Wikipedia emlwiki https://eml.wikipedia.org/wiki/PP MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Speciale Discussione Utente Discussioni utente Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiuto Discussioni aiuto Categoria Discussioni categoria TimedText TimedText talk Mòdul Discusiòun dal Mòdul Evento Discussioni evento 0 3394 168801 151740 2026-05-28T19:35:44Z Mirandolese 1879 168801 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Arzân |bticona1=[[File:Bandiera_di_Reggio_Emilia.PNG|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Arzân}} {{SCHEDA_COMUNE |COMUNE={{MSG|Castelnovo di Sotto|ARZ=Castelnōv ed Sòt}} |IMMAGINE= |DIDASCALIA=La cēşa parochiêla |PROVINCIA={{MSG|provincia di Reggio nell’Emilia|ARZ=[[pruvîncia ed Rèz|ed Rèz]]}} |CARTINA=REGGIO |STEMMA=Castelnovo di Sotto-Stemma.png |NUMABITANTI=8504|NUMQUANDO={{MSG|febbraio 2007|ARZ=fervêr dal 2007}} |SUPERFICIE=34.59|ALTITUDINE=27|PREF=0522|CAP=42024|ISTAT=035015|CATASTO=C218 |LAT=44.8115|LONG=10.56375|NOMEGOOGLE=Castelnōv ed Sòt, piâsa IV novèmber 1 |ABITANTI={{MSG|Castelnovesi|ARZ=Castelnovèiṣ}} |PATRONO={{MSG|Sant Andrea apostolo|ARZ= Sânt Adrèia}}|FESTAPATRONO={{MSG|30 novembre|ARZ=30 ed nuvèmber}} |FRAZIONI={{MSG|Meletole, Villa Cogruzzo, San Savino|ARZ=Melètol, Véla Cugrós, Sân Savèin}} |CONFINA={{MSG|(nord) Boretto, Gualtieri, (est) Cadelbosco di Sopra, (sud) Campegine, (ovest) Gattatico e Poviglio|ARZ=(mezanôt) [[Burèt]], [[Gualtēr]], (matèina) [[Cadelbôsch ed Sōver]], (mezdé) [[Campéṣen]], (sira) [[Gatâtich]] e [[Puvî]]}} |SITO=www.comune.castelnovo-di-sotto.re.it |SINDACO=Mori Roberta|SINQUANDO=13/06/04 |TELCOM=485711|EMAILCOM=info@comune.castelnovo-di-sotto.re.it |DEMOGRAFIA={{DEMOGRAFIA|1861|5897|1871|6119|1881|6021|1901|5674|1911|6138 |1921|6630|1931|6580|1936|6622|1951|6452|1961|6403 |1971|6735|1981|7129|1991|7154|2001|7810|2007|8504}} }} ''' Castelnōv ed Sot''' (''Castelnovo di Sotto'' in [[italiân]]) l'é un cmûn ed 8.503 abitânt ed la [[pruvîncia ed Rèz]] l'é a nôt e a 16 chilômeter dal cèinter ed [[Rèz]]. == Stòria == === La stòria antîga === L’òm al gh’é gnû a stêr bèle da l’etê ed la prêda, cme al gh’êra anch in còl dôp l’etê dal brònz (terimêri) al dîṣen al catêdi fâti ind la secònda metê ed l’otsèint. Dop la costrusiòun ed la [[via Emélia]] fâta int al 187 p.C., i Rumân în andê avânti cun la spartisiòun agrâria (centuriasiòun) ed lêrghi zôn ed teritôri. I sègn de sté grandiōṣ lavōr a’s vèden incòra incô ind al strêdi che s’incrōṣen a ‘d angôl rèt a distânsi cumpâgni tra ‘d lōr, cun i relatîv fôs sculadōr e daquadûra, che fân tânt pès ed tèra quadrê (centòri) ed 710 mêter ed lê. La cunsègna a i dimòndi cuntadèin rumân, préma ed tót suldê cungedê, di pès ed tèra acsé utgnû l’à purtê a ‘na lavuraziòun e un popolamèint de sté campâgni mai cgnusû préma. La caschêda ed [[Råmma|Ròma]], sucèsa int al 476, al j invasiòun barbârichi, al tanti aluviòun dal Po, diṣastrōṣa còla ed l’ 859, àn purtê a la ruvîna al j ôvri ed bunéfica rumâna cun al lôgich impantanêres e l’abandòun dal campâgni. Sibèin còst in soquânti tèri che s’égh prîva stêr în andêdi a stêregh ed la gînta che cun un lavōr lèint mó tgnés ed risanamèint e ‘d l’arnōv ed vècia bonificasiòun rumâna a ‘gh l’àn cavêda, ânca cun l’incuragiamèint e cun la dréta di frê Benedetèin dal badéi atâch cme [[Bresèl]], [[Pèrma]] [[Rèz]] a fêr turnêr a nâser sté cuntrêdi. Al nutési ed la stôria lochêla a vôlen che al risanamèint dal tèri àn fât la lōr pêrta ânca dimòndi Longobêrd che scapêven dal sitê cun l’arîv di Frânch int al 774 che ché s’în lughê e che pó a gh’în armêṣ per sèimper. Schêrsi în al nutési dal j invasiòun barbârichi fâti da Eruli, Goti, Greci, Longobêrd e Frânch dal V al IX sècol. A ‘s sà che per difèndres dal j invasiòun d’ j Óngher al divêrsi comunitê, i pusedimèint civîl o ‘d la Cêṣa e i divêrs cèinter abitê, per la difèiṣa di lōr bèin a s’în fât tót intōrna dal j ôvri ed difèiṣa, per lo pió dal j imperdghêdi, magâra circundêdi da di fusòun, dōve a prîven mètres al sicûr i cuntadèin sòta ed lōr. A’s bóten acsé i fundamèint di prém castê a la bòuna, la costrusiòun le cuntinvêda ânca dôp la batûda d’ j Óngher int al 955, a nâsen acsé, dôp i castê, ânch al prémi cōrt. A Melètol, sòta i Canônich ed S.Maria ed [[Pèrma]], a s’é tirê só al castèl, prubabilmèint ind la pêrta tra mezanôt e matèina dal teritôri, dōve a s’é catê sègn ed la teramêra e ‘d la centuriasiòun rumâna. === Al peréiod di fèdev === Int al 1602 sté Castèl insèm a la Cōrt l’é stê dê in fèdev a i Sgnōri Wiberti che l’ àn tgnû fîn al 1160. Secònd G.B.Pallaia Sigifredo da [[Locca|Lóca]], patriêrca di [[Canòsa]], vêrs la fîn dal IX sècol l’à cumincê a cumprêr dal tèri int l’arzân, int al mudnèiṣ e dimòndi anch a Castelnōv in dōve l’à tirê só anch un castèl (mó an gh’ é nisûn documèint insém a l’argumèint). A’ s gh’à però nutésia, in un documèint dal 980, ‘d un ''Castrum Novum'', mèinter, in un documèint dal 955, a fugûra sōl S. Savèin tra i bèin canosiân. In tót al manēri Sigifredo l’aré furtifichê ânca Curnèdel, Cugrós e Lèmit. Per quânt riguêrda al teritôri ed Cugrós a’s pōl dîr ch’ l’é stê interesê al’ôvra ed centuriasiòun rumâna dal IV sècol, e ânca a la bunéfica fâta dal cōnsol Marco Emilio Scauro dal 15 p.C. L’à subî al guâst in sègvit a la ruvîna ed Ròma, mó l’é dvintê cèinter abitê bèlo vêrs la fîn ed l’otêv sècol e l’à ‘vû al só deciṣîv ṣviló int al X sècol cun tōr al nòm ed La Véla. Secònd G.B. Pallaia<ref>Al s’gh’arfà Giuseppe Colombi in Cenni storici corografici ed idrografici di Castelnovo di Sotto dell'Emilia, Castelnovo Sotto, 1891</ref>al pusès di da Canòsa insém a Castelnōv ed Sòt al s’é purtê avânti cun Adalberto, Tedaldo, Bonifacio fîn a [[Matélda ed Canòsa|Matilde]]. Mó l’é pió fâcil che fósen ''...alcuni milites dei da Canossa, i cosiddetti figli di Frogerio, consorteria nobiliare che si evolverà poi nella famiglia da Correggio'' a ‘d avèir al cuntròl insém al Castrun Novum fîn a la fîn dal X sècol d’ed sōvra a ch’al j êtri faméj. La Rôca l’é strêda arfâta in muradûra da i Sgnōr da [[Curèz]] ind al tèimp da lōr pusesiòun ed Castelnōv ed Sòt, che s’în preocupê d’ed là de slarghêr i pusedimèint ânch ed dêregh al giósti difèiṣi, àn tirê só ‘n lêrga tòra quadrêda da druvêr cme furtèsa e uservatôri, àn custruî per la popolasiòun ‘na Cêṣa dedichêda a S.Andrèia Apôstol. Soquânt di da Curèz în stê ed cà ind la Rôca ed Castelnōv, cme Gilbêrto al Difensōr (Sgnōr ed ‘na lerga zôna padâna cun cèinter [[Pèrma]] ch’al metîva al sicûr in Castelnōv ôghi vôlta al só vicèndi ed guèro e polétichi andêven vêrs al pêṣ, cme a tôr só nōvi fôrsi per la rivîncita e in dōve l’é môrt int al 1321. Al sôrti de sté famèja în pasêdi int al mân di fōl ed Gilbêrto, in particulêr ‘d Azzo, amîgh dal Petrarca e dal lètri, mó mêno dal j êrmi, un ajót indspensâbil per al cmând in cl’ època lé. Int al 1454 l’é finî al pusès di da Curèz quând, i Sforza, a la fîn ed la guèra ed la sucesiòun pr’ al [[Duchêt ed Milân]] (Pêṣ ed Lodi) a n’în dvintê Sgnōr insèm a teritôri a mateina ed l’[[Èinsa]]. === J Este === Int al 1479 j Estèins, che mirêven a rinfursêr al lōr Stêt fîn a l’ Èinsa, j àn fât un scâmbi cun i Sforza, ch’ al metîva d’acôrdi [[Milàn|Milân]] e [[Frara|Frêra]], purtând Castelnōv e [[Bresèl]] sòta ed lōr in câmbi ed Castelnōv ed Turtòuna. A i da Curèz a sté pûnt an gh’é armêṣ êter che ripieghêr ind la Cuntèia ed Curèz. Mó dôp ed pôche ânch j Estèins àn duvû cêder al pâs al j êrmi: còli dal Stêt ed la Cêṣa, decîṣ d’impònrês in [[Emégglia|Emélia]]. Acsé dal 1512 al 1523 Castelnōv e Bresèl e al frasiòun în stê gvernê per mèz ed Cumisâri dal Vaticân (tra quisché Valerio Pellicani, ch’l’à fundê e fât tirêr só, int al 1519, ind la strêda d’ed Sōver, adèsa via XX ed setèmber, al Cunvèint dal Sōri agostiniâni dal Corpus Domini. Int al setèmber dal 1523 a gh’é stê al ritōren d’ j Este in quânt la sitê ed [[Rèz]], a l’arîv sòta al mûri dal trópi dal dóca Alfonso ch ‘al s’êra aleê cun i Francèiṣ, la gh’à avêrt ed só volontê al pôrt ed la Sitê. In cunseguèinsa Castelnōv insèm a [[Bresèl]], [[Muntèc]] e a i Castê ed la muntâgna în pasê subét a j Estèins. In cól peréiod, ed turmintêdi vicèndi, la Cumpagnía ed la Misericôrdia, socetê ed civîl ed divêrsi râsi socêli, la sintû la necesitê ed fêr ( o turnêr a fêr, secònd la tradisiòun) un ''Hospitale'' per i pôver malê e dedichêregh l’impègn ed caritê di sôsi. I crunésta în mìa d’acôrdi int al giudési só i nōv Gvernânt: delûṣ Gian Battista Pallaia: ''...si disse che avessero cambiato il rame in oro, ma oggi si potrebbe dire l'oro in rame''. Sudisfât Giuseppe Colombi: ''...governo fecondo di benessere e miglioramenti tanto morali che materiali''. Fôrsi, cme sèimper, la veritê la stà int al mèz. Int al peréiod dal gvêren d’Ercole I° d’Este în stê més a pôst i pûnt alvadōr dal dō pôrti dal Paèiṣ: Sant’Andrèia e Sant’Agustèin. A’s tratêva sicuramèint ed necesâri amṣûri ed difèiṣa, acsé cme în stêdi rinfursêdi dal j êtri prutesiòun. L’é stêda tirêda só la Cêṣâ ed Sânt’Agustèin atâch al simitèri dal dé d’incô: ''per comodo dei castelnovesi di fuori'', int al 1489 a gh’é stê zuntê un cunvpint céch ed frê Agostiniân armês in funsiòun fîn al 1666. Int al 1559 é finî la lònga guèra tra Frância e Spâgna, che cun la pêṣ ed Catéau-Cambresis l’à avêrt un relatîv perèiod de stabilitê, ind al ‘stès tèimp al nōv Dóca Alfonso II° d’Este l’à més mân a l’ arnuvamèint aministratîv di só pusès cun al rifurmêr j Antîgh Statût ed la Cumunitê per fêri dvintêr pió adât ai nōv tèimp. Dôp la rifōrma di Statût al Cunséli di Sêv ed Castelnōv, fât da 18 câp ed faméja tirê só a sôrt ân per ân in rapreṣentânsa dal Castèl e dal frasiòun (cumprèiṣ [[Campéṣen]]), cun al Podestê, numinê dal Dóca, cme presidèint, al curêva al bòun andamèint di bèin póblich, dal cuntròl dal j âchev (bunéfica, daquadûra, mêṣni), a la manutensiòun dal strêdi, al rifurnimèint dal sêl e dal farèini, al funsionamèin di fōren; e ânca la tirêda só anvêla dal Nudêr (segretâri dal Cunséli), dal Dutōr ed cundòta, dal Masêr, dal Piasêr, dal Còunsol, e via acsé. Int al 1581 al Dóca, per favurîr e mèter in règola al ṣvilóp dal Comêrc e dal j ativitê l’à dê a la Comunitê, ind al cunfermêr la tradisiòun, al privilèg ed tgnîr al fêri ed Sant’Agustèin (28 ‘d agòst) e Sant’Antòni (13 ed zógn), in zûnta al marchê dal martedé, ch’a s’în purte avânti fîn al secònd dôp guèra, quând còla di Cavâi e còla dal Sânt Prutetōr Sânt’Andèia a’s fêve bèlo da quêṣi un sècol. Int al 1930 al merchê, ch’al ghîva dèinter ânch al comêrc dal bestiâm, al vîn fât fêr préma per mìa intrametrés cun còl ed [[Rèz]], quând al bestiâm al gnîva sōl tratê a la fêra di Cavâi, cun còst al marchê lochêl e gh’é armêṣ sōl al comêrc dal bèsti da curtîl, d’ed là ed tót chiêter gèner. Ind la secònda metê dal 1500 per cōlpa ed la rivalitê dal proprietê lochêli ch’ a’s dêve dan a vicènda, e a câṣva dal parsiêli bunificasiòun fâti, la situasiòun di canêl dal j âchev ind la bâsa pianûra a dréta dal Po fîn al la [[via Emélia]] l’êra dvinteda crética tânt ch’ an n’êren mìa bòun de smaltîr al j âchev de scôl, né ed tgnîr bôta al divêrsi aluviòun dal Po. Per cavêregh la rêva a sti prublêma in tóta la zôna al Marchèiṣ ed [[Gualtēr]] [[Cornelio Bentivoglio]] l’à pinsê ed fêr ‘n’ôvra grandiōṣa per chi tèimp. St’ôvra, la bunéfica Bentivoglio, l’é stêda fâta dal 1561 al 1589 e per quânt riguêrda Castelnōv é stê fât principalmèint còst: incanalamèint e arznadûra dal [[Cróstel]] fîn al Po (préma al Cróstel pió a matèina in divêrs râm e fusadlèin); fêr andêr int al Cróstel al j âchev d’ed sōver diretamèint o per mèz dal chêv Chêva; inviêda dal j âchev bâsi ind al chêv Fióma, che atravêrs ‘na Grând Bòta adâta ch’ la pâsa sòta al Cróstel al li scârga ind la [[Parmigiana-Moglia]], liberând la lêrga zôna a sîra dal Cróstel ‘stès da l’ impantanamèit. In cól peréiod, fôrsi ed bundânsa duvû a i grând lavōr ed bunéfica, e grâsia ânch a ‘na vantagiōṣa e meritèvola ativitê d’asistèinsa la Cumpagnía ed la Miṣericôrdia l’à prû tirêr só ind j ûltem dêṣ ân dal 1500, insém a un trèin ed só proprietê davanti a la piâsa Grânda dal paèiṣ, la Cêṣa dedichêda a la Beêta Vêrgin. La Cêṣa l’é stêda pó dubêda cun di quêder ed Palma il Giovane, Lionello Spada, Lorenzo Franchi e ‘dêter bòun artésta e dutêda ‘d un ôrghen e côro. La pèsta dal 1630 (còla dal '''Manzoni''' ind i ''Promessi sposi'')ch’ l’à culpî ânca Castelnōv e al só véli l’à fât un móc ed môrt, al tânti fôsi a ‘sîn scavêdi atâch al Pilâster ed Sân Fransèsch. Int al 1635 – 36, ind l’ambiĵnt ed la guèra di trèint’ân, Castelnōv e al só véli a gh’àn avû ‘n’ ocupasiòun militêra piotôst pèiṣa da pêrt dal trópi frânco-piemuntèiṣi che per difènder Pèrma a s’în fermêdi int al paèiṣ, e a s’în més a turmintêr la popolasiòun cun al sequestrêr bèsti, prudòt e scôrti ed magnêr tânt che al Dóca d’ Este al s’é aleê cun i Spagnôl per prèir liberêr al só tèri. === I marchèiş Gherardini === Int al 1652 Francesco I° d’Este la invistî al marchèiş Angelo Gherardini ed Castelnōv e al só véli. La faméja dal Marchèiş l’ēra bèlo dal 1633 fevdatâria ed [[Sân Pôl]], e Scurân a mansèina ed l’ [[Èinsa]], cun ânca Baṣân, Mûnchi, Piâns e Runcàj. I Gherardini cun l’ucaṣiòun în andê a stêr ind la Rôca ed Castelnōv, préma stêven a Veròuna da dó cmandêven i lōr fèdev, dōve àn istituî ânca la figûra dal Gvernadōr diretōr ed l’ativitê ed la Comunitê. La cèca Cōrt, ch’ l’ à purtê lóster al paèiṣ, l’à mantgnû al pôst dal Marcheṣêt ind la Rôca fîn al 1796, mēno un intervâl tr’al 1707 e al 1708 quând al marchèiṣ Francesco per prutēṣer la faméja dal vicèndi ed guèra ind la sucesiòun spagnôla ch’l’à tirê dèinter ânca Castelnōv, al s’é spustê int al castèl ed Sân Pôl. Al marchèiṣ Gian Carlo ch’ l’à gvernê tr’al 1750 e al 1755 l’à ristruturê l’uspdêl che per divêrsi vicèndi tra còli la guèra, al zêl al cultûri, i mulèin fêrom, carestéia, âfta l’êra mêl ridòt. Còl ch’ l’ é gnû dôp Antonio ch’l’à gvernê dal 1755 al 1773 dôp dêṣ ân ed tranquilitê al s’é catê ed fêr frûnt a òna dal pió diṣastrōṣi aluviòun dal Po che a chi tèimp a s’arcurdés. L 11 nuvèmber 1765 l’âcva l’a ròt j êrṣen a [[Gualtēr]] l’à quacê in pió ed Gualtēr ânca dimòndi pêrta dal teritôri ed Castelnōv, [[Puvî]], [[Burèt]], e [[Bresèl]].<ref> Testimuniânsa ed don Giuseppe Diemmi, Retōr ed Fôdich, in G. Colombi, op. cit., pagg. 83-89</ref> L’ûltem marchèiṣ Maurizio II° (môrt a [[Turén|Turèin]] int al 1798) diplomâtic imbasadôr d’Austria in dal Règn Sabaudo, amânt dal lètri, amîgh ed leterê e artésta l’à restarvê i castê di sō fèdev e l’à cumincê a ’d arfêr ânch l’êla a sîra ed la Rôca ed Castelnōv mó la môrt la gh’à impidî ed cuntinvêr al restavêr. L’êla a matèina dôp l’é stêda tirêda zò per vcêra e la facêda a mezdé l’é armêṣa cun i bûṣ che a srén servî per sustgnîr al j impalcadûri per fêr la stablidûra. === Al Risorgimèint === Al 1796 l’à sgnê l’ arîv dal trópi napoleònichi cun la scanṣladûra di fèdev e l’inési dal Risorgimèint. Dimòndi castelnovèiṣ àn tôt pêrta al rivulusiòun dal 1824, 1831 e 1848 e tânt a la guèra d’indipendèinsa. ‘Na figûra impurtânta de sté peréiod l’é stê '''Luigi Amedeo Melegari''' ed Melètol, fundadōr cun '''Giuseppe Mazzini''' ed la ''Giovine Italia'' e ‘d la ''Giovine Europa'', Minéster d’ j Estér dal prém Gvêren '''Depetris''' (1867-77). Finî al peréiod napoleònich al paèiṣ l’é turnê sòta a j Estein fîn al 1859. L’é dvintê cmûn cun l’Unitê d’Itâlia. == Cultûra == Al [http://www.alcastlein.it/ Caranvêl ed Castelnōv ed Sòt] l’é ûn di Caranvêl pió antîgh d’Itâlia cun urègin che s’ arfân al XVI sècol == Materiêl pr'andêregh in fònda == {{BIBLIOGRAFIA|NOTE=2|RIFERIMENTI= # G. Chierici - Le antichità preromane nella provincia di Reggio Emilia, Reggio E., 1871 # O. Siliprandi - Segni della centuriazione romana del territorio reggiano, Modena, 1941 # Giuseppe Colombi - Cenni storici corografici ed idrografici di Castelnovo di Sotto dell'Emilia, Castelnovo Sotto, 1891 # Flaminio Longagnani - Meletole dalle origini al 1479, Castelnovo di Sotto, 1982, edizione dattiloscritta # Gian Battista Pallaia di Sant'Agata - Breve racconto istorico della vera fondazione di Castelnovo di Sotto a cura di Ivan Chiesi, Castelnovo di Sotto, 1995, in editing. # Lino Chiesi - Meletole feudo dei Wiberti e comune rurale del Medioevo, Reggio Emilia, 1915 # P. Torelli - Le carte degli archivi reggiani, Reggio Emilia, 1921 # Aldo Zagni - Cogruzzo, Reggiolo, 1984 # Fernando Manzotti - Giberto da Correggio e la mancata Signoria sul medio corso del Po in Atti e Memorie, Deputazione Storia Patria Province Modenesi, Modena, 1955 # Odoardo Rombaldi - Correggio Città e Principato, Modena, 1979 # I. Chiesi - A. Bertolotti - Assistenza e carità a Castelnovo Sotto - Dall'antico Hospitale degli infermi alla moderna Casa Protetta, Brescello, 1993 # Mario Iotti - S. Polo d' Enza, Feudatari e Comunità, S. Polo, 1988 # Odoardo Rombaldi - Luigi Amedeo Melegari (1805-1881), Reggio E. 1981. }} |sel=1 }} {{ProvREGGIO}} re5qqcody8tl0t4omnf0ic8ey58o70o 0 3426 168799 132329 2026-05-28T19:33:18Z Mirandolese 1879 168799 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Arzân |bticona1=[[File:Bandiera_di_Reggio_Emilia.PNG|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Arzân}} {{SCHEDA COMUNE |COMUNE={{MSG|Collagna|ARZ=Culâgna}} |IMMAGINE=Colagna2_035.jpg |DIDASCALIA=Vidûda 'd Culâgna |PROVINCIA={{MSG|di Reggio nell'Emilia|ARZ=[[pruvîncia ed Rèz|ed Rèz]]}} |CARTINA=REGGIO |STEMMA=Collagna-Stemma.png |NUMABITANTI=991|NUMQUANDO={{MSG|febbraio 2007|ARZ=fervêr dal 2007}} |SUPERFICIE=66.88|ALTITUDINE=830|PREF=0522|CAP=42037|ISTAT=035019|CATASTO=C840 |LAT=44.3468|LONG=10.2730|NOMEGOOGLE=Culâgna, piâsa N. Caroli 6 |ABITANTI={{MSG|Collagnesi|ARZ=quî ed Culâgna}} |PATRONO={{MSG|San Bartolomeo apostolo|ARZ=Sân Bertlamè}}|FESTAPATRONO={{MSG|24 agosto|ARZ=24 d'agòst}} |FRAZIONI={{MSG|Acquabona, Cerreto Alpi, Cerreto Laghi, Valbona, Vallisnera|ARZ=Acvabòuna, Cerēto Èlpi, Cerēto Lêgh , Valbòuna, Valiṣnêra}} |CONFINA={{MSG|(nord) Ramiseto, Busana, (est) Ligonchio, (sud) Sillano (LU), Fivizzano (MS) e (ovest) Comano (MS)|ARZ=(mezanôt) [[Ramṣèit]], [[Buṣâna]], (matèina) [[Ligûnchi]], (mezdé) [[Silân]] (LU), [[Fivizân]] (MS) e (sira) [[Comân]](MS)}} |SITO=www.unionecomuni.re.it |SINDACO=Paolo Bargiacchi|SINQUANDO=16/05/2011 |TELCOM=897120|EMAILCOM=collagna@comune.collagna.re.it |DEMOGRAFIA={{DEMOGRAFIA|1861|1500|1871|1786|1881|1826|1901|2285|1911|2511|1921|2585 |1931|2579|1936|2688|1951|2494|1961|2019|1971|1379|1981|1242|1991|1112|2001|1005|2007|991}} }} '''Culâgna''' (''Collagna'' in [[italiân]]) l'é un cmûn ed 991 abitânt ed la [[pruvîncia ed Rèz]] pôst a 62 chilômeter dal cènter ed [[Rèz]] insém a la [[Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerēto]]. ==Al teritôri e l'ambiĵnt== L'é al cmûn pió céch, cme nòmer 'd abitânt ma mìa cme larghèsa dal teritôri, ed la pruvîncia ed Rèz; a's cata mèza via tra Rèz e [[La Spèsia]], al teritôri l'é tót traversê da la Statêla 63 che, dôp èser andêda a drē al fióm [[Sècia]], la và só da la Gablèina al Pâs dal Cerēto per pó andêr zò vêrs la Lunigiâna. Al teritôri dal cmûn ed Culâgna l'é més in 'na lêrgha e stupènda vâl ch' la cumbîna cun l'êlt bacîn dal Sècia e l'é prutèt da un sistēma ed muntâgni in grôsa pêrta quacê da un fisóm d'êlber. A i pē dal Caṣarōla, e al cèinter ed la vâl, a nâs al fióm Sècia, al só âchev, cun la zûnta dal jâchev ed dimòndi turèint, àn scavê ind i sècol la bèla vésta di ''Schiôch'' Al teritôri ed Culâgna l'è dimòndio despêra e turmintê, la só altèsa la và da i 750 mêter 'd Acvabòuna a i quêşi 2.000 mēter dal Caṣarōla e 'd la Nûda. Al j abundânti anvêdi ed l'invêren, che in soquânt fiânch dimòndi in êlt, la nèiva la gh'armâgn fîn a la têrda premavèira, a fân 'na sôrta ed céch giasêr alpèin, sté anvêdi a fân la só pêrta ind l'alvêr al livèl dal fêldi dal teritôri dóve a gh'é dimòndi surzèi d'âchev frèschi. Al teritôri al gh'à di aspèt divêrs: dimòndi zôni pió pêra, dóve incòra incō a vîn lavurê la tèra, a fêrmen al calêdi vêrs al fióm Sècia. La modêrna stasiòun de spòrt invernêl ed Cerēto Lêgh l'é a i pē ed La Nûda cun soquânt laghèt ed qualitê alpèini: tra quisché d' arcurdêr al Lêgh da Cerēto e al Lêgh Prânda, circundê da un sfònd d'êter tèimp. J êlber e al piânti în ed qualitê divêrsi a secònd in dóve in mési e a che altèsa. A's gh'à 'na fâsa tra i 650-850 mēter ch'l' é pusès dal castâgn che ind i tèimp indrē l'é stê impurtânt per la cunuméia ed la gînta dal pôst. 'Na fâsa ed mèza altèsa fra j 800 e i 1.700 mēter a gh'é la fâza da taj ch' la fà un straordinâri mantèl fés ch' an s'égh pōl mìa andêr dèinter. Sta zôna l'é da sèimper al règn naturêl ed la fâza, pôchi vôlti insèm a dal j êtri piânti. I pîn preṣèint în al rişultê dal piantagiòun fâti da l' òm in èpochi divêrsi. In mèza a la fésa fâza a l'altèsa ed 1.000 mēter a gh'é di prê naturêl ch' a se ṣlêrghen insém a ògni fiânch da i 1.700 a i 2.000 mēter dal sèmi pió êlti. La fésa e diferèinta êrba la dà urègin a pastûri dimòndi serchêdi e quistiunêdi ind i tèimp indrē. Al sòt bôsch ed Culâgna l'é dimòndi réch ed prudòt cun la bundânsa ed fónz 'd ògni gèner, frâvli, môri, lampòun, e ind al zôni pió êlti destèiṣi ed mertél. ==Stòria== An sà mìa ed precîṣ l'època dóve la préma gînta la s'é fermêda ind la vâl dal Sècia. L' èsregh dal strêdi salghêdi dirèti in [[Tuscâna]], di rèst ed brónz e soquânti munèidi rumâni e di rèst catê al Pâs ed l'Uspedlâs, a fân pinsêr a la preṣèinsa ed l'òm in cól peréiod, mó ed sicûr la zôna la cumincê a impîres ind l'Êlt Medioēv. Soquânti ruvîni a gh'în incòra al Pâs dal Sèint Crôṣ e a l'Uspedlâs che per sècol l'é stê druvê da i pelegrèin a pē o a cavâl. Al pâs l'é numinê int al diplôma ed [[Carlo Magno]] dal 781 ch'al sgnêva i cunfîn ed la diôceṣa arzâna. In sègvit aṣvèin al pâs l'é stê tirê só un uspdêl per pelgrèin, incō in ruvîna. D' j êtri rèst a's câten ind la pêrt tra mezanôt e sîra dal cmûn, inséma la spònda dréta dal Sècia a Nasseta, un antîgh [[bōregh]] cun un cunvèint dedichê a S. Maria, ch' l' é stê ed môda per dimòndi a l'inési dal II milèni e ch'lé stê butê zò atâch al 1500 da i Dalli, cûnt ed [[Buṣâna]], per un matrimòni andê a mêl. Per dimòndi sècol Culâgna l'é stêda sòta a i Vallisneri che a gh' l' àn cavêda a mantgnîr al lōr pusès dal XI sècol al XVIII sècol quând în stê mandê via dal trópi ed Napoleòun, sibèin la cunténva vicènda tra i cmûn ed [[Pèrma]] e [[Rèz]] ch' a 's quistiunêven al teritôri. J Estèins ed [[Mòdna]] àn dê l'invistidûra ânch a dal j êtri faméj fra còsti a's ricôrden i Brusantini cun Paolo pêder e al fiōl Alessandro, a 's trâta ed ch' l' Alessandro Brusantini spacòun che al [[Alessandro Tassoni|Tassoni]] al prîva mìa vèder e dòunca més in redécol ind al só românṣ “[[La Secchia rapita|La secchia rapita]]” ind i pâgn ed l'imbalsê dal ''conte di Culagna''. Dôp la dichiarasiòun dal Règn d'Itâlia, int al 1860, al teritôri ed Culâgna l'é purtê a la grandèsa dal dé d'incō e prém séndech l'é stê numinê Clemente Pensieri. Lòng a la Statela a gh'în i pilastrèin ed mêlmer tirê só a memôria di [[Partigiân]] môrt al tèimp ed la [[Guèra ed Liberasiòun]] ind i tânt scûnter cun al trópi tedèschi e fasésti che cunsidrêven cla strêda 'n' impurtânta via ed colegamèint. ==I cèinter abitê== ===Culâgna=== Al cèinter pió impurtânt l'é mucê insém a un muntarôt rotònd, cun la séma dal Vintâs ch' la ghe stà d'ed sōvra, mèinter a i só pē a pâsa al [[Sècia]]. Al gh'à urègin antîghi, al vîn numinê per la préma vôlta int al 1153, l'é stê fèdev di Vallisnêri e pó di Vigarani-Toschi. L'abitê l'è traversê da la [[Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerēto]] ch' l' al divéd in dō pêrti a 'd altèsi divêrsi, la pêrta pió nōva l'é a mûnt ed la strêda. La vècia strêda, ciameda “via della Fonte”, la và ed fiânch ed vèc fabrichêt, in pêrta arnuvê, dóve insém al facêdi a 's pōlen vèder, a pcòun, scultûri cun dal dâti dal sincsèint, stèmi in sâs ed côch, purtêl e fnèstri sculpîdi ed fîn. Int al cèinter dal paèiṣ a gh'é un gróp ed cà ciamê ''Corte Pallai'', tire só int al 1500 da i Caneri scapê da la [[Tuscâna]] dôp che l'atentê a [[Lorenzo de Medici]] l'é andê bûgh, a se gh'endêva dèinter da quâter purtòun grôs. Ind j ûltem ân a 'sè pruvidû al recóper ed quâṣi tót i fabrichêt. La cēṣa parochiêla in manēra neo-medievêl, tirêda só in pôst ed còla antîga l'é numinêda in dimòndi documèint stôrich l'é l'elemèint ch' al spéca int al paeṣâg architetônich ed Culâgna. Insém a la [SS63|Statêla 63]] préma dal paèiṣ a 's pōlen vèder dû mulèin a divêrsi altèsi, al munlèin més pió in êlta l'é stê tirê só int al 1923 l'é a piânta fâta a retângol insém a dû piân al gh'à incòra la rōda in pē. Còl pió a bâs l'é a dō rōdi spiâni tirê só int al XVII sècol l'à patî pôch restâver int i sècol. La pôrta d' ingrès la gh'à insém a l'architrêv la dâta dal 1634. A 's vèden incòra al dō rōdi spiâni e la vâsca dal j âchev. ===Acvabòuna=== La ciâpa la pêrt pió bâsa dal cmûn e l'é mésa a mezanôt dal cèinter ed Culâgna. La cēṣa dal bôregh l'é dedichêda a Sân Rôch. Int al dedrē ed 'na cà a gh'é incastlêda 'na bòuna figûra sâcra ed mêlmer, probabilmèint ed la secònda metê dal XIX sècol, arviṣânt a Sân Biêṣ. ===Valiṣnēra=== Valiṣnēra l'é stêda 'na localitê ereditêda da la nôbila faméja di ''Da Vallisnera'' dóve la gh' îva 'na rôca, sta faméja la gh'à 'vû un pôst impurtânt int al vicèndi ed la muntâgna arzâna. La Rôca l'é stêda butêda zò ind al tèimp ed 'n asêlt cun môrt e frî sucès int al dal medioēv; armâgnen sōl i rèst de sté furtèsa, mésa int la séma 'd un sasòun a strapiòmb insém a Ré Vallisnēra ed frûnt a l'abitê dal dé d'incō, ch' lé divîṣ in dō frasiòun: ed Sōvra e ed Sòt, a's vèden incòra incō testimuniânsi 'd un dignitōṣ pasê edilési. La cēṣa dal dé d'incō, dedichêda a Sân Pêder, bèle dipendèinta int al 1146 ed la Pēv ed Campiliōla l'é mésa tr'al dō frasiòun. ===Valbòuna=== Al bōregh ed Valbòuna l'é ind la pêrta pió êlta dal cmûn e tra i bōregh pió in êlt ed l'[[Apenèin arzân]], pôst ed frûnt al mûnt Caşarōla e al cèinter e 'd 'na còunca a prê cun 'na bèla vésta. Atâch a l'antîgh cunfîn cun i stêt pramṣân, l'é stê, per sècol, pôst ed 'na cumunitê dedichêda maṣmamèint a la pastorésia. Al stîl dal cà dal bōregh l'ēra còla carateréstica ed l'êlt apenèin cun al tèg in lâstri ed sâs ed côch. Incō, a câsva dal trèin mìa fèirom e dal cundisiòun cunômichi cambiêdi, al stîl dal cà l'é mudê in modêren. Int al bōregh in pió 'as pōl vèder dal bòuni figûri ed divusiòun in mêlmer, pilâster vutîv e 'na róstica cêva ed vôlta dal setsèint cun la figûra 'd un leòun ch'al râmpa. ===Cerēto Êlpi=== A's câta d'ed là di ''Schiôch'', ind la spònda dréta dal Sècia e l'é al bōregh pió vèc dal cmûn. Int al 835 la regîna Cunegonda l 'al dòuna al Cunvèint ed S. Alessandro ed [[Pèrma]] e int al XI sècol al dvèinta ed proprietê di Vallisneri, dôp 'na lònga quistiòun cun i Da Dallo l'é pasê in fîn a j Estèins int al XV sècol, l'é armêṣ sòta ed lōr fîn a l' Unitê d' Itâlia. La cēṣa parochiêla, ch' l' é dedichêda a Sân Zvân la gh'à incòra al purtêl dal 1724 e l'é d'ed sōver al cà dal bōregh. Int al vèc mulèin ed Cerēto, ch' al s' arfà a i prém dal XIX sècol, e ch' a gh'é stê fat da pôch un bòun intervèint ed recóper, a gh'é al cèinter ed vîṣita dal Pêrch dal Gigânt. A l'intêren dal lêregh castagnēt d'ed sōver al bōregh ed Cerēto Êlpi, a's vèden soquânt impurtânt mtêt <ref>Al mtêt l'é na caslèina a dû piân, tireda só atâch a un castagnēt, fâta per schêr al castâgni che, mucêdi insém a di gradés al piân d'ed sōver, égh vîn dê dal calōr e dal fóm dal piân d'ed sòta</ref>Pôch luntân un pilâster vutîv fōrsi dal XIX sècol, dedichê a la Beêta Vèrgin. ===La Gablèina=== Andêr insém a la Statêla 63, in diresiòun mezdé, a 's câta, pôch luntân ed Cerēto Êlpi, al Pûnt dal Baròun e la Gablèina, pôchi cà al spâli dal Sècia. La Gablèina l'é storicamèint famōṣa perché, int al peréiod 1830 – 1844, ché a's paghêva la dugâna pr'al pasâg dal duchêt d' j Estèins a la Lunigiâna. A la Gablèina al pêder ed [[Cesare Zavattini]] al mandêva avânti un albêregh dimòndi cgnusûd al l'inési dal sècol pasê, incō sarê. ===[[Cerēto Lêgh]]=== == Materiêl pr'andêregh in fònda == {{BIBLIOGRAFIA |RIFERIMENTI= #Collagna: guida turistica. - Collagna : Amministrazione Comunale, 1994 #Collagna: Vicariato e Comune. - Castelnovo Monti : Tip. Casoli, 1965. #Vincenzo Ferrari - Alla scoperta d'un paese montano (Collagna) - Reggio Emilia : Stab. Cromo-Tipografico O. Bertani-Bocedi, 1913 #Benito Gambarelli - Collagna : volti, fatti, personaggi - Parma : Tipolitografia benedettina, 1978. |NOTE=2 <!--|COLLEGATE=...><!-- |TRADUZIONE=...-->}} |sel=1 }} {{ProvREGGIO}} kj4gfe1b71hfy0wnywlneoybj730hhu 0 4152 168807 153261 2026-05-28T20:28:02Z Mirandolese 1879 Mirandolese ha spostato la pagina [[San Felìz]] a [[San Fliś]] 153261 wikitext text/x-wiki {{Variant|MUD}}[[File:San Felice SP La Rocca Estense.JPG|thumb|220px|]] '''San Felìz''' (''San Felice sul Panaro'' in [[italiàn]]) l'è un cumùn ed 10.800 cristiàn dla [[pruvèinsa ed Mòdna]]. Al s ciama acsé parché ché a gh'era al [[Panèr]]. {{ProvMODENA}} [[Categoria:Cumùn dla pruvèinsa ed Mòdna]] d61yfbpvjiofmfm7m42cb6hgbs4mehu 0 6140 168805 83564 2026-05-28T20:12:21Z Mirandolese 1879 168805 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Piasintëin |bticona1=[[File:Provincia di Piacenza-Stemma.png|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Piasintëin}} [[File:Kone med stor struma.jpg|right|thumb|180px|Una cuntadëina cul magòtt.]] '''Magòtt''' a l’é un suarnum tradisiunäl ca i [[Pruvincia d' Piaṡëinsa|piaṡintëin]] i g' dan a ché lur ch' i stan apena a nord dal [[Po]] e pö ad tüt ai ludṡan dal ''Basso Lodigiano''. Ad solit a s' crëda ca cun cul num ché a s' ia tudìva in gìr parchè, par via d'la puërtä, i mangiävan admè la pulëinta, ca la g' fäva vegn al gòṡ in sal còl (al magòtt), una malatia c' la vegna par mancansa ad iodio in d' l'alimentasion. A dì la vritä, l'alimentasion di ludṡan a l'era mia bota diversa da cula di piaṡintëin, e al suarnum al vegna da "magunëin", l'organ ca gh'é dëintar la gula dil galëini (e di uṡéi in generäl). A völ dì ca i ludṡan i en gint c' la väl gnint, tant cmé s' i fisan i scärt ad la [[galëina]]. Par rispondag, i ludṡan i g'han sëimpar dit ''pesgat da l'ostrega'' ai piaṡintëin, par dì ca i en d' la gintäia e di delinquëint. == Ligàmm ad föra == *[https://www.treccani.it/enciclopedia/struma_res-f4a6ff54-eddb-11df-9962-d5ce3506d72e/ Al magòtt su la ''Treccani''] |sel=1 }} [[Categoria:Folklore|Magòtt]] 4e9p17h8qn82v9ggl5knz989bujda6z 0 10458 168811 55060 2026-05-28T20:55:37Z Mirandolese 1879 168811 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Rumagnòl |bticona1=[[File:Bandiera_della_Romagna.PNG|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Rumagnòl}} E Verucchio Calcio a l'e una squedra sportiva ad calc^ tla pruvenza ad Remni. Milita in Ecelenza. |sel=1 }} [[Categoria:SPORT]] [[Categoria:CALCIO]] qidjvp2zkia92bqk96fl3kv7l49fm4g 168812 168811 2026-05-28T21:00:43Z Mirandolese 1879 168812 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Rumagnòl |bticona1=[[File:Bandiera_della_Romagna.PNG|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Rumagnòl}} {{Abòż}} E Verucchio Calcio a l'e una squedra sportiva ad calc^ tla pruvenza ad Remni. Milita in Ecelenza. |sel=1 }} [[Categoria:SPORT]] [[Categoria:CALCIO]] 1ux0fh0iodkqlwjl130c9ayqxo2e496 0 16444 168810 163368 2026-05-28T20:41:27Z EmelianRumagnol 31160 168810 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Arzân |bt2=Bulgnaiṡ |bt3=Koiné Emijana |bticona1=[[File:Bandiera_di_Reggio_Emilia.PNG|16px]] |bticona2=[[File:Bandiera_di_Bologna.PNG|16px]] |bticona3=[[File:Flag of Emilia.svg|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Arzân}} [[File:Emiliân.jpg|thumb|upright=1.25| La spartisiòun ed l' emiliân]] La '''léngua emiliâna (léngua emeliâna)''' o l''''emiliân (emeliân)''' (''lingua emiliana'' o l' ''emiliano'' in [[Italiân]]) l'é un gróp ed 'na varietê ed léngui lochêli ciamêdi ânch, a la bòuna, [[:it:Dialetto|Dialèt]], parlêdi int l' [[:it:Italia Settentrionale|Êlta Itâlia]]. St'al léngui în parlêdi préma 'd tót in [[Emélia]], mó l'ûş al se şlêrga ânch in teritôri lé atâch [[Lumbardéia]], [[Piemûnt]], [[Tuscâna]], e [[Vènet]] <ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/dialetti-emiliano-romagnoli_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ Enciclopedéia Treccani - Dialetti emiliano romagnoli] Avtōr: Fabio Foresti - Vèst l'ûltma vôlta al 20 [[utòber]] 2013</ref>. Insèm al [[Rumagnôl]], l'emiliân l'é óna dal léngui dal dō varietê ed la [[léngua emiliâna-rumagnōla]], ch'la fà pêrt dal gróp gâl-itâlich dal [[:it: Lingue romanze occidentali| lèngui rumânşi ocidentêli]]. Perquéndi, cme 'l [[francés|francèiş]], l' [[Ucitàn|ucitân]] e al [[Catalàn|catalân]] al gh'à di fenômen 'd sòun e la costrusiòun dal frêş ch' la fân divêrsa da l'[[italiân]] ch'al fà pêrt invēci dal [[:it:Lingue romanze orientali|gróp orientêl]] dal léngui rumânşi. Un mudèl ed léngua emiliâna l' an gh'é mìa <ref>A. A. Sobrero, A. Miglietta, Introduzione alla linguistica italiana, Editori Laterza, Roma-Bari, 2006</ref>, però di stódi nōv e mirê àn catê soquânt mudē işolê 'd léngua emiliâna lochêla intōren a sitê o zôni céchi <ref>Fabio Foresti, Aree linguistiche. Emilia e Romagna in Holtus, Metzeltin e Schmitt, 1998, pag 569-93</ref>. ==Larghèsa ed la zôna== I cunfîn tra i dialèt emiliân e ch' j êter gâl-itâlich in asê sutîl per còl che riguêrda j insèm di sòun a l'insèm dal parôli. Per eşèimpi, soquânt studiōş di dialèt cunsîdren al [[Dialèt pavèiṡ-vugarèiṡ|pavèiş]] o [[Dialèt pavèiṡ-vugarèiṡ|pavèiş-vogherèiş]] cme 'na varietê ed pasâg tra l'emiliân e al [[Lunbèrd|lumbêrd]], mèinter ed j êter (a partîr dal Bernadino Biondelli int al só "''Saggio sui dialetti gallo-italici''" dal [[1853]]) a pèinsen ch' al fâga pêrt ed l'emiliân a pîn dirét. L'istès [[Dialët piasintëin|piaşintèin]] in dó gh' în preşèint carateréstichi emiliâni, al preşèinta grôsi e cêri cumeniòun ed vochêli e insèm ed parôli cun al [[:it:Dialetto lombardo occidentale|lumbêrd ocidentêl]] e in cól chêş ché, cme 'l quêşi cumpâgn pavèiş, al p'r ânca ló èser quêşi 'na fōrna 'd pasâg tr'al lumbêrd e l'emiliân. Al varietê di dialèt dal gróp emiliân în parlêdi int la regiòun stôrica ed l' [[Emélia]] ch' la cumbîna presapôch cun al pruvînci 'd [[Pruvincia d' Piasëinsa |Piaşèina]], [[Pèrma]], [[Pruvîncia ed Rèz|Rèz]], [[Pruvèinsa ed Mòdna|Mòdna]], [[Frêra]] e pêrta 'd la [[Pruvénzia ed Bulåggna|pruvîncia 'd Bològna]] (fîn al fióm Sèlar) dal d'ed là cumîncia la [[Rumâgna]]. L'emiliân al vîn parlê ânch int la zôna ed la [[:it:Provincia di Rovigo|pruvîncia 'd Ruvîgh]] ciamêda int i tèimp indrē ''Traspadana Ferrarese'', teritôri che 'l fêva pêrt ed l'[[Emélia]] fîn al cungrès ed Vièna. A fân pêrt al gróp emiliân ânch al [[Cararais|Cararèiş]], parlê int l'êlta [[Tuschèna|Tuscâna]], al dialèt ed l'Oltrepó Pavèiş, al tortonèiş, al [[Dialet mantuan|mantvân]], al [[:it: Dialetto casalasco-viadanese|calâsch-viadanèiş]] parlê parlê int al zôni ed Caşalmagiōr e Viadâna a i cunfîn tr' al pruvînci ed [[Mântva]] e [[Cremùna|Cremòuna]]. ==Èter progêt== {{interprogetto|wikt=en:Category:Emilian language}} ==Nôti== <references/> * '''Nôta''': cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da '''[[:it:Lingua emiliana|Lingua emiliana]]''' trâta da '''[[:it:|it.wikipedia.org]]'''. Guêrda la '''[http://it.wikipedia.org{{localurl:Lingua_emiliana|action=history}} stôria ed la pâgina uriginêla]''' per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. |ps2= {{Variant|BLG}} {{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}} [[File:Cartéṅna_däl_dialétt_emigliàn-rumagnû.png|thumb|upright=1.25|La spartiziån dl emigliàn]] La '''längua emiglièna''' o l '''emigliàn''' (''Lingua Emiliana'' o l' ''Emiliano'' in [[Itagliàn]]) l é un grópp ed 'na varietè ed länguv luchèli ciamè anc, in môd impròpi, [[:it:Dialetto|dialétt]], bacajè int l'[[:it:Italia Settentrionale|Èlta Itâglia]]. Stäl länguv i én bacajè prémma d tótt in [[Emégglia]], mo l'ûṡ al s dṡlèrga anc int i teritòri ataiṡ dla [[Lunbardî]], [[Piemånnt]], [[Tuschèna]], e [[Vênet]] <ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/dialetti-emiliano-romagnoli_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ Enziclupedî Treccani - Dialetti emiliano romagnoli] Autåur: Fabio Foresti - Vésst l'ûltma vôlta al 20 [[utåbber]] 2013</ref>. Insàmm al [[Rumagnôl]], l emigliàn l é óṅna däl dåu varietè dla [[längua emiglièna-rumagnôla]], ch'la fa pèrt dal grópp gâl-itâlic däl [[:it: Lingue romanze occidentali| länguv rumânz ed sîra]]. Dånca, cum al [[francés|franzaiṡ]], al [[Ucitàn|uzitàn]] e al [[Catalàn|catalàn]] al à di fenômen ed sòn e dla costruziån dla frèṡ ch'la fàn divêrsa da'l [[itagliàn]] ch'al fa pèrt invêzi dal [[:it:Lingue romanze orientali|grópp ed matéṅna]] däl länguv rumânz. Ón mudèl ed längua emiglièna al n i é brîṡa <ref>A. A. Sobrero, A. Miglietta, Introduzione alla linguistica italiana, Editori Laterza, Roma-Bari, 2006</ref>, però di stóddi nûv e mirè i àn catè dimóṅndi ''koiné'' d längua emiglièna luchèla atåuren a zitè o żôn môrti <ref>Fabio Foresti, Aree linguistiche. Emilia e Romagna in Holtus, Metzeltin e Schmitt, 1998, pag 569-93</ref>. ==Largazza dla żôna== I cunfén stra i dialét emigliàn e i èter gâl-itâlic i én acsé sutîl par cal ch'arguèrda i insémm ed sòn a 'l insàmm däl parôl. Pr eṡänpi, dimónndi studiûṡ di dialétt cunséddren al [[:it:Dialetto pavese|pavaiṡ]] o pavaiṡ-vugheraiṡ cum na varietè ed pasâg' stra 'l emigliàn e al [[:it:Lingua Lombarda|lunbèrd]], méntar di èter (a partîr dal Bernadino Biondelli int al só "''Saggio sui dialetti gallo-italici''" dal [[1853]]) a pänsen ch'al fâga pèrt dl emigliàn a pîn dirétt. Al istàss [[Dialët piasintëin|piazintén]] indóvv i én preṡént caraterésstic emigliàn, al preṡännta grûs e cèr trât ed vuchèli e insémm ed parôl cun al [[:it:Dialetto lombardo occidentale|lunbèrd ed sîra]] e in cal chèṡ lé, cum al asquèṡ cumpâgn pavaiṡ, al pr anc ló èser asquèṡ 'na fåurma 'd pasâg' str'al lunbèrd e 'l emigliàn. Äl varietè di dialét dal grópp emigliàn én bacajè int la regiån stòrica dl [[Emégglia]] c la cumbéṅna presapôc con äl pruvénzi ed [[Pruvincia d' Piasëinsa |Pieṡänza]], [[Pèrma]], [[Pruvîncia ed Rèz|Rażż]], [[Pruvèinsa ed Mòdna|Môdna]], [[Frèra]] e pèrt dla [[Pruvénzia ed Bulåggna|pruvénzia ed Bulåggna]] (fén al fiómm Sàrrel) dal quèl la cumänza la [[Rumâgna]]. Al emigliàn al végn bacajè anc int la żôna dla [[:it:Provincia di Rovigo|pruvénzia ed Ruvîg]] ciamèda int i ténp indrî ''Traspadèna Fraraiṡa'', teritòri ch'al fêva pèrt dl'[[Emégglia]] fén al cungrès ed Viäṅna. A fan pèrt dal grópp emigliàn anc al [[Cararais|Cararén]], bacajè int l'èlta [[Tuschèna|Tuschèna]], al dialàtt dl Ultrapô Pavaiṡ, al turtunaiṡ, al [[Dialet mantuan|mantvàn]], al [[:it: Dialetto casalasco-viadanese|cheṡlàssc-viadanaiṡ]] parlè int äl żôn ed Caṡèlmażåur e Vidèna a i cunfén str'äl pruvénzi ed [[Màntva]] e [[Cremùna|Cremåṅna]]. ==Èter prugèt== {{interprogetto|wikt=en:Category:Emilian language}} ==Nôt== <references/> {{Längua |NOMM=Emigliàn |CARTINA=Dialet_dla_laingua_Emijana.png |NOMMLUCHEL=emigliàn, emiliân |QUAND=2006|QUANT=~1 300 000 |FAMAJJA=[[Languv latén|rumànż]] |INSAGGNAREGIOUN=Flag of Emilia-Romagna.svg|REGIOUN=[[Emégglia]] |ESANPI=Tótt i èser umàn i nâsen lébber e prezîṡ in dgnitè e dirétt. I an la raṡån e la cusiänza e i s an da cunpurtèr ón con cl èter cunpâgna di bón fradî. }} |ps3= {{dialortEgl | dial = Emijan }} [[File:Dialet_dla_laingua_Emijana.png|upright=2|thumb|La spartisioun dal emijan]] La '''laingua emijana''' o al '''emijan''' (''lengua emiliana'' in [[Lunbèrd|lunbêrd]], ''lingua emiliana'' in [[Itagliàn|itajan]]) l’é un grop ed na varietê ’d laingv luchêli anch ciamêdi, in maud inprôpi, dialet, bacajê int l’[[Êit’Itaja]]. Stel laingv ché ej en parlê prema ’d tot in [[Emégglia|Emeja]], mo al ux sau al s dxlêrga anch int i teritôri taix a li dla [[Lunbardî|Lunbardie]], [[Piemånt|Piemount]], [[Tuschèna|Tuscana]], [[Ligûria|Liguria]] e [[Vènet]]. Dounca, cum al fransaix, al ucitan es al catalan, al à di fenômen ed soun e dla construsioun dla frêx ch’la fan divêrsa de’l itajan, ch’al fa invesi pêrt dal grop ed mateina del laingv rumanz. On mudèl ed laingua emijana ’l à mega existî par ân; di stodi mirê i an catê dimondi koiné emijani luchêli d atouren a sitê o zôn maurti. Stra la fein di ân 2010 e al cminsepi di ân 2020, di linguesta e apasiunê natif in laingua i an tachê a dxvilupêr na koiné Emijana (coala druvê par st’artéchel ché) e na grafie pulimômga. ==Êter pruzèt== {{interprogetto|wikt=en:Category:Emilian language}} ==Nôt== <references/> {{Längua |NOMM=Emijan |CARTINA=Dialet_dla_laingua_Emijana.png |NOMMLUCHEL=emigliàn, emiliân |QUAND=2006|QUANT=~1 300 000 |FAMAJJA=[[Languv latén|laingv rumanz]] |INSAGGNAREGIOUN=Flag of Emilia.svg|REGIOUN=[[Emeja]] |ESANPI=Tot i èsar uman i nâsen lébar e cunpagn in dgnitê e diret. I en dutê ’d raxoun e ’d cusainsa, e i j·an de cunpurtêr·es on cun cl êter cum di bon fradej. }} |sel=1 }} [[Categoria:LINGUISTICA]] [[Categoria:Länguv latéṅni]] fc1gjfmcaakly1j6wiklgrgpdbyvmpr 6 19933 168809 89466 2026-05-28T20:35:02Z Mirandolese 1879 Mirandolese ha caricato una nuova versione di [[File:Spazio 1999 - Gli occhi di Tritone.png]]. 89466 wikitext text/x-wiki == Sûnt == {{Informazioni file |Descrizione = Screenshot del telefìlm ''[[Gli occhi di Tritone]]'' |Fonte = DVD dal telefìlm |Data = |Autore = [[Utente:Mirandolese]] |Licenza = {{Screenshot Copyrighted|Pulp Video|telefìlm}} |Detentore copyright = [[Pulp Video]] |EDP = [[:it:Wikipedia:Copyright immagini#Screenshot protetti da copyright|Screenshot protetti da copyright]] |Altre versioni = }} 29c50ywv9nvzmjjfb8nlcoy9pjm61rw 0 22644 168800 117894 2026-05-28T19:35:32Z Gloria sah 6529 168800 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Mudnés |bticona1=[[File:Bandiera_di_Modena.PNG|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Mudnés}} ''(S 't î drē a serchèr minga 'l '''an 106''', mo invéci 'l '''[[106 (nùmer)|nùmer 106]]''', 't ê d'andèr [[106 (nùmer)|chè]])''<br><br><br> Al '''106''' (''CVI'' in di [[nùmer romàṅ]]) 'l è 'n an dal [[II sécol]] dal [[calendàri gregoriàṅ]].<br><br> == Avenimèint == == Nê == == Mort == ==Referèinsi== {{references}} ==Èter progèt== {{interprogetto|commons=Category:106}} |sel=1 }} {{Sécol II}} [[Categoria:Sécol II]] c12wrgzizdbsst9u1jhrghgp243649s 6 32252 168802 109777 2026-05-28T19:41:39Z Mirandolese 1879 Mirandolese ha caricato una nuova versione di [[File:Fate la nanna coscine di pollo.png]]. 109777 wikitext text/x-wiki == Sûnt == {{Informazioni file |Descrizione = Screenshot del film ''[[Fate la nanna, coscine di pollo]]'' |Fonte = DVD del film |Data = |Autore = [[Utente:Mirandolese]] |Licenza = {{Screenshot Copyrighted|Diesse Cinematografica|film}} |Detentore copyright = [[Diesse Cinematografica]] |EDP = [[:it:Wikipedia:Copyright immagini#Screenshot protetti da copyright|Screenshot protetti da copyright]] |Altre versioni = }} owqmrxripx4eyawpz2zjlymjli7htar 168803 168802 2026-05-28T19:42:54Z Mirandolese 1879 168803 wikitext text/x-wiki {{Screenshot copyrighted|Diesse Cinematografica|Film}} 0bppj1kb3awpznp3p80bds8w955w4my 0 35828 168798 168776 2026-05-28T19:33:06Z Gloria sah 6529 168798 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Carpśàn |bticona1=[[File:Carpi-Stemma.svg|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Carpśàn}} ''(S 't î drē a serchèr minga 'l '''nùmer 106''', mo invéci 'l '''[[106|an 106]]''' dòp ch'a era nê [[Noster Sgnōr]], 't ê d'andèr [[106|chè]])''<br><br><br> Al '''106''' ('''seintsē''', ''centosei'' in [[itagliàṅ]]) 'l è 'l [[nùmer]] [[nómmer naturèl|naturèl]] (<math>\mathbb N</math>) ch'a seguìs al [[105 (nùmer)|105 (seintsìnc)]] e 'l vin prìma dal [[107 (nùmer)|107 (seintsèt)]]. In dla numerasiòun di [[Ròma antìga|romàṅ antìg]] 'l era scrìt '''CVI'''. In dla [[nùmer ordinêl|numerasiòun ordinèla]] al tōś al '''seintseéśim''' post. ==Proprietê matemàtichi== * 'L è 'n [[nùmer pèra]].<br><br> * Al '''106''' 'l è 'n [[nùmer cunpòst]], send la [[moltìplica]] dal [[2 (nùmer)|2]] col [[53 (nùmer)|53]]:<br>[[Fatoriśasiòun]]: <math>106 = 2\cdot53</math> ** al 17^śim edla séri dal moltìplichi per [[2 (nùmer)|2]] di [[nùmer prim]], tolt dèinter anc al 2 stès:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A001747/b001747.txt 'N elèinc dimòndi gròs] di nùmer moltìplichi per [[2 (nùmer)|2]] di [[nùmer prim]], tolt dèinter anc al stès 2, in dal sit edl’''[[OEIS]]''.</ref><br>[[2 (nùmer)|2]], [[4 (nùmer)|4]], [[6 (nùmer)|6]], [[10 (nùmer)|10]], [[14 (nùmer)|14]], [[22 (nùmer)|22]], [[26 (nùmer)|26]], [[34 (nùmer)|34]], [[38 (nùmer)|38]], [[46 (nùmer)|46]], [[58 (nùmer)|58]], [[62 (nùmer)|62]], [[74 (nùmer)|74]], [[82 (nùmer)|82]], [[86 (nùmer)|86]], [[94 (nùmer)|94]], [[106 (nùmer)|106]], [[118 (nùmer)|118]], [[122 (nùmer)|122]], [[134 (nùmer)|134]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A001747 Sequèinsa OEIS A001747] dal moltìplichi per 2 di nùmer prim, tolt dèinter anc al stès 2.</ref> ** al 1^im edla séri 'd chi nùmer ch'i ìn la moltìplica per [[53 (nùmer)|53]] 'd un nùmer prim:<br>[[106 (nùmer)|106]], [[159 (nùmer)|159]], [[265 (nùmer)|265]], [[371 (nùmer)|371]], [[583 (nùmer)|583]], [[689 (nùmer)|689]], [[901 (nùmer)|901]], [[1007 (nùmer)|1007]], [[1219 (nùmer)|1219]], [[1537 (nùmer)|1537]], [[1643 (nùmer)|1643]], [[1961 (nùmer)|1961]], 2173 ...<br><br> * Send al 106 la moltìplica ed du [[nùmer prim]]:<br>''106 = 2 x 53'', dòunca 'l '''106''' ’l è 'n [[nùmer semiprìm]].<ref>{{en}} [https://oeis.org/A001358/list 'N elèinc dimòndi gròs] di [[nùmer semiprìm]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><ref>{{en}} [https://oeis.org/A001358 Sequèinsa OEIS A001358] di nùmer semiprìm in dla réda.</ref><br><br> * Al 106 al gh'à 4 [[diviśōr]]: [[1 (nùmer)|1]], [[2 (nùmer)|2]], [[53 (nùmer)|53]], 106.<br>Send che la [[sòma]] di só [[diviśōr|diviśōr pròpi]] l'è più cìca che lò stès:<br>''1 + 2 + 53 = 56 < 106'', dòunca 'l '''106''' ’l è 'n [[nùmer difetìv]].<ref>{{en}} [https://oeis.org/A005100/b005100.txt 'N elèinc dimòndi gròs] di [[nùmer difetìv]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><ref>{{en}} [https://oeis.org/A005100 Sequèinsa OEIS A005100] di nùmer difetìv in dal ''web''.</ref><br><br> [[File:106.PNG|thumb|right|200px|Al [[nùmer etagonèl sentrê]] '''106'''.]] * 'L è 'l 7^im edla séri di [[nùmer pentagonèl sentrê]], dòp dal [[76 (nùmer)|76]] e prìma dal [[141 (nùmer)|141]]:<br>[[1 (nùmer)|1]], [[6 (nùmer)|6]], [[16 (nùmer)|16]], [[31 (nùmer)|31]], [[51 (nùmer)|51]], [[76 (nùmer)|76]], [[106 (nùmer)|106]], [[141 (nùmer)|141]], [[181 (nùmer)|181]], [[226 (nùmer)|226]], [[276 (nùmer)|276]], [[331 (nùmer)|331]], [[391 (nùmer)|391]], [[456 (nùmer)|456]], [[526 (nùmer)|526]], [[601 (nùmer)|601]], [[681 (nùmer)|681]] ... <ref>{{en}} [https://oeis.org/A005891 Sequèinsa OEIS A005891] di [[nùmer pentagonèl sentrê]] in dla réda.</ref><br><br> * 'L è 'l 6^st edla séri di [[nùmer etagonèl sentrê]], gnend dòp dal [[71 (nùmer)|71]] e prìma dal [[148 (nùmer)|148]]:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A069099/list 'N elèinc dimòndi gròs] di [[nùmer etagonèl sentrê]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[1 (nùmer)|1]], [[8 (nùmer)|8]], [[22 (nùmer)|22]], [[43 (nùmer)|43]], [[71 (nùmer)|71]], [[106 (nùmer)|106]], [[148 (nùmer)|148]], [[197 (nùmer)|197]], [[253 (nùmer)|253]], [[316 (nùmer)|316]], [[386 (nùmer)|386]], [[463 (nùmer)|463]], [[547 (nùmer)|547]], [[638 (nùmer)|638]], [[736 (nùmer)|736]], [[841 (nùmer)|841]], [[953 (nùmer)|953]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A069099 Sequèinsa OEIS A069099] di nùmer etagonèl sentrê in dal ''web''.</ref><br><br> * 'L è 'l 4^rt edla sequèinsa di [[nùmer 19-gonèl]], dòp dal [[54 (nùmer)|54]] e prìma dal [[175 (nùmer)|175]]:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A051871/list 'N elèinc dimòndi gròs] di [[nùmer enadecagonèl]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[1 (nùmer)|1]], [[19 (nùmer)|19]], [[54 (nùmer)|54]], [[106 (nùmer)|106]], [[175 (nùmer)|175]], [[261 (nùmer)|261]], [[364 (nùmer)|364]], [[484 (nùmer)|484]], [[621 (nùmer)|621]], [[775 (nùmer)|775]], [[946 (nùmer)|946]], [[1134 (nùmer)|1134]], [[1339 (nùmer)|1339]], [[1561 (nùmer)|1561]], [[1800 (nùmer)|1800]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A051871 Sequèinsa OEIS A051871] di nùmer enadecagonèl, in dla réda.</ref><br><br> * 'L è 'l 3^rs edla séri di [[nùmer 35-gonèl sentrê]], dòp dal [[36 (nùmer)|36]] e prìma dal [[211 (nùmer)|211]]:<br>[[1 (nùmer)|1]], [[36 (nùmer)|36]], [[106 (nùmer)|106]], [[211 (nùmer)|211]], [[351 (nùmer)|351]], [[526 (nùmer)|526]], [[736 (nùmer)|736]], [[981 (nùmer)|981]], [[1261 (nùmer)|1261]], [[1576 (nùmer)|1576]], [[1926 (nùmer)|1926]], 2311, 2731, 3186 ...<br><br> * 'L è 'l 2^nd edla séri di [[nùmer poligonèl|nùmer 106-gonèl]], dòp edl [[1 (nùmer)|1]] e prìma dal [[315 (nùmer)|315]]:<br>[[1 (nùmer)|1]], [[106 (nùmer)|106]], [[315 (nùmer)|315]], [[628 (nùmer)|628]], [[1045 (nùmer)|1045]], [[1566 (nùmer)|1566]], 2191, 2920, 3753, 4690, 5731, 6876 ...<br><br> * 'L è 'l 3^rs di [[nùmer piramidèl 27-gonèl]], dòp dal [[28 (nùmer)|28]] e prìma dal [[260 (nùmer)|260]]:<br>[[1 (nùmer)|1]], [[28 (nùmer)|28]], [[106 (nùmer)|106]], [[260 (nùmer)|260]], [[515 (nùmer)|515]], [[896 (nùmer)|896]], [[1428 (nùmer)|1428]], 2136, 3045, 4180, 5566, 7228 ...<br><br> ==Proprietê [[giometrìa|giomètrichi]]== ==Al nùmer 106 in dla [[Chìmica]]== ==Vóś lighèdi== * [[nùmer]] * [[nùmer naturèl]] * [[nùmer intēr]] * [[nùmer semiprìm]] * [[nùmer difetìv]] * [[nùmer pentagonèl sentrê]] * [[nùmer etagonèl sentrê]] * [[nùmer enadecagonèl]] * [[nùmer 35-gonèl sentrê]] * [[nùmer poligonèl|nùmer 106-gonèl]] * [[nùmer piramidèl 27-gonèl]] ==Referèinsi== {{references}} ==Èter progèt== {{interprogetto|commons=Category:106 (number)|wikt=en:seintsē}} ==Colegamèint estèren== * {{en}} [https://oeis.org/A001358 La sequèinsa OEIS A001358] di [[nùmer semiprìm]] in dal ''web''. * {{en}} [https://oeis.org/A005100 I nùmer difetìv] in dal sit edl’''[[OEIS]]'' in dla réda. * {{en}} [https://primes.utm.edu/glossary/page.php?sort=DeficientNumber I nùmer difetìv] in dal sit ''Prime Glossary''. * {{en}} [https://mathworld.wolfram.com/DeficientNumber.html I nùmer difetìv] in dal sit ''MathWorld''. * {{en}} [https://planetmath.org/DeficientNumber I nùmer difetìv] in dal sit ''PlanetMath''. * {{en}} [https://oeis.org/A005891 La sequèinsa OEIS A005891] di [[nùmer pentagonèl sentrê]] in dal ''web''. * {{en}} [https://oeis.org/A069099 La sequèinsa OEIS A069099] di [[nùmer etagonèl sentrê]] in dla réda. * {{en}} [https://oeis.org/A051871 La sequèinsa OEIS A051871] di [[nùmer enadecagonèl]], in dal ''web''. * {{en}} [https://mathworld.wolfram.com/CenteredPolygonalNumber.html Soquànti spiegasiòun] in sìm'ai [[nùmer poligonèl sentrê]] in dal sit ''mathworld.wolfram.com''. * {{en}} [https://www.fields.utoronto.ca/programs/scientific/11-12/Mtl-To-numbertheory/slides/Deza.pdf Na spiegasiòun] di [[nùmer figurê]] dl'Elena Deza e 'd Michel Deza in PDF, 2011. * {{en}} [https://oeis.org/search?q=106&fmt=short Al nùmer 106 in dimòndi sequèinsi 'd intēr indû 'l s cata], elenchèdi in dal sit edl’''OEIS''. |sel=1 }} {{DEFAULTSORT:0000000106}} [[Categoria:MATEMATICA]] [[Categoria:Nùmer naturêl]] [[Categoria:Nùmer intēr]] [[Categoria:Nùmer moltìplica per 2 'd un nùmer prim]] [[Categoria:Nùmer moltìplica per 53 'd un nùmer prim]] [[Categoria:Nùmer semiprìm]] [[Categoria:Nùmer difetìv]] [[Categoria:Nùmer pentagonèl sentrê]] [[Categoria:Nùmer etagonèl sentrê]] [[Categoria:Nùmer 19-gonèl]] [[Categoria:Nùmer 35-gonèl sentrê]] [[Categoria:Nùmer 106-gonèl]] [[Categoria:Nùmer piramidèl 27-gonèl]] sacq0hweqwmh3kaiyik8n0l7pcf7lc4 0 35829 168806 164945 2026-05-28T20:17:06Z Gloria sah 6529 168806 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Carpśàn |bticona1=[[File:Carpi-Stemma.svg|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Carpśàn}} ''(S 't î drē a serchèr minga 'l '''nùmer 105''', mo invéci 'l '''[[105|an 105]]''' dòp ch'a era nê [[Noster Sgnōr]], 't ê da 'ndèr [[105|chè]])''<br><br><br> Al '''105''' ('''seintsìnc''', ''centocinque'' in [[itagliàṅ]]) 'l è 'l [[nùmer]] [[nómmer naturèl|naturèl]] (<math>\mathbb N</math>) ch'a seguìs al [[104 (nùmer)|104 (seintquàter)]] e 'l vin prìma dal [[106 (nùmer)|106 (seintsē)]]. In dla numerasiòun di [[Ròma antìga|romàṅ antìg]] 'l era scrìt '''CV'''. In dla [[nùmer ordinêl|numerasiòun ordinèla]] al tōś al '''seintsinchéśim''' post. ==Proprietê matemàtichi== * 'L è 'n [[nùmer despèra]].<br><br> [[File:105 triangolèr.PNG|thumb|right|350px|Al [[nùmer triangolèr]] '''105''' mìs in figùra.]] [[File:Dodecagonèl 64 numeree.PNG|thumb|right|350px|'L eśèinpi dal [[nùmer dodecagonèl]] [[64 (nùmer)|64]].]] * Al '''105''' 'l è 'n [[nùmer cunpòst]], send la [[moltìplica]] dal [[3 (nùmer)|3]] col [[35 (nùmer)|35]]:<br>[[Fatoriśasiòun]]: <math>105 = 3\cdot5\cdot7</math><br><br> * Al fà pèrt edla séri di nùmer moltìplica 'd 3 [[nùmer prim]], anc cunpàgn tra 'd lōr,<ref>{{en}} [https://oeis.org/A014612/b014612.txt 'N elèinc dimòndi gròs] di nùmer [[moltìplica]] 'd 3 [[nùmer prim]], anc cunpàgn tra 'd lōr, in dal sit edl’''[[OEIS]]''.</ref><br>séri ciamèda anca di [[nùmer quèśi prim]], indû, in cal chèś chè, a s descòr ed [[nùmer 3-quèśi prim]]:<ref>{{en}} [https://mathworld.wolfram.com/AlmostPrime.html La spiegasiòun] di [[nùmer quèśi prim]] in dal sit ''mathworld.wolfram.com''.</ref><br>... [[18 (nùmer)|18]], [[20 (nùmer)|20]], [[27 (nùmer)|27]], [[28 (nùmer)|28]], [[30 (nùmer)|30]], [[42 (nùmer)|42]], [[44 (nùmer)|44]], [[45 (nùmer)|45]], [[50 (nùmer)|50]], [[52 (nùmer)|52]], [[63 (nùmer)|63]], [[66 (nùmer)|66]], [[68 (nùmer)|68]], [[70 (nùmer)|70]], [[75 (nùmer)|75]], [[76 (nùmer)|76]], [[78 (nùmer)|78]], [[92 (nùmer)|92]], [[98 (nùmer)|98]], [[99 (nùmer)|99]], [[102 (nùmer)|102]], [[105 (nùmer)|105]], [[110 (nùmer)|110]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A014612 Sequèinsa OEIS A014612] 'd chi nùmer ch'i ìn la moltìplica 'd 3 nùmer prim, anc cunpàgn tra 'd lōr.</ref> **Send che i sō 3 fatōr i ìn tùt di prìm diferèint tra 'd lōr, dòunc al 105 'l è 'n [[nùmer sfènic]],<br>al 7^im edla sequèinsa ch'la i grùpa tut in fila ùn drē cl èter:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A007304/b007304.txt 'N elèinc dimòndi gròs] di [[nùmer sfènic]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[30 (nùmer)|30]], [[42 (nùmer)|42]], [[66 (nùmer)|66]], [[70 (nùmer)|70]], [[78 (nùmer)|78]], [[102 (nùmer)|102]], [[105 (nùmer)|105]], [[110 (nùmer)|110]], [[114 (nùmer)|114]], [[130 (nùmer)|130]], [[138 (nùmer)|138]], [[154 (nùmer)|154]], [[165 (nùmer)|165]], [[170 (nùmer)|170]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A007304 Sequèinsa OEIS A007304] di nùmer sfènic in dal ''web''.</ref> *** al 2^nd di sfènic [[moltìplica]] 'd 3 [[nùmer prim]] ùn drē cl èter:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A046301/list 'N elèinc dimòndi gròs] ed chi sfènic ch'i ìn la moltìplica 'd 3 [[nùmer prim]] ùn drē cl èter, in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[30 (nùmer)|30]], [[105 (nùmer)|105]], [[385 (nùmer)|385]], [[1001 (nùmer)|1001]], 2431, 4199, 7429, 12673, 20677 ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A046301 Sequèinsa OEIS A046301] ed chi nùmer sfènic ch'i ìn la moltìplica 'd 3 [[nùmer prim]] ùn drē cl èter, in dla réda.</ref><br><br> * Al 105 al gh'à 8 [[diviśōr]]: [[1 (nùmer)|1]], [[3 (nùmer)|3]], [[5 (nùmer)|5]], [[7 (nùmer)|7]], [[15 (nùmer)|15]], [[21 (nùmer)|21]], [[35 (nùmer)|35]], 105.<br>Send che la [[sòma]] di só [[diviśōr|diviśōr pròpi]] l'è più cìca che lò stès: ''1+3+5+7+15+21+35 = 87 < 105''<br>dòunca 'l '''105''' ’l è 'n [[nùmer difetìv]], al 79^śim edla sequèinsa ed tut i difetìv.<ref>{{en}} [https://oeis.org/A005100/b005100.txt 'N elèinc dimòndi gròs] di [[nùmer difetìv]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><ref>{{en}} [https://oeis.org/A005100 Sequèinsa OEIS A005100] di nùmer difetìv in dla réda.</ref><br><br> * 'L è 'l 14^śim edla sequèinsa di [[nùmer triangolèr]], gnend dòp dal [[91 (nùmer)|91]] e prìma dal [[120 (nùmer)|120]]:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A000217/list 'N elèinc dimòndi gròs] di [[nùmer triangolèr]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[1 (nùmer)|1]], [[3 (nùmer)|3]], [[6 (nùmer)|6]], [[10 (nùmer)|10]], [[15 (nùmer)|15]], [[21 (nùmer)|21]], [[28 (nùmer)|28]], [[36 (nùmer)|36]], [[45 (nùmer)|45]], [[55 (nùmer)|55]], [[66 (nùmer)|66]], [[78 (nùmer)|78]], [[91 (nùmer)|91]], [[105 (nùmer)|105]], [[120 (nùmer)|120]], [[136 (nùmer)|136]], [[153 (nùmer)|153]], [[171 (nùmer)|171]], [[190 (nùmer)|190]], [[210 (nùmer)|210]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A000217 Sequèinsa OEIS A000217] di nùmer triangolèr in dal ''web''.</ref> ** al 5^nt edla séri 'd chi nùmer ch'i ìn la [[moltìplica]] per [[7 (nùmer)|7]] 'd un [[nùmer triangolèr]]:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A024966/list 'N elèinc dimòndi gròs] ed chi nùmer ch'i ìn la [[moltìplica]] per [[7 (nùmer)|7]] 'd un [[nùmer triangolèr]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[7 (nùmer)|7]], [[21 (nùmer)|21]], [[42 (nùmer)|42]], [[70 (nùmer)|70]], [[105 (nùmer)|105]], [[147 (nùmer)|147]], [[196 (nùmer)|196]], [[252 (nùmer)|252]], [[315 (nùmer)|315]], [[385 (nùmer)|385]], [[462 (nùmer)|462]], [[546 (nùmer)|546]], [[637 (nùmer)|637]], [[735 (nùmer)|735]], [[840 (nùmer)|840]], [[952 (nùmer)|952]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A024966 Sequèinsa OEIS A024966] ed chi nùmer ch'i ìn la moltìplica per 7 'd un nùmer triangolèr.</ref><br>che difàt: <math> 105 = 7\cdot 15 </math> (che cl ùltem chè 'l è 'n [[nùmer triangolèr|triangolèr]]).<br><br> * 'L è 'l 5^nt edla sequèinsa di nùmer moltìplica per [[3 (nùmer)|3]] 'd un [[nùmer pentagonèl]]:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A062741/list 'N elèinc dimòndi gròs] ed chi nùmer ch'i ìn la moltìplica per [[3 (nùmer)|3]] 'd un [[nùmer pentagonèl]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[3 (nùmer)|3]], [[15 (nùmer)|15]], [[36 (nùmer)|36]], [[66 (nùmer)|66]], [[105 (nùmer)|105]], [[153 (nùmer)|153]], [[210 (nùmer)|210]], [[276 (nùmer)|276]], [[351 (nùmer)|351]], [[435 (nùmer)|435]], [[528 (nùmer)|528]], [[630 (nùmer)|630]], [[741 (nùmer)|741]], [[861 (nùmer)|861]], [[990 (nùmer)|990]], [[1128 (nùmer)|1128]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A062741 Sequèinsa OEIS A062741] ed chi nùmer ch'i ìn la moltìplica per 3 'd un nùmer pentagonèl.</ref><br>che difàt: <math> 105 = 3\cdot 35 </math> (che cl ùltem chè 'l è 'n [[nùmer pentagonèl|pentagonèl]]).<br><br> * 'L è 'l 5^nt edla séri di [[nùmer dodecagonèl]], gnend dòp dal [[64 (nùmer)|64]] e prìma dal [[156 (nùmer)|156]]:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A051624/list 'N elèinc dimòndi gròs] di [[nùmer dodecagonèl]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[1 (nùmer)|1]], [[12 (nùmer)|12]], [[33 (nùmer)|33]], [[64 (nùmer)|64]], [[105 (nùmer)|105]], [[156 (nùmer)|156]], [[217 (nùmer)|217]], [[288 (nùmer)|288]], [[369 (nùmer)|369]], [[460 (nùmer)|460]], [[561 (nùmer)|561]], [[672 (nùmer)|672]], [[793 (nùmer)|793]], [[924 (nùmer)|924]], [[1065 (nùmer)|1065]], [[1216 (nùmer)|1216]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A051624 Sequèinsa OEIS A051624] di nùmer dodecagonèl in dla réda.</ref><br><br> * 'L è 'l 3^rs edla sequèinsa di [[nùmer 36-gonèl]], gnend dòp dal [[36 (nùmer)|36]] e prìma dal [[208 (nùmer)|208]]:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A282853/list 'N elèinc dimòndi gròs] di [[nùmer 36-gonèl]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[1 (nùmer)|1]], [[36 (nùmer)|36]], [[105 (nùmer)|105]], [[208 (nùmer)|208]], [[345 (nùmer)|345]], [[516 (nùmer)|516]], [[721 (nùmer)|721]], [[960 (nùmer)|960]], [[1233 (nùmer)|1233]], [[1540 (nùmer)|1540]], [[1881 (nùmer)|1881]], 2256, 2665, 3108, 3585 ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A282853 Sequèinsa OEIS A282853] di nùmer 36-gonèl in dal ''web''.</ref><br><br> * 'L è 'l 3^rs edla sequèinsa di nùmer [[moltìplica]] per [[7 (nùmer)|7]] 'd un [[nùmer eśagonèl]]:<ref>{{en}} [https://oeis.org/A195320/list 'N elèinc dimòndi gròs] di nùmer [[moltìplica]] per [[7 (nùmer)|7]] 'd un [[nùmer eśagonèl]] in dal sit edl’''OEIS''.</ref><br>[[7 (nùmer)|7]], [[42 (nùmer)|42]], [[105 (nùmer)|105]], [[196 (nùmer)|196]], [[315 (nùmer)|315]], [[462 (nùmer)|462]], [[637 (nùmer)|637]], [[840 (nùmer)|840]], [[1071 (nùmer)|1071]], [[1330 (nùmer)|1330]], [[1617 (nùmer)|1617]], [[1932 (nùmer)|1932]], 2275, 2646, 3045 ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A195320 Sequèinsa OEIS A195320] di nùmer moltìplica per 7 'd un nùmer eśagonèl.</ref><br>che difàt <math> 105 = 7\cdot 15 </math> ch'l è 'n [[nùmer eśagonèl|eśagonèl]].<br><br> * 'L è 'l 2^nd edla sequèinsa di [[nùmer poligonèl|nùmer 105-gonèl]], gnend dòp edl [[1 (nùmer)|1]] e prìma dal [[312 (nùmer)|312]]:<br>[[1 (nùmer)|1]], [[105 (nùmer)|105]], [[312 (nùmer)|312]], [[622 (nùmer)|622]], [[1035 (nùmer)|1035]], [[1551 (nùmer)|1551]], 2170, 2892, 3717, 4645, 5676, 6810, 8047, 9387 ...<br><br> * Al fà pèrt edla [[nùmer idònev|séri di nùmer idònev]]:<br>... [[58 (nùmer)|58]], [[60 (nùmer)|60]], [[70 (nùmer)|70]], [[72 (nùmer)|72]], [[78 (nùmer)|78]], [[85 (nùmer)|85]], [[88 (nùmer)|88]], [[93 (nùmer)|93]], [[102 (nùmer)|102]], [[105 (nùmer)|105]], [[112 (nùmer)|112]], [[120 (nùmer)|120]], [[130 (nùmer)|130]], [[133 (nùmer)|133]], [[165 (nùmer)|165]], [[168 (nùmer)|168]], [[177 (nùmer)|177]] ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A000926 Sequèinsa OEIS A000926] di [[nùmer idònev]] in dla réda.</ref><br><br> * 'L è 'l 1^im edla sequèinsa di [[nùmer ed Zeisel]], gnend prìma dal [[1419 (nùmer)|1419]]:<br>[[105 (nùmer)|105]], [[1419 (nùmer)|1419]], [[1729 (nùmer)|1729]], [[1885 (nùmer)|1885]], 4505, 5719, 15387, 24211, 25085, 27559, 31929 ...<ref>{{en}} [https://oeis.org/A051015 Sequèinsa OEIS A051015] di nùmer ed Zeisel in dal ''web''.</ref><br><br> ==Al nùmer 105 in dla [[Chìmica]]== ==Vóś lighèdi== * [[nùmer]] * [[nùmer naturèl]] * [[nùmer intēr]] * [[nùmer quèśi prim]] * [[nùmer sfènic]] * [[nùmer difetìv]] * [[nùmer triangolèr]] * [[nùmer dodecagonèl]] * [[nùmer 36-gonèl]] * [[nùmer poligonèl|nùmer 105-gonèl]] * [[nùmer idònev]] * [[nùmer ed Zeisel]] ==Referèinsi== {{references}} ==Èter progèt== {{interprogetto|commons=Category:105 (number)|wikt=en:seintsìnc}} ==Colegamèint estèren== * {{en}} [https://oeis.org/A014612 La sequèinsa OEIS A014612] ed chi nùmer ch'i ìn la moltìplica 'd 3 nùmer prim, anc cunpàgn tra 'd lōr. * {{en}} [https://mathworld.wolfram.com/AlmostPrime.html La spiegasiòun] di [[nùmer quèśi prim]] in dal sit ''mathworld.wolfram.com''. * {{en}} [https://oeis.org/A007304 La sequèinsa OEIS A007304] di [[nùmer sfènic]] in dal ''web''. * {{en}} [https://oeis.org/A005100 I nùmer difetìv] in dal sit edl’''[[OEIS]]'' in dla réda. * {{en}} [https://primes.utm.edu/glossary/page.php?sort=DeficientNumber I nùmer difetìv] in dal sit ''Prime Glossary''. * {{en}} [https://mathworld.wolfram.com/DeficientNumber.html I nùmer difetìv] in dal sit ''MathWorld''. * {{en}} [https://planetmath.org/DeficientNumber I nùmer difetìv] in dal sit ''PlanetMath''. * {{en}} [https://oeis.org/A000217 La sequèinsa OEIS A000217] di [[nùmer triangolèr]] in dal ''web''. * {{en}} [https://oeis.org/A051624 La sequèinsa OEIS A051624] di [[nùmer dodecagonèl]] in dla réda. * {{en}} [https://oeis.org/A282853 La sequèinsa OEIS A282853] di [[nùmer 36-gonèl]] in dal ''web''. * {{en}} [https://oeis.org/A000926 La sequèinsa OEIS A000926] di [[nùmer idònev]] in dla réda. * {{en}} [https://mathworld.wolfram.com/IdonealNumber.html La séri] di nùmer idònev in dal sit ''MathWorld''. * {{en}} [https://oeis.org/A051015 Sequèinsa OEIS A051015] di [[nùmer ed Zeisel]] in dal ''web''. * {{en}} [https://www.fields.utoronto.ca/programs/scientific/11-12/Mtl-To-numbertheory/slides/Deza.pdf Na spiegasiòun] di [[nùmer figurê]] dl'Elena Deza e 'd Michel Deza in PDF, 2011. * {{en}} [https://oeis.org/search?q=105&fmt=short Al nùmer 105 in dimòndi sequèinsi 'd intēr indû 'l s cata], elenchèdi in dal sit edl’''OEIS''. |sel=1 }} {{DEFAULTSORT:0000000105}} [[Categoria:MATEMATICA]] [[Categoria:Nùmer naturêl]] [[Categoria:Nùmer intēr]] [[Categoria:Nùmer 3-quèśi prim]] [[Categoria:Nùmer sfènic]] [[Categoria:Nùmer difetìv]] [[Categoria:Nùmer triangolèr]] [[Categoria:Nùmer moltìplica per 7 'd un nùmer triangolèr]] [[Categoria:Nùmer moltìplica per 3 'd un nùmer pentagonèl]] [[Categoria:Nùmer dodecagonèl]] [[Categoria:Nùmer 36-gonèl]] [[Categoria:Nùmer moltìplica per 7 'd un nùmer eśagonèl]] [[Categoria:Nùmer 105-gonèl]] [[Categoria:Nùmer idònev]] [[Categoria:Nùmer ed Zeisel]] dyspw7o2imnw72nf98b10l5ctdeqn8q 10 40621 168796 131468 2026-05-28T19:06:32Z Rei Momo 2319 168796 wikitext text/x-wiki {{Navbox generic |name = Lòd e pruvincia |state = collapsed |title = '''[[Lòd]] e [[Pruvincia ad Lod|pruvincia]]''' |image = [[File:Lodi duomo.JPG|80px]]<br>[[File:Codogno-Ospedale-Soave.JPG|80px]]<br>[[File:Casalpusterlengo-Torre-Italy.JPG|80px]] |group1 = Teritori |list1 = [[Pruvincia ad Lod]]{{·}}[[Lòd]]{{·}}[[:Categoria:Cumoin ad la Pruvincia ad Lôd|Tütt i cumoin]] |group4 = Post interesant |list4 = [[Catedräl ad Lòd]]{{·}}[[Uspadäl Soave]]{{·}}[[Madòna d'la Funtä]]{{·}}[[Diocesi ad Lòd]] |group5 = Paesag' e fiüm |list5 = [[Po]]{{·}}[[Ada]] |group6 = Dialët |list6 = [[Dialët ludṡan|Ludsän]] |group7 = Parsunäg' famus |list7 = [[San Basan]]{{·}}[[Age Bassi]]{{·}}[[Ena Cazzulani]]{{·}}[[Rino Fisichella]]{{·}}[[Maurizio Milani]]{{·}}[[Nino Staffieri]] }} mp8hrjjd7lluh908rz5pj7346xv0paz 0 45645 168793 163233 2026-05-28T18:37:00Z Mirandolese 1879 168793 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Miranduléś |bticona1=[[File:Mirandola-stemma.gif|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Miranduléś}} [[File:Anticommunist_Literature_1950s.tiff|305px|thumb|right|Manifèst americàṅ ad prupagnàda di an Sinquànta]] {{CITAZIONE|<b>AMERICÀṄ..... MINGA PATRUSINÀR I RÓS!!!! A PSÎ CASÀR-I FÓRA DA LA TELEVIŚIÒṄ, DA LA RÀDDIO E DA HOLLYWOOD..... C'L UPÙSCUL CHÈ A V DIRÀ CUMA. PARCÒŚA GH'ÉM-J-A DA CASÀR-I FÓRA:</b> 1) I RÓS i àṅ fat dvintàr al nóstar schérum, la nòstra ràddio e la nòstra TV la quìnta culóna ch'la funsióna méj ad Mósca in Amèrica... 2) I RÓS 'd Hollywood e 'd Broadway i èṅ sèmpar stâ 'l sustégn finansiàri prinsipàł dla prupagànda cumunìsta in Amèrica... 3) I NÒSTAR FILM, realiśâ par di prudutōr, regìsta, senegiadōr e STAR RÓŚ, i vìnan druâ da Mósca in ÀŚIA, Àfrica, in di Balcàṅ e in tuta Európa par dar vita a òdi vèrs l'Amèrica... 4) PRÒPRIA ADÈS i vìnan fat di film par glurificàr da fùrub al MARXÌŚUM, 'l UNESCO e 'l MUNDIALÌŚUM... da 'l vòstar televiśōr i vìnan traśmìs in dal vòstar salòt e i èṅ drē a vlenàr al mènt di vòstar fiōi sóta i vòstar òć!!! Dònca ARCÒRDA: s'at patrusìni un film realiśâ par di prudutōr, senegiadōr, star e studi cinematugràfic RÓŚ at sē adrē a jutàr e dar na maṅ a 'l CUMUNÌŚUM... tut al vòlti ch'at parmét a i RÓŚ ad vgnir dènt'r a 'l salòt ad cà PAR MÈŚ DAL TÒ TELEVIŚŌR at sē drē a jutàr MÓSCA e gl'INTERNASIUNALÌSTA a ruinàr l'Amèrica!!!.}} Al '''macartìśum''' 'l è stâ 'n muimènt pulìtic e aministratìṿ ch'a gh'è stâ durànt i an dla [[guèra fréda]] in di [[Stat Unî]] a 'l inìsi di [[an Sinquànta]] ch'al miràva a cumbàtar, schisàr e dar adòs in na manéra dûra parsòni, grup e cumpurtamènt batśâ cuma cumunìsta e 'd sinìstra e dònca suversìṿ e cuntràri a i prisìpi americàṅ. Al ciàpa 'l nóm da 'l senadōr republicàṅ dal [[Wiscònsin]] [[Joseph McCarthy]] ch'l éra a cap dla [[cumisiòṅ par gl'atività anti-americàni]], misa in pē da la Cambra di Rapreśentànt di Stat Unî cun di putēr investigatìṿ a òvra d'l [[FBI]] dal funsiunàri [[J. Edgar Hoover]]. La cumisiòṅ la s muìva faghénd di atàc persunài, da spés sénsa di fundamènt vàlid, in di cunfrònt ad funsiunàri dal guèran, di óm dal mónd dal spetàcul e dla cultùra suspetâ 'd èsar da la banda di cumunìsta e dònca periculóś p'r al stîł 'd vita americàna. Al fat che gl'acùśi i n fùsan minga pruvàdi dabòṅ, dal vòlti adiritùra arbitràri, i aṅ dâ crèdit a 'l giudìsi ch'al lavōr dla cumisiòṅ al fus piutòst na sòrta 'd “casa a 'l strìi”, un quèl favurî da di caś clamuróś ad spiunàǵ in di cunfrònt dl'[[Ugnòṅ Suviética]], cuma 'l [[caś Rosenberg]], e da 'n clima generàł ad “paùra rósa” e 'd [[isterìśum]] ad masa. Anc i siensiâ [[Albert Einstein]] e [[Linus Pauling]] i èṅ stâ tgnû 'd òć. [[File:Joseph_McCarthy.jpg|230px|thumb|left|Al senadōr Joseph McCarthy]] Par cundanàr dal parsòni a sa psiva tgnir par bòni anc dal testimuniànsi anònimi. Par licensiàr di dipendènt pùblic 'l éra abàsa avēr di “dubi ragiunévui” cónt'r ad lōr. La cumisiòṅ 'l à dâ adòs dimóndi a la gint ad sinìstra o anc sōl ''liberal'' ch'la lauràva a [[Broadway]] e a [[Hollywood]], faghénd di interugatòri a dimóndi espunènt ad chi mónd lè, vlénd ch'i tirìsan fóra di nóm, un quèl ch'i regìsta [[Edward Dmytryk]] e [[Elia Kazan]] i aṅ pò fat. I èṅ stâ ciamâ a testimuniàr anc [[Walt Disney]], ch'l à fat i nóm ad gint ch'l à fat siòpar durànt la lavurasiòṅ dal film [[Dumbo - L'elefante volante]], e di atōr cuma [[Robert Taylor]], [[Adolphe Menjou]] e [[Gary Cooper]] e 'l prudutōr [[Louis B. Mayer]]. [[File:Is_this_tomorrow.jpg|230px|thumb|right|''È'l qvést chè 'l admàṅ? L'Amèrica sóta 'l Cumunìśum!'']] Dimóndi artìsta i 'l aṅ pagàda cara, finénd in dla [[lista négra 'd Hollywood]], cuma i regìsta [[Luis Buñuel]], [[Joseph Losey]], [[Richard Attenborough]], [[Orson Welles]] e [[Charlie Chaplin]], custrét a 'rmàgn'r a 'l èstar dòp un viàś in [[Európa]] par lavōr, al senegiadōr [[Dalton Trumbo]], al cumpuśidōr [[Elmer Bernstein]], i scritōr [[Bertolt Brecht]] e [[Arthur Miller]], marè dla [[Marilyn Monroe]], e gl'atōr [[John Garfield]], ch'al gh'à abû la vita ruinàda, [[Barbara Bel Geddes]], [[Frances Farmer]], [[Norman Lloyd]], [[Larry Parks]], [[Lee Grant]] e [[Harry Belafonte]]. Dal figùri impurtànti 'd [[Hollywood]] cuma i regìsta [[John Huston]], [[Billy Wilder]] e [[William Wyler]] e i atōr [[Lauren Bacall]], [[Lucille Ball]], [[Humphrey Bogart]], [[Bette Davis]], [[Henry Fonda]], [[Judy Garland]], [[Sterling Hayden]], [[Katharine Hepburn]], [[Danny Kaye]], [[Gene Kelly]], [[Myrna Loy]] e [[Edward G. Robinson]] i aṅ prutestâ cónt'r al lavōr dla cumisiòṅ dand vita a 'l [[Cumitâ p'r al Prim Emendamènt]], qvél ch'l impedìs a 'l Cungrès ad métar di lìmit a la libertà 'd paròla di sitadèṅ. A s pōl dir ch'al macartìśum al sia finî in di fat in dal Śnar dal 1955 quànd [[Joseph McCarthy]] al s è dimìs da presidènt dla cumisiòṅ a séguit dna musiòṅ ad cinsùra dal Senàt di Stat Unî cónt'r ad lò. == Culegamènt estéran == * {{it}} [https://www.treccani.it/enciclopedia/maccartismo_(Enciclopedia-del-Cinema)/ La sò paśna su 'l sit dla ''Treccani''] * {{it}} [https://tg24.sky.it/spettacolo/cinema/approfondimenti/lista-nera-hollywood Dalton Trumbo e chi àtar: stòria dla lista négra 'd Hollywood] |sel=1 }} [[Categoria:STORIA]] [[Categoria:CINEMA]] 8nihmvdjvsdfngd1ef6t7b3a3vv0nty 0 46746 168792 2026-05-28T18:35:27Z Mirandolese 1879 Creata pagina con "{{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Miranduléś |bticona1=[[File:Mirandola-stemma.gif|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Miranduléś}} [[File:Larry Parks 1947.JPG|255px|thumb|left|Larry Parks tòlt śò in dal 1947]] '''Samuel Klusman Lawrence Parks''', cgnusû méj cuma '''Larry Parks''' ([[Olathe (Kànsas)|Olathe]], 13 ad Dicémbar dal 1914 - [[Studio City]], 13 'd Avrìl dal 1975, a s lèś [ˈlæri pɑːrks] in [[ingléś]]) 'l è stâ 'n atōr americàṅ, can..." 168792 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Miranduléś |bticona1=[[File:Mirandola-stemma.gif|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Miranduléś}} [[File:Larry Parks 1947.JPG|255px|thumb|left|Larry Parks tòlt śò in dal 1947]] '''Samuel Klusman Lawrence Parks''', cgnusû méj cuma '''Larry Parks''' ([[Olathe (Kànsas)|Olathe]], 13 ad Dicémbar dal 1914 - [[Studio City]], 13 'd Avrìl dal 1975, a s lèś [ˈlæri pɑːrks] in [[ingléś]]) 'l è stâ 'n atōr americàṅ, candidâ in dal 1947 a 'l [[Prèmi Òscar]] par la part dal cantànt e atōr [[Al Jolson]] in dal film [[Al Jolson (film)|Al Jolson]], rōl ch'al farà incóra anc in dal 1949 girànd [[Non c'è passione più grande]]. == Biugrafìa == Uriginàri dal [[Kànsas]], ''Larry'' 'l à tacâ a far i sò prim pas da atōr in dla cumpagnìa teatràla dl'[[Università d'l Illinòis (Urbana-Champaign)|Università d'l Illinòis]] in du 'l studiàva par dvintà mèdag. In séguit 'l à pruâ a lauràr a [[Broadway]], sénsa cavàr-'g-la. Dòp la mòrt ad sò pàdar al gh l'à dada sù, cuntintànd-as 'd un lavōr cuma ispetōr a la stasiòṅ sentràla 'd [[New York]]. Cun 'l ajùt ad [[John Garfield]] e 'd [[Elia Kazan]], cgnusû durànt i an a [[Broadway]], ''Parks'' al gh'à abû l'ucaśiòṅ ad tintàr incóra la strada dal teàtar tulénd part a 'l drama ''Golden Boy'' ch'al gh'à avèrt al pòrti anc a 'l cìnema par via 'd un cuntràt firmâ cun la [[Columbia Pictures]] par far-ag far dal cumèdi brilànti e musical. Dòp na candidadùra a i [[Academy Award]] cuma atōr prutagunìsta p'r al biugràfic [[Al Jolson (film)|Al Jolson]], la sò caréra l'à ciapâ 'l vōl. In dal 1947 'l à fat còpia cun la [[Rita Hayworth]] in dal musical [[Bellezze in cielo]] méntar 'l an dòp 'l è stâ prutagunìsta dal drama sentimentàł [[La favorita del maresciallo]] e in dal 1950 dla cumèdia [[I clienti di mia moglie]] in dla part 'd un migliardàri gelóś di pasiènt óm ad sò mujēr ch'la fava la dutōra. Dal 1952 'l è invéci [[Marito per forza]], cumèdia dla [[Metro-Goldwyn-Mayer]] cun l'[[Elizabeth Taylor]]. In chi an lè, a i tèmp dla [[guèra fréda]], a muntàva sù 'n sentimènt anti-cumunìsta in dal paéś e 'l guèr'n al vliva cumbàt'r i militànt ad sinìstra o anc sōl la gint ch'la gh'iva dal simpatìi par lōr, in dal mónd dl'art e dal cìnema. Durànt i an dal [[macartìśum]], dòp che [[Ronald Reagan]] 'l iva fat al sò nóm cuma simpatiśànt cumunìsta, la [[Cumisiòṅ par i atività anti-americàni]] (HUAC), misa sù da 'l guèran di [[Stat Unî]], la 'l iva ciamâ a testimunìr. Al 21 ad mars dal 1951, dòp avēr cunfesâ 'd èsar stâ iscrìt a 'l partî cumunìsta da 'l 1941 a 'l 1945, 'l à dmandâ in làgarmi «Minga mét'r-um davànti a la sarnìda s'andàr in parśòṅ p'r ultràǵ a la cumisiòṅ o custrìnś'r-um a traśàr in dla śmalta par far la spia». In na sedùda a pòrti saràdi fata in séguit ''Larry'' 'l è stâ custrét a far di nóm. Finî in dla lista négra 'd [[Hollywood]], i telèfun dal mónd dal cìnema i aṅ śmis a sunàr par lò, lasànd-al sénsa lavōr. Custrét a 'ndàr in [[Európa]] par cuntinuàr al sò mistēr, ''Parks'' 'l à tòlt part a 'l pulisiésc britànig [[La grande rapina di Long Island (film 1955)|La grande rapina di Long Island]] (1955). Al sò ùltim film 'l è stâ [[Freud - Passioni segrete]] cun [[Montgomery Clift]] in di pagn ad [[Sigmund Freud]]. In séguit al s è mis a far 'l agînt imubiliàr, murénd par 'n atàc ad cōr a ssant'an. == Filmugrafìa == [[File:Rita Hayworth and Larry Parks by Ned Scott. 1947.jpg|350px|thumb|right|Lò e la [[Rita Hayworth]] in na fóta prumusiunàla dal film ''Belésa in dal cēl'' (1947)]] == Culegamènt estéran == * {{it}} [https://www.imdb.com/name/nm0662972/ Filmugrafìa in s'l ''IMDb''] == Àtar prugèt == {{interprogetto|commons=Category:Larry Parks}} |sel=1 }} {{DEFAULTSORT:Parks, Larry}} [[Categoria:CINEMA]] [[Categoria:Atōr americàṅ]] gurirfuazl3svi8o2vx985a8a21403i 168794 168792 2026-05-28T18:50:48Z Mirandolese 1879 168794 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Miranduléś |bticona1=[[File:Mirandola-stemma.gif|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Miranduléś}} [[File:Larry Parks 1947.JPG|255px|thumb|left|Larry Parks tòlt śò in dal 1947]] '''Samuel Klusman Lawrence Parks''', cgnusû méj cuma '''Larry Parks''' ([[Olathe (Kànsas)|Olathe]], 13 ad Dicémbar dal 1914 - [[Studio City]], 13 'd Avrìl dal 1975, a s lèś [ˈlæri pɑːrks] in [[ingléś]]) 'l è stâ 'n atōr americàṅ, candidâ in dal 1947 a 'l [[Prèmi Òscar]] par la part dal cantànt e atōr [[Al Jolson]] in dal film [[Al Jolson (film)|Al Jolson]], rōl ch'al farà incóra anc in dal 1949 girànd [[Non c'è passione più grande]]. == Biugrafìa == Uriginàri dal [[Kànsas]], ''Larry'' 'l à tacâ a far i sò prim pas da atōr in dla cumpagnìa teatràla dl'[[Università d'l Illinòis (Urbana-Champaign)|Università d'l Illinòis]] in du 'l studiàva par dvintàr mèdag. In séguit 'l à pruâ a lauràr a [[Broadway]], sénsa cavàr-'g-la. Dòp la mòrt ad sò pàdar al gh l'à dada sù, cuntintànd-as 'd un lavōr cuma ispetōr a la stasiòṅ sentràla 'd [[New York]]. Cun 'l ajùt ad [[John Garfield]] e 'd [[Elia Kazan]], cgnusû durànt i an a [[Broadway]], ''Parks'' al gh'à abû l'ucaśiòṅ ad tintàr incóra la strada dal teàtar tulénd part a 'l drama ''Golden Boy'' ch'al gh'à avèrt al pòrti anc a 'l cìnema par via 'd un cuntràt firmâ cun la [[Columbia Pictures]] par far-ag far dal cumèdi brilànti e musical. In dal 1941 a 'l ém vist in dla cumèdia rumàntica [[Tu m'appartieni]] insém a la [[Barbara Stanwyck]] e a [[Henry Fonda]]. Dòp na candidadùra a i [[Academy Award]] cuma atōr prutagunìsta p'r al biugràfic [[Al Jolson (film)|Al Jolson]], la sò caréra l'à ciapâ 'l vōl. In dal 1947 'l à fat còpia cun la [[Rita Hayworth]] in dal musical [[Bellezze in cielo]] méntar 'l an dòp 'l è stâ prutagunìsta dal drama sentimentàł [[La favorita del maresciallo]] e in dal 1950 dla cumèdia [[I clienti di mia moglie]] in dla part 'd un migliardàri gelóś di pasiènt óm ad sò mujēr ch'la fava la dutōra. Dal 1952 'l è invéci [[Marito per forza]], cumèdia dla [[Metro-Goldwyn-Mayer]] cun l'[[Elizabeth Taylor]]. In chi an lè, a i tèmp dla [[guèra fréda]], a muntàva sù 'n sentimènt anti-cumunìsta in dal paéś e 'l guèr'n al vliva cumbàt'r i militànt ad sinìstra o anc sōl la gint ch'la gh'iva dal simpatìi par lōr, in dal mónd dl'art e dal cìnema. Durànt i an dal [[macartìśum]], dòp che [[Ronald Reagan]] 'l iva fat al sò nóm cuma simpatiśànt cumunìsta, la [[Cumisiòṅ par i atività anti-americàni]] (HUAC), misa sù da 'l guèran di [[Stat Unî]], la 'l iva ciamâ a testimunìr. Al 21 ad mars dal 1951, dòp avēr cunfesâ 'd èsar stâ iscrìt a 'l partî cumunìsta da 'l 1941 a 'l 1945, 'l à dmandâ in làgarmi «Minga mét'r-um davànti a la sarnìda s'andàr in parśòṅ p'r ultràǵ a la cumisiòṅ o custrìnś'r-um a traśàr in dla śmalta par far la spia». In na sedùda a pòrti saràdi fata in séguit ''Larry'' 'l è stâ custrét a far di nóm. Finî in dla lista négra 'd [[Hollywood]], i telèfun dal mónd dal cìnema i aṅ śmis a sunàr par lò, lasànd-al sénsa lavōr. Custrét a 'ndàr in [[Európa]] par cuntinuàr al sò mistēr, ''Parks'' 'l à tòlt part a 'l pulisiésc britànig [[La grande rapina di Long Island (film 1955)|La grande rapina di Long Island]] (1955). Al sò ùltim film 'l è stâ [[Freud - Passioni segrete]] cun [[Montgomery Clift]] in di pagn ad [[Sigmund Freud]]. In séguit al s è mis a far 'l agînt imubiliàr, murénd par 'n atàc ad cōr a ssant'an. == Filmugrafìa == [[File:Rita Hayworth and Larry Parks by Ned Scott. 1947.jpg|400px|thumb|right|Lò e la [[Rita Hayworth|Hayworth]] in na fóta prumusiunàla dal film ''Belésa in dal cēl'']] * <small>1941</small> - ''[[Mystery Ship]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1941</small> - ''[[Harmon of Michigan]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1941</small> - ''[[Tu m'appartieni]]'' (''You Belong to Me''), regìa ad [[Wesley Ruggles]] * <small>1942</small> - ''[[The Boogie Man Will Get You]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1942</small> - ''[[Tutti baciarono la sposa]]'' (''They All Kissed the Bride''), regìa 'd [[Alexander Hall]] * <small>1942</small> - ''[[Non sei mai stata così bella]]'' (''You Were Never Lovelier''), regìa ad [[William A. Seiter]] * <small>1943</small> - ''[[Rita la rossa]]'' (''Redhead from Manhattan''), regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1943</small> - ''[[Sacrificio supremo]]'' (''First Comes Courage''), regìa dla [[Dorothy Arzner]] * <small>1943</small> - ''[[Ombre sul mare]]'' (''Destroyer''), regìa ad [[William A. Seiter]] e 'd [[Ray Enright (regìsta)|Ray Enright]] * <small>1945</small> - ''[[Contrattacco (film)|Contrattacco]]'' (''Counter-Attack''), regìa ad [[Zoltán Korda]] * <small>1946</small> - ''[[I rinnegati]]'' (''Renegades''), regìa ad [[George Sherman]] * <small>1946</small> - ''[[Al Jolson (film)|Al Jolson]]'' (''The Jolson Story''), regìa 'd [[Alfred E. Green]] * <small>1947</small> - ''[[Bellezze in cielo]]'' (''Down to Earth''), regìa 'd [[Alexander Hall]] * <small>1948</small> - ''[[Spade insanguinate]]'' (''The Swordsman''), regìa ad [[Joseph H. Lewis]] * <small>1948</small> - ''[[La favorita del maresciallo]]'' (''The Gallant Blade''), regìa 'd [[Henry Levin]] * <small>1949</small> - ''[[Non c'è passione più grande]]'' (''Jolson Sings Again''), regìa 'd [[Henry Levin]] * <small>1950</small> - ''[[I clienti di mia moglie]]'' (''Emergency Wedding''), regìa 'd [[Edward Buzzell]] * <small>1952</small> - ''[[Marito per forza]]'' (''Love Is Better Than Ever''), regìa ad [[Stanley Donen]] * <small>1955</small> - ''[[La grande rapina di Long Island (film 1955)|La grande rapina di Long Island]]'' (''Tiger by the Tail''), regìa ad [[John Gilling]] * <small>1962</small> - ''[[Freud, passioni segrete]]'' (''Freud''), regìa ad [[John Huston]] == Culegamènt estéran == * {{it}} [https://www.imdb.com/name/nm0662972/ Filmugrafìa in s'l ''IMDb''] == Àtar prugèt == {{interprogetto|commons=Category:Larry Parks}} |sel=1 }} {{DEFAULTSORT:Parks, Larry}} [[Categoria:CINEMA]] [[Categoria:Atōr americàṅ]] fy7i4exg4k9v0dlp605qh0deep9isz0 168797 168794 2026-05-28T19:10:46Z Mirandolese 1879 168797 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Miranduléś |bticona1=[[File:Mirandola-stemma.gif|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Miranduléś}} [[File:Larry Parks 1947.JPG|255px|thumb|left|Larry Parks tòlt śò in dal 1947]] '''Samuel Klusman Lawrence Parks''', cgnusû méj cuma '''Larry Parks''' ([[Olathe (Kànsas)|Olathe]], 13 ad Dicémbar dal 1914 - [[Studio City]], 13 'd Avrìl dal 1975, a s lèś [ˈlæri pɑːrks] in [[ingléś]]) 'l è stâ 'n atōr americàṅ, candidâ in dal 1947 a 'l [[Prèmi Òscar]] par la part dal cantànt e atōr [[Al Jolson]] in dal film [[Al Jolson (film)|Al Jolson]], rōl ch'al farà incóra anc in dal 1949 girànd [[Non c'è passione più grande]]. == Biugrafìa == Uriginàri dal [[Kànsas]], ''Larry'' 'l à tacâ a far i sò prim pas da atōr in dla cumpagnìa teatràla dl'[[Università d'l Illinòis (Urbana-Champaign)|Università d'l Illinòis]] in du 'l studiàva par dvintàr mèdag. In séguit 'l à pruâ a lauràr a [[Broadway]], sénsa cavàr-'g-la. Dòp la mòrt ad sò pàdar al gh l'à dada sù, cuntintànd-as 'd un lavōr cuma ispetōr a la stasiòṅ sentràla 'd [[New York]]. Cun 'l ajùt ad [[John Garfield]] e 'd [[Elia Kazan]], cgnusû durànt i an a [[Broadway]], ''Parks'' al gh'à abû l'ucaśiòṅ ad tintàr incóra la strada dal teàtar tulénd part a 'l drama ''Golden Boy'' ch'al gh'à avèrt al pòrti anc a 'l cìnema par via 'd un cuntràt firmâ cun la [[Columbia Pictures]] par far-ag far dal cumèdi brilànti e musical. In dal 1941 a 'l ém vist in dla cumèdia rumàntica [[Tu m'appartieni]] insém a la [[Barbara Stanwyck]] e a [[Henry Fonda]]. Dòp na candidadùra a i [[Academy Award]] cuma atōr prutagunìsta p'r al biugràfic [[Al Jolson (film)|Al Jolson]], la sò caréra l'à ciapâ 'l vōl. In dal 1947 'l à fat còpia cun la [[Rita Hayworth]] in dal musical [[Bellezze in cielo]] méntar 'l an dòp 'l è stâ prutagunìsta dal drama sentimentàł [[La favorita del maresciallo]] e in dal 1950 dla cumèdia [[I clienti di mia moglie]] in dla part 'd un migliardàri gelóś di pasiènt óm ad sò mujēr ch'la fava la dutōra. Dal 1952 'l è invéci [[Marito per forza]], cumèdia dla [[Metro-Goldwyn-Mayer]] cun l'[[Elizabeth Taylor]]. In chi an lè, a i tèmp dla [[guèra fréda]], a muntàva sù 'n sentimènt anti-cumunìsta in dal paéś e 'l guèr'n al vliva cumbàt'r i militànt ad sinìstra o anc sōl la gint ch'la gh'iva dal simpatìi par lōr, in dal mónd dl'art e dal cìnema. Durànt i an dal [[macartìśum]], dòp che [[Ronald Reagan]] 'l iva fat al sò nóm cuma simpatiśànt cumunìsta, la [[Cumisiòṅ par i atività anti-americàni]] (HUAC), misa sù da 'l guèran di [[Stat Unî]], la 'l iva ciamâ a testimunìr. Al 21 ad mars dal 1951, dòp avēr cunfesâ 'd èsar stâ iscrìt a 'l partî cumunìsta da 'l 1941 a 'l 1945, 'l à dmandâ in làgarmi «Minga mét'r-um davànti a la sarnìda s'andàr in parśòṅ p'r ultràǵ a la cumisiòṅ o custrìnś'r-um a traśàr in dla śmalta par far la spia». In na sedùda a pòrti saràdi fata in séguit ''Larry'' 'l è stâ custrét a far di nóm. Finî in dla lista négra 'd [[Hollywood]], i telèfun dal mónd dal cìnema i aṅ śmis a sunàr par lò, lasànd-al sénsa lavōr. Custrét a 'ndàr in [[Európa]] par cuntinuàr al sò mistēr, ''Parks'' 'l à tòlt part a 'l pulisiésc britànig [[La grande rapina di Long Island (film 1955)|La grande rapina di Long Island]] (1955). Al sò ùltim film 'l è stâ [[Freud - Passioni segrete]] cun [[Montgomery Clift]] in di pagn ad [[Sigmund Freud]]. In séguit al s è mis a far 'l agînt imubiliàr, murénd par 'n atàc ad cōr a ssant'an. == Filmugrafìa == [[File:Rita Hayworth and Larry Parks by Ned Scott. 1947.jpg|400px|thumb|right|Lò e la [[Rita Hayworth|Hayworth]] in na fóta prumusiunàla dal film ''Belésa in dal cēl'']] * <small>1941</small> - ''[[Mystery Ship]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1941</small> - ''[[Harmon of Michigan]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1941</small> - ''[[Tu m'appartieni]]'' (''You Belong to Me''), regìa ad [[Wesley Ruggles]] * <small>1941</small> - ''[[Three Girls About Town]]'', regìa ad [[Leigh Jason]] * <small>1941</small> - ''[[Sing for Your Supper]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1941</small> - ''[[Honolulu Lu]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1941</small> - ''[[Harvard, Here I Come!]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1942</small> - ''[[Blondie Goes to College]]'', regìa ad [[Frank R. Strayer]] * <small>1942</small> - ''[[Canal Zone]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1942</small> - ''[[North of the Rockies]]'', regìa ad [[Lambert Hillyer]] * <small>1942</small> - ''[[Alias Boston Blackie]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1942</small> - ''[[Hello, Annapolis]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1942</small> - ''[[Submarine Raider]]'', regìa ad [[Lew Landers]] e 'd [[Budd Boetticher]] * <small>1942</small> - ''[[Tutti baciarono la sposa]]'' (''They All Kissed the Bride''), regìa 'd [[Alexander Hall]] * <small>1942</small> - ''[[Flight Lieutenant]]'', regìa ad [[Sidney Salkow]] * <small>1942</small> - ''[[Atlantic Convoy]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1942</small> - ''[[A Man's World]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1942</small> - ''[[The Boogie Man Will Get You]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1942</small> - ''[[Non sei mai stata così bella]]'' (''You Were Never Lovelier''), regìa ad [[William A. Seiter]] * <small>1943</small> - ''[[Power of the Press]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1943</small> - ''[[Reveille with Beverly]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1943</small> - ''[[Rita la rossa]]'' (''Redhead from Manhattan''), regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1943</small> - ''[[Sacrificio supremo]]'' (''First Comes Courage''), regìa dla [[Dorothy Arzner]] * <small>1943</small> - ''[[Ombre sul mare]]'' (''Destroyer''), regìa ad [[William A. Seiter]] e 'd [[Ray Enright (regìsta)|Ray Enright]] * <small>1943</small> - ''[[Is Everybody Happy?]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1943</small> - ''[[The Deerslayer]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1944</small> - ''[[The Racket Man]]'', regìa ad [[D. Ross Lederman]] * <small>1944</small> - ''[[Hey, Rookie]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1944</small> - ''[[Jam Session (film)|Jam Session]]'', regìa ad [[Charles Barton]] * <small>1944</small> - ''[[The Black Parachute]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1944</small> - ''[[Stars on Parade]]'', regìa ad [[Lew Landers]] * <small>1944</small> - ''[[Sergeant Mike]]'', regìa 'd [[Henry Levin]] * <small>1944</small> - ''[[She's a Sweetheart]]'', regìa ad [[Del Lord]] * <small>1945</small> - ''[[Contrattacco (film)|Contrattacco]]'' (''Counter-Attack''), regìa ad [[Zoltán Korda]] * <small>1946</small> - ''[[I rinnegati]]'' (''Renegades''), regìa ad [[George Sherman]] * <small>1946</small> - ''[[Al Jolson (film)|Al Jolson]]'' (''The Jolson Story''), regìa 'd [[Alfred E. Green]] * <small>1947</small> - ''[[Giù sulla terra]]'' (''Down to Earth''), regìa 'd [[Alexander Hall]] * <small>1947</small> - ''[[Gli affari di suo marito]]'' (''Her Husband's Affairs''), regìa ad [[S. Sylvan Simon]] * <small>1947</small> - ''[[Bellezze in cielo]]'' (''Down to Earth''), regìa 'd [[Alexander Hall]] * <small>1948</small> - ''[[Spade insanguinate]]'' (''The Swordsman''), regìa ad [[Joseph H. Lewis]] * <small>1948</small> - ''[[La favorita del maresciallo]]'' (''The Gallant Blade''), regìa 'd [[Henry Levin]] * <small>1949</small> - ''[[Non c'è passione più grande]]'' (''Jolson Sings Again''), regìa 'd [[Henry Levin]] * <small>1950</small> - ''[[I clienti di mia moglie]]'' (''Emergency Wedding''), regìa 'd [[Edward Buzzell]] * <small>1952</small> - ''[[Marito per forza]]'' (''Love Is Better Than Ever''), regìa ad [[Stanley Donen]] * <small>1955</small> - ''[[La grande rapina di Long Island (film 1955)|La grande rapina di Long Island]]'' (''Tiger by the Tail''), regìa ad [[John Gilling]] * <small>1962</small> - ''[[Freud, passioni segrete]]'' (''Freud''), regìa ad [[John Huston]] == Culegamènt estéran == * {{it}} [https://www.imdb.com/name/nm0662972/ Filmugrafìa in s'l ''IMDb''] == Àtar prugèt == {{interprogetto|commons=Category:Larry Parks}} |sel=1 }} {{DEFAULTSORT:Parks, Larry}} [[Categoria:CINEMA]] [[Categoria:Atōr americàṅ]] i3z9uhhz9y50bjtynf4jrqkicsbb5af 0 46747 168795 2026-05-28T19:00:53Z Rei Momo 2319 Creata pagina con "{{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Piasintëin |bticona1=[[File:Provincia di Piacenza-Stemma.png|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Piasintëin}} {{Abòż PC}} [[Immagine:Elena Cazzulani.jpg|thumb|right|230px|La Ena Cazzulani a la fèin d'i ann '90.]] '''Ena Cazzulani''', (''Elena Cazzulani Allegri'', [[Lod]], [[23 ed disèmber|23 ad dicèimbar]] [[1920]] - Visèvan [[17 d'utóber|17 d'utùber]] [[2005]]) all'è 'na scritùra e puèta ludsäna. Al sò salòtt literà..." 168795 wikitext text/x-wiki {{Metacaixa |id=0 |color= |bt1=Piasintëin |bticona1=[[File:Provincia di Piacenza-Stemma.png|16px]] |ps1= __NOTOC__ {{dialort | dial=Piasintëin}} {{Abòż PC}} [[Immagine:Elena Cazzulani.jpg|thumb|right|230px|La Ena Cazzulani a la fèin d'i ann '90.]] '''Ena Cazzulani''', (''Elena Cazzulani Allegri'', [[Lod]], [[23 ed disèmber|23 ad dicèimbar]] [[1920]] - Visèvan [[17 d'utóber|17 d'utùber]] [[2005]]) all'è 'na scritùra e puèta ludsäna. Al sò salòtt literàri all'è stä un pònt ad riferimêint par la cultüra ludsäna e lumbärd: [[Ada Negri]], Vittoria Manzoni, [[Cristina Trivulzio Belgiojoso]], [[Maria Cosway]], [[Carlotta Ferrari]], and [[Giuseppina Strepponi]].<ref> Ercole Ongaro, ''Il Lodigiano nel Novecento: la cultura'', Milano, Franco Angeli, 2006 {{ISBN | 978-88-464-7142-0}}</ref> All'ha scrìtt d'i pueìs e d'ì biugrafìi in s'al mujèr chi g'havan da fä in sla storia ludsäna. Al cumoin ad Lòd al g'ha dedicä 'na via in dal [[2014]].<ref>[https://www.comune.lodi.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/5907 Intitolate tre nuove vie in zona Codignola]</ref>; <ref>[https://www.ilcittadino.it/stories/cultura/lodi-omaggia-sue-figlie-migliori-o_11080_96/ Lodi omaggia le sue figlie migliori]</ref> == Cus'häl scrìtt == * 1982 : ''Cristina di Belgioioso'', Ed. Lodigraf, Lodi * 1983 : ''Il muro sul ponte'', Ed. Lodigraf, Lodi * 1984 : ''Giuseppina Strepponi, biografia'', Ed. Lodigraf, Lodi * 1985 : in chochonage aveuc Gilberto Coletto : ''Francesco de Lemene. Poesia e teatro'', Ed. del Campus, Lodi * 1988 : ''Il collegio Cazzulani'', Edizioni Lodigraf, Lodi * 1989 : ''Maria Hadfield Cosway. Biografia, diari e scritti della fondatrice del collegio delle Dame Inglesi in Lodi'', Ed. L’Immagine, Lodi * 1991 : ''Il viale delle ortensie'', Ed. L’Immagine, Lodi * 1992 : ''Carlotta Ferrari da Lodi. Poetessa e musicista'', Ed. L’Immagine, Lodi * 1993 : ''Ritorno al viale delle ortensie'', Ed. L'Immagine, Lodi * 1996 : ''Il cielo comincia dal suolo'', Ed. L’Immagine, Lodi == Bibliugrafìa == * 2006 : Ercole Ongaro, Il Lodigiano nel Novecento. La cultura, Franco Angeli, Milano == Riferimëint == <references/> == Ligàmm ad föra == *[https://nazariopardini.blogspot.com/ Al blog dal pruf. Pardini] |sel=1 }} [[Categoria:LETTERATURA|Cazzulani]] mrjtfxcqqlf1mu07ewkzcyvuhqdm6oq 0 46748 168804 2026-05-28T20:12:07Z Mirandolese 1879 Redirect alla pagina [[Gal]] 168804 wikitext text/x-wiki #RINVIA[[Gal]] 35m4j5pcr1w9k8hrqv2td08kacwrfv6 0 46749 168808 2026-05-28T20:28:02Z Mirandolese 1879 Mirandolese ha spostato la pagina [[San Felìz]] a [[San Fliś]] 168808 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[San Fliś]] 6vje6u0fw91x6mc540ms35hqucpuna0