν και μόνο ήθελα να τής συχνομιλής

και όταν ο πατριωτισμός τής έστριβε τη βίδα,

πετούσε την ομπρέλλα της στη σάλα της Βουλής.

Και τώρα πάλι έσκουζεν η σεβαστή κυρία,

μετά μανίας σύρουσα την άτακτόν την κόρην,

ο δε κυρίαρχος λαός από τα θεωρεία

εξέφραζε με μηκυθμόν την υψηλήν του γνώμην.


»Ο πρόεδρος με πάταγον εκτύπα το κουδούνι,

μα πιο πολύ εστρίγγλιζαν εις κάθε κτύπημά του...

Φτού! να χαθής αμακατζή, σαποκοιλιά, γουρούνι

και ο καθένας έδινε στον άλλον τ’ όνομά του.

Κι ενώ τοιαύτας έλεγαν αβρότητας πολλάς

κι οι βουλευταί και ο λαός εγίνοντο σαλάτα,

έβγαζε τα παπούτσια του ψηλός φουστανελλάς

κι έτριβε τα ποδάρια του τα μοσχομυρωδάτα.


»Ηρώτησα περί αυτού ψυχρώς κι αδιαφόρως

και με χαράν μου έμαθα πως ήτο βουληφόρος,

μεγάλην δε μού έλεγεν πως έδειχνε ροπήν

στον βίο τον ποιμενικόν και την ζωοκλοπήν

και οι συμπατριώται του εκ φόβου μη εκείνος

καμμιά ημέρα άξαφνα δεν τούς αφήσει κτήνος,

γαϊδούρι, χήνα, πρόβατο, χωράφι και καλύβι,

τόν έστειλαν εις την Βουλήν τα πόδια του να τρίβει.


Αλλά δεν ελησμόνησε τας έξεις του εκείνας,

καίτοι προς άλλο στάδιο επίζηλον τραπείς,

κι ως λέγουν εδιώριζε και από τας Αθήνας

πολλούς ειδικωτέρους του στα της ζωοκλοπής.


»Ανέβη ο Πρωθυπουργός εις της Βουλής το βήμα

κι εσίγησεν ο θόρυβος κι ο βόμβος παραχρήμα.

Αλλά ενώ δεν ήκουε κανείς για τι ωμίλει

και μες στο στόμα χάσκοντες τόν έβλεπαν οι φίλοι,

ένα πετροχελίδονο πετά εις την Βουλήν,

που κάποιο μέρος για φωλιά νομίζω πως εζήτει,

κι ιδού! του ρητορεύοντος περνά την κεφαλήν

και από περιφρόνησιν τον κουτσουλά στη μύτη.


»Τότε δη τότε σύγχυσις, κατακλυσμός και σάλος,

η μεν αντιπολίτευσις χειροκροτεί εξάλλως

η δε μερίς η τρώγουσα αμέσως εξεμάνη,

διότι το κουτσούλισμα ως προσβολή εφάνη.

Κι ενώ αυτά συνέβαιναν δια το χελιδόνι,

ο συμπολιτευόμενος φουστανελλάς θυμώνει

και μ’ ένα παλιοκούμπουρο τραβά μια κουμπουριά

και το πετροχελίδονο επλήγωσε βαρειά.


»Κι εκείνο πέφτει κατά γής και ψυχοσπαρταρά

κι ευθύς η συμπολίτευσις αρχίζει τα ουρά,

το κέντρον το αριστερόν με σαρκασμούς πειράζει,

διά τον νέον θρίαμβον του κόμματος γελά,

και με χαράν ανέκφραστον μία φωνή εκφράζει

νίκης συγχαρητήρια εις τον φουστανελλά.


»Νοέμβριος δεκαοκτώ. – Ξυπνώ με μαχμουρλούκι

κι εκάθισα και κάπνισα ένα χρυσό τσιμπούκι,

πολύτιμον ενθύμησιν μιας Τούρκας Χανιφέ,

όπου τήν ευχαρίστησα και με το παραπάνω...

τι απαλό το δέρμα της καθώς τον κατηφέ!...

ά! την ζωήν που πέρασα μ’ αυτήν δεν τήν ξεχάνω.


»Bαθέως αναστέναξα εξ όλης μου καρδίας

κι επήγα κάποιον Υπουργόν να εύρω της Παιδείας,

διότι σχέδια κι αυτός μ’ εζήτησε να κάνω

περί της εκπαιδεύσεως της μέσης και της άνω.

Αλλ’ όμως μόλις άνοιξα του Υπουργού τη σάλα,

χωρίς να θέλω άφησα εκπλήξεως φωνήν...

στα γόνατά του έπαιζε μια νόστιμη δασκάλα

κι εμάνθανε την μέθοδον την Φροβελιανήν17.


»Νοέμβριος δεκαεννιά. – Μεγάλη δυστυχία!

Έξω εις το Πολύγωνον φρικτή μονομαχία.

Ένας πολίτης πιάστηκε με κάποιον σπιρουνάτο

κι ο κόσμος όλος χάλασε και ήλθε άνω κάτω.


»Εις μίαν διασκέδασιν, θαρρώ εις ένα μπάλλο,

ο ιδιώτης πάτησε τον γαλονά στον κάλλο,

και ο σπαθάτος θυμωθείς τού έδωσε μια φάπα

διότι δεν ηνείχετο να τού πατούν την κάπα.


«Και ήρχισαν τα σχόλια και ήρχισαν αι γλώσσαι,

και το διετυμπάνισαν εφημερίδες τόσαι,

πλην τέλος μετά δίμηνον συζήτησιν μεγάλην

κι μένα επροσκάλεσαν ως μάρτυρα στην πάλην.


»Πρωί πρωί εφθάσαμεν στον ωρισμένο τόπον,

μάς ηκολούθει δε πληθύς κλητήρων και ανθρώπων.

Κι αφού εξετελέσθησαν τα πρέποντα εν τάχει

και άφοβα εστάθησαν οι δύο μονομάχοι

εις σεβαστήν απόστασιν πεντήκοντα βημάτων,

επήραν τα πιστόλια των, παρόντων των κληρήρων,

αλλ’ όμως με το πρώτο μπούμ – ώ θαύμα των θαυμάτων

ολίγου δειν να φονευθή ο εις εκ των μαρτύρων.


»Του Νοεμβρίου είκοσι. – Μεγάλη μου τιμή!

Εγνώρισα της Θέμιδος σπουδαίον λειτουργόν...

στον καφενέ διέτριβε κι αυτός του Χαραμή

τοξεύων σκώματα πικρά καθ’ όλων των αργών.


»Εικοσιμία του αυτού. – Τι δικαστής καλός!

Κρυφά κρυφά εσφύριξε στ’ αυτί μου αφελώς

ολίγην δημοσίαν γην κι εγώ να κατακτήσω

κι ευθύς πασσάλους ευσεβείς τριγύρω της να στήσω.

Κι εκείνος δια τα λοιάθα λάβει τη φροντίδα,

αρκεί να έχει και αυτός την αγαθήν μερίδα.


«Εικοσιδύο του αυτού. – Είχα ολίγην ζάλην

κι απάντησα τον δικαστήν στου Χαραμή και πάλιν,

κι ευθύς με οικειότητα μ’ ηρώτησε πολλήν

εάν τη σοφωτάτην του θ’ ακούσω συμβουλήν.


»Νοέμβριος εικοσιτρείς. – Τι βράδυ! Τι γαλήνη!

Το Άστυ κατεφώτιζε πλησιφαής σελήνη,

κι εγώ τον τόπον ευλογών της τόσης ευνομίας

επέρασα μονάχος μου εκ της Ακαδημίας.


»Της πολιούχου Αθηνάς κατέλαμπε το δόρυ

και η Παλλάς την πόλιν της αγρύπνως εθεώρει.

Ανατολίτης δε απλούς από της Κερασούντα

με αντεριά της Πόλεως και φέσι δίχως φούντα

στην αφελή κυρίαν του με χέρια σηκωμένα

τα μέλη του Απόλλωνος τής έδειχν’ ένα ένα

κι ησύζυγος εθαύμαζε με ανοικτόν το στόμα

εκείνο το εξαίσιο ολόγυμνόν του σώμα.

Ακούω φθόγγους έξαφνα δογμάτων θεσπεσίων,

πλην με ηπάτησε θαρρώ ανώνυμος τις ήχος,

καθόσον εις το άγαλμα του Πλάτωνος πλησίον

κλητήρες αστυνομικοί εκόπριζαν ησύχως.


»Εικοσιπέντε του αυτού. – Μ’ εσύστησαν στον Γιώτα,

δόκτορα ιν αμπσέντια και νέον Ιπποκράτην...

εκ Παρισίων έφθασε με μαύρη ρεδιγκότα

κι ανάρρωσιν υπέσχετο προς όλους ταχυτάτη.»


»Αλλ’ αν κι η πόλις έπασχε από επιδημίας

και πάμπολλοι ευρίσκοντο σχεδόν ημιθανείς,

ο Γιώτα εις επίσκεψιν δεν έτρεχε καμμίαν

και ούτε εις το σπίτι του δεν πήγαινε κανείς

κι η ρεδιγκόντα ήρχισεν ολίγον να λιγδώνει

και του ψηλού καπέλου του ο γύρος να χρυσώνει.


» Εσπάραζε το στήθος μου του Γιώτα το κεσσάτι

και τόσον εσυμπάθησε μ’ αυτόν τον Ιπποκράτη,

ώστε πολλάκις μόνος μου ηυχόμην ν’ αρρωστήσω

μήπως μπορέσω με αυτό να τον ευχαριστήσω.


Τριάντα του αυτού μηνός. – Σε μιάν εφημερίδα

εκτός πολλών σημαντικών κι αυτά τα κάτω είδα:

«Πολλάς οφείλω χάριτας στον Ιατρόν τον Γιώτα

διότι με τας γνώσεις του και τα πολλά του φώτα

εκ νόσου με εθεράπευσε δεινής και ανιάτου

και μ’ έσωσε πραγματικών εκ προφανούς θανάτου.»

Και από κάτω Δόν Ζουάν φαρδύς πλατύς γραμμένος...

Πώς; Τι; Κι εγώ αρρώστησα; Κι εγώ σακατεμένος;

Εκείνο το βρωμόφυλλο μού ήρθε να το κάψω

κι όλους μαζί τους δόκτορας, εάν παρόντες ήσαν,

κι αδύνατον να σάς ειπώ και να σάς περιγράψω

την έκπληξιν, τον θαυμασμόν και της οργής την λύσσαν,

οπόταν κάτω των γραμμών εκείνων παρ’ ελπίδα

φαρδύ πλατύ ως άρρωστον και τ’ όνομά μου είδα.

Μην είναι κι άλλος Δόν Ζουάν; Γιατί εγώ ακόμα

δεν ενθυμούμαι άρρωστος να έπεσα στο στρώμα.


»Τρέχω ευθύς στον ιατρόν, και μόλις τον κοιτάζω

– «Θυμάσαι να μ’ εγιάτρεψες καμμιά φορά;» φωνάζω

– «Με συγχωρείτε, κύριε, για το πολύ μου θάρρος»,

είπεν ο δόκτωρ μειδιών, αλλ’ όμως μη προς βάρος...

Πολλάς προς άγραν πελατών μεθόδους δοκιμάσας

εις όλας μου απέτυχα και τά ’χω σαν χαμένα,

και τέλος έκρινα καλόν να βάλω τ’ όνομά σας

εις το ευχαριστήριον εκείνο προς εμένα,

διότι εσείς γνωρίζεσθε εις όλας μας τας σφαίρας

και είσθε – πώς να σάς ειπώ – ο ήρως της ημέρας.

Κι όταν διαβάσουν και ιδούν εις τας οικογενείας

πως σάς απήλλαξα εγώ αγνώστου ασθενείας,

μεγαλυτέραν σύστασιν από αυτήν δεν θέλω...».

είπεν αυτά και μού ’βγαλε ως κάτω το καπέλο.

Κι εγώ το γένος λυπηθείς των νεαρών δοκτόρων,

τον εσυγχώρησα ευθύς, αλλά υπό τον όρον

να μη μού κάμη κι άλλοτε αυτές τις ιστορίες

γιατί δεν θέλω να περνώ σακάτης στις κυρίες.


»Του Δεκεμβρίου ένδεκα. – Τρεχάματα και φούριες.

Εφημερίδες δεκατρείς εβγήκανε καινούργιες,

διάφοροι το μέγεθος, το σχήμα και το είδος...

δεινή θα είναι, φαίνεται, η θέσις της πατρίδος.

»Περί την δείλην έξαφνα στην αίθουσάν μου είδον

τα φύλλα των δεκατριών αυτών εφημερίδων.

Τα πήρα και τα διάβασα εκ φόβου μήπως πάλι

κανέν ευχαριστήριο ο Γιώτα είχε βάλει.


»Του Δεκεμβρίου δώδεκα. – Ξυπνώ και βλέπω γύρω

τους δεκατρείς διανομείς των εκδοθέντων φύλλων...

εις την αρχήν, δεν ξέρω πώς, μού ήλθε να τούς δείρω

και να πληρώσω σ’ όλους των την συνδρομήν με ξύλον.

Αλλά σκεφθείς αργότερα πως να τούς προπληρώσω,

ρεκλάμες για τον Δόν Ζουάν θα γράφουν κάθε τόσο,

ιδών και την λιμώττουσαν τριγύρω μου αγέλην

παντός μου υποδήματος να λείχη τους ιμάντας,

και της Ελλάδος εκτιμών τον τύπον ως φιλέλλην,

την ετησίαν συνδρομήν επλήρωσα προς πάντας.


»Του Δεκεμβρίου δεκατρείς. – Ξυπνώ, αλλά δεν είδα

εμπρός εις το κατώφλι μου καμμιά εφημερίδα.

Πικρά τωόντι στέρησις, πικρός τωόντι πόνος!

Την τρίτη μέρα έπαυσαν κι οι δεκατρείς συγχρόνως.


»Δεκάτη πέμπτη του αυτού. – Και άλλη γνωριμία!...

Κάποια κυρά μ’ εγνώρισε με κάποιον τραπεζίτη

που άνοιγε λογαριασμούς με όλα τα Ταμεία

και την μερίδα πάντοτε του λέοντος εζήτει.

Μα τόσην φήμην έχαιρε παντού της κοινωνίας

ως τύπος και υπόδειγμα τιμής κι ειλικρινείας,

που σαν επήγαινα κι εγώ να βρω τον τραπεζίτη,

πάντα το πορτοφόλι μου το άφηνα στο σπίτι


»Δεκάτη έκτη του αυτού. – Περί την μεσημβρίαν

εισήλθε στον κοιτώνα μου μεσήλιξ άγνωστός μου...

Ανήκε εις των μεσιτών και ούτος την φατρίαν

και ήτο, καθώς έλεγον, εκ του μεγάλου κόσμου.

Κι αν ήσαν τα χρεώγραφα πολύ κατεβασμένα

και ο μεσίτης δι αυτό μεγάλως εδυσφόρει,

μα ήσαν της κυρίας του τα φόντα σηκωμένα

κι αυτό τον ανεκούφιζε και τον επαρηγόρει.

Κι ενόσω η μεσίτρια εις την ακμήν της ήτο,

ποτέ να πάθει πτώχευση αυτός δεν εφοβείτο

με τόσους επαιρνόδινεν η νέα του κυρία,

όπου σχεδόν μετοχική κατάντησ’ εταιρία.

»Λοιπόν εις τον κοιτώνα μου εισώρμησεν ασθμαίνων,

μ’ εφάνη δε με μέτωπον πολύ εξογκωμένον.

– «Θα είσθε σείς ο Δόν Ζουάν», μού λέγει – Ναι, τού είπα

Καθίσετε, παρακαλώ, και τούδωσα μια πίπα.

– «Ελάτε εις το σπίτι μου». μετά φωνής τρεμούσης

μού λέγει ο φερέγγυος αστός της πρωτευούσης,

«διότι η γυναίκα μου επιθυμεί και θέλει

να σάς ιδή από κοντά, και δι’ αυτό με στέλλει«.

– «Θέλω κι εγώ τον Δόν Ζουάν», μού είπε, «να γνωρίσω,

και πήγαινε να τον ευρής, αλλέως θ’ αρρωστήσω.»

«Μα δεν τον ξέρω, αδελφή...» «Τον ξέρεις δεν τον ξέρεις»

μού είπεν η κυρία μου, «να πας να μού τόν φέρεις».

Λοιπόν με τ’ αμαξάκι μου ελάτε να σάς στείλω,

κι εγώ για τούτο χάριτας πολλάς θα σάς οφείλω.


Ελάτε φίλε Δόν Ζουάν, πριν να ελθεί κανείς...»

Αυτά και άλλα έλεγε σχεδόν γονυκλινής.


»Μ’ έν’ αμαξάκι δίτροχο τραβώ εις του μεσίτη

και ηύρα τη γυναίκα του κατάμονη στο σπίτι.

Μ’ εκάθισε στον καναπέ, και πριν να μού μιλήσει,

μού άρχισε τσακίσματα για να με σκανδαλίσει

κι αφού με είδε κι άναψα, δεν ξέρω πώς εσκέφθη

κι έκαμε το φουστάνι της πως κάπου εμπερδεύθη,

κι η κνήμη της η δεξιά μού χτύπησε στο μάτι,

μα τόσον ήτον αχαμνή και τόσο ντελικάτη,

οπού αντί να τής ριχτώ – το λέγω μεταξύ μας –

χωρίς να θέλω έσφιξα τας ιδικάς μου κνήμας.


»Εις του μεσίτη έμεινα καθ’ όλην την ημέραν

και όταν εις το σπίτι μου επήγα την εσπέραν, 

εν μέσω άλλων σκέψεων και στοχασμών αχρείων,

εσκέφθην παραδόξως πως, πως αν ο Αμφιτρύων

ήτο ποτέ ο σύζυγος αυτού του σαρκοφάγου,

δεν θα κατέβαινε ο Ζεύς εκ του Ολύμπου κάτω

να τον στολίσει και αυτόν με τ’ απαυτά του τράγου

κι ουδ’ Ηρακλής τριέσπερος στην γήν θα εγεννάτο.


»Και όμως ήτον έμπορος με πλήθος πιστωτών

και κάποτ’ εξελέγετο και Σύμβουλος του Δήμου,

και κάθε τόσον έλεγε εις τους περί αυτόν:

«Εάν δεν είμαι τίμιος, να φάω το παιδί μου».

»Και το παιδί του έγινε σαν ρέγκα το καημένο,

αφού αυτός το έτρωγε οκτώ φορές την ώρα,

αλλ’ αν προς χάριν της τιμής το είχε φαγωμένο,

εν τούτοις τους ανακριτάς εφόρτωνε με δώρα.


»Εικοσιέξι του αυτού. – Χάρις μιάς κυρίας

απήλλαξα τον έμπορο εκ της κατηγορίας,

πλην μόλις και με την ισχύν καμπόσων Υπουργών,

την πράξιν ετελείωσα την αγαθοεργόν.

Ιδού! παρουσιάζεται καθώς τον Κάιν τρέμων

εις νεαρός επίστρατος και Άρης των πολέμων,

και κλαίων με παρακαλεί, καθ’ όσον ημπορέσω

να κάμω παν το δυνατόν και να τον εξαιρέσω,

διότι κάτι έλεγε πως είχε στο λαρύγγι

και σαν να τού κατέβηκε από προχθές το ξύγγι.


»Μηνός Γενάρη δώδεκα. – Με μέσα διαφόρων,

και βουλευτών και κυριών, καθώς και σποθοφόρων,

εξήρεσα εκ του στρατού και τούτον τον σακάτη,

κι αυτός δεν ήλθε να μού πη τουλάχιστον σπολλάτη.


»Δεκάτη τρίτη του αυτού. – Πληθύς εξ επιστράτων,

τέκνα της μέσης τάξεως και τέκνα του λαού,

εμβήκαν στον κοιτώνα μου με όλα τ’ άρματά των,

κι εξαίρεσέ μας, έσκουζαν, για όνομα Θεού.

Καθένας μας με δάκρυα τα γόνατά σου σφίγγει,

προ ημερών κατέβηκε και το δικό μας ξύγγι,

και όλοι χρειαζόμεθα μεγάλην θεραπείαν

ως που να ‘λθή το ξύγγι μας στην πριν ισορροπίαν.

Αυτά και άλλα έλεγαν οι Μαραθωνομάχοι

και όλοι τας σκελέας των εξέβαλον εν τάχει

και τ’ άδυτα μού έδειχναν του ασθενούντος μέρους,

ίνα πεισθώ πως και η γή του τόσου μεγαλείου

έχει πολλούς σακάτηδες δεκάκις χειροτέρους

και από τον παράλυτον τον του Ευαγγελίου.


»Δεκάτη πέμπτη του αυτού. – Εκ φόβου μήπως κι άλλοι

φιλότιμοι επίστρατοι μού φορτωθούν και πάλι,

πρωί πρωί στον Πειραιά κατήλθον εφ’ αμάξης,

πολλάκις ενθυμούμενος τας αγαθάς μου πράξεις.


»Με κόσμον επλημμύριζε του Πειραιώς ο μώλος,

εκεί τυφλοί, ανάπηροι, κουτσοί με δεκανίκια,

και υπ’ ατμόν ευρίσκετο ολόκληρος ο στόλος

κι εστοιχημάτιζαν πολλοί πως πάει στα Μπεσίκια18.


»Ο Υπουργός των ναυτικών και όλο τ’ άλλο σώμα

διαταγάς απέστειλε κλεισμένας εις φακέλλους,

μα διατί δεν ήξευρε κι ο ναύαρχος ακόμα...

αλλ’ όταν εις το πέλαγος ανήχθη επί τέλους,

με φόβον εξεκόλλησε το κάθε βουλοκέρι

και του απόπλου έμαθε την σοβαράν αιτίαν...

Ο στόλος διετάσσετο τους βουλευτάς να φέρει,

διότ’ η συμπολίτευσις δεν είχεν απαρτίαν.


»Δεκάτη έκτη του αυτού. – Μαλώνουν δυό δασκάλοι...

ο ένας γράφει το ψωμί με υπογεγραμμένην,

κι ο άλλος που εφαίνετο για πιο γερό κεφάλι

με ήτα μόνο τό ’γραφε και με περισπωμένη.


Και συζητήσεις άρχισαν σε κάθε εφημερίδα...

Αλλ’ όπως κι αν το έγραφαν, με ήτα ή με γιώτα,

θαρρώ πως ήταν για ψωμί τα μάτια των γαρίδα,

με όλα των τα γράμματα, με όλα των τα φώτα.


»Δεκανεννέα του αυτού. – Θεάματα παντεία!...

Οι θυμωμένοι μαθηταί των δύο αντιπάλων

ανοίγουν πετροπόλεμον κοντά εις τα Χαυτεία19,

αντεκδικούμενοι κι αυτοί την μήνιν των δασκάλων.


»Κι ενώ οι πέτρες έπεφταν τριγύρω σαν χαλάζι

και οι κλητήρες έκαναν του πολεμάχους χάζι,

ο κύριος Διευθυντής ο της Αστυνομίας,

μετά μεγάλου φλέγματος και πλήρης ψυχραιμίας,

από μικρόν κι αμούστακον ακόμα σφενδονήτην

εδέχθη λίθον στρογγυλόν απάνω εις την μύτην

καθ’ ήν στιγμήν και απ’ εκεί επέρασ’ εφ’ αμάξης

να δη εάν βασίλευε ασφάλεια και τάξις.


»Εικοσιμία του αυτού. – Τήν γλύτωσα φτηνά...

εις τους δασκάλους έστειλα ολίγο ψωμοτύρι

κι ιππεύσας ίππον ουγγρικόν κυρίου γαλονά

εις την Πεντέλην έφθασα να δω το μοναστήρι.


»Εδώ κι εκεί ερήμωσις και άνθρωπος κανείς,

ξηρά ξηρά κατέπιπτον τα φύλλα των δρυμώνων

κι ένας νταυλοκαλόγερος20 στην θύραν της Μονής

βλέμμα πυρός προσήλωνεν προς μίαν θήλυν όνον,

που έβοσκεν αμέριμνος κι ανέραστος κοντά του

χωρίς ν’ ανταποκρίνεται εις τα αισθήματά του...


»Μέ βλέπει ο καλόγερος απάνω έως κάτω,

μα φαίνεται πως μ’ εύρισκε πάρα πολύ αφράτο

κι εξαίφνης μ’ ένα βρυχηθμόν με στρώνει στο κυνήγι

κι εγώ πηδώ στο άλογο και όπου φύγει φύγει.

Το άλογό μου έφευγε με πόδια φτερωμένα,

ο γαλονάς το έμαθε να τρέχει στην φυγήν,

αλλ’ όταν πλέον κίνδυνον δεν έβλεπα κανένα,

κατώπτρισα τα κάλλη μου εις διαυγή πηγήν.


»Δεν ήτον ωραιότερος ο Πάρις και ο Λίνος,

εμπρός μου και ο Νάρκισσος ακόμη ας σιγήσει,

και μέγα είχε δίκαιον ο νταυλαμπάς20 εκείνος

να πέσει κατεπάνω μου και να μέ κυνηγήσει.»


Αυτά λοιπόν εδιάβαζε για να διασκεδάσει

μα σαν να εβαρέθηκε και άλλα να διαβάσει

και το Ημερολόγιον αφήνει κατά μέρος

ενώ φυσά σφοδρότερα το ρεύμα του αέρος,

και το κεφάλι έγειρεν στα απαλά του στήθη

κι απάνω στην πολτρόνα του σχεδόν απεκοιμήθη.

Κοιμού, κοιμού, ώ Δόν Ζουάν, χωρίς μικράν φροντίδα

και είθε όνειρα φαιδρά στον ύπνο σου να βλέπεις,

επί ανθέων να τρυφάς καθώς την χρυσαλλίδα

και τον γλυκύτερον χυμόν ως μέλισσα να δρέπεις.

Των Χερουβείμ και Σεραφείμ ν’ ακούεις μελωδίας

και να πετάς αιθέριος εντός χρυσής νεφέλης,

αλλ’ ένα μόνον σ’ εύχομαι κι εγώ από καρδίας,

να μην ιδής τον νταυλαμπά εκείνον της Πεντέλης.

Κοιμού, κοιμού, ώ Δόν Ζουάν, και κάμε νάνι νάνι...

το κάλλος παντοδύναμον παντού θα βασιλεύει,

εμπρός σ’ αυτό θυμίαμα και άφθονον λιβάνι...

Κοιμού, κοιμού, ώ Δόν Ζουάν, κι η μοίρα σου δουλεύει.


Η καλοννή αείποτε δι’ όλα λατρευτή,

δεν είναι τιμαλφέστερον στον κόσμον ως αυτή,

ωραία όταν η χαρά το μέτωπόν της στέφει

και όταν λύπης αλγεινής την ρυτιδώνουν νέφη,

ωραία ως η Άρτεμις τοξεύους ελάφους

και όταν κλίνει σκυθρωπή επάνω εις τους τάφους,

και όταν εις συμπόσια και δείπνα εξαπλούται

και με καλλίβοτρυν21 κισσόν αμπέλων στεφανούται.


Ωραία όταν ομιλεί και όταν σιωπά,

όταν μισεί και μαίνεται και όταν αγαπά,

ωραία όταν εύτολμος κι όταν δειλή προβαίνει,

ωραία και αν σοφρωνεί και αν ανοηταίνει.

Ωραία όταν μ’ ευλαβή κατάνυξιν και πόνον

προσεύχεται γονυπετής ενώπιον εικόνων,

ωραία όταν άσπιλος είς τους αγγέλους φτάνει,

ωραία κι όταν ασελγεί και όταν αμαρτάνει.

Ωραία με το ψέλλισμα το πρώτον των χειλέων,

ωραία κι εις το γήρας της, ωραία κι εις την ήβην,

ωραία και εις τα μέγαρα και οίκους βασιλέων,

ωραία και εις πενιχράν και άστεγον καλύβην

Ωραία και αναίσχυντος, ωραία και σεμνή,

ωραία και με κάλυμμα, ωραία και γυμνή,

ωραία και υπό το φως του δίσκου της ημέρας,

ωραία και υπό της νυκτός τους αργυρούς αστέρας.


Πώς σε ζηλεύω, Δόν Ζουάν!... για σένα είναι όλα,

για σένα κάθε όμορφη και πετακτή μαριόλα,

για σένα το καλό φαγί και τα καλά κρασιά,

για σένα η καλοπέρασις, για σένα η δροσιά,

για σένα δόξες και τιμές για σέ σε κάθε σάλα

και το αθάνατο νερό και του πουλιού το γάλα.


Ξύπνα ψυχή μου Δόν Ζουάν, και άνοιξε τα μάτια,

σημαίνει σάλπιγξ στυγερών πολέμων και κινδύνων,

τρέξε στους δρόμους, στη Βουλή, στους σταύλους, στα Παλάτια

και φέρε μεταρρύθμισιν στο κράτος των Ελλήνων.


Εσύ, σαν ξένος βέβαια, πολλάς θα έχεις γνώσεις

και ημπορείς αν αγαπάς να μάς διοργανώσεις.

Κι εμείς θα σέ ακούσωμε μ’ αυτιά κατεβασμένα,

θα σού καταφιλήσωμε το ένα κι άλλο χέρι,

και όλοι μας θα κύψωμεν εμπρός σου τον αυχένα,

αν και ο σβέρκος των Ρωμιών ζυγόν δεν υποφέρει.

Τιμή θα είναι και εις σέ και εις ημάς επίσης

να υμνηθής στην συλλογήν των νέων τραγουδιών μας,

είναι τιμή μας, Δόν Ζουάν, να μάς μεταρρυθμίσης,

είναι τιμή μας να γενής πατέρας των παιδιών μας.


Θ’ ανοίξει με τον Δόν Ζουάν και η δική μας μοίρα,

καθείς αν πλέξει δι αυτόν στεφάνους αμαράντους,

και σεις, σεμναί Μαγδαληναί, με Αραβίας μύρα

αλείψατε του Δόν Ζουάν τους πόδας τους αχράντους.

Ούτος εστίν η άμπελος και ούτος η κυψέλη

εξ ής ο βότρυς ο γλυκός και το ευώδες μέλι.


Πώς σε ζηλεύω αληθώς... αλλά κτυπά η θύρα

κι ο Δόν Ζουάν ξιππάζεται και στη στιγμή ξυπνά...

εμβήκε στον κοιτώνα του μια μαυρομμάτα χήρα

ενώ ακόμη έβλεπεν ονείρατα τερπνά.


«Τι γίνεσαι, αγάπη μου;» τού λέγ’ η νέα χήρα,

κι εκάθισαν στον καναπέ με βλέμματα πυρώδη...

ο Δόν Ζουάν εθώπευσε την ροδαλήν της χείρα

και ακουμπά το πόδι του εις το χυτό της πόδι.

Μ’ αρώματα εγέμισεν η πέριξ ατμοσφαίρα

και η κυρά λαμποκοπά με ομορφιά και λούσο,

αφ’ όσα όμως άκαμαν και είπαν εκεί πέρα

δεν θέλω τίποτα να δω και τίποτα ν’ ακούσω.


Μακράν μου, σκέψεις πονηραί, μακράν μου Σατανά...

σύ φυλακή, ώ Κύριε, το στόματί μου θού,

ο Δόν Ζουάν το πνεύμα μου εις το κακό πλανά

κι έχω ανάγκην Μέντορος, προστάτου βοηθού.

Ώ Μούσα, μην ειπείς τι άκουσες και είδες,

μη θέλεις να γενείς κι εσύ Παρισινή κοκότα,

μην κοκκινίσουν τρυφεραί κι αθώαι δεσποινίδες

που δεν ηξεύρουν από πού και πώς γεννά η κότα


Πίσω μου έλα, διάβολε, της αμαρτίας πνεύμα,

φτου! μία φτού! κι άλλη μια φτού! και πέντε κι εκατόν,

μη παρασύρης μετά σού στης ηδονής το ρεύμα

κι εμέ τον αχαμνόεντα, κι εμέ τον σκελετόν.

Μακράν πνευμάτων σκοτεινών κατηραμένο σμήνος,

μακράν, αχρείς Δόν Ζουάν, υιέ της απωλείας,

μην ψάλω έρωτας γυμνούς καθώς κι ο Αρετίνος

τας αποκρύφους καλλονάς εξύμνει της Λαιλίας22.


Ιδού! Ιδού! στον καναπέ κι οι δυό αγκαλιασμένοι,

η χήρα εις τα χείλη του τα χείλη της κολλά

κι οι καστανοί της βόστρυχοι σχεδόν μισολυμένοι

του Δόν Ζουάν τα μάγουλα εγγίζουν απαλά.

Φτού! φτού! τι θέαμ’ αναιδές!... δεν θέλω να κοιτάζω,

Σταυροκοπούμαι με τα δυό, τα μάτια μου σκεπάζω,

και μ’ ευλαβή απλότητα σεμνού κανδηλανάπτου

φωνάζω προς τον Δόν Ζουάν «μακράν μου, μη μού άπτου»


Μαζί με σένα, Δόν Ζουάν, σουρτούκη παστρικέ,

το σοβαρό του δεν μπορεί κανένας να βαστά,

διότι, ως γνωρίζετα, κι αι σχέσεις και κακαί

φθείρουν πολύ ογλήγορα να ήθη τα χρηστά.

Αφ’ ότου εγνωρίσθημεν η εγκρατής μου γλώσσα,

που το κακόν δεν έμαθε ποτέ της να προφέρει,

επήρε τον κατήφορο και ψάλλει χίλια τόσα,

και τι ακόμα θα ειπεί, ένας Θεός το ξέρει.


Ιδού! της χήρας οι χυτοί και τορνευμένοι πόδες!

ώ θεάμ’ αποτρόπαιον! ώ θέαμα φρικώδες!

Μη βλέπετε, ώ δέσποιναι, και σείς οι δεσποσύναι,

σφαλίσετε τα μάτια σας εις την ξετσιπωσιά,

και σύ, ώ Μούσα, πάναγνος ως εδώ πέρα μείνε,

γιατί το παρακάναμε με την κακογλωσσιά.


Και δίχως τίποτε να πω, καθείς καταλαμβάνει

σαν τι κακό μπορεί να πει και τι μπορεί να κάνει

ένας ωραίος Δόν Ζουάν με μίαν νέαν χήραν,

σεισοπυγούσαν, πετακτήν, κι εκ πρώτου γάμου στείραν.


Μα να! Κυρία ύπανδρος εξ αίφνης εισορμά,

ενώ αυτοί αντήλασσαν φιλήματα θερμά

διότι πριν στον καναπέ κι οι δυό κατρακυλήσουν,

θαρρώ πως ελησμόνησαν την πόρτα να σφαλίσουν.

Δεν περιγράφεται ποσώς η της υπάνδρου λύσσα,

οι οφθαλμοί συστρέφονται και χύνουν αστραπάς,

κι εμπρός στην χήραν έπειτα ως Νέμεσις σταθείσα,

«Λοιπόν κι εσύ τον Δόν Ζουάν», της λέγει, «αγαπάς».

Μόλις δ’ αυτά επρόφερε, τής δίνει μια στη μούρη,

αλλ’ άναψε κι η άγαμος καθώς το ροκανίδι,

κι ακούγεται στην κάμαρα μεγάλον νταβατούρι

κι αρχίζει το Ελληνικό και Γαλλικό βρισίδι.

Αλλ’ όμως είναι δύσκολο καταλεπτώς να πω

όσα εξήμεσαν εκεί χωρίς να εντραπώ.

Εν τουτοις έγινε γνωστόν εκ της αγρίας πάλης

πως ήξευρε καλά η μιά την αρετή της άλλης

και ήκουσε ο Δόν Ζουάν μετά πολλής χαράς

πως ήτο και η έγγαμος εις σχέσεις τρυφεράς

μετά τινός μισέλληνος και νέου πρεσβευτού

και διπλωμάτην έτεξεν ωραίον εξ αυτού,


και πως η χήρα μια φορά εντός καιρού ολίγου

μετά την αποβίωσιν του προσφιλούς συζύγου

εφάνη κάπως έχουσα υπόπτους διαστάσεις

κι υπέφερε κοψίματα καθώς και ναυτιάσεις,

και εις την Τήνον έφυγε δια να προσκυνήσει,

κατ’ άλλους δε στην Οδησσόν δια να ξεγεννήσει.


Βλέπει καυγά ο Δόν Ζουάν μες στο δικό του σπίτι

και να συχάση προσπαθεί με τρόπο τις κυράδες,

αλλά τού εκαταμάτωσαν με τις νυχιές τη μύτη

και τού εβγήκανε ξινά τα χάδια κι οι γλυκάδες.

«Συχάσετε για το Θεό», φωνάζει σαστισμένος

«σάς βεβαιώνω πως ποτέ προς σάς δεν θ’ απιστήσω

και με τις δυό – παρόλ ντ’ ονναίρ – θα είμ’ ερωτευμένος

κι επιθυμώ το επ’ εμοί να σάς ευχαριστήσω».


Κι ενώ τις εκαλόπιανε ο Δόν Ζουάν μ’ αυτά,

η χήρα την ομπρέλλα της στην ύπανδρον πετά,

και το δεξί σκαρπίνι της η παντρεμένη βγάζει

και μ’ όλη της τη δύναμη στη χήρα το τινάζει,

μα το σκαρπίνι άλλαξε το δρόμο του και πέφτει

απάνω στον κρυστάλλινο του Δόν Ζουάν καθρέφτη,

και ο καθρέφτης με τριγμόν εχώρισε στη μέση

κι ολίγου δει ο Δόν Ζουάν λιπόθυμος να πέσει...

Μα και μ’ αυτό το σπάσιμο δεν έπαυσε η μάχη

και ουκ ολίγας έφαγε του Δόν Ζουάν η ράχη,

μετάνοιωσε που γνώρισε αυτά τα νέα φρούτα

και κάθε τόσο φώναζε: «Μωρέ, μα τί ’ναι τούτα;»


Πλην μ’ όσα και αν έκανε δεν έπαυαν ακόμα,

αλλ’ όμως και ο Δόν Ζουάν θυμώνει τότε πια,

και την κυρίαν ύπανδρον καταφιλεί στο στόμα,

μα δίνει και στην ύπανδρον μια δυνατή τσιμπιά.

Αφήνει απ’ εδώ τη μια κι ευθύς την άλλη πιάνει

κι ως ταπεινή θεράπαινα προθύμως διορθώνει

της παντρεμένης τον κορσέ, της χήρας το φουστάνι,

της μιας το πουφ το πισινό, της άλλης το κορδόνι.

Καρφώνει τα λυτά μαλλιά της χήρας με φορκέτες,

δένει και τις μισόλυτες της άλλη καλτσοδέτες

και παίρνει το σκαρπίνι της μ’ ευγένεια και χάρη

και στο μικρός της το φορεί και παχουλό ποδάρι.

Δείχνει πως έχει μέσα του και για τις δυό καημό,

θέλει να μείνει καθεμιά κατευχαριστημένη,

τσιμπά της μιας το μάγουλο, της άλλης το λαιμό,

και μιά στη χήρα ρίχνεται και μια στην παντρεμένη,

Αλλά κι εκείνες έβαλαν τον Δόν Ζουάν στη μέση

– και ποιός δεν θέλει να βρεθή σε μία τέτοια θέσι; –

κι η μιά τον σέρνει απ’ εδώ κι η άλλη απ’ εκεί

ώσπου με τα τραβήγματα τού σχίζουν το βρακί.

Μα το ανέλπιστο κακό εδώ δεν σταματά

κι αρχίζει νέος πόλεμος των δύο γυναικών

κι ο Δόν Ζουάν με το βρακί σχισμένο τις κοιτά

και γίνεται tableau vivant23 εκ των μοναδικών.

Την άλλη μέρα έγιναν γνωστά τα του αγώνος

κι ο σύνευνος της νεαράς κι υπάνδρου Αμαζόνος,

που ήτον άπειρος πολύ ως μαθητής Λυκείου

και σύζυγος εξαίρετος εκ των του Βοκκακίου,

cocu, battu et très content24, μαθών μετά χαράς

από πολλούς γνωρίμους του τους άθλους της κυράς,

εις του Πατούχα25 έτρεξε σαν να τού είχαν νέφτι

κι έναν καινούργιο έστειλε στον Δόν Ζουάν καθρέφτη.

 
'''&lt;big&gt;Δ’ – Ο ΧΟΡΟΣ&lt;/big&gt;'''


Χοροί μεγάλοι γίνονται στου τάδε και στου δείνα,

πολλά δε κτήνη του στρατού ψοφούν από την πείνα

και πάμπολλοι αυτοκτονούν με Άγγλων ψυχραιμίαν,

δια ρεβόλβερ μερικοί και άλλοι διά φούρκας,

η δε Αυλή εξέφρασεν σφοδράν επιθυμίαν

να χορευθή και ο χορός της Ρωσσικής μαζούρκας.


Βαθέως συνεκίνησε των ευγενών τας σφαίρας

κι όλους τους ξένους πρεσβευτάς ο πόθος της Αυλής

και η μαζούρκα έγινε το θέμα της ημέρας

μα και τα έργα έπαυσαν αμέσως της Βουλής,

διότι βουλευταί πολλοί μη έχοντες καιρόν,

καθότι επεδόθησαν στον Ρωσσικόν χορόν,

δεν ήρχοντο εις την Βουλήν να γίνει απαρτία,

προς τούτο έμεινε αργή και η διπλωματία

κι ουδ’ έγγραφα εστελλοντο εκ των σπουδαιοτέρων

πλην δεν εβλάπτετο μ’ αυτό του κράτους το συμφέρον

καθόσον ήσαν φιλικαί κι αι σχέσεις των Ελλήνων

με Δύσιν και Ανατολήν, Μαρόκον και Πεκίνον.

Αλλ’ όμως και ο Πρόεδρος αυτός του Υπουργείου

εμούντζωνε προς το παρόν τα του ισοζυγίου

και την μαζούρκα χόρευε μαζί με τον Βαλάση26,

μη θέλων της σεπτής Αυλής το κέφι να χαλάσει.


Κι οι δημοκράται χόρευαν και οι βασιλικοί

κι ο Δόν Ζουάν εσύχναζε εις ένα κι άλλο σπίτι,

αλλά παντού εμάνθαναν μαζούρκα Ρωσσική

καθένας Ερμαφρόδιτος και κάθε Αφροδίτη.

Και μία μέρα τράβηξε να πάει στο Παλάτι,

διότι διεδίδετο και γνώμη επεκράτει,

πως ο Μεγαλειότατος από καιρού εσκόπει

κοντά εις την Ακρόπολιν την θάλασσα να φέρει,

και δι αυτό ετρόμαξε Ανατολή κι Ευρώπη

κι εγίνετο εις τας Αυλάς μεγάλο νταραβέρι.

Αλλά ενώ επήγαινε με πόζαν διπλωμάτου

πληροφορείται καθ΄οδόν μετά χαράς αμέτρου

πως άφησε κι ο βασιλεύς αυτά τα σχέδιά του

και στη μαζούρκα τό ’στρωσε μετά του Χατζηπέτρου27.


Χορός μεγάλος γίνεται στο μέγαρον του Τι

που ήτο ξένος στρατηγός, πολύξερος με γνώσι,

εις τας Αθήνας έμενε, δεν ξέρω διατί

αλλά θα ήλθε και αυτός να μάς διοργανώσει.

Και προσεκλήθη ο αφρός της νέας ευγενείας,

τού άι-λάιφ δηλαδή της όλης κοινωνίας,

όπου κανείς τους τίτλους του ως τώρα δεν γνωρίζει,

που χθες ακόμη έτρωγε σπανάκι με το ρύζι,

με τόσην δε στολίζεται ο βίος του τιμήν

που σαν ευρή στην τσέπη του και λίγο ψωμοτύρι,

ταράσσεται και απορεί ως ο Βενιαμίν

σαν είδε μές στο σάκκο του εκείνο το ποτήρι,

αυτό που χύνει μυρωδιές και που βρωμά σαν φλόμος,

αυτό που ρεκλαμάρεται εις τας εφημερίδας,

αυτό που περιέγραψε ο Δόν Ζουάν συντόμως

στου Ημερολογίου του τας μυστικάς σελίδας.


Και τώρα σύ ώ Ερατώ, tu vatem, diva mone28

σύ έμπνευσον των ευγενών το στίφος να μετρήσω,

και σύ, ώ φίλε Δόν Ζουάν και οδηγέ μου μόνε,

βοήθησέ με στο σωρό με σέ να προχωρήσω.

Ποτέ τοιούτους ευγενείς δεν είδε και η Ρώμη

με τόσην δύναμιν παντού, υπεροχήν και κλέος,

που κι η Αυλή τούς προσκυνεί και ημπορούν ακόμη

να παίζουν εκαρτέ29 και βιστ30 μετά του βασιλέως.

Οι ευγενείς πατέρες των απέθανον προ χρόνων,

οπόταν εμαστίζετο εκ πείνης η Ελλάς,

και τίποτα δεν άφησαν στα τέκνα παρά μόνον

περί σουφροποιήσεως ολίγας συμβουλάς.

Και θησαυρούς απέκτησαν τα τέκνα ουκ ολίγους

κι αντί ρετσίνας έπιναν της Καμπανίας οίνον

κι οι μέν των δε ανήρπασαν τας κόρας και συζύγους,

ως οι Ρωμαίοι άλλοτε τας κόρας των Σαββίνων31.


Ιδού ο κόσμος, ο το παν δυναμένος να κάμη,

φροντίζων περί των κοινών και περί των ιδίων,

ιδού ο αγαθός πατήρ, ο πάππος και η μάμμη,

ιδού η μήτηρ η καλή και το καλόν παιδίον.

Ιδού μεγάλων γενεών οι δοξασμένοι κλάδοι

που δημοσίαις τρέφονται δαπάναις εν Ελλάδι,

καθώς η πάλαι ιερά του Πρυτανείου όνος,

και δι αυτούς αμέριμνος διέρχεται ο χρόνος

και τρέχοντες στας αγοράς και εις τα Πρυτανεία,

στου Γιαννοπούλου32 δηλαδή και στ’ άλλα καφενεία,

παραπονούνται διαρκώς και νύκταν και ημέραν

πως η πατρίς τους κόπους των ποσώς δεν ανταμείβει,

ενώ αν έβλεπαν το φως εις άλλου έθνους σφαίραν

ενώπιόν των ήθελε κι βασιλιάς να σκύβει.

Και τα παπούτσια βερεσέ καμμιά φορά λουστράρουν

και πίνονυ μπόλικο νερό κι αδιάκοπα φουμάρουν,

αν δε μικρά σταγών καφέ εις την στολή των πέση,

ευθύς μπορούν τον καφετζή να κόψουν μες στη μέση

και να τού κάμουν θάλασσα για μια στιγμή τον πάγκο

και μέσα στο τεζάχι33 του να μην αφήσουν φράγκο.

Ιδού! ιδού! και στρατηγοί σαν τον γνωστόν Αννίβα,

που έχουν εις τον σβέρκον των από γαλόνια στίβα,

όπου μακράν συγκρούσεων, πολέμων και αρμάτων

δοξάζουν της πατρίδος των το τιμημένο στέμμα,

και μόνον εις την εποχή των κυνικών καυμάτων34

τούς παίρνουν οι μπαρμπέρηδες ολίγα δράμια αίμα.


Ιδού! και οι ανώτεροι αυτής της κοινωνίας

με του Σωτήρος τους σταυρούς και τας μακράς ταινίας,

που έχουν και παράσημα επάνω στο κεφάλι,

και αν δεν φαίνωνται σ’ αυτούς, αλλά τα βλέπουν άλλοι.

Ιδού! ιδού! και γέροντες εκ των σεβαστοτέρων,

αριστοκράται και αυτοί με κόμας φαλακράς,

επιγαμίας βλέποντες υιών και θυγατέρων,

και μειδιώντες στους μικρούς καθώς και στας μικράς,

κι ούτε ενθυμούμενοι ποτέ τα περασμένα χρόνια

που ετηγάνιζαν κι αυτοί μαρίδες και πλεμόνια.

Ιδού και απαλότατοι το δέρμα νεανίσκοι,

όπου καθείς των πίστωσιν από παντού ευρίσκει,

αυτοί που συναλλάγματα ευκόλως υπογράφουν

και με φτιασίδια γυναικών τα πρόσωπά τους βάφουν

δια ν’ αρέσουν στου καλού τους τόσους θαυμαστάς

και να ευρίσκουν ούτω πως ολίγους δανειστάς.


Ιδού μητέρες comme il faut35 με τόση φρονιμιά,

μ’ ανοίξεις εβδομήκοντα και όψιν σεβαστήν,

οπού στο κάθε της παιδί θυμάται κάθεμιά

και κάποιον της νεότητος αρχαίον εραστήν.

Και τώρα της κοιλίας των τα έργα καμαρώνουν

ως αληθώς φιλόστοργοι κι ενάρετοι γονείς,

και κάποτε τους οφθαλμούς προς ουρανόν υψώνουν

και ψάλλουν το τροπάριον το της Κασσιανής36.

Ιδού και αι θυγατέρες των, αγνόταται ακόμη

ως η Μαρία του Κλωπά37 και όπως η Σαλώμη38.

Χαρά στον που της ορεχθή, χαρά στον που τής πάρη!...

έχουν και προίκες μετρητές και χάρες ουκ ολίγαις,

και γίνονται πιο κόκκινες και από το παντζάρι

όταν πετούν τριγύρω των ερωτευμένες μύιγες.

Με ασχολiας ευγενείς τnν ώρα των περνούν,

λευκαiνουσαι και χρίουσαι το ευµελές των σωµα,

και µ' όλα των τα δυνατά σπουδάζουν να γενούν

και από τας µητέρας των καλλίτεραι ακόµα

κι αριστερά και δεξιά γυρiζουν µε κερί

και γραµµατείς των Πρεσβειών ζnτούν φιρί φιρί,

ώς που στό τέλος η μπογιά της μούρης των ξεβάφει

και μένουν νύμφαι του Χριστού απάνω εις το ράφι.


Μα τι ν’ αφήσω ύστερον και τι να πρωτοπώ;

Εμπρός των μένω έκθαμβος και βλέπων σιωπώ.

Κονδύλι μου χρειάζεται και νούς Ομηρικός

για να γραφούν μ’ ακρίβειαν και περιστατικώς.

Τι πλήθος ποικιλόμορφων νυμφών πολυταλάντων!

Τι φορεσιές, τι ντεκολτέ, τι πλούτος αδαμάντων!

Οποίον κρύβει Πακτωλόν η νέα Κεκροπία!

Τι ψέλλια39 κι ενώτια40 κι ασημικών πληθώρα,

που στίλβουν περισσότερον εκείνων τα οποία

ο Ελιέζερ έφερε προς την Ρεβέκκαν δώρα41.


Πώς απεκτήθησαν αυτά ποσώς δεν εξετάζω,

εγώ την λάμψιν μοναχά του πλούτου των κοιτάζω

και τους δεσπότας προσκυνώ σμαράγδων και σαπφείρων

χωρίς κανένα σχόλιον, χωρίς κανέναν λήρον.

Και ποίος ψύλλους στ’ άχυρα καθίζει να γυρεύει;

Τις εξετάζει πώς και πού ο πλούτος απεκτήθη;

Μπορείς διαμάντια να φορής;... ο κόσμος σε λατρεύει,

τα δ’ άλλα παραβλέπονται και τα σκεπάζει λήθη.


Ιδού! λαλούν περί ενός κυρίου οψιπλούτου42

και ο καθείς την γνώμην του εκφέρει περί τούτου.

Ένας τον λέγει μασκαρά, ο άλλος πρωτοψεύτη,

εκείνος ασυνείδητο, άλλος κατσικοκλέφτη

και λέγουν πως για σπίτι του τού έπρεπε αχούρι,

κι είναι τιμή του αρκετή αν τόν ειπούν γαϊδούρι.

Αλλ’ έξαφνα εισέρχεται ο περί ού ο λόγος

και παύουν αι διαβολαί και παύει κάθε ψόγος,

και προσκυνούν τον κύριον που κάνει για τ’ αχούρια

και είναι άνθρωπος αυτός κι εκείνοι τα γαϊδούρια.


Η πλάσις έζησε και ζει με τα παράξενά της

κι εκείνους πάντα θα τιμά που έχουν τα στολίδια,

ενόσω στρέφεται η γή περί τον άξονά της

και ο Θεός ξεκάρφωτα βαστά τα κεραμίδια.

Και όποιος είναι τίμιος, ας γίνει ερημίτης

κι ας συχνοβράζει την τιμή να πίνει το ζουμί της.

Αλλ’ όμως πού εμείναμε;... εις τον χορόν νομίζω...

λοιπόν αμέσως σύντομον περιγραφήν αρχίζω

και ας ιδώ πού διάβολο μ’ αυτά θα καταντήσω,

γιατί εδώ που έμπλεξα, πολύ θα τα σαστίσω.


Εις ποία, Μούσα, χρώματα τον νούν μου παρασύρεις;

Το πνεύμα μου εις όραμα πλανάται μαγικόν...

δεν έχει τόσα χρώματα η ουρανία Ίρις,

ουδ’ όλα τα πολύχρωμα πτηνά των τροπικών.

Οπόταν δε σιγά σιγά που πέφτει το λυκόφως

και κάθε ράχις των βουνών χρυσώνεται και λόφος

και μ’ άλλα νέα θέλγητρα ενδύεται η φύσις,

τόσα ποικίλα χρώματα δεν σχηματίζ’ η Δύσις,

όσα εδώ υπό το φως αδαμαντίνων άστρων

επλέκοντο εις σώματα λειότερ’ αλαβάστρων.


Τι ερυθρόν, τι πράσινον, τι κίτρινον, τι άλλα!

Τι σμάλτινον, χλωρόλευκον, ροϊόχρουν, μολυβδώδες!...

Αλλ’ όμως υπεφαίνεντο τα στήθη ως το γάλα

και μ’ έλαφράν υπόδησιν αβροί εσκίρτων πόδες.

Τα πάντα συνεδέοντο και ενώνοντο εκεί

με θαυμαστάς παραλλαγάς και τέχνης αρμονίαν,

και όρχησιν ανέκρουε φαιδρά η μουσική

και αφήνοντο εις του χορού την μέθην με μανία.


Και πλούτος ρόδων τεχνητών και καταλεύκων κρίνων

της κόμης την αναβολήν κοσμεί επιχαρίτως,

και ούτε διεκρίνετο εις τον χορόν εκείνον

ο πρώτος και ο έσχατος, ο δεύτερος κι ο τρίτος.

Πυκνός αήρ μοσχοβολά εις όλους τους θαλάμους,

θαρρείς ως δευτερόλεπτα οι ώρες πως περνούν

και σμίγουν ρόδα ερυθρά με καστανούς πλοκάμους

και βόστρυχοι χρυσόξανθοι με άνθος κυανούν.

Και προς τα τόσα χρώματα εναμιλλάται43 πάλιν

το χείλος το κοράλλινον κι αιμόχρους παρειά,

και περί κάλους ήριζε η μία με την άλλην

ως του Αισώπου τη γνωστή μηλέα και ροϊά44.

Και υποσκάζουν οι μικροί των παρειών λακκίσκοι

κι ερατεινόν μειδίαμα τους ορχηστάς μεθύσκει,

κι εγείρουν πάσαν αίσθησιν πνοαί αρωματώδεις

και χαιρετούν οι Χάριτες του κάλους την πλειάδα,

κι αφρίζει κάθε χορευής καθώς και ο Ηρώδης

εδαιμονίσθη άλλοτε με την Ηρωδιάδα,

κι ευθύς δι’ αποφάσεως σκληράς και παρανόμου

διέταξε την κεφαλή να κόψουν του Προδρόμου45.


Αλλ’ όμως εις την αίθουσαν προβάλλ’ η Μιχαλού,

καμαρωτή και λυγιστή σαν πάπια του γιαλού. 

Τι λούλουδα και τι φτερά φορούσε στο κεφάλι,

η Μιχαλού επρώτευε στων ρόδων την μαγείαν,

δεν ήτο χρώμα πουθενά που δεν το είχε βάλει

κι εσπούδαζεν επάνω της την χρωματολογίαν.

Η Μιχαλού, η Μιχαλού!... φωνάζουν όλες κι όλοι,

τόπο σε τούτο τον μπαξέ, σ’ αυτό το περιβόλι,

κι αρχοντικά χαμογελούν της Μιχαλούς τα χείλια

και τήν κιαλάρει καθεμιά και σκάζει από ζήλεια.

Τα κόκκαλά της έτριζαν από αδυναμίαν,

αν κι εταξίδευε συχνά για κούρα στο Παρίσι,

και ο καθείς ηδύνατο ευκόλως μίαν μίαν

του θώρακός της τας πλευράς ευκόλως να μετρήσει,

και δεν ηξεύρω διατί, όταν εμπρός της ήσο,

ευθύς την ματαιότηταν του κόσμου ενθυμείσο,

κι εσκέπτεσο καθ’ εαυτόν πως λέγεσαι θνητός

και πως θα μείνεις μια φορά κοκκάλων σκελετός.


Αλλά εν μέσω γυναικών τοσαύτης καλλονής

και του Ορέστου έβλεπες εκεί τας Ερρινύς46,

και λάμιες των παραμυθιών και μαύρες καλιακούδες

και μούμιες για βαλσάμωμα και στρίγγλες και μαϊμούδες

που μόλις εσυγκρίνετο εκείνο το μπουκέτο

με του Ρωμηού τον Φασουλή και με τον Περικλέτο47.

Και όμως ωνομάζοντο γυναίκες και αυταί

κι είχαν το θάρρος στους χορούς να βάζουν ντεκολτέ,

κι εμόρφαζαν ερωτικώς μπροστά εις τους Δαντήδες48

και ίσως να εγράφησαν γι αυτές κι ακροστοιχίδες.


Και άνθρωποι με οφθαλμούς ευρέθησαν ακόμα

όπου μαζί τους έγιναν μία ψυχή κι εν σώμα,

και να ιδούν ευτύχησαν παστάδας νυμφικάς

και διαχύσεις ήκουσαν συζύγων μυστικάς

κι εφούσκωσαν ως οι ασκοί εκείνοι του Αιόλου49

και αγλαοί εβλάστησαν καρποί εκ την γαστρός των

και τίποτε παράξενον κι απίθανον καθόλου

να διατρέχει κίνδυνον η κοίτη του ανδρός των.


Δίδε, ώ ύψιστε Θεέ, εις όλας τας γυναίκας

τα γόητρα της Ιουδήθ50, την χάριν της Ρεβέκκας

και μην αφήνεις άσχημον το γυναικείον πλάσμα,

το μόνον σου ακτίκτυπον και των ασμάτων άσμα,

που είναι σύντροφος πιστός της λύπης και χαράς μας,

οστούν εκ των οστέων μας, πλευρά εκ της πλευράς μας.

Αλλέως ας μη γίνωνται γυναίκες εις την γήν,

οπόταν με το κάλλος των μάς τρέπουν εις φυγήν.


Ο Δόν Ζουάν, ο Δόν Ζουάν στη σάλα προχωρεί

με στόμφον θριαμβευτικόν και βάδισμα βαρύ,

τον ηκολούθυν δε πολλά του υπουργείου μέλη,

το σώμα των διπλωματών και πάντες οι εν τέλει,

με τις ολόχρυσες στολές και τα σπαθιά κοντά

και με τ’ αποκριάτικα εκείνα τρικαντά51

όπου κατά την γνώμην μου και την μικράν μου κρίσιν,

μου φαίνονται κατάλληλα προς μίαν άλλην χρήσιν.

Αυτοί οπού το μέλλον μας εκ του παρόντος κρίνουν

και λέγουν όσα θα συμβούν και όσα δεν θα γίνουν,

αυτοί που κατεπλούτισαν το έθνος από γνώσεις,

αυτοί που θέλουν καπελιές στο τρικαντό απάνω,

που στέλλουν τελεσίγραφα, στρυφνάς διακοινώσεις

και εις τον Βίσμαρκ52 απαντούν και στον Κογλετσιάνο53,

αυτοί που επιβάλονται με τόνο σοβαρό,

αυτοί που διακρίνονται για την κομψή χωρίστρα

και λάμπουν στα παράσημα, που σαν αυτά θαρρώ

δεν είχε η αείμνηστος εκείνη Οθωνίστρα54.

Όταν δε κάποιος Σαλιάρ-Γιούγκ55 και απ’ εδώ περάσει,

ή βασιλεύς του Τομβουκτού56, ή άλλος ηγεμών,

παράσημα του κράτους του εις όλους θα μοιράσει

και σύμμαχος προς χάριν μας θα γίνει μεθ’ ημών.

Μα να! Και κάποιος πρεσβευτής εκ της Μακαρονίας

που είναι το enfant gaté57 μεγάλης κοινωνίας

και κατορθώνει να τραβά πολλές από τη μύτη

αν κι είναι ασχημότερος και από τον Θερσίτη58.


Εκτός αυτών τον Δόν Ζουάν παρηκολούθουν κι άλλοι,

Αυστριακοί και Γερμανοί, καθώς και Αγγλογάλλοι,

αλλά και η πολύχρυσος παρείπετο Αυλή

με τας κυρίας της τιμής και τον Αρχισταυλίτην

κι ο σύζυγος της Ριαρώ και σύζυγοι πολλοί

που είχαν με τον Δόν Ζουάν από κοινού την κοίτην.

Παρείποντο μουφλούζηδες59 προς τούτοις Τραπεζίται

και χρεωγράφων και σπιτιών και γυναικών μεσίται

και Κολονέλοι της φακής και άλλοι πτεροφόροι

ως στην Σελήνη έπονται αστέρες δορυφόροι.

Εισήλθεν ουν ο Δόν Ζουάν γελών και υποκλίνων

κι υπό πολλών φρουρούμενος αλλοδαπών κι Ελλήνων,

κι αμέσως εσηκώθησαν οι χορευταί βουβοί,

αφήσαντες τ’ αστεία των και τας συνομιλίας

και όλοι παραμέριζαν εμπρός του να διαβή

κι η μουσική τού έπαιξε τον ύμνον της Αγγλίας.

Τόν έβαλαν κι εκάθισε απάνω σε σοφά

κι ετριγυρίσθη σαν Πασσάς απ’ όλας τας ωραίας,

και από τα τσιμπήματα που τού ’διναν κρυφά,

τού εκατακοκκίνισαν το απαλό του κρέας.

Κι οι διπλωμάται τά ’χασαν κι απόμειναν στα κρύα

κι ούτε καμμιά τούς ζύγωνε δοξομανής κυρία,

και μ’ όλα των τα τρικαντά και τα πολλά των άστρα,

ο Δόν Ζουάν τούς έκανε στο κόρτε των χαλάστρα.

Αλλ’ όμως και ο πρεσβευτής εκ της Μακαρονίας

κι αυτός δεν είχε πέρασι εκείνη τη βραδυά

και όλας περιέτρεχε της σάλας τας γωνίας

χωρίς για τα γενόμενα να βγάζει τσιμουδιά.


Ενώπιον του Δόν Ζουάν σκιρτών και ανθηρός

παρήλαυνε των κυριών ο ευπρεπής χορός,

κι εκείνος εκορδώνετο χωρίς να βγάλει λέξι,

κι ευρίσκετο σε δίλημμα ποιά πρώτη να διαλέξη.

Κι ο κλήρος τέλος έλαχε εις μίαν ζωντοχήραν,

και όλοι εμακάρισαν την ευτυχή της μοίραν

κι ευθύς επήρανε φωτιά τσακίστρες μερικές

και άρχισαν ψιθυρισμούς οι γλώσσες οι κακές.


Οι γέροι τόν εκοίταζαν με λαύρα και καημό,

οι νέοι τόν λοξόβλεπαν με ζήλια και θυμό,

κατέπτυαν τους κόλπους των αι σεβασταί μητέρες,

εγαργαλίζοντο κρυφά σφριγώσαι θυγατέρες,

κι ο Ριαρώ και οι λοιποί τό είχαν για καμάρι

που είδε το κρεβάτι των αυτό το παλληκάρι.

Κι εχόρευε κι εχόρευε και όλοι κάνουν τόπο

εμπρός στον ευνοούμενο βροτόν της ευτυχίας,

αλλ’ απ’ οπίσω έξαφνα τον τσίμπησε με τρόπο

ένας σπουδαίος βουλευτής ευάνδρου Επαρχίας,

λάτρης και ούτος, φαίνεται, θερμός της καλλονής,

καθώς και ο καλόγηρος εκείνος της Μονής.


Πλην φεύ60! εις έναν στρόβιλον ο Δόν Ζουάν γλιστρά

κι αμέσως με την πλάτη του το πάτωμα μετρά.

Οπόση τότε σύγχυσις επήλθε στον χορόν!

Κι η ζωντοχήρα έπεσε στον Δόν Ζουάν απάνω

και βγήκαν κάτι πράγματα κρυφά στο φανερόν

οπού εντρέπομαι γι αυτά ρεκλάμα να σάς κάνω,

και όλοι για να μην τα δούν και γίνουν νταραβέρια,

εσκέπασαν τα μάτια των και με τα δυό των χέρια.

Και τρέχουν προς τον Δόν Ζουάν οι πάντες εν τω άμα

και τόν ρωτούν αν έπεσε βαρειά ή ελαφρά,

αν τούτος πρώτος γλίστρησε και ύστερα η ντάμα,

αν κτύπησε στον αφαλό, στο γόφο, στα νεφρά,

και μία βούρτσα ο καθείς στο χέρι του αρπάζει

και απ’ οπίσω κι απ’ εμπρός τον Δόν Ζουάν τινάζει.

Και καθεμιά χορεύτρια από ψυχής συγχαίρει

του Δόν Ζουάν το διαλεκτό και ζηλεμένο ταίρι,

που αξιώθη να βρεθή σε μία τέτοια θέση

κι απάνω εις τον Δόν Ζουάν φαρδιά πλατιά να πέση.


Ενώ δ’ ελέγοντο αυτά, ο Δόν Ζουάν και πάλιν

Εσάλταρε εις τον χορόν με ζωντοχήραν άλλην,

και μόλις άφησε κι αυτήν καταμεσής της σάλας,

εφάνη έξαφνα πηδών με ζωντοχήρας άλλας,

διότι, ως ελέγετο, εις τούτον τον χορόν

ευρέθη μία δωδεκάς ζωστή ζωντοχηρών.

Κι ο Δόν Ζουάν ηρέσκετο εις πρώτην ευκαιρίαν

να φαίνεται των ορφανών και των χηρών προστάτης,

κι ησθάνετο συμπάθειαν προς την ζωντοχηρείαν

καθ’ ό ιππότης αληθής και δη αριστοκράτης.

Και τώρα πάλι προς αυτήν ο έρως του εστράφη,

αν και γι αυτό εφούρκιζε η των εγγάμων σπείρα...

κι εγώ το λέω πάντοτε πως άνωθεν εγγράφη

κάθε γυναίκα ώμορφη να μένει ζωντοχήρα.

Κι εχόρευε ο Δόν Ζουάν με μέση λιγερή

κι ανέπαλλε το στέρνον του μ’ αναπνοήν ταχείαν

και κάπου κάπου τού ’δινε και μια τσιμπιά γερή

ο καλλιτέχνης βουλευτής από την Επαρχίαν.


Ασώτευε, ασώτευε, ώ Δόν Ζουάν κανάγια

και μάγευε τις λιγερές με τα χρυσά σου μάγια,

κι ο Ιακώβ ελάτρευε τον έρωτα εκθύμως

κι είχε την Λείαν και Ραχήλ61 γυναίκας του νομίμως,

μα και παιδίσκας έτρεφε πολλάς δε και ωραίας

και θραύσιν επροξένησε μεγάλην στας Εβραίας,

διότι, ως μάς βεβαιεί κι η πάλαι ιστορία,

νομίζω πως εγέννησε παιδιά εικοσιτρία,

τον Νεφθαλείμ, τον Ζαβουλών και άλλους περιδρόμους

και γάμους έκαμε πολλούς, νομίμους και ανόμους,

και όμως ήτο του Θεού και ούτος εκλεκτός

κι εμπρός του ο παράδεισος ευρέθη ανοικτός,

και τώρα πας χριστιανός εις τα υστερινά του,

όταν ιδή πλησίον του το φάσμα του θανάτου,

εν κατανύξει δέεται του Σαββαώθ62 μεγάλη

στου μακαρίτη Ιακώβ τους κόλπους να τόν βάλει,

αν και φρονώ πως άνθρωπος εκ της θνητής φυλής

εις κόλπους ως του Ιακώβ δεν είναι ασφαλής.


Εις το σουπέ63, εις το σουπέ, εφώναξε ο Τι,

και όλοι τρέχουν στο σουπέ να πάρουν κάτι τι.

Απ’ όλα εύρισκες εκεί και με το παραπάνω,

μα δεν σκοπεύω το μενού των φαγητών να κάνω,

εις άλλους την εμπρέπουσαν περιγραφήν αφήνω,

εγώ το βλέπω μοναχά και ξεροκαταπίνω,

καθώς ο Πτωχοπρόδρομος64, γνωστός μας ποιητής,

θύμα των μέτρων και αυτός και λόρδας δυνατής,

που μιά ημέρ’ αντίκρυ του παχύσαρκος Δεσπότης

μόνος επεριδρόμιαζε μια συναγρίδα πρώτης,

κι ο πεινασμένος ποιητής τον έβλεπε στο στόμα 

καθώς πεινώντες κόρακες το θνησιμαίον πτώμα,

και ως αυτός ομολογεί, τού έτρεχαν τα σάλια

κι εμούτζωνε τα μέτρα του και τα πολλά του χάλια.


Τι κάπονες, φασιανοί και καμπανίται οίνοι!

χορευτριών και χορευτών το μάγουλο ανάβει,

μα το καλλίτερο κρασί ο Δόν Ζουάν το πίνει

και την καλλίτερη μπουκιά ο Δόν Ζουάν τήν χάβει.

Γευθήτε, φίλε Δόν Ζουάν, κι από το μέρος τούτο,

γευθήτε, σάς παρακαλώ, κι αυτό το νέο φρούτο,

αγαπητέ μου Δόν Ζουάν, καθίστε κι απ’ εδώ,

ορίστε Σόλωνος κρασί, ορίστε και Βορδώ.

Δεχθήτε, σάς παρακαλώ, κι αυτό το χοιρομέρι

δεχθήτε, σάς παρακαλώ, κι αυτό το σαλτσισώτο,

και ο καθένας κάτι τι στον Δόν Ζουάν προσφέρει,

κι αυτός δεν ξέρει τι να πιή και τι να φάη πρώτο,

ωσπου στο τέλος έγινε με τα κρασιά στυλιάρι

και μόλις είχε δύναμι τα πόδια του να πάρει.


Αλλά τον εμιμήθησαν εις τούτο και οι άλλοι

και πίνουν, πίνουν ό,τι βρούν ως βάκχου Σειληνοί,

μα έξαφνα, ενώ μεθά τους πάντας η κραιπάλη,

σοβαρωτάτη το. χορόν ετάραξε σκηνή,

διότι μία δέσποινα, θαρρώ αλλοδαπή

με τις σαμπάνιες φαίνεται πως έγινε στουπί

και ίσως από το κρασί και το κουβαρνταλίκι

χωρίς να θέλει έπαθε κακό μασκαραλίκι,

όπου με λόγια δεν μπορώ να σάς το παραστήσω,

αν και πολύ επιθυμώ να σάς ευχαριστήσω. 

Κι αν επιμένη από σας κανέναν να το μάθη,

ας φαντασθή μονάχος του σαν τι μπορεί να πάθη,

αν εις καιρόν που σέρνονται κοψίματα και πόνοι,

φάει πολλά κορόμηλα και μπόλικο πεπόνι.

Σαν ένα τέτοιο έπαθε και η αλλοδαπή...

καλλίτερα η γλώσσα μου δεν ξέρει να το πή.


Μα μες σ’ αυτό το ξαφνικό, κεριά και φώτα σβήνουν

και γίνονται οι χορευταί μαλλιά κουβάρια όλοι...

φωνάζουν, σπρώχνουν, σπρώχνονται, δεν ξέρουν πού να μείνουν

κι ανακατεύονται μαζί αγγέλοι και διαβόλοι.

Και σιγαλοί ψιθυρισμοί ακούονται στο σκότος

κι εσθήτων65 μεταξίνων θρους και φιλημάτων κρότος,

και πού και πού περιπαθής κυρίας στεναγμός,

μα και κοκκάλων κάποτε ηκούετο τριγμός. 

Τα κόκκαλα χορευτριών θα ήσαν υποθέτω...

Αλλ’ όμως, σκότος απεχθές, εις κόρακαν ερρέτω,

να δούμε πού τον άνθρωπον η μέθη καταντά,

διότι περιέργεια μεγάλη μάς κεντά.


Φως! φως! φωνάζουν απ’ εδώ, φως! φως! και απ’ εκεί,

αβάντι πάλι ο χορός κι ας παίξ’ η μουσική.

Και νά! τα φώτα ήναψαν και το σκοτάδι φεύγει

κι ας δούμε τώρα πώς και πού ευρέθησαν τα ζεύγη.

Ο σύζυγος – δεν ξέρω ποιός –, από σαμπάνιες τάπα

ευρέθη σ’ έναν καναπέ με μια κυρία Κάππα,

της Κάππα δε ο σύζυγος ευρέθη με την Βήτα,

της Βήτα δε ο σύζυγος ευρέθη με την Ήτα,

της Ήτα δε ο σύζυγος ευρέθη με την Γιώτα,

με άλλους λόγους δηλαδή, σαν άναψαν τα φώτα,

εφανερώθη πως πολλοί των αυστηρών συζύγων

του φίλου τους και γείτονος την σύζυγον ετρύγων.


Πολλά σκαρπίνια βρέθηκαν εδώ κι εκεί ριγμένα,

πολλά φουστάνια ντεκολτέ βρεθήκανε σχισμένα,

πολλές κυρίς βρέθηκαν με ξέπλεκα μαλλιά,

πολλοί κορσέδες βρέθηκαν απάνω στα χαλιά

και μεγαλόσταυροι πολλοί και άλλα μπιχλιμπίδια

εδώ κι εκεί βρεθήκανε ριγμένοι σαν σκουπίδια.


Ευρέθησαν γονατιστοί πολλοί των χορευτών

και κάποιος νέος κύριος εκ των διπλωματών

στο τρικαντό του έκρυβε ολίγο χοιρομήρι,

ένας μεσίτης έκλεβε πολύτιμο ποτήρι,

ένα κορίτσι αγκαλιά ευρέθη μ’ ένα γέρο

κι ο βουληφόρος περί ού ελέχθη ανωτέρω, 

τον προσφιλήν του Δόν Ζουάν εμπρός του μη ευρίσκων, 

άλλον ακμαίον αντ’ αυτού ετσίμπα νεανίσκον.


Κι ο Δόν Ζουάν;... δεν φαίνεται να είναι πουθενά,

και άρχισε να γίνεται μεγάλη φασαρία...

Μην το κρασί τόν ζάλισε και πήρε τα βουνά;

Μην εκακοστομάχισε με τα φαγιά τα κρύα;

Μην έπαθε ο Δόν Ζουάν κανένα ξαφνικό

καθώς εκείνο πού ’παθε και η αλλοδαπή

κι από το μπάλο τό ’στριψε με τρόπο Γαλλικό

χωρίς εις την ομήγυριν ωρεαβουάρ να πη;

Αλλά εχάθη με αυτόν και μία ζωντοχήρα...

πού τάχατε να βρίσκεται κι εκείν’ η κακομοίρα;

Ψάχνουν εδώ, ψάχνουν εκεί με τέσσερα τα μάτια,

ψάχνουν παραπετάσματα, ντουλάπες και κρεββάτια


ψάχνουν σε κάθε κάμαρα και μές στο μαγειριό

και κατεβαίνουν από κει και παν στο πλυσταριό,

αλλά κι αυτού προς το παρόν δεν φαίνεται κανείς

και μόνον μία νεαρά του Τι θεραπαινίς

απ’ εκεί μέσα έβγαινε με κάποιον βουλευτή...

ποιός ξέρει τι εγύρευαν στο πλυσταριό κι αυτοί.


Ψάχνουν, πηγαινοέρχονται, ανεβοκατεβαίνουν,

και μέσα στο υπό μηδέν δωμάτιον πηγαίνουν,

μα πουθενά ο Δόν Ζουάν δεν είναι ορατός

κι η ζωντοχήρα φαίνεται μαζί του πως εχάθη,

και όλοι τότε σχόλια εκφέρουν προπετώς

και μιά ζηλιάρα κόντεψε λιγοθυμιές να πάθει.


Μην τάχατε καμιά σεμνή τού έστρεψε τα νώτα;

Μήπως τού κακοφάηκε που έσβησαν τα φώτα;

Μη της μαζούρκας ο χορός δεν τού πολυαρέσει;

Κανείς εκεί δεν ήξευρε σαν τι να υποθέσει.

Μα τέλος πάντων έρχονται στο περιβόλι κάτω,

που ήτο με πορτοκαλιές και νερατζιές γεμάτο.

Υπό πυκνά φυλλώματα ρεμβάζ’ η ζωντοχήρα,

ωραία ως η άλοχος66 του εριγδούπου67 Ήρα,

κι ενώ αυτή εθαύμαζεν τον άπειρον αέρα,

ο Δόν Ζουάν γονατιστός τής έκανε αέρα.


Και τώρα συμβουλεύομεν κυρίους και κυρίας,

αν θέλουν σώνει και καλά σαφείς λεπτομερείας

περί αυτού του αληθώς πρωτοφανούς χορού

εφημερίδες να ιδούν εκείνου του καιρού,

γιατί αν λόγο θέλετε δι’ όλα να σάς δώσω,

μού φαίνεται τον Δόν Ζουάν πως δεν θα τόν τελειώσω

κι εγώ πάλι βιάζομαι εις πέρας να τόν φέρω,

διότι τι μού κόστισε, μονάχος μου το ξέρω.


Σκεφθήτε, αναγνώσται μου, πως ειναι τρομερόν,

πολύ σπαραξικάρδιον, βαρύ και ανιαρόν,

να είναι μην Ιούλιος, καυμάτων εποχή,

να καίει πάσης και παντός το σώμα και ψυχή,

κι εγώ καταμεσήμερα τους τοίχους να κοιτάζω

και στίχους για τον Δόν Ζουάν χιλιάδες ν’ αραδιάζω,

και να περνούν πολύτιμοι του βίου μου στιγμαί

μ’ αυτόν τον θεοήλατο68 και τον σουρτουκλεμέ69

που τον ετρόμαξε ποτέ και Άδης κι ουρανός,

ως λέγουν δε τον έκαυσεν προ χρόνων κεραυνός.

Και πριν ακόμα να γενή συντέλεια του κόσμου,

δεν ξέρω τι τού κάπνισε και πάλιν ανεστήθη,

κι εφύτρωσε εις τα καλά καθούμενα εμπρός μου

να εξοφλήσω και εμών αμαρτιών τα πλήθη.

 
'''&lt;big&gt;E’ – ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ&lt;/big&gt;'''


Από εκείνον τον χορόν πολλοί παρήλθον μήνες...

πώς πέρασε ο Δόν Ζουάν σ’ αυτό το μεταξύ;

Πώς να περάσει;... πάντοτε αργός ως οι κηφήνες

ανέπνεε τα ούρα μας και φανικόν οξύ70.

Δεν μετεβλήθη παντελώς, τα ίδια και τα ίδια,

πάντα καινούργιες γνωριμιές, φουστάνια και παιχνίδια

κι ευχάριστα θεάματα ερωτικών σκηνών

κι επλήθαιναν οι εκλογείς του Δήμου Αθηνών,

και κάθε μέρα έγραφαν, ως λέγουν, τακτικά

δέκα περίπου τοκετούς στα Ληξιαρχικά,

ο δε Καζάζης71 ο γνωστός κατά Κυριακήν

δεν εξετέλει ευχερώς το εαυτού καθήκος,

κι έμεινε η πρωτεύουσα χωρίς Στατιστικήν

και ηγνοείτο ούτω πως το πλήθος των κατοίκων

Μία δε στείρα μάλιστα πενηντα πέντε χρόνων,

χέρσος και άκαρπος αγρός και γη εκ των αγόνων,

τον Δόν Ζουάν γνωρίσασα εσχάτως εις Αθήνας,

υιούς διδύμου έτεξεν μετά ολίγους μήνας,

κι έγινε θόρυβος πολύς για τούτο και αντάρα

και όλοι εσυζήτησαν επί του τοκετού της,

αλλά κατόπιν έπαυσαν, σκεφθέντες πως κι η Σάρα

εγέννησε τον Ισαάκ σχεδόν εκατοντούτις.


Έτσι λοιπόν ο Δόν Ζουάν εσκότωνε τον χρόνον,

αλλά για ένα πάντοτε παρηγορείτο μόνον,

πως δεν ευρέθη άνθρωπος τη μούρη του να τρίψει

και μες στο δρόμο φανερά να τού τίς πασαλείψει,

ή να τού δώσει μια σπαθιά και μια καλή σπαλιόρα72

να τόν ξεφορτωθώ κι εγώ αρχήτερα μιαν ώρα.


Ήτο νομίζω Μάιος κι εσπέρα εξαισία...

παίζουν αι νύμφαι των δασών και σκιερων λειμώνων,

από παντού η βλάστησις ανέθαλλε πλουσία

και διαχύσεις άρχιζαν γαϊδάρων βαρυτόνων.

Εις αχυρώνας και αγρούς ο έρως κατεσκήνου,

το παν εξωραΐζετο την όψιν και το σχήμα,

κι από γελώντα ουρανόν το φως της πανσελήνου

του γαλανού Σαρωνικού ηργύρωνε το κύμα,

και εις τον φωσφορίζοντα του κύματος αφρόν

ωρχούντο Τρίτωνες πολλοί με άλμα ελαφρόν.

Με άλλους λόγους Αττική εσπέρα εξ εκείνων

που αναγκάζουν κάποτε τους ξένους οδοιπόρους

φίλοι στενοί να γίνωνται του έθνους των Ελλήνων

κι υπέρ ημών διατριβάς να γράφουν παρηγόρους.

Πού άραγε ο Δόν Ζουάν την φύσιν να θαυμάζει;

μην είναι παρά θιν’ αλός73; μην είναι εις κραιπάλην;

ή μήπως νέα θαύματα για μας προετοιμάζει

και άλλης Σάρας τοκετούς θ’ ακούσωμεν και πάλιν;

Επάνω στην Ακρόπολη ο Δόν Ζουάν ανέβη...

μα εκεί πέρα μόνος του, τι διάβολο γυρεύει;

Μη άλλος έρως έτρωγεν την μαύρην του καρδίαν

κι αρχαιολόγος έγινε καθώς τον Καββαδίαν;74

Τι να σάς πω!... μού φαίνεται – κι ο κόσμος ας το μάθει –

πως όλας τας σημερινάς κυρίας εσιχάθη, 

και εις τας Καρυάτιδας επήγε να ριχθή,

ποθών εις σφαίραν άυλον κι αυτός να εισαχθή.


Ιδού τον!... ως ρωμαντικός παράφρων ποιητής

προς τα σιγώντ’ αγάλματα τας χείρας του ορέγει

κι εμπρίς στις Καρυάτιδες λαλεί γονυπετής,

αλλ’ ας ακούσωμεν κι εμείς τι προς εκείνας λέγει.


«Κυρίαι Καρυάτιδαι, ιδέτε τον τρελλόν,

όπου ευρίσκεται κοντά στα πρόθυρα του χάρου...

δεν θέλω πλέον σώματα με χώμα και πηλόν,

επιθυμώ να ερασθώ κυρίας εκ μαρμάρου.

Δεν θέλω νά ’μαι Δόν Ζουάν, ζητώ να γίνω άλλος,

διψώ αρχαία θέλγητρα, διψώ αρχαίον κάλλος.

Θέλω γυναίκας ευσταλείς75 της σμίλης του Φειδία,

σιχαίνομαι την Ριαρώ και τας θνητάς τας άλλας,

δι όλας με κατέλαβε μεγάλη αηδία

και τώρα πλέον στρέφομαι προς τ’ άυλα ο τάλας.


«Θέλω να ζήσω προς στιγμήν στην εποχήν εκείνην

οπού με λάγηνον χρυσήν υδρεύοντο αι κόραι

παρά την εννεάκρουνον της Καλλιρόης κρήνην

ροδίζουσαι και θάλλουσσαι76 ως εύχυμοι οπώραι.

Θέλω τριγύρω μου ν’ αυλή περιπαθώς ο Παν,

να εντρυφήσω προς καιρόν με την μυθολογίαν,

διότι κόρον αηδή μού προξενεί το παν,

μα την Παρθένον Αθηνάν και μα την Παναγίαν.

Δεν θέλω πλέον ηδονάς ερώτων αναλάτων

οπίσω μυστικών θυρών και παραπετασμάτων,

εις δώματα πολυτελή, ανάκλιντρα και κλίνας,

με τις Σινιόρες του συρμού, με τας χρηστάς δεσποίνας.


«Δεν θέλω πλέον έρωτας ψυχρούς δια της βίας

καθώς οι Σεκρετάριοι της Αγγλικής Πρεσβείας.

Δεν θέλω να μονομαχώ με ξίφη και πιστόλας,

δεν θέλω πλέον έρωτας των ιπποτών κομψούς,

θέλω με μίαν απο σάς ή και μαζί με όλας

να πλανηθώ στο σπήλαιο της κόρης Καλυψούς,

και μόνος μου μαζί με σας στο άνδηρον αυτό,

να χάνωμαι, να βρίσκωμαι, να παίζω τον κρυφτό.


«Θέλω να ίδω προς στιγμήν την παλαιάν Ελλάδα,

που όλη απερρόφησε του κόσμου την ικμάδα,

που τους θεούς της έγλυψεν ωραίους ως την φύσιν,

που αθανάτους και θνητούς εις μοίραν είχεν ίσην,

όπου γελώσα έπλασε τους φαιδροτέρους μύθους,

που φιλοσόφους έτρεφε κυλίοντας τους πίθους

και βασιλείς εκάθιζε σκηπτούχους εις τον θρόνον

δια να ζούν υπέρ αυτής και ν’ αποθνήσουν μόνον.


«Θέλω να ίδω τους σοφούς εν μέσω των τριόδων,

θέλω ν’ ακούσω κόρδακας77 Σατύρων τραγοπόδων,

θέλω ν’ ακούσω γέλωτας ευθύμων εορτών,

θέλω να ίσω τους θεούς εν μέσω των θνητών,

μα θέλω και οι σύζυγοι, όπου τούς πρέπει κούνια,

που είχαν τις γυναίκες τους από κοινού μαζί μου,

να γίνουν ταύροι έξαφνα και τράγοι με κουδούνια

κι εγώ βοσκός των να γενώ εν μέσω της ερήμου.


«Θέλω να έχω ποίμνια μακράν της τύρβης78 μόνος,

θέλω να γίνω άγαλμα επί του Παρθενώνος,

θέλω γυναίκας όπως σεις, χωρίς κορσέ και βέλο,

κι εγώ δεν ξέρω τι ζητώ, τι θέλω και δεν θέλω.»


Ταύτα ειπών ο ναυαγός τοσούτων καταιγίδων

επέπεσεν επί μιάς εκ των Καρυατίδων,

κι ενώ ηναγκαλίζετο σφικτά τα γόνατά της,

έπεσε και τον πλάκωσε η κόρη Καρυάτις.


Κι αν ήτον άλλος άνθρωπως εκ σιδηρών μυώνων,

θα είχε γίνει τρίψαλα, καθώς δεν αμφιβάλλω,

μα τούτο το κακό σκυλί απέθανε και μόνον,

χωρίς μ’ αυτό το πλάκωμα να πάθει τίποτ’ άλλο.


Αλλ’ όμως πριν να πλακωθή, τας χείρα του εκτείνας

επρόφθασε δυό φάσκελα να δώσει στας Αθήνας,

και μουρμουρίσας κάτι τι εκάγχασε πικρώς,

και με παλάμας ανοικτάς απέμεινε νεκρός.


Οπόταν δ’ ηλιόφωτος ανέτειλεν ημέρα,

αρχαιολόγος εμβριθής εφάνη εκεί πέρα

δια να κάμει, φαίνεται, κι αυτού ανασκαφάς

και να εκδώσει έπειτα δοκίμους συγγραφάς.

Μόλις δ’ αυτό το σύμπλεγμα εκοίταξ’ εν εκστάσει,

ολίγου δει ο δυστυχύς το λογικόν να χάσει

και προς τας Καρυάτιδας προσέδραμ’ εν σπουδή,

κραυγάζων ως φρενόληπτος το παν πως ενεπαίχθη,

και όταν επλησίασε καλλίτερα να δη,

αυτός τα πρώτα φάσκελλα του Δόν Ζουάν εδέχθη.


Απέθανεν ο Δόν Ζουάν, ο ήρως της ημέρας,

αυτός ο ιερόσυλος, ο ασεβής, το τέρας.

Ιδού τον!... δύρει όπισθεν του βίου του τα ράκη,

και αν εις το τρισύνθετον πιστεύει του Μακράκη79,

βεβαίως δεν θα τού δοθή εκ τού θεού συγγνώμη

και ουδ’ αυτός ο Σατανάς θα τον δεχθή ακόμη.

Μόλις η μαύρη του ψυχή στους ουρανούς θα φθάνει,

με μια κλωτσιά στου Σατανά θα πέφτει το καζάνι,

αλλά κι αυτού η μιαρά του Βερζεβούλ αγέλη

με μία δεύτερη κλωτσιά επάνω θα τον στέλλει,

και άλλη πάλι απ’ εκεί θα παίρνει κουντρουβάλα,

κι απάνω κάτω θα πηδά σαν λαστιχένια μπάλα.


Ο θάνατος του Δόν Ζουάν αμέσως διεδόθη

και πένθος και κατήφεια πολλή εξεδηλώθη.

Απέθανεν ο Δόν Ζουάν, το τέκνο της προόδου

και διερράγη των Ρωμιών η τρυφερά καρδία,

και μετά σκέψιν ώριμον της Ιεράς Συνόδου

απεφασίσθη να γενή πολιτική κηδεία.

Εις τούτο συνεφώνησε κι ο Λάτας80 κι ο Μακράκης,

προς δε το επεκύρωσε και ο Καλαποθάκης81.


Επένθησαν βαρύτατα κι οι δούλοι της Αυλής

και συνεδρία έγινε μεγάλη της Βουλής,

εις τούτην δε, ως λέγεται, καμπόσοι βουλευταί,

οπού ως τότε τσιμουδιά δεν έβγαζαν ποτέ,

σκεφθέντες πόσον έχασε η τάλαινα πατρίς

με λύσσαν ερητόρευσαν καθένας ώρες τρεις.


Αλλά κι ο Μεγαλόσταυρος δτον Δόν Ζουάν εδόθη

δια τας εκδουλεύσεις του προς την σοφήν Ελλάδα,

και απορώ στην μνήμην του πώς δεν αφιερώθη

κανένας τόπος ιερός, καμμία Μανωλάδα.


Υμνήθηκαν του Δόν Ζουάν αι τόσαι αρεταί,

μα επλακώθη άγαμος κατά καλήν μας μοίρα,

αλλέως οι φιλάνθρωποι του έθνους βουλευταί

θα εχορήγουν σύνταξιν στου Δόν Ζουάν τη χήρα.


Κ ιαμέσως παραρτήματα εκδίδουν σοβαρά,

κι εφημερίδες πού ’βγαιναν το χρόνο μια φορά

εξέδωσαν ημίφυλλα διά τον πλακωθέντα

και μόνον για τον Δόν Ζουάν εγίνετο κουβέντα.

Φιλόπατρις εφρόντισε καθένας να φανή

κι έβαλε την εικόνα του στην Καθημερινή,

μα είχε τέτοια ομορφιά, μα είχε τέτοιο χάλι

που πιο πολύ ωμοίαζε του Λάμπρου του Μιχάλη82.

Εν τούτοις εσημείωσαν επάνω της εικόνος:

«Ούτος εστίν ο Δόν Ζουάν, ο αληθής και μόνος».


Και τα φανάρια που ποτέ δεν άναβαν το βράδυ

και πάντοτ’ εβασίλευε ψηλαφητόν σκοτάδι,

τώρα τα ήναψαν κι αυτά στο μέσον της ημέρας

προς ένδειξιν, ως φαίνεται, τιμής μεγαλυτέρας.

Από παντού εκοίταζες κλητήρας κι αστυνόμους,

μεγάλη αναστάτωσις εις όλας τας Αθήνας,

κι αυτοπροσώπως έβρεχεν ο Δήμαρχος τους δρόμους

που είχαν να καταβρεχθούν περί τους πέντε μήνας.


Εις του Ψυρρή τού έβγαλαν λυπητερό τραγούδι,

εις δε τας πέριξ εξοχάς δεν έμεινε λουλούδι,

διότι έσπευσε καθείς των Αθηνών δημότης

να καταθέσει στέφανον ως πούρος πατριώτης,

και με στεφάνους ο νεκρός αμέσως κατεκλύσθη

και νέον εμβατήριον, ως λέγουν, ετονίσθη.


Παντού οδύνη αληθής μετά λυγμού και θρήνου

κι αργία και κατάλυσις ελαίου τε και οίνου,

και καταστήματα πολλά επένθησαν εμπόρων

κι εξώσται καλλιμάρμαροι και πάσα προκυμαία,

εις δε την στέγην της Βουλής κι επί των Ανακτόρων

πενθίμως εκυμάτιζεν μεσίστιος σημαία.


Εσήμαινε τους κώδωνας εκάστη εκκλησία,

η δε ταφή του έγινε δαπάνη δημοσία,

και όλαι ακολούθησαν της πόλεως αι τάξεις,

οι περισσότεροι πεζοί και άλλοι εφ’ αμάξης,

και η Ριζάρειος Σχολή και τα σχολεία όλα,

τα πεδινά και ορεινά του έθνους πυροβόλα,

το ναυτικόν, το πεζικόμ και η καβαλλαρία,

το σώμα των διπλωματών με όλα του τα λούσα,

αλλά και πάσα ευγενής κι ευαίσθητος κυρία

παρηκολούθει σκυθρωπή και μελανειμονούσα,

εκράτουν δε τας τέσσαρας ταινία του φερέτρου

οι Σύμβουλοι του Στέμματος μετά του Χατζηπέτρου.


Οι ρήτορες του άλλαξαν Χριστό και Παναγία,

πενήντα επικήδειοι κι εξήντα ελεγεία,

προς τούτης δε κατ’ εντολήν της όλης πρωτευούσης

απήγγειλ’ επιτάφιο και ο Μυριανθούσης83.

Όταν δε πλέον ο νεκρός κατήλθε εις τον τάφον

προς δυστυχίαν ποιητών και δημοσιογράφων,

γη κι ουρανός ετράνταξε από το κανονίδι

κι όλους τους ξένους πρεσβευτάς τους πήγε ριπιτίδι84.


........................................................................................


Και τώρα, Μούσ’ αμαρτωλή, σταμάτησε τα σχόλα

και πάει πια ο Δόν Ζουάν, ετίναξε τα κώλα,

και όλοι με συγκίνησιν τον έκλαυσαν μεγάλην,

αλλ’ όμως αν απέθανε, θ’ αναστηθή και πάλιν

οπόταν πλέον συν Θεώ των Αθηνών η πόλις,

καθώς ελέχθη κι άλλοτε στο βήμα της Βουλής,

γίνει χρηματιστήριον της οικουμένης όλης

και καύχημα της Δύσεως και της Ανατολής

προς δόξαν Πανελλήνιον και άφθιτον85 τιμήν...

είθε να δώσει ο Θεός, τρις γένοιτο... αμήν!
&lt;/poem&gt;
{{block center/e}}


'''&lt;big&gt;ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ&lt;/big&gt;'''

A’

1.	ο Μπάιρον τον άφησε θαρρώ εις το Λονδίνον: Αναφορά στο σατιρικό ποίημα “Don Juan” του λόρδου Byron, που τελειώνει με τον Δόν Ζουάν να ζει στο Λονδίνο και να έχει περιπέτειες με διάφορες κυρίες της Βρετανικής αριστοκρατίας.

2.	ο χαϊδεμένος εραστής σοφής αυτοκρατείρας: Κατά το πoίημα του Byron, ο Δόν Ζουάν ταξίδεψε και στην Ρωσία, όπου είχε σχέσεις με την Αυτοκράτειρα Αικατερίνη.

3.	πατρός Μακράκη: Απόστολος Μακράκης (1831-1905), εκκλησιαστική φυσιογνωμία και χριστιανολόγος του 19ου αιώνα. Δες:
https://el.wikipedia.org/wiki/Απόστολος_Μακράκης

4.	quelle bonheur: Τι ευτυχία.

5.	Κέκροπας: Κέκρωψ ή Κέκροπας, κατά τη Μυθολογία ήταν γιος του Ουρανού και της Γής και ο ιδρυτής της αρχαίας Αθήνας.

6.	Ιακώβ: Πατριάρχης του Ισραήλ. Ήταν γιος του Πατριάρχη Ισαάκ, μικρότερος αδελφός του Ησαύ και πατέρας 12 γιων οι οποίοι έγιναν προπάτορες των 12 φυλών του Ισραήλ.

7.	Εσπερία: Κατά την Ελληνική μυθολογία, ως Εσπερία αναφερόταν η περιοχή της Ιταλίας και της Ισπανίας.

8.	Εκεί προς την Νεάπολιν: Πρόκειται για τον περίφημο οίκο της κυρίας Κασσιού. Δες: https://www.lifo.gr/culture/vivlio/i-kryfi-sexoyaliki-zoi-tis-palias-athinas

9.	τα φουστάνια της Λιζιέ: Μοδίστρα της εποχής?????


B’

10.	καθώς και τον Δόν Άλφονσον της Δόνας Ιουλίας: Χαρακτήρες από το σατιρικό ποίημα “Don Juan” του λόρδου Byron. Ο Δον Αλφόνσο (Don Alfonso) είναι ένας πενηντάρης παντρεμένος με την 23άχρονη Δόνα Ιουλία (Doña Julia), φίλη της μητέρας του Δόν Ζουάν, Δόνα Ινέζ. (Doña Inez). Απογοητευμένη από το γάμο της, η Δόνα Ιουλία αρχίζει μια ερωτική σχέση με τον Δόν Ζουάν.

11.	Διάγγελης: Ενεχυροδανειστής των Αθηνών της εποχής εκείνης.

12.	sapristi: Γαλλικό επιφώνημα έκλπηξης.

13.	Κουρτοπάσης: Ήρωας του βιβλίου «Κουρτοπάσσης: Adieu a un diplomate» (1888?) του Μιχαήλ Μητσάκη.


Γ’

14.	ουλεμάς: Αραβικός όρος, που στην αρχική του έννοια αναφέρεται σε «μελετητές σχεδόν όλων των κλάδων». Ειδικότερα, στο πλαίσιο του σουνιτικού Ισλάμ, οι ουλεμάδες θεωρούνται ως «οι κηδεμόνες, οι μεταδότες και οι διερμηνείς της θρησκευτικής γνώσης, της ισλαμικής θεωρίας και του νόμου».

15.	Γανυμήδης: Μυθολογικός πρίγκηπας της Τροίας, γιός του βασιλιά Τρωός και της Καλλιρόης. γνωστός για την ομορφιά του.

16.	με όσην λύσσαν έπεσε στον Ιωσήφ απάνω εκείν’ η αξιόλογος του Πετεφρή κυρία: Κατά την Παλαιά Διαθήκη, ο Πετεφρής ήταν αξιωματούχος του Φαραώ, στο σπίτι του οποίου υπηρετούσε ο Ιωσήφ. Η γυναίκα του Πετεφρή ερωτεύτηκε τον Ιωσήφ και προσπάθησε πολλές φορές μάταια να τον αποπλανήσει.

17.	την μέθοδον την Φροβελιανήν: Από τον Friedrich Fröbel, Γερμανό παιδαγωγό, ο οποίο έθεσε τα θεμέλια της σύγχρονης εκπαίδευσης με βάση τη θεωρία ότι τα παιδιά έχουν ειδικές ικανότητες και ανάγκες. Δημιούργησε το θεσμό του νηπιαγωγείου (kindergarten).

18.	Μπεσίκια: Κωμόπολη στη θέση όπου σήμερα βρίσκεται η Μικρή Βόλβη.

19.	Χαυτεία: Περιοχή της Ομόνοιας γύρω από την διασταύρωση της οδού Αιόλου με την οδό Σταδίου. Η περιοχή οφείλει την ονομασία της σε καφενείο του 19ου αιώνα, το οποίο έφερε το όνομα του ιδιοκτήτη του, ο οποίος λεγόταν Χαύτας.

20.	νταυλοκαλόγερος, νταυλαμπάς: Ευτραφής καλόγερος ή ιερωμένος.

21.	καλλίβοτρυς: (για κλήμα) Αυτό που έχει ωραία τσαμπιά σταφύλια αρχ. (για φυτά) εκείνο που έχει πυκνά, φουντωτά άνθη, πολλές κεφαλές ανθέων από μια ρίζα.

22.	ο Αρετίνος τας αποκρύφους καλλονάς εξύμνει της Λαιλίας: Pietro Aretino (1492-1556), Ιταλός συγγραφέας, και ποιητής. 

23.	tableau vivant: Κυριολεκτικά σημαίνει ζωντανός πίνακας. Δες:
https://en.wikipedia.org/wiki/Tableau_vivant

24.	cocu, batty e très content: Κερατάς δαρμένος κι ευχαριστημένος. Τίτλος ιστορίας από το Δεκαήμερο του Βοκκάκιου.

25.	Πατούχας: ?????


Δ’

26.	μαζί με τον Βαλάση: ?????

27.	Χατζηπέτρου: Ευθύμιος Χατζηπέτρος (1833-1890). Έλληνας στρατιωτικός του 19ου αιώνα, γιός του Χριστόδουλου Χατζηπέτρου. Διετέλεσε διαγγελέας στο παλάτι του βασιλιά Όθωνα και αργότερα υπασπιστής του βασιλιά Γεώργιου Α’ (1878-1890).

28.	Ερατώ... tu vatem, diva mone: Ελαφρώς παραποιημένη φράση από την Αινειάδα του Βιργίλιου (tu vatem, tu, diva, mone, Verg. A. 7.37), όπου κάνει επίκληση στη Μούσα Ερατώ. Η φράση σημαίνει «εσύ μάντισσα, εσύ θεά, καθοδήγησέ με».

29.	εκαρτέ: écarter. Χαρτοπαίχνιο του 19ου αιώνα Γαλλικής προέλευσης για δύο παίκτες.

30.	βιστ: whist. Αγγλικό χαρτοπαίγνιο που ήταν δημοφιλές τον 18ο και 19ο αιώνα.

31.	ως οι Ρωμαίοι άλλοτε τις κόρες των Σαββίνων: Σύμφωνα με τον Τίτο Λίβιο, στις πρώτες μέρες της Ρώμης σημειώθηκε μεγάλη έλλειψη γυναικών. Έτσι οι Ρωμαίοι κάλεσαν σε μια γιορτή τον γειτονικό πληθυσμό των Σαββίνων, από τους οποίους άρπαξαν τις παρθένες κόρες εξαναγκάζοντάς τες σε γάμο.

32.	Γιαννοπούλου: Ιστορικό καφενείο στην Πλατεία Συντάγματος, στη οδό Ερμού.

33.	τεζάχι: (ή τεζάκι) ο πάγκος του μαγαζάτορα σε παντοπωλείο ή καφενείο, ο μπουφές.

34.	κυνικών καυμάτων: Στην αρχαιότητα, το χρονικό διάστημα μετά την 21η Ιουλίου αναφέρεται και σαν «Κυνάδες ημέρες». Στα έργα αρχαίων συγγραφέων (Απολλώνιου, Διόδωρου του Σικελιώτη κ,ά.) αναφέρεται η ταυτόχρονη Ανατολή του Ηλίου και του Σείριου αυτή την περίοδο καθώς και τα αντίστοιχα φαινόμενα. Συγκεκριμένα, περιγράφουν ότι όταν ο Σείριος πλησίαζε σε τροχιά τις Κυκλάδες, τις κατέκαιγε με τη μορφή των Κυνικών Καυμάτων με αποτέλεσμα να στερεύουν οι πηγές, να μην φυσάει καθόλου δροσερός άνεμος και να προκαλούνται λοιμικές αρρώστιες.

35.	comme il faut: καθωσπρέπει.

36.	Κασσιανή: Βυζαντινή ηγουμένη, ποιήτρια, συνθέτρια και υμνογράφος, στην οποία και αποδίδεται το τροπάριο που αρχίζει με τις λέξεις: «Κύριε η εν πoλλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή...».

37.	Μαρία του Κλωπά: (ή του Κλέοπα) είναι πρόσωπο που αναφέρεται στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον, ως μία από τις Μαρίες που είναι παρούσες στη Σταύρωση του Χριστού.

38.	Σαλώμη: Μάλλον αναφέρεται (λόγω αναφοράς στην Μαρία του Κλωπά αμέσως πριν), στη γυναίκα του Ζεβεδαίου, μητέρα των αποστόλων Ιάκωβου και Ιωάννη και εξαδέλφη της παρθένου Μαρίας. Ήταν μία από τις γυναίκες που ακολούθησαν και υπηρέτησαν τον Ιησού στη Γαλιλαία. Αυτή, μαζί με τη Μαρία Μαγδαληνή πήγαν με αρώματα και λουλούδια στον τάφο του Σωτήρα και, βλέποντάς τον άδειο, πήγαν και ειδοποίησαν τους αποστόλους, φέρνοντάς τους το μήνυμα της Ανάστασης του Χριστού.

39.	ψέλλια: Βραχιόλια.

40.	ενώτια: Σκουλαρίκια.

41.	ο Ελιέζερ έφερε προς την Ρεβέκκαν δώρα: Σύμφωνα με το βιβλίο της Γενέσεως, ο Ελιέζερ ήταν ο έμπιστος υπηρέτης του Αβραάμ, ο οποίος ανέλαβε να ταξιδέψει στη Μεσοποταμία για να βρει σύζυγο στον Ισαάκ. Όταν έφτασε σε ένα πηγάδι κοντά στην πόλη Ναχώρ, παρακάλεσε το Θεό να τού υποδείξει ως γυναίκα για τον Ισαάκ εκείνη που θα έδινε νερό να πιεί αυτός και οι καμήλες του. Τότε εμφανίσθηκε η Ρεβέκκα που έκανε ακριβώς αυτό, ενώ επιπλέον ήταν και πολύ όμορφη («καλή τη όψει σφόδρα»), οπότε ο Ελιέζερ την επέλεξε για σύζυγο του Ισαάκ. Η Ρεβέκκα φιλοξένησε τον Ελιέζερ στο σπίτι της οικογένειάς της και αυτός τούς έδωσε πλούσια δώρα προκειμένου να τόν ακολουθήσει η Ρεβέκκα στην Χαναάν.

42.	οψίπλουτος: Νεόπλουτος.

43.	εναμιλλάται: Ανταγωνίζεται.

44.	ως του Αισώπου τη γνωστή μηλέα και ροϊά: Μύθος του Αισώπου, στον οποίο μια μηλιά και μια ροδιά τσακώνονται για το ποιά είναι πιο όμορφη.

45.	ο Ηρώδης... του Προδρόμου: Σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη, η κόρη της Ηρωδιάδας Σαλώμη χόρεψε το χορό των εφτά πέπλων για τον Ηρώδη και εκείνος για να την ευχαριστήσει, τής είπε ότι θα τής έκανε ό,τι χάρη ήθελε. Η Ηρωδιάδα έπεισε την κόρη της να ζητήσει την κεφαλή του Ιωάννη του Προδρόμου «επί πίνακι».

46.	Ερρινύς: Οι Ερρινύες ή Ευμενίδες ήταν κατά την Ελληνική μυθολογία χθόνιες θεότητες που κυνηγούσαν όσους είχαν διαπράξει εγκλήματα κατά της φυσικής και ηθικής τάξης των πραγμάτων.

47.	με  του Ρωμηού τον Φασουλή και με τον Περικλέτο: Χαρακτήρες ποιημάτων του Σουρή, δύο λαϊκοί τύποι που σχολίαζαν και σατίριζαν με πνευματώδη δηκτικότητα την επικαιρότητα της εποχής. Τα ποιήματα αυτά δημοσιεύονταν στην σατιρική εφημερίδα του Σουρή «Ο Ρωμηός».

48.	δανδής ή δαντής: (από το Αγγλικο dandy). Άτομο με επιτηδευμένο ντύσιμο και προσποιητούς αριστοκρατικούς τρόπους.

49.	Αίολος: Θεός των ανέμων στην Ελληνική μυθολογία.

50.	Ιουδήθ: Η Ιουδήθ ήταν μία όμορφη Ισραηλίτισα χήρα, που αποφασίσε να επέμβει προκειμένου να σώσει τους συμπατριώτες της από τους Ασσύριους. Πήγε στο στρατόπεδο του Ασσύριου στρατηγού Ολοφέρνη και, υποσχόμενη πληροφορίες για τους Ισραηλίτες, κέρδισε την εμπιστοσύνη του. Ένα βράδυ που ο Ολοφέρνης την προσκάλεσε στην σκηνή του με σκοπό να την αποπλανήσει, εκείνη τον μέθυσε και όταν εκείνος αποκοιμήθηκε, τον αποκεφάλισε. Επέστρεψε θριαμβευτικά στον λαό της με το κεφάλι του Ολοφέρνη και οι Ασσύριοι, έχοντας χάσει τον ηγέτη τους, υποχώρησαν και το Ισραήλ σώθηκε. 

51.	τρικαντό: γαλλ. tri-canton. Τρίκοχο καπέλο φτιαγμένο από μαύρο ύφασμα, με ανεστραμμένο γείσο και φτερά.

52.	Βίσμαρκ: Otto von Bismark, Γερμανός πολιτικός και στρατιωτικός, πρώτος καγκελάριος της Γερμανίας.

53.	Κογλετσιάνο: ?????

54.	Οθωνίστρα: Άννα ή Οθωνίστρα.

55.	Σαλυάρ-Γιούγκ: ?????

56.	Τομβουκτού: ή Τιμπουκτού. Πόλη της Αφρικής, στο σημερινό κράτος του Μάλι.

57.	enfant gaté: Kακομαθημένο παιδί.

58.	Θερσίτης: Έλληνας στρατιώτης κατά τον Τρωικό πόλεμο. Αναφέρεται ως παρασιτικό στοιχείο μέσα στο στρατόπεδο των Ελλήνων, ένας δειλός που μόνο έβριζε, φιλονικούσε και προκαλούσε με την αυθάδη συμπεριφορά του. Κατ’ άλλους όμως ήταν ένας επαναστάτης που αμφισβητούσε τις αποφάσεις και την εξουσία των ανωτέρων του και μιλούσε από την οπτική γωνία του απλού στρατιώτη. Επίσης γνωστός για την άσχημη εμφάνισή του: ήταν αλλοίθωρος, κουτσός και στραβοπόδαρος, με ελάχιστα μαλλιά στο κεφάλι του.

59.	μουφλούζηδες: αναξιόχρεοι, χρεοκοπημένοι, μπατίρηδες, αδέκαροι.

60.	φεύ: Αλίμονο.

61.	Λείαν και Ραχήλ: Ο Ιακώβ, πατριάρχης του Ισραήλ, είχε τουλάχιστον 4 γυναίκες (Λεία, Ραχήλ, Ζελφά, Βαλλά). Από αυτές τις γυναίκες απέκτησε 12 γιούς, οι οποίοι έγιναν οι προπάτορες των 12 φυλών του Ισραήλ, καθώς και μία κόρη.

62.	Σαββαώθ: Από χριστιανικό ύμνο στον οποίο ο προφήτης Ησαΐας είδε τους αγγέλους γύρω στο θρόνο του θεού να ψάλλουν «άγιος, άγιος, άγιος, Κύριος Σαββαώθ», που σημαίνει κύριος των Δυνάμεων.

63.	σουπέ: Δείπνο με κρύα πιάτα που καταναλώνεται μετά τα μεσάνυχτα.

64.	Πτωχοπρόδρομος: Ως Πτωχοπρόδρομος (1115-1160) χαρακτηρίζεται συμβατικά ο Βυζαντινός ποιητής και συγγραφέας που συνέταξε τον 12ο αιώνα σε δημώδη γλώσσα και σε δεκαπεντασύλλαβους πολιτικούς στίχους τέσσερα σατυρικά και επαιτικά ποιήματα που είναι γνωστά με το γενικό όνομα Πτωχοπροδρομικά.

65.	εσθήτα: Επίσημο φόρεμα. Από το αρχαίο ελληνικό ἐσθής, που σημαίνει ένδυμα, ενδυμασία.

66.	άλοχος: (λ. ποιητική) 1. σύντροφος στο κρεβάτι, σύζυγος, γυναίκα 2. μαιτρέσα, παλλακίδα. 

67.	ερίγδουπος: Προσωνύμιο του Δία που σημαίνει αυτός που βροντάει, ο βροντερός.

68.	θεοήλατος: κακό ή καταστροφή που προέρχεται από το Θεό.

69.	σουρτουκλεμές: λέξη τουρκικής προέλευσης που σημαίνει το αλάνι, τον ρεμπέτη.


Ε’

70.	φανικόν οξύ: Φαινόλη, επίσης γνωστή ως υδροξυβενζόλιο ή καρβολικό οξύ. Χρησιμοποιείται ως απολυμαντικό.

71.	Καζάζης: ?????

72.	σπαλιόρα: δυνατό χτύπημα. Προφανώς εδώ συνεκδοχικά ένα χέρι ξύλο.

73.	παρά θιν’ αλός: (αρχαιοπρεπές) στην παραλία, δίπλα στη θάλασσα.

74.	Καββαδίας: Παναγής Καββαδίας (1850-1928). Αρχαιολόγος και καθηγητής Πανεπιστημίου.

75.	ευσταλής: (λόγιο) που έχει ωραίο παράστημα, λεβεντόκορμος.

76.	θάλλουσσαι: ανθισμένες, εκ του θάλλω: ανθίζω, ανθοφορώ, μεταφορικά ακμάζω.

77.	κόρδαξ: 1. είδος χορού της αρχαίας κωμωδίας που χαρακτηρίστηκε απρεπής και αισχρός από τους μεταγενεστέρους, 2. επειδικτική ασχημοσύνη, απρεπής κίνηση.

78.	τύρβη: θόρυβος, βαβούρα, φασαρία από πλήθος ανθρώπων.

79.	και αν εις το τρισύνθετον πιστεύει του Μακράκη: Ο Μακράκης δίδασκε ότι ο άνθρωπος, είναι τρισύνθετος, σώμα, ψυχή, πνεύμα, κι επέμενε ότι τα ιερά κείμενα περιείχαν την έννοια του τρισύνθετου της ανθρώπινης φύσεως.

80.	Λάτας: Διονύσιος Λάτας (1835-1894). Μητροπολίτης και Αρχιεπίσκοπος Ζακύνθου από το 1884 μέχρι το θάνατό του.

81.	Καλαποθάκης: Δημήτριος Καλαποθάκης (1865-1921), δημοσιογράφος και συγγραφέας, ιδρυτής της εφημερίδας Εμπρός.

82.	Μιχάλης Λάμπρου: ?????

83.	Μυριανθούσης: (1780-1852). Σημαντικός Κύπριος ιεράρχης, επίσκοπος του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος.

84.	ριπιτίδι: διάρροια, συνήθως στην έκφραση «μού πάει ριπιτίδι» (φοβήθηκα τόσο πολύ που είχα διάρροια).

85.	άφθιτος: Ο άφθαρτος, αυτός που δε φθείρεται, αθάνατος.

[[Κατηγορία:Ποίηση]]</text>
      <sha1>6tpwre5wpxg7x7ckr2980h8ghlb6shg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/110</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50926</id>
    <revision>
      <id>167864</id>
      <parentid>162744</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T18:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2273" sha1="luwj2ik3jsw2ulehl46hqbkvd551cdl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|104|ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ}}&lt;/noinclude&gt;σαν τὸν φθίνοντα βίον μου γαλήνην πρὸς τὰ βάσανα καὶ τοὺς κινδύνους καὶ τὰς στερήσεις τῆς πολυκυμάντου ἐκείνης ἐποχῆς, ἀπορῶ ἐγὼ αὐτὸς πῶς διήλθομεν καὶ πῶς ἠδυνήθημεν πάντες νὰ ὑποφέρωμεν τὰ τοσαῦτα δεινά, καὶ πῶς ἐπὶ τέλους ἐξήλθομεν μὲ σώας τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος τὰς δυνάμεις ἐκ τῶν σκληρῶν ἐκείνων δοκιμασιῶν.

Συχνάκις μοῦ φαίνονται ὡς ὄνειρον αἱ ἀναμνήσεις τῆς νεότητός μου, ὡς μῦθος ἡ γενικὴ συμφορά, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἠνδρώθην. Διότι ἦσαν κοινὰ τὰ παθήματα καὶ κοινὴ ἡ κατὰ τῆς εἱμαρμένης πάλη, καὶ ἐπὶ ἔτη ὅλα ἔζησα βλέπων περὶ ἐμὲ τὴν κακοδαιμονίαν ὑπὸ πάσας αὐτῆς τὰς φάσεις.

Οὐδ’ ἤμεθα ἡ οἰκογένειά μου καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν δυστυχεστέρων ἐντὸς τῆς γενικῆς ἐκείνης δυστυχίας. Ἀπ’ ἐναντίας. Ναὶ μέν, ἐδιώχθημεν καὶ ἡμεῖς, ἐκινδυνεύσαμεν, ἀπωλέσαμεν τὰ πάντα, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα τοὐλάχιστον ὅλοι ὁμοῦ σῶοι, ἐπὶ ἐλευθέρων χωμάτων καὶ μόνος τῆς δυστυχοῦς Ἀνδριάνας ὁ θάνατος διέσπασε τὸν οἰκογενειακὸν κύκλον μας. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ πλοίου τὸ ὁποῖον ἐκ Χίου μᾶς ἔσωσε, καὶ εἰς Μύκονον ἤδη, καὶ κατόπιν εἰς Τῆνον, καὶ βραδύτερον ὅπου τῆς Ἑλλάδος μᾶς ἔφερον οἱ πλάνητες πόδες μας, πανταχοῦ εὕρομεν πολλοὺς ἄλλους πολὺ πλέον ἀξιοθρηνήτους ἡμῶν.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>luwj2ik3jsw2ulehl46hqbkvd551cdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/111</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50927</id>
    <revision>
      <id>167865</id>
      <parentid>162745</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T18:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2293" sha1="6or0qw8jwys1thekxi34dt43h5ikj8o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ||ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ|105}}&lt;/noinclude&gt;Ἐνόσῳ ἐμένομεν ἐν Χίῳ, ἐν μέσῳ τῶν περισπασμῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἐκυλινδούμεθα, δὲν ἐγνωρίζομεν τὰ καθέκαστα τοῦ γενικοῦ ἐκείνου μαρτυρολογίου. Ἕκαστος τότε ἐφρόντιζε περὶ τῆς ἰδίας σωτηρίας καὶ δὲν εἶχε τὸν καιρὸν οὔτε περὶ ἄλλων νὰ ἐρωτᾷ, οὔτε περὶ ἑαυτοῦ νὰ λαλῇ. Ἀλλ’ ὅτε ἐστηρίξαμεν εἰς τὴν χεῖρα τὴν κεφαλὴν ἄνευ τοῦ φόβου ρομφαίας σειομένης ἄνωθέν της, ὅτε ἐκαθήσαμεν ὑπὸ τὴν σκέπην ξένης θύρας, τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο φόβος νὰ μαυρίσῃ Τούρκου σκιά, καὶ εἶδεν ἕκαστος ἡμῶν τὴν λύπην του ζωγραφισμένην εἰς τοῦ γείτονός του τὴν παρουσίαν, τότε ἤρχισε νὰ ἐρωτᾷ καὶ νὰ μανθάνῃ ὁ εἷς τοῦ ἄλλου τὰ πάθη καὶ νὰ ἐρευνᾷ περὶ συγγενῶν καὶ φίλων ἀπόντων.

Ποσάκις ἀπηύθυνον ἐρωτήσεις κ’ ἐγὼ ματαίας, ποσάκις ἀναπολῶν τὴν τελευταίαν εἰς τὸ παρεκκλήσιον συνάθροισίν μας ἐπροσπάθησα ν’ ἀνιχνεύσω τὴν τύχην τῶν ἀποτελούντων τὸν κύκλον ἐκεῖνον προσώπων. Ἀλλ’ οὐδὲν ἐμάνθανον ἐρωτῶν. Ἐνθυμούμην πρὸ πάντων τὴν μικρὰν Δέσποιναν, καὶ τὸν τελευταῖον περίπατόν μας, καὶ τὰ πικρὰ προαισθήματα, καὶ τὰ ἤσυχα δάκρυά της, ἐνόμιζον δὲ ὅτι ἀκούω εἰσέτι τὴν γλυκεῖαν παιδικὴν φωνήν της· Θὰ σκοτώσουν τὸν πατέρα μου, θὰ τὸν σκοτώσουν!

Πόσα ὅμως ἄλλα ἤκουσα τότε σπαραξικάρδια ἐπει-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6or0qw8jwys1thekxi34dt43h5ikj8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/112</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50928</id>
    <revision>
      <id>167866</id>
      <parentid>162746</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T18:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2306" sha1="qns7pg6fekdly3hpie3tl5ge83l4qab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|106|ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ}}&lt;/noinclude&gt;σόδια τῶν αἱματηρῶν ἐν Χίῳ σελίδων τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας, πόσας ἄλλας φοβερὰς σκηνὰς τῆς ἀπεράντου ἐκείνης τραγῳδίας! Ἑκάστη οἰκογένεια εἶχεν ἰλιάδα συμφορῶν. Πολλοὶ εἶδον σφαζομένους πρὸ αὐτῶν τὸν πατέρα, τὸν υἱὸν, τὸν σύζυγον. Πολλὰ τέκνα ὀρφανὰ περισυναχθέντα ὑπὸ ἀγνώστων ἔκλαιον τὰς αἰχμαλωτισθείσας μητέρας των. Πολλαὶ μητέρες ἀνεζήτουν εἰς μάτην τὰ τέκνα των. Αἱ δὲ σκληραὶ τοῦ παρελθόντος ἀναμνήσεις, καὶ οἱ θρῆνοι ἐπὶ τῇ σφαγῇ ἢ τῇ αἰχμαλωσίᾳ ὄντων προσφιλῶν, καὶ ὁ ἐκπατρισμός, καὶ ἡ περὶ τοῦ μέλλοντος ἀβεβαιότης, καὶ ἡ σπάνις τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου ἀπετέλουν φρικτὴν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς συμφορᾶς. Καὶ ὅμως τὴν διήλθομεν καρτερικῶς οἱ πλεῖστοι, καὶ ἐπαλαίσαμεν κατὰ τῆς κακῆς τύχης, καὶ ἐξήλθομεν νικηταὶ τῆς πάλης!

Ὅταν οἱ νεώτεροι, οἱ γεννηθέντες καὶ ἀνατραφέντες ἐν ἡμέραις ἀγαθαῖς, βλέπωσι τοὺς γέροντας ἡμᾶς ἀκμαίους εἰσέτι καὶ εὐθύμους, διστάζουσιν ἴσως νὰ πιστεύσωσιν ἀκούοντες τῆς νεότητός μας τὰ παθήματα. Μετ’ ὀλίγα δὲ ἔτη, ὁπόταν ἐκλείψῃ ἡ γενεὰ τοῦ ἀγῶνος, καὶ διακοπῇ τῶν προφορικῶν παραδόσεων ἡ μνημόνευσις, δυσκόλως οἱ ἔγγονοι ἡμῶν θὰ φαντάζωνται διὰ πόσων θυσιῶν καὶ βασάνων ἐπληρώθη ἡ ἰδική των εὐημερία καὶ τοῦ ἔθνους ἡ ἀναγέν-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qns7pg6fekdly3hpie3tl5ge83l4qab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/113</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50929</id>
    <revision>
      <id>167867</id>
      <parentid>162747</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T18:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2315" sha1="4k3sutwup2wgu990cef7gxttwqr33j4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ||ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ|407}}&lt;/noinclude&gt;νησις. Διὰ τοῦτο εὔχομαι, ὥστε πολλοὶ τῶν ἐπιζώντων γερόντων νὰ μιμηθῶσι τὸ παράδειγμά μου γράφοντες τὰ ἀπομνημονεύματά των.

Ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν ἀτόμων ἀποτελεῖται ἡ τοῦ ἔθνους, τὴν δὲ ἱστορίαν τῆς Ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας δὲν συγκροτοῦσι τὰ κατορθώματα μόνον τῶν ἐπὶ γῆς καὶ θαλάσσης προμάχων της, ἀλλὰ καὶ οἱ διωγμοὶ καὶ αἱ σφαγαὶ καὶ αἱ ἀτιμώσεις τῶν ἀόπλων καὶ ἀσθενῶν, καὶ ἡ ἐγκαρτέρησις αὐτῶν ἐν τῇ δυστυχίᾳ, καὶ ἡ εἰς τὸν Θεὸν πεποίθησις, ἥτις ἐνίσχυσε καὶ ἐν τέλει ἐπραγματοποίησεν, ἔστω καὶ ἐν μέρει, τὰς περὶ καλλιτέρου μέλλοντος ἐλπίδας των. Ἂς εὐλογῶμεν ἐπὶ τούτῳ τὸν Θεὸν καὶ ἂς ἀποθάνωμεν οἱ γέροντες ἡμεῖς μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἐκπληρωθῶσιν εἰς τὸ μέλλον ὁλόκληροι αἱ ἐθνικαὶ ἡμῶν εὐχαί. Ἀλλ’ εἴθει νὰ μὴν ἐπιφυλάσσωνται εἰς τὰς νεωτέρας τῶν Ἑλλήνων γενεὰς αἱ δοκιμασίαι, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ὑπέστημεν. Εἴθε τὰ ἰδικά μας μαρτύρια νὰ θεωρηθῶσιν ἀρκοῦσα καὶ διὰ τὸ μέλλον πληρωμὴ εἰς τῆς εἰμαρμένης τὸ βιβλίον!

Ἐνῷ γράφω ταῦτα ἐπισωρεύονται πυκναὶ εἰς τὴν ψυχήν μου αἱ ἀναμνήσεις, καὶ διέρχονται ἀλλεπάλληλοι διὰ τῆς φαντασίας μου αἱ περιπέτειαι τῆς καταστροφῆς. Κλείω τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ βλέπω ἐνώπιόν μου τοὺς δυστυχεῖς τῆς ἐξορίας συντρόφους, καὶ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4k3sutwup2wgu990cef7gxttwqr33j4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>167868</id>
      <parentid>167867</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T18:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>167868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2315" sha1="pm0rn0qyzmn0h0dwl2kse3nelzeoo1s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ||ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ|107}}&lt;/noinclude&gt;νησις. Διὰ τοῦτο εὔχομαι, ὥστε πολλοὶ τῶν ἐπιζώντων γερόντων νὰ μιμηθῶσι τὸ παράδειγμά μου γράφοντες τὰ ἀπομνημονεύματά των.

Ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν ἀτόμων ἀποτελεῖται ἡ τοῦ ἔθνους, τὴν δὲ ἱστορίαν τῆς Ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας δὲν συγκροτοῦσι τὰ κατορθώματα μόνον τῶν ἐπὶ γῆς καὶ θαλάσσης προμάχων της, ἀλλὰ καὶ οἱ διωγμοὶ καὶ αἱ σφαγαὶ καὶ αἱ ἀτιμώσεις τῶν ἀόπλων καὶ ἀσθενῶν, καὶ ἡ ἐγκαρτέρησις αὐτῶν ἐν τῇ δυστυχίᾳ, καὶ ἡ εἰς τὸν Θεὸν πεποίθησις, ἥτις ἐνίσχυσε καὶ ἐν τέλει ἐπραγματοποίησεν, ἔστω καὶ ἐν μέρει, τὰς περὶ καλλιτέρου μέλλοντος ἐλπίδας των. Ἂς εὐλογῶμεν ἐπὶ τούτῳ τὸν Θεὸν καὶ ἂς ἀποθάνωμεν οἱ γέροντες ἡμεῖς μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἐκπληρωθῶσιν εἰς τὸ μέλλον ὁλόκληροι αἱ ἐθνικαὶ ἡμῶν εὐχαί. Ἀλλ’ εἴθει νὰ μὴν ἐπιφυλάσσωνται εἰς τὰς νεωτέρας τῶν Ἑλλήνων γενεὰς αἱ δοκιμασίαι, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ὑπέστημεν. Εἴθε τὰ ἰδικά μας μαρτύρια νὰ θεωρηθῶσιν ἀρκοῦσα καὶ διὰ τὸ μέλλον πληρωμὴ εἰς τῆς εἰμαρμένης τὸ βιβλίον!

Ἐνῷ γράφω ταῦτα ἐπισωρεύονται πυκναὶ εἰς τὴν ψυχήν μου αἱ ἀναμνήσεις, καὶ διέρχονται ἀλλεπάλληλοι διὰ τῆς φαντασίας μου αἱ περιπέτειαι τῆς καταστροφῆς. Κλείω τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ βλέπω ἐνώπιόν μου τοὺς δυστυχεῖς τῆς ἐξορίας συντρόφους, καὶ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pm0rn0qyzmn0h0dwl2kse3nelzeoo1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/114</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50930</id>
    <revision>
      <id>167869</id>
      <parentid>162748</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T18:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="rn3nrro01g1y2h71vx7gf9obotyb740" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|108|ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ}}&lt;/noinclude&gt;ἀκούω τὰς διηγήσεις των, καὶ ἀντηχοῦσιν εἰς τὰ ὦτά μου οἱ στεναγμοί των, καὶ ρέουσι τὰ δάκρυά των, καὶ συσφίγγονται ἀπηλπισμέναι αἱ χεῖρές των!

Πεντήκοντα ἔτη παρῆλθον ἔκτοτε, τοὺς δὲ πλείστους αὐτῶν ἐκάλυψε τὸ χῶμα. Μένουσιν ὅμως εἰσέτι ἱκανοὶ ὅπως συνδέωσι τὸ παρελθὸν μετὰ τοῦ παρόντος. Ἠδυνάμην ἐνταῦθα νὰ τοὺς ὀνομάσω. Ἠδυνάμην νὰ ὑποδείξω τὴν γραῖαν ἐκείνην ἀρχόντισσαν, ἥτις κρύπτουσα ὑπὸ ράκη τὸ κάλλος της περιῆλθε τότε ὡς ἐπαῖτις τὰ ἐνδότερα τῆς Ἀνατολῆς πρὸς ἀναζήτησιν τοῦ τέκνου της· καὶ ὁ Θεὸς τὴν ἐλυπήθη καὶ ἐπέστρεψε μὲ τὸ τέκνον της εἰς τὴν ἀγκάλην.

Ἡ δὲ ἄλλη ἐκείνη γραῖα, μήτηρ ἤδη ἐντίμων τῆς Ἑλλάδος πολιτῶν, ἡρπάγη τότε εἰς τῆς νεότητος τὰ πρόθυρα καὶ διῆλθε δύο ἔτη ἐντὸς Τουρκικοῦ χαρεμίου, μόλις ἐξαγορασθεῖσα πρὸ τῆς ἐκ τοῦ πολέμου ἐπιστροφῆς τοῦ Τούρκου συλητοῦ της.

Ἀλλὰ τίς ἐκ τῶν γερόντων συμπολιτῶν μου δὲν ἔχει νὰ διηγηθῇ περιπετείας, ὑπερβαινούσας συχνάκις κατὰ τὴν δραματικότητα ὅ,τι ἡ γόνιμος μυθογράφου φαντασία δύναται νὰ συλλάβη; Προχθὲς ἔτι εἷς ἐξ αὐτῶν ἔλεγεν ἐνώπιόν μου πῶς δεκαετῆ τότε τὸν εἶχεν αἰχμάλωτον εἰς τὴν οἰκίαν του Χῖος Τοῦρκος, τὴν δὲ ἡμέραν τῆς ἀπαγχονίσεως τῶν ὁμήρων τὸν ἔφερεν ἐκ τῆς χειρὸς εἰς τὸν δρόμον, ὅπως ἴδῃ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rn3nrro01g1y2h71vx7gf9obotyb740</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/115</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50931</id>
    <revision>
      <id>167870</id>
      <parentid>162749</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T18:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2353" sha1="n36oj3b2wwmax61exmpis291u7rsg5v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ||ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ|109}}&lt;/noinclude&gt;διαβαίνουσαν τὴν πομπὴν τῶν μαρτύρων ἐκείνων· μεταξὺ δὲ τῶν ἀγομένων εἰς τὸ μαρτύριον ἦτον ὁ πατήρ του· καὶ τὸν εἶδε τὸν πατέρα του, καὶ ἀποσπασθεὶς ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ Τούρκου ἐχύθη εἰς τὰς πατρικὰς ἀγκάλας· ὁ δὲ πατὴρ ἥρπασε τὸν υἱόν, τὸν ἔθλιψεν ἐπὶ τοῦ στήθους, τοῦ ἔδωκεν ἕνα ἀσπασμόν, ἕνα μόνον, καὶ ἀποθέσας αὐτὸν κατὰ γῆς τὸν ἔσπρωξε μακράν του, ὡσεὶ φοβούμενος μὴ συμπεριληφθῇ τὸ τέκνον εἰς τοῦ πατρὸς τὴν καταδίκην. Ἐξηγοράσθη κατόπιν τὸ ὀρφανὸν τέκνον, ἀλλὰ ὁ τελευταῖος ἐκεῖνος τοῦ πατρὸς ἀσπασμὸς οὐδέποτε παρ’ αὐτοῦ ἐλησμονήθη. Καὶ ἦσαν ὑγροὶ τοῦ γέροντος οἱ ὀφθαλμοί, ἡ δὲ φωνή του ἔτρεμεν ἐνῷ διηγεῖτο ταῦτα.

Ἀλλ’ ἡ πρόθεσίς μου δὲν εἶναι ν’ ἀφηγηθῶ τῶν ἄλλων τὴν ἱστορίαν. Δὲν ἠδυνάμην ὅμως γράφων τὰ κατ’ ἐμὲ νὰ μὴ ἀναμνησθῶ τῆς γενικῆς τότε περὶ ἡμᾶς συμφορᾶς. Ὅλοι ὁμοῦ συνεπάσχομεν, ὁ δὲ σύνδεσμος τῆς δυστυχίας καὶ ὁ ἀγὼν τῆς αὐτοσυντηρήσεως ὑπέστήριζον τὴν ἀμοιβαίαν καρτερίαν καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον μᾶς ἐνεψύχωσαν.

Κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας ἤμεθα ὡς ζαλισμένοι, καὶ οὐδεὶς ἐσκέπτετο περὶ τῆς αὔριον. Αἱ συγκινήσεις τοῦ διωγμοῦ καὶ τῆς σωτηρίας ἦσαν πρόσφατοι εἰσέτι, ἡ δὲ πρόθυμος τῶν Μυκονίων φιλοξενία καὶ τὰ ὀλίγα περισωθέντα χρήματα ἐξήρκουν πρὸς συντή-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n36oj3b2wwmax61exmpis291u7rsg5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/116</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50932</id>
    <revision>
      <id>167871</id>
      <parentid>162750</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T23:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2325" sha1="1sezy0p3vsrlfqo3tyhnvbu7mn2zwm8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|110|ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ}}&lt;/noinclude&gt;ρησίν μας. Ἀλλὰ τὰ χρήματα ταχέως ἐξηντλήθησαν, οἱ δὲ πτωχοὶ νησιῶται δὲν ἠδύναντο βεβαίως νὰ μᾶς διατρέφωσιν. Ἦτο γενικὴ ἡ πενία τότε καὶ μεγάλη ἡ ἀχρηματία. Ἐνθυμοῦμαι, ἀφοῦ ἐδαπανήθη καὶ τὸ τελευταῖον φλωρίον μας, τὰς ματαίας προσπαθείας μου πρὸς πώλησιν ἑνὸς δακτυλιδίου τῆς μητρός μου. Μόλις καὶ μετὰ βίας ἠδυνήθην εἰς Σπέτσας βραδύτερον νὰ εὕρω ἀγοραστὴν ἕνα ἐκ τῶν εὐπορωτέρων ἐκεῖ προκρίτων. Καὶ ὁ ἄνθρωπος βεβαίως τὸ ἠγόρασε διὰ νὰ μᾶς συνδράμῃ εἰς ὥρας θρήνων καὶ ὀδυρμῶν. Ὁ ἔχων τότε χρήματα δὲν ἠγόραζε κοσμήματα οὔτε πρὸς χρῆσίν του, οὔτε κερδοσκοπίας χάριν.

Θαῦμα μοῦ φαίνεται εἰσέτι πῶς ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἀνεχείας ἐκείνης κατωρθώσαμεν βαθμηδὸν νὰ ἐξεύρωμεν πόρους καὶ νὰ δημιουργήσωμεν ἐμπόριον. Ὅσοι προσέφυγον εἰς Ρωσσίαν ἢ Ἰταλίαν ἢ ἀλλαχοῦ, ἐντὸς κοινωνιῶν εὐπορουσῶν, δὲν εἶχον ν’ ἀντιπαλαίσωσι πρὸς ὁμοίας δυσκολίας, ὅπως διὰ τοῦ ἱδρῶτος κερδίζωσι τὸν ἐπιούσιον ἄρτον. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὁποίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὁ κόπος ἀξίαν, ὅτε πάντες ἦσαν πένητες καὶ πειναλέοι;

Καὶ ὅμως ἐζήσαμεν! Ἀλλὰ πῶς ἐζήσαμεν; Πρὸ δύο ἑβδομάδων συνώδευσα εἰς τὸν τάφον τὸν νεκρὸν γέροντος φίλου μου· τὸν βαθύπλουτον τοῦτον ἔμπορον, ὅστις ἀφῆκεν ἑκατομμύρια εἰς τοὺς κληρονόμους&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1sezy0p3vsrlfqo3tyhnvbu7mn2zwm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/117</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50933</id>
    <revision>
      <id>167872</id>
      <parentid>162751</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T23:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2367" sha1="tntuf4pa5w6d8s4bf5vcwed16ovntjd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ||ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ|111}}&lt;/noinclude&gt;του, τὸν ἐνθυμοῦμαι πωλοῦντα [[wikt:πλακούντιο|πλακούντια]] εἰς τὰς ἀμόρφους ἔτι ὁδοὺς τῆς Σύρου· τὰ δὲ πλακούντια τὰ κατεσκεύαζεν ἡ ὡραία σύζυγός του, κόρη μιᾶς τῶν ἐπισημοτέρων τῆς Χίου οἰκογενειῶν. Καὶ μὴ ἦσαν εἰς θέσιν καλλιτέραν οἱ ἀγοράζοντες τὰ πλακούντιά των;

Ἀλλὰ καὶ πάλιν ὁ κάλαμός μου πλανᾶται. Προτρέχω τῆς σειρᾶς τῆς διηγήσεώς μου.

Δύο ἢ τρεῖς ἑβδομάδας μετὰ τὴν εἰς Μύκονον ἄφιξίν μας ἠρχίσαμεν νὰ σκεπτώμεθα σπουδαίως μετὰ τοῦ πατρός μου περὶ τοῦ πρακτέου, διότι ἔπρεπεν ὅπως δήποτε νὰ ἐργασθῶμεν πρὸς διατροφὴν τῆς οἰκογενείας. Ἡ ἐργασία μας ἦτο τὸ ἐμπόριον, ἀλλά, ὅσῳ ταπεινὸν καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ἐμπόριον ἄνευ κεφαλαίου δὲν αὐτοσχεδιάζεται. Ποῦ δὲ χρήματα; Τὰ ὀλίγα τῆς μητρός μου κειμήλια δὲν ἐχρησίμευον· τὰ ὑπὸ τὴν μηλέαν τοῦ κήπου μας ταφέντα, καθ’ ὁ ἄργυρᾶ καὶ χρυσᾶ, ἠδύναντο εὐκολώτερον νὰ ἐξαργυρωθῶσιν, ἀλλὰ δὲν τὰ εἴχομεν· τὰ ἐν τῷ Χανίῳ τῆς Σμύρνης ἐμπορεύματα καὶ τὰ ἐκεῖ ἀσύνακτα χρέη οὔτε τὰ ἐσυλλογιζόμεθα πλέον· τὰ ἐν Χίῳ κτήματα τίς οἶδε ποῖος Τοῦρκος τὰ ἐχαίρετο. Δὲν εἴχομεν τίπότε. Εἰς μάτην ὁ πατήρ μου ἤνοιγε καὶ ἐδίπλονε τὰ ὀλίγα ἔγγραφα ὅσα εἶχεν εἰς τὸ θυλάκιόν του.

Μεταξὺ τῶν ἐγγράφων τούτων ἦτο μία ἐκ Βενετίας ἐπιστολή, ληφθεῖσα τὴν προτεραίαν τῆς ἐκ Σμύρ-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tntuf4pa5w6d8s4bf5vcwed16ovntjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/118</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50934</id>
    <revision>
      <id>167873</id>
      <parentid>162752</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T23:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2156" sha1="2p6gcz6r09qi2rr9vh0mguh7pi5k08i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|112|ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ}}&lt;/noinclude&gt;νης ἀναχωρησεώς μας. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἀνήγγελλε τὴν φόρτωσιν δύο κιβωτίων σκούφων ἐπὶ πλοίου Ἀγγλικοῦ, μέλλοντος εἰς πολλοὺς πρὸ τῆς Σμύρνης λιμένας νὰ προσορμισθῇ. Τὴν φορτωτικὴν ἔστειλεν ἐκ Χίου ὁ πατήρ μου εἰς φίλον του ἔμπορον ἐν Σμύρνῃ, Ἰόνιον καὶ κατὰ συνέπειαν ὑπήκοον Ἄγγλον, ἀλλ’ οὐδ’ ἀπόκρισίν του ἐλάβομέν ποτε, οὐδ’ ἐσκέπτετο πλέον ὁ πατήρ μου περὶ σκούφων. Ἡ ἐκ Βενετίας ἐπιστολὴ τοὺς ἀνεκάλεσεν εἰς τὴν μνήμην μου καὶ ἐπὶ τῶν δύο ἐκείνων κιβωτίων ἐθεμελίωσα μέγα οἰκοδόμημα ἐλπίδων καὶ σχεδίων.

— Δὲν βαρύνεσαι; ἔλεγεν ὁ πατήρ μου. Ἂν περιμένῃς ἀπ’ ἐκεῖ νὰ σκουφωθῇς, περιπάτει ἀσκεπὴς ἀπὸ τώρα.

— Ἂς δοκιμάσωμεν, ἀπεκρινόμην· τί χάνομεν γράφοντες;

Ἔγραψα λοιπὸν πρὸς τὸν ἐν Σμύρνῃ φίλον καὶ ὑπέγραψεν ὁ πατήρ μου τὴν ἐπιστολήν, διὰ τῆς ὁποίας τὸν παρεκάλουν ν’ ἀποστείλῃ τοὺς σκούφους πρὸς τὸν ἐν Μυκόνῳ Ἄγγλον ὑποπρόξενον. Ὁ ἀγαθὸς Μυκόνιος, ὅστις ἀντεπροσώπευε τὴν Ἀγγλίαν φέρων ἐπὶ κεφαλῆς χρυσοστόλιστον κασκέτον, ὑπεσχέθη νὰ στείλῃ εἰς Σμύρνην τὴν ἐπιστολὴν καὶ νὰ καταβάλῃ πᾶσαν περὶ τῶν σκούφων φροντίδα. Ὁ πατήρ μου ἐμειδία δυσπιστῶν, οὐδ’ ὑπῆρχε τῷ ὄντι πολλὴ πι-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2p6gcz6r09qi2rr9vh0mguh7pi5k08i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/119</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50944</id>
    <revision>
      <id>167874</id>
      <parentid>162787</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T23:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="coco92y8wtmbog05vszrycivgew98km" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ||ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ|113}}&lt;/noinclude&gt;θανότης μετὰ τοσούτου χρόνου παρέλευσιν, ἐν τῷ μέσῳ τῆς γενικῆς ἐκείνης ἀνεμοζάλης, καὶ ἐν τῇ παντελεῖ σχεδὸν διακοπῇ τῶν δυσκόλων τότε συγκοινωνιῶν νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἀπόπειρά μου.

Ὅπως δήποτε δὲν ἠδυνάμεθα βεβαίως νὰ ζήσωμεν περιμένοντες τὴν ἔκβασίν της, καὶ ἀπεφασίσαμεν ὡς μόνον καὶ τελευταῖον καταφύγιον νὰ προσφέρωμεν τὰς ἐκδουλεύσεις μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὐχὶ ὡς πολεμισταί, ἐννοεῖται, ἀλλ’ ὡς ὑπάλληλοι, ὡς γραμματικοί, καθῶς ἔλεγον τότε. Ἔπρεπε πρὸς τοῦτο νὰ μεταβῶμεν εἰς Ναύπλιον, ἢ μᾶλλον εἰς Ἄργος, ὅπου ἥδρευεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἐὰν ἀπετυγχάνομεν; Ἐὰν ἀπερρίπτετο ἡ προσφορά μας; Μετὰ πόσων ἄλλων ἠθέλομεν ἆρά γε εὑρεθῆ εἰς συναγωνισμόν, εἴτε ἱκανωτέρων, εἴτε ἐχόντων προστασίας καὶ συστάσεις, τῶν ὁποίων ἡμεῖς ἐστερούμεθα; Ταῦτα σκεπτόμενοι, καὶ ζητοῦντες γνώμας καὶ πληροφορίας, κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάγωμεν εἰς Ἄργος, ἐφωδιασμένοι μὲ συστατικὴν πρὸς τὸν Θεόδωρον Νέγρην, ὅστις ἦτον ἀρχιγραμματεὺς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων καὶ πρόεδρος τοῦ συμβουλίου, ἐθεωρεῖτο δὲ ὡς κέντρον καὶ ψυχὴ τῆς ἐξουσίας, καὶ ὅτι τοιαύτην συστατικὴν ἠδύνατο νὰ μᾶς προμηθεύσῃ ὁ φίλος τοῦ Νέγρη Γεώργιος Μαυρογένης, διαμένων τότε εἰς Τῆνον.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>coco92y8wtmbog05vszrycivgew98km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/120</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50945</id>
    <revision>
      <id>167875</id>
      <parentid>162788</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T01:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2375" sha1="l0nexjlzqfaijj9vso904wrr5a6u8pv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|114|ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ}}&lt;/noinclude&gt;Πρὸ ἐτῶν πολλῶν, μετὰ τὸ τραγικὸν τέλος τοῦ μεγάλου διερμηνέως Μαυρογένη, ὁ υἱός του οὗτος καὶ ἡ ἀδελφή του κατέφυγον εἰς Χίον, εἰς τρυφερὰν ἔτι ἡλικίαν ἀμφότεροι, καὶ ἔζων ἐκεῖ, πλησίον τῆς οἰκίας τοῦ ἐκ μητρὸς πάππου μου, ὅπου συχνάζοντες συνεδέθησαν διὰ παιδικῆς φιλίας μετὰ τῆς μητρός μου. Ἔκτοτε ἀνεχώρησαν, ἀλλ’ ἡ μήτηρ μου δὲν τοὺς ἐλησμόνησε, κρίνουσα δὲ ἐκ τῶν ἰδίων αἰσθημάτων μὲ παρεκίνει νὰ μεταβῶ εἰς Τῆνον καὶ νὰ ζητήσω ἐπ’ ὀνόματί της τὴν προστασίαν τῶν φίλων της. Ἐδίσταζον καὶ ἐταλαντευόμην. Πῶς νὰ παρουσιασθῶ; ἔλεγον· δὲν γνωρίζουσι τὸ πατρικόν μου ὄνομα. Ἐνθυμοῦνται ἆρά γε τὸ τῆς μητρικῆς μου οἰκογενείας μετὰ τοσούτων ἐτῶν παρέλευσιν; Καὶ ἂν τὸ ἐνθυμοῦνται θὰ μὲ ἀναγνωρίσωσι, θὰ μὲ ὑποδεχθῶσιν ὡς παλαιᾶς φίλης υἱόν; Ἀλλ’ αἱ προτροπαὶ τῆς μητρὸς καὶ ἡ ἀνάγκη ἐνίκησαν τοὺς δισταγμοὺς καὶ τὴν δειλίαν μου, καὶ ἐπιβιβασθεὶς εἰς μικρὸν Μυκόνιον πλοιάριον ἀφίχθην μίαν ἑσπέραν εἰς Τῆνον.

Ὅτε ἀπέβην εἰς τὴν παρὰ τὸν αἰγιαλὸν μικρὰν πλατεῖαν, ἦτον ἤδη νύξ. Δὲν εἶχον ποῦ νὰ ζητήσω φιλοξενίαν. Ἐκεῖ ἐπὶ τῆς πλατείας εἶδον καφενεῖον ἀνοικτόν. Ἐζήτησα καὶ ἔλαβον τὴν ἄδειαν νὰ διανυκτερεύσω ἐντὸς αὐτοῦ, καὶ κατέλαβον εἰς τὸ βάθος του μίαν σανίδα ἀποτελοῦσαν κάθισμα διὰ νὰ κοιμηθῶ.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l0nexjlzqfaijj9vso904wrr5a6u8pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/121</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50946</id>
    <revision>
      <id>167876</id>
      <parentid>162789</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T01:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2360" sha1="lz4krdvsrhk2hh7430di0vc1gplpasi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ||ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ|115}}&lt;/noinclude&gt;Ἀλλὰ ποῦ ὕπνος; Τὸ καφενεῖον ἐγέμισεν ἐντὸς ὀλίγου Τηνίων εὐθυμούντων, καὶ εἴχομεν ὅλην τὴν νύκτα μουσικὴν, ᾄσματα καὶ εὐωχίαν.

Μετὰ πόσης ἀδημονίας διῆλθον τὴν ἄγρυπνον νύκτα ἐκείνην! Τοὺς ἔβλεπον καὶ τοὺς ἤκουον ἀπὸ τῆς σκοτεινῆς μου γωνίας, καὶ ἡ φαιδρότης των μοῦ ἔφερε δάκρυα, ὁ δὲ ἦχος τῶν ὀργάνων μοῦ ἐνθύμιζεν οἰμωγὰς καὶ θρήνους. Ἐνθυμούμην τὰ δεινά μας ἀφ’ ὅτου ἡ ἐπανάστασις ἐξερράγη καὶ ἠπόρουν πῶς εἶχον οὗτοι καρδίαν νὰ διασκεδάζωσιν.

Ἦτον ἄδικος βεβαίως ἡ κατ’ αὐτῶν ὀργή μου, ἡ δὲ ἀπαίτησίς μου ὑπερβολική. Ἡ Τῆνος δὲν ἠδύνατο νὰ βλέπῃ τὰ πράγματα ὑπὸ τὴν ἰδίαν ὡς ἡ Χίος ἔποψιν. Τοῦρκοι ἐκεῖ δὲν ἀπέβησαν, οὐδ’ ἦτο φόβος ν’ ἀποβῶσι καὶ νὰ σφάξωσι καὶ νὰ ἐξανδραποδίσωσιν. Οἱ Τήνιοι ἔμενον ἀνενόχλητοι ἐπὶ τῆς νήσου των καὶ ἀντὶ ἐχθρικῶν στιφῶν ἔβλεπον περὶ αὑτοὺς ἐλευθέραν τὴν Ἑλλάδα. Ἦτο δ’ εἰσέτι εἰς τῶν πρώτων ἐπιτυχιῶν τὴν ἀκμὴν ἡ ἐπανάστασις, καὶ ἐμεγαλοποίει τοὺς θριάμβους της ἡ ζωηρὰ Ἑλληνικὴ φαντασία. Ἡ κατατρόπωσις τοῦ ἐπαναστατικοῦ εἰς Βλαχίαν κινήματος δὲν ἦτον εἰσέτι γνωστή, ἐνῷ δὲ ἡμεῖς ἐκρυπτόμεθα καὶ ἐτρέμομεν εἰς Χίον, ἐκεῖ εἰς Τῆνον ἐπιστεύετο ὅτι κατήρχετο ἐξ ἄρκτου τροπαιοῦχος ὁ Ὑψηλάντης καὶ ὅτι ὁ θρόνος τοῦ Σουλτάνου κατέπιπτεν. Ἦτο&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lz4krdvsrhk2hh7430di0vc1gplpasi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/122</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50947</id>
    <revision>
      <id>167877</id>
      <parentid>162790</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T01:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2306" sha1="jtli56vz8b5sgu9ri0a3yu6daqbgy5m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|116|ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ}}&lt;/noinclude&gt;γενικὴ ἡ πεποίθησις ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ πάρωμεν τὴν Πόλιν! Ὥστε οἱ Τήνιοι ἠδύναντο νὰ πιστεύωσιν ὅτι ἔχουσι λόγους νὰ εὐθυμῶσι. Καὶ ἀντήχει ἐντὸς τοῦ καφενείου ἡ βοὴ ἀσμάτων πατριωτικῶν, τὰ ὁποία ἐποίκιλε κάποτε ἡ λύρα των εἰς τρυφερώτερον ρυθμὸν τονιζομένη.

Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου… διότι ἐπὶ τέλους δὲν ἐκοιμῶντο ἐπὶ ρόδων καὶ οἱ Τήνιοι, — ἐκτὸς τούτου δὲν δύναται νὰ θρηνῇ αἰωνίως ὁ ἄνθρωπος. Ἡ ψυχή του δὲν ἀντέχει εἰς λύπην διαρκῆ, ἀλλ’ αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ γελάσῃ καὶ νὰ χαρῇ, ἐνῷ δὲ ἡ θλῖψις τὸν πιέζει, ἡ λάμψις τοῦ γέλωτος, διασχίζει ἐνίοτε τῆς κατηφείας τὰ νέφη. Ὑπάρχουσι καὶ καρδίαι ἐντρυφῶσαι εἰς τὴν θλῖψιν καὶ διαιωνίζουσαι τὸ πένθος, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι τὸ φυσικόν. Ἡ φύσις ἐπουλόνει τὰς πληγάς, καὶ ὀργᾷ ἐπὶ τέλους ἡ καρδία πρὸς τὴν φαιδρότητα καὶ ἐπιζητεῖ τὴν χαράν. Διότι, ναὶ μὲν ἀπὸ χῶμα ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ἀπὸ χῶμα βαρὺ καὶ ὑγρόν, ἀλλ’ ἐστέγνωσεν ἔπειτα τὸν πηλὸν εἰς τὸν ἥλιον, καὶ ἡ ζύμη διατηρεῖ τῆς ζωογόνου ἀκτῖνος τὴν θέρμην.

Τὴν νύκτα ἐκείνην δὲν ἐφιλοσόφουν οὕτω. Δὲν εἶχον εἰσέτι τῆς ζωῆς τὴν πεῖραν, τὰ δὲ παθήματα ἦσαν νωπά. Βραδύτερον, ὅτε οἱ πλεῖστοι τῶν προσφύγων Χίων συνελθόντες, ἠρχίσαμεν ν’ ἀνεγείρωμεν τὰς πρώ-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jtli56vz8b5sgu9ri0a3yu6daqbgy5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/123</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50948</id>
    <revision>
      <id>167878</id>
      <parentid>162791</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T01:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="1hot9obgehmgbrr0xi16o8o54etn9nx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ||ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ|117}}&lt;/noinclude&gt;τας καλύβας, αἵτινες ἐσχημάτισαν τὴν Ἑρμούπολιν, ἐνῷ ἐξηκολούθει ὁ πόλεμος ἔτι καὶ μᾶς ἐμάστιζεν ἡ πενία, κατέλαβε πάντας ἡμᾶς ἡ ἀνάγκη αὕτη τοῦ γέλωτος καὶ τῆς εὐθυμίας, καὶ ἐνεθρονίσθη ἡ φαιδρότης ἐν μέσῳ τῆς κοινότητος ἐκείνης τῶν δυστυχῶν. Ποτέ, καθ’ ὅλην τοῦ βίου μου τὴν διάρκειαν, δὲν ἐνθυμοῦμαι ζωηροτέραν περίοδον διασκεδάσεων ἢ τὰ πρῶτα ἐκεῖνα ἔτη τῆς ἐν Σύρῳ διαμονῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἤμην εἰς τῆς νεότητος τὸ ἄνθος τότε. Ἀλλ’ οὐχ ἧτιον ἐνθυμοῦμαι καὶ τοὺς γέροντας μετὰ τῶν νέων συνευθυμοῦντας.

Πρὸς τὰ ἐξημερώματα ἐπῆλθεν ἐπὶ τέλους ἡσυχία ἐντὸς τοῦ καφενείου καὶ ἀπεκοιμήθην. Τὴν δὲ πρωΐαν ἐγερθεὶς διηυθύνθην πρὸς τὴν κατοικίαν τοῦ Μαυρογένη συλλογιζόμενος τί θὰ εἴπω καὶ πῶς θὰ παρουσιασθῶ, φοβούμενος τὴν ὑποδοχὴν ἥτις μ’ ἐπερίμενε, καὶ ἀμφιβάλλων περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ διαβήματός μου.

Ὁποία ἦτον ἡ ἔκπληξίς μου ὅτε, ἀνοιχθείσης τῆς θύρας καὶ πρὶν εἰσέτι προφθάσω ν’ ἀρθρώσω τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν προητοίμαζον καθ’ ὁδόν, ἤκουσα φωνὴν γυναικείαν:

— Ὁ υἱός της εἶναι, ὁ υἱός της!

Καὶ κατέβη πηδῶσα ἀνὰ δύο τὰς βαθμίδας ἡ κράξασα τὰς χαρμοσύνους λέξεις. Ἦτο τοῦ κηπουροῦ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1hot9obgehmgbrr0xi16o8o54etn9nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/124</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50949</id>
    <revision>
      <id>167879</id>
      <parentid>162792</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T01:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2294" sha1="rcvvk3ty04kvyt60i3ryavpkfpzbi1g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ|118|ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ}}&lt;/noinclude&gt;μας ἡ θυγάτηρ. Φυγοῦσα ἐκ Χίου διεσώθη εἰς Τῆνον ὅπου τὴν προσέλαβεν ὡς ὑπηρέτριαν ὁ Μαυρογένης. Καὶ αὐτὸς καὶ ἡ ἀδελφή του δὲν εἶχον οὐδαμῶς λησμονήσει τὴν μητέρα μου, ἡ δὲ μνεία μόνη τοῦ ὀνόματός της ἤνοιξε τὰς θύρας τῆς οἰκίας των εἰς τὴν πτωχὴν τοῦ κηπουροῦ θυγατέρα.

Τὴν ἠρώτησα τί ἔγεινεν ὁ πατήρ της. Δὲν ἐγνώριζεν ἡ δυστυχής. Ἀπεχωρίσθησαν καθ’ ἣν ὥραν σπεῖρα Τούρκων ἐπέπεσεν εἰς τοῦ πύργου μας τὴν περιοχήν. Ἔφυγεν ἐκείνη μετ’ ἄλλων γυναικῶν, ὁ δὲ γέρων Κύριος οἶδεν ἂν ἔζη ἢ ἀπέθανε. Καὶ ἔκλαιεν ἀποκρινομένη διὰ διακεκομμένων φράσεων εἰς τὰ ἐρωτήματά μου.

Ἀνέβην τὴν κλίμακα μὲ τὴν καρδίαν ἐλαφροτέραν ἢ ὅτε ἔκρουον τὴν θύραν. Ὁ εὐγενὴς οἰκοδεσπότης μ’ ἐδέχθη προσηνῶς, μ’ ἐκράτησεν εἰς τὴν οἰκίαν του, μ’ ἔδωκε τὴν ζητουμένην συστατικήν, μὲ εἶπε λόγους ἐνθαρρυντικοὺς καὶ μ’ ἐνέπλησεν ἐλπίδων καὶ παρηγορίας. Ἡ δὲ ἀδελφή του δὲν ἔπαυεν ἐρωτῶσά με περὶ τῆς μητρός μου καὶ περὶ τῆς Χίου καὶ περὶ τῶν σκληρῶν τοῦ διωγμοῦ περιπετειῶν. Κατεθέλχθην ὑπὸ τῆς γλυκύτητός της καὶ ἐθαύμασα τὴν καλλονὴν καὶ τὴν χάριν της, ἀλλὰ δὲν ἐφανταζόμην ἐνῷ τὴν ἔβλεπον, ὅτι θὰ καθέξῃ θέσιν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἐπαναστάσεως καὶ ὅτι θὰ γραφῶσι βιβλία περὶ αὐτῆς.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rcvvk3ty04kvyt60i3ryavpkfpzbi1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Σελίδα:Λουκής Λάρας (1881).pdf/125</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50950</id>
    <revision>
      <id>167880</id>
      <parentid>162806</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T01:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>/* Έχει γίνει τυπογραφικός έλεγχος */</comment>
      <origin>167880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1976" sha1="lnr7t9gfk4j24eheabt7c6xl4fmgfwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Αντιγόνη&quot; /&gt;{{κβ||ΛΟΥΚΗΣ ΛΑΡΑΣ|119}}&lt;/noinclude&gt;Ἡ ἀνάμνησις τῆς εὐμενοῦς ἐκείνης ὑποδεξιώσεως πολλάκις κατὰ τὰς ποικίλας δυσχερείας τοῦ κατόπιν βίου μου ἀνεπτέρωσε τὸ θάρρος μου καὶ ἐστερέωσε τὴν κλονιζομένην πεποίθησίν μου εἰς τὸ μέλλον. Δὲν μὲ ὠφέλησεν ἐπὶ τέλους ἡ συστατικὴ οὐδὲ μ’ ἐχρησίμευσεν ἡ προστασία τοῦ Μαυρογένη. Ἀλλ’ ἡ ἠθικὴ ὑποστήριξις, ἡ ἔκφρασις συμπαθείας, εἷς λόγος γλυκύς, ἓν φιλικὸν μειδίαμα, παρηγοροῦσι τὴν πάσχουσαν καρδίαν πλειότερον πάσης βοηθείας ὑλικῆς. Χάριτι θείᾳ δείγματα τοιαύτης καλοσύνης συχνάκις μοῦ ἔτυχον κατὰ τὴν μακρὰν τῆς συμφορᾶς περίοδον. Ἐνόσῳ εὐτυχεῖ τις δὲν λαμβάνει ἀφορμὰς νὰ ἐκτιμήσῃ τοῦ πλησίον τὴν ἀγαθότητα· μόνον ἐν ἡμέραις δακρύων ἐννοεῖ πόσον ὁ ἄνθρωπος εἶναι φύσει εὔσπλαγχνος καὶ εὐεργετικὸς καὶ πόσον συμπονεῖ τὸν δυστυχοῦντα. Οἱ κακοὶ εἶναι ὀλίγοι ἐπὶ τῆς γῆς.

Τὴν ἐπιοῦσαν ἐπέστρεψα εἰς Μύκονον φέρων ἐντὸς τοῦ κόλπου μου τὴν συστατικήν. Μετ’ ὀλίγας δὲ ἡμέρας τυχόντες πλοῖον διὰ τὸν κόλπον τοῦ Ναυπλίου, ἀπεχαιρετίσαμεν τὴν φιλόξενον νῆσον καὶ ἀνεχωρήσαμεν πανοικεί.
{{rule|5em|margin-tb=2em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lnr7t9gfk4j24eheabt7c6xl4fmgfwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Μεταγραφή:Τουρκοκρατουμένη Ελλάς - Ιστορικόν δοκίμιον περί των προς αποτίναξιν του Οθωμανικού ζυγού επαναστάσεων του Ελληνικού Έθνους.pdf</title>
    <ns>102</ns>
    <id>52742</id>
    <revision>
      <id>167881</id>
      <parentid>166970</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T02:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>Διαγραφή</comment>
      <origin>167881</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="448" sha1="4ovl698e5svg3mc15mtlou2u93atd2s" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=[[Τουρκοκρατουμένη Ελλάς|Τουρκοκρατουμένη Ελλάς - Ιστορικόν δοκίμιον περί των προς αποτίναξιν του Οθωμανικού ζυγού επαναστάσεων του Ελληνικού Έθνους]]
|Author=Κωνσταντίνος Σάθας
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Year=
|Key=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Notes={{διαγραφή|Υπάρχει ήδη ως [[Μεταγραφή:Τουρκοκρατουμένη Ελλάς.pdf]]}}
}}</text>
      <sha1>4ovl698e5svg3mc15mtlou2u93atd2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Επιστημονική πρόταση για την ταύτιση του μνημείου στο λόφο του Αγοραίου Κολωνού</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53065</id>
    <revision>
      <id>167885</id>
      <parentid>167856</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T08:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>άμεση διαγραφή: Εκτός σκοπού Βικιθήκης</comment>
      <origin>167885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18442" sha1="bfpzsstkrem44vahtyq6eotshfi6dto" xml:space="preserve">{{Διαγραφή/αμμοδοχείο|Εκτός σκοπού Βικιθήκης}}
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;br&gt;
'''Συντάκτης:''' Αλέξιος Στρατικόπουλος (2026)
&lt;/div&gt;


== Σκοπός της πρότασης ==

Η παρούσα εργασία προτείνει να παρουσιαστεί στη Βικιπαίδεια με μεγαλύτερη ακρίβεια το ζήτημα της ταύτισης του μνημείου                  στον Κολωνό Αγοραίο, το οποίο στη σύγχρονη αρχαιολογική βιβλιογραφία ταυτίζεται με το Ηφαιστείον.

Η πρόταση αυτή έχει ως στόχο να παρουσιαστούν με σαφήνεια τα δεδομένα που επιτρέπουν την επανεξέταση της σχέσης του μνημείου με το Θησείον.

Η μεθοδολογική αρχή της εργασίας είναι να διαχωρίζονται: (α) οι άμεσες αρχαίες μαρτυρίες, (β) τα αρχαιολογικά δεδομένα, (γ) οι χωροχρονικές συσχετίσεις και (δ) οι ερμηνευτικές υποθέσεις, ως ελέγξιμη επιστημονική πρόταση.

Η ταύτιση του μνημείου με το Ιερόν του Θησέως δεν αποτελεί νέα επινόηση. Παλαιότερη βιβλιογραφία το αναφέρει ως Θησείον/Thesseium και το συνδέει με τον Θησέα και τη μεταφορά των οστών του ήρωα από τη Σκύρο στην Αθήνα από τον Κίμωνα, υιό του νικητή στον Μαραθώνα, Μιλτιάδη.

Στην παρούσα έρευνα έχει καταγραφεί επίσης η αναφορά στο Λεξικόν Ήλιου, έκδοση 1953, σ. 2028. Η σημασία της παλαιότερης βιβλιογραφίας είναι ιστοριογραφική: Δείχνει ότι η ονομασία και η ταύτιση με το Θησείον υπήρξαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης και δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονη πρόταση.

Η μελέτη των Margaret M. Miles και Kathleen M. Lynch, ''Hesperia'' 93.2 (2024), επανεξετάζει τα δεδομένα των αμερικανικών ανασκαφών του 1941. Η χρονολόγηση που παρουσιάζεται στη μελέτη τοποθετεί τα θεμέλια περίπου στο 480 π.Χ. και την ολοκλήρωση της ανωδομής περίπου στο 465–460 π.Χ.

== 1. Η μαρτυρία του Παυσανία ==

Ο Παυσανίας συνδέει ρητά τον ναό του Ηφαίστου με την Αθηνά μέσω της παράδοσης του Βασιλέως της Αττικής, Εριχθονίου. Αυτός ήταν υιός του Ηφαίστου και της Αθηνάς, γεννηθείς υπό ιδιάζουσας συνθήκας ώστε η θεά να παραμείνει παρθένος. Αναπτύχθηκε ως εκ τούτου εντός των κόλπων της Γης. Θεωρείται δε ότι αυτός εισήγαγε τη χρήση του σιδήρου, ήταν δε πατέρας του Ερεχθέως. (Λεξ. Ηλίου, σ. 1787).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, ο μόνος υπερυψωμένος χώρος πλησίον του Κεραμικού είναι η θέση που βρίσκεται ο ναός του Αγ. Αθανασίου Κουρκούρη/Χαλκούρη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν και μικρό «μετέωρο». Η ανέγερση χριστιανικών προσκυνημάτων πάνω σε αρχαίους λατρευτικούς χώρους προς εξαγνισμό τους ήταν η συνήθης πρακτική ναοδομής. Η δε Βασίλειος στοά βρισκότανε εκεί που είναι σήμερα οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου.

'''Χωρίο 1.14.6:'''

&lt;blockquote&gt; «υπέρ δε τον Κεραμικόν και στοάν την καλουμένην Βασίλειον ναός έστιν Ηφαίστου· παρ' αυτώ δε Αθηνάς έστηκεν άγαλμα, και ουκ εθαύμασα ότι Εριχθόνιον έφασαν τον Ήφαιστον είναι πατέρα.» &lt;/blockquote&gt;
Στο χωρίο 1.2.6 αναφέρει:

&lt;blockquote&gt; «Πατέρα δε Εριχθονίω λέγουσιν ανθρώπων μεν ουδένα είναι, γονέας δε Ήφαιστον και Γήν.» &lt;/blockquote&gt;
Συνεχίζοντας την περιήγησή του ο Παυσανίας, μετά τη Βασίλειο στοά, συναντά το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (1.14.7), την Ποικίλη στοά (1.15.2–1.15.3), το χάλκινο άγαλμα του Αγοραίου Ερμή, του Σόλωνα και του Σέλευκου (1.16.1) και εισέρχεται στον νυν χώρο της αρχαίας αγοράς.

Αυτό που είναι άξιο παρατήρησης είναι ότι, ενώ στη διαδρομή αναφέρει μέχρι και τις Ερμές που υπάρχουν καθ' οδόν, δεν αναφέρει τίποτα για μεταλλουργικές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας δε την περιγραφή του, αναφέρει ότι πηγαίνοντας προς το γυμνάσιο του Πτολεμαίου, «Θησέως εστίν ιερόν».

Αναφορά ταυτόσημη με τη μεταγενέστερη φιλολογική μαρτυρία του Πλουτάρχου στο ''Βίο Θησέως'', 36, ότι ο Θησέας βρίσκεται θαμμένος στο κέντρο της πόλης κοντά στο τότε υπάρχον γυμνάσιο:

&lt;blockquote&gt; «κείται μεν εν μέση τη πόλει παρά το νυν γυμνάσιον» Ήταν δε ιερός χώρος και άσυλο.&lt;/blockquote&gt;


[[Αρχείο:Eikona stokenokatoapothnanaforastonPloutarxo.jpg|1000px|κέντρο|Σκαρίφημα σχετικά με την αναφορά του Πλουτάρχου για τον τάφο του Θησέα]]

Η προσπάθεια ταύτισης δύο χώρων οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους και περιγράφονται διαφορετικά ως προς τη μορφολογία τους, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ακόμη και ο ισχυρισμός περί δημιουργίας αφιερωματικών συμπλεγμάτων αγαλμάτων Αθηνάς–Ηφαίστου, μισό περίπου αιώνα αργότερα της ανέγερσης του κτιρίου, από τον γλύπτη Αλκαμένη, ώστε αυτά να τοποθετηθούν εντός αυτού, ανατρέπεται από τη μελέτη της Evelyn B. Harrison (1977), η οποία καταδεικνύει ότι αυτά δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν στο Ιερό.

== 2. Εικονογραφία και αφιερωματικός διάκοσμος ==

Το Θησείον τοποθετείται χωροταξικά πλησίον του βωμού των 12 θεών, που αποτελούσε αφετηρία των οδικών μετρήσεων της πόλης. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς (εκ του αγείρω), επί του μικρού λόφου του Αγοραίου Κολωνού και δεσπόζει επ' αυτής.

Το κτίσμα είναι «περίπτερο» με 6 κίονες στις στενές και 13 στις μακρές πλευρές, δωρικού ρυθμού, φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο και θεωρείται έργο του ιδίου αρχιτέκτονα που έκτισε τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά της ζωφόρου βλέπουμε να απεικονίζονται μάχες Κενταύρων και Λαπιθών μπροστά σε 6 καθημένους θεούς. Οι μετόπες της νότιας και δυτικής πλευράς απεικονίζουν 8 άθλους του Θησέα και της ανατολικής 9 άθλους του Ηρακλή.

Στο ανατολικό αέτωμα υπήρχαν γλυπτά που απεικονίζουν τον Ηρακλή οδηγημένο από την Ηφαίστεια Αθηνά να παρουσιάζει τα μήλα των εσπερίδων στον καθισμένο σε θρόνο Δία. (Εγκ. Σύμβουλος των Νέων, τ. Γ', σ. 1462, έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964).

'''Περιγραφή Παυσανία 1.17.2:'''

&lt;blockquote&gt; «προς δε τω γυμνασίω Θησέως εστίν ιερόν· γραφαί δε εισί προς Αμαζόνας Αθηναίοι μαχόμενοι. πεποίηται δε σφισιν ο πόλεμος ούτος και η Αθηνά επί τη ασπίδι και του Ολυμπίου Διός επί τω βάθρω. γέγραπται δε εν του Θησέως ιερώ και η των Κενταύρων και η Λαπιθών μάχη· Θησεύς μεν ουν απεκτονώς εστι Κένταυρον, της δε άλλοις εξ ίσου και καθέστηκεν έτι η μάχη.» &lt;/blockquote&gt;
Η σημερινή επίσημη αρχαιολογική θέση του υπουργείου πολιτισμού ταυτίζει το μνημείο με τον ναό του Ηφαίστου και επικαλείται κυρίως ανασκαφικές ενδείξεις για την παρουσία μεταλλουργικών εργασιών στην περιοχή.

Η αμερικανική σχολή αναφέρει ότι το μνημείο στο λόφο ήταν καθολικά ταυτισμένο με το Θησείο μέχρι και το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα, επειδή μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης είχε έντονη τη Θησεϊκή παρουσία.

Το μνημείο ταυτίστηκε με τον Ήφαιστο από τον Περβάνογλου το 1870. Η ταύτιση αυτή δεν βασίστηκε σε σωζόμενη αφιερωματική επιγραφή επί του κτιρίου, αλλά σε συνδυασμό τοπογραφικών, φιλολογικών και αρχαιολογικών επιχειρημάτων. Βασίστηκε περισσότερο στην παρατήρηση του χώρου και στην ύπαρξη εργαστηρίων σε αυτόν.

Η αρχαιολογική σκαπάνη της αμερικανικής σχολής (1931–σήμερα) και η χρονολόγηση των ευρημάτων κατέδειξε ότι, εκ των 25 ευρημάτων/εγκαταστάσεων στην περιοχή, μόνο δύο ήταν προγενέστερα ή σύγχρονα του χρόνου της κατασκευής του μνημείου και πιθανόν να είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν ή δημιουργήθηκαν για την κατασκευή.

Αυτό αποτυπώνεται σαφώς στη δημοσιευμένη μελέτη της Carol Mattusch, ''Bronze and Iron working in the Area of the Athenian Agora'', ''Hesperia'' 46 (1977), 340–379.

[[Αρχείο:Naos kolonou.png|1000px|κέντρο|Εικόνα από την αναφορά της Mattusch]]

Όμως ακόμη και αν υπήρχε παρουσία εργαστηρίων, αυτή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη για την ταυτότητα και τη λειτουργία παρακείμενου κτίσματος.

Το ίδιο το υπουργείο πολιτισμού, το οποίο εξέδωσε την άδεια ανασκαφής, δηλώνει ότι τα μεταλλικά εργαστήρια αποτέλεσαν το βασικό αρχαιολογικό στοιχείο της ταύτισης με τον Ήφαιστο, αλλά δεν ασχολήθηκε με την αξιολόγηση των συμπερασμάτων της μελέτης.

Σε επίσημη βιβλιογραφική καταγραφή του μάλιστα, αναφέρεται η ειδική αρχαιολογική/αναστηλωτική εργασία πάνω στο ίδιο το μνημείο του Θησείου, της αρχαιολόγου Μαρίας Μπρούσκαρη, δημοσιευμένης στην ''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280, «Εργασίες συντηρήσεως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, το Θησείο, τη βιβλιοθήκη του Ανδριανού και το μνημείο της Λυσικράτους. Ημερολόγιο 1971–1976 της Αρχαιολογικής Εταιρείας».

Η συνειρμική εκτίμηση Περβάνογλου εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και από αυτόν ακόμη τον διάκοσμο του Ιερού, έστω και αν τα αφιερωματικά ή επιγραφικά στοιχεία καθορίζουν κύρια την ταυτότητα ενός αρχαιολογικού ευρήματος, έστω εάν τα σημαντικά για τη λειτουργία της πόλης κτίσματα όπως στο Βουλευτήριο, η Θόλος (Πρυτανίον), τα δικαστήρια, τα κρατικά αρχεία, το Μητρώο, ο ναός του Απόλλωνος Πατρώου κ.ά. (Wik.) αναδείχθηκαν μετά την ανασκαπτική έρευνα κάτω από τα αξιολογηθέντα, ως στοιχεία ταυτοποίησης του Ιερού, μεταγενέστερα εργαστήρια.

Στη λαϊκή σκέψη όμως, παρά την προσπάθεια παγίωσης της επίσημης άποψης περί της ταυτότητάς του Ιερού με υπερβατικές ερμηνείες των ιστορικών αναφορών, την υποβάθμιση της βαρύτητας των γλυπτικών και αφιερωματικών παραστάσεών του και με μόνο κύριο επιχείρημα την παρατήρηση του περιβάλλοντα χώρου όπως αυτός είχε διαμορφωθεί μετά την παρέλευση δύο και πλέον χιλιετιών, αγνοώντας παράλληλα όλες τις ανασκαφικές μελέτες για τη χρονολόγηση των ευρημάτων, αλλά και την επίσημη θέση τον τελευταίο ενάμιση αιώνα του αρμόδιου περί τον πολιτισμό φορέα, εξακολουθεί να το αποκαλεί «Θησείον».

Είναι γι' αυτήν ο «ομφαλός» της πόλης και η κύρια αιτία της δημιουργίας και ύπαρξής της.

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα, το Ιερό είχε γίνει χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου του Ακαμάτη και λειτούργησε για τελευταία φορά την 13/1/1835. Ήταν και η περίοδος κατά την οποία επήλθαν οι περισσότερες φθορές στο εσωτερικό του μνημείου λόγω της αιθάλης των κεριών, αλλά και εξωτερικά λόγω της διάνοιξης δυτικής εισόδου.

Ένας από τους Θησειδείς, δηλαδή τους υιούς του Θησέα, λεγότανε Ακάμας (υπάρχει σήμερα η οδός Ακάμαντος που οδηγεί στο Ιερό). Ο Σοφοκλής μάλιστα στις τραγωδίες του αποκαλούσε Θησειδείς όλους τους Αθηναίους πολίτες. (επ. λεξικό L&amp;S, εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598).

Για τον ίδιο λόγο η αναφορά στην Ηφαίστεια Αθηνά ενδέχεται να ουσιαστικοποίησε το επίθετό της, που μπορεί να οφείλεται στον τρόπο γέννησής της, όταν ο Ήφαιστος έσκισε με πέλεκυ την κεφαλή του Δία βοηθώντας έτσι να γεννηθεί η θεά, αλλά και στη σχέση της με αυτόν και να οδήγησε συνειρμικά στο Ήφαιστος και εξ αυτού στο «Ηφαιστείον».

== Βιβλιογραφικός πυρήνας ==

Pausanias, ''Description of Greece'', I.14.6–I.17.6.

''Αρχαιολογική Εφημερίδα'', τ. 151 (2012), σ. 201–280.

''Επ. Λεξικόν Ήλιου'', έκδοση 1953, λήμμα «Θησείον», εκδ. ΤΑΛΩΣ Φ, σ. 2028.

''Επ. Λεξικό Liddell &amp; Scott'', εκδ. Πελεκάνος 2007, σ. 598.

''Εγκ. Σύμβουλος των Νέων'', έκδ. Ζουμπουλάκη, 1964, τ. Γ', σ. 1462.

M. M. Miles &amp; K. M. Lynch, “The Hephaisteion in Athens: Its Date and Design”, ''Hesperia'' 93.2 (2024), 191–250.

C. C. Mattusch, “Bronze- and Ironworking in the Area of the Athenian Agora”, ''Hesperia'' 46.4 (1977), 340–379.</text>
      <sha1>bfpzsstkrem44vahtyq6eotshfi6dto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ιστορία των Εθνικών Δανείων/2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53074</id>
    <revision>
      <id>167882</id>
      <timestamp>2026-09-27T03:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>Νέα σελίδα: {{κεφαλίδα  | τίτλος     = Ἱστορία τῶν ἐθνικῶν δανείων  | συγγραφέας = Ανδρέας Ανδρεάδης  | ενότητα    = Βιβλιογραφία  | προηγούμενο= [[../1|Εἰσαγωγή]]  | επόμενο    = [[../3|Ἔκδοσις καὶ Χρῆσις αʹ δανείου]]  | σημειώσεις =  }}  &lt;pages index=&quot;Ιστορία των εθνικών δανείων (1904).pdf&quot; from=15 to=21 /&gt;...</comment>
      <origin>167882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="518" sha1="7gfxvl46bqvgfi86mtub7qkgg7e5lo1" xml:space="preserve">{{κεφαλίδα
 | τίτλος     = Ἱστορία τῶν ἐθνικῶν δανείων
 | συγγραφέας = Ανδρέας Ανδρεάδης
 | ενότητα    = Βιβλιογραφία
 | προηγούμενο= [[../1|Εἰσαγωγή]]
 | επόμενο    = [[../3|Ἔκδοσις καὶ Χρῆσις αʹ δανείου]]
 | σημειώσεις = 
}}

&lt;pages index=&quot;Ιστορία των εθνικών δανείων (1904).pdf&quot; from=15 to=21 /&gt;
{{rule|width=6em|align=left}}&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>7gfxvl46bqvgfi86mtub7qkgg7e5lo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ιστορία των Εθνικών Δανείων/4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53075</id>
    <revision>
      <id>167883</id>
      <timestamp>2026-09-27T03:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Αντιγόνη</username>
        <id>235</id>
      </contributor>
      <comment>Νέα σελίδα: {{κεφαλίδα  | τίτλος     = Ἱστορία τῶν ἐθνικῶν δανείων  | συγγραφέας = Ανδρέας Ανδρεάδης  | ενότητα    = Ἔκδοσις καὶ Χρῆσις βʹ δανείου  | προηγούμενο= [[../3|Ἔκδοσις καὶ Χρῆσις αʹ δανείου]]  | επόμενο    = [[../5|Διαρρύθμισις τῶν Δανείων τῆς Ἀνεξαρτησίας]]  | σημειώσεις =  }...</comment>
      <origin>167883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="615" sha1="8af8iilr5wdefqpcc8q9b1hcp41idxh" xml:space="preserve">{{κεφαλίδα
 | τίτλος     = Ἱστορία τῶν ἐθνικῶν δανείων
 | συγγραφέας = Ανδρέας Ανδρεάδης
 | ενότητα    = Ἔκδοσις καὶ Χρῆσις βʹ δανείου
 | προηγούμενο= [[../3|Ἔκδοσις καὶ Χρῆσις αʹ δανείου]]
 | επόμενο    = [[../5|Διαρρύθμισις τῶν Δανείων τῆς Ἀνεξαρτησίας]]
 | σημειώσεις = 
}}

&lt;pages index=&quot;Ιστορία των εθνικών δανείων (1904).pdf&quot; from=44 to=73 /&gt;
{{rule|width=6em|align=left}}&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>8af8iilr5wdefqpcc8q9b1hcp41idxh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>