Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 63 9387375 9366694 2026-05-30T08:28:39Z ThomasPusch 1869 9387375 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insulo |nomo = Aldernejo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>krondependaĵo {{Manikinsuloj}} |akvejo = [[Manika Markolo]] |insularo = [[Manikinsuloj]] |latitudo = 49/42/54/N |longitudo = 2/12/01/W |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |longo = 5.8 |larĝo = 2.3 |areo = 7.8 |alteco = 90 |loĝantaro = 2020 |loĝantaro-jaro = 2015 |ĉefa loko = Saint Anne }} '''Aldernejo''' ({{l-en|Alderney}} {{prononco|OLDerni}}; {{l-fr|Aurigny}} aŭ ''Auregnais'') estas la plej norda de la [[Manikinsuloj]] kaj teritorio de [[Britio]]. Ĝi estas parto de voktujo (distrikto) de [[Gernezejo]] (angle: Bailiwick of Guernsey). Ĝi estas 5 km longa kaj 2.5 km larĝa, do ĝi estas la tria plej granda insulo el la Manksinsuloj. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png Dosiero:Alderney aerial.jpg </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.alderney.gov.gg Oficiala retejo de Alderney] * [https://web.archive.org/web/20080415023449/http://www.societe-jersiaise.org/langsec/aurgnais.html la lingvaĵo de Alderney (variaĵo de la franca), arkivigite laŭ stato aprilo 2008] * [http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml Fortreso Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821134950/http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml |date=2008-08-21 }} * [http://www.aurigny.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080913094239/http://www.aurigny.com/ |date=2008-09-13 }} * [http://www.blueislands.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210501160415/http://www.blueislands.com/ |date=2021-05-01 }} {{Ĝermo|Britio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Unua}} [[File:Alderney Banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] 81nrkvwrsxpexa9fn42z130952ajc1a 9387401 9387375 2026-05-30T08:56:36Z ThomasPusch 1869 /* Bildaro */ 9387401 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insulo |nomo = Aldernejo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>krondependaĵo {{Manikinsuloj}} |akvejo = [[Manika Markolo]] |insularo = [[Manikinsuloj]] |latitudo = 49/42/54/N |longitudo = 2/12/01/W |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |longo = 5.8 |larĝo = 2.3 |areo = 7.8 |alteco = 90 |loĝantaro = 2020 |loĝantaro-jaro = 2015 |ĉefa loko = Saint Anne }} '''Aldernejo''' ({{l-en|Alderney}} {{prononco|OLDerni}}; {{l-fr|Aurigny}} aŭ ''Auregnais'') estas la plej norda de la [[Manikinsuloj]] kaj teritorio de [[Britio]]. Ĝi estas parto de voktujo (distrikto) de [[Gernezejo]] (angle: Bailiwick of Guernsey). Ĝi estas 5 km longa kaj 2.5 km larĝa, do ĝi estas la tria plej granda insulo el la Manksinsuloj. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png Dosiero:Alderney aerial.jpg Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|{{centre|en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.alderney.gov.gg Oficiala retejo de Alderney] * [https://web.archive.org/web/20080415023449/http://www.societe-jersiaise.org/langsec/aurgnais.html la lingvaĵo de Alderney (variaĵo de la franca), arkivigite laŭ stato aprilo 2008] * [http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml Fortreso Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821134950/http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml |date=2008-08-21 }} * [http://www.aurigny.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080913094239/http://www.aurigny.com/ |date=2008-09-13 }} * [http://www.blueislands.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210501160415/http://www.blueislands.com/ |date=2021-05-01 }} {{Ĝermo|Britio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Unua}} [[File:Alderney Banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] jv7eh75gt6knbrpei1qiorfqkpj8q6j 9387402 9387401 2026-05-30T08:59:21Z ThomasPusch 1869 9387402 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insulo |nomo = Aldernejo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>krondependaĵo {{Manikinsuloj}} |akvejo = [[Manika Markolo]] |insularo = [[Manikinsuloj]] |latitudo = 49/42/54/N |longitudo = 2/12/01/W |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |longo = 5.8 |larĝo = 2.3 |areo = 7.8 |alteco = 90 |loĝantaro = 2020 |loĝantaro-jaro = 2015 |ĉefa loko = Saint Anne }} '''Aldernejo''' ({{l-en|Alderney}} {{prononco|OLDerni}}; {{l-fr|Aurigny}} aŭ ''Auregnais'') estas la plej norda de la [[Manikinsuloj]] kaj teritorio de [[Britio]]. Ĝi estas parto de voktujo (distrikto) de [[Gernezejo]] (angle: Bailiwick of Guernsey). Ĝi estas 5 km longa kaj 2.5 km larĝa, do ĝi estas la tria plej granda insulo el la Manikinsuloj. La insulo situas en la [[Manika markolo]] inter Britio kaj Francio, kaj estas la norda limigo de la [[Sanmala golfo]] kiu do situas ĉe la suda mordo de Aldernejo. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png Dosiero:Alderney aerial.jpg Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|{{centre|en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}} </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.alderney.gov.gg Oficiala retejo de Alderney] * [https://web.archive.org/web/20080415023449/http://www.societe-jersiaise.org/langsec/aurgnais.html la lingvaĵo de Alderney (variaĵo de la franca), arkivigite laŭ stato aprilo 2008] * [http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml Fortreso Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821134950/http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml |date=2008-08-21 }} * [http://www.aurigny.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080913094239/http://www.aurigny.com/ |date=2008-09-13 }} * [http://www.blueislands.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210501160415/http://www.blueislands.com/ |date=2021-05-01 }} {{Ĝermo|Britio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Unua}} [[File:Alderney Banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] 3j2y2eglxit7a8nujbuwo8kyv28vb3b 9387404 9387402 2026-05-30T09:02:44Z ThomasPusch 1869 9387404 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insulo |nomo = Aldernejo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>krondependaĵo {{Manikinsuloj}} |akvejo = [[Manika Markolo]] |insularo = [[Manikinsuloj]] |latitudo = 49/42/54/N |longitudo = 2/12/01/W |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |longo = 5.8 |larĝo = 2.3 |areo = 7.8 |alteco = 90 |loĝantaro = 2020 |loĝantaro-jaro = 2015 |ĉefa loko = Saint Anne }} '''Aldernejo''' ({{l-en|Alderney}} {{prononco|OLDerni}}; {{l-fr|Aurigny}} aŭ ''Auregnais'') estas la plej norda de la [[Manikinsuloj]] kaj teritorio de [[Britio]]. Ĝi estas parto de voktujo (distrikto) de [[Gernezejo]] (angle: Bailiwick of Guernsey). Ĝi estas 5 km longa kaj 2.5 km larĝa, do ĝi estas la tria plej granda insulo el la Manikinsuloj. La insulo situas en la [[Manika markolo]] inter Britio kaj Francio, kaj estas la norda limigo de la [[Sanmala golfo]] kiu do situas ĉe la suda bordo de Aldernejo. La duoninsulo [[Cotentin]] de la franca regiono [[Normandio]], plej proksime punkto de la [[kontinenta Francio]] kaj [[Eŭropa Unio]], situas pli-malpli 15 kilometrojn oriente de la insulo. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png Dosiero:Alderney aerial.jpg Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|{{centre|en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}} </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.alderney.gov.gg Oficiala retejo de Alderney] * [https://web.archive.org/web/20080415023449/http://www.societe-jersiaise.org/langsec/aurgnais.html la lingvaĵo de Alderney (variaĵo de la franca), arkivigite laŭ stato aprilo 2008] * [http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml Fortreso Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821134950/http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml |date=2008-08-21 }} * [http://www.aurigny.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080913094239/http://www.aurigny.com/ |date=2008-09-13 }} * [http://www.blueislands.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210501160415/http://www.blueislands.com/ |date=2021-05-01 }} {{Ĝermo|Britio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Unua}} [[File:Alderney Banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] 7hhv4hl5wukh67fxadeezf210jvw9m0 9387406 9387404 2026-05-30T09:04:04Z ThomasPusch 1869 9387406 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insulo |nomo = Aldernejo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>krondependaĵo {{Manikinsuloj}} |akvejo = [[Manika Markolo]] |insularo = [[Manikinsuloj]] |latitudo = 49/42/54/N |longitudo = 2/12/01/W |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |longo = 5.8 |larĝo = 2.3 |areo = 7.8 |alteco = 90 |loĝantaro = 2020 |loĝantaro-jaro = 2015 |ĉefa loko = Saint Anne }} '''Aldernejo''' ({{l-en|Alderney}} {{prononco|OLDerni}}; {{l-fr|Aurigny}} aŭ ''Auregnais'') estas la plej norda de la [[Manikinsuloj]] kaj teritorio de [[Britio]]. Ĝi estas parto de voktujo (distrikto) de [[Gernezejo]] (angle: Bailiwick of Guernsey). Ĝi estas 5 km longa kaj 2.5 km larĝa, do ĝi estas la tria plej granda insulo el la Manikinsuloj. La insulo situas en la [[Manika markolo]] inter Britio kaj Francio, kaj estas la norda limigo de la [[Sanmala golfo]] kiu do situas ĉe la suda bordo de Aldernejo. La duoninsulo [[Cotentin]] de la [[Regionoj de Francio|franca regiono]] [[Normandio]], plej proksime punkto de la [[kontinenta Francio]] kaj [[Eŭropa Unio]], situas pli-malpli 15 kilometrojn oriente de la insulo. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png Dosiero:Alderney aerial.jpg Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|{{centre|en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}} </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.alderney.gov.gg Oficiala retejo de Alderney] * [https://web.archive.org/web/20080415023449/http://www.societe-jersiaise.org/langsec/aurgnais.html la lingvaĵo de Alderney (variaĵo de la franca), arkivigite laŭ stato aprilo 2008] * [http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml Fortreso Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821134950/http://www.subbrit.org.uk/sb-sites/sites/a/alderney/index.shtml |date=2008-08-21 }} * [http://www.aurigny.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080913094239/http://www.aurigny.com/ |date=2008-09-13 }} * [http://www.blueislands.com Flugoj al Alderney] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210501160415/http://www.blueislands.com/ |date=2021-05-01 }} {{Ĝermo|Britio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Unua}} [[File:Alderney Banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] cyl8wlpc8m5sm5b3nbviapa5vgu8arg 0 187 9387136 9375604 2026-05-29T21:45:28Z LilyKitty 25129 de astrofotografio 9387136 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=scienco pri astroj kaj la Universo|pseŭdoscienco pri supozata influo de astroj al vivo de personoj|Astrologio}} <!--[[Dosiero:Agence Rol, L’éclipse, gare Saint-Lazare, 1921 (cropped).jpg|centre|775ra]]--> {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Crab Nebula.jpg|eta|250ra|Giganta mozaiko de [[nebulozo]] [[M1]], fotita per [[Kosmoteleskopo Hubble|teleskopo Hubble]]]] [[Dosiero:Hubble Space Telescope (27946391011).jpg|eta|250ra|La [[Kosmoteleskopo Hubble|teleskopo Hubble]]]] [[Dosiero:Kp226-nia-loko-en-la-kosmo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri nia loko en la kosmo]] '''Astronomio''' (aŭ '''astroscienco''') estas la [[scienco]] pri la [[Universo]], studante la situon, movadon, strukturon, originon kaj evoluadon de la [[astro]]j kaj per ili formitajn sistemojn. Aldone, astronomio estas studado pri [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j, [[planedo]]j de [[sunsistemo]] kaj iliaj [[natura satelito|satelitoj]], [[Ekstersunsistema planedo|ekzoplanedoj]], [[asteroido]]j, [[kometo]]j, [[meteorŝtono]]j, [[pulsaro]]j, [[Nigra truo|nigraj truoj]], [[nebulozo]]j, [[galaksio]]j kaj ilia [[galaksiamaso|aroj]], [[kvazaro]]j kaj multe pli.<ref name='Kon+Mor'>{{citaĵo de libro |familia nomo=Кононович |persona nomo=Э. В. |kunaŭtoroj= Мороз В. И. |redaktinto=Иванов В. В. |titolo=Общий курс Астрономии / La ĝenerala kurso de Astronomio |eldono=2-a eldono |eldoninto=Едиториал УРСС |loko=Moskvo |serio=Классический университетский учебник, |jaro=2004 |url=http://astro-archive.prao.ru/books/showBook.php?idBook=137 |paĝoj=544 |lingvo=Ruse |atingdato=2014-02-26 |isbn=5-354-00866-2 ||id==2004gca..book.....K}}</ref> Astronomion influas rezultoj el multaj aliaj fakoj. Precipe tiuj estas [[fiziko]], kune kun [[kemio]], [[geologio]], [[geofiziko]], [[mineralogio]], [[biologio]] kaj [[matematiko]]. Astronomiistoj de praaj civilizacioj enkondukis metodajn observojn kiuj permesis eltrovi la unuajn astronomiajn sciojn. Malgraŭ tio, necesis la invento de la [[teleskopo]] por la evoluo de astronomio al [[moderna scienco]]. Ekde la [[dudeka jarcento]] la kampo pri profesia astronomio estis dividita inter [[observada astronomio]] kaj [[teoria astrofiziko]]. En observada astronomio oni kolektas [[Datumo|datumojn]], kaj krome laboras pri konstruo kaj riparo de aparatoj kaj pritrakto de la rezultoj. En kampo de teoria astrofiziko oni enfokusigas evoluigon de komputilaj aŭ analizaj [[Modelo|modeloj]] por priskribi astronomiajn objektojn kaj fenomenojn. La du kampoj komplementas unu la alian tiel, ke teoria astrofiziko strebas klarigi la observajn rezultojn. Astronomiaj observaĵoj povas esti ilo por testi la fundamentajn teoriojn en fiziko, ekzemple tiu pri [[ĝenerala relativeco]]. Astronomion oni ne konfuzu kaj miksu kun [[astrologio]]. Kvankam la du kampoj iam estis kunligitaj, oni nuntempe ĝenerale strikte disigas ilin unu de la alia.<ref name="new cosmos">{{citaĵo el libro| aŭtoro=Albrecht Unsöld | kunaŭtoroj=Bodo Baschek, W.D. Brewer (translator) | titolo =The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics | jaro=2001| eldoninto=[[Springer]] (Berlino, Novjorko)| id =ISBN 3-540-67877-8 }}</ref> == Historio == [[Dosiero:Medieval text by Hans Sachs.JPG|eta|240ra|maldekstra|Tiu ĉi teksto de [[Hans Sachs]] el la jaro [[1586]] montras, ke en la [[mezepoko]] astronomio kaj [[astrologio]] ankoraŭ intermiksiĝis.<ref>''Tiel mi estas astronomiisto, rekonas ontan eklipson de suno kaj luno per la steloj. El tio mi povas dedukti ĉu venos fruktodona jaro, ĉu prezaltiĝo aŭ militminaco kaj aliaj malsanoj''...</ref>]] [[Dosiero:Codex Duran, page 1.jpg|eta|Sur ĉiuj kontinentoj kaj ekde la antikvo, la observado de la ĉielo estis gravega al la homoj ([[Diego Durán|Kodeks Duran]]).]] Astronomio estas unu el la plej malnovaj sciencoj. La komenco de astronomio verŝajne rilatis al la [[Kulto|kulta]] [[Adorado|adoro]] de [[Ĉiela korpo|ĉielkorpoj]]. En jarmila procedo, iom post iom disiĝis unue astronomio kaj [[naturreligio]], poste astronomio, [[meteorologio]] kaj [[kalendaro|kalendarkalkulado]], fine de la [[mezepoko]] astronomio kaj [[astrologio]].<ref>Komparu ekzemple Ferenc Némethy: ''Astronomisches und medizinisches Doppelfragment zu Budapest. Untersuchung der lateinischen und der deutschen Handschrift im Kodex 19167/S.91 der Semmelweis-Bibliothek für Geschichte der Medizin'', Würzburg 1998 (= Würzburger medizinhistorische Forschungen, 26)</ref> La [[arkeologio]] montras, ke astronomiistoj de la [[bronzepoko]] metode observis la [[Nokta ĉielo|noktan ĉielon]]. Elementaj astronomiaj scioj estis jam eltrovitaj en tiu epoko, kiel la kono de [[konstelacio]]j, la nocioj pri [[ekvinokso]]j kaj iliaj rilato al la [[sezono]]j. Iuj konstruaĵoj, kiel [[Stonehenge]] havis tre probable astronomian celon. La antaŭvido de la sezona ciklo tre gravis, por [[Terkultivado|terkultiva]] [[civilizo]]. === Antikvo === * Antaŭrimarkoj: ** Memkompreneblas, ke se ĉiuj observoj estis faritaj [[nudokule]], faciligis tiun taskon al niaj [[Praulo|prauloj]] la foresto de [[industrio|industria]] [[poluo]] kaj ĉefe de [[luma poluo]]. Pro tio la plej multaj nuntempaj "tradiciaj" observoj estus tutsimple ne realigeblaj. ** Oni ne forgesu, ke jam ŝajne relative simplaj observoj (simpla desegno de kvar aŭ kvin ĉielkorpoj) jam supozas altan civilizon, tio estas almenaŭ la kuna ekzisto de [[skribo]] (almenaŭ baza) kaj astronomia sistemo, entenante [[Kosmogonio|kosmogonion]], [[Kosmologio|kosmologion]] kaj [[Ĉielmapo|ĉielmapon]], kiel ankaŭ kalendaron (foje tre evoluiĝinta) kaj astronomian observatorion, tiu lasta ofte rudimenta. ** Dum jarmiloj astronomio estis ligita al astrologio, kiu ofte estis la unua kialo ({{Lang-la|primum movens}}). La disiĝo komenciĝis nur dum [[klerismo]], la ''[[Jarcento de la Lumoj|jarcento de la lumoj]]'', kaj daŭrigas nuntempe. [[Dosiero:Stonehenge front half.jpg|eta|[[Stonehenge]]]] * La sistemoj la plej bone konataj kaj evoluiĝintaj estas: ** en la [[neolitiko]]: la grandaj [[megalito|megalitaj]] [[Ŝtoncirklo|ŝtoncirkloj]], kiuj fakte estis astronomiaj [[Observatorio|observatorioj]], inter la plej konataj: [[Nabta Playa]] (inter 6 000 kaj 6 500 jarojn malnova) kaj [[Stonehenge]] ([[Wiltshire]], [[Anglujo]], 1 000 jarojn poste). [[Camille Flammarion|Flammarion]], kiu komprenis tion inter la unuaj, priskribis tiujn monumentojn kiel ''"monumentoj alvokitaj al astronomio"'' kaj ''"ŝtonaj observatorioj"''. ** Komence la [[historio]] : *** en la [[Malnova Mondo]] : **** la [[hindujo|hinda]] kaj [[ĉinujo|ĉina]] astronomioj: tiel ekzemple la [[Vedoj|Rig-Veda]] mencias 27 [[konstelacio]]jn asociitajn al la [[suno]] kaj 13 [[zodiako|zodiakajn]] erojn. *** la [[sumero|sumera]] astronomio kaj ties idoj, la [[ĥaldeoj|ĥaldea]], [[mezopotamio|mezopotamia]], [[egiptujo|egipta]] kaj [[hebreoj|hebrea]]. Tiel ankaŭ la [[biblio]] enhavas menciojn rilate al la pozicio de la [[tero]] en la [[universo]] kaj rilate al la ecoj de la [[stelo]]j kaj [[planedo]]j. *** en la nova mondo la [[indianoj|indianaj]] astronomioj estis jam tre evoluiĝintaj, ĉefe tiuj de la [[toltekoj]], de la [[zapotekoj]] (sufiĉe similaj) kaj de la [[majaoj|majaa civilizo]], tute aparta. Tiel sen iu ajn optika ilo la majaa astronomio jam priskribis precize la diversajn fazojn kaj [[eklipso]]jn de [[Venuso (planedo)|Venuso]]. En [[Mezopotamio]], astronomio estigas unuajn fundamentojn de matematiko. La priskribo de la vojo de moviĝemaj steloj okazis unue laŭ 3 vojoj paralelaj al la [[ekvatoro]]. Post la unuaj sistemaj observadoj je la fino de la [[2-a jarmilo a.K.|2-a jarmilo]] (ĉirkaŭ -[[1200]]) oni pli bone konis la vojojn de la [[suno]] kaj de la [[luno]]. Ĉirkaŭ la [[8-a jarcento a.K.]] estiĝis la nocio de [[ekliptiko]] kaj poste unua formo de [[zodiako]] en 12 samaj eroj (tempaj, ankoraŭ ne spacaj). Meze de la unua jarmilo ekzistas kune sistemo de 12 simboloj tre praktikaj por kalkuli la pozicion de la steloj kaj konstelacioj por interpretado astrologia. Nur tiam oni fiksas la periodojn de la cikloj de planedoj kaj aperas la disigo en 360 [[gradoj]] de la ekliptiko. La astronomio mezopotamia malsamas ĝenerale de la greka pro sia [[Aritmetiko|aritmetika]] eco: kontraŭe al la greka astronomio, la mezopotamia estas [[Empirio|empiria]]. Oni ne serĉas la kialon de la movoj, oni ne kreas modelojn por ilin prezenti, la fenomenoj ne estas spertitaj kiel aspektoj rezultantaj de [[Geometrio|geometrie]] reprezentebla [[kosmo]]. Tamen al mezopotamiaj astronomiistoj dankindas detala priskribo de multaj observadoj ekde almenaŭ la [[8-a jarcento]]. La grekaj astronomiistoj profitis tiujn observadojn. === Malfrua antikvo === [[Dosiero:Aristarchus working.jpg|eta|dekstra|260ra|La kalkuloj de [[Aristarko el Samoso|Aristarko]] pri la relativaj grandoj de la [[Suno]], [[Tero]] kaj [[Luno]], laŭ greka kopio de la deka jarcento.]] La [[Antikvaj Grekoj|antikvaj grekoj]], inter kiuj [[Eratosteno]], [[Eŭdokso el Knido|Eŭdokso]], [[Apolonio de Pergo|Apolonio]], kaj ĉefe [[Hiparko]] kaj [[Ptolemeo]], evoluigis iom post iom [[tercentra teorio|tercentran teorion]] tre kompleksan. [[Aristarko el Samoso]] starigas la bazojn de [[suncentrismo|suncentra]] teorio. Rilate al la sunsistemo, danke al la teorio de la [[Epicikloido|epicikloj]] kaj la evoluigo de tabuloj fonditaj sur tiu ĉi teorio ebligis, jam ekde la epoko de [[Aleksandro la Granda|Aleksandro]], kalkuli sufiĉe precize la moviĝojn de la steloj inkluzive de la [[Luna eklipso|lunaj]] kaj [[Suna eklipso|sunaj]] [[eklipso]]j. Rilate al la stela astronomio la grekoj alportis multon, ĉefe la difinon de la sistemo de [[videbla magnitudo]]. Tiel la ''[[Almagesto]]'' de [[Ptolemeo]] ([[90]] - [[168]]) enhavis jam liston de kvardek ok [[konstelacio]]j kaj {{nombro|1022}} steloj. === Mezepoko === En la [[mezepoko]] ne eblis studi astronomion sen aldonaj kaj necesaj sciencoj kiel [[matematiko]], [[geometrio]], [[trigonometrio]] kaj [[filozofio]]. Tiu praktiko utilis por kalkuli la pasado de la [[tempo]]. * La hinda astronomio kulminis ĉirkaŭ [[500]] pro la [[Aryabhata]], kiu prezentas matematikan sistemon kvazaŭ-[[koperniko|kopernikan]], en kiu la tero turniĝas laŭ [[Tera akso|sia akso]]. Tiu ĉi modelo priskribas la moviĝojn de la planedoj rilate al la suno - ĉirkaŭ 1.000 jarojn antaŭ la okcidento! * En la [[8-a jarcento]] [[Bede (historiisto)|sankta Bede]] evoluigis en la okcidento la [[sep liberaj artoj|liberajn artojn]] (''trivium'' kaj ''quadrivium''). Li starigis la regulojn de la ''comput'' por kalkuli la datojn de la moviĝemaj festoj ([[sinodika periodo]]) kaj por la kalkulo de la [[tempo]], kiu bezonis astronomiajn elementojn. * Por navigacii surmare aŭ trairi [[dezerto]]n la islama civilizo bezonis tre detalajn datumojn. Ido de la hinda kaj greka astronomioj, la [[islama astronomio]] kulminis ĉirkaŭ la [[10-a jarcento]]. [[Dosiero:Biruni-russian.jpg|eta|dekstra|[[Al-Biruni]] verkis traktatojn pri astronomio kaj [[astrologio]].]] Ekde la [[9-a jarcento]] multaj islamanaj astronomiistoj konatas: * La perso [[Al-Fargani]] ([[805]]–[[880]]) multon skribis pri la movo de [[astro]]j. Li faris serion de observoj, kiuj ebligis lin kalkuli la [[aksa dekliniĝo|aksan dekliniĝon]] de la [[ekliptiko]]. * [[Al-Kindi]] ([[801]]–[[873]]), [[filozofo]] kaj scienca [[enciklopedio|enciklopediisto]] verkis 16 librojn pri astronomio. * [[Al-Battani]] ([[855]]–[[923]]) estis astronomiisto kaj matematikisto. * [[Abu Kamil]] ([[850]]–[[930]]) estis egipta matematikisto. * [[Abu Bakr Mohammad Ibn Zakarija al-Razi]] ([[864]]–[[930]]) estis irana sciencisto. * [[Al-Farabi]] ([[872]]–[[950]]) estis granda filozofo kaj sciencisto. Fine de la [[10-a jarcento]] konstruiĝis granda [[observatorio]] ĉe [[Teherano]] fare de la astronomiisto [[al-Ĥuĝandi]]. En la [[12-a jarcento]] tradukiĝis la verko de [[Al-Fargani]] al la [[latina]], samtempe kiel multaj aliaj arabaj verkoj kaj la filozofio de [[Aristotelo]]. En la islama mondo citindas: * en [[Persujo]], [[Omar Khayyam]] ([[1048]]–[[1131]]), kiu verkis serion de astronomiaj tabeloj kaj reformis la [[kalendaro]]n. * [[Alhazen|Ibn al-Haytham]] ([[965]]–[[1039]]), matematikisto kaj fizikisto arabo-islama. * [[Al-Biruni]], ([[973]]–[[1048]]), matematikisto, [[astronomiisto]], enciklopediisto, ktp. * [[Nasir ad-Din at-Tusi|Al-Tusi]] ([[1201]]–[[1274]]), filozofo, matematikisto, astronomiisto kaj teologo, konsiderata kiel unu el la fondintoj de [[trigonometrio]]. * [[Kutbaldin al-Ŝirazi]] ([[1236]]-[[1311]]) studis astronomion kun [[al-Tusi]]. * [[Al-Kaĉi|Al-Kaŝi]] ([[1380]]–[[1429]]), en la nuna [[Irano]] kaj [[Uzbekujo]]. * Ankaŭ menciindas [[Al-Maghribi]] kaj [[Al-Sufi]]. === Moderno === [[Dosiero:Voyager.jpg|eta|[[Sondilo]] de tipo ''Voyager''.]] La [[Usona Astronomia Societo]] (angle ''American Astronomical Society'', AAS) estas usona scienca societo de profesiaj astronomoj kaj aliaj interesitaj individuoj, kun sidejo en [[Vaŝingtono]]. La socio estis fondita en 1899 tra la klopodoj de George Ellery Hale. Gravaj ŝtupoj por la scio pri la kosmo estis la invento de la [[lorno]] antaŭ ĉirkaŭ 400 jaroj kaj la enkonduko de la [[fotarto|fotado]] kaj [[spektroskopio]] en la [[19-a jarcento]]. Ekde la mezo de la [[20-a jarcento]] astronomiistoj havis la eblon transi la [[Tera atmosfero|teran atmosferon]] per kaj [[Sondilo|sondiloj]] kaj [[Kosmoŝipo|kosmoŝipoj]], tiele observi la kosmon sen ĝiaj malhelpaĵoj, do en ĉiuj partoj de la [[elektromagneta spektro]]. Aldoniĝis unuafojon la eblo rekte viziti la esploratajn objektojn kaj fari surloke ne nur observadojn, sed ankaŭ mezuradojn. Krome konstruiĝis pli kaj pli grandaj [[teleskopo]]j por observadoj ĉe la [[tersurfaco]]. La [[3-a de marto|3-an de marto]] [[1972]] ekflugigis [[NASA]] la [[sondilo]]n [[Pioneer 10]]. Ĝi estis la [[3-an de decembro]] [[1973]] la unua spacosondilo, kiu preterflugis la [[planedo]]n [[Jupitero (planedo)|Jupiteron]]. La sondilo [[Pioneer 11]] startis la [[6-an de aprilo]] [[1973]] kaj preterpasis Jupiteron la [[3-an de decembro]] [[1974]] kaj [[Saturno (planedo)|Saturnon]] la [[1-an de septembro]] [[1979]]. La [[5-a de septembro|5-an de septembro]] [[1977]] NASA startigis la sondilon [[Voyager 1]], kiu sukcesis preterpasi Jupiteron post vojaĝo de 675 milionoj da kilometroj la [[5-an de marto]] [[1979]]; sekvis ĝia preterpaso de Saturno novembre de la jaro [[1980]]. La [[20-an de aŭgusto]] [[1978]] startis [[Voyager 2]], la plej sukcesa ''Swing-by''-spacosondilo de ĉiuj tempoj en la eksteran sunsistemon (misiodatumoj: Jupiteropreterpaso la [[9-an de julio]] [[1979]], Saturnopreterpason kaj Uranusopreterpason januare [[1986]], preterpaso de Neptuno en [[1989]]). La jaro 2009 estis deklarita [[Internacia Jaro de Astronomio]] fare de la [[Internacia Astronomia Unio]] kaj la Eduka, Kultura kaj Scienca Organizo de Unuiĝintaj Nacioj, [[Unesko]]. La jaro 2009 markas kvarcent jarojn ekde la unua astronomia uzo de [[teleskopo]] fare de [[Galilejo|Galileo Galilei]]. Dum la Internacia Jaro de Astronomio okazis multaj edukaj agadoj kaj diversaj projektoj en multaj landoj, kies celo estas alproksimigi la publikon al astronomio. Al la iniciato aliĝis naciaj [[Akademio de Sciencoj|akademioj de sciencoj]] en ĉirkaŭ 140 landoj, kune kun la ĉefaj [[Kosmoagentejo|kosmoagentejoj]] de la mondo (nome [[NASA]], kaj la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] (ESA)). == Ĉefaj branĉoj == [[Dosiero:Messier51.jpg|eta|[[Galaksio]] M51, ankaŭ nomata la [[NGC 5194|kirliĝo-bano-galaksio]]]] La astronomia scienco dividiĝas kutime laŭ la esplorataj objektoj kaj laŭ la fakto, ĉu la esploro estas teoria aŭ observa. Gravaj fundamentaj fakoj estas la [[kosmoobservado|observa astronomio]], la [[astrofiziko]], la [[astrometrio]] kaj la [[ĉielmekaniko]]. La plej gravaj esplorkampoj estas la fiziko de la [[sunsistemo]], ĉefe la [[planedoscienco]], la [[galaksia astronomio]], kiu esploras la [[Lakta Vojo|Laktan Vojon]] kaj ties centron, la [[ekstergalaksia astronomio]], kiu esploras la strukturon de aliaj [[galaksio]]j kaj ties aktivaj kernoj aŭ [[Gamo-radia ekbrilo|gamo-radiaj ekbriloj]], kiel la plej energiriĉaj procedoj en la kosmo, kaj la [[fizika relativeco|relativeca astrofiziko]], kiu okupiĝas ekzemple pri [[nigra truo|nigraj truoj]]. La [[stelastronomio]] esploras pri naskiĝo, evoluo kaj morto de steloj. La [[kosmologio]] traktas la historion kaj estiĝon de la kosmo. La [[astronomia geografio]] estas la branĉo de la [[matematika geografio]] kiu "celas la priskribon de la Tero, konsiderita kiel ĉiela korpuso, movebla ea la spaco, kaj giranta same kiel la planedoj ĉirkaŭ la Suno, kiu estas ilia komuna centro".<ref>Léon Bézout, Géographie astronomique, ou petit abrégé du système planétaire, Hôtel des fermes, 1825, p. 11 </ref> Ĝi intencas studi la planedon [[Tero]]n el astronomia vidpunkto. === Sunscienco === {{Ĉefartikolo|Suno|Parker suna sondilo}} [[Dosiero:Uvsun trace big.jpg|eta|dekstra|300ra|[[Transviola radiado|Transviola]] bildo la suna [[fotosfero]], fotita per la kosmoteleskopo [[TRACE]] de la usona kosmagentejo [[NASA]]]] La [[Suno]] estas la plej detale esplorata stelo. Kvankam ĝi ne estas [[varianta stelo]], ĝia aktiveco ja spertas regulajn ŝanĝiĝojn, dum periodo de 11 jaroj, kiuj ligiĝas al apero kaj malapero de [[sunmakulo]]j - regionoj el la suna supraĵo malpli varmaj ol sia ĉirkaŭaĵo, ĉe kiuj mezureblas rimarkindaj [[Magneta kampo|magnetaj kampoj]].<ref name="solar FAQ">{{citaĵo el la reto |familia nomo = Johansson|persona nomo= Sverker|dato = 2003-07-27|url=http://www.talkorigins.org/faqs/faq-solar.html|titolo = The Solar FAQ|eldoninto = Talk.Origins Archive|alirdato = 2006-08-11 }}</ref> La Sunon ankaŭ karakterizas neregulaj ŝanĝiĝoj kiuj, pasintece, forte influis Teron kaj teran vivon.<ref name="Environmental issues : essential primary sources.">{{citaĵo el la reto |persona nomo= K. Lee|familia nomo=Lerner|kunaŭtoroj = Lerner, Brenda Wilmoth.|jaro = 2006|url=http://catalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?v3=1&DB=local&CMD=010a+2006000857&CNT=10+records+per+page|titolo = Environmental issues: essential primary sources."|eldoninto = Thomson Gale|alirdato = 2006-09-11 }}</ref> Ekzemple, la [[Minimumo Maunder|minimumo de Maunder]] plej verŝajne okazigis la [[malgranda glaciepoko]] kiun Tero vivis dum [[mezepoko]].<ref name="future-sun">{{citaĵo el la reto |aŭtoro=Pogge, Richard W.|jaro=1997|url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html|titolo =The Once & Future Sun|verko=New Vistas in Astronomy|alirdato=2010-02-03}}</ref> La ena strukturo de la Suno konsistas el [[kerno]], kie okazas [[nuklea fuzio]]; radiada regiono, kie energio trairas la [[plasmo]]n kiel [[elektromagneta radiado]]; kaj [[Konvekto|konvekta]] regiono, kie varma [[gaso]] konvektas kaj transportas la energion ĝis la suna supraĵo. Plej verŝajne, la magnetaj fenomenoj kiuj estigas sunmakulojn fontas el tiu ĉi konvekta regiono.<ref name="solar FAQ" /> Sunscienco tamen ankaŭ studas la plej eksterajn partojn de la Suno, kiel la [[ĥromosfero]] kaj la [[suna vento]] - kies influo etendiĝas ĝis la [[sunpaŭzo]]. Interalie, la suna vento ankaŭ interagas kun la [[magnetosfero]] de Tero, tiel estigante la [[zonoj de Van Allen|zonojn de Van Allen]] kaj okazigante la [[Aŭroroj|aŭrorojn]].<ref>{{citaĵo el la reto |aŭtoro = Stern, D. P.; Peredo, M.|dato = 2004-09-28|url=http://www-istp.gsfc.nasa.gov/Education/Intro.html|titolo = The Exploration of the Earth's Magnetosphere|eldoninto = NASA|alirdato = 2006-08-22}}</ref> === Planedoscienco === [[Dosiero:dust.devil.mars.arp.750pix.jpg|eta|dekstra|300ra|La nigra makulo en la supra parto de la bildo estas ''polva diablo'', speco de aerkirlo kiu oftas sur [[Marso (planedo)|Marso]].]] {{Ĉefartikolo|Planedoscienco}} [[Dosiero:Solar planets.jpg|eta|La ok planedoj de la Suno: 1 [[Merkuro (planedo)|Merkuro]], 2 [[Venuso (planedo)|Venuso]], 3 [[Tero]], 4 [[Marso (planedo)|Marso]], 5 [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], 6 [[Saturno (planedo)|Saturno]], 7 [[Urano (planedo)|Urano]], 8 [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]. <small>La grandecoj estas montritaj iom akurate, sed ne la distancoj.</small>]] Planedoscienco estas la branĉo kiu esploras la historion de [[planedo]]j, [[nanplanedo]]j, [[luno]]j, [[kometo]]j, [[asteroido]]j kaj ĉiuj aliaj objektoj kiuj ĉirkaŭorbitas la [[Suno]]n aŭ aliajn stelojn. La nuna kompreno pri historio kaj funkciado de la sunsistemo fontis unue el teleskopa observado, kaj sekve el esplorado per kosmosondiloj.<ref name="geology">{{citaĵo el libro|aŭtoro=Bell III, J. F.; Campbell, B. A.; Robinson, M. S.|titolo =Remote Sensing for the Earth Sciences: Manual of Remote Sensing|eldoninto=John Wiley & Sons|eldono= 3-a |jaro=2004|url=http://marswatch.tn.cornell.edu/rsm.html|alirdato = 2006-08-23 }}</ref> Oni komprenas, ke planedoj fontis el la [[praplaneda disko]] kiu ĉirkaŭis la Sunon dum la frua parto de ĝia vivo. Planedoj pligrandiĝis per laŭgrada akumulado de tiu [[materio]], kaj spertadis oftajn [[Kolizio|koliziojn]] kun aliaj prakorpoj en la frua sunsistemo - kion nekontesteble pruvas la [[Kratero|kraterriĉa]] supraĵo de kelkaj objektoj, kiel ekzemple la [[luno]], ĉe kiu manko de [[Atmosfero|atmosfero]] ebligis konservi parton de la tiama supraĵo ĝis nun. Oni supozas, ke la luno mem verŝajne estiĝis per kolizio inter la pratero kaj alia similgranda planedo.<ref name=Montmerle2006>{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Montmerle|persona nomo=Thierry|kunaŭtoroj=Augereau, Jean-Charles; Chaussidon, Marc kaj aliaj|titolo =Solar System Formation and Early Evolution: the First 100 Million Years|publikaĵo=Earth, Moon, and Planets|volumo=98|eldoninto=Spinger|paĝoj=39–95|jaro=2006|COI=10.1007/s11038-006-9087-5| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006EM%26P...98...39M}}</ref> Planedoscienco ankaŭ okupiĝas pri [[Geologio|geologiaj]] fenomenoj kiuj okazas ĉe la nuntempaj planedoj, kiel ekzemple [[vulkano]]j, [[tertremo]]j, [[tektoniko]], [[vetero]] (okaze de planedoj kun sufiĉe dika [[atmosfero]]) kaj tiala [[erodo]]. Ĝenerale, malgrandaj ĉielkorpoj malvarmiĝas pli rapide ol grandaj astroj, kaj geologiaj fenomenoj ĉe ili emas tute ĉesi.<ref name="new solar system">{{citaĵo el libro| redaktinto=Beatty, J.K.; Petersen, C.C.; Chaikin, A.|titolo =The New Solar System|eldoninto=Cambridge press|url=http://books.google.com/books?id=iOezyHMVAMcC&pg=PA70|paĝo=70|eldono= 4-a|jaro=1999|isbn =0-521-64587-5 }}</ref> Planedoscienco ankaŭ ekstudis, ekde la [[1990-aj jaroj]], la ekziston de [[ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemaj planedoj]]. ==== Planedoj de la Sunsistemo ==== La ok planedoj de la sunsistemo, en okcidentaj landoj, ricevis nomojn devenaj el la [[romia mitologio]]. # [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] (simbolo [[☿]]) # [[Venuso (planedo)|Venuso]] ([[♀]]) # [[Tero]] ([[⊕]] aŭ [[♁]]) # [[Marso (planedo)|Marso]] ([[♂]]) # [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] ([[♃]]) # [[Saturno (planedo)|Saturno]] ([[♄]]) # [[Urano (planedo)|Urano]] ([[♅]]) # [[Neptuno (planedo)|Neptuno]] ([[♆]]) En [[Ĉinio]] kaj landoj de orienta kulturo, la kvin nudokule videblaj planedoj ricevis nomojn de la [[kvin elementoj]]. * Merkuro: 水星 (la Akva Stelo) * Venuso: 金星 (la Metala Stelo) * Marso: 火星 (la Fajra Stelo) * Jupitero: 木星 (la Ligna Stelo) * Saturno: 土星 (la Tera Stelo) === Stelscienco === {{Ĉefartikolo|Stelo}} [[Dosiero:Ant Nebula.jpg|eta|dekstra|La [[Nebulozo Formiko]]. Gaso eliras simetrie el la mortanta stelo en la mezo, malkiel en la okazo de kutimaj eksplodoj, ĉe kiuj gaso disvastiĝas malsimetrie.]] La studo de [[stelo]]j kaj de ilia evoluo naskiĝis per observado kaj teoria esplorado, kaj ekde la dua duono de la [[20-a jarcento]] ankaŭ baziĝas sur komputila [[simulado]] de la ena strukturo de steloj kaj de ilia funkciado.<ref name=Amos7>Harpaz, 1994, pp. 7–18</ref> Steloj formiĝas en regionoj riĉaj je [[Polvo|polvoj]] kaj [[Gaso|gasoj]], kiuj densiĝas kaj amasiĝas ĝis atingo de [[sojla maso]] ĉe kiu ekestas [[nuklea fuzio]].<ref name=Smith2004>{{citaĵo el libro|persona nomo=Michael David|familia nomo=Smith|jaro=2004| paĝoj=53–86|titolo =The Origin of Stars|chapter=Cloud formation, Evolution and Destruction| eldoninto=[[Imperial College London|Imperial College Press]]|isbn=1860945015 |url=http://books.google.com/books?id=UVgBoqZg8a4C&dq}}</ref> Danke al steloj kreiĝis ĉiuj [[Kemia elemento|elementoj]] pli pezaj ol [[hidrogeno]] kaj [[heliumo]], kiuj preskaŭ neniom formiĝis okaze de la [[praeksplodo]].<ref name=Amos7/> === Galaksia astroscienco === {{Ĉefartikolo|Galaksia astroscienco}} Galaksia okupiĝas pri la studo de [[galaksio]]j, de ilia pasinta kaj estonta evoluo, de ilia [[dinamiko]] kaj de ilia konsisto. La [[sunsistemo]] mem situas en la [[galaksio]] [[Lakta Vojo]], elstara ano de la [[Loka Grupo]] de galaksioj. Pro tio, ke ni situas en la polvo-riĉaj eksteraj partoj de la galaksio, parto de la Lakta Vojo ne videblas al ni - kio rezultigas, ke granda parto el nia nuna kompreno pri la funkciado de galaksioj fontas el observado de aliaj galaksioj. La observata rotacirapido de galaksioj pensigas, ke ili posedas ege pli da maso ol kiom videblas per [[teleskopo]]j. Oni tial eksupozis, ke grandan parton de galaksioj konsistigas nevidebla materio, kvankam ĝiaj ekzaktaj konsisto kaj deveno restas tute malklaraj.<ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=Van den Bergh, Sidney|titolo =The Early History of Dark Matter|publikaĵo=[[Publications of the Astronomy Society of the Pacific]]|jaro=1999|volumo=111|paĝoj=657–660|url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/316369|COI=10.1086/316369 }}</ref> === Ekstergalaksia astroscienco === {{Ĉefartikolo|Ekstergalaksia astroscienco}} [[Dosiero:grav.lens1.arp.750pix.jpg|eta|dekstra|300ra|En la bildo videblas pluraj bluaj ringoformaj objektoj, kiuj tamen estas bildigoj de la sama galaksio, kies lumo akiras nin el pluraj direktoj pro la efiko de [[gravitlenso]] estigita de la aro de flavaj galaksioj kiu videblas ĉe la mezo de la foto. La altirforto de la galaksiaro kurbigas lumon kaj modifas la aspekton de la malantaŭaj objektoj.]] La esplorado de objektoj kaj ĉielkorpoj ekster nia galaksio ĉefe koncernas demandojn pri la estiĝo kaj evoluo de galaksioj, pri ilia nuna aspekto kaj funkciado, kaj pri la strukturo de [[galaksiamaso]]j. Interesa studobjekto de ekstergalaksia astronomio estas aktivaj galaksioj, ĉielobjektoj kiuj ŝajnas produkti grandan parton el sia energio el fonto malsimila kiel steloj aŭ varmaj gasoj; tiu energio ŝajnas fonti el tre limigita regiono en la centro de la galaksio, kie supozeble situas grandega [[nigra truo]] kies radiado ŝuldiĝas al enfalanta materio. [[Radiogalaksio]] estas aparta speco de aktiva galaksio kiu plej elstare videblas per [[radioondo]]j: tiaj galaksioj estas [[galaksio de Seyfert|galaksioj de Seyfert]], [[kvazaro]]j kaj [[blazaro]]j. Kvazaroj estas verŝajne la plej helaj objektoj en la universo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l1/active_galaxies.html|titolo = Active Galaxies and Quasars|eldoninto = NASA|alirdato = 08 en septembro en 2006}}</ref> Ekstergalaksia astroscienco ankaŭ esploras la grandskalan strukturon de la kosmo, kiu konsistas el aroj kaj amasoj de galaksioj. Galaksioj ŝajnas situi laŭ [[fadeno]]j, kiujn apartigas grandaj [[malpleno]]j.<ref name="evolving universe">{{citaĵo el libro|persona nomo=Michael|familia nomo=Zeilik|titolo =Astronomy: The Evolving Universe|edition=8th|eldoninto=Wiley|jaro=2002|isbn=0-521-80090-0 }}</ref> La galaksioj pli proksime al la nia (proksimume 40) estas nomitaj la [[loka grupo]]. Inter kiuj troviĝas kelke da tre grandaj kiel la [[Andromeda galaksio]], la [[Lakta Vojo]] kaj la [[Messier 33]]. === Radioastronomio === {{Ĉefartikolo|Radioastronomio}} [[Dosiero:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg|eta|dekstra|300ra|La [[radioteleskopo]] [[Very Large Array]], en [[Usono]]]] Radioastronomio estas la branĉo de astroscienco kiu studas [[radiado]]n kun [[ondolongo]] pli granda ol unu [[milimetro]].<ref name="cox2000">{{citaĵo el libro|redaktinto=Cox, A. N.|titolo =Allen's Astrophysical Quantities|jaro=2000|url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA124 |eldoninto=[[Springer]] (Novjorko)|paĝo=124| isbn=0-387-98746-0}}</ref> Ĝi malsamas kiel la aliaj branĉoj de observada astroscienco, ĉar radioondon eblas konsideri kaj pritrakti kiel [[ondo]]n anstataŭ ol sinsekvon de [[fotono]]j. Dum kelkaj radioondoj fontas el astronomiaj objektoj kiel varmoa radiado, la plejparto el la radioondoj videblaj el [[Tero]] konsistas el [[sinkrotrona radiado]], kiu estiĝas kiam [[elektrono]]j oscilas ĉirkaŭ [[magneta kampo|magnetaj kampoj]].<ref name="cox2000"/> Krome, pluraj {{J|spektra linio}} kiuj estas tipaj de [[interstela gaso]], kiel ekzemple la spektra linio de [[hidrogeno]] je 21&nbsp;cm, videblas ĉe radiaj ondolongoj.<ref name="cox2000"/><ref name="shu1982">{{citaĵo el libro|persona nomo= F. H. |familia nomo=Shu|titolo = The Physical Universe|eldoninto = University Science Books (Mill Valley, Kalifornio) | jaro = 1982 | isbn = 0-935702-05-9}}</ref> Interalie, per radioastronomio eblas pristudi [[supernovao]]jn, [[interstela gaso|interstelan gason]], [[pulsaro]]jn kaj [[aktivaj galaksiaj nukleoj|aktivajn galaksiajn nukleojn]].<ref name="cox2000"/><ref name="shu1982"/> === Kosmoscienco === {{Ĉefartikolo|Kosmoscienco|Fizika kosmoscienco}} '''Kosmoscienco''' (aŭ '''kosmologio''') estas teoria branĉo de la fiziko kiu temas pri plena konstituo, formo, deveno, evoluo, ktp. de la universo aŭ kosmo, prenita kiel tuto. ==== Tipoj de kosmologio ==== == Astronomio kaj aliaj sciencoj == [[Dosiero:Ring Nebula.jpg|eta|maldekstra|La [[planeduma nebulozo]] [[M57]] en la [[konstelacio]] de la [[Liro (konstelacio)|Liro]]]] Proksimaj al la astronomio estas fiziko kaj matematiko. Tiuj fakoj ofte helpis unu la alian kaj estas unuo en la studo de astronomio. La kosmo ofte evidentiĝas kiel laboratorio de fiziko, kies teorioj povas esti ofte testataj nur ĉe varmegaj energiriĉaj objektoj. La malfacilaj kaj komplikaj kalkuloj de la astronomio pelis la matematikon al la [[cifereca analitiko]] kaj [[komputiko]]. Tradicie la [[kunlaborado]] inter astronomio kaj [[geodezio]] ([[Geodezio|astrogeodezio]], lokodifino kaj tempodifino, [[navigacio]]), tempo- kaj kalendarkalulado kaj [[optiko]] (evoluo de astronomiaj iloj). Geodeziaj metodoj estas uzataj ankaŭ por difini gravitacian kampon aŭ figuron de aliaj ĉielkorpoj. En la lastaj jardekoj pli kaj pli graviĝis la kunlaboro inter astronomio kaj modernaj [[geologio]] kaj [[terfiziko]]. La [[mineralogio]] analizas la ŝtonojn de la tero kun metodoj similaj al tiuj de aliaj ĉielkorpoj. La [[kosmokemio]], kiel parto de la [[kemio]] esploras la estiĝon kaj disiĝon de kemiaj elementoj kaj ligaĵoj en la kosmo . La [[astrobiologio]] temas pri la estiĝo kaj ekzisto de vivo ekster la tero. == Asocioj == La [[Usona Astronomia Societo]] (angle ''American Astronomical Society'', AAS) estas usona scienca societo de profesiaj astronomoj kaj aliaj interesitaj individuoj, kun sidejo en [[Vaŝingtono]]. La socio estis fondita en 1899 tra la klopodoj de George Ellery Hale. [[Dosiero:IAU logo.jpg|eta|dekstra|180ra|Emblemo de la IAU.]] La [[Internacia Astronomia Unio]] aŭ Internacia Astroscienca Unio (oficiale IAU, ''International Astronomical Union'') estas internacia scienca organizaĵo, kiu unuigas naciajn societojn astronomiajn el la tuta mondo. Ĝi estas membro de la Internacia Konsilio de Scienco. Ĝi estas la agnoskita aŭtoritato por nomi stelojn, planedojn, asteroidojn, aliajn ĉielajn korpojn kaj surfacaĵojn de ĉiuj ĉi. La [[Astronomia Societo de Pacifiko]] ([[Angla lingvo|angle]] ''Astronomical Society of the Pacific'', akronime ASP) estas soci-utila scienca kaj eduka organizaĵo establita en [[San-Francisko]] en [[1889]]<ref name="Bracher_1989">{{citation|postscript=.|title=The Stars for All: A Centennial History of the Astronomical Society of the Pacific|first=Katherin|last=Bracher|year=1989|publisher=Astronomical Society of the Pacific|location=San Francisco, California|page=18|url=https://astrosociety.org/who-we-are/about-us/history/history.html|access-date=2023-05-07}}</ref>. Ĝi havas la juran statuson de [[neprofitcela organizaĵo]] kaj estas la plej granda astronomia societo en la mondo kun membroj en pli ol 40 landoj tutmonde <ref>{{cite web|url=https://cosmoquest.org/x/365daysofastronomy/2009/02/06/february-6-the-120th-anniversary-of-the-astronomical-society-of-the-pacific-the-first-national-astronomy-organization-in-the-us/|title=The First National Astronomy Organization in the U.S.|date=6a de Februaro 2009|publisher=CosmoQuest}}</ref>. La (brita) [[Reĝa Astronomia Societo]] (angle ''Royal Astronomical Society'', akronime RAS) estas erudicia societo kaj neprofitcela organizaĵo kiu antaŭenigas la studon de astronomio, planedoscienco, geofiziko kaj rilataj branĉoj de scienco. Ĝia ĉefsidejo estas ĉe Burlington House, sur Piccadilly en [[Londono]]. La societo havas pli ol 4 000 membrojn, konatajn kiel kunuloj (angle ''fellows''). Plej multaj estas profesiaj esploristoj aŭ plene kvalifikitaj studentoj. Ĉirkaŭ kvarono de la kunuloj de la organizaĵo loĝas ekstere de la UR. Aparte estas fakaj aŭ landaj asocioj. Ekzemple la [[Ĉeĥa Astronomia Asocio]] ({{Lang-cs|Česká astronomická společnost}}, mallonge ČAS) estas asocio de fakaj kaj sciencaj laboristoj en kampo de astronomio, [[Amatora astronomio|amatoraj astronomoj]] kaj interesiĝantoj pro astronomio. Ĝi kovras ĉefe la kampojn, kie ankaŭ amatoraj astronomoj povas kontribui al evoluo de astronomio. La [[Reĝa Astronomia Societo de Kanado]] (RASK) ({{Lang-en|Royal Astronomical Society of Canada}} (RASC), {{Lang-fr|Société royale d'astronomie du Canada}} (SRAC)) estas nacia, ne-profita, [[bonfara organizo]] dediĉita al la avanco de astronomio kaj rilataj sciencoj en [[Kanado]]. La [[Astronomia Ligo]] estas [[Ombrelorganizaĵo|ombrela organizo]] de amatoraj astronomiaj societoj.<ref>[http://earthsky.org/human-world/exciting-news-astronomical-league-and-earthsky-are-partners]</ref> Nuntempe ilia membriĝo konsistas de super 280 organizoj tra [[Usono]], kune kun nombro de membroj, [[Patroneco|patronoj]] kaj subtenantaj membroj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://main.salsa-astro.com/our-programs/astronomical-league.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211109085111/http://main.salsa-astro.com/our-programs/astronomical-league.html |arkivdato=2021-11-09 }}</ref> La misio de la Astronomia Ligo estas antaŭenigi la sciencon de astronomio pere de (1) subteno de astronomia edukado; (2) provizo de instigoj por astronomia rimarko kaj esploro; kaj (3) helpo al komunikado inter amatoraj astronomiaj societoj.<ref> pere de Laws of the Astronomical League</ref> La Astronomia Ligo provizas nombron da observadaj premioj al membroj pro troviĝo kaj priskribo de certaj specifaj astronomiaj objektoj aŭ eventoj kaj produktas periodan eldonaĵon, ''Reflector''. La [[Asocio de Lunaj kaj Planedaj Observantoj]] ({{lang-en|''Association of Lunar and Planetary Observers''}}, akronime ''ALPO'' aŭ ''A.L.P.O'') estas internacia, scienca kaj eduka, organizaĵo establita en marto 1947 en Usono de Walter H. Haas kaj poste reorganizita en 1990. ALPO estas organizaĵo kiu celas antaŭeniri kaj fari astronomian laboron de kaj profesiaj kaj [[Amatora astronomio|amatoraj astronomoj]] kiu dividas intereson en [[Sunsistemo|sunsistemaj]] observacioj.<ref>ALPO website, "About ALPO" tab.</ref> Ĝi estas nuntempe ĉefsidejita en [[Springfield (Ilinojso)|Springfield]], [[Ilinojso]]. == Movado en la spaco en Esperanto == [[Carlos Spínola]] en ''Veturado tra la interplaneda spaco''<ref>[[Carlos Spínola]], ''Veturado tra la interplaneda spaco''. En [[IKU-libro de 2020]], pp. 77-92.</ref> prezentas la sciencon, sur kiu baziĝas la [[movo]] en la [[spaco]] for de la [[Tero|tera surfaco]]. La amaskomunikiloj sufiĉe ofte parolas nun pri sendo de navigiloj al aliaj planedoj, satelitoj kaj apartaj lokoj en la sunsistemo por astronomiaj observado kaj esplorado, eĉ pri homaj vojaĝoj al Luno, Marso ktp. Sed la kutima sperto veturi sur Tero, eĉ aviadile, ne same funkcias en la spaco. Eblas profiti de la energio de la astroj mem. Por tion kompreni, necesas klarigi la signifon de la [[Leĝoj de Newton pri movo|neŭtonaj leĝoj de la movo]] kaj de la [[universala gravito]], kiuj gvidas la [[Trajektorio|trajektoriojn]] de la falantaj kaj lanĉitaj objektoj sur la tera surfaco aŭ de la astroj en la sunsistemo. Per la neŭtonaj leĝoj eblas facile kalkuli la [[Eskapa rapido|eskapa rapidon]] bezonatan por eliri de la tera surfaco aŭ de iu alia konata astro. La diversaj eblaj [[orbito]]j en nia tera puto kaj iliaj trajtoj estos klarigitaj. Alia grava punkto estas kompreni kiel moviĝi energiŝpare inter orbitoj. Unue oni klarigas la ideon de la [[:en:Hohmann_transfer_orbit|Hohmann-orbitoj]]. La kosmoŝipa [[motoro]] tute ne bezonas esti ĉiam funkcianta, sed nur en certaj mallongaj momentoj por ŝanĝi de unu orbito al alia. Nepras klarigo pri kiel atingi [[Kineta energio|kinetan energion]] de la astroj mem per la metodo de [[:en:Gravity_assist|gravita helpo]] ({{Lang-en|slingshot effect}}), kiu estas uzata por akceli aŭ bremsi la kosmoŝipojn. Por ekzemploj estas la interplanedaj vojaĝoj de la [[Rosetta (kosmosondilo)|misio Rosetta]] de ESA kaj de la [[misio Cassini-Huygens]] de NASA-ESA. Tiu lasta celis al kaj esploris la saturnan satelitan sistemon dum preskaŭ 20 jaroj danke al la gravita helpo de [[Venuso (planedo)|Venuso]], Tero, [[Jupitero]] kaj multfoje de la satelito [[Titano]]. Oni analizas la kontribuojn de [[Isaac Newton]], [[Albert Einstein]], [[Walter Hohmann]] kaj la konceptojn de [[gravita mekaniko]], [[gravita potencialo]], [[kineta energio]], la [[kanono de Neŭtono]], la interplaneda spaco kaj gravita helpo. Tiu lasta koncepto ludos gravan rolon en la astronomia esplorado. La propulsa teknologio en la spaco baziĝas sur la tria leĝo de Neŭtono. Per ĝi funkcias la spaca veturado. Nun la plej uzataj motoroj estas [[raketo]]j kun kemia brulaĵo. Ili alportas grandan puŝon dum eta tempo, tamen jam disvolviĝis aliaj bazitaj sur jona propulsado, kiu alportas etan puŝon dum multe da tempo kun pli da efikeco. Kvankam ili nun ne utilas por atingi la eskap-rapidon el la tera surfaco, ili jam komencas esti uzataj por movi spacsondilojn ĉirkaŭ etaj masoj kiel [[asteroido]]j. Tiu teknologio bezonas alian tipon de spaca veturado, kiu ne sekvas la procedon de libera movo laŭ iu orbito kaj rapida ŝanĝo per Hohmann-orbitoj, ĉar tio bezonas altan akcelon (∆v) dum eta tempo. Veturi per jona propulsado estas malsimile, ĉar la orbitoj kontinue ŝanĝiĝas. == Esperanta terminaro == En Esperanto ekzistas reta astronomia terminaro malferma al eksteraj kontribuoj enhavanta dekomence 236 terminojn kaj 345 en 2020. Oni aldonas korespondaĵojn en kelkaj lingvoj kaj indikojn ĉu temas pri vortoj prenataj el la [[Plena Ilustrita Vortaro]], el la Dua Eldono de la Plena Ilustrita Vortaro, el la suplemento al la Plena Ilustrita Vortaro, vorto proponata de Johan Rapley, nome la unua kompilisto, vorto proponata de Patrick Lagrange aŭ el la Esperanta-Franca Fakvortaro pri Astronomio, disponebla en la interreto.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/astronomia-terminaro.htm ASTRONOMIA TERMINARO 1.5] Alirita la 13an de novembro 2020.</ref> La terminaro estas ordigita laŭ la jenaj temoj: {{Div col|cols = 3}} * Ĝeneralaĵoj * Mezepoka kaj Klasika Astronomio * Astronomia Optiko * Instrumentoj kaj Teĥnikoj * Radioastronomio * Sfera Astronomio kaj Astrometrio * Tempo kaj Kronologio * Ĉielmeĥaniko * Astrofiziko * Atomoj kaj Partikloj * Radiado * Hidromagnetismo * Suno * Suna Sistemo * Interplaneda Medio * Konstelacioj kaj stelnomoj * Steloj * Variaj Steloj * Stelaj Sistemoj * Stelaj Restaĵoj * Interstela Medio * Lakta Vojo * Ekstergalaksia Astronomio * Kosmologio * Kosmogonio * Astrobiologio * Astronaŭtiko {{Div col end}} == Elstaraj hipotezoj == * [[Nemezo (stelo)]] * [[Blanka truo]] == Astronomiaj aparatoj == * [[Armela sfero]] * [[Astrolabo]] * [[Teleskopo]] == Astronomiaj konceptoj == * [[Asteroido]] * [[Astrometrio]] * [[Galaksio]] * [[Nadiro]] * [[Perturbo (astronomio)|Perturbo]] * [[Planedo]] * [[Stelo]] * [[Zenito]] == Kelkaj astronomoj == * [[Abraham Zakuto]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == '''Esperante'''[[Dosiero:Amri Wandel en aprilo 2005.jpg|200ra|eta|[[Amri Wandel]], fama astronmo esperantista.]][[Amri Wandel]], David Galadí-Enríquez (2001): ''La kosmo kaj ni: galaksioj, planedoj kaj vivo en la universo'', Antverpeno: [[Flandra Esperanto-Ligo]], 2005 (2-a eldono), 222 paĝoj, ISBN 90-71205-92-4. ([http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=6428 En la katalogo de UEA]) === Germane === * Albrecht Unsöld, Bodo Baschek: ''Der neue Kosmos. (La nova kosmo.)'' ISBN 3-540-42177-7 (lernolibro por studado) * Benett kaj aliaj: ''Astronomie - Die kosmische Perspektive (Astronomio - la kosma perspektivo)'' (eld. Harald Lesch), 5-a aktualigita eldono 2010. Pearson Studium Verlag, München, ISBN 978-3-8273-7360-1 * ''Meyers Handbuch Weltall, Wegweiser durch die Welt der Astronomie''. 1994 (7. überarb. Aufl.), ISBN 3-411-07757-3 * ''Der Brockhaus Astronomie: Planeten, Sterne, Galaxien''. [[Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus|F. A. Brockhaus]], Mannheim – Leipzig 2006, ISBN 3-7653-1231-2 * Joachim Herrmann: [[dtv]]-Atlas Astronomie, 15-a eldono 2005. Deutscher Taschenbuch-Verlag München, ISBN 3-423-03267-7 * Kurt Hopf: ''Von der Erde ins All – Das Weltall in Beispielen'' – edukcela materialkolekto sur kd por infanĝardenoj, lernejoj, observatorioj, COTEC-Verlag Rosenheim * Harry Nussbaumer: ''Das Weltbild der Astronomie''. 2007, ISBN 978-3-7281-3106-5, 2-a pligrandigita kaj aktualigita eldono de la Hochschulverlag. * Arnold Hanslmeier: ''Einführung in Astronomie und Astrophysik.'' Spektrum Akad. Verl., Berlin 2007, ISBN 978-3-8274-1846-3 * Hans-Ulrich Keller: ''Kompendium der Astronomie''. Kosmos Verlags-GmbH & Co KG, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-440-11289-2 === Angle === * P. Murdin (eld.): ''Encyclopedia of Astronomy & Astrophysics''. 2001, ISBN 0-333-75088-8 – http://eaa.iop.org/ {{Webarchiv|url=https://archive.is/20120709020850/http://eaa.iop.org/ |date=2012-07-09 }} * R.A. Freedman, W.J. Kaufmann: ''Universe''. Freeman, NY 2004, ISBN 0-7167-9884-0 == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Astronomio}} * [[Messier-katalogo]] * [[NGC-katalogo]] * [[Kosmoesploro]] * [[Kosma fona radiado]] * [[Astronomia Terminaro]] * [[Astrofiziko]] * [[Astrofotografio]] * [[Astrologio]] * [[Internacia Astronomia Unio]] * [[Kosmoscienco]] * [[Kronologio de la malkovroj de la sunsistemaj planedoj kaj de ties naturaj satelitoj]] * [[Listo de astronomiaj instrumentoj]] * [[Observatorio]] * [[Radioastronomio]] * [[Radioteleskopo]] * [[Refraktoro]] * [[Teleskopo]] * [[Amatora astronomio]] * [[Historio de la astronomio]] * [[Universo]] * [[Sunsistemo]] * [[Planetario]] * [[Astrobiologio]] * [[Galaksio]] * [[Sizigio (astronomio)|Sizigio]] * [[Astronomia simbolo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|s=Kategorio:Astronomio|wikt=astronomio|ReVo=astron1}} * http://kontakto.tejo.org/2012/09/la-stela-scio-kontakto-20124-n-ro-250.html#more La stela scio - de antikvaj popoloj ĝis nun], Kontakto, n-ro 250, 2012:4 * [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod Astronomia Bildo de la Tago] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060302194106/http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ |date=2006-03-02 }} * [http://dmoz.org/World/Esperanto/Scienco/Astronomio/ Astronomio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040215100254/http://dmoz.org/World/Esperanto/Scienco/Astronomio/ |date=2004-02-15 }} ĉe [[Dmoz]] * [http://www.koshko.com/almanako/ Astronomia almanako] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030906231724/http://www.koshko.com/almanako/ |date=2003-09-06 }} {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [http://www.iau.org/ Astronamia Internacia Unio (''International Astronomical Union'')] {{PlurajLingvokodoj|en}} * [https://scivolemo.wordpress.com/2018/06/27/la-ludpilko-de-la-universo/ Artikolo "La ludpilko de la universo" ĉe blogo Scivolemo] {{Havenda artikolo|Astronomio}} [[Dosiero:Astrotourism Australia banner 2.jpg|775ra]] [[Dosiero:Astronomy banner.jpg|775ra]] [[Dosiero:Astrotourism Australia banner 1.jpg|775ra]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Astronomio| ]] [[Kategorio:Kosmoesploro]] 1tx0uwywo9jd6o0pwv8wl9t0arq4l54 0 452 9387376 9000965 2026-05-30T08:29:34Z ThomasPusch 1869 9387376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 12 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} [[Dosiero:Flag of Brecqhou.svg|eta|dekstra|Flago de Brechou]] [[Dosiero:Guernsey_sm02.png|eta|maldekstra|Mapo de la voktujo [[Guernsey]]]] '''Brecqhou''' aŭ '''Brechou''' estas insulo de la [[Manikinsuloj]] kiu situas okcidente de [[Sark]]. Samkiel Sark, ĝi apartenas administracie al la voktujo [[Guernsey]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|Britio}} {{Unua}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj]] 14doelxa8es5rdgyqcwlxnh97xabba0 0 909 9387099 9386371 2026-05-29T20:35:47Z Moldur 2507 /* 1942 */ [[Aleutaj Insuloj]] kun u sen supersigno 9387099 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=la milito mem|literara verko pri ĝi|Dua Mondmilito (verko de Ĉerĉil)}} {{Informkesto milito |sen banderolo =jes | kunpuŝiĝo= '''Dua Mondmilito''' | konflikto= | dosiero=[[Dosiero:Infobox collage for WWII.PNG|300ra]] | komento= | daŭro= [[1-a de septembro]] [[1939]] - [[2-a de septembro]] [[1945]] | loko= [[Mondmilito]] ([[Eŭropo]], [[Afriko]], [[Azio]] kaj [[Pacifiko]]) | kaŭzo= | rezulto= Venko de [[aliancanoj|aliancaj ŝtatoj]]. | flanko1= '''[[Aliancanoj|Ĉefaj aliancaj ŝtatoj]]''': <br />[[Dosiero:US flag 48 stars.svg|22ra|kadra]] [[Usono]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Sovetunio.svg|22ra|kadra]] [[Sovetunio]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|22ra|kadra]] [[Britio]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|22ra|kadra]] [[Francio]]<br />[[Dosiero:Flag of the Republic of China.svg|22ra|kadra]] [[Respubliko Ĉinio]] | flanko2= '''[[Akso Berlino-Romo-Tokio|Ĉefaj aksaj ŝtatoj]]''':<br />[[Dosiero:Flago de Nazia Germanio.svg|22ra|kadra]] [[Nazia Germanio]]<br />[[Dosiero:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|22ra|kadra]] [[Itala reĝlando]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|22ra|kadra]] [[Japanio]] | komandanto1=[[Dosiero:US flag 48 stars.svg|22ra|kadra]] [[Franklin D. Roosevelt]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Sovetunio.svg|22ra|kadra]] [[Josif Stalin]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|22ra|kadra]] [[Winston Churchill]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|22ra|kadra]] [[Charles de Gaulle]]<br />[[Dosiero:Flag of the Republic of China.svg|22ra|kadra]] [[Ĉiang Kai-ŝek]] | komandanto2=[[Dosiero:Flago de Nazia Germanio.svg|22ra|kadra]] [[Adolf Hitler]]<br />[[Dosiero:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|22ra|kadra]] [[Benito Mussolini]]<br />[[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|22ra|kadra]] [[Hirohito]] }} La '''Dua Mondmilito''' (komenciĝis la {{Daton|1|9|1939}}, finiĝis la {{Daton|2|9|1945}}) estis [[Historio|historie]] grava [[mondmilito]] kaj ĝis nun la plej granda [[Armilo|armita]] [[konflikto]] en la historio de la [[homaro]], kiu kostis la vivojn de proksimume 45-60 milionoj da [[homo]]j. Ties senperaj kaŭzoj estis streĉo kaŭzita pro erare formulita [[traktato de Versajlo]], la [[granda ekonomia krizo]] el ŝanĝoj de la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] kiu grave malfortigis ĉiujn ŝtatojn kaj iliajn registarojn, kaj malforteco de [[Ligo de Nacioj]] kaj potencoj, kiuj devis reteni la mondan pacon kaj inspekti pri la respektado de la sistemo de la [[Traktato de Versajlo]]. La [[milito]] trafis fakte la tutan mondon — oni batalis en ĉiuj [[oceano]]j kaj en la batalojn intervenis ŝtatoj de ĉiuj loĝataj [[kontinento]]j. La plej ampleksa majoritato de la landoj el la mondo — inkluzivinte ĉiujn el la grandaj potencoj — finfine formis du kontraŭajn militaliancojn: nome [[Aliancanoj]] kaj [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Akso]]. Okazis stato de [[totala milito]], kiu rekte tuŝis pli ol 100 milionojn da personoj el ĉirkaŭ 30 landoj. La ĉefaj partoprenantoj dediĉis sian tutan ekonomian, industrian, kaj sciencan kapablaron al la militklopodo, kio forviŝis la distingon inter civilaj kaj militaj rimedoj. La Dua Mondmilito estis [[Listo de militoj laŭ nombro de mortintoj|la plej mortiga konflikto]] en la homa historio, markita de 50 al 85 milionoj da mortoj, la plejparto el kiuj estis civiluloj en [[Sovetunio]] kaj [[Ĉinio]]. Ĝi inkludis [[masakro]]jn, la [[genocido]]n de la [[Holokaŭsto]], strategian [[bombardado]]n, intencitan amasmortigon per [[malsatego]] kaj [[malsano]]j, kaj la nuran uzon de [[atomarmilo]]j en milito.<ref>Gilbert 2001, p. 291.</ref><ref>James A. Tyner (3a de Marto 2009). War, Violence, and Population: Making the Body Count. The Guilford Press; 1a eldono. p. 49. ISBN 978-1-6062-3038-1.</ref><ref>Sommerville 2008, p. 5 (2011 ed.).</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/tyne/content/articles/2005/01/20/holocaust_memorial_other_victims_feature.shtml "BBC - Tyne - Roots - Non-Jewish Holocaust Victims: The 5,000,000 others".] www.bbc.co.uk. Alirita la 11a de Decembro 2018.</ref> [[Japanio]], kiu celis [[Hegemonio|domini]] en [[Azio]] kaj en [[Pacifiko]], [[Dua japana-ĉina milito|estis milite]] en [[Ĉinio]] jam ĉirkaŭ 1937,<ref>Barrett & Shyu 2001, p. 6.</ref><ref>Kvankam estis malfermaj bataloj inter Japanio kaj Ĉinio el 1937, neniu el la landoj formale deklaris militon al la alia ĝis post la [[atako al Pearl Harbor]] en 1941.</ref> kvankam neniu el la landoj estis deklarinta militon al la alia. La Dua Mondmilito laŭ ĝenerala konsidero startis la [[1an de septembro|1an de Septembro]] 1939,<ref>Axelrod, Alan (2007) Encyclopedia of World War II, Volume 1. Infobase Publishing. pp. 659.</ref> pro la [[invado de Pollando]] fare de [[Nazia Germanio]] kaj de [[Sovetunio]] kaj sekvaj militdeklaroj kontraŭ Germanio fare de [[Francio]] kaj de [[Unuiĝinta Reĝlando]]. De la fino de 1939 ĝis la komenco de 1941, per serio de militkampanjoj kaj traktatoj, Germanio konkeris aŭ ekkontrolis multon de [[kontinenta Eŭropo]], kaj formis la [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Aksan aliancon]] kun [[Italio]] kaj [[Japanio]]. Laŭ la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]] de aŭgusto 1939, Germanio kaj [[Sovetunio]] dispartigis kaj [[Anekso|aneksis]] teritoriojn de siaj eŭropaj najbaroj, nome [[Pollando]], [[Finnlando]], [[Rumanio]] kaj la [[Baltaj ŝtatoj]]. Post la [[Batalo de Francio|falo de Francio]] meze de 1940, la milito pluis ĉefe inter la potencoj de la Eŭropa Akso kaj la [[Brita imperio|Brita Imperio]]. Sekvis la [[Balkana kampanjo]], la aera [[Batalo de Britio]], la [[Blitz]], la kampanjoj en Nordafriko kaj Orientafriko, kaj la longa [[Batalo de Atlantiko]]. La 22a de junio 1941, la potencoj de la Eŭropa Akso startis la [[invado de Sovetunio]], malfermante la plej grandan surteran militfronton en la historio. Tiu nomata [[Orienta Fronto (Dua Mondmilito)|Orienta Fronto]] metis la Akson kaj ĉefe la germanan armeon, la ''[[Wehrmacht]]'', en militon de elĉerpigo. En decembro 1941, [[Atako kontraŭ Pearl Harbor|Japanio lanĉis surprizan atakon kontraŭ Usono]] kaj la eŭropaj kolonioj en la [[Pacifika Oceano]]. Post tuja usona militdeklaro kontraŭ Japanio, subtenita de simila de Britio, la potencoj de la Eŭropa Akso tuj deklaris militon kontraŭ Usono solidare kun sia Japana aliancano. Rapidaj Japanaj konkeroj en multo de Okcidenta Pacifiko sekvis, vidataj de multaj azianoj kiel liberigo el [[Koloniismo|dominado fare de Okcidento]] kaj rezulte en la subteno de kelkaj armeoj el la venkitaj teritorioj. La antaŭeniro de la Akso en la Pacifiko haltis en 1942 kiam Japanio malvenkis en la ŝlosila [[Batalo de Midway]]; poste, Germanio kaj Italio estis venkitaj en Nordafriko ([[El Alamein]]) kaj poste, decidige, je [[Batalo ĉe Stalingrado|Stalingrado]] en Sovetunio. Ŝlosilaj malfacilaĵoj en 1943, kiu inkludis serion de germanaj malvenkoj en la Orienta Fronto, la invadoj fare de Aliancanoj en [[Sicilio]]n kaj Italion, kaj la venkoj de Aliancanoj en la Pacifiko, tiuj ĉiuj kostis al la Akso sian iniciatemon kaj devigis ilin en strategia retiriĝo ĉe la militfrontoj. En 1944, la okcidentaj aliancanoj [[T-Tago|invadis la germani-okupitan Francion]], dum Sovetunio reakiris teritoriajn perdojn kaj turniĝis al la teritorio propre de Germanio kaj ties aliancanoj. Dum 1944 kaj 1945 la Japanoj suferis gravajn malvenkojn en kontinenta Azio kaj en Sudcentra [[Ĉinio]] kaj [[Birmo]], dum la Aliancanoj kripligis la Japanan mararmeon kaj konkeris ŝlosilajn insulojn de Okcidenta Pacifiko. La milito en Eŭropo konkludis per invado de Germanio fare de la Okcidentaj Aliancanoj kaj de Sovetunio, finante en la [[Batalo de Berlino|konkero de Berlino]] fare de sovetiaj trupoj, la [[memmortigo de Adolf Hitler]] kaj de la [[Kapitulaco de Germanio de majo 1945|Germania senkondiĉa kapitulaco]] la 8an de majo 1945. Post la [[Potsdama Deklaro]] fare de Aliancanoj la 26an de julio 1945 kaj la malakcepto de Japanio [[Kapitulaco|kapitulaci]] sub tiuj terminoj, Usono faligis [[atombombo]]jn [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|sur la japanaj urboj]] [[Hiroŝima]] kaj [[Nagasaki]] la 6an kaj 9an de aŭgusto, respektive. Timiginte de tuja invado de la [[japana insularo]], la eblo de aldonaj atombombadoj, la sovetia deklaro de milito kontraŭ Japanio kaj ties invado de [[Manĉurio]], [[Kapitulaco de Japanio|Japanio anoncis intencon kapitulaci]] la 15an de aŭgusto 1945, kio firmigis totalan venkon en Azio por la Aliancanoj. La Aliancanoj organizis specialajn [[Tribunalo (juro)|tribunalojn]] por juĝi [[militkrimo]]jn kontraŭ kaj germanoj kaj japanoj, kiuj gvidis la militon. La milito en multaj aspektoj ŝanĝis la komunan vidon al civilizita militado – dum ankoraŭ en la jaro [[1940]] kelkaj ŝtatoj frunte kun [[Britio]] kaj [[Usono]] rifuzis bombardadon de urboj kiel barbaraĵon, tuj poste ili komencis mem uzi arean bombardadon de malamikaj urboj, eĉ malgraŭ tio, ke ties efikeco estis el armea vidpunkto tre disputebla. La Duan Mondmiliton akompanis teruraj [[krimo]]j kontraŭ la [[homaro]] – la [[Holokaŭsto]] (fare de [[Nazia Germanio]] kaj ties [[Kunlaborismo|kunlaborantoj]] en la satelitaj landoj), misa [[traktado]] de militkaptitoj ([[nazia Germanio]], [[Sovetunio]], [[Japanio]], [[Ĉinio]]), [[genocido]] de subjugitaj nacioj ([[nazia Germanio]]), perforta deportado de etnoj ([[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj|ĉeĉenoj]], [[Rusiaj germanoj|germanoj]] kaj aliaj etnoj en Sovetunio, japanoj en Usono<ref name=howmany>La oficiala kvanto de translokigitaj japanoj estis 120 mil personoj, vidu {{Citaĵo el libro|url=http://ddr.densho.org/ddr-densho-282-5/|titolo=The Evacuated People: A Quantitative Study|aŭtoro=War Relocation Authority|jaro=1946|paĝo=8}}. Ne estas tamen plena kvanto, ĉar parto de japanoj estis en aliaj ejoj.</ref> ktp.). El certa angulo de vido eblas alvicigi al ili ankoraŭ intencan bombardadon de urboj kaj civilaj celoj ([[nazia Germanio]], [[Sovetunio]], [[Britio]], [[Usono]]) inkluzive de la uzo de [[atombombo]]j. Inter la sekvoj de la Dua Mondmilito estas hegemonio de [[Sovetunio]] kaj kreiĝo de du blokoj: la [[Okcidenta Bloko|okcidenta bloko]], kiu formiĝis en [[NATO]]n, kaj la [[Orienta Bloko|orienta bloko]], kiu enaspektiĝis en [[Varsovia Kontrakto|Varsovian kontrakton]], kreita de [[Sovetunio]] kaj ties satelitoj. Interrilatoj inter tiuj ĉi du blokoj estis tre streĉitaj kaj baldaŭ ili eniris en la t.n. [[Malvarma milito|malvarman militon]], kiu krom politikaj disputoj montriĝis ankaŭ en kelkaj armeaj konfliktoj ([[korea milito]], [[vjetnama milito]], [[araba-israela milito]] ktp.). La Dua Mondmilito ŝanĝis la politikan liniigon kaj socian strukturon de la tuta mondo. La organizo de [[Unuiĝintaj Nacioj]] (UN) estis establita por helpi internacian kunlaboradon kaj eviti estontajn konfliktojn; la venkintaj grandaj potencoj — Ĉinio, Francio, Sovetunio, Unuiĝinta Reĝlando kaj Usono — iĝis la permanentaj membroj de ĝia [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|Konsilio pri Sekureco]].<ref>[https://unfoundation.org/what-we-do/issues/united-nations/the-un-security-council.html The UN Security Council] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120620101548/http://www.unfoundation.org/what-we-do/issues/united-nations/the-un-security-council.html |date=2012-06-20 }}, Alirita la 15an de majo 2012</ref> Sovetunio kaj Usono aperis kiel rivalaj [[superpotenco]]j, preparante la terenon por la preskaŭ duonjarcenta [[Malvarma Milito]]. En la kunteksto de la eŭropa detruego, la influo de ties grandaj potencoj vanuis, preparante la pavimon por la [[Malkoloniigo de Afriko]] kaj de Azio. Plej landoj kies industrioj estis damaĝitaj moviĝis al ekonomia rekupero kaj etendo. Politika integrado, speciale en Eŭropo, aperis kiel klopodo por finigi iamajn malamikecojn kaj krei komunan identecon.<ref>Herman Van Rompuy, President of the European Council; José Manuel Durão Barroso, President of the European Commission (10a de Decembro 2012). [https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2012/eu/26124-european-union-eu-nobel-lecture-2012/ "From War to Peace: A European Tale".] Nobel Lecture by the European Union. Alirita la 12an de Decembro 2018.</ref> == Antaŭa historio == La '''Dua Mondmilito''' ekestis ĉefe, sed ne nur, el la rezultoj de la [[unua mondmilito]], kiu naskis tre multe da ŝtatoj malkontentajn, humiligitajn kaj sopirantajn pri venĝo kaj ĝi kreis el la politika vidpunkto nestabilan aranĝon de [[Eŭropo]] kaj la mondo. Iom post iom komenciĝis profili grupo de malkontentuloj, kiuj intencis principe alilabori la novan aranĝon atingonte postenon, kiu rajte apartenas al ili rigardinte el iliaj vidpunktoj. Tiuj ĉi malkontentuloj rekrutiĝis kaj el la grupo de ŝtatoj de malvenkintoj kaj el la grupo de la venkintoj. En kunigo kun neĝojiga ekonomia situacio en ŝanĝo de 20-aj kaj la 30-aj jaroj, nekapableco de la venkintaj potencoj reteni almenaŭ ŝajnon de forto kaj novan ondon de [[izolaciismo]] en [[Usono]] tiel estiĝis bazo de nova konflikto, ankoraŭ pli terura, ol estis tiu antaŭa. Dekomence tiu estis la ĝenerala situacio. El ĝi elstaris la figuro de Germanio, kiu plie suferis la menciitan situacion, dum la [[politiko]] en aliaj landoj, metis ilin en klara dua rango. Tio en Eŭropo, dum en Azio, la situacio estis tute alia, ĉar de longe Japanio jam estis komencinta sian imperiisman ekspansion. == Malvenkintaj malkontentuloj == La '''malvenkintaj malkontentuloj''' estis nekoneksa grupeto da ŝtatoj, kiuj dum la [[Unua mondmilito]] finiĝis en la flanko de malvenkintoj perdintaj grandegajn teritoriojn. Ilia humiligo komune kun [[naciismo|naciismaj]] pasioj kaj la tutmonda [[recesio]] kreis micelion por estigi militemajn reĝimojn, kies celo estis venĝo kaj minimume reguligo de la plej esencaj "maljustaĵoj". La plej gravaj ŝtatoj de tiu ĉi grupo estis [[Germanio]] (inklude [[Aŭstrio]]n), [[Hungario]] kaj tute alimaniere [[Sovetunio]] kiel hereda ŝtato el la [[Rusa Imperio]]. === Germanio === {{Ĉefartikolo|Germanio|Adolf Hitler}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-13774, Adolf Hitler.jpg|dekstra|eta|190ra]] '''Germanio''' estis la plej signifa kaj la plej agresema eŭropa malkontentulo. Ties teritoriaj perdoj estis ampleksaj, Germanio estis parte diserigita kaj pro tio kaj pro antaŭa demografia ekspansiemo milionoj da germanoj troviĝis ekster en nove estiĝintaj "nenaturaj" (laŭ germana vidpunkto) kaj "malfortaj" ŝtatoj sub superregado de aliaj nacioj. Germanoj sentis tion kiel maljustaĵon precipe en konekso kun tio, ke oni entute ne batalis en ilia teritorio. Plimulto de ordinaraj [[soldato]]j kaj malpli altaj [[oficiro]]j, samkiel ankaŭ loĝantoj, sentis sin trompita pro postmilita aranĝo, kiu estis por ili multe pli malbona, ol kiu en la tempo de kapitulaco promesis al ili prezidento [[Woodrow Wilson|Wilson]], kaj propre ili eĉ ne komprenis, kial estis necese kapitulaci. Ili ne komprenis absolutan senesperecon de sinteno de [[Centraj potencoj]] en la jaro [[1918]] kaj la rezulto de la milito estis por ili amara perfido, kiun enscenigis [[Interkonsento]] kaj la germana komandantaro. La grandega ekonomia krizo, kiu eksplodis en Germanio post la milito kaj gradiĝis dum ŝanĝo de la 20-aj kaj la 30-aj jaroj elportis al la potenco [[Adolf Hitler|Adolfon Hitleron]], karisman oratoron, kiu realiĝis per prirego de la ekonomia [[recesio]] kaj [[inflacio]] (eĉ kiam en multaj rilatoj sole per artefarita kaj dumtempa), tamen per agresema programo en rilato al eksterlando, kio estus redononta al Germanio ties grandecon. Hitler vetis je [[naciismo]] kaj [[antisemitismo]], kiuj en la postmilitaj kondiĉoj ekabundis en Germanio. Lia programo eliris el rifuzo de la [[Versajlo|versajla]] sistemo. Sub lia gvidado Germanio ĉesis pagi riparojn, ĝi denove rearmigis la armeon komencante disvastigi ĝin, ĝi ekokupis la demilitarigitan [[Rejnlando]]n, ĝi realigis al Germanio [[Sarlando]]n. Ĝi senvuale komencis paroli pri kuniĝo kun [[Aŭstrio]] (kion ĝi en la jaro [[1938]] duone perforte realigis) kaj ĝi komencis vidigi teritoriajn pretendojn kontraŭ [[Ĉeĥoslovakio]] kaj realiginte ilin ankaŭ kontraŭ [[Pollando]]. Kun ĉiu paŝo de tiu ĉi plano, kiu estis akompanata per hontiga cedo elflanke de [[Francio]] kaj [[Britio]], kiuj jam ne plu rememorigis memkonsciajn venkintojn, la populareco kaj subteno de Hitler kreskis inter la popolo. Li tre scie eluzis dum tio disputojn kaj dolorajn vundojn inter siaj malamikoj, kiel estis la disputo pri [[Český Těšín|regiono Těšín]] inter Ĉeĥoslovakio kaj Pollando. La definitivan konfidon kaj absolutan potencon li akiris en la jaro [[1939]], kiam senbatale kaj dum preskaŭ ridindaj protestoj de Francio kaj [[Granda Britio]] li finis disbaton de Ĉeĥoslovakio (laŭ kelkaj historiistoj tiel okazis jam je duonjaro pli antaŭe pro subskribo de [[Munkena interkonsento]]). Subtenata de [[Italio]], [[Hungario]] kaj pliaj satelitoj la kuraĝo de Hitler ankoraŭ kreskis kaj kiam li sukcesis interkonsenti pri divido de sfero de influo kun [[Iosif Stalin]] (vidu [[pakto Molotov-Ribbentrop]] kaj kun ĝi koneksantaj kontraktoj kaj aldonoj) kaj akiri per tio gravan aliancanon, la milito estis por li (Hitler) malfermita. La unua viktimo, kiu defendis sin, estis [[Pollando]]. === Hungario === {{Ĉefartikolo|Hungario|Miklós Horthy}} [[Dosiero:Mikloshorthy.jpg|dekstra|100ra|eta|Admiralo [[Miklós Horthy]].]] '''Hungario''' estis la dua granda malvenkinto de la [[Unua mondmilito]]. En ties komenco ĝi ensumigis duonon de [[Aŭstrio-Hungario]]. Ankaŭ en ĝia kazo multe da hungaroj troviĝis ekster la malgrandigita ŝtato. Kiel la plej dolora estis konsiderita perdo de [[Slovakio]] kaj [[Karpata Rutenio]], sed pluaj teritoriaj postuloj estis donataj al [[Rumanio]] kaj [[Jugoslavio]]. Sed necesas diri, ke hungaroj frunte kun regento [[Miklós Horthy]] ja volis la perditajn teritoriojn reen, sed de komence ili ne intencis iel pli serioze batali. Ili ja aliĝis al la teritoriaj postuloj de [[Germanio]] kontraŭ [[Ĉeĥoslovakio]] en la jaro [[1938]], sed absoluta plimulto de tiamaj politikistoj, same kiel hodiaŭaj historiistoj{{kiu}}, kongruas en tio, ke ĝi ne intencis partopreni en eventuala milita solvo antaŭ estus klare, ke [[Ĉeĥoslovakio]] estos tute perdita. En pluaj jaroj Hungario senĉese pli multe troviĝis sub influo kaj premo de [[Germanio]], kiu dum la milito „kunprenis ĝin kun si“. Komune kun [[Germanio]] ĝi partoprenis en la likvido de [[Ĉeĥoslovakio]] en la jaro [[1939]]. Hungara karto estis por germanoj brila maniero certigi por si absolutan obeemon de sia plej fidela satelito – [[Slovakio]]. Ebleco, ke ĝi estus kiel la tutaĵo transdonita reen al Hungario, terurigis slovakajn politikistojn tiom, ke por [[iluzio]] de memstareco en amikeco kun Germanio ili faris en la praktiko ion ajn (vidu [[Slovaka ŝtato]]). === Sovetunio === {{Ĉefartikolo|Sovetunio|Iosif Stalin}} La lasta '''granda malvenkinto''', kiu ne intencis repaciĝi kun limigo de sia potenco, estis '''Sovetunio'''. Sovetunio konsideris sin mem kiel la anoncanton kaj gvidanton de la [[komunismo|komunisma]] movado, kiu estis disvastiĝonta komune kun ĝi tra la tuta mondo. Jam en la jaro [[1920]] gvidantaro de rusaj bolŝevikoj kaj [[Ruĝa Armeo]] frunte kun [[Josif Stalin]] kaj [[Miĥail Tuĥaĉevskij]] planis konkeron de plimulto de Eŭropo, kiam ili intencis kunigi siajn fortojn kun ŝtormantaj komunistoj en [[Hungario]], [[Germanio]] kaj [[Francio]]. Estas malfacile diri, ĉu tio estis reala celo, nepre ĝi fariĝis senkaza en la momento, kiam poloj materiale subtenataj de la cetero de Eŭropo diserigis Tuĥaĉevskij-n en [[batalo ĉe Varsovio]] en [[1920]] (la t.n. [[Miraklo sur Vislo]]) kaj en sekvantaj monatoj ili venkis super Ruĝa Armeo en unu batalo post la alia, kiu tiam havis sian propran problemaron ene de la rusa lando. Kontraŭ Sovetunio stariĝis minaciga koalicio de [[Pollando]], [[Francio]], [[Britio]], nedemobiligitaj germanaj taĉmentoj, blankrusaj gvardioj, finnoj, [[Baltio|Baltaj ŝtatoj]] kaj [[Japanio]]. Montriĝis ja, ke [[Francio]] kaj [[Britio]] ne pensas la tutan aferon tute serioze, tamen eĉ tiel la rezulto estis, ke Sovetunio eĉ ne retenis la tutan teritorion de [[cara Rusio]], kies sekvanto ĝi konsideris sin. Ĝi perdis [[Finnlando]]n, [[Latvio]]n, [[Litovio]]n, [[Estonio]]n, parton de Pollando kaj al la laste nomita ĝi devis cedi signifajn partojn de [[Belorusio]] kaj [[Ukrainio]]. Eĉ ne limo kun [[Rumanio]] evoluis laŭ ties imagoj. [[Stalino]] de komence de la 30-aj jaroj persisteme konstruis armeon prepariĝante pri sia propra renaskigo de la imperio. Sed li estis singardema, evidente li timis, por ke la mondo ne kuniĝu kontraŭ li kiel en la dudekaj jaroj. Li intencis labori malrapide, iom post iom, unu celon prilabori post la alia. Por kovri sian dorson li komencis intertrakti kun diversaj ŝtatoj – [[Francio]], [[Britio]] kaj [[Germanio]]. Francoj iris renkonte al li, sed britoj reagis al ĉiuj proponoj prefere malvarme vidigante al Stalino, ke ili ne intencas garantii liajn teritoriajn postulojn. Stalino do decidiĝis interkonsenti kun Germanio, kiu tamen organizis kontraŭ li internaciajn koaliciojn (vidu [[Akso Berlino-Romo-Tokio]]), tamen kiel ĉiu diktatorema reĝimo ĝi kapablis siajn konceptojn kaj principajn sintenojn senprobleme superi, se temis pri profito. Fermo de Pakto pri neatakado kaj kun ĝi koneksantaj aldonoj kaj dokumentoj tiel ankaŭ al Sovetunio malligis manojn kaj ĝi komune kun sia nova aliancano prepariĝis por milito. == Venkintaj malkontentuloj == La alia grupo estis grupo de '''trompitaj venkintoj''' – ŝtatoj, kiuj hezitinte aliĝis al [[Interkonsento]], ĉar ili atendis ian profiton kaj plifortigon de siaj pozicioj. La plej signifaj ŝtatoj de tiu ĉi tipo estis [[Italio]] kaj [[Japanio]]. === Italio === {{Ĉefartikolo|Itala reĝlando|Benito Mussolini}} [[Dosiero:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|dekstra|eta|100ra|[[Benito Mussolini]] (maldekstre) kun [[Adolf Hitler|Hitlero]].]] '''Italio''' estis la plej granda eŭropa malkontentulo. En la jaro [[1915]] ĝi aliĝis al flanko de [[Interkonsento]] strikte kun celo disvastigi sian senjorujon. Ĝi pretendis spacon kaj dominan rolon en [[Mediteraneo]], [[Sudtirolo]], [[Triesto]], dominan influon en [[Balkana Duoninsulo]] kaj germanajn koloniojn en [[Afriko]]. Sed ĉi-rilate restis ĝiaj sopiroj plejparte neaŭditaj, fine ĝi akiris nur Sudtirolon, Trieston kaj kelke da ne tro signifaj insuletoj en orienta Mediteraneo. La koloniaj sopiroj de Italio kaj ties balkanaj planoj restis grandparte neplenigitaj, kaj Italio tre baldaŭ venis al konkludo, ke ĝi estis misuzita. En frunton de Italio venis [[faŝismo|faŝistoj]] frunte kun [[Benito Mussolini]], kiu decidiĝis uzi por sia propra enpostenigo, helpita de ia popola apogo en alta kaj meza klasoj, la postulon redoni al Italio reen prosperon kaj rekonkeri ties postenon de la potenco. Sed iliaj koloniaj klopodoj en Afriko, kiu gradiĝis en invadon en [[Etiopio]]n, ne renkontiĝis kun kompreno kaj ili gvidis al elimino de Italio el ligo de civilizaj landoj, kio logike nur firmigis ĝian kunigon kun [[Germanio]]. En la sekvantaj jaroj Mussolini laŭflanke de Germanio nedecideme ŝanceliĝis inter milita entuziasmo kaj atentigado al singardemo, tamen en decidaj momentoj li aliĝis al Germanio. Tiu komuna sinteno estis plifortigita ne nur de la komuna imperiisma ekspansiemo, sed ĉefe ankaŭ de simila sopiro al instalado de totalitara, diktatorema kaj kontraŭmaldekstrema politiko. === Japanio === {{Ĉefartikolo|Japanio|Hirohito}} [[Dosiero:Hirohito wartime.jpg|dekstra|150ra|eta|Japana imperiestro [[Hirohito]].]] Se [[Italio]] prezentis nereciprokan aliancanon, kiun ne necesis konsideri denove tiel serioze, '''Japanio''' estis dormetanta [[Azio|azia]] giganto, kiun oni ne igis misrigardi. Kiam Japanio aliĝis al flanko de [[Interkonsento]], ĝi atendis, ke ĝi ekokupos postenon de grandpotenco en [[Orienta Azio]]. Transpreno de administrado pri la germanaj kolonioj, libera mano en [[Koreio]] kaj [[Manĉurio]], domina rolo en [[Pacifiko]] kaj [[Ĉinio]], kiam eksplodis [[Rusia revolucio de 1917]] ankoraŭ iajn rusiajn orientajn teritoriojn – tio estis administraj atendoj de japanoj. Sed en tre granda plimulto ili trompiĝis en ili. Anstataŭ tio, ili ĝisatendis internaciajn interkonsentojn, kiuj difinis interrilaton pri surmaraj fortoj, kies ĉefa celo estis konservi surmaran superforton de [[Britio]] kaj malebligi ian ajn [[hegemonio]]n de Japanio. Japanio ekreagis al tio per indigno kaj firma decido konkeri sian merititan pozicion. Post certa tempo ili eksiĝis el la kontraktoj, kiuj limigis ĝian surmaran fabrikadon kaj ili komencis konstrui surmarajn kaj armeajn fortojn, kiuj estis certigontaj al ili rimedojn por priregi sian revitan imperion perforte. Iliaj soldatoj akiris grandegajn spertojn dum bataloj kontraŭ [[Ĉinio]] (fakte amasmortiga invado), kiuj estis preludo al la Dua Mondmilito en [[Azio]]. Japanio aliĝis al pakto [[Akso Berlino-Romo-Tokio]] kaj ĝi estis decidinta sian novan pozicion batalakiri. [[Granda Britio]], [[Francio]] kaj poste ankaŭ [[Usono]] bone konsciis tiun ĉi fakton, sed ilia tragedio konsistis en tio, ke ili vulgare subtaksis Japanion. Precipe [[Britio]] longtempe konjektis, ke je la orientaj barbaroj tute sufiĉos duarangaj taĉmentoj, kaj nur ĉeno de erigataj malvenkoj montris al ĝi, kiel granda tio estis eraro... == Malforteco de venkintoj == {{Ĉefartikolo|Ligo de Nacioj}} Plia grupo, kiu ĉi tie troviĝis, estis '''kontentaj venkintoj'''. Tamen temis pri la venkintaj grandpotencoj ([[Usono]], [[Francio]], [[Britio]]), tamen pri novaj ŝtatoj, kiuj estiĝis pro "malmuntigo" de Centraj potencoj kaj [[cara Rusio]] (nome [[Pollando]], [[Ĉeĥoslovakio]], [[Jugoslavio]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Estonio]], [[Finnlando]]). Ambaŭ subgrupoj estis kontentaj kun la nuntempa stato kaj ili intencis reteni ĝin. Ili komune klopodis tamen racian kaj stabilan sistemon de kontraktoj kaj garantioj, tamen internacian organizaĵon, kiu inspektus pri la [[paco]] kaj kunlaborado en la mondo – nome [[Ligo de Nacioj]]. Sed ili sukcesis nek en unu rilato. La plej grava problemo konsistis en tio, ke ĉiuj tri grandpotencoj neglektis siajn armitajn fortojn, do malantaŭ ties kontraktoj kaj [[Ligo de Nacioj]] ne ekzistis reala forto, kiu povus subteni kaj protekti ilin. == Grandpotencoj == {{Ĉefartikolo|Aliancanoj}} === Usono === {{Ĉefartikolo|Usono|Franklin Roosevelt}} [[Dosiero:FDR in 1933.jpg|dekstra|100ra|eta|[[Franklin Delano Roosevelt]], usona prezidanto.]] '''Usono''' post la fino de la [[Unua mondmilito]] malrapide revenis al sia [[izolaciismo]] kaj radikale limigis siajn armitajn fortojn. Ties surtera armeo en la tempo senpere antaŭ la milito estis laŭ eŭropaj mezurunuoj tiom ridinda, ke ili simple kapablis reale fortimigi tute neniun. Sole usona ŝiparo povis prezenti minacon, sed eĉ ne tio estis tiel granda, kiel usonanoj dezirus. Ekzemple japanoj tute prave konjektis, ke ilia floto estas pli bona kaj ĝi kapablos venki super Usono. Se kelkaj japanaj admiraloj frunte kun [[Isoroku Jamamoto]] havis rezervojn al la milito kontraŭ Usono, tio estis tial, ke hororigis ilin imago de floto, kiun Usono kapablus konstrui, ne de tiu reale ekzistanta. En la eŭropa kunteksto estis influo de Usono al "kovado de la milito" en plimulto da rilatoj limaj. === Francio === {{Ĉefartikolo|Francio|Edouard Daladier}} '''Francio''' estis propre la unusola eŭropa ŝtato, kiu havis fortan kaj multnombran surteran armeon. Kiam [[Germanio]] ĉesis pagi la riparojn, la franca armeo konkeris [[Rejnlando]]n. Sed la franca armeo eĉ ne ricevis apartenantan subtenon de la plej proksimaj aliancanoj kaj tial ĝi post nelonge retiriĝis sen realigo de la renovigita pagado, kaj jen pli malbone, ĝi lernigis sin el tio ĉesante pripensi pri similaj agadoj. Francio havis probleman kontrakton kun [[Sovetunio]] kaj ŝlosilkontrakton kun [[Britio]]. Francio ankaŭ garantiis sekurecon al [[Ĉeĥoslovakio]] kaj al [[Pollando]]. Sed la kreskanta malkomplezemo uzi siajn armitajn fortojn kaj evidentaj timoj de francaj reprezentantoj el plua monda milito malkvalifikis Francion kaj ties armeon. Kio estis ankoraŭ pli malbona, [[Adolf Hitler|Hitlero]] kaj germanaj generaloj kongrue venis al konkludo, ke la franca armeo estas ja granda, sed neefektiva, ke per ideoj kaj konceptoj ĝi senĉese sidas en la [[Unua mondmilito]] kaj por novaj kaj moderne aranĝitaj kaj gviditaj germanaj soldataroj ĝi ne estos grava rivalo. Ilia memkonfido kreskis kun tio, kiel Francio komencis malrapide amasigi unu cedon post la alia en klopodo eviti al kunpuŝiĝoj. Kiam Hitlero proklamis siajn teritoriajn postulojn kontraŭ Ĉeĥoslovakio, li estis jam preskaŭ certa, ke Francio ne defendos sian aliancanon. Francio ja de komence asertis, ke ĝi ŝirmos ĝin, sed konstatinte, ke Granda Britio ne helpos ĝin je tio, Francio cedis akceptante la postulojn de Germanio kun tio, ke Francio rezignos iajn ajn pluajn teritoriajn postulojn. Samtempe Francio proklamis komune kun Britio la plej grandajn garantiojn al la [[Dua respubliko de Ĉeĥoslovakio|dua ĉeĥoslovaka respubliko]]. Likvido de tiu ĉi torso de la eksa aliancano en la jaro [[1939]] fare de Germanio kaj [[Hungario]] montris, je kiom Francio en la okuloj de la kontraŭuloj ŝanĝiĝis el la grandpotenco en ordinaran klaŭnon. === Britio === {{Ĉefartikolo|Unuiĝinta Reĝlando|Neville Chamberlain}} '''Britio''' suferis pro similaj problemoj kiel la ceteraj grandpotencoj. Nominale ĝi restis la monda grandpotenco numero 1, sed la fakto estis, ke tiu ĉi fakto estis reale subtenita sole per surmara forto, surteraj soldataroj de Granda Britio estis en doloriga stato. Kaj eĉ ne maristaro estis en tiel bona stato, en kia ĝi estus ekzistonta; ĝi estis ja nombre forta, tamen ties avantaĝo malaltiĝis kaj ties prepariteco por la milito estis problemiga. Plia baza problemo de Britio estis ties propra [[izolaciismo]] eliranta el konvinko, ke la agado en [[Eŭropo]] tiel ne bezonas rilati ĝin, ĉar ĝia ŝiparo komune kun la [[Manika Markolo]] certigas absolutan nekonkeremon. Okaze de [[Pacifiko]] poste aldoniĝis ankoraŭ absolute misa subtaksado de ebla kontraŭulo. Britio enfalis en iluzion, ke japanoj estas neprogresintaj barbaroj kun duaranga tekniko, kaj nur japana atako, forbalainta grandan parton de iliaj kolonioj en [[Orienta Azio]], montris al ĝi, kiel tragika tio estis eraro. Britio estis ĉefa ludanto realiganta [[politiko de cedoj|politikon de cedoj]] kontraŭ [[Adolf Hitler|Hitlero]]. En tiu ĉi demando estis ties politika scenejo relative koherema, eĉ kiam motivoj de diversaj politikistoj estis diversaj. Veraj [[pacifismo|pacifistoj]] konjektis, ke ili manĝigos Hitleron kaj kiam li estos kontenta, tiam ili interkonsentos. Izolaciistoj kredis, ke la tuta problemo ne rilatas al Britio kaj ke estus krimo sendi siajn virojn en la militon pro kelke da neinteresaj ŝtatetoj en Eŭropo. Kontraŭkomunistoj konjektis, ke estas bezone kulturi fortan [[Germanio]]n, kiu estus kontraŭpezo de [[Sovetunio]]. Da politikistoj, kiuj konsciis, kiel terura danĝero ĉi tie kreskas, kiel estis ekz. [[Winston Churchill]], estis malplimulto. La politiko de cedoj kulminis en la politiko de [[Neville Chamberlain]], kiu alkondukis Brition eĉ kun [[Francio]] al [[Munkena interkonsento]], en kiu li oferis la ĉeĥoslovakajn limregionojn. Tio devis esti la lasta kaj la plej granda cedo, dum kiu li eldevigis por si de Hitlero skribcertigon pri netuŝebleco de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj pri tio, ke per tio liaj plenaj teritoriaj pretendoj rilate al la najbaroj estas finitaj. Chamberlain komprenis la kontrakton pri nova reguligo de la limoj kiel granda venko kaj garantion de paco por eternaj tempoj. Dum parolo reveninte el [[Munkeno]] li proklamis maksimume ridindan proklamon: {{Fremdlingve|en|''„My good friends, for the second time in our history, a British Prime Minister has returned from Germany bringing peace with honour. I believe it is peace for our time.“''}} (''„Miaj karaj amikoj, duafoje en nia historio brita premiero estas reveninta el Germanio alportante pacon kun honoro. Mi kredas, ke tio estas paco por nia tempo.“'') Se li vere kredis al tio (multe da historiistoj konjektas, ke ne), atendis lin je duonjaro pli poste kruda sobriĝo, kiam Hitler likvidis Ĉeĥoslovakion kaj per la armeo finarmita per ĉeĥoslovakaj [[armilo]]j li prezentis pretendojn kontraŭ [[Pollando]]. Germanio jam ne plu konsideris Grandan Brition kiel nevenkeblan grandpotencon. Hitler ja estimis ĝin senĉese, sed li ne plu timis ĝin. Kaj kontraktoj nenion signifis por li. == Novaj ŝtatoj == La fino de la [[Unua mondmilito]] kunigita kun disfalo de [[Aŭstrio-Hungario]] kaj kun tranĉigo de [[Germanio]] kaj [[cara Rusio]] (respektive [[Sovetunio]]) igis al la estiĝo de kelke da novaj ŝtatoj. Tiuj ĉi nove estiĝintaj formacioj estis aŭ kontrakte ligitaj kun la venkintaj potencoj aŭ ili almenaŭ klopodis alproksimiĝi al ili, ĉar ili mem estis tro malfortaj kaj ili ne kapablus rezisti al pretendoj de la najbaraj potencoj, eĉ kiam dumtempe malplifortigitaj. La fakto estas, ke ĉe ĉiuj sekve nomitaj ŝtatoj okazis tio, ke kun la komenco de milito ĉiuj iliaj kontraktaj garantioj (respektive alternaj manieroj de la certigo de sekureco) falis kaj tiuj ĉi ŝtatoj estis disparceligitaj inter Germanio kaj Sovetunio. Unusolan escepton prezentis [[Finnlando]], sed kiu ankaŭ ne estis libera kaj pro sia travivo ĝi pagis teruran prezon. === Ĉeĥoslovakio === {{Ĉefartikolo|Ĉeĥoslovakio|Edvard Beneš|Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj}} [[Dosiero:Edvard Beneš.jpg|dekstra|150ra|eta|[[Edvard Beneš]], prezidento de Ĉeĥoslovakio.]] '''Ĉeĥoslovakio''' estiĝis kiel unu el sekvantulaj ŝtatoj de [[Aŭstrio-Hungario]]. Ĝi havis eksplicitajn aliancanajn kontraktajn devligojn kun [[Francio]] kaj pleje ĝi rolis ĉefan rolon en propra defendasocio (iom ridinde nomata [[Malgranda Entento]] kun [[Rumanio]] kaj [[Jugoslavio]]. Ĉeĥoslovakio tiutempe prezentis unu el la plej signifaj mondaj eksportistoj de [[armilo]]j kaj al tio ankaŭ respondis unuaklasa ekipaĵaro de ĉeĥoslovaka armeo. Tiu ĉi ŝtato pleje en la dua duono de la 30-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] intensive konstruis [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|sistemon de limregionaj fortikaĵoj]], kiu estis faciligonta ties defendon. Sed kvankam Ĉeĥoslovakio faris por sia defendo plej multon el la eblaj viktimoj de la germana agresunto, tio ne estis sufiĉonta. [[Anschluss|Anekso]] de [[Aŭstrio]] disvastigis la limojn de Germani-Aŭstrio kun la malamiko al pli transa sektoro, kie ne estis la limregionaj fortikaĵoj sufiĉe finitaj. [[Pollando]] aliris kun siaj postuloj al [[Ĉeĥoslovaka-pola disputo je Teŝinio|Teŝinio]], per kio Ĉeĥoslovakio pagis je vulgara eraro de [[Edvard Beneš]] kaj [[Tomáš Garrigue Masaryk]] el la jaro [[1919]], kiuj tiam venis al konkludo, ke Pollando en batalo kontraŭ [[Sovetunio]] malvenkos, kaj ili decidiĝis solvi la problemon pri la regiono de Těšín perforte. Post [[Munkena interkonsento]], aliĝis al Pollando kun la pretendoj al la ĉeĥoslovaka teritorio ankaŭ [[Hungario]] postulanta almenaŭ "unusignife hungaran parton de [[Supra Hungario]]" (komprenu parton de [[Slovakio]] kun hungara majoritato) kaj [[Karpata Rutenio|Karpatan Rutenion]]. La geografia situo de Ĉeĥoslovakio kaj interrilato de fortoj en la praktiko ne ebligis sukcesan defendon senhelpe de Francio, sed tiu rifuzis partopreni. Malgranda interkonsento, celita origine kontraŭ Hungario, vid-al-vide al la germana superforto disfalis. Ĉeĥoslovakio, baraktanta pro maltrankviloj inter ĉeĥoj kaj slovakoj, kun multnombraj germanaj kaj hungaraj minoritatoj en la komplikaj limregionoj, sukcese ne povis defendi sin mem. La Munkena interkonsento devigis ĝin rezigni pri la limregionoj, pro kio ĝi venis el armea vidpunkto en tute malesperan situacion. En [[marto]] de [[1939]] la ekzistado de Ĉeĥoslovakio estis finigita. Kelkaj historiistoj kulpigas prezidenton [[Emil Hácha|Emilon Háchon]] pro perfido, kiam li donis ordonon al kapitulaco, sed plimulto de historiistoj kaj precipe armeaj fakuloj dubigas tion. Batali havis signifon en la jaro [[1938]], la situacio en la jaro [[1939]] estis jam tute alia, la ĉeĥoslovaka armeo jam ne plu havis eblecon de efika rezisto, ĝi povis sole lasi sin masakri. Sed la pereo de Ĉeĥoslovakio havis unu tre malfeliĉan sekvon por la venkintaj grandpotencoj – en manojn de Germanio falis senbatale la nedifektita ĉeĥoslovaka milita industrio kaj arsenalo de [[Ĉeĥoslovaka armeo]], inkluzive de bonega [[artilerio]] kaj precipe eminentaj malpezaj [[tanko]]j [[LT-35]] kaj [[LT-38]] (fare de germanoj transprenitaj respektive kiel [[Pz 35(t)]] kaj [[Pz 38(t)]], kiuj per kvalito egaliĝis al la plej bonaj germanaj kirasitaj vehikloj kaj ebligantaj al la ''[[Wehrmacht]]'' krei novajn tankajn grupiĝojn (tankoj Pz 38(t) partoprenis ankoraŭ en [[operaco Barbaroso]]). === Pollando === {{Ĉefartikolo|Pollando|Edward Rydz-Śmigły}} [[Dosiero:Edward Rydz-Smigly.jpg|dekstra|150ra|eta|Marŝalo [[Edward Rydz-Śmigły]], ĉefkomandanto de la polaj armitaj fortoj.]] Tragedio de '''Pollando''' estis tio, ke post sia estiĝo ĝi troviĝis en [[tenajlo]] inter [[Germanio]] kaj [[Sovetunio]]. Ambaŭ ŝtatoj havis kontraŭ ĝi teritoriajn postulojn kaj ili intencis realigi ilin. La tuta situacio estis ankoraŭ malplibonigita pro la fakto, ke Pollando konsideris sin mem kiel [[regiona potenco]] kaj ĝi havis teritoriajn konfliktojn kun ceteraj najbaroj – [[Litovio]] ([[Vilno]]) kaj [[Ĉeĥoslovakio]] ([[Český Těšín|regiono de Těšín]] kaj pro kelkaj vilaĝoj ĉe limoj kun [[Slovakio]]). Pollando havis aliancanajn interkonsentojn kun [[Francio]] kaj sekurecgarantiojn de [[Britio]]. Ĝi fermis kun Germanio pakton pri neatakado. Poloj identigis kiel ĉefan malamikon Sovetunion. Tio ne estis tute malbona takso, finfine al la atako kontraŭ Pollando antaŭeniris interkonsento inter Germanio kaj Sovetunio pri komuna antaŭenpaŝo kontraŭ ĝi, sed la unuan baton preparis Germanio. Pollando konsciis la fakton, ke Germanio estas same, respektive ankoraŭ pli multe danĝera ol Sovetunio, nur pli malfrue. Plia problemo de Pollando estis arĥaiĝinta [[armeo]] nedisponanta per sufiĉa nombro de transportaj rimedoj, kiun Pollando kaj ties aliancanoj supertaksis. Same tiel poloj supertaksis la kapablon de siaj aliancanoj kontribui al ili kun helpo kaj male ili subtaksis la kapablojn de siaj malamikoj – rusoj kaj germanoj. === Baltaj ŝtatoj === {{Ĉefartikolo|Baltio|Okupacio de baltaj ŝtatoj}} '''Baltaj ŝtatoj''' ne fartis iel malbone. Ili havis en la praktiko neniajn garantiojn de iu, iliaj propraj armeoj estis neniel eminente lumigantaj kaj [[Sovetunio]] unusignife vidigis, ke ĝi atendas, ke tiuj ĉi asociaj respublikoj estos envicigitaj reen en ĝian imperion. Ja troviĝis certaj nekuraĝaj provoj krei defendan pakton inter Baltaj ŝtatoj kaj [[Finnlando]], tamen tiuj ĉi klopodoj bankrotis en strikta finna neŭtraleco kaj en klopodo de ĉiuj partoprenantaj ŝtatoj ne provoki Sovetunion. [[Germanio]] kaj Sovetunio origine dividiĝis inter si Baltajn ŝtatojn: [[Litovio]] falis al Germanio kaj [[Latvio]] kun [[Estonio]] al Sovetunio. Sed Sovetunio fine perforte prenis ĉiujn tri, kion [[Hitler]] kun dentogrincado akceptis – por ke li tuj poste reciprokis en la finna demando. === Finnlando === {{Ĉefartikolo|Finnlando|Carl Gustaf Emil Mannerheim}} [[Dosiero:Mannerheim in 1941.jpg|dekstra|150ra|eta|Marŝalo [[Carl Gustaf Emil Mannerheim|C. G. E. Mannerheim]], ĉefkomandanto de la finnaj armitaj fortoj en 1917-1918 kaj en 1939-1946.]] '''Finnlando''' estis same kiel Baltaj ŝtatoj "estonta asocia respubliko". Kiel rimedon al certigo de sia sekureco ĝi elektis sintenon de strikta neŭtraleco kaj aktivan membrecon en [[Ligo de Nacioj]]. Ĝi neniel aparte evoluis la armeon (ĝi propre, se temas pri materiala paĝo de la afero, vulgare neglektis ĝin) kaj zorgeme ĝi klopodis ne provoki [[Sovetunio]]n. En la jaro [[1932]] Finnlando fermis kun ĝi pakton pri neatakado (en la jaro [[1934]] ties valideco plilongiĝis je dek jaroj). Sed tiu ĉi pakto ne malhelpis sovetan partian radiodisaŭdigon kaj gazetaron por gvidi inciteman kampanjon kontraŭ Finnlando kaj al [[Stalino]] marki ĝin kiel estontan asocian respublikon. En la pakto inter [[Hitlero]] kaj Stalino Finnlando estis aldonita en sferon de [[Sovetunio]]. Sed diference de baltaj landoj Finnlando ekrezistis kaj por grandega surprizo de ĉiuj ĝi montriĝis kiel pli malfacila problemo ol oni supozis – Sovetunio ne kapablis en unusola sturmo subjugi ĝin (vidu [[Vintra milito]]). Hitlero tuj poste eluzis tion, por ke li redonu al Stalino lian ŝerceton kun [[Litovio]], kaj li proponis al finnoj subtenon. Sovetunio tiel pruvis aŭdacaĵon, kiam ĝi "alifaris" la strikte neŭtralan ŝtaton en decidan malamikon kaj fidelan kunbatalanton de [[Germanio]]. == Ceteraj ŝtatoj == Lasta '''grupo de ŝtatoj''' estis malnovaj ŝtatoj, kiuj jam rezignis pri iaj ajn pensoj por [[hegemonio]] kaj ili koncentriĝis pri si mem. Temis precipe pri dekomence teorie [[neŭtraleco|neŭtralaj]] ŝtatoj, ofte nekonvene situantaj, kio kondukos ilin al deviga neneŭtraleco. === Belgio - Nederlando - Luksemburgio === {{Ĉefartikolo|Belgio|Nederlando|Luksemburgio}} '''Belgio''', '''Nederlando''' kaj '''Luksemburgio''' kvazaŭ malgrandaj ŝtatoj enkojnigitaj inter [[Germanio]] kaj [[Francio]] estis en tre malagrabla situacio. Ili unuope deklaris sian [[neŭtraleco]]n (disputebla estis Belgio) kaj la garantio devis esti al ili la proksimeco de Francio kaj [[Britio]], ĉe kiuj estis certe, ke ili ne toleros agreseman hegemonion de Germanio en senpera proksimeco de siaj limoj. En alia flanko tio ĉi signifis ankaŭ teruran malavantaĝon, ĉar tiuj ĉi tri ŝtatoj strikte malhelpis en la plej konvena direkto de la germana atako kontraŭ Francio. Tiuj ĉi ŝtatoj konsciis tion kaj ili akceptis disponojn (relative malgranda [[armeo]], fortaj [[fortikaĵo]]j – vidu ekz. [[Maginot-linio]]n, [[fuortaro Eben Emael|Eben Emael]]), kiuj estis aŭ malkonsilontaj Germanion de la atako tra ilia direkto aŭ almenaŭ haltigontaj la premon de la malamiko, ĝis kiam ne venos helpo. Sed fine spite al la antaŭa averto, la germana atako montriĝis tiom detruiganta, ke ĉiuj planoj por sukcesa defendo falis kaj la agadoj de la francaj kaj la britaj armeoj direktantaj por subteni la detruiĝantajn armeojn de Belgio kaj Nederlando fariĝis unu el kaŭzoj de ilia malvenko. === Danio - Norvegio - Svedio === {{Ĉefartikolo|Nordiaj landoj|Danio|Norvegio|Svedio}} Tiuj ĉi nordiaj landoj samkiel [[Finnlando]] propagandis severan neŭtralecon. Ili firme esperis, ke ili tute evitos la konflikton, sed la tuta afero estis komplikita pro enorma signifo de sveda [[fero|fererco]] por [[Tria regno]] kaj pro la proksimeco de la agresema [[Sovetunio]]. Dume la dua minaco estis fine danke al malsukcesoj de [[Ruĝa Armeo]] en [[Vintra milito]] almenaŭ parte forturnita, la minaco el okcidento fine realiĝis. La signifo de fererco el Svedio estis tiom principa, ke nek [[Germanio]] nek [[Britio]] kun [[Francio]] intencis respekti la neŭtralecon de la nordiaj landoj. Britio kun Francio kelkfoje malobeis la neŭtralecon de nordiaj [[teritoriaj akvoj]] kaj dum Vintra milito subpretekste de helpo al Finnlando ili minacis al la nordiaj landoj kaj evidente prepariĝis invado, kiu, se ĝi okazus, tute neniigus la germanan militan industrion. Germanio, kiu verŝajne unue planis respekti la neŭtralecon de la nordiaj landoj (eble escepte de Danio), subpreme de la supre menciitaj eventoj ĝi prefere ŝanĝis la opinion kaj en la jaro [[1940]] ĝi faris invadon kaj en Danion kaj en Norvegion, por ke ĝi ŝirmu siajn vive gravajn rimedfontojn el Svedio. La laŭteoria neŭtraleco de Svedio estis pliparte netuŝita, eĉ kiam tio ne evitis konfliktetojn sen pluraj cedoj. === Hispanio - Portugalio === {{Ĉefartikolo|Hispanio|Francisco Franco|Portugalio}} Ŝtatoj de [[Iberio]] pli karakterize ne partoprenis rekte en la Dua Mondmilito. '''Portugalio''' prezentis neŭtralan teritorion, kiu principe ne intermiksis sin en la konflikton entute. Temis pri tre malgranda lando, ŝtato kaj armeo kompare kun aliaj pli implikitaj en la ĝenerala konflikto ĉu pro graveco ĉu pro geografia situo. En tiu situacio oni memoris pri gravaj perdoj de Portugalio dum la Unua mondmilito, do nun la lando preferis resti marĝene. '''Hispanio''' tiam havis proprajn problemojn, sekve de la ĵusa [[Hispana Enlanda Milito|intercivitana milito]]. La lando estis dum la plenaj tridekaj jaroj baraktata pro politikaj kunpuŝiĝoj, kiuj respegulis ankaŭ la problemojn en la cetero de Eŭropo. La situacio iom post iom radikaliĝis, kaj por la balotoj en la jaro [[1936]] formiĝis du klaraj blokoj, kiuj dividis la landon en du. Post la venko de la maldekstrulaj partioj, la situacio plu radikaliĝis, kaj ene de ĉiu tendaro gajnis forton la plej ekstremaj fortoj. Ne malofte la stratoj vidis kunpuŝiĝoj de [[komunismo|komunistoj]], [[anarkiismo|anarkiistoj]], [[Hispana Falango|falangistoj]] kaj [[karlismo|karlistoj]]. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-513, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|250ra|maldekstre|Avancoj de la italaj trupoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la [[batalo de Gvadalaĥaro]] en la [[Hispana Enlanda Milito]].]] La [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|17-an de julio]] en la lando eksplodis milita ribelo, gvidita de, interalie, generalo [[Francisco Franco]]. Tiu ĉi [[Hispana Enlanda Milito]] estas iam konsiderata kiel rekta preludo de la Dua Mondmilito aŭ eĉ kiel ties parto. Dum la porregistara "Ruĝa", respektive "Respublikana" partio ricevis subtenon preskaŭ nur de [[Meksiko]] kaj [[Sovetunio]], plus la volontuloj de la [[Internaciaj Brigadoj]], la ribelula "faŝista", respektive "Naciisma" partio estis subtenita, inter aliaj kaj ĉefe, de [[Nazia Germanio|Germanio]] kaj [[Italio]]. Hispanio tiel fariĝis lando, kie tiuj ĉi ŝtatoj mezuris siajn fortojn kaj provis novajn [[armilo]]jn kaj bataltaktikojn. Germanio ĉi tie provis principojn de [[tanko|tanka]] batalo, enpraktikigon de armea aviadilfloto (vidu artikolon pri [[Gerniko]]) kaj kelkajn novajn [[kanono]]jn, precipe kontraŭtankan kanonon de kalibro 37&nbsp;mm kaj plurcelan 88&nbsp;mm kontraŭaviadilan kanonon. Post tre longa kaj sanga interna batalo, en kiu ne mankis epizodoj de granda kruelo en ambaŭ flankoj, la militon venkis la dekstrula flanko, kiu instalis militistan kaj diktatoran reĝimon. [[Dosiero:FOTOGRAFÍA DEL EJERCICIO TÁCTICO EN EL FRENTE DE LENINGRADO.jpg|eta|dekstre|225ra|Trupoj de la hispana [[Blua divizio]] en la flanko de [[Nazia Germanio]] dum la [[Sieĝo de Leningrado]].]] La reĝimo estis proksima al tiuj de la faŝisma tendaro en Eŭropo, kaj tial aspektis, ke Germanio kaj Italio akiris novan aliancanon. Tamen, la partopreno de Hispanio en la milito estis limigita kaj fakte simbola, ĉefe pro la elĉerpiĝo de la lando post propra milito, kiu estis ĝin lasanta en ruinoj. Hispanio limigis trairadon de fuĝintoj antaŭ [[naziismo]] tra sia teritorio, provizis Germanion per mineraloj (ĉefe [[volframo]]), kaj ĉefe kaj plej simbole, sendis trupojn de soldatoj kaj volontuloj al orienta batalfronto, la tiel nomata [[Blua Divizio]]. Aliflanke, la reĝimo rifuzis oficiale aliĝi al militado de [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Akso]], kaj tiale ĝi rifuzis permesi trairadon de taĉmentoj de Akso tra sia teritorio (per kio ĝi sepultis planojn de Germanio je likvido de [[Ĝibraltaro]]) kaj pluajn postulojn. La Dua Mondmilito tiel alportis al Franco en la okuloj de kelkaj historiistoj famon de [[makiavelismo|makiavelisma]] genio, kiu prenis de [[Hitlero]] multon, por ke poste li reciproke donu nenion al Germanio. Aliaj versioj eksplikas tion per la malforteco de la reĝimo, la rifuzo de Hitlero doni teritoriajn kompensojn en [[Norda Afriko]] (kio malamikigis lin kun la [[Francio de Vichy]]) kaj la timon al la reprezalioj de [[Britio]] (kiu minacis konkeri la [[Kanarioj]]n). Post la unuaj jaroj de la milito, tamen Franco danke al tio sukcesis ne aperigi sin kiel malamiko de la Aliancanoj, kio permesis lian restadon post la militfino kiel nura faŝisma diktatoro en Eŭropo. Alia partopreno de la hispanoj en la Mondmilito okazis pli neregule: la ekzilitaj respublikanoj aliĝis amase al la [[franca rezistado]], kaj partoprenis diversajn batalojn, inter kiuj la plej konata estis la [[liberigo de Parizo]]: la hispanaj trupoj estis inter la unuaj enirantaj la urbon, kaj la liberigintaj tankoj portis la nomon de hispanaj bataloj. Malgranda grupo de ekzilitoj partoprenis ankaŭ en aliaj armeoj, ĉefe en la soveta. Germanio malliberigis hispanajn prizonulojn ĉefe en la [[koncentrejo]] de [[Mauthausen]]. == Lastaj paŝoj al la milito == Ankoraŭ komence de la jaro 1939 ekzistis en [[Eŭropo]] (respektive en la mondo) tri blokoj, kiuj jam malrapide iris en la [[milito]]n kaj kiuj estis reciproke malamikiĝintaj inter si: [[Akso Berlino-Romo-Tokio]] kaj kun ĝi kunigitaj ŝtatoj, dualoke [[Francio]] kaj [[Britio]] plus malgrandaj ŝtatoj sub ties ŝirmo kaj trialoke [[Sovetunio]]. Se oni entute atendis ian surprizon kaj ŝanĝon de ekvilibro, do oni serĉis en la interrilato inter Francio kaj Sovetunio, ĉar la interrilatoj inter tiuj ĉi ŝtatoj pliboniĝis kaj en la [[Hispana Enlanda Milito|civitana milito en Hispanio]] ili iel batalis (aŭ almenaŭ apogis) en la sama flanko. Sed kiel jam estis dirite, Britio rifuzis garantii kaj subteni la [[hegemonio]]n de [[Stalino]] kaj li do pragmate venis al konkludo, ke [[Germanio]] povas proponi al li pli. Nova popola komisaro de eksterlandaj aferoj fariĝis [[Vjaĉeslav Miĥailoviĉ Molotov]], kiu ne hezitis publike proklami, ke li plej ĝoje traktas kun [[diktatoro]]j, ĉar tie estas ĉiam ĉio pli simpla. La [[23-an de aŭgusto]] [[1939]] [[Tria regno]] de [[Hitlero]] fermis pere de sia ministro de eksterlando [[Joachim von Ribbentrop]] kun Sovetunio (por kies nomo subskribis ĝin Molotov) pakton pri neatakado, kiu eniris en konatecon kiel [[pakto Ribbentrop-Molotov]], kiu tute malharmoniigis la plenan ekvilibron en Eŭropo liberigante tiel la manojn kaj de Hitlero kaj de Stalino por komenci ekspansion. Kaj kvankam jam la pakto mem hororigis Brition, Francion kaj ties aliancanojn, ĝi estis nenio kontraŭ sekreta aldono, kiu enhavis konkretajn dividojn de sferoj inter Sovetunio kaj Germanio kaj kiu eksplicite allasis la likvidon de [[Pollando]]. La vojo al la milito estis libera. == Pasoj de la milito == {{Ĉefartikolo|Tempolinio de la Dua Mondmilito}} === 1939 === {{Ĉefartikolo|Tempolinio de la Dua Mondmilito (1939)}} [[Dosiero:Second world war europe animation small.gif|eta|maldekstra|La pasoj de la Dua Mondmilito en Eŭropo.|alternative=]] Dume en [[Azio]] jam ekde la jaro [[1937]] batalis inter si "sole" [[Ĉinio]] kaj [[Japanio]] (vidu artikolon [[Dua japana-ĉina milito]]), la vera [[mondmilito]] estis komenciĝinta la [[1-an de septembro]] [[1939]] en [[Eŭropo]], kiam germanaj soldataroj post antaŭaj provokoj kaj enscenigitaj procedoj komencis komune kun [[Slovakio]] [[Invado de Pollando|invadon]] en [[Pollando]]n. Tiu ĉi bato ekstartis ĉenreagon: al [[Germanio]] proklamis militon [[Britio]], [[Francio]] kaj ties aliancanoj kaj aliĝintaj landoj ([[Kanado]], [[Sudafrika Unio]]...). Sed tiuj ĉi aferoj devis havi influon nur en la longdaŭra horizonto. Dum [[batalo]]j sur [[Batalo de Atlantiko|maro]]j kaj en la [[aero]] ekflamis ankaŭ en la okcidenta batalfronto, la okcidentaj potencoj ne kapablis realigi la surterajn atakojn kaj Pollando mem ne kapablis rezisti al la germana atako. Laŭ la sekreta [[Pakto Ribbentrop-Molotov]] de oriento Pollandon atakis [[Sovetunio]] kaj pro tio la pola rezistado estis tute detruita, la atako de oriento okazis la [[17-an de septembro]], kiam [[Sovetunio]] aliĝis laŭ la sekreta pakto al la germana atako kaj tiel ĝi "finbatis" Pollandon. [[Hitlero]] poste koncentriĝis por preparo de la okcidenta militiro, kiun li volis realigi ankoraŭ en la jaro [[1939]], sed fine la [[vetero]] kaj obstrukcoj de liaj generaloj devigis lin la aferon prokrasti. [[Dosiero:Polish infantry in attack 1939.jpg|dekstra|300ra|eta|La Dua Mondmilito komenciĝas. La pola infanterio dum kontraŭatako.]] Dum Germanio post sia venko prepariĝis al plua fazo de bataloj, ĉi-foje kontraŭ [[Francio]], Sovetunio daŭrigis en ekspansio. Sinsekve ĝi devigis Baltajn ŝtatojn al konsento kun por ili malavantaĝa ekonomia kaj armea kunlaborado (inkluzive de dislokigo de siaj taĉmentoj sur ilia teritorio), per kio ĝi preparis grundon por ties anekso kaj bazojn por plua ekspansio. Poste ĝi turniĝis al [[Finnlando]], por ke ĝi eldevigu por si la similajn cedojn ankaŭ de ĝi. Unue ĝi venis kun "seriozaj proponoj", poste ĝi turniĝis al vulgaraj minacoj kaj kiam eĉ tio neniel helpis kaj finnoj malakceptis ĝiajn proponojn, la [[30-an de novembro]] [[1939]] ĝi atakis Finnlandon sen proklamo de milito. La celo de la atako estis absoluta armea subjugo de la lando (dum proksimume 14 – 21 tagoj). Sed la tuta agado iom ne sukcesis. Kiel la unua venis malsukceso politika – [[Ligo de Nacioj]] lasis sin trompi - nek per Sovetunio pro enscenigitaj limregionaj incidentoj nek per marioneta registaro de [[Otto Ville Kuusinen|Kuusinen]] kaj tiel Sovetunio fariĝis unusola ŝtato en ties historio, kiun ĝi ne eliminis pro neprovokigita ataka milito (surbaze de difino de agresanto, kiun Sovetunio mem prezentis). [[Dosiero:Narvik001.jpg|300ra|maldekstra|eta|Pola infanterio en septembro 1939.]] Eĉ kiam la paso de la milito ne estis ideala, Finnlando atendis la atakon kaj ĝi estis ene de la limoj de siaj eblecoj preparita. La unua premo de [[Ruĝa Armeo]] estis spite al multnombraj alfortoj repuŝita suferante teruregajn perdojn – montriĝis, ke kvanta kaj teknika superforto ne kapablos anstataŭigi ekzercon kaj preparon al polusaj kondiĉoj. Ludis ankaŭ alte negativan rolon ruĝaj komisaroj kaj la nekunmezurebleco de kvalitoj de la oficiraj korpusoj de ambaŭ armeoj – dume la kvalito de la finna komandantaro estis en ĉiuj gradoj taksita kiel eksterordinare kvalita: multe da fakuloj ne hezitas priskribi kvaliton de oficiroj de Ruĝa Armeo kiel la plej malbona en la civiliza mondo (kaj ankaŭ plimulto de tiuj, kiuj ne konsentas kun tio, starigas ĝin tre malalte). Ĉiuokaze estas certe, ke la plano ellaborita de [[Kirill Afanasjeviĉ Mereckov|Mereckov]] laŭ instruoj de [[Kliment Jefremoviĉ Voroŝilov|Voroŝilov]] kaj Stalino prezentis miksaĵon de nekredebla [[diletantismo]] kaj de absolute eraraj supozoj kaj tio nepre ne povis esti vojo al facila venko. Amasa bombardado, uzanta splitigajn kaj flamigajn bombojn, kontraŭ civilaj celoj kaj urboj, indignigis la civilizitan mondon, precipe [[Usono]]n, [[Britio]]n, [[Vatikanurbo|Vatikanon]] kaj [[Nordiaj landoj|Nordiajn landojn]]. === 1940 === {{Ĉefartikolo|Tempolinio de la Dua Mondmilito (1940)}} [[Sovetunio]] komencis la duan fazon de operacoj kontraŭ [[Finnlando]] la [[1-an de februaro]] [[1940]]. Kontraŭ la laca finna armeo, kiu jam suferis pro akuta manko de [[municio]], estis ĵetitaj grandegaj fortoj (proporcio de viroj de batallinioj estis 1:10 ĝis 1:15 favore por [[Ruĝa Armeo]]). Post 15 tagoj de intensivaj bataloj la sovetaj soldataroj trarompis ĉefajn fortikaĵojn de [[Mannerheim-linio]] kaj post pluaj 21 tagoj ĝi transpaŝis [[Viipura golfo|Viipuran golfon]]. La finna armeo estis elĉerpita ĝismorte kaj perdoj de bataltaĉmentoj atingis 40 % da origina stato, tamen senĉese ankoraŭ ĝi tenis la batalfrontan linion. La [[13-an de marto]] [[1940]] estis fermita armistico, laŭ kies kondiĉoj Finnlando donis grandan parton de sia teritorio kaj pliajn cedojn al Sovetunio. [[Dosiero:Winter war.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Finnlando|Finnaj]] mitralistoj dum la [[Vintra milito]].]] Fino de [[Vintra milito]] atingis [[Britio]]n kaj [[Francio]]n en lasta fazo de preparoj de germana invado en [[Skandinavio]]n (pli precize dirite en [[Norvegio]]n kaj [[Svedio]]n) kaj ĝi prenis al ili pretekston por tiu ĉi operaco. Ambaŭ landoj plu daŭrigis heziteme en la preparoj, sed longa decidado, kiel kaŭzigi malobeon de la tradicia neŭtraleco de tiuj ĉi landoj, donis al [[Germanio]], kiu decidiĝis por la agado nur en lastaj momentoj, ŝancon "ĝiskuri" la perdon. Fine ambaŭ flankoj ekstartis siajn agadojn fakte samtempe: la [[8-an de aprilo]] la brita ŝiparo komencis enminadon de norvegaj [[teritoriaj akvoj]]. La sekvantan tagon kutimaj eldonoj de ĵurnaloj alportis ampleksan kaŭzigon de la brita registaro, kial ĝi decidiĝis malobei la neŭtralecon de Norvegio, radia disaŭdigo kaj eksterordinaraj eldonoj poste anoncis, ke Germanio komencis invadon en [[Danio]]n kaj Norvegion, por ke (laŭ propra kaŭzigo) ŝirmu la neŭtralecon de tiuj ĉi ŝtatoj (vidu artikolon [[operaco Weserübung]]). Por okcidentaj aliancanoj la germana invado prezentis ŝokon, eĉ kiam laŭ fakuloj unue agrablan. Sed en la paso de tempo montriĝis, ke la fakuloj aŭ eraris aŭ la brita maristaro kaj ekspedicia korpuso neripareble malbonigis tion (la vero estos eble ie meze). Germanio per energia kaj brile preparita atako (eĉ diversloke preskaŭ tro riska kaj nobla – pri tio vidu artikolon pri [[bataloj je Narviko]] kaj informon pri batalo je Oslo), konkeris ĉiujn ŝlosilpunktojn kaj ĝi venkis super Norvegio pli baldaŭ, ol tiu povis ekrezisti (la daŭriganta rezisto de la norvegaj taĉmentoj en la enlando jam ne plu povis esti sufiĉe efika). La brita elŝipiĝo ĉe [[Narviko]] ne prezentis adekvatan kontraŭmovon, pleje la germana aviadilfloto tiutempe jam antaŭ longa tempo ellaboris super Norvegio absolutan aeran superforton kaj la brita ekspedicia korpuso estus kondamnita al pereo aŭ evakuo, eĉ kiam invado en Francion kaj pligradiĝanta [[batalo je Atlantiko]] ne devigus Grandan Brition alidirektigi plimulton de kapacitoj aliloken. {{Ĉefartikolo|Batalo de Francio}} [[Dosiero:British prisoners at Dunkerque, France.jpg|eta|maldekstra|230ra|[[Britio|Britaj]] militkaptitoj dum la [[batalo je Francio]].]] La [[10-an de majo]] la [[Nazia Germanio]] komencis sturm-operacojn en la [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|okcidenta batalfronto]]: tiel komenciĝis la [[batalo je Francio]]. Ties soldataroj ekmarŝis ek en du direktoj. La unua celis kontraŭ [[Belgio]] kaj [[Nederlando]] kaj ĝi estis vekonta influon en franc-britaj fortoj, ke temas pri ĉefatako kaj ke [[Germanio]] simile kiel dum la [[Unua mondmilito]] konservas la t.n. [[plano de Schieffen|planon de Schieffen]]. La okcidentaj aliancanoj ekkredis al tio kaj jam antaŭe ili antaŭenŝovis en tiun ĉi spacon siajn elitajn taĉmentojn. Sed la alia germana atako, tiu vere ĉefa, celis pli suden – trans [[Ardenoj]] (kiuj tiam okcidentaj aliancanoj konsideris kiel netransireblaj fare de [[tanko|tanka]] tekniko) en relative malgrandan interspacon inter [[Maginot-linio]] kaj kerno de la ĉefa brita-franca grupiĝo. Ties ideo estis ĉirkaŭi kaj neniigi la ĉefajn franc-britajn fortojn. Tio ankaŭ sukcesis (krom plimulto de la angla [[kontingento]], kiu estis (sen pezaj armiloj) evakuita ĝis [[Dunkerque]]. Grandan rolon ludis cirkonstanco, ke la franca komandantaro eĉ ne tiam kapablis adekvate reagi al la germana plano, kiam ĝi estis jam evidenta. Ĝuste kaj ĝustatempe ekreagis sole parto de la brita ekspedicia korpuso, kiu en [[Batalo de Arras (1940)|batalo de Arras]] provis deflanke ekbati kontraŭ la enpenetrantaj germanaj kolonoj. Sed tiu ĉi bato estis tro izolita kaj ĝi ne havis bezonatan forton, por ke ĝi povu estis sukcesa, eĉ kiam ĝi tre nervozigis la germanan komandantaron. Tre montriĝis la germana superforto en la aero kaj la fakto, ke la franca aviadilfloto ne kapablis, diference de la germana, efike ataki surterajn taĉmentojn de la malamiko. Post neniigo de la ĉefaj fortoj de la franca armeo kaj rapida evakuo de la britaj taĉmentoj estis la fino nur la demando de tempo. [[Parizo]] falis je la [[14-a de junio]]. Malsukcesis provoj de la franca komandantaro fortikigi sin sur [[Bretona duoninsulo]] kaj klopodo krei novajn defendliniojn en la meza [[Francio]]. Unusola sukceso de la francaj soldataroj estis bato donita al italoj. [[Italio]] nome en klopodo akiri kvocienton en la rabaĵo eniris en la militon kaj ĝi ekatakis kontraŭ suda Francio, sed la italaj taĉmentoj suferis pro hontiga malvenko de kelkoble malpli fortaj francaj rezervistoj. La malvenko en [[Francio]] pleje memkompreneble influis ankaŭ pluajn batalkampojn. La [[10-an de junio]] (du tagoj post la evakuo de la britaj taĉmentoj) kapitulacis [[Norvegio]]. Francio mem kapitulacis la [[22-an de junio]]. La kapitulaco de Francio pleje gvidis al abrupta konflikto inter la eksaj aliancanoj kaj [[Britio]] por certeco atakis francan ŝiparon, por ke ĝi ne enfalu en la manojn de la malamiko, kio tre malbonigis la franc-britajn interrilatojn kaj komplikis estontan kunlaboradon. En oriento dume [[Sovetunio]] perforte aneksis [[Baltaj ŝtatoj|Baltajn ŝtatojn]] kaj aneksis [[Rumanio|rumanajn]] [[Besarabio]]n kaj [[Norda Bukovino|Nordan Bukovinon]]. Je unu monato pli malfrue la ''[[Luftwaffe]]'' komencis longan serion de aeraj atakoj kontraŭ Britio kun celo elimini ties ŝiparon kaj prepari tiel konvenajn kondiĉojn por invado (vidu artikolon [[batalo je Anglio]]). Novaj brit-italaj batalfrontoj post la eniro de [[Italio]] en la militon malfermiĝis en [[Norda Afriko]] kaj en regiono de [[Somalio]] kaj [[Etiopio]], fine de oktobro (la [[28-an de oktobro]]) poste Italio komencis armeajn operacojn kontraŭ [[Grekio]]. Samtempe komencis gradiĝi la dua [[batalo je Atlantiko]]. Sed aŭtuno alportis al [[Akso]] la unuajn malsukcesojn. La ''Luftwaffe'' ne sukcesis en sia klopodo neniigi [[RAF]] kaj [[Hitlero]] decidiĝis prokrasti invadon en [[Anglio]]n por pli posta tempo. En nunaj momentoj interesis lin la situacio en oriento kaj li decidiĝis tute koncentriĝi al [[Operaco Barbaroso]]. Sed veraj katastrofoj atendis Italion. Ĝia invado en Grekion finiĝis en katastrofo (ne nur ke la itala atako estis repuŝita, sed grekoj eĉ komenci forpuŝi la italajn taĉmentojn el orienta [[Albanio]]) kaj gravan malvenkon suferis ankaŭ ties taĉmentoj en norda [[Afriko]]. Konkero de [[Brita Somalio]] nepre ne estis adekvata anstataŭigaĵo, pleje grandaj alfortoj senditaj de britoj ĝis [[Kenjo]] kaj [[Egiptio]] igis antaŭsenti, ke ĉi tie atingitaj rezultoj ne bezonas esti definitivaj. En [[Azio]] [[Japanio]] daŭrigis en konkerado de [[Ĉinio]], ĝi okupis francan [[Hindoĉinio]]n kaj proklamis subtenon al [[Germanio]] kaj [[Italio]]. Tio plu malbonigis la interrilatojn kun [[Britio]] kaj [[Usono]] gvidante al vaste prenita [[embargo]] rilate tiun ĉi landon. === 1941 === {{Ĉefartikolo|Tempolinio de la Dua Mondmilito (1941)}} [[Dosiero:BritisharmyinCrete.jpg|eta|maldekstra|300ra|[[Kreto|Kreta]] [[popo]] benas [[Britio|britajn]] militistojn antaŭ ilia enŝipiĝo al [[Grekio]].]] Dumtempa trankviliĝo de bataloj post la likvido de [[Francio]] donis al Germanio tempon por plua disvastigo, ĝisarmigado kaj rearmigado de la soldataroj kaj preparon por plua atako. [[Hitlero]] hezitanta inter atako kontraŭ [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] kaj [[Sovetunio]] fine elektis la duan celon: tamen lia ''[[Luftwaffe]]'' ne kapablis neniigi [[Royal Air Force|RAF]] tiom, por ke elŝipiĝo ne prezentu malproporcian riskon kaj neeviteblajn grandajn perdojn, tamen li venis al konkludo, ke Sovetunio estos facile likvidita ankoraŭ dum la jaro [[1941]]. Granda Britio dum gradigis sian klopodon kaj batalon kontraŭ [[Italio]] sur periferiaj batalkampoj en regiono de [[Mediteraneo]] kaj daŭriĝis ankaŭ bataloj inter [[Grekio]] kaj Italio sur [[Balkana duoninsulo]]. La koncentriĝo de la milito al tiuj ĉi batalkampoj montris, kiel Italio en la fakto estas malforta. Sur Balkana duoninsulo ĝi estis en profunda defensivemo kaj serio da erigaj malvenkoj atingis ĝin ankaŭ en [[Afriko]]. Britia kontraŭatako en interŝanĝo de jaroj [[1940]]/1941 eriginte unualiniajn italajn taĉmentojn enpenetris profunde en la italajn teritoriojn en [[Norda Afriko]], dum [[printempo]] de 1941 poste Granda Britio likvidis italajn senjorujojn en [[Etiopio]]. Hitlero fakte estis devigita tamen kontraŭ sia volo kaj siaj intencoj interveni en Norda Afriko (februaro de 1941), kien li elsendis la tiel nomitan ''[[Afrikakorps]]'' estritan de [[Erwin Rommel|Rommel]], sed [[puĉo]] sur [[Balkano]], kie li devene planis agadojn sole kontraŭ Grekio, kiu en [[Jugoslavio]] forbalais porgermanan registaron (kaj laŭ kelkaj aŭtoroj ĝi estis kuniniciatita ankaŭ fare de Britio kaj eble ankaŭ fare de Sovetunio) devigis lin neplanite disvastigi la atakon kontraŭ tiu ĉi lando. Vico da aŭtoroj emfazas, ke la neceso de interveno sur Balkano, ties disvastiĝo je Jugoslavio kaj plifortigo de tiuj ĉi landoj je britaj taĉmentoj havis ĉefan signifon por la evoluo de la Dua Mondmilito, kiam ĝi devigis Hitleron prokrasti la [[operaco Barbaroso|operacon Barbaroso]], ĉar li devis voki parton de ĉefaj taĉmentoj destinitaj por ties realigo. La perdita tempo poste evidente mankis al li. Sed vico de aliaj dubigas tiun ĉi fakton, ekz. [[Liddel Hart|Hart]] indikas, ke laŭ rememoroj de germanaj komandintoj tiama [[vetero]] sur Oriento estis tiom [[pluvo|pluva]] kaj nekonvena por la atako, ke estus necese prokrasti la agadon ĉiuokaze. [[Dosiero:Operation Barbarossa corrected border.png|eta|dekstra|250ra|Mapo de la [[operaco Barbaroso]].]] La rezulto de germana interveno estis prirego de la tuta Balkano kaj [[Peloponeso]] per fortoj de [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Akso]], kiun poste finigis sukcesa [[Batalo de Kreto|invado de Kreto]] (la [[20-an de majo]] [[1941]]). Pli malbona tio estis nur en Norda Afriko kaj Mediteraneo ĝenerale, kie tio aspektis por longdaŭra batalo. Montriĝis, ke Hitlero ne estas kompleza membrigi por ĝi sufiĉajn fortojn, ĉar li bezonis ilin en Sovetunio. Planitaj operacoj kontraŭ [[Malto]] kaj [[Ĝibraltaro]] neniam okazis kaj la situacio en Norda Afriko ŝanĝiĝis kvazaŭ sur balancilo. Somere la vizaĝo de milito radikale ŝanĝiĝis, kiam germana atako kontraŭ Sovetunio ([[Operaco Barbaroso]]), kiu komenciĝis la [[22-an de junio]] [[1941]], komencis [[Sovetunio en Dua Mondmilito|Grandan patriotan militon]] kaj tute ŝanĝis la militan situacion. Plimulto da milita klopodo de Germanio koncentriĝis kontraŭ Sovetunio, kiu estis definitive erigota ankoraŭ en la paso de la jaro. Sed spite al grandegaj sukcesoj de la ''[[Wehrmacht]]'' tia ĉi supozo montriĝis kiel tro optimisma kaj Germanio tial troviĝis en longdaŭra kaj tre elĉerpanta lukto kontraŭ la malamiko, kiu evidente superis ĝin en homaj, materialaj kaj parte eĉ en industriaj potencialoj. Tiu ĉi batalo englutis en la praktiko ĉiujn ties militajn potencialojn, do la ceteraj batalkampoj devis esti neglektataj. Dum tiuj ĉi cirkonstancoj memkompreneble reviviĝis britia flanko, kiu eluzis la okupon de Germanio kaj usonaj materialaj (kaj parte ankaŭ armea) helpoj kaj komencis ampleksajn kontraŭagadojn sur la nordafrika kaj la mediteranea militejoj. [[Dosiero:Carrier shokaku.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Japanio|Japanaj]] [[aviadilo]]j elteriĝante el [[aviadila ŝipo]].]] Fine de la jaro poste venis definitiva gradado de la konflikto: potencaj disputoj inter la ekspandema [[Japanio]] kaj grandpotencoj kaj la konvinko de Japanio, ke ties kontraŭuloj estas pro decida maniero dumtempe malfortigitaj, gvidis al tio, ke la imperiestrejo decidiĝis enpaŝi en la militon. La [[7-an de decembro]] [[1941]] ligo de ses japanaj [[aviadilŝipo]]j sen proklamo de milito [[Atako kontraŭ Pearl Harbor|ekatakis usonan maristan armean bazon]] nome [[Pearl Harbor]] sur [[Havajo]]. Je unu tago pli poste, la [[8-an de decembro]] [[1941]], [[Usono]] deklaris militon al Japanio. La 8-an de decembro okazis neniiga aviadil-atako de japanaj aviadiloj kontraŭ [[Filipinoj|filipinaj]] [[flughaveno]]j. Estis neniigitaj dum ĝi 3/4 de usonaj [[ĉasaviadilo]]j kaj 1/2 de usonaj [[bombaviadilo]]j. Japanio poste abrupte ekatakis en [[Pacifiko]] kaj [[Azio]] kaj kontraŭ usonaj armeaj bazoj kaj kontraŭ britiaj, francaj kaj nederlandaj kolonioj kaj ĝi haltis nur en aprilo de 1942. Ankoraŭ ĝis la fino de la jaro estis okupitaj insuloj [[Guamo]] (la [[10-an de decembro]]) kaj [[Wake]] (la [[22-an de decembro]]), britia armea bazo [[Hongkongo]] (la [[24-an de decembro]]) kaj kapitulacis [[Malajzio]] ([[11-an de decembro]]), dum kies defendo la britia maristaro perdis en [[batalo ĉe Kuantan]] la forton Z (nome [[batalŝipo]]j ''Prince of Wales'' kaj ''Repulse''). Hitlero estis sub la unuaj influoj evidente konvinkita, ke Usono estos rapide malvenkita fare de Japanio kaj ke finfine ĝi jam nun intervenas en lian militon kontraŭ Britio kaj Sovetunio tiom, ke tio en la praktiko estas milito (liveroj al Britio kaj Sovetunio, akompano de britiaj konvojoj), do senhezite li deklaris la [[11-an de decembro]] militon ankaŭ al Usono. Li same esperis, ke Japanio reciproke subtenos lian militan klopodon en Sovetunio, tamen Japanio nenion tian eĉ ekmemoris. Tiuj ĉi pli supre menciitaj eventoj kontribuis al kunigo de ĝis nun apartigitaj militejoj en Eŭropo kaj Azio (respektive de [[Atlantiko]] kaj [[Pacifiko]]), alkondukis Usonon en la militon kaj gvidis al finkreado de evidentaj aliancaj koalicioj. === 1942 === {{Ĉefartikolo|Tempolinio de la Dua Mondmilito (1942)}} [[Dosiero:Streetfight Stralingrad01.jpg|eta|dekstra|220ra|Stratbataloj en [[Stalingrado]]]] La jaro [[1942]] prezentis rompan jaron de la milito. La koalicioj jam formiĝis kaj estis maksimume evidente, ke se la potencoj de [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Akso]] rapidige ne eluzos sian armean superforton kaj strategian iniciativon, atendas ilin malvenko, ĉar iliaj kontraŭuloj disponis de grandega superforto en industriaj, homaj kaj materialaj fontoj. La Akso bezonis rapidan venkon antaŭ ol eklaboriĝos grandegaj industriaj ebloj de Usono, rapide transformitaj al la milita produktado. Tiu ĉi fakto diktis grandamplekse agadojn de Germanio kaj Japanio, ambaŭ membroj de Akso. {{Ĉefartikolo|Orienta Fronto (Dua Mondmilito)}} Dekomence tio aspektis por ili ankoraŭ promeseme, Germanio komencis novan ampleksan ofensivon en suda parto de la orienta batalfronto atingante kulminajn sukcesojn en [[dua batalo je Atlantiko|bataloj kontraŭ aliancanaj provizŝipoj]], pro kio ĝi alproksimigis Grandan Brition al preskaŭ rando de kolapso. Japanio denove kolektis riĉajn fruktojn de sia ofensivo, komencita fine de la pasinta jaro. Tamen, baldaŭ komencis montriĝi, ke ambaŭ flankoj trotaksis siajn fortojn. La germanaj soldataroj jam ne plu kapablis transiri en ofensivon en la tuta orienta batalfronto kaj ili ne ricevis sufiĉe da fortoj por la mediteranea kaj la afrika militejoj. Dekomence espera antaŭenpaŝo tra suda [[Rusio]] kaj al [[Kaŭkazio]] haltis danke al teruraj surstrataj [[batalo ĉe Stalingrado|bataloj en Stalingrado]], kiu tiel fariĝis okazejo de decida renkontiĝo de [[Granda patriota milito]]. Ironie estas, ke se la germanaj fortoj anstataŭ rekta atako kontraŭ la urbo estus decidiĝintaj ĉirkaŭi la urbon, evidente ili eble estus sukcesintaj atingi tion sen pli grandaj perdoj, sed Hitlero ĉi tie realigis sian vizion, ke la urbo devas esti konkerita kiel eble plej baldaŭ per rekta atako. La germana antaŭenpaŝo estis haltigita kaj en [[Norda Afriko]] kaj en la orienta batalfronto kaj fine de la jaro grandega kontraŭsturmo de [[Ruĝa Armeo]] ([[operaco Urano]]) ĉirkaŭis grandajn germanajn fortojn en [[Stalingrado]] kaj tie disbatis la germanan batalfronton ekde suda [[Belorusio]] ĝis [[Kaŭkazio]]. La minaco de ĉirkaŭo kaj neniigo nun ŝvebis super ĉiuj germanaj taĉmentoj en tiuj ĉi regionoj kaj ĝi eldevigis ampleksan retiriĝon ĝis profundejo de [[Ukrainio]]. [[Dosiero:Second world war asia 1937-1942 map de.png|eta|maldekstra|250ra|Situacio en [[Azio]] en [[1942]].]] Sur pacifika batalfronto la japanaj fortoj senĉese rapide antaŭenpaŝis. La [[19-an de januaro]] kapitulacis [[Britia Borneo]] ([[Saravako]] kaj [[Brunejo]]), la [[23-an de januaro]] estis konkerita [[Rabaul]], la [[15-an de februaro]] kapitulacis [[Singapuro]] kaj la [[9-an de marto]] kapitulacis [[Javo]]. Al la kapitulaco de Javo antaŭis kelke da bataloj. En bataloj de [[batalo en Makasara markolo|Makasara markolo]], [[batalo en Badunga markolo|Badunga markolo]], [[batalo en Java Maro|Java Maro]], [[batalo en Sunda markolo|Sunda markolo]] kaj [[batalo ĉe Bawean]] japanoj venkis. La venka militiro de japanoj daŭris plu. En marto ili konkeris [[Bukao]]n, [[Bougainville (Papuo-Nov-Gvineo)|Bougainville]]-on kaj [[Ŝortlandaj insuloj|Ŝortlandajn insulojn]], la [[23-an de marto]] ili konkeris [[Andamanoj]]n. Krom tio, ili elŝipiĝis en [[Nov-Gvineo]] en [[Lae]] kaj [[Salamaua]]. La [[9-an de aprilo]] kapitulacis [[Bataano]] kaj la [[6-an de majo]] kapitulacis [[Corregidor]] - lasta rezisto sur [[Filipinoj]]. Dum komenco de la jaro japanoj entreprenis ankaŭ kelke da signifaj aviadilatakoj, nome la [[19-an de februaro]] [[aviadilatako kontraŭ Darwin]] ([[Aŭstralio]]) kaj la [[5-an de aprilo]] kaj la [[9-an de aprilo]] [[aviadilatakoj en Hinda Oceano|aviadilatakoj kontraŭ Cejlono]]. Unusola pli signifa agado de usonanoj estis aviadilatako de 16 bombaviadiloj B-26 kontraŭ [[Tokio]] la [[18-an de aprilo]]. [[Dosiero:Marines rest in the field on Guadalcanal.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Usono|Usonaj]] ''marines'' (marsoldatoj) en [[Guadalcanal]] ([[novembro|nov.]] [[1942]]).]] Poste la situacio komenciĝis turniĝi, ĉar antaŭenpaŝo de la japanaj surteraj taĉmentoj estis haltigita en enlando de insulo [[Kampanjo de Nov-Gvineo|Nov-Gvineo]] ([[Kampanjo de la Kokoda Vojo]]) kaj la surmaraj fortoj ne kapablis rompi reziston de la aliancana maristaro, kun kiu ili kunpuŝiĝis en [[batalo en Korala Maro]]. La japanaj maristaj fortoj kaŭzis longe planitan decidan batalon kontraŭ usonaj [[aviadilŝipo]]j [[batalo ĉe Midway|ĉe Midway]], sed kontraŭ supozoj ili suferis en ĝi erigan malvenkon kaj ilia atakema potenca eblo falis tiom, ke jam ne plu ekzistis ia espero por sukcesa gvidado de ataka surmara milito de pli granda amplekso — de tiu ĉi momento Japanio estis sur strategia nivelo antaŭdestinita al pasiveco kaj al iompostioma falo, kvankam ĝi povis ankoraŭ ian tempon sukcese ataki sur la azia tero. Unusola japana sukceso en [[operaco Midway]] estis konkero de insuloj [[insulo Attu|Attu]] kaj [[Kiska]] de la [[Aleutaj Insuloj]] en la Norda Pacifiko. La [[7-an de aŭgusto]] usonaj taĉmentoj elŝipiĝis ĉe [[Guadalcanal (Salomonoj)|Guadalcanal]], per kio komenciĝis senpardonaj bataloj je tiu ĉi insulo, kiuj finiĝis nur en la [[7-a de februaro]] per evakuado de japanoj. Dum kampanjo de Guadalcanal okazis tiuj ĉi surmaraj bataloj: la [[8-an de aŭgusto]] [[batalo ĉe insulo Savo]], la [[24-an de aŭgusto]] [[batalo ĉe orientaj Salomonoj]], la [[11-a de oktobro|11-a]] ĝis la [[12-a de oktobro]] [[batalo ĉe kabo Espero]], la [[26-an de oktobro]] [[batalo ĉe insuloj Santa Cruz]], la [[13-a de novembro|13-a]] ĝis la [[15-a de novembro]] [[batalo ĉe Guadalcanal]], la [[30-an de novembro]] [[batalo ĉe Tassafaronga]] kaj la [[29-a de januaro|29-a]] ĝis la [[30-a de januaro]] [[1943]] [[batalo ĉe insulo Rennell]]. === 1943 === {{Ĉefartikolo|Tempolinio de la Dua Mondmilito (1943)}} [[Dosiero:Cairo conference.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Ĉiang Kai-ŝek]] de [[Ĉinio]], Roosevelt, kaj [[Winston Churchill]] de Britio ĉe la [[Kairo Konferenco]] en 1943.]] [[Dosiero:Luccaitaly1944.png|eta|dekstra|250ra|Batalo en [[Lucca]], [[Italio]].]] La jaro [[1943]] jam nur konfirmis la senesperan postenon de [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Akso]], kies falo komenciĝis en la jaro [[1942]]. Marŝalo [[Erich von Manstein|Manstein]], unu el la plej grandaj strategoj de la 20-a jarcento, ja ankoraŭ pruvis kontraŭe al ĝenerala atendado eĉ spite al neniigo de la armeo de [[Friedrich Paulus|Paulus]] stabiligi la orientan batalfronton kaj komenci ampleksan printempan ofensivon de Manstein, dum kiu li ĵetis embarasigitajn sovetajn soldatarojn reen kaj rekonkeris [[Ĥarkov]]-on, sed tio estis lasta vere karakteriza sukceso de Germanio. Poste jam sekvis definitiva falo: fiasko de la germana [[submarŝipa milito]] en la [[dua batalo je Atlantiko]], kolapso de la soldataroj de Akso en [[Norda Afriko]] sub koncentriĝinta premo de britoj kaj usonanoj (elŝipiĝintaj okcidente enkadre de [[Operaco Torĉo]]), malsukceso en batalo je Kurda arko kaj sekva neniiga soveta ofensivo, kiu forpelis la germanajn fortojn nur malantaŭ [[Dnepro]]n, falo de [[Sicilio]] kaj sukcesa elŝipiĝo de [[Aliancanoj]] en [[Italio]]. Tiu poste transiris al flanko de Aliancanoj, sed la germanaj fortoj prompte ekprenis ties pli grandan parton. Sed tio neniel povis ŝanĝi en la fakto, ke la italaj taĉmentoj ĉesis esti fidindaj kaj ke Aliancanoj tute priregis [[Mediteraneo]]n. [[Dosiero:Second world war asia 1943-1945 map fr-1.png|eta|maldekstra|300ra|Situacio en [[Azio]] ([[1943]]-[[1945]]).]] Eĉ ne Japanio estis pli sukcesa - [[batalo je Guadalcanal]] finis la [[7-an de februaro]] per ties unusignifa malvenko. Malbone evoluis ankaŭ bataloj sur [[Nov-Gvineo]]. La [[2-an de januaro]] aliancanoj elŝipiĝis ĉe [[Buna]], la [[4-an de septembro]] ĉe [[Salamaua]] kaj plie japanoj dum alveno de novaj fortoj suferis malvenkon en [[batalo en Bismarka Maro]] (la [[2-a de marto|2-a]] ĝis la [[4-a de marto]]). Malfruiĝis ankaŭ antaŭenpaŝo de japanaj taĉmentoj en [[Ĉinio]]. Unusola karakteriza sukceso estis militiro en [[Birmo]], sed eĉ ne tio kapablis plenumi ĉiujn celojn kaj ne promesis tro da esperoj en estontecon. La aliancanaj fortoj komencis sian ofensivon en intencoj de taktiko pere de transsalto el insulo al insulo kaj la imperiestra maristaro jam ne havis potencajn eblojn al respondantaj kontraŭagadoj. Kiam la bataloj je [[Guadalcanal]] estis finintaj, Aliancanoj antaŭenpaŝis tra [[Salomonoj|Salomonaj insuloj]] al nordo al [[Rabaul]]. La [[5-an de junio]] ili elŝipiĝis sur insulo [[Nov-Georgio]], la [[15-an de aŭgusto]] ili elŝipiĝis sur insulo [[Vella Lavella]] kaj la [[1-an de novembro]] sur insulo [[Bougainville]]. Dum tiu ĉi militiro okazis la tuta vico da surmaraj bataloj kun alternaj sukcesoj - la [[6-an de julio]] [[batalo en golfo Kula]], la [[13-an de julio]] [[batalo ĉe insulo Kolombangara]], la [[6-a de aŭgusto|6-a]] ĝis la [[7-a de aŭgusto]] [[batalo en golfo Vella]], la [[7-an de oktobro]] [[batalo ĉe Vella Lavella]], la [[1-an de novembro]] [[batalo en Golfo de Imperiestrino Auguste]], la [[5-an de novembro]] kaj la [[11-an de novembro]] [[aviadilatakoj kontraŭ Rabaul (1943)|aviadilatakoj kontraŭ Rabaul]] kaj la [[26-an de novembro]] [[batalo ĉe kabo de sankta Georgo]]. En la meza [[Pacifiko]] okazis la [[20-an de novembro]] aliancana elŝipiĝo sur [[insuloj de Gilbert]]. En la norda Pacifiko okazis bataloj sur [[Aleŭtoj]]. La [[27-an de marto]] okazis [[batalo ĉe Komandorski-insularo]], la [[29-an de majo]] aliancanoj liberigis insuloj [[Atta]] kaj la [[27-an de aŭgusto]] insulon [[Kisko]]. Usonaj [[submarŝipo]]j priregis plimulton de [[Pacifiko]] kaj laŭvorte ili [[masakro|masakris]] japanan komercan ŝiparon, al kio japanoj ne kapablis trovi respondantan kontraŭarmilon. Provizado de iliaj malproksimaj postenoj kolapsis, evakuadon kaj transŝovojn de taĉmentoj devis fari valoraj [[militŝipo]]j, sed da kiuj ne estis sufiĉe kaj kiuj estis bezonataj aliloke. Spertaj pilotoj estis mortantaj kaj estis neniu, kiu anstataŭis ilin, plie militproduktado kolapsis pro manko de [[krudmaterialo]]j kaj estis finantaj ankaŭ movigsubstancoj. === 1944 === {{Ĉefartikolo|Operaco Overlord}} {{Ĉefartikolo|Tempolinio de la Dua Mondmilito (1944)}} [[Dosiero:Seconde-guerre-mondiale-debarquement-LCVP-6juin1944.jpg|eta|maldekstra|300ra|Eko de la [[operaco Overlord]] en [[Normandio]].]] La jaro [[1944]] estis por [[Tria regno]] kaj [[Japanio]] [[katastrofo|katastrofa]]. Jam la [[12-an de majo]] [[Aliancanoj]] komencis ĉefan ofensivon kontraŭ la germanaj soldataroj en [[Italio]]. La [[6-an de majo]] okazis [[Tago T]], kiam komencis [[operaco Overlord]] - elŝipiĝo de aliancanoj en [[Normandio]]. Grandega somera ofensivo okazis en la orienta batalfronto, kie la sovetaj soldataroj komencis la [[20-an de junio]] [[operaco Bagration|operacon Bagration]]-n. En [[Belorusio|belorusia]] batalfronto [[Ruĝa Armeo]] faris grandegan trarompon tra la [[Germanio|germana]] defendlinio, plua antaŭenpaŝo estis notita en [[Baltaj ŝtatoj|Ĉebaltejo]] kaj en [[Ukrainio]]. La [[20-an de aŭgusto]] [[1944]] estis komencita ofensivo kontraŭ [[Rumanio]], kie post kelke da tagoj falis la registaro. Poste Rumanio deklaris al Germanio militon, kio havis por la ''[[Wehrmacht]]'' katastrofajn sekvojn. Germanio perdis [[nafto|krudnaftajn]] kampojn ĉe [[Ploiesti]] kaj ties soldataroj devis rapide deŝiriĝi el Rumanio. Dinamika antaŭenpaŝo daŭris ankaŭ en la okcidenta batalfronto, en septembro eĉ kelkaj usonaj taĉmentoj enpenetris ĝis la teritorio de Germanio. Aŭtune de 1944 okazis revivigo de germana milita maŝinarindustrio kaj kelkaj partaj sukcesoj. Oni sukcesis malebligi forfalon de hungaraj aliancanoj kaj aliĝon de Hungario al kontraŭnaziista koalicio; la ''[[Wehrmacht]]'' krome perforte rompis [[Slovaka nacia ribelo|ribelon en Slovakio]] kaj [[Varsovia ribelo|ribelon en Pollando]]. La germanaj soldataroj haltis antaŭenpaŝon de [[Ruĝa Armeo]] antaŭ [[Varsovio]], en [[Baltaj ŝtatoj|Ĉebaltejo]] kaj en [[Orienta Prusio]], ili malsukcesigis [[operaco Market Garden|operacon Market Ĝardenon]] kaj en decembro ili komencis ofensivon en [[Batalo de Ardenoj|Ardenoj]]. Kontraŭe al tio, al la flanko de kontraŭnaziisma koalicio transiris [[Finnlando]], kiu surprize rapide devigis la ''Wehrmacht'' forlasi plimulton de sia teritorio. [[Dosiero:Princeton burning.jpg|eta|dekstra|250ra|Ŝipo ''USS Princeton'' brulanta dum la [[batalo ĉe Leyte]].]] Sur Pacifika militkampo usonanoj iom post iom liberigis pacifikajn insulojn de japana superregado. La [[23-an de februaro]] estis okupitaj [[Marŝalaj insuloj]], la [[12-an de aŭgusto]] [[Marianoj]] kaj la [[15-an de septembro]] [[Palaŭo|Palaŭaj insuloj]]. Enkadre de bataloj je Marianoj okazis de la [[19-a de junio|19-a]] ĝis la [[21-a de junio]] batalo en [[Filipina Maro]], en kiu japanoj suferis grandan malvenkon. Ankaŭ sur [[Nov-Gvineo]] aliancanoj sukcese antaŭenpaŝis. La [[2-an de januaro]] ili elŝipiĝis en [[Saidor]], la [[22-an de aprilo]] en [[Hollandia]], la [[17-an de majo]] en Sami kaj la [[30-an de julio]] en [[Sansapor]]. La [[17-an de oktobro]] la usonaj soldataroj elŝipiĝis ĉe [[Leyte]] sur [[Filipinoj]]. Ekde la [[24-a de oktobro|24-a]] ĝis la [[26-a de oktobro]] okazis [[batalo ĉe Leyte]], kiu konsistis el bataloj en [[batalo en Sibujana Maro|Sibujana Maro]], en [[batalo en markolo Surigao|markolo Surigao]], ĉe [[batalo ĉe Samaro|Samaro]] kaj [[batalo ĉe kabo Engano|ĉe kabo Engano]], en kiuj [[usona armeo]] havis absolutan superforton. La imperiestra maristaro post tiu ĉi malvenko ĉesis prezenti por Aliancanoj signifan armean minacon. La [[29an de novembro]] [[1944]] la [[Shinano (aviadilŝipo)|aviadilŝipon Shinano-n]] subakvigis kvar torpedoj de la Usona [[submarŝipo]] Archerfish. Sume 1.435 maristoj kaj civiluloj estis perditaj, inkluzive de la kapitano (Abe Toshio), kun 1080 savitaj. Ĝi restas la plej granda militŝipo iam subakvigita de submarŝipo. Ĝis fino de la jaro okazis ankoraŭ aliancana elŝipiĝo en filipina insulo [[Mindanao]] (la [[15-an de decembro]]). === 1945 === [[Dosiero:News. V.E. Day BAnQ P48S1P12270.jpg|eta|300ra|''Montreal Daily Star'': "Germany Quit", 7-a de majo 1945.]] [[Dosiero:Potsdam big three.jpg|eta|300ra|La "Grandaj Triopuloj": Attlee, Truman, Stalin, dum la [[Potsdama konferenco]].]] {{Ĉefartikolo|Tempolinio de la Dua Mondmilito (1945)}} Komence de la jaro [[1945]] la germana milita ekonomio kolapsis. Strategiaj flugatakoj de angl-usonaj flugfortoj havis ja karakterize pli limigitan falon al produktebloj mem, ol oni atendis (krom alia danke al amasa enkondukado de subteraj [[fabriko]]j), sed ties efiko por transporta infrastrukturo estis fatala kaj ankoraŭ pli signifa estis antaŭenpaŝo de aliancanaj armeoj, kiuj iom post iom senigis Germanion de fontoj de [[krudmaterialo]]j nemalhaveblaj en fabrikado. Tio montriĝis tamen per malkreskanta volumeno de produktado tamen per kvalito de produktaĵoj. La germana armeo estis jam evidente malfortigita kaj absolute ĝi ne kapablis priregi ĉiujn aldonitajn taskojn, kiujn Hitlero mem donis al ĝi absolute senrespekte al la realo. Armitaj ja estis ĉirkaŭ 7,5 milionoj da viroj, sed iliaj armilekipaĵaro kaj provizado estis absolute neadekvataj. Nokte de la [[12-a de januaro|12-a]] al la [[13-a de januaro]] la sovetiaj soldataroj komencis ofensivon, dum kiu ili trarompis la germanajn poziciojn en regiono de [[Poznan]] antaŭenpaŝante ĉiutage je 60&nbsp;km. La [[31-an de januaro]] [[Ruĝa Armeo]] staris sur [[Odro]], kio estis proksimume nur je 70&nbsp;km for de [[Berlino]]. Spite al insistado de [[Stalino]], kiu deziris tujan atakon kontraŭ Berlino la soveta supera komandantaro koncentriĝis sekurigi alojn kaj komencis sturmon kontraŭ la forta germana grupiĝo en [[Pomerio]]. Daŭrigis bataloj en [[Orienta Prusio]] kaj en [[Hungario]]. Inter la [[4-a de februaro|4-a]] kaj la [[11-a de februaro]] okazis [[Konferenco de Jalto|konferenco en Jalto]], kun reprezentantoj de [[Sovetunio]], [[Usono]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]]. La germanaj taĉmentoj komencis sian lastan pli signifan sturman operacon de la Dua Mondmilito la [[6-an de marto]] (vidu artikolon [[Operaco Printempa Vekiĝo]]), sed tiu baldaŭ frakasiĝis je dura rezisto de nombre kaj materiale multe pli bone situita Ruĝa Armeo kaj elĉerpis lastajn germanajn rezervojn. En la okcidenta batalfronto la usonaj soldataroj transpaŝis la [[7-an de marto]] [[1945]] ponton trans rivero [[Rejno]] ĉe [[Remageno]] kaj komencis antaŭenpaŝon en la internon de Germanio. La [[11-an de aprilo]] alvenis la 9-a usona armeo al [[Elbo (rivero)|Elbo]] kaj konstruis antaŭpontejon netutaj 80&nbsp;km de [[Berlino]]. La [[14-an de aprilo]] tute disfalis la germana batalfronto en [[Italio]]. La [[16-an de aprilo]] Ruĝa Armeo komencis sturmon, kies celo devis esti ĉirkaŭa manovro kaj la tuta ĉirkaŭado de Berlino. La unuaj sovetaj taĉmentoj alveturis en antaŭurbon de la germana ĉefurbo la [[24-an de aprilo]], je unu tago pli poste komencis [[batalo je Berlino|rekta sturmo kontraŭ Berlino]]. La [[30-an de aprilo]] [[1945]] [[Adolf Hitler]] [[Morto de Adolf Hitler|memmortigis sin]] kaj la [[2-an de majo]] la berlina garnizono kapitulacis. La [[6-an de majo]] [[1945]] la sovetaj soldataroj komencis [[Praga ofensivo|Pragan ofensivon]] kontraŭ la germanaj soldataroj sur la teritorio de [[Bohemio]]. [[Kapitulaco de Germanio de majo 1945|Kapitulacaj aktoj de Germanio]] estis subskribitaj la [[7-an de majo]] en [[Reims]] kaj la [[8-an de majo]] en [[Berlino]]. La lastaj bataloj en [[Eŭropo]] okazis sur la teritorio de [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]], kie koncentriĝis forta grupiĝo de la germanaj soldataroj kaj kie okazis [[Praga ribelo]], dum kio lastaj bataloj okazis ankoraŭ la [[11-an de majo]] [[1945]]. Julie okazis la [[Potsdama konferenco]] ĉe Berlino (vidu ankaŭ artikolon pri [[Potsdama Interkonsento]]). Sur la pacifika militkampo okazis en januaro de 1945 pluaj bataloj je [[Filipinoj]] - la [[9-an de januaro]] usonanoj elŝipiĝis sur [[Luzono]]-n. La [[1-an de februaro]] [[Aliancanoj]] liberigis [[Norda Borneo|Nordan Borneon]]. La [[19-an de februaro]] usonanoj elŝipiĝis sur [[Iwo Jima]] kaj la [[1-an de aprilo]] [[1945]] sur [[Okinawa]], per kio komencis atako kontraŭ japanaj insuloj. La [[6-an de aŭgusto]] [[1945]] [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|estis ĵetita]] [[atombombo]] sur japanan urbon [[Hiroŝima]], kaj la [[9-an de aŭgusto]] estis ĵetita atombombo sur [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Nagasako]]. La [[8-an de aŭgusto]] [[1945]] [[Sovetunio]] deklaris militon al [[Japanio]]: la sekvantan tagon ĝi komencis atakon kontraŭ la japana armeo en [[Manĉurio]]. La [[15-an de aŭgusto]] estis fermita [[armistico]] kaj la bataloj estis finitaj. La kapitulaca akto mem estis subskribita la [[2-an de septembro]] [[1945]]. {{Ĉefartikolo|Internacia Milittribunalo por Fora Oriento}} == Rezistado dum la Dua Mondmilito == {{Ĉefartikolo|Rezistado dum la Dua Mondmilito}} [[Dosiero:Hubal-with-soldiers.jpg|eta|La unuaj partizanoj dum la Dua Mondmilito sub gvido de majoro [[Henryk Dobrzański]] - Pollando, aŭtuno 1939.]] [[Dosiero:Members of the Maquis in La Tresorerie.jpg|eta|dekstra|Kontraŭfaŝisma ''Maquis'', kiu rezistis [[Naziismo]]n en Eŭropo.]] Rezistaj movadoj dum la Dua Mondmilito okazis en ĉiu lando okupita de [[Nazioj]] laŭ ampleksa gamo da rimedoj, intervale de pasiva rezisto, misinformado kaj [[propagando]], ĝis kaŝigado de kraŝitaj pilotoj kaj eĉ al rekta militado kaj la rekaptado de urboj. En multaj landoj, rezistaj movadoj foje estis ankaŭ referitaj kiel ''Subtero''. Tre ofte tiuj movadoj preparis la terenon por la alveno de la oficialaj armeoj militantaj, kaj ĉefe malhelpis la plifortigon de la okupaciantaj aksaj armeoj. Inter la plej famaj rezistaj movadoj estis la Pola Rezisto, inkluzive de la [[Pola Enlanda Armeo]], partizanoj ''Leśni'', kaj la tuta [[Pola Partizana Ŝtato]]; la sovetiaj partizanoj, la itala ''Resistenza'' kondukita plejparte fare de la Itala Naciliberiga Komitato; la [[Franca rezistado]], la jugoslavaj partizanoj, la Belga Rezisto, la Norvega Rezisto, la Greka Rezisto, la Nederlanda Rezisto kaj la [[Politika subpremado|persekutita opozicio]] en Germanio mem (ekzistis 16 ĉefaj rezistaj grupoj kaj almenaŭ 27 malsukcesaj provoj murdi Hitleron kun multaj pliaj planitaj): resume, tra tuta Germani-okupata Eŭropo. == Gravaj kampanjoj kaj frontoj == [[Dosiero:Operation Weserübung.jpg|dekstra|250ra|eta|Operaco Weserübung]] * [[Balkana kampanjo]], "Unternehmen Marita" * [[Batalo de Atlantiko]] * [[Batalo de Francio]], "Fall Gelb" * [[Invado en Pollando]] * [[Itala kampanjo]] * [[Kampanjo de la Kokoda Vojo]] * [[Nord-Afrika kampanjo]] * [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)]] * [[Orienta Fronto (Dua Mondmilito)]] * [[Operaco Barbaroso]] * [[Operaco Overlord]] * [[Operaco Weserübung]] * [[Ostrava operaco]] * [[Pacifika Fronto]] * [[Septembra kampanjo]], "Fall Weiss" == Bataloj == {{Div col|cols = 3}} * [[Batalo je Habartov]] * [[Ardena ofensivo]] * [[Batalo de Francio]], "Fall Gelb" * [[Batalo de Dunkirko]], "Dynamo" * [[Batalo de Britio]] * [[Batalo de Nederlando]] * [[Batalo de Neretvo]] * [[Batalo de Kreto]] * [[Batalo de Smolensko (1943)]] * [[Batalo de Minsko]] * [[Batalo de Kievo]] * [[Batalo de Moskvo]] * [[Dua Batalo de Ĥarkovo]] * [[Batalo ĉe Stalingrado]] * [[Tria Batalo de Ĥarkovo]] * [[Batalo de Kursko]] * [[Unua Batalo de Alamejno]] * [[Dua Batalo de Alamejno]] * [[Batalo de Normandio]], "T-Tago" aŭ "[[Operaco Overlord]]" * [[Batalo de Tali-Ihantala]] * [[Batalo de Arnhemo]] * [[Batalo de Montekasino]] * [[Batalo de Varsovio (1944)|Batalo de Varsovio]] * [[Batalo de Berlino]] * [[Batalo de Leyte]] * [[Batalo de Peleliu]] * [[Batalo de Iwo Jima]] * [[Batalo de Okinavo]] * [[Batalo de Lugou-ponto]] * [[Batalo de Ĉangŝa]] * [[Batalo de Cent Regimentoj]] * [[Batalo de Milne Bay]] * [[Batalo de Praĉuab Ĥiriĥan]] {{Div col end}} == Sieĝoj == [[Dosiero:LocomotiveLeningradBlocade.jpg|250ra|dekstra|eta|Lokomotivo trenas ŝarĝon de faruno laŭ tramreloj de blokita [[Leningrado]].]] * [[Sieĝo de Varsovio]] * [[Sieĝo de Leningrado]] * [[Sieĝo de Lvovo]] * [[Sieĝo de Modlin]] * [[Sieĝo de Odeso]] * [[Sieĝo de Sebastopolo (1942)|Sieĝo de Sebastopolo]] * [[Sieĝo de Tobruko]] * [[Sieĝo de Bresto]] == Mararmeaj bataloj == '''[[Marbatalo]]j''' * [[Batalo de Plata-Rivero]] * [[Unua Batalo de Narviko]] * [[Dua Batalo de Narviko]] * [[Batalo de la Atlantiko (1940)|Batalo de la Atlantiko]] * [[Batalo de Kabo Matapan]] * [[Batalo de Pearl Harbor]] * [[Batalo de la Korala Maro]] * [[Batalo de Midway]] * [[Batalo de la Komandorskaj Insuloj]] * [[Batalo de Guadalcanal]] * [[Batalo de Samar]] '''Monatfina statistiko pri marbataloj''' Julio * 1940: [[Aliancanoj]] kaj [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralaj ŝtatoj]] perdis pro militaj agoj 105 [[ŝipo]]jn, en tio 38 pro agado de [[submarŝipo]]j, [[germano]]j perdis 2, [[italoj]] - multe pli * 1941: Germanaj [[submarŝipo]]j sinkigis 17 ŝipojn de Aliancanaj kaj neŭtralaj ŝtatoj * 1942: [[Aliancanoj]] kaj [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralaj ŝtatoj]] perdis sur [[maro]]j 128 ŝipojn, en tio [[submarŝipo]]j sinkigis 96, [[japanoj]] perdis 12 ŝipojn, en tio de subteraj armiloj - 8, [[italoj]] perdis sur maroj 9 ŝipojn, en tio 1 sinkigita de submarŝipo * 1944: Aliancanaj kaj neŭtralaj ŝtatoj perdis sur maroj 28 ŝipojn, en tio 12 submarajn armilojn, [[japanoj]] perdis 63 ŝipojn, en tio 48 submarajn armilojn Aŭgusto * 1940: [[Aliancanoj]] kaj [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralaj ŝtatoj]] perdis sur [[maro]]j 92 [[ŝipo]]jn, en tio 56 pro agado de [[submarŝipo]]j, la defendo sinkigis 3 submarŝipojn de la malamiko; * 1941: Aliancanoj kaj [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralaj ŝtatoj]] perdis sur maroj ĉ. 30 ŝipojn, en tio 22 sinkigis en Atlantiko germanaj submarŝipoj * 1942: [[Aliancanoj]] kaj [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralaj ŝtatoj]] perdis sur maroj 123 ŝipojn, en tio 108 de subakvaj armiloj - 105 sinkigis germanaj submarŝipoj, [[japanoj]] perdis sur maroj 20 ŝipojn, en tio de submaraj armiloj - 17, [[italoj]] perdis sur maroj 14 ŝipojn, en tio de submaraj armiloj - 7 * 1943: [[Aliancanoj]] kaj [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralaj ŝtatoj]] perdis sur maroj 38 ŝipojn, en tio germanaj submarŝipoj sinkigis 17, [[japanoj]] perdis sur maroj 23 ŝipojn, en tio 19 de sumbaraj armiloj, [[italoj]] perdis sur maroj 41 ŝipojn, en tio 7 de subakvaj armiloj * 1944: [[Aliancanoj]] kaj [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralaj ŝtatoj]] perdis sur maroj 44 ŝipojn, en tio 18 de subakvaj armiloj, [[japanoj]] perdis sur maroj 65 ŝipojn, en tio 49 de subakvaj armiloj == Gravaj kampanjoj de bombardado == {{Div col|cols = 3}} * [[Bombado de Darvino|Darvino]] * [[Bombardado de Varsovio dum la Dua Mondmilito|Varsovio]] * [[Bombardado de Roterdamo dum la Dua Mondmilito|Roterdamo]] * [[Coventry]] * [[Batalo de Anglio|Londono]] [[The Blitz|"The Blitz"]] kaj la [[V1 fluganta bombo|V1]] kaj [[V2 rakedo|V2]] kampanjo * [[Baedeker Blitz|Baedeker-aj aeratakoj]] * [[Batalo de Pearl Harbor|Pearl Harbor]] * [[Batalo ĉe Stalingrado|Stalingrado]] 23-an de aŭgusto 1942 * [[Helsinko]] februaro 1944 * [[Talino]] februaro ĝis marto 1944 * [[Narva]] marto 1944 * [[Bombardado de Tokio dum la Dua Mondmilito|Tokio]] * [[Bombardado de Hamburgo dum la Dua Mondmilito|Hamburgo]] * [[Bombardado de Kassel dum la Dua Mondmilito|Kassel]] * [[Rostock]] * [[Lübeck]] * [[Bombardado de Dresdeno dum la Dua Mondmilito|Dresdeno]] * [[Atombomb-atakoj kontraŭ Hiroŝimo kaj Nagasako|Hiroŝimo]] * [[Atombomb-atakoj kontraŭ Hiroŝimo kaj Nagasako|Nagasako]] * [[Bombardado de Ĉongĉingo dum la Dua Mondmilito|Ĉongĉingo]] {{Div col end}} == Defendaj linioj == * [[Fortikaĵoj en Eŭropo]] * [[Atlantika muro]] * [[Gustava linio]] * [[Maginot-linio]] * [[Siegfried-linio]] * [[Arpada linio]] en la [[Karpatoj]], [[Transilvanio]]. La [[Ruĝa Armeo]] preterpasis ĝin. == Gravaj generaloj kaj militestroj == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1973-012-43, Erwin Rommel.jpg|eta|180ra|[[Erwin Rommel]].]] [[Dosiero:GeorgeSPatton.jpg|eta|maldekstre|[[George S. Patton]], 1943.]] {{Div col|cols = 2}} * [[Władysław Anders]] * [[Erich von dem Bach-Zelewski]] * [[Janusz Brochwicz-Lewiński]] * [[Antoni Chruściel]] * [[Vasilij Ivanoviĉ Ĉujkov|Vasilij Ĉujkov]] * [[Dwight D. Eisenhower]] * [[August Emil Fieldorf]] * [[Karl Hermann Frank]] * [[Charles de Gaulle]] * [[Leonid Govorov]] * [[Robert Ritter von Greim]] * [[Michał Tokarzewski-Karaszewicz]] * [[Franciszek Kleeberg]] * [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov|Georgij Ĵukov]] * [[Wilhelm Keitel]] * [[Tadeusz Komorowski]] * [[Ivan Stepanoviĉ Konev]] * [[Hans Krebs (Wehrmacht)|Hans Krebs]] * [[Jean de Lattre de Tassigny]] * [[Philippe Leclerc]] * [[Douglas MacArthur]] * [[Stanisław Maczek]] * [[Rodion Malinovskij]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Erich von Manstein]] * [[Kirill Mereckov]] * [[Bernard Montgomery]] * [[Ĉuiĉi Nagumo]] * [[Chester William Nimitz]] * [[George S. Patton]] * [[Friedrich Paulus]] * [[Wolfram von Richthofen]] * [[Konstantin Rokosovski]] * [[Erwin Rommel]] * [[Stefan Rowecki]] * [[Edward Rydz-Śmigły]] * [[Władysław Sikorski]] * [[Stanisław Sosabowski]] * [[Kazimierz Sosnkowski]] * [[Semjon Timoŝenko]] * [[Hideki Tojo]] * [[Andrej Andrejeviĉ Vlasov]] * [[Kliment Voroŝilov]] * [[Walther Wenck]] * [[Yamamoto Isoroku]] {{Div col end}} == Politikestroj == [[Dosiero:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|eta|dekstra|300ra|[[Stalin]], [[Winston Churchill|Churchill]] kaj [[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt]] dum [[jalta konferenco]].]] {{Div col|cols = 2}} * [[Ion Antonescu]] * [[Martin Bormann]] * [[Galeazzo Ciano]] * [[Ĉiang Kai-ŝek]] * [[Winston Churchill]] * [[Dwight D. Eisenhower]] * [[Rudolf Hess]] * [[Heinrich Himmler]] * [[Adolf Hitler]] * [[Kuniaki Koiso]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Mikaelo la 1-a (Rumanio)]] * [[Benito Mussolini]] * [[Ante Pavelić]] * [[Philippe Pétain]] * [[Franklin D. Roosevelt]] * [[Stalin]] * [[Josip Broz Tito]] {{Div col end}} == Kapitulacoj == * [[Kapitulaco de Germanio]] * [[Kapitulaco de Japanio]] == En Esperanto == [[Militrakonto]] estas esplorprojekto pri Esperanto kaj la Dua Mondmilito, kiu celas esplori transnacian aliron al tiu ĉi milito pere de la literaturo en Esperanto. Krome, oni intervjuas veteranajn esperantistojn, kiuj rakontas unikajn informojn kaj travivaĵojn pri la milito. [[Pascal Dubourg Glatigny]] en ''Esperanto kaj la Dua Mondmilito: postmemora aliro al transnaciaj rakontoj'' prezentis la projekton.<ref>[[Pascal Dubourg Glatigny]], ''Esperanto kaj la Dua Mondmilito: postmemora aliro al transnaciaj rakontoj''. En [[IKU-libro de 2020]] pp. 51-61.</ref> La esperantlingva tekstaro pri la Dua Mondmilito havas avantaĝon super la nacilingva literaturo en tio, ke ĝi ne estas markita per la nacia sinteno tiukadre. Oni analizas la enhavon de ''[[La Infana Raso]]'' de [[William Auld]] pri la milito kaj pri la esperantistoj mem kiuj distanciĝas kaj ''agnoskas sian malsukceson influi la socion kaj politikon kaj desegnas la apartan, paralelan vojon kiun ili sekvos de nun'' (p.&nbsp;56). Tiu aparteco koincidas kun la manko de akurata dokumentaro pri esperantistoj dum la Dua Mondmilito: la organizoj estis disigitaj kaj apenaŭ aktivaj. ''[[La Granda Kaldrono]]'' (1978) de [[John Francis]] kaj ''[[Kiel Akvo de l’ Rivero]]'' (1962) de [[Raymond Schwartz]] sammontras, ke la unua ne evitis la Duan Mondmiliton. Dum la [[1980-aj jaroj]] oni remodigis la intereson pri la afero de la [[Holokaŭsto]] kaj tio malfermis la fluon de verkoj de esperantistoj pri tio, la milito kaj siaj personaj spertoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Gilbert, Martin (2001). "Final Solution". In Dear, Ian; Foot, Richard D. The Oxford Companion to World War II. Oxford, UK: Oxford University Press. pp.&nbsp;285–292. ISBN 978-0-19-280670-3. * Sommerville, Donald (2008). The Complete Illustrated History of World War Two: An Authoritative Account of the Deadliest Conflict in Human History with Analysis of Decisive Encounters and Landmark Engagements. Leicester: Lorenz Books. ISBN 978-075481898-4. == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Dua Mondmilito}} {{Projektoj|commons=World War II|commonscat=World War II|s=Kategorio:Dua Mondmilito|q=Dua Mondmilito|n=Kategorio:Dua Mondmilito}} * [[Militrakonto]] - esplorprojekto pri [[Esperanto]] kaj la Dua Mondmilito * "[[Kiel Akvo de l' Rivero]]" * [[Hispana Enlanda Milito]] * [[Rezistomovado]], [[Atenco kontraŭ Heydrich]], [[Kontraŭfaŝismo]] * [[Wannsee-konferenco]], [[Operaco Reinhardt]], [[Holokaŭsto]], [[Intelligenzaktion]], [[Eksterordinara Ekstermiga Agado]], [[Operaco Tannenberg]] * [[Kristala nokto]], [[Listo de naziaj koncentrejoj]] * [[Mapo de Gomberg]] * [[Militkrimo]]j: [[Bombado de Wieluń]], [[Masakro de Katin]], [[Masakro de Piaśnica]], [[Masakro de Koniuchy]], [[Masakro de Lvovaj Profesoroj]], [[Volinia masakro]], [[Aranĝo T4]], * [[Militmuzeo Overloon]] * [[Nazia Germanio]], [[Generalplan Ost]], [[Operaco "Homlupo"]], [[Porajmos]] * [[Partoprenantoj en la Dua Mondmilito]] * [[Sovetunio en Dua Mondmilito]] * [[Tempolinio de la Dua Mondmilito]] * [[Unua Mondmilito]] === Filmoj === * [[Victory Through Air Power]] * [[Education for Death]] * [[Der Fuehrer's Face]] * [[Momotarō no Umiwashi]] * [[Momotarō Umi no Shinpei]] * [[The Best Years of Our Lives]] * [[Inglourious Basterds]] * [[Saving Private Ryan]] == Eksteraj ligiloj == * [https://stanobelov.blogspot.com/p/dua-mondmilito.html Artikoloj pri la Dua Mondmilito] {{eo}} {{Dua Mondmilito}} {{ADLS|2007|35}} {{Havenda artikolo|Dua Mondmilito}} {{Leginda|2019|02|24}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Naziismo]] [[Kategorio:Nuntempa historio]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1939]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1940]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1941]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1942]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1943]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1944]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1945]] [[Kategorio:Militoj de Brazilo]] [[Kategorio:Militoj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Militoj de Ĉinio]] [[Kategorio:Militoj de Francio]] [[Kategorio:Militoj de Hungario]] [[Kategorio:Militoj de Japanio]] [[Kategorio:Militoj de Sud-Afriko]] [[Kategorio:Militoj de Germanio]] [[Kategorio:Militoj de Norvegio]] [[Kategorio:Militoj de Pollando]] [[Kategorio:Militoj de Slovakio]] [[Kategorio:Militoj de Sovetunio]] [[Kategorio:Militoj de Britio]] [[Kategorio:Militoj de Usono]] [[Kategorio:Militoj de Grekio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Eŭropo]] [[Kategorio:20-a jarcento en Germanio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Hungario]] [[Kategorio:Sovetunio en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:20-a jarcento en Italio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Japanio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Usono]] [[Kategorio:20-a jarcento en Francio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Britio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Ĉeĥio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Slovakio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Pollando]] [[Kategorio:20-a jarcento en Finnlando]] [[Kategorio:20-a jarcento en Belgio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Nederlando]] [[Kategorio:Historio de Luksemburgo]] [[Kategorio:20-a jarcento en Danio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Norvegio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Svedio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Hispanio]] [[Kategorio:Historio de Portugalio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Brazilo]] [[Kategorio:20-a jarcento en Ĉinio]] 25xfybwq69ldqri0n1cd5ynjluy1jdg 0 1379 9387362 9027738 2026-05-30T08:07:38Z ThomasPusch 1869 9387362 wikitext text/x-wiki {{ne konfuzu|Gernezejo (insulo)}} {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Bailiwick of Guernsey <small>({{en}})</small><br /> Bailliage de Guernesey<small> ([[Franca lingvo|france]])</small> |transskribo = |eonomo = voktujo Gernezejo |flago = [[Dosiero:Flago-de-Gernezejo.svg|150ra]] |blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Guernsey.svg|120px]] |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = [[Dosiero:Uk_map_guernsey.png|250ra|Situo de Gernezejo]] <!--[[Dosiero:LocationGuernsey.png|180px|Situo de Gernezejo]]--> |oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]] |lingvoj = [[Angla lingvo|angla]], lokaj dialektoj ''Guernésiais'', ''Sercquiais'' |ĉefurbo = [[Sanktpeterporto]] |religio = |km2 = 78 |akvo = 0 |loĝantoj = |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = 836.3 |vivlongeco = |valuto = Gernezeja pundo, [[brita pundo]] |valuta kodo = GBP |horzono = |ttt = gg |landkodo = GG |tel = 44-1481 |politika sistemo = dependaĵo de la [[Britio|brita]] krono |ŝtatestro = [[reĝo]] [[Karlo, princo de Kimrujo|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]]), titolata "la duko" |ĉefministro = |nacia tago = |sendependeco = |de kiu = |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = Gernezejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Atlantiko |parenco1 = Arkta oceano |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] [[Dosiero:Guernsey sm02.png|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gernezejo]] La distrikto (voktujo) '''Gernezejo''' ({{lang-en|Guernsey}}) estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉe voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kune kun la [[Gvernsejo (insulo)|samnoma insulo]], ĝi inkluzivas ankaŭ [[Alderney]], [[Sark]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Brecqhou]], [[Burhou]], [[Lihou]] kaj aliajn insuletojn. Kvankam la defendo de ĉi insuloj estas la respondeco de Britio, Gernezejo ne estas parto de Britio, sed estas aparta posedaĵo de la Brita Krono, simila al [[Manksinsulo]]. Gernezejo ankaŭ ne estis membro de [[Eŭropa Unio]]. == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo Gernezejo:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://www.gov.gg <!-- Ŝtatoj de Gvernsejo --> * http://www.guernseytouristboard.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060804042703/http://www.guernseytouristboard.com/ |date=2006-08-04 }} <!-- Gvernsejo Turismo --> * http://www.thisisguernsey.com <!-- Ĉi tiu Estas Gvernsejo --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Gvernsejo --> {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gernezejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 2h4jqtaby34s4ydl58vlunybkja2quo 9387363 9387362 2026-05-30T08:08:44Z ThomasPusch 1869 9387363 wikitext text/x-wiki {{ne konfuzu|Gernezejo (insulo)}} {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Bailiwick of Guernsey <small>({{en}})</small><br /> Bailliage de Guernesey<small> ([[Franca lingvo|france]])</small> |transskribo = |eonomo = voktujo Gernezejo |flago = [[Dosiero:Flago-de-Gernezejo.svg|150ra]] |blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Guernsey.svg|120px]] |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = [[Dosiero:Uk_map_guernsey.png|250ra|Situo de Gernezejo]] <!--[[Dosiero:LocationGuernsey.png|180px|Situo de Gernezejo]]--> |oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]] |lingvoj = [[Angla lingvo|angla]], lokaj dialektoj ''Guernésiais'', ''Sercquiais'' |ĉefurbo = [[Sanktpeterporto]] |religio = |km2 = 78 |akvo = 0 |loĝantoj = |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = 836.3 |vivlongeco = |valuto = Gernezeja pundo, [[brita pundo]] |valuta kodo = GBP |horzono = |ttt = gg |landkodo = GG |tel = 44-1481 |politika sistemo = dependaĵo de la [[Britio|brita]] krono |ŝtatestro = [[reĝo]] [[Karlo, princo de Kimrujo|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]]), titolata "la duko" |ĉefministro = |nacia tago = |sendependeco = |de kiu = |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = Gernezejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Atlantiko |parenco1 = Arkta oceano |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] [[Dosiero:Guernsey sm02.png|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gernezejo]] La distrikto (voktujo) '''Gernezejo''' ({{lang-en|Guernsey}}) estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉe voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kune kun la [[Gvernsejo (insulo)|samnoma insulo]], ĝi inkluzivas ankaŭ [[Alderney]], [[Sark]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Brecqhou]], [[Burhou]], [[Lihou]] kaj aliajn insuletojn. Kvankam la defendo de ĉi insuloj estas la respondeco de Britio, Gernezejo ne estas parto de Britio, sed estas aparta posedaĵo de la Brita Krono, simila al [[Manksinsulo]]. Gernezejo ankaŭ ne estis membro de [[Eŭropa Unio]]. == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo Gernezejo:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://www.gov.gg <!-- Ŝtatoj de Gvernsejo --> * http://www.guernseytouristboard.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060804042703/http://www.guernseytouristboard.com/ |date=2006-08-04 }} <!-- Gvernsejo Turismo --> * http://www.thisisguernsey.com <!-- Ĉi tiu Estas Gvernsejo --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Gvernsejo --> {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gernezejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 19ck7laf6a8ztd3szy0hhn772r62y6o 9387366 9387363 2026-05-30T08:10:25Z ThomasPusch 1869 9387366 wikitext text/x-wiki {{ne konfuzu|Gernezejo (insulo)}} {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Bailiwick of Guernsey <small>({{en}})</small><br /> Bailliage de Guernesey<small> ([[Franca lingvo|france]])</small> |transskribo = |eonomo = voktujo Gernezejo |flago = [[Dosiero:Flago-de-Gernezejo.svg|150ra]] |blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Guernsey.svg|120px]] |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = [[Dosiero:Uk_map_guernsey.png|250ra|Situo de Gernezejo]] <!--[[Dosiero:LocationGuernsey.png|180px|Situo de Gernezejo]]--> |oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]] |lingvoj = [[Angla lingvo|angla]], lokaj dialektoj ''Guernésiais'', ''Sercquiais'' |ĉefurbo = [[Sanktpeterporto]] |religio = |km2 = 78 |akvo = 0 |loĝantoj = |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = 836.3 |vivlongeco = |valuto = Gernezeja pundo, [[brita pundo]] |valuta kodo = GBP |horzono = |ttt = gg |landkodo = GG |tel = 44-1481 |politika sistemo = dependaĵo de la [[Britio|brita]] krono |ŝtatestro = [[reĝo]] [[Karlo, princo de Kimrujo|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]]), titolata "la duko" |ĉefministro = |nacia tago = |sendependeco = |de kiu = |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = Gernezejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Atlantiko |parenco1 = Arkta oceano |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] [[Dosiero:Guernsey sm02.png|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gernezejo]] La distrikto (voktujo) '''Gernezejo''' ({{lang-en|Guernsey}}) estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kune kun la [[Gvernsejo (insulo)|samnoma insulo]], ĝi inkluzivas ankaŭ [[Alderney]], [[Sark]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Brecqhou]], [[Burhou]], [[Lihou]] kaj aliajn insuletojn. Kvankam la defendo de ĉi insuloj estas la respondeco de Britio, Gernezejo ne estas parto de Britio, sed estas aparta posedaĵo de la Brita Krono, simila al [[Manksinsulo]]. Gernezejo ankaŭ ne estis membro de [[Eŭropa Unio]]. == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo Gernezejo:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://www.gov.gg <!-- Ŝtatoj de Gvernsejo --> * http://www.guernseytouristboard.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060804042703/http://www.guernseytouristboard.com/ |date=2006-08-04 }} <!-- Gvernsejo Turismo --> * http://www.thisisguernsey.com <!-- Ĉi tiu Estas Gvernsejo --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Gvernsejo --> {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gernezejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] cq934pngz7bumrces9vo1phjnofq6hq 9387367 9387366 2026-05-30T08:11:02Z ThomasPusch 1869 /* La Manikinsuloj */ 9387367 wikitext text/x-wiki {{ne konfuzu|Gernezejo (insulo)}} {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Bailiwick of Guernsey <small>({{en}})</small><br /> Bailliage de Guernesey<small> ([[Franca lingvo|france]])</small> |transskribo = |eonomo = voktujo Gernezejo |flago = [[Dosiero:Flago-de-Gernezejo.svg|150ra]] |blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Guernsey.svg|120px]] |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = [[Dosiero:Uk_map_guernsey.png|250ra|Situo de Gernezejo]] <!--[[Dosiero:LocationGuernsey.png|180px|Situo de Gernezejo]]--> |oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]] |lingvoj = [[Angla lingvo|angla]], lokaj dialektoj ''Guernésiais'', ''Sercquiais'' |ĉefurbo = [[Sanktpeterporto]] |religio = |km2 = 78 |akvo = 0 |loĝantoj = |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = 836.3 |vivlongeco = |valuto = Gernezeja pundo, [[brita pundo]] |valuta kodo = GBP |horzono = |ttt = gg |landkodo = GG |tel = 44-1481 |politika sistemo = dependaĵo de la [[Britio|brita]] krono |ŝtatestro = [[reĝo]] [[Karlo, princo de Kimrujo|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]]), titolata "la duko" |ĉefministro = |nacia tago = |sendependeco = |de kiu = |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = Gernezejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Atlantiko |parenco1 = Arkta oceano |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] [[Dosiero:Guernsey sm02.png|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gernezejo]] La distrikto (voktujo) '''Gernezejo''' ({{lang-en|Guernsey}}) estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kune kun la [[Gvernsejo (insulo)|samnoma insulo]], ĝi inkluzivas ankaŭ [[Alderney]], [[Sark]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Brecqhou]], [[Burhou]], [[Lihou]] kaj aliajn insuletojn. Kvankam la defendo de ĉi insuloj estas la respondeco de Britio, Gernezejo ne estas parto de Britio, sed estas aparta posedaĵo de la Brita Krono, simila al [[Manksinsulo]]. Gernezejo ankaŭ ne estis membro de [[Eŭropa Unio]]. == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://www.gov.gg <!-- Ŝtatoj de Gvernsejo --> * http://www.guernseytouristboard.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060804042703/http://www.guernseytouristboard.com/ |date=2006-08-04 }} <!-- Gvernsejo Turismo --> * http://www.thisisguernsey.com <!-- Ĉi tiu Estas Gvernsejo --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Gvernsejo --> {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gernezejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 9d1iimc9ngohchjcvjiqg1jmh4nfytg 9387371 9387367 2026-05-30T08:18:09Z ThomasPusch 1869 9387371 wikitext text/x-wiki {{ne konfuzu|Gernezejo (insulo)}} {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Bailiwick of Guernsey <small>({{en}})</small><br /> Bailliage de Guernesey<small> ([[Franca lingvo|france]])</small> |transskribo = |eonomo = voktujo Gernezejo |flago = [[Dosiero:Flago-de-Gernezejo.svg|150ra]] |blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Guernsey.svg|120px]] |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = [[Dosiero:Uk_map_guernsey.png|250ra|Situo de Gernezejo]] <!--[[Dosiero:LocationGuernsey.png|180px|Situo de Gernezejo]]--> |oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]] |lingvoj = [[Angla lingvo|angla]], lokaj dialektoj ''Guernésiais'', ''Sercquiais'' |ĉefurbo = [[Sanktpeterporto]] |religio = |km2 = 78 |akvo = 0 |loĝantoj = |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = 836.3 |vivlongeco = |valuto = Gernezeja pundo, [[brita pundo]] |valuta kodo = GBP |horzono = |ttt = gg |landkodo = GG |tel = 44-1481 |politika sistemo = dependaĵo de la [[Britio|brita]] krono |ŝtatestro = [[reĝo]] [[Karlo, princo de Kimrujo|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]]), titolata "la duko" |ĉefministro = |nacia tago = |sendependeco = |de kiu = |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = Gernezejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Atlantiko |parenco1 = Arkta oceano |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] [[Dosiero:Guernsey sm02.png|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gernezejo]] La distrikto (voktujo) '''Gernezejo''' ({{lang-en|Guernsey}}) estas teritorio en la [[Manika markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]], kaj la sudaj kaj orientaj bordoj de la unuopaj insuloj estas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kune kun la [[Gvernsejo (insulo)|samnoma insulo]], ĝi inkluzivas ankaŭ [[Alderney]], [[Sark]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Brecqhou]], [[Burhou]], [[Lihou]] kaj aliajn insuletojn. Kvankam la defendo de ĉi insuloj estas la respondeco de Britio, Gernezejo ne estas parto de Britio, sed estas aparta posedaĵo de la Brita Krono, simila al [[Manksinsulo]]. Gernezejo ankaŭ ne estis membro de [[Eŭropa Unio]]. == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://www.gov.gg <!-- Ŝtatoj de Gvernsejo --> * http://www.guernseytouristboard.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060804042703/http://www.guernseytouristboard.com/ |date=2006-08-04 }} <!-- Gvernsejo Turismo --> * http://www.thisisguernsey.com <!-- Ĉi tiu Estas Gvernsejo --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Gvernsejo --> {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gernezejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] rx6hx4zl61aavbo7xsyb9sev758ibni 9387408 9387371 2026-05-30T09:05:57Z ThomasPusch 1869 9387408 wikitext text/x-wiki {{ne konfuzu|Gernezejo (insulo)}} {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Bailiwick of Guernsey <small>({{en}})</small><br /> Bailliage de Guernesey<small> ([[Franca lingvo|france]])</small> |transskribo = |eonomo = voktujo Gernezejo |flago = [[Dosiero:Flago-de-Gernezejo.svg|150ra]] |blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Guernsey.svg|120px]] |priskribo de blazono= &nbsp; <!-- neniu --> |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = [[Dosiero:Uk_map_guernsey.png|250ra|Situo de Gernezejo]] |oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]] |lingvoj = [[Angla lingvo|angla]], lokaj dialektoj ''Guernésiais'', ''Sercquiais'' |ĉefurbo = [[Sanktpeterporto]] |religio = |km2 = 78 |akvo = 0 |loĝantoj = |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = 836.3 |vivlongeco = |valuto = Gernezeja pundo, [[brita pundo]] |valuta kodo = GBP |horzono = |ttt = gg |landkodo = GG |tel = 44-1481 |politika sistemo = dependaĵo de la [[Britio|brita]] krono |ŝtatestro = [[reĝo]] [[Karlo, princo de Kimrujo|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]]), titolata "la duko" |ĉefministro = |nacia tago = |sendependeco = |de kiu = |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = Gernezejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Atlantiko |parenco1 = Arkta oceano |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] [[Dosiero:Guernsey sm02.png|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gernezejo]] La distrikto (voktujo) '''Gernezejo''' ({{lang-en|Guernsey}}) estas teritorio en la [[Manika markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]], kaj la sudaj kaj orientaj bordoj de la unuopaj insuloj estas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kune kun la [[Gvernsejo (insulo)|samnoma insulo]], ĝi inkluzivas ankaŭ [[Alderney]], [[Sark]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Brecqhou]], [[Burhou]], [[Lihou]] kaj aliajn insuletojn. Kvankam la defendo de ĉi insuloj estas la respondeco de Britio, Gernezejo ne estas parto de Britio, sed estas aparta posedaĵo de la Brita Krono, simila al [[Manksinsulo]]. Gernezejo ankaŭ ne estis membro de [[Eŭropa Unio]]. == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://www.gov.gg <!-- Ŝtatoj de Gvernsejo --> * http://www.guernseytouristboard.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060804042703/http://www.guernseytouristboard.com/ |date=2006-08-04 }} <!-- Gvernsejo Turismo --> * http://www.thisisguernsey.com <!-- Ĉi tiu Estas Gvernsejo --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Gvernsejo --> {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gernezejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] q0r44b53rnjom81zcrws1ff2s0ee02d 9387414 9387408 2026-05-30T09:10:27Z ThomasPusch 1869 9387414 wikitext text/x-wiki {{ne konfuzu|Gernezejo (insulo)}} {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Bailiwick of Guernsey <small>({{en}})</small><br /> Bailliage de Guernesey<small> ([[Franca lingvo|france]])</small> |transskribo = |eonomo = voktujo Gernezejo |flago = [[Dosiero:Flago-de-Gernezejo.svg|150ra]] |blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Guernsey.svg|120px]] |priskribo de blazono= &nbsp; <!-- neniu --> |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = [[Dosiero:Uk_map_guernsey.png|250ra|Situo de Gernezejo]] |oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]] |lingvoj = [[Angla lingvo|angla]], lokaj dialektoj ''Guernésiais'', ''Sercquiais'' |ĉefurbo = [[Sanktpeterporto]] |religio = |km2 = 78 |akvo = 0 |loĝantoj = |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = 836.3 |vivlongeco = |valuto = Gernezeja pundo, [[brita pundo]] |valuta kodo = GBP |horzono = |ttt = gg |landkodo = GG |tel = 44-1481 |politika sistemo = dependaĵo de la [[Britio|brita]] krono |ŝtatestro = [[reĝo]] [[Karlo, princo de Kimrujo|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]]), titolata "la duko" |ĉefministro = |nacia tago = |sendependeco = |de kiu = |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = Gernezejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Atlantiko |parenco1 = Arkta oceano |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] [[Dosiero:Guernsey sm02.png|eta|maldekstra|180px|Mapo de Gernezejo]] La distrikto (voktujo) '''Gernezejo''' ({{lang-en|Guernsey}}) estas teritorio en la [[Manika markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]], kaj la sudaj kaj orientaj bordoj de la unuopaj insuloj estas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kune kun la [[Gvernsejo (insulo)|samnoma insulo]], ĝi inkluzivas ankaŭ [[Alderney]], [[Sark]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Brecqhou]] kaj aliajn insuletojn. Kvankam la defendo de ĉi insuloj estas la respondeco de Britio, Gernezejo ne estas parto de Britio, sed estas aparta posedaĵo de la Brita Krono, simila al [[Manksinsulo]]. Gernezejo ankaŭ ne estis membro de [[Eŭropa Unio]]. == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://www.gov.gg <!-- Ŝtatoj de Gvernsejo --> * http://www.guernseytouristboard.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060804042703/http://www.guernseytouristboard.com/ |date=2006-08-04 }} <!-- Gvernsejo Turismo --> * http://www.thisisguernsey.com <!-- Ĉi tiu Estas Gvernsejo --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Gvernsejo --> {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gernezejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] atx0r32e3lvsmp88afbho9s52hjpd8u 0 1380 9387372 9027737 2026-05-30T08:24:29Z ThomasPusch 1869 9387372 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = Gernezejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |mapo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] [[Dosiero:guernsey sm02.png|250ra|eta|Mapo de la distrikto de Gernezejo]] '''Gernezejo''' aŭ '''Gvernsejo''' ({{lang-en|Guernsey}}, {{prononco|'''gernzi'''}}) estas la ĉefa insulo de la samnoma distrikto [[Gernezejo]]. == Geografio == Ĉe koordinatoj 49,28,N kaj 2,35, Okcid., [[Aldernejo]], [[Gernezejo]], [[Herm]], [[Sark]], kaj aliaj pli malgrandaj insuloj havas totalan areon de 78&nbsp;km² kaj marbordon de ĉirkaŭ 50&nbsp;km. Per si mem, la insulo de Gernezejo havas totalan areon de 25 63&nbsp;km². Gernezejo situas je nur 48&nbsp;km okcidente de la marbordo de [[Francio|franca]] [[Normandio]] kaj je 121&nbsp;km sude de [[Weymouth]] en Anglio kaj en la Golfo de [[Saint-Malo]]. [[Lihou]], [[tajda insulo]], estas ligita al Gernezejo de [[digvojo]] malkovrita dum malalta [[tajdo]]; la tereno estas ĉefe ebena kun kelkaj montetoj sudokcidente. Altaĵoj varias tra la insularo el marnivelo ĝis 114 [[m]]) ĉe Le Moulin de Sark. La plej alta punkto en Gernezejo estas Hautnez (110 m), en Aldernejo ĉe Le Rond But (93 m), en Jethou (75.6 m) kaj en Herm (98 m). Gernezejo mem enhavas du ĉefajn geografiajn regionojn, la ''Haut Pas'' [oPA] (Alta Pasejo), alta suda ebenaĵo, kaj la ''Bas Pas'' [baPA] (Malalta Pasejo), malalta kaj sabla norda regiono. Ĝenerale, la ''Haut Pas'' estas la plej kampara el ambaŭ, kaj la ''Bas Pas'' estas pli loĝeja kaj industria. Estas granda [[haveno]] de profunda akvo ĉe [[Sanktpeterporto]] (''St Peter Port''). La [[klimato]] estas mezvarma kun mildaj vintroj kaj freŝaj, sunaj someroj. La plej varmaj monatoj estas aŭgusto kaj septembro, kiam temperaturoj estas ĝenerale ĉirkaŭ 20&nbsp;{{GdC|}}. Mezaveraĝe, la plej malvarma monato estas februaro, kun mezaveraĝe semajna ĉefa aertemperaturo de 6&nbsp;{{GdC|}}. Mezaveraĝa semajna ĉefa aertemperaturo atingas 16&nbsp;{{GdC|}} en aŭgusto. Neĝo apenaŭ falas kaj rarege restas, sed ĉiukaze ĉio okazus en februaro. La temperaturo rare malsupreniras sub frosto, kvankam frostaj ventoj el Arkto povas veni. La plej humidaj monatoj laŭpluve estas mezaveraĝe decembro (averaĝe 108mm), novembro (averaĝe 98mm) kaj januaro (averaĝe 89mm). Julio estas averaĝe la plej suna monato kun kalkulitaj 250 horoj de suno; decembro la malpli kun nur 50 sunaj horoj.<ref>http://www.metoffice.gov.gg/index1024.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080904180537/http://www.metoffice.gov.gg/index1024.html |date=2008-09-04 }} Meteorologia Observejo</ref> 50% de la tagoj estas nubaj. La [[Casquets]], grupo da insuletoj okcidente de Aldernejo (''Alderney''), estas notinda pro la [[lumturo]] tie konstruita. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gernezejo]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] gk9yihnbydstuowz0szzt3z2lu0cq9d 9387373 9387372 2026-05-30T08:25:20Z ThomasPusch 1869 9387373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = Gernezejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |mapo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] [[Dosiero:guernsey sm02.png|250ra|eta|Mapo de la distrikto de Gernezejo]] '''Gernezejo''' aŭ '''Gvernsejo''' ({{lang-en|Guernsey}}, {{prononco|'''gernzi'''}}) estas la ĉefa insulo de la samnoma distrikto (historie voktujo) [[Gernezejo]]. == Geografio == Ĉe koordinatoj 49,28,N kaj 2,35, Okcid., [[Aldernejo]], [[Gernezejo]], [[Herm]], [[Sark]], kaj aliaj pli malgrandaj insuloj havas totalan areon de 78&nbsp;km² kaj marbordon de ĉirkaŭ 50&nbsp;km. Per si mem, la insulo de Gernezejo havas totalan areon de 25 63&nbsp;km². Gernezejo situas je nur 48&nbsp;km okcidente de la marbordo de [[Francio|franca]] [[Normandio]] kaj je 121&nbsp;km sude de [[Weymouth]] en Anglio kaj en la Golfo de [[Saint-Malo]]. [[Lihou]], [[tajda insulo]], estas ligita al Gernezejo de [[digvojo]] malkovrita dum malalta [[tajdo]]; la tereno estas ĉefe ebena kun kelkaj montetoj sudokcidente. Altaĵoj varias tra la insularo el marnivelo ĝis 114 [[m]]) ĉe Le Moulin de Sark. La plej alta punkto en Gernezejo estas Hautnez (110 m), en Aldernejo ĉe Le Rond But (93 m), en Jethou (75.6 m) kaj en Herm (98 m). Gernezejo mem enhavas du ĉefajn geografiajn regionojn, la ''Haut Pas'' [oPA] (Alta Pasejo), alta suda ebenaĵo, kaj la ''Bas Pas'' [baPA] (Malalta Pasejo), malalta kaj sabla norda regiono. Ĝenerale, la ''Haut Pas'' estas la plej kampara el ambaŭ, kaj la ''Bas Pas'' estas pli loĝeja kaj industria. Estas granda [[haveno]] de profunda akvo ĉe [[Sanktpeterporto]] (''St Peter Port''). La [[klimato]] estas mezvarma kun mildaj vintroj kaj freŝaj, sunaj someroj. La plej varmaj monatoj estas aŭgusto kaj septembro, kiam temperaturoj estas ĝenerale ĉirkaŭ 20&nbsp;{{GdC|}}. Mezaveraĝe, la plej malvarma monato estas februaro, kun mezaveraĝe semajna ĉefa aertemperaturo de 6&nbsp;{{GdC|}}. Mezaveraĝa semajna ĉefa aertemperaturo atingas 16&nbsp;{{GdC|}} en aŭgusto. Neĝo apenaŭ falas kaj rarege restas, sed ĉiukaze ĉio okazus en februaro. La temperaturo rare malsupreniras sub frosto, kvankam frostaj ventoj el Arkto povas veni. La plej humidaj monatoj laŭpluve estas mezaveraĝe decembro (averaĝe 108mm), novembro (averaĝe 98mm) kaj januaro (averaĝe 89mm). Julio estas averaĝe la plej suna monato kun kalkulitaj 250 horoj de suno; decembro la malpli kun nur 50 sunaj horoj.<ref>http://www.metoffice.gov.gg/index1024.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080904180537/http://www.metoffice.gov.gg/index1024.html |date=2008-09-04 }} Meteorologia Observejo</ref> 50% de la tagoj estas nubaj. La [[Casquets]], grupo da insuletoj okcidente de Aldernejo (''Alderney''), estas notinda pro la [[lumturo]] tie konstruita. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gernezejo]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] 2k8j4kpsfz8o6radpg4t3e66e4zvuh4 0 1613 9387377 9000967 2026-05-30T08:30:14Z ThomasPusch 1869 9387377 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} '''Hermo''' ('''''Herm''''') estas insulo el la [[Manikinsuloj]], apartenanta al la distrikto (voktujo) [[Gernezejo]], unu el la [[krondependaĵoj de la brita monarkio]]. Ĝi estas la plej malgranda kiu estas malfermata al la publiko. [[Aŭtomobilo]]j kaj [[biciklo]]j estas malpermesataj tie, tamen Hermaj civitanoj estas permesataj havi traktorojn kaj aliajn 4-radajn laborveturilojn. La insulo estas konata pro siaj blankaj [[plaĝo]]j. == Historio == La insulo estis okupita antikve. [[Neolitiko|Neolitikaj]] [[tombo]]j estis trovitaj sur la insulo. Dum parto de la historio ĝi apartenis al la [[Duklando Normandio]]. La norda parto de la insulo estis agnoskita en la jaro 2016 kiel Areo de Media Graveco laŭ la [[Ramsar-Interkonsento]]. <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Mapo]] _do_ [[_Bailiwick_]] _of_ [[Guernsey]]. Herm _fica_ a oriento _de_ Guernsey. --> Dosiero:Haven van Herm bij eb.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|Haveno _van_ Herm _bij_ _eb_ --> Dosiero:St Tugual's Chapel op Herm.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Saint_ _Tugual_'s _Chapel_ --> </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.herm-island.com Retejo pri la insulo {{Unua}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Britio]] h25pr7ncflhf09ix19w5cklb9hyfopd 9387382 9387377 2026-05-30T08:35:08Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9387382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} '''Hermo''' ('''''Herm''''') estas insulo el la [[Manikinsuloj]], apartenanta al la distrikto (voktujo) [[Gernezejo]], unu el la [[krondependaĵoj de la brita monarkio]]. Ĝi estas la plej malgranda kiu estas malfermata al la publiko. [[Aŭtomobilo]]j kaj [[biciklo]]j estas malpermesataj tie, tamen Hermaj civitanoj estas permesataj havi traktorojn kaj aliajn 4-radajn laborveturilojn. La insulo estas konata pro siaj blankaj [[plaĝo]]j. Ĝi estas ĉirkaŭ 2 kvadratajn kilometrojn granda kaj havis 60 tutjarajn loĝantojn en [[2002]]. Ekzistas indikoj, ke la tero inter Herm kaj [[Jethou]] estis forprenita de ŝtormego en la jaro [[709]]. == Historio == La insulo estis okupita antikve. [[Neolitiko|Neolitikaj]] [[tombo]]j estis trovitaj sur la insulo. Dum parto de la historio ĝi apartenis al la [[Duklando Normandio]]. La norda parto de la insulo estis agnoskita en la jaro 2016 kiel Areo de Media Graveco laŭ la [[Ramsar-Interkonsento]]. <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Mapo]] _do_ [[_Bailiwick_]] _of_ [[Guernsey]]. Herm _fica_ a oriento _de_ Guernsey. --> Dosiero:Haven van Herm bij eb.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|Haveno _van_ Herm _bij_ _eb_ --> Dosiero:St Tugual's Chapel op Herm.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Saint_ _Tugual_'s _Chapel_ --> </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.herm-island.com Retejo pri la insulo {{Unua}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Britio]] 8gjkcf4pwzfmh2hmka0nw6zljm7cseh 9387383 9387382 2026-05-30T08:35:45Z ThomasPusch 1869 9387383 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} '''''Herm''''' estas insulo el la [[Manikinsuloj]], apartenanta al la distrikto (voktujo) [[Gernezejo]], unu el la [[krondependaĵoj de la brita monarkio]]. Ĝi estas la plej malgranda kiu estas malfermata al la publiko. [[Aŭtomobilo]]j kaj [[biciklo]]j estas malpermesataj tie, tamen Hermaj civitanoj estas permesataj havi traktorojn kaj aliajn 4-radajn laborveturilojn. La insulo estas konata pro siaj blankaj [[plaĝo]]j. Ĝi estas ĉirkaŭ 2 kvadratajn kilometrojn granda kaj havis 60 tutjarajn loĝantojn en [[2002]]. Ekzistas indikoj, ke la tero inter Herm kaj [[Jethou]] estis forprenita de ŝtormego en la jaro [[709]]. == Historio == La insulo estis okupita antikve. [[Neolitiko|Neolitikaj]] [[tombo]]j estis trovitaj sur la insulo. Dum parto de la historio ĝi apartenis al la [[Duklando Normandio]]. La norda parto de la insulo estis agnoskita en la jaro 2016 kiel Areo de Media Graveco laŭ la [[Ramsar-Interkonsento]]. <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Mapo]] _do_ [[_Bailiwick_]] _of_ [[Guernsey]]. Herm _fica_ a oriento _de_ Guernsey. --> Dosiero:Haven van Herm bij eb.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|Haveno _van_ Herm _bij_ _eb_ --> Dosiero:St Tugual's Chapel op Herm.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Saint_ _Tugual_'s _Chapel_ --> </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.herm-island.com Retejo pri la insulo {{Unua}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Britio]] shtuijr72ua31c11n4m913go9ovzr5q 9387472 9387383 2026-05-30T10:41:45Z ThomasPusch 1869 9387472 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} '''''Herm''''' estas insulo el la [[Manikinsuloj]], apartenanta al la distrikto (voktujo) [[Gernezejo]], unu el la [[krondependaĵoj de la brita monarkio]]. Ĝi estas la plej malgranda kiu estas malfermata al la publiko. [[Aŭtomobilo]]j kaj [[biciklo]]j estas malpermesataj tie, tamen la insulaj civitanoj estas permesataj havi traktorojn kaj aliajn 4-radajn laborveturilojn. La insulo estas konata pro siaj blankaj [[plaĝo]]j. Ĝi estas ĉirkaŭ 2 kvadratajn kilometrojn granda kaj havis 60 tutjarajn loĝantojn en [[2002]]. Ekzistas indikoj, ke la tero inter Herm kaj [[Jethou]] estis forprenita de ŝtormego en la jaro [[709]]. == Historio == La insulo estis okupita antikve. [[Neolitiko|Neolitikaj]] [[tombo]]j estis trovitaj sur la insulo. Dum parto de la historio ĝi apartenis al la [[Duklando Normandio]]. La norda parto de la insulo estis agnoskita en la jaro 2016 kiel Areo de Media Graveco laŭ la [[Ramsar-Interkonsento]]. <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Mapo]] _do_ [[_Bailiwick_]] _of_ [[Guernsey]]. Herm _fica_ a oriento _de_ Guernsey. --> Dosiero:Haven van Herm bij eb.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|Haveno _van_ Herm _bij_ _eb_ --> Dosiero:St Tugual's Chapel op Herm.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Saint_ _Tugual_'s _Chapel_ --> </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.herm-island.com Retejo pri la insulo {{Unua}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Britio]] 9lwebd3hrnko5x05p40t05r6fl9kyy6 0 1937 9387364 9087942 2026-05-30T08:09:18Z ThomasPusch 1869 9387364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo= Bailiwick of Jersey {{ref-en}},<br />Bailliage de Jersey {{ref-fr}} |transskribo= |eonomo=Voktujo Ĵerzejo |eonomo alternative= |flago=Flago-de-Ĵerzejo.svg |priskribo de flago= |blazono=Coat of Arms of Jersey.svg |priskribo de blazono= |nacia himno= |nacia devizo= |lokigo-bildo= [[Dosiero:LocationJersey.png|240ra|Situo]]<hr>[[Dosiero:Jersey sm02.png|240ra|La insulo]] |oficiala lingvo= |lingvoj= [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]] |ĉefurbo= [[Saint Helier]] |religio= |km2= 117 |akvo= |loĝantoj= |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso= 776 |vivlongeco= |valuto=[[Ĵerzeja pundo]]<br />(variaĵo de la [[Brita pundo]]) |valuta kodo= |horzono= +1 |ttt= .je |landkodo= GBJ |tel= +44-1534 |politika sistemo= posedaĵo de la reĝa familio de [[Britio]] |ŝtatestro= reĝo [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] de Britio |ĉefministro= |nacia tago= |sendependeco= |de kiu= |esperanto-asocio= |MEP= |MEP jaro= |MEP pokapa= |kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE |mapo lokumilo = Ĵerzejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] La distrikto (voktujo) '''Ĵerzejo''' ({{lang-en|Jersey}} [{{IPA|ˈdʒɜːzɪ}}], de la [[Latina lingvo|latina]] vorto ''{{lang|la|Insula Caesarea}}'', do "insulo cezara") estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉe voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas laŭ areo kaj laŭ nombro de loĝantoj la plej granda el la [[Manikinsuloj]] de [[Britio]]. Ĝi situas en la [[Manika Markolo]] 20 kilometrojn norde de la marbordo de [[Francio]]. Ĵerzejo, la plej sunoriĉa el ĉiuj britaj insuloj, estas konata pro siaj vastaj plaĝoj. La insulo Ĵerzejo, kune kun la neloĝataj [[Manikinsuloj]] ''Minquiers'' kaj ''Ecréhous'', formas la memadminstran distrikton ''Bailiwick of Jersey'' (angle) aŭ ''Bailliage de Jersey'' (france), "voktujo Ĵerzejo", ligitan al la brita reĝa familio. La ĉefurbo de la distrikto estas [[Saint Helier]]. == Klimato kaj plantaro == [[Dosiero:Pre Noir.jpg|maldekstra|eta|Herbejo de [[orkideo]]j.]] La insulo havas mildan klimaton, kiun kaŭzas la relative varma akvo de la [[golfa marfluo]] alportata el la [[Meksika Golfo]]. La someroj modere varmas, sed la aŭtunoj, vintroj kaj printempoj signife pli varmas ol en kompareble nordaj regionoj de la eŭropa kontinento. Pro tiu milda klimato kune kreskas plantoj de la [[mediteranea klimato|mediteranea klimata zono]] - ekzemple [[palmo]]j, [[draceno]]j, [[kamelio]]j - kaj plantoj de norda Eŭropo - ekzemple [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj [[pino]]j. Sur la insulo kreskas ankaŭ sovaĝaj [[orkideo]]j, ĉefe en la naturprotektata zono ''Pré Noir'' ĉe la okcidenta marbordo. La plej granda parto de la insulo estas aŭ agrikulture utiligata aŭ kovrata per domoj, stratoj kaj placoj. Precipe en la pli etaj loĝlokoj la privatajn domojn ofte ĉirkaŭas belaj ĝardenoj aŭ parkoj. De la antaŭaj arbaroj restas nur etaj restaĵoj en la insulaj valoj. Ĉe parto de la marbordo, ĉefe en la nordo, troveblas krutaj [[klifo]]j, kie kreskas [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj etaj arbustoj. Eblas migre ekkoni ilin per la tiel nomataj "klifaj padoj" (angle "cliff paths"), ekirante ekzemple en la golfetoj Plémont Bay aŭ Bouley Bay. En la sudokcidento troveblas ankaŭ sablaj [[duno]]j. [[Dosiero:Jerseyklippen.jpg|maldekstra|eta|Klifoj ĉe la nordokcidenta marbordo.]] Rimarkindas la granda diferenco de ĝis 12 metroj inter malalta kaj alta [[tajdo]]. La areo de rokoj kaj de [[vadomaro]]j senakvaj dum malalta [[tajdo]] povas esti ampleksa, precipe en la sudoriento de la insulo. Inter la insulaj bestoj menciindas aparte la maraj birdoj, ekzemple diversaj [[mevo]]j aŭ [[hematopo]]j; foje ankaŭ [[Atlantika fraterkulo|fraterkuloj]] de la najbaraj insuloj erarvojas al la nordaj klifoj. Rimarkeblas ankaŭ granda nombro de [[fazano]]j. == Loĝantoj == Sur la insulo krom la [[angla lingvo]] parolatas ankaŭ la [[franca lingvo]] kun [[normandio|normandia]] dialekto. Tiun dialekton la insulanoj nomas ''[[Jèrriais]]''. Ĝi tiom diferencas de la norma franca lingvo, ke nur la indiĝenaj insulanoj komprenas ĝin. La dialekto en la lernejoj de la insuloj ne plu estas deviga fako, sed elekteblas kiel aldona kurso, precipe en la elementaj lernejoj. Plej multaj familioj ne plu ĉiutage parolas ĝin kaj la dialekto tial minacatas formorti. == Politiko == La distrikto Ĵerzejo ne apartenas al la ŝtato [[Britio]] kaj ne dependas de la brita parlamento, sed estas posedaĵo (''crown dependency'') de la reĝa familio de [[Britio]] kaj tial havas propran leĝaron, administradon kaj sendependan impostan sistemon, kiu allogas multajn eksterlandajn kapitalohavajn privatulojn kaj entreprenojn. Same Ĵerzejo ankaŭ ne apartenis al [[Eŭropa Unio]], kvankam laŭ traktato inter Britio kaj la brita reĝa familio la ministerio pri eksteraj rilatoj de Britio reprezentas ankaŭ la insulon Jersey kaj okaze de neceso la brita armeo defendus ĝin. == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero: St. Ouens Bay.jpg|Golfeto ''St. Quens'' Dosiero:Kempt Tower Jersey.jpg|La turo ''Kempt'' Dosiero:Highlands College Jersey.jpg|Kolegio ''Highlands'' Dosiero:Le Pinacle Jersey.jpg|"Le Pinacle" Dosiero:Ile au Guerdain Portelet Jersey.jpg|La [[tajdo|tajda]] insulo ''L'Île au Guerdain'' Dosiero:Le Saut Geffroy, Jersey.jpg|''Le Saut Geffroy'' Dosiero:Dolmen du Couperon, Jersey.jpg|[[Dolmeno]]j </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=jxerzej}} * [http://www.jersey.com/ Turismaj paĝoj de la insulo] {{en}} * [http://www.kanalinseln.de/ Informoj pri ĉiuj Manikinsuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170514103554/http://www.kanalinseln.de/ |date=2017-05-14 }} {{de}} * [http://www.aboutjersey.net/ Pliaj informoj pri Jersey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081101155103/http://www.aboutjersey.net/ |date=2008-11-01 }} * [http://www.gov.je/ Paĝoj de la insula registaro] * [http://www.thisisjersey.com/ Paĝoj "Jen Jersey"] {{en}} * [http://www.jerseyinsight.com/ Paĝoj "Jersey interne"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915115302/http://www.jerseyinsight.com/ |date=2012-09-15 }} {{en}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵerzejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 2kw2axxlat197z1d08sjy4gtbuf8d46 9387365 9387364 2026-05-30T08:09:58Z ThomasPusch 1869 9387365 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo= Bailiwick of Jersey {{ref-en}},<br />Bailliage de Jersey {{ref-fr}} |transskribo= |eonomo=Voktujo Ĵerzejo |eonomo alternative= |flago=Flago-de-Ĵerzejo.svg |priskribo de flago= |blazono=Coat of Arms of Jersey.svg |priskribo de blazono= |nacia himno= |nacia devizo= |lokigo-bildo= [[Dosiero:LocationJersey.png|240ra|Situo]]<hr>[[Dosiero:Jersey sm02.png|240ra|La insulo]] |oficiala lingvo= |lingvoj= [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]] |ĉefurbo= [[Saint Helier]] |religio= |km2= 117 |akvo= |loĝantoj= |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso= 776 |vivlongeco= |valuto=[[Ĵerzeja pundo]]<br />(variaĵo de la [[Brita pundo]]) |valuta kodo= |horzono= +1 |ttt= .je |landkodo= GBJ |tel= +44-1534 |politika sistemo= posedaĵo de la reĝa familio de [[Britio]] |ŝtatestro= reĝo [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] de Britio |ĉefministro= |nacia tago= |sendependeco= |de kiu= |esperanto-asocio= |MEP= |MEP jaro= |MEP pokapa= |kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE |mapo lokumilo = Ĵerzejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] La distrikto (voktujo) '''Ĵerzejo''' ({{lang-en|Jersey}} [{{IPA|ˈdʒɜːzɪ}}], de la [[Latina lingvo|latina]] vorto ''{{lang|la|Insula Caesarea}}'', do "insulo cezara") estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas laŭ areo kaj laŭ nombro de loĝantoj la plej granda el la [[Manikinsuloj]] de [[Britio]]. Ĝi situas en la [[Manika Markolo]] 20 kilometrojn norde de la marbordo de [[Francio]]. Ĵerzejo, la plej sunoriĉa el ĉiuj britaj insuloj, estas konata pro siaj vastaj plaĝoj. La insulo Ĵerzejo, kune kun la neloĝataj [[Manikinsuloj]] ''Minquiers'' kaj ''Ecréhous'', formas la memadminstran distrikton ''Bailiwick of Jersey'' (angle) aŭ ''Bailliage de Jersey'' (france), "voktujo Ĵerzejo", ligitan al la brita reĝa familio. La ĉefurbo de la distrikto estas [[Saint Helier]]. == Klimato kaj plantaro == [[Dosiero:Pre Noir.jpg|maldekstra|eta|Herbejo de [[orkideo]]j.]] La insulo havas mildan klimaton, kiun kaŭzas la relative varma akvo de la [[golfa marfluo]] alportata el la [[Meksika Golfo]]. La someroj modere varmas, sed la aŭtunoj, vintroj kaj printempoj signife pli varmas ol en kompareble nordaj regionoj de la eŭropa kontinento. Pro tiu milda klimato kune kreskas plantoj de la [[mediteranea klimato|mediteranea klimata zono]] - ekzemple [[palmo]]j, [[draceno]]j, [[kamelio]]j - kaj plantoj de norda Eŭropo - ekzemple [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj [[pino]]j. Sur la insulo kreskas ankaŭ sovaĝaj [[orkideo]]j, ĉefe en la naturprotektata zono ''Pré Noir'' ĉe la okcidenta marbordo. La plej granda parto de la insulo estas aŭ agrikulture utiligata aŭ kovrata per domoj, stratoj kaj placoj. Precipe en la pli etaj loĝlokoj la privatajn domojn ofte ĉirkaŭas belaj ĝardenoj aŭ parkoj. De la antaŭaj arbaroj restas nur etaj restaĵoj en la insulaj valoj. Ĉe parto de la marbordo, ĉefe en la nordo, troveblas krutaj [[klifo]]j, kie kreskas [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj etaj arbustoj. Eblas migre ekkoni ilin per la tiel nomataj "klifaj padoj" (angle "cliff paths"), ekirante ekzemple en la golfetoj Plémont Bay aŭ Bouley Bay. En la sudokcidento troveblas ankaŭ sablaj [[duno]]j. [[Dosiero:Jerseyklippen.jpg|maldekstra|eta|Klifoj ĉe la nordokcidenta marbordo.]] Rimarkindas la granda diferenco de ĝis 12 metroj inter malalta kaj alta [[tajdo]]. La areo de rokoj kaj de [[vadomaro]]j senakvaj dum malalta [[tajdo]] povas esti ampleksa, precipe en la sudoriento de la insulo. Inter la insulaj bestoj menciindas aparte la maraj birdoj, ekzemple diversaj [[mevo]]j aŭ [[hematopo]]j; foje ankaŭ [[Atlantika fraterkulo|fraterkuloj]] de la najbaraj insuloj erarvojas al la nordaj klifoj. Rimarkeblas ankaŭ granda nombro de [[fazano]]j. == Loĝantoj == Sur la insulo krom la [[angla lingvo]] parolatas ankaŭ la [[franca lingvo]] kun [[normandio|normandia]] dialekto. Tiun dialekton la insulanoj nomas ''[[Jèrriais]]''. Ĝi tiom diferencas de la norma franca lingvo, ke nur la indiĝenaj insulanoj komprenas ĝin. La dialekto en la lernejoj de la insuloj ne plu estas deviga fako, sed elekteblas kiel aldona kurso, precipe en la elementaj lernejoj. Plej multaj familioj ne plu ĉiutage parolas ĝin kaj la dialekto tial minacatas formorti. == Politiko == La distrikto Ĵerzejo ne apartenas al la ŝtato [[Britio]] kaj ne dependas de la brita parlamento, sed estas posedaĵo (''crown dependency'') de la reĝa familio de [[Britio]] kaj tial havas propran leĝaron, administradon kaj sendependan impostan sistemon, kiu allogas multajn eksterlandajn kapitalohavajn privatulojn kaj entreprenojn. Same Ĵerzejo ankaŭ ne apartenis al [[Eŭropa Unio]], kvankam laŭ traktato inter Britio kaj la brita reĝa familio la ministerio pri eksteraj rilatoj de Britio reprezentas ankaŭ la insulon Jersey kaj okaze de neceso la brita armeo defendus ĝin. == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero: St. Ouens Bay.jpg|Golfeto ''St. Quens'' Dosiero:Kempt Tower Jersey.jpg|La turo ''Kempt'' Dosiero:Highlands College Jersey.jpg|Kolegio ''Highlands'' Dosiero:Le Pinacle Jersey.jpg|"Le Pinacle" Dosiero:Ile au Guerdain Portelet Jersey.jpg|La [[tajdo|tajda]] insulo ''L'Île au Guerdain'' Dosiero:Le Saut Geffroy, Jersey.jpg|''Le Saut Geffroy'' Dosiero:Dolmen du Couperon, Jersey.jpg|[[Dolmeno]]j </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=jxerzej}} * [http://www.jersey.com/ Turismaj paĝoj de la insulo] {{en}} * [http://www.kanalinseln.de/ Informoj pri ĉiuj Manikinsuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170514103554/http://www.kanalinseln.de/ |date=2017-05-14 }} {{de}} * [http://www.aboutjersey.net/ Pliaj informoj pri Jersey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081101155103/http://www.aboutjersey.net/ |date=2008-11-01 }} * [http://www.gov.je/ Paĝoj de la insula registaro] * [http://www.thisisjersey.com/ Paĝoj "Jen Jersey"] {{en}} * [http://www.jerseyinsight.com/ Paĝoj "Jersey interne"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915115302/http://www.jerseyinsight.com/ |date=2012-09-15 }} {{en}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵerzejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] cdrjo36j4ceg0yl0knrhfpzwmnqhctq 9387368 9387365 2026-05-30T08:11:33Z ThomasPusch 1869 /* Klimato kaj plantaro */ 9387368 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo= Bailiwick of Jersey {{ref-en}},<br />Bailliage de Jersey {{ref-fr}} |transskribo= |eonomo=Voktujo Ĵerzejo |eonomo alternative= |flago=Flago-de-Ĵerzejo.svg |priskribo de flago= |blazono=Coat of Arms of Jersey.svg |priskribo de blazono= |nacia himno= |nacia devizo= |lokigo-bildo= [[Dosiero:LocationJersey.png|240ra|Situo]]<hr>[[Dosiero:Jersey sm02.png|240ra|La insulo]] |oficiala lingvo= |lingvoj= [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]] |ĉefurbo= [[Saint Helier]] |religio= |km2= 117 |akvo= |loĝantoj= |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso= 776 |vivlongeco= |valuto=[[Ĵerzeja pundo]]<br />(variaĵo de la [[Brita pundo]]) |valuta kodo= |horzono= +1 |ttt= .je |landkodo= GBJ |tel= +44-1534 |politika sistemo= posedaĵo de la reĝa familio de [[Britio]] |ŝtatestro= reĝo [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] de Britio |ĉefministro= |nacia tago= |sendependeco= |de kiu= |esperanto-asocio= |MEP= |MEP jaro= |MEP pokapa= |kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE |mapo lokumilo = Ĵerzejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] La distrikto (voktujo) '''Ĵerzejo''' ({{lang-en|Jersey}} [{{IPA|ˈdʒɜːzɪ}}], de la [[Latina lingvo|latina]] vorto ''{{lang|la|Insula Caesarea}}'', do "insulo cezara") estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas laŭ areo kaj laŭ nombro de loĝantoj la plej granda el la [[Manikinsuloj]] de [[Britio]]. Ĝi situas en la [[Manika Markolo]] 20 kilometrojn norde de la marbordo de [[Francio]]. Ĵerzejo, la plej sunoriĉa el ĉiuj britaj insuloj, estas konata pro siaj vastaj plaĝoj. La insulo Ĵerzejo, kune kun la neloĝataj [[Manikinsuloj]] ''Minquiers'' kaj ''Ecréhous'', formas la memadminstran distrikton ''Bailiwick of Jersey'' (angle) aŭ ''Bailliage de Jersey'' (france), "voktujo Ĵerzejo", ligitan al la brita reĝa familio. La ĉefurbo de la distrikto estas [[Saint Helier]]. == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous == Klimato kaj plantaro == [[Dosiero:Pre Noir.jpg|maldekstra|eta|Herbejo de [[orkideo]]j.]] La insulo havas mildan klimaton, kiun kaŭzas la relative varma akvo de la [[golfa marfluo]] alportata el la [[Meksika Golfo]]. La someroj modere varmas, sed la aŭtunoj, vintroj kaj printempoj signife pli varmas ol en kompareble nordaj regionoj de la eŭropa kontinento. Pro tiu milda klimato kune kreskas plantoj de la [[mediteranea klimato|mediteranea klimata zono]] - ekzemple [[palmo]]j, [[draceno]]j, [[kamelio]]j - kaj plantoj de norda Eŭropo - ekzemple [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj [[pino]]j. Sur la insulo kreskas ankaŭ sovaĝaj [[orkideo]]j, ĉefe en la naturprotektata zono ''Pré Noir'' ĉe la okcidenta marbordo. La plej granda parto de la insulo estas aŭ agrikulture utiligata aŭ kovrata per domoj, stratoj kaj placoj. Precipe en la pli etaj loĝlokoj la privatajn domojn ofte ĉirkaŭas belaj ĝardenoj aŭ parkoj. De la antaŭaj arbaroj restas nur etaj restaĵoj en la insulaj valoj. Ĉe parto de la marbordo, ĉefe en la nordo, troveblas krutaj [[klifo]]j, kie kreskas [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj etaj arbustoj. Eblas migre ekkoni ilin per la tiel nomataj "klifaj padoj" (angle "cliff paths"), ekirante ekzemple en la golfetoj Plémont Bay aŭ Bouley Bay. En la sudokcidento troveblas ankaŭ sablaj [[duno]]j. [[Dosiero:Jerseyklippen.jpg|maldekstra|eta|Klifoj ĉe la nordokcidenta marbordo.]] Rimarkindas la granda diferenco de ĝis 12 metroj inter malalta kaj alta [[tajdo]]. La areo de rokoj kaj de [[vadomaro]]j senakvaj dum malalta [[tajdo]] povas esti ampleksa, precipe en la sudoriento de la insulo. Inter la insulaj bestoj menciindas aparte la maraj birdoj, ekzemple diversaj [[mevo]]j aŭ [[hematopo]]j; foje ankaŭ [[Atlantika fraterkulo|fraterkuloj]] de la najbaraj insuloj erarvojas al la nordaj klifoj. Rimarkeblas ankaŭ granda nombro de [[fazano]]j. == Loĝantoj == Sur la insulo krom la [[angla lingvo]] parolatas ankaŭ la [[franca lingvo]] kun [[normandio|normandia]] dialekto. Tiun dialekton la insulanoj nomas ''[[Jèrriais]]''. Ĝi tiom diferencas de la norma franca lingvo, ke nur la indiĝenaj insulanoj komprenas ĝin. La dialekto en la lernejoj de la insuloj ne plu estas deviga fako, sed elekteblas kiel aldona kurso, precipe en la elementaj lernejoj. Plej multaj familioj ne plu ĉiutage parolas ĝin kaj la dialekto tial minacatas formorti. == Politiko == La distrikto Ĵerzejo ne apartenas al la ŝtato [[Britio]] kaj ne dependas de la brita parlamento, sed estas posedaĵo (''crown dependency'') de la reĝa familio de [[Britio]] kaj tial havas propran leĝaron, administradon kaj sendependan impostan sistemon, kiu allogas multajn eksterlandajn kapitalohavajn privatulojn kaj entreprenojn. Same Ĵerzejo ankaŭ ne apartenis al [[Eŭropa Unio]], kvankam laŭ traktato inter Britio kaj la brita reĝa familio la ministerio pri eksteraj rilatoj de Britio reprezentas ankaŭ la insulon Jersey kaj okaze de neceso la brita armeo defendus ĝin. == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero: St. Ouens Bay.jpg|Golfeto ''St. Quens'' Dosiero:Kempt Tower Jersey.jpg|La turo ''Kempt'' Dosiero:Highlands College Jersey.jpg|Kolegio ''Highlands'' Dosiero:Le Pinacle Jersey.jpg|"Le Pinacle" Dosiero:Ile au Guerdain Portelet Jersey.jpg|La [[tajdo|tajda]] insulo ''L'Île au Guerdain'' Dosiero:Le Saut Geffroy, Jersey.jpg|''Le Saut Geffroy'' Dosiero:Dolmen du Couperon, Jersey.jpg|[[Dolmeno]]j </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=jxerzej}} * [http://www.jersey.com/ Turismaj paĝoj de la insulo] {{en}} * [http://www.kanalinseln.de/ Informoj pri ĉiuj Manikinsuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170514103554/http://www.kanalinseln.de/ |date=2017-05-14 }} {{de}} * [http://www.aboutjersey.net/ Pliaj informoj pri Jersey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081101155103/http://www.aboutjersey.net/ |date=2008-11-01 }} * [http://www.gov.je/ Paĝoj de la insula registaro] * [http://www.thisisjersey.com/ Paĝoj "Jen Jersey"] {{en}} * [http://www.jerseyinsight.com/ Paĝoj "Jersey interne"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915115302/http://www.jerseyinsight.com/ |date=2012-09-15 }} {{en}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵerzejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 49v7u27jh8rqw0izz32h4zoohg19qbl 9387369 9387368 2026-05-30T08:11:50Z ThomasPusch 1869 /* La Manikinsuloj */ 9387369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo= Bailiwick of Jersey {{ref-en}},<br />Bailliage de Jersey {{ref-fr}} |transskribo= |eonomo=Voktujo Ĵerzejo |eonomo alternative= |flago=Flago-de-Ĵerzejo.svg |priskribo de flago= |blazono=Coat of Arms of Jersey.svg |priskribo de blazono= |nacia himno= |nacia devizo= |lokigo-bildo= [[Dosiero:LocationJersey.png|240ra|Situo]]<hr>[[Dosiero:Jersey sm02.png|240ra|La insulo]] |oficiala lingvo= |lingvoj= [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]] |ĉefurbo= [[Saint Helier]] |religio= |km2= 117 |akvo= |loĝantoj= |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso= 776 |vivlongeco= |valuto=[[Ĵerzeja pundo]]<br />(variaĵo de la [[Brita pundo]]) |valuta kodo= |horzono= +1 |ttt= .je |landkodo= GBJ |tel= +44-1534 |politika sistemo= posedaĵo de la reĝa familio de [[Britio]] |ŝtatestro= reĝo [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] de Britio |ĉefministro= |nacia tago= |sendependeco= |de kiu= |esperanto-asocio= |MEP= |MEP jaro= |MEP pokapa= |kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE |mapo lokumilo = Ĵerzejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] La distrikto (voktujo) '''Ĵerzejo''' ({{lang-en|Jersey}} [{{IPA|ˈdʒɜːzɪ}}], de la [[Latina lingvo|latina]] vorto ''{{lang|la|Insula Caesarea}}'', do "insulo cezara") estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas laŭ areo kaj laŭ nombro de loĝantoj la plej granda el la [[Manikinsuloj]] de [[Britio]]. Ĝi situas en la [[Manika Markolo]] 20 kilometrojn norde de la marbordo de [[Francio]]. Ĵerzejo, la plej sunoriĉa el ĉiuj britaj insuloj, estas konata pro siaj vastaj plaĝoj. La insulo Ĵerzejo, kune kun la neloĝataj [[Manikinsuloj]] ''Minquiers'' kaj ''Ecréhous'', formas la memadminstran distrikton ''Bailiwick of Jersey'' (angle) aŭ ''Bailliage de Jersey'' (france), "voktujo Ĵerzejo", ligitan al la brita reĝa familio. La ĉefurbo de la distrikto estas [[Saint Helier]]. == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] == Klimato kaj plantaro == [[Dosiero:Pre Noir.jpg|maldekstra|eta|Herbejo de [[orkideo]]j.]] La insulo havas mildan klimaton, kiun kaŭzas la relative varma akvo de la [[golfa marfluo]] alportata el la [[Meksika Golfo]]. La someroj modere varmas, sed la aŭtunoj, vintroj kaj printempoj signife pli varmas ol en kompareble nordaj regionoj de la eŭropa kontinento. Pro tiu milda klimato kune kreskas plantoj de la [[mediteranea klimato|mediteranea klimata zono]] - ekzemple [[palmo]]j, [[draceno]]j, [[kamelio]]j - kaj plantoj de norda Eŭropo - ekzemple [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj [[pino]]j. Sur la insulo kreskas ankaŭ sovaĝaj [[orkideo]]j, ĉefe en la naturprotektata zono ''Pré Noir'' ĉe la okcidenta marbordo. La plej granda parto de la insulo estas aŭ agrikulture utiligata aŭ kovrata per domoj, stratoj kaj placoj. Precipe en la pli etaj loĝlokoj la privatajn domojn ofte ĉirkaŭas belaj ĝardenoj aŭ parkoj. De la antaŭaj arbaroj restas nur etaj restaĵoj en la insulaj valoj. Ĉe parto de la marbordo, ĉefe en la nordo, troveblas krutaj [[klifo]]j, kie kreskas [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj etaj arbustoj. Eblas migre ekkoni ilin per la tiel nomataj "klifaj padoj" (angle "cliff paths"), ekirante ekzemple en la golfetoj Plémont Bay aŭ Bouley Bay. En la sudokcidento troveblas ankaŭ sablaj [[duno]]j. [[Dosiero:Jerseyklippen.jpg|maldekstra|eta|Klifoj ĉe la nordokcidenta marbordo.]] Rimarkindas la granda diferenco de ĝis 12 metroj inter malalta kaj alta [[tajdo]]. La areo de rokoj kaj de [[vadomaro]]j senakvaj dum malalta [[tajdo]] povas esti ampleksa, precipe en la sudoriento de la insulo. Inter la insulaj bestoj menciindas aparte la maraj birdoj, ekzemple diversaj [[mevo]]j aŭ [[hematopo]]j; foje ankaŭ [[Atlantika fraterkulo|fraterkuloj]] de la najbaraj insuloj erarvojas al la nordaj klifoj. Rimarkeblas ankaŭ granda nombro de [[fazano]]j. == Loĝantoj == Sur la insulo krom la [[angla lingvo]] parolatas ankaŭ la [[franca lingvo]] kun [[normandio|normandia]] dialekto. Tiun dialekton la insulanoj nomas ''[[Jèrriais]]''. Ĝi tiom diferencas de la norma franca lingvo, ke nur la indiĝenaj insulanoj komprenas ĝin. La dialekto en la lernejoj de la insuloj ne plu estas deviga fako, sed elekteblas kiel aldona kurso, precipe en la elementaj lernejoj. Plej multaj familioj ne plu ĉiutage parolas ĝin kaj la dialekto tial minacatas formorti. == Politiko == La distrikto Ĵerzejo ne apartenas al la ŝtato [[Britio]] kaj ne dependas de la brita parlamento, sed estas posedaĵo (''crown dependency'') de la reĝa familio de [[Britio]] kaj tial havas propran leĝaron, administradon kaj sendependan impostan sistemon, kiu allogas multajn eksterlandajn kapitalohavajn privatulojn kaj entreprenojn. Same Ĵerzejo ankaŭ ne apartenis al [[Eŭropa Unio]], kvankam laŭ traktato inter Britio kaj la brita reĝa familio la ministerio pri eksteraj rilatoj de Britio reprezentas ankaŭ la insulon Jersey kaj okaze de neceso la brita armeo defendus ĝin. == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero: St. Ouens Bay.jpg|Golfeto ''St. Quens'' Dosiero:Kempt Tower Jersey.jpg|La turo ''Kempt'' Dosiero:Highlands College Jersey.jpg|Kolegio ''Highlands'' Dosiero:Le Pinacle Jersey.jpg|"Le Pinacle" Dosiero:Ile au Guerdain Portelet Jersey.jpg|La [[tajdo|tajda]] insulo ''L'Île au Guerdain'' Dosiero:Le Saut Geffroy, Jersey.jpg|''Le Saut Geffroy'' Dosiero:Dolmen du Couperon, Jersey.jpg|[[Dolmeno]]j </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=jxerzej}} * [http://www.jersey.com/ Turismaj paĝoj de la insulo] {{en}} * [http://www.kanalinseln.de/ Informoj pri ĉiuj Manikinsuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170514103554/http://www.kanalinseln.de/ |date=2017-05-14 }} {{de}} * [http://www.aboutjersey.net/ Pliaj informoj pri Jersey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081101155103/http://www.aboutjersey.net/ |date=2008-11-01 }} * [http://www.gov.je/ Paĝoj de la insula registaro] * [http://www.thisisjersey.com/ Paĝoj "Jen Jersey"] {{en}} * [http://www.jerseyinsight.com/ Paĝoj "Jersey interne"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915115302/http://www.jerseyinsight.com/ |date=2012-09-15 }} {{en}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵerzejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 1rir7rge3fxyus1er3xmlwmct4c1tt0 9387370 9387369 2026-05-30T08:15:51Z ThomasPusch 1869 9387370 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo= Bailiwick of Jersey {{ref-en}},<br />Bailliage de Jersey {{ref-fr}} |transskribo= |eonomo=Voktujo Ĵerzejo |eonomo alternative= |flago=Flago-de-Ĵerzejo.svg |priskribo de flago= |blazono=Coat of Arms of Jersey.svg |priskribo de blazono= |nacia himno= |nacia devizo= |lokigo-bildo= [[Dosiero:LocationJersey.png|240ra|Situo]]<hr>[[Dosiero:Jersey sm02.png|240ra|La insulo]] |oficiala lingvo= |lingvoj= [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]] |ĉefurbo= [[Saint Helier]] |religio= |km2= 117 |akvo= |loĝantoj= |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso= 776 |vivlongeco= |valuto=[[Ĵerzeja pundo]]<br />(variaĵo de la [[Brita pundo]]) |valuta kodo= |horzono= +1 |ttt= .je |landkodo= GBJ |tel= +44-1534 |politika sistemo= posedaĵo de la reĝa familio de [[Britio]] |ŝtatestro= reĝo [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] de Britio |ĉefministro= |nacia tago= |sendependeco= |de kiu= |esperanto-asocio= |MEP= |MEP jaro= |MEP pokapa= |kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE |mapo lokumilo = Ĵerzejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] La distrikto (voktujo) '''Ĵerzejo''' ({{lang-en|Jersey}} [{{IPA|ˈdʒɜːzɪ}}], de la [[Latina lingvo|latina]] vorto ''{{lang|la|Insula Caesarea}}'', do "insulo cezara") estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas laŭ areo kaj laŭ nombro de loĝantoj la plej granda el la [[Manikinsuloj]] de [[Britio]]. Ĝi situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]] 20 kilometrojn norde de la marbordo de [[Francio]]. Ĵerzejo, la plej sunoriĉa el ĉiuj britaj insuloj, estas konata pro siaj vastaj plaĝoj. La insulo Ĵerzejo, kune kun la neloĝataj [[Manikinsuloj]] ''Minquiers'' kaj ''Ecréhous'', formas la memadminstran distrikton ''Bailiwick of Jersey'' (angle) aŭ ''Bailliage de Jersey'' (france), "voktujo Ĵerzejo", ligitan al la brita reĝa familio. La ĉefurbo de la distrikto estas [[Saint Helier]], en Esperanto '''Sanheliero'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanheliero" en la vasta, du-paĝa mapo 10.</ref> == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] == Klimato kaj plantaro == [[Dosiero:Pre Noir.jpg|maldekstra|eta|Herbejo de [[orkideo]]j.]] La insulo havas mildan klimaton, kiun kaŭzas la relative varma akvo de la [[golfa marfluo]] alportata el la [[Meksika Golfo]]. La someroj modere varmas, sed la aŭtunoj, vintroj kaj printempoj signife pli varmas ol en kompareble nordaj regionoj de la eŭropa kontinento. Pro tiu milda klimato kune kreskas plantoj de la [[mediteranea klimato|mediteranea klimata zono]] - ekzemple [[palmo]]j, [[draceno]]j, [[kamelio]]j - kaj plantoj de norda Eŭropo - ekzemple [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj [[pino]]j. Sur la insulo kreskas ankaŭ sovaĝaj [[orkideo]]j, ĉefe en la naturprotektata zono ''Pré Noir'' ĉe la okcidenta marbordo. La plej granda parto de la insulo estas aŭ agrikulture utiligata aŭ kovrata per domoj, stratoj kaj placoj. Precipe en la pli etaj loĝlokoj la privatajn domojn ofte ĉirkaŭas belaj ĝardenoj aŭ parkoj. De la antaŭaj arbaroj restas nur etaj restaĵoj en la insulaj valoj. Ĉe parto de la marbordo, ĉefe en la nordo, troveblas krutaj [[klifo]]j, kie kreskas [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj etaj arbustoj. Eblas migre ekkoni ilin per la tiel nomataj "klifaj padoj" (angle "cliff paths"), ekirante ekzemple en la golfetoj Plémont Bay aŭ Bouley Bay. En la sudokcidento troveblas ankaŭ sablaj [[duno]]j. [[Dosiero:Jerseyklippen.jpg|maldekstra|eta|Klifoj ĉe la nordokcidenta marbordo.]] Rimarkindas la granda diferenco de ĝis 12 metroj inter malalta kaj alta [[tajdo]]. La areo de rokoj kaj de [[vadomaro]]j senakvaj dum malalta [[tajdo]] povas esti ampleksa, precipe en la sudoriento de la insulo. Inter la insulaj bestoj menciindas aparte la maraj birdoj, ekzemple diversaj [[mevo]]j aŭ [[hematopo]]j; foje ankaŭ [[Atlantika fraterkulo|fraterkuloj]] de la najbaraj insuloj erarvojas al la nordaj klifoj. Rimarkeblas ankaŭ granda nombro de [[fazano]]j. == Loĝantoj == Sur la insulo krom la [[angla lingvo]] parolatas ankaŭ la [[franca lingvo]] kun [[normandio|normandia]] dialekto. Tiun dialekton la insulanoj nomas ''[[Jèrriais]]''. Ĝi tiom diferencas de la norma franca lingvo, ke nur la indiĝenaj insulanoj komprenas ĝin. La dialekto en la lernejoj de la insuloj ne plu estas deviga fako, sed elekteblas kiel aldona kurso, precipe en la elementaj lernejoj. Plej multaj familioj ne plu ĉiutage parolas ĝin kaj la dialekto tial minacatas formorti. == Politiko == La distrikto Ĵerzejo ne apartenas al la ŝtato [[Britio]] kaj ne dependas de la brita parlamento, sed estas posedaĵo (''crown dependency'') de la reĝa familio de [[Britio]] kaj tial havas propran leĝaron, administradon kaj sendependan impostan sistemon, kiu allogas multajn eksterlandajn kapitalohavajn privatulojn kaj entreprenojn. Same Ĵerzejo ankaŭ ne apartenis al [[Eŭropa Unio]], kvankam laŭ traktato inter Britio kaj la brita reĝa familio la ministerio pri eksteraj rilatoj de Britio reprezentas ankaŭ la insulon Jersey kaj okaze de neceso la brita armeo defendus ĝin. == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero: St. Ouens Bay.jpg|Golfeto ''St. Quens'' Dosiero:Kempt Tower Jersey.jpg|La turo ''Kempt'' Dosiero:Highlands College Jersey.jpg|Kolegio ''Highlands'' Dosiero:Le Pinacle Jersey.jpg|"Le Pinacle" Dosiero:Ile au Guerdain Portelet Jersey.jpg|La [[tajdo|tajda]] insulo ''L'Île au Guerdain'' Dosiero:Le Saut Geffroy, Jersey.jpg|''Le Saut Geffroy'' Dosiero:Dolmen du Couperon, Jersey.jpg|[[Dolmeno]]j </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=jxerzej}} * [http://www.jersey.com/ Turismaj paĝoj de la insulo] {{en}} * [http://www.kanalinseln.de/ Informoj pri ĉiuj Manikinsuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170514103554/http://www.kanalinseln.de/ |date=2017-05-14 }} {{de}} * [http://www.aboutjersey.net/ Pliaj informoj pri Jersey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081101155103/http://www.aboutjersey.net/ |date=2008-11-01 }} * [http://www.gov.je/ Paĝoj de la insula registaro] * [http://www.thisisjersey.com/ Paĝoj "Jen Jersey"] {{en}} * [http://www.jerseyinsight.com/ Paĝoj "Jersey interne"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915115302/http://www.jerseyinsight.com/ |date=2012-09-15 }} {{en}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵerzejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 175mo1280fogrfk57ysm6677ain2eow 9387409 9387370 2026-05-30T09:07:12Z ThomasPusch 1869 9387409 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo= Bailiwick of Jersey {{ref-en}},<br />Bailliage de Jersey {{ref-fr}} |transskribo= |eonomo=Voktujo Ĵerzejo |eonomo alternative= |flago=Flago-de-Ĵerzejo.svg |priskribo de flago= &nbsp; <!-- neniu --> |blazono=Coat of Arms of Jersey.svg |priskribo de blazono= &nbsp; <!-- neniu --> |nacia himno= |nacia devizo= |lokigo-bildo= [[Dosiero:LocationJersey.png|240ra|Situo]]<hr>[[Dosiero:Jersey sm02.png|240ra|La insulo]] |oficiala lingvo= |lingvoj= [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]] |ĉefurbo= [[Saint Helier]] |religio= |km2= 117 |akvo= |loĝantoj= |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso= 776 |vivlongeco= |valuto=[[Ĵerzeja pundo]]<br />(variaĵo de la [[Brita pundo]]) |valuta kodo= |horzono= +1 |ttt= .je |landkodo= GBJ |tel= +44-1534 |politika sistemo= posedaĵo de la reĝa familio de [[Britio]] |ŝtatestro= reĝo [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] de Britio |ĉefministro= |nacia tago= |sendependeco= |de kiu= |esperanto-asocio= |MEP= |MEP jaro= |MEP pokapa= |kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE |mapo lokumilo = Ĵerzejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] La distrikto (voktujo) '''Ĵerzejo''' ({{lang-en|Jersey}} [{{IPA|ˈdʒɜːzɪ}}], de la [[Latina lingvo|latina]] vorto ''{{lang|la|Insula Caesarea}}'', do "insulo cezara") estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas laŭ areo kaj laŭ nombro de loĝantoj la plej granda el la [[Manikinsuloj]] de [[Britio]]. Ĝi situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]] 20 kilometrojn norde de la marbordo de [[Francio]]. Ĵerzejo, la plej sunoriĉa el ĉiuj britaj insuloj, estas konata pro siaj vastaj plaĝoj. La insulo Ĵerzejo, kune kun la neloĝataj [[Manikinsuloj]] ''Minquiers'' kaj ''Ecréhous'', formas la memadminstran distrikton ''Bailiwick of Jersey'' (angle) aŭ ''Bailliage de Jersey'' (france), "voktujo Ĵerzejo", ligitan al la brita reĝa familio. La ĉefurbo de la distrikto estas [[Saint Helier]], en Esperanto '''Sanheliero'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanheliero" en la vasta, du-paĝa mapo 10.</ref> == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] == Klimato kaj plantaro == [[Dosiero:Pre Noir.jpg|maldekstra|eta|Herbejo de [[orkideo]]j.]] La insulo havas mildan klimaton, kiun kaŭzas la relative varma akvo de la [[golfa marfluo]] alportata el la [[Meksika Golfo]]. La someroj modere varmas, sed la aŭtunoj, vintroj kaj printempoj signife pli varmas ol en kompareble nordaj regionoj de la eŭropa kontinento. Pro tiu milda klimato kune kreskas plantoj de la [[mediteranea klimato|mediteranea klimata zono]] - ekzemple [[palmo]]j, [[draceno]]j, [[kamelio]]j - kaj plantoj de norda Eŭropo - ekzemple [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj [[pino]]j. Sur la insulo kreskas ankaŭ sovaĝaj [[orkideo]]j, ĉefe en la naturprotektata zono ''Pré Noir'' ĉe la okcidenta marbordo. La plej granda parto de la insulo estas aŭ agrikulture utiligata aŭ kovrata per domoj, stratoj kaj placoj. Precipe en la pli etaj loĝlokoj la privatajn domojn ofte ĉirkaŭas belaj ĝardenoj aŭ parkoj. De la antaŭaj arbaroj restas nur etaj restaĵoj en la insulaj valoj. Ĉe parto de la marbordo, ĉefe en la nordo, troveblas krutaj [[klifo]]j, kie kreskas [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj etaj arbustoj. Eblas migre ekkoni ilin per la tiel nomataj "klifaj padoj" (angle "cliff paths"), ekirante ekzemple en la golfetoj Plémont Bay aŭ Bouley Bay. En la sudokcidento troveblas ankaŭ sablaj [[duno]]j. [[Dosiero:Jerseyklippen.jpg|maldekstra|eta|Klifoj ĉe la nordokcidenta marbordo.]] Rimarkindas la granda diferenco de ĝis 12 metroj inter malalta kaj alta [[tajdo]]. La areo de rokoj kaj de [[vadomaro]]j senakvaj dum malalta [[tajdo]] povas esti ampleksa, precipe en la sudoriento de la insulo. Inter la insulaj bestoj menciindas aparte la maraj birdoj, ekzemple diversaj [[mevo]]j aŭ [[hematopo]]j; foje ankaŭ [[Atlantika fraterkulo|fraterkuloj]] de la najbaraj insuloj erarvojas al la nordaj klifoj. Rimarkeblas ankaŭ granda nombro de [[fazano]]j. == Loĝantoj == Sur la insulo krom la [[angla lingvo]] parolatas ankaŭ la [[franca lingvo]] kun [[normandio|normandia]] dialekto. Tiun dialekton la insulanoj nomas ''[[Jèrriais]]''. Ĝi tiom diferencas de la norma franca lingvo, ke nur la indiĝenaj insulanoj komprenas ĝin. La dialekto en la lernejoj de la insuloj ne plu estas deviga fako, sed elekteblas kiel aldona kurso, precipe en la elementaj lernejoj. Plej multaj familioj ne plu ĉiutage parolas ĝin kaj la dialekto tial minacatas formorti. == Politiko == La distrikto Ĵerzejo ne apartenas al la ŝtato [[Britio]] kaj ne dependas de la brita parlamento, sed estas posedaĵo (''crown dependency'') de la reĝa familio de [[Britio]] kaj tial havas propran leĝaron, administradon kaj sendependan impostan sistemon, kiu allogas multajn eksterlandajn kapitalohavajn privatulojn kaj entreprenojn. Same Ĵerzejo ankaŭ ne apartenis al [[Eŭropa Unio]], kvankam laŭ traktato inter Britio kaj la brita reĝa familio la ministerio pri eksteraj rilatoj de Britio reprezentas ankaŭ la insulon Jersey kaj okaze de neceso la brita armeo defendus ĝin. == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero: St. Ouens Bay.jpg|Golfeto ''St. Quens'' Dosiero:Kempt Tower Jersey.jpg|La turo ''Kempt'' Dosiero:Highlands College Jersey.jpg|Kolegio ''Highlands'' Dosiero:Le Pinacle Jersey.jpg|"Le Pinacle" Dosiero:Ile au Guerdain Portelet Jersey.jpg|La [[tajdo|tajda]] insulo ''L'Île au Guerdain'' Dosiero:Le Saut Geffroy, Jersey.jpg|''Le Saut Geffroy'' Dosiero:Dolmen du Couperon, Jersey.jpg|[[Dolmeno]]j </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=jxerzej}} * [http://www.jersey.com/ Turismaj paĝoj de la insulo] {{en}} * [http://www.kanalinseln.de/ Informoj pri ĉiuj Manikinsuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170514103554/http://www.kanalinseln.de/ |date=2017-05-14 }} {{de}} * [http://www.aboutjersey.net/ Pliaj informoj pri Jersey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081101155103/http://www.aboutjersey.net/ |date=2008-11-01 }} * [http://www.gov.je/ Paĝoj de la insula registaro] * [http://www.thisisjersey.com/ Paĝoj "Jen Jersey"] {{en}} * [http://www.jerseyinsight.com/ Paĝoj "Jersey interne"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915115302/http://www.jerseyinsight.com/ |date=2012-09-15 }} {{en}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵerzejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 5qkqj8hwoefc7niwl1e34wehrj1duqf 9387410 9387409 2026-05-30T09:08:42Z ThomasPusch 1869 9387410 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo= Bailiwick of Jersey {{ref-en}},<br />Bailliage de Jersey {{ref-fr}} |transskribo= |eonomo=Voktujo Ĵerzejo |eonomo alternative= |flago=Flago-de-Ĵerzejo.svg |priskribo de flago= &nbsp; <!-- neniu --> |blazono=Coat of Arms of Jersey.svg |priskribo de blazono= &nbsp; <!-- neniu --> |nacia himno= |nacia devizo= |lokigo-bildo= [[Dosiero:LocationJersey.png|240ra|Situo]]<hr>[[Dosiero:Jersey sm02.png|240ra|La insulo]] |oficiala lingvo= |lingvoj= [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]] |ĉefurbo= [[Sanheliero]] (''Saint Helier, Saint Hélier'') |religio= |km2= 117 |akvo= |loĝantoj= |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso= 776 |vivlongeco= |valuto=[[Ĵerzeja pundo]]<br />(variaĵo de la [[Brita pundo]]) |valuta kodo= |horzono= +1 |ttt= .je |landkodo= GBJ |tel= +44-1534 |politika sistemo= posedaĵo de la reĝa familio de [[Britio]] |ŝtatestro= reĝo [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] de Britio |ĉefministro= |nacia tago= |sendependeco= |de kiu= |esperanto-asocio= |MEP= |MEP jaro= |MEP pokapa= |kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE |mapo lokumilo = Ĵerzejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] La distrikto (voktujo) '''Ĵerzejo''' ({{lang-en|Jersey}} [{{IPA|ˈdʒɜːzɪ}}], de la [[Latina lingvo|latina]] vorto ''{{lang|la|Insula Caesarea}}'', do "insulo cezara") estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas laŭ areo kaj laŭ nombro de loĝantoj la plej granda el la [[Manikinsuloj]] de [[Britio]]. Ĝi situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]] 20 kilometrojn norde de la marbordo de [[Francio]]. Ĵerzejo, la plej sunoriĉa el ĉiuj britaj insuloj, estas konata pro siaj vastaj plaĝoj. La insulo Ĵerzejo, kune kun la neloĝataj [[Manikinsuloj]] ''Minquiers'' kaj ''Ecréhous'', formas la memadminstran distrikton ''Bailiwick of Jersey'' (angle) aŭ ''Bailliage de Jersey'' (france), "voktujo Ĵerzejo", ligitan al la brita reĝa familio. La ĉefurbo de la distrikto estas [[Saint Helier]], en Esperanto '''Sanheliero'''.<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanheliero" en la vasta, du-paĝa mapo 10.</ref> == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] == Klimato kaj plantaro == [[Dosiero:Pre Noir.jpg|maldekstra|eta|Herbejo de [[orkideo]]j.]] La insulo havas mildan klimaton, kiun kaŭzas la relative varma akvo de la [[golfa marfluo]] alportata el la [[Meksika Golfo]]. La someroj modere varmas, sed la aŭtunoj, vintroj kaj printempoj signife pli varmas ol en kompareble nordaj regionoj de la eŭropa kontinento. Pro tiu milda klimato kune kreskas plantoj de la [[mediteranea klimato|mediteranea klimata zono]] - ekzemple [[palmo]]j, [[draceno]]j, [[kamelio]]j - kaj plantoj de norda Eŭropo - ekzemple [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj [[pino]]j. Sur la insulo kreskas ankaŭ sovaĝaj [[orkideo]]j, ĉefe en la naturprotektata zono ''Pré Noir'' ĉe la okcidenta marbordo. La plej granda parto de la insulo estas aŭ agrikulture utiligata aŭ kovrata per domoj, stratoj kaj placoj. Precipe en la pli etaj loĝlokoj la privatajn domojn ofte ĉirkaŭas belaj ĝardenoj aŭ parkoj. De la antaŭaj arbaroj restas nur etaj restaĵoj en la insulaj valoj. Ĉe parto de la marbordo, ĉefe en la nordo, troveblas krutaj [[klifo]]j, kie kreskas [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj etaj arbustoj. Eblas migre ekkoni ilin per la tiel nomataj "klifaj padoj" (angle "cliff paths"), ekirante ekzemple en la golfetoj Plémont Bay aŭ Bouley Bay. En la sudokcidento troveblas ankaŭ sablaj [[duno]]j. [[Dosiero:Jerseyklippen.jpg|maldekstra|eta|Klifoj ĉe la nordokcidenta marbordo.]] Rimarkindas la granda diferenco de ĝis 12 metroj inter malalta kaj alta [[tajdo]]. La areo de rokoj kaj de [[vadomaro]]j senakvaj dum malalta [[tajdo]] povas esti ampleksa, precipe en la sudoriento de la insulo. Inter la insulaj bestoj menciindas aparte la maraj birdoj, ekzemple diversaj [[mevo]]j aŭ [[hematopo]]j; foje ankaŭ [[Atlantika fraterkulo|fraterkuloj]] de la najbaraj insuloj erarvojas al la nordaj klifoj. Rimarkeblas ankaŭ granda nombro de [[fazano]]j. == Loĝantoj == Sur la insulo krom la [[angla lingvo]] parolatas ankaŭ la [[franca lingvo]] kun [[normandio|normandia]] dialekto. Tiun dialekton la insulanoj nomas ''[[Jèrriais]]''. Ĝi tiom diferencas de la norma franca lingvo, ke nur la indiĝenaj insulanoj komprenas ĝin. La dialekto en la lernejoj de la insuloj ne plu estas deviga fako, sed elekteblas kiel aldona kurso, precipe en la elementaj lernejoj. Plej multaj familioj ne plu ĉiutage parolas ĝin kaj la dialekto tial minacatas formorti. == Politiko == La distrikto Ĵerzejo ne apartenas al la ŝtato [[Britio]] kaj ne dependas de la brita parlamento, sed estas posedaĵo (''crown dependency'') de la reĝa familio de [[Britio]] kaj tial havas propran leĝaron, administradon kaj sendependan impostan sistemon, kiu allogas multajn eksterlandajn kapitalohavajn privatulojn kaj entreprenojn. Same Ĵerzejo ankaŭ ne apartenis al [[Eŭropa Unio]], kvankam laŭ traktato inter Britio kaj la brita reĝa familio la ministerio pri eksteraj rilatoj de Britio reprezentas ankaŭ la insulon Jersey kaj okaze de neceso la brita armeo defendus ĝin. == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero: St. Ouens Bay.jpg|Golfeto ''St. Quens'' Dosiero:Kempt Tower Jersey.jpg|La turo ''Kempt'' Dosiero:Highlands College Jersey.jpg|Kolegio ''Highlands'' Dosiero:Le Pinacle Jersey.jpg|"Le Pinacle" Dosiero:Ile au Guerdain Portelet Jersey.jpg|La [[tajdo|tajda]] insulo ''L'Île au Guerdain'' Dosiero:Le Saut Geffroy, Jersey.jpg|''Le Saut Geffroy'' Dosiero:Dolmen du Couperon, Jersey.jpg|[[Dolmeno]]j </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=jxerzej}} * [http://www.jersey.com/ Turismaj paĝoj de la insulo] {{en}} * [http://www.kanalinseln.de/ Informoj pri ĉiuj Manikinsuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170514103554/http://www.kanalinseln.de/ |date=2017-05-14 }} {{de}} * [http://www.aboutjersey.net/ Pliaj informoj pri Jersey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081101155103/http://www.aboutjersey.net/ |date=2008-11-01 }} * [http://www.gov.je/ Paĝoj de la insula registaro] * [http://www.thisisjersey.com/ Paĝoj "Jen Jersey"] {{en}} * [http://www.jerseyinsight.com/ Paĝoj "Jersey interne"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915115302/http://www.jerseyinsight.com/ |date=2012-09-15 }} {{en}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵerzejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] j1l0g16l8i8okqcealmeie0ftp4jcda 9387411 9387410 2026-05-30T09:09:32Z ThomasPusch 1869 9387411 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo= Bailiwick of Jersey {{ref-en}},<br />Bailliage de Jersey {{ref-fr}} |transskribo= |eonomo=Voktujo Ĵerzejo |eonomo alternative= |flago=Flago-de-Ĵerzejo.svg |priskribo de flago= &nbsp; <!-- neniu --> |blazono=Coat of Arms of Jersey.svg |priskribo de blazono= &nbsp; <!-- neniu --> |nacia himno= |nacia devizo= |lokigo-bildo= [[Dosiero:LocationJersey.png|240ra|Situo]]<hr>[[Dosiero:Jersey sm02.png|240ra|La insulo]] |oficiala lingvo= |lingvoj= [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]] |ĉefurbo= [[Sanheliero]] (''Saint Helier, Saint Hélier'') |religio= |km2= 117 |akvo= |loĝantoj= |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso= 776 |vivlongeco= |valuto=[[Ĵerzeja pundo]]<br />(variaĵo de la [[Brita pundo]]) |valuta kodo= |horzono= +1 |ttt= .je |landkodo= GBJ |tel= +44-1534 |politika sistemo= posedaĵo de la reĝa familio de [[Britio]] |ŝtatestro= reĝo [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] de Britio |ĉefministro= |nacia tago= |sendependeco= |de kiu= |esperanto-asocio= |MEP= |MEP jaro= |MEP pokapa= |kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE |mapo lokumilo = Ĵerzejo |mapo1 lokumilo = iso |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] La distrikto (voktujo) '''Ĵerzejo''' ({{lang-en|Jersey}} [{{IPA|ˈdʒɜːzɪ}}], de la [[Latina lingvo|latina]] vorto ''{{lang|la|Insula Caesarea}}'', do "insulo cezara") estas teritorio en la [[Manika Markolo]] apud la marlimo de [[Normandio]], ligita al la [[Brita Krono]], do formale ĝi estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]]. Geografie ĝi apartenas al la [[Manikinsuloj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la voktujo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas laŭ areo kaj laŭ nombro de loĝantoj la plej granda el la [[Manikinsuloj]] de [[Britio]]. Ĝi situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]] 20 kilometrojn norde de la marbordo de [[Francio]]. Ĵerzejo, la plej sunoriĉa el ĉiuj britaj insuloj, estas konata pro siaj vastaj plaĝoj. La insulo Ĵerzejo, kune kun la neloĝataj [[Manikinsuloj]] ''Minquiers'' kaj ''Ecréhous'', formas la memadminstran distrikton ''Bailiwick of Jersey'' (angle) aŭ ''Bailliage de Jersey'' (france), "voktujo Ĵerzejo", ligitan al la brita reĝa familio. La ĉefurbo de la distrikto estas ''[[Saint Helier]]'' (''Saint Hélier''), en Esperanto '''[[Sanheliero]]'''.<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanheliero" en la vasta, du-paĝa mapo 10.</ref> == La Manikinsuloj == Al la [[Manikinsuloj]] apartenas: * '''voktujo {{Ĵerzejo}}:''' insuloj [[Jersey]], Minquiers, Ecréhous * '''voktujo {{Gernezejo}}:''' insuloj [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], [[Jethou]], [[Sark]] == Klimato kaj plantaro == [[Dosiero:Pre Noir.jpg|maldekstra|eta|Herbejo de [[orkideo]]j.]] La insulo havas mildan klimaton, kiun kaŭzas la relative varma akvo de la [[golfa marfluo]] alportata el la [[Meksika Golfo]]. La someroj modere varmas, sed la aŭtunoj, vintroj kaj printempoj signife pli varmas ol en kompareble nordaj regionoj de la eŭropa kontinento. Pro tiu milda klimato kune kreskas plantoj de la [[mediteranea klimato|mediteranea klimata zono]] - ekzemple [[palmo]]j, [[draceno]]j, [[kamelio]]j - kaj plantoj de norda Eŭropo - ekzemple [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj [[pino]]j. Sur la insulo kreskas ankaŭ sovaĝaj [[orkideo]]j, ĉefe en la naturprotektata zono ''Pré Noir'' ĉe la okcidenta marbordo. La plej granda parto de la insulo estas aŭ agrikulture utiligata aŭ kovrata per domoj, stratoj kaj placoj. Precipe en la pli etaj loĝlokoj la privatajn domojn ofte ĉirkaŭas belaj ĝardenoj aŭ parkoj. De la antaŭaj arbaroj restas nur etaj restaĵoj en la insulaj valoj. Ĉe parto de la marbordo, ĉefe en la nordo, troveblas krutaj [[klifo]]j, kie kreskas [[genisto]]j, [[filiko]]j kaj etaj arbustoj. Eblas migre ekkoni ilin per la tiel nomataj "klifaj padoj" (angle "cliff paths"), ekirante ekzemple en la golfetoj Plémont Bay aŭ Bouley Bay. En la sudokcidento troveblas ankaŭ sablaj [[duno]]j. [[Dosiero:Jerseyklippen.jpg|maldekstra|eta|Klifoj ĉe la nordokcidenta marbordo.]] Rimarkindas la granda diferenco de ĝis 12 metroj inter malalta kaj alta [[tajdo]]. La areo de rokoj kaj de [[vadomaro]]j senakvaj dum malalta [[tajdo]] povas esti ampleksa, precipe en la sudoriento de la insulo. Inter la insulaj bestoj menciindas aparte la maraj birdoj, ekzemple diversaj [[mevo]]j aŭ [[hematopo]]j; foje ankaŭ [[Atlantika fraterkulo|fraterkuloj]] de la najbaraj insuloj erarvojas al la nordaj klifoj. Rimarkeblas ankaŭ granda nombro de [[fazano]]j. == Loĝantoj == Sur la insulo krom la [[angla lingvo]] parolatas ankaŭ la [[franca lingvo]] kun [[normandio|normandia]] dialekto. Tiun dialekton la insulanoj nomas ''[[Jèrriais]]''. Ĝi tiom diferencas de la norma franca lingvo, ke nur la indiĝenaj insulanoj komprenas ĝin. La dialekto en la lernejoj de la insuloj ne plu estas deviga fako, sed elekteblas kiel aldona kurso, precipe en la elementaj lernejoj. Plej multaj familioj ne plu ĉiutage parolas ĝin kaj la dialekto tial minacatas formorti. == Politiko == La distrikto Ĵerzejo ne apartenas al la ŝtato [[Britio]] kaj ne dependas de la brita parlamento, sed estas posedaĵo (''crown dependency'') de la reĝa familio de [[Britio]] kaj tial havas propran leĝaron, administradon kaj sendependan impostan sistemon, kiu allogas multajn eksterlandajn kapitalohavajn privatulojn kaj entreprenojn. Same Ĵerzejo ankaŭ ne apartenis al [[Eŭropa Unio]], kvankam laŭ traktato inter Britio kaj la brita reĝa familio la ministerio pri eksteraj rilatoj de Britio reprezentas ankaŭ la insulon Jersey kaj okaze de neceso la brita armeo defendus ĝin. == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero: St. Ouens Bay.jpg|Golfeto ''St. Quens'' Dosiero:Kempt Tower Jersey.jpg|La turo ''Kempt'' Dosiero:Highlands College Jersey.jpg|Kolegio ''Highlands'' Dosiero:Le Pinacle Jersey.jpg|"Le Pinacle" Dosiero:Ile au Guerdain Portelet Jersey.jpg|La [[tajdo|tajda]] insulo ''L'Île au Guerdain'' Dosiero:Le Saut Geffroy, Jersey.jpg|''Le Saut Geffroy'' Dosiero:Dolmen du Couperon, Jersey.jpg|[[Dolmeno]]j </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=jxerzej}} * [http://www.jersey.com/ Turismaj paĝoj de la insulo] {{en}} * [http://www.kanalinseln.de/ Informoj pri ĉiuj Manikinsuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170514103554/http://www.kanalinseln.de/ |date=2017-05-14 }} {{de}} * [http://www.aboutjersey.net/ Pliaj informoj pri Jersey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081101155103/http://www.aboutjersey.net/ |date=2008-11-01 }} * [http://www.gov.je/ Paĝoj de la insula registaro] * [http://www.thisisjersey.com/ Paĝoj "Jen Jersey"] {{en}} * [http://www.jerseyinsight.com/ Paĝoj "Jersey interne"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915115302/http://www.jerseyinsight.com/ |date=2012-09-15 }} {{en}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵerzejo| ]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] cnklnp83cnryfp24c13klfuqe55ikok 0 2308 9386797 9351980 2026-05-29T13:40:03Z Galactic-Beyond 233148 Mi korektis: konstinento -> kontinento 9386797 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Continental models-eo.gif|Monda mapo prezentanta la tradiciajn geografiajn kontinentojn. Depende el la konvencio kaj modelo, kelkaj kontinentoj povas esti konsolidataj aŭ subdividitaj: ekzemple, [[Eŭrazio]] estas plej ofte subdividita en [[Eŭropo]]n kaj [[Azio]]n (ruĝaj nuancoj), dum [[Norda Ameriko|Norda]] kaj [[Suda Ameriko]] estas foje agnoskita kiel ununura [[Ameriko|amerika kontinento]] (verdaj nuancoj).|eta|dekstra|350px]] '''Kontinento''' estas granda [[masivo]] de la tera ŝelo, kiun la [[oceano]]j disigas de aliaj kontinentoj kaj kiun oni povas trapasi, ne transirante [[maro]]n. Rimarko: la termino “Kontinento” devenas de “Terre Continente”, t.e. seninterrompa tero. Ne ekzistas oficiala decido pri tio, kiom granda devas esti [[insulo]] por esti rigardata "kontinento", kaj inverse (t.e. kiom malgranda devas esti kontinento por esti rigardata "insulo"); sed ĝenerale, oni taksas [[Groenlando]]n (2.175.600&nbsp;km²) la [[Listo de insuloj laŭ areo|plej granda insulo]] kaj [[Aŭstralio]]n (7.686.589&nbsp;km²) la plej malgranda kontinento. Kontinentoj grandparte altiĝas super la [[marnivelo]], dum periferioj ([[kontinentbreto]]j) troviĝas sub ĝi. Kontinentojn karakterizas t.n. kontinenta tipo de terkrustaranĝo je profundo de 35–70&nbsp;km kun [[granito]]-metamorfa tavolo. Kontinentoj ĝenerale identiĝis per [[konvencio]] pli ol per iuj ajn striktaj kriterioj, kaj tiele ĝis sep mondoregionoj estas komune konsiderataj kontinentoj. Tiuj estas (el plej grandaj al plej malgrandaj): Azio, Afriko, Norda Ameriko, Suda Ameriko, Antarkto, Eŭropo, kaj Aŭstralio.<ref name="NatlGeo">{{Citaĵo el la reto|url=http://travel.nationalgeographic.com/places/continents/|titolo=Continents: What is a Continent?|eldoninto=[[National Geographic (gazeto)|National Geographic]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090629180448/http://travel.nationalgeographic.com/places/continents/|arkivdato=2009-06-29|alirdato=2014-09-08}} "Most people recognize seven continents—Asia, Africa, North America, South America, Antarctica, Europe, and Australia, from largest to smallest—although sometimes Europe and Asia are considered a single continent, Eurasia."</ref>. Tio fakte estas kiel oni opinias ĉefe en anglolingvaj landoj; en aliaj landoj, ekzemple en suda Eŭropo kaj sudamriko, generale oni kalkulas nur 5 kontinentoj: Azio, Afriko, Ameriko, Eŭropo, kaj Oceanio (ne Aŭstralio, kiu estas konsiderata nur kiel la ne-insula parto de Oceanio), plus Antarkto, kiu tamen oni generale ne konsideras, pro tio ke ĝi ne estas loĝata; notinde, ankaŭ la flago de la Olimpikaj Ludoj enhavas nur kvin cirkloj, (unu por ĉiu kontinento) por la sama konsidero. En [[geologio]], kontinentoj estas priskribitaj kiel [[Tektona plato|tektonaj platoj]]. [[Platotektoniko]] estas la procezo kaj studo de la movado, kolizio kaj divido de kontinentoj. Resume, laŭlonge de la historio de la [[Tero]] la kontinentoj ne estis ĉiam la samaj kaj evoluis, moviĝis kaj ŝanĝiĝis dum milionoj da jaroj. == Priskribo kaj nombro == [[Dosiero:Antarctica surface.jpg|eta|260px|dekstra|Reliefo de Antarkto, la nura evidenta kontinento sen proksima konekto kun granda insulo aŭ alia kontinento, sed precize ankaŭ la nura kontinento sen natura indiĝena homa loĝantaro, sen konsideri la portempajn ĵusajn loĝantojn partoprenantajn en diversaj sciencaj ekspedicioj, al kiuj teorie mankas ekonomiaj, politikaj aŭ militistaj celoj.]] En la nuntempa geologia epoko ekzistas 6 kontinentoj: # [[Eŭrazio]] (aŭ [[Eŭropo]] plus [[Azio]]) # [[Nord-Ameriko]] # [[Sud-Ameriko]] # [[Afriko]] # [[Oceanio|Aŭstralio]] # [[Antarkto]] Ne miksu la kontinentojn kun la mondo-partoj: * 1. Eŭropo * 2. Azio * 3. Afriko * 4. Ameriko * 5. Oceanio * 6. Antarkto Malgraŭ la ĝusta difino de la termino “kontinento”, en multaj landoj oni konsideras ilian nombron diverse: nome 5, 6, kaj 7. Iuj pensas, ke Eŭropo kaj Azio estas apartaj kontinentoj, kaj iuj du aliajn kontinentojn Nord-Ameriko kaj Sud-Ameriko traktas kiel unu kontinenton. Kutime, tion kaŭzis [[konfuzo]] inter la du vortoj "kontinento" kaj "[[Mondparto|mondoparto]]": Dum [[Aŭstralio]] estas kontinento, [[Oceanio]] estas la mondoparto, en kiu troviĝas kaj Aŭstralio, kaj insulego [[Nov-Gvineo]], kaj [[insularo]]j [[Melanezio]], [[Mikronezio]] kaj [[Polinezio]]. Jen komparaj ampleksoj de ĉiuj mondopartoj laŭ la surfaco (mln kv. km): {| border=1 cellpadding=4 class=wikitable ! Mondparto ! Surfaco <br />mln kv.km ! Av. alteco<br />m ! Maks. alteco<br />m |- | [[Eŭrazio]] | align=right | 54,6 | align=right | 840 | align=right | 8848 |- | '''[[Azio]]''' | align=right | 44,4 | align=right | 950 | align=right | 8848 |- | '''[[Eŭropo]]''' | align=right | 10,2 | align=right | 300 | align=right | 4807 |- | '''[[Ameriko]]''' | align=right | 42,5 | align=right | 650 | align=right | 6960 |- | ''[[Nord-Ameriko]]'' | align=right | 24,2 | align=right | - | align=right | 6193 |- | ''[[Sud-Ameriko]]'' | align=right | 18,3 | align=right | - | align=right | 6960 |- | '''[[Afriko]]''' | align=right | 29,9 | align=right | 750 | align=right | 5895 |- | '''[[Antarkto]]''' | align=right | 13,9 | align=right | 2200 | align=right | 5140 |- | '''[[Oceanio]]''' | align=right | 8,9 | align=right | 340 | align=right | 5029 |} En diversaj lokoj de la mondo, homoj lernas malsame pri la nombro da kontinentoj. En Nord-Ameriko homoj pensas, ke ekzistas '''7''' kontinentoj: Nord-Ameriko, Sud-Ameriko, Afriko, Eŭropo, Azio, Aŭstralio kaj Antarkto. En Sud-Ameriko kaj Eŭropo ili pensas, ke ekzistas '''6''' kontinentoj: Nord-Ameriko kaj Sud-Ameriko estas nur unu (Ameriko). En Azio oni pensas, ke ekzistas '''5''': oni ne konsideras, ke Antarkto estas kontinento. La konfuzo komplikiĝas pro la ŝovinisma uzado de la termino "Ameriko" en [[Usono]], kie tiu estas uzata ĝenerale kaj populare kiel [[sinonimo]] de Usono. Tiele ĝi iĝas nevalida por aludi al la kontinento, ne gravas ĉu temas nur pri [[Nordameriko]] aŭ por la tuta [[Ameriko]]. Sekve en Usono oni uzas la pluralon ''Amerikoj'' por aludi al la tuta kontinento, konsolidante la ideon, ke temas pri du Amerikoj, kaj Norda kaj Suda, kvankam ekde socia kaj kultura vidpunktoj multaj landoj, popoloj kaj socioj konsideras eĉ tri mondoregionojn, inkludante Centran Amerikon, absolute diferenca al Nordameriko. == Difinoj kaj aplikiĝo == [[Dosiero: gl-map.png|eta|maldekstre|Mapo de Gronlando el [[CIA World Factbook]]. Kun surfaca areo de 2 166 086 kvadrataj kilometroj ĝi estas konsiderita la plej granda insulo de la mondo sub la kategorio de kontinento, dum [[Aŭstralio]] estas pli ol trioble granda.]] Per konvencio, "kontinentoj estas komprenitaj kiel grandaj, kontinuaj, diskretaj masoj de tero, ideale apartigitaj per vastaĵoj de akvo (La plej grandega akvejo oni nomas [[oceano]], kaj la malpli grandega, [[maro]])."<ref>{{Cite book|last=Lewis |first=Martin W. |authorlink= |author2=Kären E. Wigen |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |year=1997 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |id=ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 |page=21 |chapter= |quote= }}</ref> Multaj el la sep plej ofte agnoskitaj kontinentoj identigitaj per konvencio ne estas diskretaj termasoj apartigitaj per akvo. La kriterio "granda" kondukas al arbitra klasifiko: [[Gronlando]], kun [[surfaca areo]] de 2,166,086 [[Kvadrata kilometro|kvadrataj kilometroj]] (836,330 kv. mejl.) estas konsiderita la plej granda insulo de la mondo, dum [[Aŭstralio]], je 7,617,930 kvadrataj kilometroj (2,941,300 kv. mejl.) estas rigardita kiel kontinento. Same, la ideala kriterio esti kontinua termaso ofte estas ignorita per la inkludo de la [[kontinenta deklivo]] kaj oceanaj insuloj, kaj kontraŭdirita klasifikante nordan kaj sudan Amerikon kiel du kontinentojn; kaj/aŭ Eŭrazio kaj Afriko kiel du kontinentoj, kun neniu natura apartigo de akvo. Tiu [[anomalio]] atingas sian ekstremaĵon se la kontinua termaso de Eŭropo kaj Azio estas konsiderita kiel du kontinentojn. La plej gravaj termasoj de la Tero estas lavitaj per ununura, kontinua [[Monda Oceano|mondoceano]], kiu estas dividita en kelkajn ĉefajn oceanajn komponentojn proksime de la kontinentoj kaj diversaj geografiaj kriterioj.<ref>"[http://www.answers.com/Ocean#Encyclopedia Ocean] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110126035624/http://www.answers.com/topic/ocean#Encyclopedia |date=2011-01-26 }}". ''Columbia Encyclopedia'' (2006). New York: Columbia University Press. Alirita la [[20an de februaro]] 2007.</ref><ref name="UNAoO">"[http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html Distribution of land and water on the planet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070228184144/http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html |date=2007-02-28 }}." ''[http://www.oceansatlas.com/ UN Atlas of the Oceans]'' (2004). Alirita la 20an de Februaro 2007.</ref> Kontinentoj foje estas etenditaj preter la plej gravaj termasoj, en maniero kiel tiel ĉiu peceto da tero sur la tero estas inkludita en kontinento.<ref name="MiriamWebster">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/continent|titolo=Definition of a continent in Miriam-Webster Dictionary|alirdato=2013-03-08|eldoninto=Miriam Webster}} "one of the six or seven great divisions of land on the globe"</ref> == Etendo de kontinentoj == [[Dosiero:Island nations.svg|eta|300px|Mapo de [[landinsulo]]j: tiuj ŝtatoj estas ofte grupigitaj geografie kun najbara kontinenta termaso]] La plej mallarĝa signifo de kontinento estas tiu de kontinua<ref>"continent n. 5. a." (1989) ''[[Oxford English Dictionary]]'', 2a eldono. Oxford University Press; "continent¹ n." (2006) ''The Concise Oxford English Dictionary'', 11a eldono reviziita. (Eld.) Catherine Soanes kaj Angus Stevenson. Oxford University Press; "continent¹ n." (2005) ''The New Oxford American Dictionary'', 2a eldono. (Eld.) Erin McKean. Oxford University Press; "continent [2, n] 4 a" (1996) ''Webster's Third New International Dictionary, Unabridged''. ProQuest Information and Learning; "continent" (2007) ''[[Encyclopædia Britannica]]''. Alirita la 14an de Januaro 2007, el Encyclopædia Britannica rete.</ref> areo de tero aŭ kontinento, kun la [[marbordo]] kaj ajnaj terlimoj formantaj la limon de la kontinento. En tiu signifo la esprimo [[kontinenta Eŭropo]] (foje "la Kontinento") estas uzita rilate al kontinenta Eŭropo, ekskludante insulojn kiaj ekzemple [[Britio]], [[Irlando]], [[Malto]] kaj [[Islando]], kaj la esprimo kontinento de Aŭstralio povas rilati al la kontinento de Aŭstralio, ekskludante [[Tasmanio]]n kaj [[Nov-Gvineo]]n. Simile, la [[kontinenta Usono]] rilatas al la 48 apudaj ŝtatoj en centra Nordameriko kaj povas inkluzivi [[Alasko]]n en la nordokcidento de la kontinento (la du estante apartigita fare de [[Kanado]]), ekskludante [[Havajo]]n en la mezo de la [[Pacifiko]]. De la perspektivo de [[geologio]] aŭ fizika [[geografio]], kontinento povas esti etendita preter la limigoj de kontinua seka tero por inkludi la malprofundan, submaran apudan areon (la kontinenta deklivaro)<ref>"continent [2, n] 6" (1996) ''Webster's Third New International Dictionary, Unabridged''. ProQuest Information and Learning. "a large segment of the earth's outer shell including a terrestrial continent and the adjacent continental shelf"</ref> kaj la insulojn sur la breto (kontinentaj insuloj), ĉar ili estas strukture parto de la kontinento.<ref>{{cite book |last=Monkhouse |first=F. J. |author2=John Small |title=A Dictionary of the Natural Environment |year=1978 |publisher=Edward Arnold |location=London |id= |pages= 67–68 |quote=structurally it includes shallowly submerged adjacent areas (continental shelf) and neighbouring islands }}</ref> De tiu perspektivo la limo de la kontinenta deklivaro estas la vera limo de la kontinento, ĉar marbordoj varias laŭ ŝanĝoj en [[marnivelo]].<ref name=Ollier>Ollier, Cliff D. (1996). Planet Earth. en Ian Douglas (Eld.), ''Companion Encyclopedia of Geography: The Environment and Humankind''. London: Routledge, p. 30. "Ocean waters extend onto continental rocks at continental shelves, and the true edges of the continents are the steeper continental slopes. The actual shorelines are rather accidental, depending on the height of sea-level on the sloping shelves."</ref> En tiu signifo la insuloj Britio kaj [[Irlando]] estas parto de Eŭropo, dum Aŭstralio kaj la insulo Nov-Gvineo kune formas kontinenton. Kiel kultura konsidero, la koncepto de kontinento povas iri preter la kontinenta deklivaro por inkludi oceanajn insulojn kaj kontinentajn fragmentojn. Laŭ tiu maniero, [[Islando]] estas konsiderita parto de Eŭropo kaj [[Madagaskaro]] parto de Afriko. Eksterpolante la koncepton al ĝia ekstremaĵo, kelkaj geografoj grupigas la Aŭstralazian kontinentan platon kun aliaj insuloj en la Pacifiko en unu kontinenton nomitan Oceanio. Tio disigas la tutan tersurfacon de la Tero en kontinentojn, subkontinentojn aŭ kvazaŭ-kontinentojn. == Kontinentbretoj == {{Ĉefartikolo|Kontinentbreto}} [[Dosiero:Continental shelf.svg|eta|350px|dekstre|Situo de la kontinentbreto (angle: ''continental shelf'') inter marbordo (angle: ''coast'') kaj kontinentdeklivo (angle: ''continental slope'').]] La '''kontinentbreto''' <ref>Plena Ilustrita Vortaro 2002, p. 600</ref> aŭ ''kontinenta breto'' estas la pligrandigita areo de ĉiu kontinento kaj rilata [[Marbordo|marborda]] [[ebenaĵo]]. Multo de la breto estis eksponita dum [[glacialo]]j, sed estas nun submara sub relative malprofundaj [[maro]]j (konataj kiel kontinentsoklaj maroj) kaj [[golfo]]j, kaj estis simile enakvigita dum aliaj inter[[glaciepoko]]j. La kontinenta marĝeno, inter la kontinentbreto kaj la profundoceana ebenaĵo, konsistas el la kruta kontinentdeklivo sekvita de la pli plata kontinenta leviĝo. [[Sedimento]] de la kontinento super kaskadoj sube de la deklivo kaj akumulas kiel [[stako]] de [[sedimento]] ĉe la bazo de la deklivo, nomita la kontinenta leviĝo. Etendante ĝis 500&nbsp;km de la deklivo, ĝi konsistas el dikaj sedimentoj deponitaj per malklarecofluoj de la breto kaj deklivo <ref>Pinet 39, Gross 45.</ref>. La [[gradiento]] de la kontinenta leviĝo estas meza inter tiuj de la deklivo kaj de la breto, je la ordo de 0,5-1° <ref>Pinet 37.</ref>. Dum la agadoj de la [[Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Marjuro]] de 1982 <ref>{{en}} [http://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part2.htm UN Convention on the Law of the Sea: Territorial Sea and Contiguous Zone]</ref>, la nomo kontinentbreto estis laŭleĝe difinita kiel la peco de la marfundo najbara al la marbordoj de specifa lando al kiu ĝi apartenas. Tiaj marbordoj ankaŭ estas konataj kiel maraj teritorioj. == Kontinenta drivo == {{Ĉefartikolo|Kontinenta drivo}} [[Dosiero:Pangea animation 03.gif|eta|maldekstre|255px|La prakontinento [[Pangeo]] disrompiĝas.]] '''Kontinenta drivo''' estas la moviĝo de la kontinentoj relative al la reciproka situo. La [[hipotezo]], ke kontinentoj ne estas fiksaj, sed „drivas“ sur la surfaco de la [[tero]], estis unuafoje proponita de [[Abraham Ortelius]] en [[1596]] kaj plene evoluigita de [[Alfred Wegener]] en [[1912]]. La [[teorio]]j de Wegener siatempe ne estis akceptitaj, ĉar je tiu tempo neniu povis vidi ian „motoron“ por peli tiel gigantajn amasojn. Tiu ideo venis nur en la [[1960-aj jaroj]], kiam Harry Hess proponis la teorion de [[platotektoniko]]: la oceana grundo mem moviĝas: la mezoceanaj sojloj „naskas“ novan kontinentan materialon kaj tiel disŝovas la kontinentajn platojn. La konturoj de la kontinentoj ambaŭflanke de la atlantika oceano okulfrape suplementas sin reciproke. Do, tuj post kiam estis eble havi taŭgajn mapojn de la kontinentoj, tion rimarkis [[Abraham Ortelius]] (1596, li estis [[kartografo|mapodesegnisto]]), [[Francis Bacon]] (1620), [[Benjamin Franklin]], Antonio Snider-Pellegrini (1858) kaj aliaj. Plian paŝon faris teologiprofesoro Theodor Christoph Lilienthal (1756) supozante ke la kontinentoj iam situis apude kaj estis disŝiritaj per la katastrofo de la [[Tutmonda diluvo|biblia diluvo]]. Snider-Pellegrini cent jarojn poste publikigis bildon apogante la saman supozon. Fine de la 19-a jarcento estiĝis la hipotezo, ke la luno dispartiĝis de la tero, nome de la regiono de la pacifika oceano. Alia subteno venis el [[paleontologio]]: evidentiĝis simileco de [[fosilio|fosiliaj]] bestaro kaj plantaro sur diversaj kontinentoj. La aŭstra geologo Eduard Suess (1831–1914) pro tio postulis la iaman ekziston de du grandaj pra-kontinentoj, la sudan li nomis [[Gondvano]] kaj asertis, ke ĉiuj sudhemisferaj kontinentoj plus Hindio konsistigis ununuran kontinenton ĝis la [[mezozoiko]], kaj ke nur komence de la [[kenozoiko]] grandaj partoj de kontinento dronis kaj fariĝis oceanoj. == Kontinentego == {{Ĉefartikolo|Kontinentego}} [[Dosiero:Pangaea continents.svg|lang=eo|eta|180px|<center>disdivido de la kontinenteroj kaj oceanoj de la kontinentego [[Pangeo]] antaŭ 300 milionoj da jaroj]] [[Dosiero:Positions_of_ancient_continents,_550_million_years_ago.jpg|eta|dekstra|180px|<center>unu el pluraj eblaj kontinentaj aranĝoj antaŭ 550 milionoj da jaroj - la kontinentego [[Rodinia]] jam disrompiĝis]] '''Kontinentego''' estas termino de [[plata tektoniko]], kiu priskribas terhistorian unuecan kontinentan mason en la [[litosfero]] de la [[tero]], kiu unuigis plurajn aŭ ĉiujn kernojn de la postaj kontinentoj. Krom la nuntempaj kontinentaroj [[Afrik-Eŭrazio]] kaj [[Ameriko]] kaj eblaj estontaj kontinentegoj (''Pangaea Ultima'' aŭ ''Amasia'' en inter 250 kaj 400 milionoj da jaroj), sur la [[tero]] ekzistis pluraj – pli aŭ malpli esplore certigitaj – kontinentegoj: * [[Pangeo]] dum la [[paleozoiko]] ĝis [[mezozoiko]] – antaŭ proksimume 300 ĝis 150 milionoj da jaroj. La oceano inter la norda kaj la du sudaj partoj de la kontinentego estis fermita, kaj la pramaro [[Tetiso (pramaro)|Tetiso]] konsistigis gigantan golfegon de la praoceano ''Panthalassa''. En sia frua periodo la sudo de Pangeo – la antaŭa [[Gondvano]] – dum la [[Geologia temposkalo|periodoj]] [[karbonio]] kaj [[permio]] travivis la trian, antaŭlastan [[glaciepoko]]n. * ''Laurussia'' dum la paleozoiko – antaŭ proksimume 400 ĝis 300 milionoj da jaroj – konsideriĝas certa parto de la posta kontinentego de Pangeo, samkiel la aliaj partoj ''Laurentia'', ''Baltica'' kaj ''Avalonia''. Dum la fazo de ĝia kreo okazis ankaŭ la [[Kaledonio|kaledonia]] montaro-kreo kaj pli poste, ekde antaŭ 400 milionoj da jaroj, la [[ordovicio|ordovicia]] montaro-kreo. La oceano ''Iapetus'' estis fermita, kaj parto de la sedimentoj de tiu oceano konserviĝis en koncerna roka tavolo de la litosfero. Antaŭ proksimume 444 milionoj da jaroj okazis la dua [[glaciepoko]] de la [[tero]]. Kaŭzo por la drasta malvarmiĝo eventuale estis forta polvo pro trafo de granda [[meteorito]], signifa ŝanĝo de la marfluoj pro la movado de la kontinentoj, ŝanĝiĝo de la tera vojo ĉirkaŭ la suno aŭ ŝanĝiĝo de la tera magnetismo, ĉar principe la kontinentoj troviĝis en moderaj zonoj de la tero, relative proksimaj al la [[ekvatoro]] kaj distance de ambaŭ [[poluso]]j, tiel ke ne la kontinenta pozicio klarigus la malvarmecon. * ''Pannotia'' dum la neoproterozoiko – antaŭ proksimume 600 ĝis 540 milionoj da jaroj – konsideriĝas ebla disrompaĵo de ''Rodinia''. Dum tiu tempofazo okazi la unua certa, eble eĉ tutmonda, [[glaciepoko]] de la tero aparte sur la suda hemisfero, la tiel nomata "neĝbulo tero". * [[Rodinia]] dum la proterozoiko – antaŭ proksimume 1.100 ĝis 800 milionoj da jaroj – konsideriĝas certe ekzistinta, sed la pozicio kaj kronologio estas pridisputataj. * [[Gondvano]] de la proterozoiko ĝis la mezozoiko – antaŭ proksimume 1.100 ĝis 150 milionoj da jaroj: La granda suda kontinentego konsideriĝas certa konsistiga parto de la posta kontinentego ''Rodinia'' kaj en siaj orienta kaj okcidentaj partoj ankaŭ de ''Pangeo''. * ''Columbia'' dum la paleoproterozoiko – antaŭ proksimume 1.800 ĝis 1.500 milionoj da jaroj – konsideriĝas hipoteza kontinentego, kiel ankaŭ la antaŭaj kontinentegoj ''Nena'' kaj ''Atlantika'', kiuj hipoteze konsistigis la kontinentegon ''Columbia''. * ''Kenorland'' dum la paleoproterozoiko - antaŭ proksimume 2.450 ĝis 2.110 milionoj da jaroj – konsideriĝas paleomagnetisme probabla. Spuroj indikas eblan glaciepokon ankaŭ dum tiu tempofazo. * ''Ur'' dum la frua [[arĥaiko]] – antaŭ proksimume 3.000 ĝis 1.000 milionoj da jaroj - konsideriĝas hipoteza kontinentego, kiel ankaŭ ĝis ebla frata kontinentego ''Arktica''- antaŭ proksimume 2.500 milionoj da jaroj. == Homa ŝanĝo de kontinentoj == Laŭ la ĉi-supra difino, antaŭ du jarcentoj ekzistis teorie nur 4 kontinentoj: [[Ameriko]], [[Aŭstralio]], [[Antarkto]] kaj [[Afrik-Eŭrazio]]. Ĉar antaŭ la fosado de la [[Sueza kanalo]] (preta en [[1869]]) kaj la [[Panama kanalo]] (preta en [[1914]]), ja eblis sekŝue piediri de Afriko al Azio, kaj de Norda al Suda Amerikoj. Tiel, oni ne malpravas asertante, ke ĝis 1869 ekzistis 4 kontinentoj, dum 1869–1914 kvin, kaj poste ses kaj ke [[homo]]j pli efike ol [[geologio]] ŝanĝis la aspekton de la mondo. Tiukadre ne nur [[kanalo]]j povas ŝanĝi la konsideron de kontinentoj, sed foje eĉ ankaŭ [[tunelo]]j kaj [[ponto]]j. Malfermo de submara tunelo, kun ĉiutaga enorma surtera nemara trafiko inter Francio kaj Anglio, iel ŝanĝis la konsideron de [[Britio]] kiel insulo aparta de la kontinento, kaj konsekvence la konsideron de tiu kontinento. Simile tre ofte pontoj kaj artefaritaj terkoloj modifas la esencon de [[insulo]]j kiuj iĝas [[duoninsulo]]j, ŝanĝante malgrandmezure tiel la ampleksojn de areoj de kontinentoj. Vidu ankaŭ artikolojn [[Nomoj de Kontinentoj]], [[La limo inter Eŭropo kaj Azio]], [[Malnova Mondo]], [[Nova Mondo]]. == Historio de la koncepto == === La unuaj difinoj === [[Dosiero:Strabo.jpg|eta|maldekstra|La greka geografo [[Strabono]], tenante mondoglobon en kiu legeblas ''Eŭropo'' kaj ''Azio'']] La plej antikva historie registrita distingo simila al la nuntempa koncepto de kontinento estis farita de la antikvgrekaj navigistoj, kiuj havigis la nomojn de [[Eŭropo]] kaj [[Azio]] al la teroj troviĝantaj ambaŭflanke de la etendo de marakvo formata de la [[Egea maro]], la markolo de [[Dardaneloj]], la [[Marmara Maro]], la [[Bosforo]] kaj la [[Nigra Maro]].<ref name="Toynbee">[[Arnold J. Toynbee|Toynbee, Arnold J.]] (1954). ''A Study of History''. London: Oxford University Press, v. 8, pp. 711-12.</ref> Tiuj nomoj estis uzataj dekomence por aludi al la teroj apudaj al la marbordoj, kaj nur poste oni etendis ties uzadon al la teroj de la interno de la landoj.<ref name="tozer">Tozer, H. F. (1897). [https://archive.org/details/b24876628 A History of Ancient Geography.] Cambridge: University Press.</ref>{{rp|69}} La pensuloj de la [[Antikva Grekio]] debatis poste ĉu [[Afriko]] (tiam nomata Libio en greka, latina kaj aliaj eŭropaj lingvoj) devs esti konsiderata kiel parto de Azio aŭ kiel tria sendependa parto de la mondo kaj finfine hegemoniis la dividon de la Tero (tiam konata logike) en tri partoj.<ref name="tozer" />{{rp|67}} Ekde la antikvgreka perspektivo, la Egea maro estis la centro de la mondo, kun Azio oriente, Eŭropo okcidente kaj norde, kaj Afriko sude.<ref name="lewis">Lewis, Martin W.; Kären E. Wigen (1997). [[iarchive:mythofcontinents0000lewi c0i2|The Myth of Continents: a Critique of Metageography.]] Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2.</ref>{{rp|21-22}} La limoj inter la kontinentoj ne estis fiksitaj. Dekomence, la limo de Eŭropo kun Azio estis pli malpli markita el la Nigra Maro laŭlonge de la rivero Rioni (konata tiam kiel Fasis) en teritorioj de la nuna [[Kartvelio]]. Poste, oni konsideris, ke la limo iras el la Nigra Maro tra la [[Kerĉa Markolo]], la [[Azova Maro]] kaj la [[Don (rivero)|rivero Don]] (nomata tiam Tanais), en [[Rusio]].<ref name="tozer" />{{rp| 68}} La rivero [[Nilo]] estis tiam konsiderata ĝenerale ekde la [[Antikveco]] kiel la limo inter Azio kaj Afriko. Herodoto tamen,<ref>(en angla) [[Herodoto]]. Tradukita de George Rawlinson (2000). ''The Histories of Herodotus of Halicarnassus'' [https://web.archive.org/web/20120205214255/http://www.omphaloskepsis.com/ebooks/pdf/hrdts.pdf]. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, libro 2, p. 18.</ref> en la 5-a jarcento a.K., jam kontraŭis tiun sintenon, kiu estis metinta Egiption ĉevale inter du kontinentoj, kaj estis koincidiginta la limon inter Azio kaj Afriko kun la okcidenta limo de Egiptio, lasante Egiption en Azion. Li ankaŭ pridubis la dividon en tri partoj de tio kio estis reale unusola tero kontinua,<ref>(en angla) Herodoto. Tradukita de George Rawlinson (2000). ''The Histories of Herodotus of Halicarnassus'' [https://web.archive.org/web/20120205214255/http://www.omphaloskepsis.com/ebooks/pdf/hrdts.pdf]. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, libro 4, p. 38. «I cannot conceive why three names... should ever have been given to a tract which is in reality one».</ref> starigante debaton kiu pluas post preskaŭ du jarmiloj kaj duono. [[Dosiero:T and O map Guntherus Ziner 1472.jpg|eta|La plej antikva ekzemplo konata de "mapo de T en O", montranta la 3 kontinentojn kiel la teritorioj de la filoj de [[Noa]]: nome [[Ŝemo|Ŝem]], [[Jafet]] kaj [[Ĥam]] (nome gravuraĵo akompananta eldonon de 1472 de la verko ''[[Etymologiae]]'' de [[Isidoro de Sevilo]]).]] [[Eratosteno]], en la 3-a jarcento a.K., notis, ke kelkaj geografoj dividis la kontinentojn sekvante la riverojn (nome Nilo kaj Don), konsiderante ilin tial kvazaŭ «insuloj», dum aliaj dividis ilin per [[istmo]]j, kaj tiel ili estus nur kvazaŭ «duoninsuloj». Tiuj geografoj fiksis la limon inter Eŭropo kaj Azio en la istmo inter la Nigra Maro kaj la [[Kaspia Maro]] kaj la limon inter Azio kaj Afriko, en la istmo inter la [[Ruĝa Maro]] kaj la elfluejo de la lago Bardaŭil en la [[Mediteranea Maro]].<ref>(en angla) [[Strabono]]. Tradukita de Horace Leonard Jones (1917). ''Geography''. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/] [[Harvard University Press]], libro 1, ĉap. 4.[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/1D*.html]</ref> En la epoko de la [[Romia Imperio]] kaj en la Mezepoko, kelkaj verkistoj komprenis la istmon de la [[Sueza Terkolo]] kiel limo inter Azio kaj Afriko, sed plej verkistoj plue konsideris, ke la rivero Nilo, aŭ la okcidenta limo de Egiptio, estas la limo inter kontinentoj. En la Mezepoko, la mondo estis ofte reprezentata per [[mapo]] de T en O, el kio la O (unua litero de la latina vorto por mondo, nome "orbis") reprezentis la cirklon de la mondo kaj la T (ĉu hazarde unua litero de la latina vorto por tero, nome "terra") aludis al akvoj de la divido de la tri kontinentoj. === La eŭropanaj ekspedicioj en la Epoko de Malkovroj === {{Ĉefartikolo|Epoko de Malkovroj}} [[Kristoforo Kolumbo]] trapasis la [[Atlantiko]]n ĝis alveni al [[Antiloj]] la 12an de Oktobro 1492, kio malfermis la vojon por la esplorado kaj koloniigo de nova kontinento fare de eŭropanoj. Spite siajn kvar vojaĝojn okcidenten, Kolumbo neniam eksciis, ke li estis alveninta al nova kontinento kaj pensis, ke li estis atinginta la marbordojn de Azio. En 1501 [[Amerigo Vespucci]] veturis al Ameriko kiel piloto de ekspedicio kiu navigis laŭlonge de la marbordo de la nuna Brazilo. La membroj de la ekspedicio trairis longan vojon suden laŭlonge de la marbordo de Sudameriko, kio konfirmis, ke la tero laŭbordita havas kontinentan grandon.<ref name="OGorman">O'Gorman, Edmundo (1961). [https://archive.org/details/inventionofameri0000ogor The Invention of America.] Indiana University Press. pp. 106-112.</ref><ref>[http://www.americas-fr.com/histoire/vespucci.html Amerigo Vespucci: Un nom pour le Nouveau Monde]</ref> Reveninte en Eŭropon, Vespucco publikigis rakonton de sia vojaĝo titolita ''Mundus Novus'' (Nova Mondo) en 1502 aŭ 1503,<ref name="formisano">Formisano, Luciano (Eld.) (1992). ''Letters from a New World: Amerigo Vespucci's Discovery of America''. New York: Marsilio. ISBN 0-941419-62-2</ref>{{rp|xx-xxi}} sed ŝajnas, ke estis aldonoj aŭ modifoj fare de alia verkisto.<ref name="Zerubavel1">Zerubavel, Eviatar (2003). ''Terra Cognita: The Mental Discovery of America''. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 77-79. ISBN 0-7658-0987-7</ref> Ne gravas kiu estis la aŭtoro de tiuj vortoj en ''Mundus Novus'' tradukeblaj al «Mi malkovris kontinenton en tiuj sudaj regionoj kiu estas loĝataj de pli multnombraj popoloj kaj animaloj ol nia Eŭropo, aŭ Azio aŭ Afriko»<ref name="formisano" />{{rp|45}} temas pri la unua klara identigo de Ameriko, kiel kontinento diferenca de la aliaj tri ĝistiam priskribitaj. [[Dosiero:Waldseemuller map 2.jpg|eta|maldekstra|360px|La [[mondomapo]] de Waldseemüller de 1507, publikigita de [[Martin Waldseemüller]], estis la unua mondomapo kiu inkludis la aludon ''Ameriko''.]] Ekde kiam Vespucci anoncis la trovon de la nova kontinento, tiu estis ricevinta variajn nomojn, kies aplikon kaj akcepton estis ĝenerale regiona. Tiel, la kastilianoj nomis ĝin «Hindioj» aŭ «La granda Tero de la Sudo»; la portugaloj, «Vera Kruco» aŭ «Tero de Sankta Kruco». Kelkaj kartografoj uzis la nomon «Tero de Brazilo» (kiu tamen aludis al imaga insulo), «Tero de Papagoj», «Nova Hindio», aŭ simple «Nova Mondo».<ref>Pohl:168</ref> Post kelkaj jaroj, la nomo de ''Nova Mondo'' ekaperis kiel nomo por Sudameriko en la mapoj kaj leteroj, kiel en la Oliveriana (Pesaro) kiu datas de iom post 1503. La tiamaj mapoj, kiel la mondomapoj de Kantino kaj de Kaveri, montras klare Nordamerikon konektitan kun Azio kaj Sudamerikon kiel neesplorita tero, el kiu nur la norda kaj orienta marbordoj de Brazilo estas desegnitaj, aŭ kiel en la ''mondomapo de Silvano'' en formo de granda sendependa insulo.<ref name="Zerubavel1" /><ref>[http://books.google.es/books?id=6uKD1di85zcC&pg=PA613#v=onepage&f=false Acosta Rodríguez y otros], ''La Casa de la Contratación y la navegación entre España y las Indias'', Universidad de Sevilla, Sevilla, 2004, ISBN 84-00-08206-0, pp. 613-614.</ref> En 1507, [[Martin Waldseemüller]] publikigis mondomapon, ''Cosmographia Universalis'', kiu estis la unua kiu montris, ke Norda kaj Suda Ameriko estis fakte separitaj disde Azio kaj ĉirkaŭitaj de akvo. Malgranda noto pri la ĉefa mapo, diras, por la unua fojo, ke Ameriko estas oriente de Azio kaj estas separataj per oceano, noto metita por eviti konfuzon ĉar Ameriko estas metita en la maldekstra pinto de la mapo kaj Azio en la dekstra pinto. En la akompana libro, ''Cosmographiae Introductio'', Waldseemüller notis, ke la tero estas dividita en kvar partojn, nome Eŭropo, Azio, Afriko kaj la kvara parto kies nomo formiĝis el la nomo de Amerigo Vespucci.<ref name="Zerubavel2">Zerubavel, Eviatar (2003). ''Terra Cognita: The Mental Discovery of America''. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 80-82. ISBN 0-7658-0987-7</ref> En la mapp, la vorto «Ameriko» estis metita en parto de Sudameriko. La vorto belsonis kaj montris similsonon kun la vortoj «Azio» kaj «Afriko» tiel ke tuje ĝi enradikiĝis en eŭropaj lingvoj, ĉefe en Norda Eŭropo.<ref>Pohl, Frederick J. (1966). ''Amerigo Vespucci Pilot Major''. Nueva York: Octagon Books, pág. 383.</ref> Kontraste, tiu termino ne tuj estis adoptita en [[Iberio]] kaj ties kolonioj, en kiuj la nomo majoritate uzita plue estis dumlonge tiu de «Okcidentaj Hindioj».<ref>Varela Bueno, Consuelo (1988). ''Américo Vespucio''. Madrid: Ediciones Anaya, Biblioteca Iberoamericana, p. 19.</ref> === Trans la kvar kontinentoj === [[Dosiero:Commodore Charles Wilkes, commander of the United States Exploring Expedition 1838 - 1842.jpg|eta|dekstre|Leŭtenanto Charles Wilkes, komandanto de la [[Usona Esplorekspedicio]] 1838 - 1842 al [[Antarkto]], nome la lasta kontinento identigita kiel tio.]] Ekde finoj de la 18-a jarcento kelkaj geografoj ekkonsideris, ke Nordameriko kaj Sudameriko estas du mondopartoj, kio faris totalon de kvin partoj. Tamen, la divido en kvar partoj estis ĝenerale la hegemonia en la 19-a jarcento.<ref name="lewis" />{{rp|30}} La eŭropanoj venis en [[Aŭstralio]]n por la unua fojo en 1606, sed dum ioma tempo, ĝi estis vidata kiel parto de Azio. Fine de la 18-a jarcento kelkaj geografoj konsideris ĝin kiel kontinento per si mem, pro kio ĝi iĝis la kvina (aŭ sesa kontinento por tiuj kiuj kredas, ke Ameriko estas du kontinentoj).<ref name="lewis" />{{rp|30}} En 1813, Samuel Butler (1774-1839) skribis en rilato al Aŭstralio, ke «New Holland, an immense island, which some geographers dignify with the appellation of another continent» [Nova Holando, enorma insulo, kiun kelkaj geografoj dignigas pe la nomigo de alia kontinento] kaj la [[Oxford English Dictionary]] same komprenis tion kiel senerara termino kelkajn jardekojn poste.<ref>(en angla) "continent n. 5. a." (1989) ''[[Oxford English Dictionary]]'', 2a eldono. [[Oxford University Press]]. «The great island of Australia is sometimes reckoned as another [continent]» [la granda insulo Aŭstralio, estas foje agnoskita kiel alia kontinento.</ref> La [[Antarkto]] estis oficiale malkovrita ĉirkaŭ 1820 (kvankam nun oni scias, ke ĝi jam estis konata ekde 1599 aŭ 1603) kaj priskribita jam en 1838 kiel kontinento fare de [[Charles Wilkes]] (1798-1877) de la United States Exploring Expedition (ekspedicio Wilkes) (1838-42). Ĝi estis la lasta kontinento identigita kiel tio, kvankam la ekzistado de granda teritorio en Antarkto jam estis konsiderata el antaŭ jarmiloj. En la Antikveco la pensuloj de [[Antikva Grekio]] deduktis, ke se la [[Tero]] estas sferoforma, pro [[simetrio]], devis havi kontinentan partneron de la kontinenta teramaso de la norda hemisfero en la suda hemisfero nome en la polusaj latitudoj, tiel la kosmografo [[Ptolemeo]] faris faman mondomapon en kiu aperis enorma teritorio kiu en latino estis nomita ''[[Terra Australis|Terra Australis Incognita]]'' [Nekonata Aŭstrala Tero], kvankam la etendo de la supozita kontinento inkludis zonojn kiuj korespondas ne nur al Antarkto propre dirita sed ankaŭ al Aŭstralio, Nov-Zelando kaj grandaj oceanaj etendoj. En 1520 [[Fernão de Magalhães|Magalhães]] malkovrante la markolon kiu nuntempe havas lian nomon, [[Magelana Markolo]], kredis, ke la insulo [[Fajrolando]] estas sektoro de tiu ''Terra Australis Incognita''. La esplorado fare de Francisco de Hoces malkovris la grandan marpasejon kiu separas Amerikon disde Antarkto kaj poste la nomo de ''Terra Australis Incognita'' restis rezervita por [[Aŭstralio]]. En 1849, atlaso informis, ke la Antarkto estas kontinento, sed ne multe sekvis tion ĝis post la Dua Mondmilito.<ref name="lewis" />{{rp|32}} En la 19-a jarcento, la [[Majaoj|majaisto]] Augustus Le Plongeon (1825-1908) proponis la hipotezon de nova kontinento, nomita Mu, kiu estus ekzistinta kaj malaperinta en la [[Pacifiko]]. Tiu kredo estis bazita sur la traduko — poste pridubita — de la ''[[Madrida kodekso|Codex Tro-Cortesianus]]'' farita de Charles Étienne Brasseur de Bourbourg.<ref>Augustus Le Plongeon (1896). [https://books.google.es/books?id=x74RAAAAYAAJ&redir_esc=y Queen Móo & The Egyptian Sphinx] (publikigita de la aŭtoro). p. 277.</ref> En epoko en kiu la geologio estis malpli antaŭenigita ol nuntempe, oni proponis la ekziston de multaj hipotezaj kontinentoj. Tiu estis la kazo de [[Lemurio (kontinento)|Lemuria]], kontinento konsiderata kiel klarigilo de la malapero de kelkaj specioj de mamuloj,<ref>[http://www.oeildusphinx.com/lemuria.html Les Mondes Perdus]</ref> kaj ankaŭ de la [[Atlantido]], menciita por la unua fojo en la 4-a jarcento a.K., kvankam tiu hipoteza kontinento enmerigita estas ankoraŭ frukto de spekulativo.<ref>Charles Berlitz, ''Le mystère de l'Atlantide'', 1977, avant-propos.</ref> [[Dosiero:Olympic flag.svg|eta|maldekstre|La [[Olimpikaj ringoj|olimpika flago]] kun la kvin ringoj kiuj reprezentas la loĝatajn kontinentojn.]] Ekde mezo de la 19-a jarcento la [[atlaso]]j de Usono traktas ofte Nordamerikon kaj Sudamerikon kiel du apartaj kontinentoj, kio estas kohera kun la kompreno de la geologio kaj de la platotektoniko. Sed ankaŭ ne estas rara ke la usonaj atlasoj traktu la tutan Amerikon kiel unusolan kontinenton, almenaŭ ĝis la Dua Mondmilito.<ref name="lewis" />{{rp|32}} Tiu lasta konsidero estas hegemonia ankoraŭ en kelkaj landoj de Eŭropo. La [[Olimpikaj ringoj|olimpika flago]], desegnita en 1913, havas kvin ringojn kiuj reprezentas la kvin loĝatajn kontinentojn, konsiderinte Amerikon kiel unusola kaj sen kalkuli la Antarkton.<ref name="IOC">[https://web.archive.org/web/20090205104315/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1303.pdf ''The Olympic symbols.''] Comité international olympique. 2002. Lausanne: Olympic Museum and Studies Centre. Les cinq anneaux du drapeau olympique représentent les cinq continents ([https://web.archive.org/web/20090324234948/http://moscow2001.olympic.org/en/pdf/members_by_continent.pdf Africa, America, Asia, Europe, and Oceania]); Antarkto estas ekskludita el la flago. Vidu ankaŭ [http://www.acnolympic.org Association of National Olympic Committees]: [http://www.acnoa.info] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190422103124/http://www.acnoa.info/|date=2019-04-22}} [http://www.ocasia.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180906180838/http://www.ocasia.org/|date=2018-09-06}} [http://www.eurolympic.org] [http://www.crwflags.com/fotw/flags/int@paso.html] [http://www.oceaniasport.com]</ref> Tamen, en la lastaj jaroj estis ioma evoluo por ke Eŭropo kaj Azio, kiuj tradicie estas konsiderataj kiel du kontinentoj, estu nuntempe ununura kontinento, nomita [[Eŭrazio]], por kongruigi ĝin kun la sciaro derivata de la geologio kaj de la platotektoniko. En tiu modelo, la mondo estus dividita en ses kontinentoj. == Limoj de la kontinentoj == Ĉar la difino de kontinento estas tre ofte arbitra kaj konvencia, la separoj inter ili ne ĉiam estas klare markitaj. La [[Ĝibraltara markolo]] konvencie markas la limon inter Afriko kaj Eŭropo.<ref>[https://web.archive.org/web/20081115061117/http://www.lapenseedemidi.org/revues/revue10/articles/Galmot.pdf En Afrique, des frontières de l'Europe]</ref> La limo inter Azio kaj Afriko estas ĝenerale fiksita en la [[istmo de Suez]], kio ekskludas la areon de la [[Sinaja duoninsulo]] for de Afriko.<ref>[https://web.archive.org/web/20090404202445/http://www.encyclopediefrancaise.com/L%27Asie.html «L'Asie».] Encyclopédie Française. Arkivita el la originalo la 4an de Aprilo 2009. Konsultita la 9an de Februaro 2021.</ref> [[Egipto|Egiptio]] tiel estus ĉevale inter du kontinentoj, sed kelkaj geografoj proponas movi la limon inter ambaŭ kontinentoj al la landlimo inter Israelo kaj Egiptio, kio ŝanĝos geografian kriterion al pure politikan. Pro konvencia faciligo, la limo inter Azio kaj Ameriko estis fiksita en la rus-usona landlimo, laŭlonge de la [[Beringa Markolo]]. La [[Komandorski-insularo]] estas aziaj, dum la cetero de la [[Aleutaj Insuloj]] estas amerikaj. [[Dosiero:Europe-Asia border (geographic).png|eta|300px|Ekzemplo de la arbitraj limoj de la moderna Eŭropo, en kiu landoj geografie neeŭropanoj estas konsiderataj en Eŭropo pro sia historio kaj kulturo. Verda, Eŭropo; malhelblue, aziaj teritorioj de transkontinentaj landoj; malhelblue, landoj geografie neeŭropanoj, sed tradicie konsiderataj en Eŭropo pro sia historio kaj kulturo.]] La separo inter Oceanio kaj Azio estas ankoraŭ celo de polemiko. En 1831, la [[geografo]] kaj esploristo [[Jules Dumont d'Urville]] pere de geografiaj kriterioj dividis Oceanion en kvar mondoregionoj: nome [[Polinezio]], [[Mikronezio]], [[Melanezio]] kaj [[Inzulindio]] (tiam nomata [[Malaja insularo|Malaja]]), tiel la limo inter Azio kaj Oceanio trairas tra la markoloj [[Malaka Markolo|Malaka]] kaj [[Luzono|Luzona]].<ref name="d'urville">Jules Dumont d'Urville, Bulletin de la [[Société de Géographie de Paris]] (Tome XVII, n°5, janvier 1832 [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k37615z Gallica]</ref> La malforteco de la argumentoj kiuj subtenas tiun limon kondukis kelkajn geografojn repensi tiun limon. En 1860 la geografo [[Alfred Wallace]] proponis novan limon bazite sur biogeografiaj kriterioj kiu trairas inter la markoloj Makasaro kaj [[Lomboka Markolo|Lombok]] konata kiel la [[Wallace-linio]]. Kelkaj opinias, ke estus pli taŭga uzi la Wallace-linion kiel vera limo inter ambaŭ kontinentoj.<ref>[http://www.starfish.ch/dive/Wallacea.html Wallacea - a transition zone from Asia to Australia, specially rich in marine life and on land.]</ref> Poste aliaj esploristoj proponis novajn limojn kiel [[Richard Lydekker]] en 1895 kaj [[Max Weber]] en 1907. La plej polemikiga limo estas sendube tiu inter Azio kaj Eŭropo,<ref>[https://web.archive.org/web/20100612153104/http://cafe-geo.net/article.php3?id_article=625 «Quelles frontières pour l’Europe?».] Cafe-geo.net. 2005. Arkivita el la originalo la 12an de junio 2010. Konsultita la 9an de Februaro 2021.</ref><ref>[http://rh19.revues.org/document1062.html Gilles Pécout [dir.&#x5D;, Penser les frontières de l’Europe du XIXe au XXIe siècle. Élargissement et union: approches historiques], Paris, Éditions ENS rue d’Ulm et Presses Universitaires de France, 2004, 378 p. ISBN 2130543014.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080616200547/http://www.ifri.org/frontDispatcher/ifri/publications/articles_1036502931790/publi_P_publi_tdm_turkey_1086708191879 ifri]</ref> ĉar la supozataj limoj de Eŭropo ŝanĝiĝis dum jarcentoj kaj ne estas klare difinitaj. En la 18-a jarcento, la caro [[Petro la Granda]] volis konverti Rusion en granda potenco eŭropa. La geografo [[Vasilij Tatiŝĉev]] tiukadre proponis en 1703, ke la [[montoj Uraloj]], la rivero [[Uralo (rivero)|Uralo]] kaj la [[Kaŭkazo]] konstituos la limon inter Eŭropo kaj Azio anstataŭ la rivero [[Don]], kiu situis tiam Rusion en Azio. Pro la ĵusa etendiĝemo de la [[Eŭropa Unio]] ĝis teritorioj situaj sur la sojlo de Azio, oni starigas denove la problemon de la preciza loko de la limo inter Eŭropo kaj Azio. Kelkaj geografoj, pro konveno, etendus la limon trans la Kaŭkazo cele al inklude en Eŭropo landojn kiel [[Armenio]] kaj [[Kartvelio]]. Aliaj tamen fiksus la limon en la [[depresio Kuma-Maniĉ]] norde de la Kaŭkazo por inkludi la tjurkajn popolojn de la Kaŭkazo en Azion.<ref>Gérard Bacconnier (2007). Editions Bréal, eld. [[iarchive:lasieenfiches0000bacc|L'Asie en fiches.]] pp. 12. ISBN 9782749504964.</ref> === La insuloj === [[Dosiero:Topography of africa.png|eta|maldekstre|La insulo Madagaskaro, sudoriente de Afriko, estas foje konsiderata kiel «mikrokontinento»<ref>[http://www.unine.ch/presse/communiques/Callmander.htm Contemporaine des toutes premières plantes à fleurs, une espèce nous raconte l'histoire de l'Océan indien] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070807170622/http://www.unine.ch/presse/communiques/Callmander.htm|date=2007-08-07}} En Wayback [http://www.unine.ch/presse/communiques/Callmander.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070807170622/http://www.unine.ch/presse/communiques/Callmander.htm|date=2007-08-07}} 2007-08-07</ref>]] La diversaj mondopartoj estas konsideritaj kiel kontinentoj en ties ampleksa senco. Unuflanke, ĉiu insulo devas esti rigardita kiel apartenanta al iu mondoparto, ĉar la aro de ĉiuj mondopartoj devas enhavi ĉiujn terojn for de maro, sed la insuloj ne estas preciza parto de la kontinentoj (kaj en komuna kaj en scienca sencoj), ĉar ties teritorio ne estas kontinua kun la cetero de la kontinento.<ref name="Encarta" >[https://web.archive.org/web/20091028025748/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553387/Continent.html "Continent".] MSN Encarta Online Encyclopedia 2006.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cosmovisions.com/terres.htm |titolo=Les continents et les îles |alirdato=2021-02-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100717073137/http://www.cosmovisions.com/terres.htm |arkivdato=2010-07-17 }}</ref> Tamen, ĝenerale ili estas konsiderataj kiel iel apartenantaj al la kontinento al kiu ili estas pli proksimaj. Por ekzemplo, la [[Kanarioj]], kvankam de [[Hispanio]], estas ligitaj geografie al Afriko; la [[Balearoj]] kontraste formas parton de Eŭropo kaj same multaj insuloj de [[Pacifiko]] apartenas al [[Oceanio]]. Simile okazas kun [[Reunio]] kaj [[Maŭricio]], kiu, spite la distancoj kiu separas ilin el Afriko, estas konsiderataj kiel afrikaj insuloj. === Aliaj dividoj === Kelkaj partoj de la kontinentoj estas agnoskitaj kiel [[subkontinento]]j, speciale tiuj sur la diversaj [[tektonaj platoj]] kiuj dividas la kontinentojn. La plej konataj estas la [[Hinda subkontinento]], la [[Araba duoninsulo]] kaj [[Eŭropo]] se kompreni la modelon kiu konsideras kontinento Eŭrazion. Ankaŭ [[Gronlando]], sur la nordamerika plato, estas konsiderata subkontinento pro sia amplekso. Kelkaj areoj de la kontinenta breto estas grandparte kovritaj de la maro, sed ankaŭ tiuj povas esti konsiderataj submaraj kontinentoj. Tio okazas por [[Zelandio]], aperanta el la maro en [[Nov-Zelando]] kaj [[Nov-Kaledonio]], aŭ eĉ ĉe la preskaŭ komplete submara [[Kergelenoj|Kergelena Altebenaĵo]], en la sudo de la [[Hinda Oceano]]. Kelkaj insuloj estas sur partoj de la kontinenta breto kiuj rompiĝis kaj malproksimiĝis drive for de unu de la grandaj kontinentoj. Kvankam ili ne estas konsiderataj kiel kontinentoj pro sia relativa malgrando, ili povas esti konsiderataj mikrokontinentoj. [[Madagaskaro]], plej konata ekzemplo, estas ĝenerale konsiderata parto de Afriko, sed ĝi estis priskribita ankaŭ kiel "la oka kontinento".<ref>[https://web.archive.org/web/20081202231709/http://www.care.org/careswork/whatwedo/health/downloads/CARE_French_Madagascar_Case_Study_FPO.pdf Voix en Provenance du Village]</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Whole world - land and oceans_12000.jpg|Satelita mapo de oceanoj kaj kontinentoj. Dosiero:Geografiaj subregionoj laŭ Unuiĝintaj Nacioj eo.svg|Monda mapo de kontinentaj regionoj kaj subregionoj. Dosiero:Tectonic_plates_boundaries_physical_World_map_Wt_10degE_centered-fr.svg|La [[Tektona plato|tektonaj platoj]] de la Tero, subkuŝaj sub la kontinentoj kaj la oceanoj. Dosiero:Tectonic plates (empty).svg|Mapo de la tektonaj platoj. </gallery> {{-}} == Notoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Laurasia-Gondwana.png|eta|dekstra|210px|<center>[[Pangeo]] disrompiĝas en [[Laŭrazio]] kaj [[Gondvano]] – eono [[triaso]] – antaŭ 200 milionoj da jaroj.]]{{Projektoj|commons=Category:Continents|n=Kategorio:Kontinentoj|ReVo=kontin}} * [[Geografio]] * [[Geologio]] * [[Geoskemo de la Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Gondvano]] * [[Hinda subkontinento]] * [[Kontinenta drivo]] * [[Kontinenta Eŭropo]] * [[Kontinenta klimato]] * [[Kontinentbreto]] * [[Kontinentego]] * [[Listo de kontinentoj laŭ loĝantaro]] * [[Listo de sendependaj ŝtatoj]] * [[Pangeo]] * [[Plata tektoniko]] * [[Tektona plato]] * [[Terkrusto]] * [[Terscienco]] == Bibliografio == * MacGill, Stefan 2017: ''Malkontinentigismo"'', [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], 1312(4), paĝoj 78-79. Stefan MacGill revizias la tradiciajn rigardojn al koncepto ''kontinento'', kaj ties uzadon en Esperantujo ĉefe kadre de [[UEA]]. Li proponas studi alternativojn baze de diversaj kriterioj. === Alilingve === * Gentelle, Pierre. ''Géopolitique du monde contemporain'', Nathan, 2008 ISBN 978-2-09-160782-5 * ''La Terre - Mers • Continents • Univers'', Cerise Bleue, kol. «Savoir Compact», 2008 ISBN 978-2-7583-0197-4 * [[Herodoto]], tradukita de George Rawlinson (2000), ''The Histories of Herodotus of Halicarnassus'' [https://web.archive.org/web/20120205214255/http://www.omphaloskepsis.com/ebooks/pdf/hrdts.pdf] (en angla) * Lewis, Martin W.; Kären E. Wigen (1997). [https://archive.org/details/mythofcontinents0000lewi_c0i2 The Myth of Continents: a Critique of Metageography.] Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2. (en inglés) * Tozer, H. F. (1897). [https://archive.org/details/b24876628 A History of Ancient Geography.] Cambridge: University Press. {{Kontinentoj}} {{Havenda artikolo|Kontinento}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Continente|revizio=132970968}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Continent|revizio=1005486413}} [[Kategorio:Kontinentoj| ]] [[Kategorio:Kontinentoj kaj mondopartoj]] h8qelxdbitg1r9ob1wzrfeemx00ht57 0 2429 9387482 8657589 2026-05-30T11:13:10Z ThomasPusch 1869 9387482 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kniduloj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Cnidaria.png |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |domajno = [[Eŭkariotoj]] ''Eukaryota'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |senranga filumo = ''[[Radiata]]'' |filumo = '''Cnidaria''' |filumo aŭtoritato = [[Berthold Hatschek|Hatschek]], 1888 |specioj de subdivizio = Subfilumoj/Klasoj<ref>Subfilumoj Anthozoa kaj Medusozoa bazita sur [http://www.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=11551 The Taxonomicon - Taxon: Phylum Cnidaria] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929102538/http://www.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=11551 |date=2007-09-29 }} - la [[10-an de julio]] [[2007]]</ref> |subdivizio2 = :''[[Anthozoa]]'' — [[Koralo]]j kaj [[Maranemono]]j<br /> :Medusozoa:<ref>Klasoj en Medusozoa bazita sur [http://www.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=11582 The Taxonomicon - Taxon: Subphylum Medusozoa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090311093127/http://www.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=11582 |date=2009-03-11 }} - la [[10-an de julio]] [[2007]]</ref> ::''[[Cubozoa]]'' ::[[Hydrozoa]] — [[hidrozoo]]j ::[[Polypodiozoa]] ::[[Scyphozoa]] — [[meduzo]]j ::[[Staurozoa]] — [[staŭromeduzo]]j :senranga: ::''[[Myxozoa]]'' |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Sea nettles.jpg|eta|[[meduzo]]j ''Chrysaora quinquecirrha'']] '''Kniduloj''' (latine ''Cnidaria'') <ref>La [[N.B.N.]]-nomo estas *Meduzofilumanoj*</ref> estas [[filumo]] kies membroj estas [[hidrozoo]]j, [[maranemono]]j, [[koralo]]j, [[meduzo]]j, ktp. Ili estas diploblastuloj - havas du ĝerm-tavolojn: [[endodermo]] (kelkfoje aludita kiel gastrodermo) kaj [[ektodermo]]. Inter tiuj du tavoloj estas mezogleo. Ĉiu knidulo estas karnovora. Certa vivofazo de la kniduloj nomiĝas [[meduzo]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Korala rifo]] == Notoj == {{referencoj}} <gallery> Dosiero:Anemone.bristol.750pix.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[_Seeanemonen_|_Seeanemone_]] (_Actiniaria_) _und_ [[_Lederkorallen_|_Lederkoralle_]] (_Alcyonacea_) --> Dosiero:Schleiden-meduse.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Entwicklungsstadien_ _einer_ _Qualle_ --> Dosiero:Woda-1 ubt.jpeg|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> </gallery> {{projektoj|commonscat=Cnidaria}} {{Ĝermo|biologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Senvertebruloj]] f92u8g2dmn06wjfwfwfrmx6zjtor0e7 0 2736 9386935 9135041 2026-05-29T19:41:18Z ThomasPusch 1869 9386935 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas estas insularo situanta en la [[Manika Markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonujo]]. Konsistanta el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[Normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj Normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Channel Islands}} * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- Ŝtatoj de Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- Ŝtatoj de Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, _Herm_, kaj Sark --> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] otgotv6ztqe4mxh5hc1qrg4sl316rk4 9386937 9386935 2026-05-29T19:41:46Z ThomasPusch 1869 9386937 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas estas insularo situanta en la [[Manika Markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. Konsistanta el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[Normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj Normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Channel Islands}} * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- Ŝtatoj de Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- Ŝtatoj de Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, _Herm_, kaj Sark --> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 1mjtsc8ctfe33c0fzyv6tvjyr0s50hn 9386938 9386937 2026-05-29T19:44:29Z ThomasPusch 1869 9386938 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"''.</br> estas insularo situanta en la [[Manika Markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. Konsistanta el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[Normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj Normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> {{-}} {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj} * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] cnxnkzn5zu1gy8pjfaquzw1mrm2e71z 9386939 9386938 2026-05-29T19:45:05Z ThomasPusch 1869 9386939 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"''.<br/> estas insularo situanta en la [[Manika Markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. Konsistanta el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[Normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj Normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> {{-}} {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj} * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] bajtn5u5va8y1dzt5fwdblzk5i1way8 9386945 9386939 2026-05-29T19:49:38Z ThomasPusch 1869 9386945 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"''.</ref> estas insularo situanta en la [[Manika markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. La insularo situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Ĝi konsistas el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[Normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj Normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> {{-}} {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 8ineufbvtk1kcr6j8e0preesjisu1n6 9386946 9386945 2026-05-29T19:50:15Z ThomasPusch 1869 9386946 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"''.</ref> estas insularo situanta en la [[Manika markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. La insularo detale situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Ĝi konsistas el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[Normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj Normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> {{-}} {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] dch2q5imjbbmhdjb2src76roljzjzpb 9386949 9386946 2026-05-29T19:52:46Z ThomasPusch 1869 9386949 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"'' en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas insularo situanta en la [[Manika markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. La insularo detale situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Ĝi konsistas el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 2bdwyg42sr13ixtbtjpwldui95kbb32 9386954 9386949 2026-05-29T19:53:17Z ThomasPusch 1869 9386954 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"'' en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon sube en tiu ĉi paĝo.</ref> estas insularo situanta en la [[Manika markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. La insularo detale situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Ĝi konsistas el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 7llroeyho9h20qnfed394go72woxxqm 9386965 9386954 2026-05-29T19:54:40Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9386965 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"'' en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon sube en tiu ĉi paĝo.</ref> estas insularo situanta en la [[Manika markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. La insularo detale situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Ĝi konsistas el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la "Normandaj insuloj" en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] <br/> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] liebtzc7brgnh00cnnpzbpvuq46pkr4 9386970 9386965 2026-05-29T19:55:27Z ThomasPusch 1869 9386970 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"'' en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon sube en tiu ĉi paĝo.</ref> estas insularo situanta en la [[Manika markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. La insularo detale situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Ĝi konsistas el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] (Alderney), [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] (Guernsey) ''inkluzive najbaraj insuletoj [[Herm]] kaj [[Jethou]]'', [[Sark]] ''inkluzive najbara insuleto [[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la "Normandaj insuloj" en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{Projektoj}} <br/> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] ar4l9fszngytyrg0kun77io8z1c94e4 9387417 9386970 2026-05-30T09:14:22Z ThomasPusch 1869 9387417 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"'' en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon sube en tiu ĉi paĝo.</ref> estas insularo situanta en la [[Manika markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. La insularo detale situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Ĝi konsistas el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * '''voktujo [[Gernezejo]]:''' insuloj [[Aldernejo]] ''(Alderney)'', [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] ''(Guernsey)'' inkluzive najbaraj insuletoj ''[[Herm]]'' kaj ''[[Jethou]]'', '''[[Sark]]'' inkluzive najbara insuleto ''[[Brechou]]'' * '''voktujo [[Ĵerzejo]]:''' insuloj [[Ĵerzejo]] ''(Jersey)'' kaj senloĝantaraj najbaraj ''Minquiers, Ecréhous''. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la "Normandaj insuloj" en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{Projektoj}} <br/> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] 2i04e4whafph7164fbc3a5w6x7x7sc7 9387418 9387417 2026-05-30T09:15:11Z ThomasPusch 1869 9387418 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"'' en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon sube en tiu ĉi paĝo.</ref> estas insularo situanta en la [[Manika markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. La insularo detale situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Ĝi konsistas el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * voktujo {{Gernezejo}}: insuloj [[Aldernejo]] ''(Alderney)'', [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] ''(Guernsey)'' inkluzive najbaraj insuletoj ''[[Herm]]'' kaj ''[[Jethou]]'', '''[[Sark]]'' inkluzive najbara insuleto ''[[Brechou]]'' * voktujo {{Ĵerzejo}}: insuloj [[Ĵerzejo]] ''(Jersey)'' kaj senloĝantaraj najbaraj ''Minquiers, Ecréhous''. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la "Normandaj insuloj" en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{Projektoj}} <br/> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] mp8ce4m401kfejokj8gxcq8awubisiv 9387419 9387418 2026-05-30T09:15:37Z ThomasPusch 1869 9387419 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Manksinsulo}} {{Informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JE/GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Manikinsuloj''' (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj '''Kanalaj''' aŭ '''Normandiaj''' insuloj, en la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomitaj "'''Normandaj Insuloj'''")<ref name="PdlM">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, nomas la insularon '' "Normandaj Insuloj"'' en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon sube en tiu ĉi paĝo.</ref> estas insularo situanta en la [[Manika markolo]] aŭ "Maniko" inter [[Anglio]] kaj [[Francio]], okcidente de la [[Normandio|Normandia]] duoninsulo [[Cotentin]] kaj norde de [[Bretonio]]. La insularo detale situas en la [[Sanmala golfo]] de la [[Manika markolo]]. Ĝi konsistas el du duonmemstaraj provincoj (''bailiwicks'', voktujoj) [[Guernsey]] kaj [[Jersey]]: * voktujo {{Gernezejo}}: insuloj [[Aldernejo]] ''(Alderney)'', [[Gvernsejo (insulo)|Gernezejo]] ''(Guernsey)'' inkluzive najbaraj insuletoj ''[[Herm]]'' kaj ''[[Jethou]]'', ''[[Sark]]'' inkluzive najbara insuleto ''[[Brechou]]'' * voktujo {{Ĵerzejo}}: insuloj [[Ĵerzejo]] ''(Jersey)'' kaj senloĝantaraj najbaraj ''Minquiers, Ecréhous''. Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo [[Wight]]. Politike la du voktujoj same kiel la [[Manksinsulo]] havas apartan statuson rilatan al [[Britio]]: ili estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio]], ''crown dependencies'', posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la [[Eŭropa Unio]]). Lingve la [[normanda lingvo]] estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj normandaj dialektoj/lingvoj: * ''Aurégnais'' (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.) * ''Guernésiais'' aŭ ''Djernésiais'' (Gernezeja) * ''Jèrriais'' (Ĵerzeja), kaj * ''Sercquiais'' (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja). == Galerio == <gallery> Dosiero:ChannelIslands.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo _of_ _the_ Manikinsuloj --> Dosiero:EnglishChannel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Der_ Manika Markolo _mit_ _den_ Manikinsuloj ''Guernsey'' _und_ ''Jersey'' --> Dosiero:LocationGuernsey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Situación_ _de_ _las_ Manikinsuloj --> Dosiero:LocationJersey.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Localização_ _das_ Manikinsuloj, _perto_ _da_ _costa_ _francesa_ --> </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Victor Hugo]] * [[Normandio]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.gov.gg <!-- voktujo Guernsey --> * http://www.gov.je <!-- voktujo Jersey --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= <!-- Mapo de Alderney --> * http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= <!-- Mapo de Guernsey, Herm kaj Sark --> [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la "Normandaj insuloj" en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{Projektoj}} <br/> {{Ĝermo|geografio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio]] shrwa2n0rcfud2e0ak2weuoburkssua 0 3320 9387334 9299253 2026-05-30T06:58:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |emblemo=Kreuz prot.svg }} [[Dosiero:Countries_by_percentage_of_Protestants_(2010).svg|eta|283x283ra|Koncentriĝoj de protestantoj en la mondo aktuale en 2010. En la purpurkoloraj landoj, almenaŭ 10% de la loĝantaro apartenas al Protestantismo, kaj malhela nuanco signifas pli altan proporcion de la loĝantaro.]] '''Protestantismo''' ([[1517]]) estas la dua plej granda branĉo de '''[[kristanismo]]''', havante 16% de kristanoj, malantaŭ ĉefa tendenco, nome [[Katolikismo]].<ref>Ĉe kelkaj landoj, lingvoj kaj sektoroj oni uzas la vorton "kristano" por referenci protestantismon, dum oni uzas la vorton "katoliko" por referenci katolikismon.</ref> Tamen ĝi estas la ĉefa formo de kristanismo en norda [[Eŭropo]], [[Nordameriko]], [[Oceanio]] kaj [[Suda Afriko]]. Ĝi estas esence la norda, ĝermana branĉo de kristanismo. Protestantismo ne estas unuigita eklezio sed svarmo de eklezioj, kiuj devenas historie de la ribelo de [[Lutero]], [[Germanio|germana]] [[monaĥo]], kontraŭ la [[katolikismo|Katolika Eklezio]] kaj ĝia diboĉemo, la tiel nomata Protestanta [[Reformacio]].<ref> Löffler, K. (1910), [https://www.newadvent.org/cathen/09162a.htm Pope Leo X] Arkivita la 1an de Majo 2012 ĉe Wayback Machine, ''The Catholic Encyclopedia'', New York: Robert Appleton Company, "The immediate cause was bound up with the odious greed for money displayed by the Roman Curia, and shows how far short all efforts at reform had hitherto fallen...Abuses occurred during the preaching of the Indulgence. The money contributions, a mere accessory, were frequently the chief object, and the "Indulgences for the Dead" became a vehicle of inadmissible teachings...(The pope) gave himself up unrestrainedly to his pleasures and failed to grasp fully the duties of his high office." </ref> La du ĉefaj fondintoj de protestantismo estis [[Lutero]] kaj [[Kalvino]]. La Reformacio startis en la [[Sankta Romia Imperio]] (specife, en [[Vitenbergo]], [[Elektoprinclando Saksio]], tiel ke ĉe nuntempe, speciale en germanaj kuntekstoj, [[Saksio]] estas ofte priskribita kiele "patrujo de la Reformacio" (en germana ''Mutterland der Reformation'') en 1517, kiem [[Marteno Lutero]] publikigis siajn ''[[Naŭdek kvin Tezoj]]n'' kiel reago kontraŭ fiagadoj en la vendo de [[indulgenco]]j fare de la [[Katolika Eklezio]], kiu propornis la elaĉetadon el [[Purgatorio|portempa puno]] pro pekoj al la aĉetantoj de indulgencoj.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xLBa5aO7fgQC|title=Protestants: A History from Wittenberg to Pennsylvania 1517–1740|first=C. Scott|last=Dixon|date=2010|publisher=John Wiley & Sons|via=Google Books|isbn=978-1444328110|access-date=27a de Junio 2015|archive-date=23a de Majo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523002943/https://books.google.com/books?id=xLBa5aO7fgQC|url-status=live}}</ref> La esprimo "Protestantismo" mem, tamen, derivas el la protestoletero el germanaj luteranaj [[Fürst|princoj]] en 1529 kontraŭ [[edikto]] de la Dieto de Speyer (1529) kondamnanta la instruojn de Marteno Lutero kiel [[Herezo|herezajn]].<ref>La vorto ''Protestantismo'' devenas de la [[Latina]] vorto ''protestari'' = ''atesti (pri sia [[fido]])''. La esprimo estiĝis en la periodo de la [[Reformacio]].</ref><ref>''Oxford Dictionary of the Christian Church'' (1974) art. "Speyer (Spires), Diets of"</ref> En la [[16-a jarcento]], [[Luteranismo]] etendiĝis el nordaj, centraj kaj orientaj ŝtatoj de Germanio al [[Danio–Norvegio]], [[Svedio]], [[Finnlando]], [[Livonio]], kaj [[Islando]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Htz8M1Xlqi4C&pg=PA9|title=Historical Dictionary of Lutheranism|first1=Günther|last1=Gassmann|first2=Duane H.|last2=Larson|first3=Mark W.|last3=Oldenburg|date=2001|publisher=Scarecrow Press|via=Google Books|isbn=978-0810866201|access-date=27a de Junio 2015|archive-date=10a de Junio 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610070110/https://books.google.com/books?id=Htz8M1Xlqi4C&pg=PA9|url-status=live}}</ref> Ankaŭ [[Kalvinismo|kalvinismaj]] eklezioj disvastiĝis en Germanio ([[Elektoprinclando Palatinato|Palatinata Graflando de Rejno]]) [[Hungario]], [[Nederlando]], [[Reĝlando Skotlando|Skotlando]], [[Svisa Ĵurkomunumo|Svisio]], [[Francio]], [[Krono de la Regno de Pollando|Pollando]] kaj [[Grandprinclando Litovio|Litovio]], estritaj de Protestantaj Reformaciantoj kiel [[Johano Kalvino]], [[Huldrych Zwingli]] kaj [[John Knox]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1asvyE-1DUkC&pg=PT19|title=Calvinism|first=Abraham|last=Kuyper|date=1899|publisher=Primedia E-launch LLC|via=Google Books|isbn=978-1622090457|access-date=27a de Junio 2015|archive-date=10a de Junio 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610070117/https://books.google.com/books?id=1asvyE-1DUkC&pg=PT19|url-status=live}}</ref> La politika apartigo de la angla eklezio (''[[Church of England]]'') disde la Katolila Eklezio dum la regado de [[Henriko la 8-a]] iĝis [[Anglikanismo]], metante Anglion kaj Kimrion en tiun grandan movadon de la Reformacio, sub la estreco de la reformisto [[Thomas Cranmer]], kies verko forĝis la anglikanajn doktrinon kaj identecon.<ref>Por plua informado, vidu artikolon [[Angla Reformacio]]. En tiu artikolo, Anglikanismo estas konsiderata branĉo de Protestantismo kiel parto de movadoj derivitaj rekte el la Reformacio de la 16-a jarcento. Kvankam nuntempe la ''[[Church of England]]'' ofte konsideras sin ''via media'' (mezvojo) inter Protestantismo kaj la Katolika Eklezio, ĝis la apero de la [[Movado de Oksfordo]] en la 1830-aj jaroj, la eklezio ĝenerale konsideras sin Protestanta. (Neill, Stephen. ''Anglicanism'' Pelican 1960, pp. 170, 259–260)</ref> Efektive, Protestantismon oni povas dividi en kelkajn grandajn grupojn de eklezioj: * la eklezioj, kiuj devenas de la origine anarkiismeca movado de la [[Anabaptismo]], kiu poste trankviliĝis ekzemple en la mondvasta movado de la [[Menonitoj]] * la movado, kiu estiĝis ĉirkaŭ [[Lutero]]: [[Luteranismo]] * la movado, kiu estiĝis ĉirkaŭ [[Kalvino]]: [[Kalvinismo]] ** pluraj eklezioj dum internaj diskutadoj kaj disputoj pri la religio dissplitiĝis en novajn (sub)ekleziojn. Plej ofte ĉe Kalvinismo. * en la 19-a kaj precipe en la 20-a jarcentoj estiĝis multaj ''novaj protestantaj ekleziaj movadoj'', kiel ekzemple [[Adventismo]], [[Atestantoj de Jehovo]], [[Pentekosta Kristanismo|Pentekostismo]], ktp. Kelkaj protestantaj eklezioj havas tutmondajn konsideron kaj distribuadon de anoj, dum aliaj estas limigitaj al preciza lando.<ref name="Hillerbrand">{{cite encyclopedia |editor-surname=Hillerbrand |editor-given=Hans J. |title=Encyclopedia of Protestantism |volume=1–4 |year=2004 |place=London; New York |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-92472-6 |url={{Google books|id=PMSTAgAAQBAJ|plainurl=y|page=59}} |archive-date=2020-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523002949/https://books.google.com/books?id=PMSTAgAAQBAJ&pg=RA2-PA349 |url-status=live}}</ref> Majoritato de Protestantoj estas membroj de malmultaj protestantekleziaj familioj; [[Adventismo|Adventistoj]], [[Anabaptismo|Anabaptistoj]], [[Anglikanismo|Anglikan/Episkopalianoj]], [[Baptistoj]], [[Kalvinismo|Kalvinistoj/Reformistoj]] (dekomence nomitaj ''Kalvinismo'' fare de la rivalaj Luteranoj, lastatempe oni preferas la terminon ''Reformita'' kiel pli priskriba,<ref name="Hägglund 2007">{{cite book |last=Hägglund|first=Bengt|title=Teologins Historia|language=de|trans-title=History of Theology|others=Translated by Gene J. Lund|edition=Fourth Revised|year=2007|location=Saint Louis|publisher=Concordia Publishing House}}</ref> enhavanta [[Presbiterianismo]]n, [[Kongregaciismo|Kongregaciismon]], multajn el la unuecigemaj eklezioj, krom historiaj [[Reformita Eklezio|Reformitaj Eklezioj]] en Francio, Svisio, Nederlando, Germanio, Hungario, kaj aliloke.), [[Luteranismo|Luteranoj]], [[Metodismo|Metodistoj]], [[Moraviaj fratoj|Moravianoj]], [[Pentekosta Kristanismo|Pentekostanoj]], la irlanddevenaj ''Plymouth Brethren'', [[Presbiterianismo|Presbiterianoj]], kaj [[Kvakerismo|kvakeroj]].<ref name="pewforum1">{{cite web |date=19a de Decembro 2011 |title=Pewforum: Grobal Christianity |url=http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101114257/http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf |archive-date=1a de Novembro 2013 |access-date=14a de Majo 2014}}</ref><!--Do not add further (minor) denominational families here--> Ankaŭ sennomaj, [[Karismaj kristanoj|karismaj]] kaj sendependaj eklezioj estas menciindaj, ĉar ili ĵus etendiĝis rapide tra multo de la mondo, kaj konstituas gravan parton de Protestantismo.<ref>[http://www.oikoumene.org/en/church-families/evangelical-churches World Council of Churches: Evangelical churches] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201002174054/https://www.oikoumene.org/en/church-families/evangelical-churches/ |date=2020-10-02 }}: "Evangelical churches have grown exponentially in the second half of the 20th century and continue to show great vitality, especially in the global South. This resurgence may in part be explained by the phenomenal growth of Pentecostalism and the emergence of the charismatic movement, which are closely associated with evangelicalism. However, there can be no doubt that the evangelical tradition "per se" has become one of the major components of world Christianity. Evangelicals also constitute sizable minorities in the traditional Protestant and Anglican churches. In regions like Africa and Latin America, the boundaries between "evangelical" and "mainline" are rapidly changing and giving way to new ecclesial realities."</ref> Tiuj variaj movadoj, kolektive nomitaj kiel "populara Protestantismo" fare de fakuloj kiel [[Peter L. Berger]], estis priskribitaj kiel unu el la nuntempaj plej dinamismaj religiaj movadoj en la mondo.<ref name="books.google.com">{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ic5pyiIkTxAC&pg=PA16|title=Religion in Global Civil Society|editor-first=Mark|editor-last=Juergensmeyer|chapter=Religion and Global Civil Society|last=Berger|first=Peter L.|date=2005|publisher=Oxford University Press|via=Google Books|isbn=978-0198040699|access-date=8a de Januaro 2016|archive-date=19a de Marto 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130319211612/http://books.google.com/books?id=Ic5pyiIkTxAC&pg=PA16|url-status=live}}</ref> Estas nuntempe pli ol 1,18 mil milionoj da Protestantoj tutmonde,<ref name="pewforum1" /><ref name="gordonconwell.edu">{{cite web |url=https://www.gordonconwell.edu/wp-content/uploads/sites/13/2025/01/Status-of-Global-Christianity-2025.pdf |title=Status of Global Christianity, 2025, in the Context of 1900 –2050 |publisher=Center for the Study of Global Christianity, Gordon-Conwell Theological Seminary |access-date=28a de Marto 2025 |archive-date=15a de Februaro 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250215101012/https://www.gordonconwell.edu/wp-content/uploads/sites/13/2025/01/Status-of-Global-Christianity-2025.pdf |url-status=live }}</ref> dum Hans Hillerbrand ĉirkaŭkalkulis totalan populacion de Protestantoj je 833 457 000 en 2004,<ref name="books.google.pl">{{cite encyclopedia |editor-surname=Hillerbrand |editor-given=Hans J. |title=Encyclopedia of Protestantism |volume=1–4 |year=2004 |place=London; New York |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-92472-6 |page=2 |url={{Google books|id=PMSTAgAAQBAJ|plainurl=y|page=2}} |archive-date=2020-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523002949/https://books.google.com/books?id=PMSTAgAAQBAJ&pg=RA2-PA349 |url-status=live}}</ref> kaj informo de Gordon-Conwell Theological Seminary je 1 189 781 000 komence de 2025.<ref name="gordonconwell.edu"/> == Ĉefaj trajtoj kaj doktrinoj de Protestantismo == [[Dosiero:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|eta|desktre|170ra|Marteno Lutero (1483–1546). [[Lucas Cranach la Maljuna]] ([[1529]])]] Kun la aliaj du ĉefaj branĉoj de kristanismo (la [[katolikismo|katolika]] kaj la [[ortodoksismo|ortodoksa]]), la protestanta branĉo kredas en la [[Kredo Nicea]], al kiu pluraj protestantaj grupoj aldonis siajn pli novajn [[kredkonfeso]]jn, krom la [[Liberala Protestantismo]], kiu tute principe ne konas devigan [[kredkonfeso]]n. Kontraste al la aliaj branĉoj, tamen, la protestanta fako ĝenerale kredas en tri doktrinoj de Lutero: * ''[[sola fide]]'', kiu diras, ke oni estas savita sole per fido en [[Jesuo Kristo]] * ''[[sola scriptura]]'', kiu diras, ke la [[Biblio]] estas la sola fonto de religia [[vero]] kaj ne la instruo de [[papo]]j, [[koncilio]]j aŭ eklezia tradicio. * [[universala pastraro]], kiu diras, ke ĉiuj kredantoj estas egalaj, unuj al la aliaj; profesia pastraro estas konvena, sed ne necesa. Ĉiu kredanto povas legi kaj ĝuste interpreti la Biblion por si mem. Tiu triopo evoluis al kvinopo (nomita [[Kvin solaĵoj (protestantismo)|Kvin solaĵoj]]) en postaj disvolviĝoj de la protestantismaj doktrinoj.<ref name="WELS2014">{{cite web|url=http://www.wels.net/what-we-believe/questions-answers/christian/methodist-beliefs|title=Methodist Beliefs: In what ways are Lutherans different from United Methodists?|year=2014|publisher=Wisconsin Evangelical Lutheran Synod|access-date=22a de Majo 2014|quote=The United Methodists see Scripture as the primary source and criterion for Christian doctrine, emphasizing the importance of tradition, experience, and reason for Christian doctrine. Lutherans teach that the Bible is the sole source for Christian doctrine. The truths of Scripture do not need to be authenticated by tradition, human experience, or reason. Scripture is self-authenticating and is true in and of itself.|archive-date=22a de Majo 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522105449/http://www.wels.net/what-we-believe/questions-answers/christian/methodist-beliefs|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YGqVAwAAQBAJ&pg=PA159|title=Mothering the Fatherland: A Protestant Sisterhood Repents for the Holocaust|first=George|last=Faithful|date=2014|publisher=Oxford University Press|via=Google Books|isbn=978-0199363476|access-date=27a de Junio 2015|archive-date=23a de Majo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523002949/https://books.google.com/books?id=YGqVAwAAQBAJ&pg=PA159|url-status=live}}</ref> Ĉi tiuj principoj formas la koron kaj fundamenton de lutera reformo kaj ilia signifo estas grandega. La bezono, ke la eklezio peru la rilaton inter la homo kaj Dio, estas nula, la graveco de la [[pastro]] kaj liaj ceremonioj estas nuligita, la graveco de plej multaj [[Sakramento|sakramentoj]] estas nula, ne plu valoras teologiaj interpretoj, la [[Kanona juro|kanonaj leĝoj]], la [[Epistolo|epistoloj]] de la [[papoj]] kaj la kultado al la [[sanktuloj]], ne plu necesas [[Monaĥo|monaĥeco]] kaj [[asketeco]]. La principoj havas [[Latina lingvo|latinajn]] nomojn, kiuj komenciĝas per la adjektivo "solus/a": *'''[[sola scriptura]]''': Nur el la [[Biblio]] venas teologia vero. *'''solus Christus''': nur el Kristo venas savo, ne ekzemple de sanktuloj. *'''sola gratia''': nur per dia graco, ne per homaj agoj eblas savo. *'''[[sola fide]]''': nur per fido, ne per bonaj faroj oni atingas savon; fido estas rezulto de graco, sed kondukas al bonaj faroj. *'''soli Deo gloria''': ĉia gloro estas de/al Dio. Neniu homo meritas gloron pro religiaĵoj. Tio ebligas protestantojn laŭ sia [[konscienco]], se necese, forlasi la eklezion, ĉar ili ne bezonas ĝin por [[sakramento]], [[sacerdoto]]j (= [[pastro]]j) aŭ [[doktrino]]. Anstataŭe, ĉiu kredanto povas legi la [[Biblio]]n por si mem kaj preĝas al [[Dio de la Abrahamaj religioj|Dio]], ne bezonante pastron kiel peranton inter si kaj Dio. == La protestanta Biblio == [[Dosiero:Biblia del Oso.png|eta|maldekstre|210ra|La eldonaĵo [[Reina-Valera]] estas unu el la unuaj tradukoj de la Biblio al la kastilia lingvo.]] Protestantoj plej ofte uzas krom la [[Nova Testamento]] nur la [[Hebrea]]n [[Malnova Testamento|Malnovan Testamenton]]. Tial, dum la [[Ortodoksio|ortodoksiisma]], [[Romkatolikismo|katolika]] kaj la protestanta Nova Testamento samas, la Malnovaj malsamas: la katolika eklezio (kaj la ortodoksiismaj) uzas la judan Malnovan Testamenton ''ne'' laŭ la [[kanono]] de [[Kalvino]], sed laŭ la [[Septuaginto]], kun ĉi limigo tamen, ke la katolikoj ne havas ĉiujn librojn, kiujn konservis la [[Ortodokseco]]. En la generacio post [[Jesuo Kristo]], ja, la [[rabeno]]j faris kanonon pri la Hebrea Biblio, en kiu pluraj verkoj de la Septuaginto ne plu estis akceptitaj, ĉu ĉar ili ekzistis nur en la [[Greka]] lingvo, ĉu ĉar ili estis tro malfrue verkitaj. Tial ĉi tiuj libroj -- nomitaj ĉu [[Duakanonaj Libroj]] ĉu [[Apokrifoj]] -- ankaŭ mankas en la protestanta (pli precize: kalvinana) biblio: [[Tobit]], [[Judit]], 1, 2, 3 kaj 4 [[Makabeoj]], [[Saĝeco]], [[Siraĥido]] kaj pluraj aliaj. Vidu pri tio ĉe artikolo [[Duakanonaj Libroj]]. La Luteranoj, tamen, kutime ja havas en siaj Biblio-eldonoj la Duakanonajn Librojn de la Okcidenta tradicio. Dum katolikoj ĝis la epoko de la Reformacio plej ofte uzis kiel oficialan version de la Biblio nur latinlingvaj eldonoj, Protestantismo kongrue kun la ĝenerala tendenco al la uzado de la propraj lingvoj en ceremonioj kaj skribaĵoj (postulite de la doktrino pri universala pastraro) promociis la tradukojn de la Biblio al naciaj lingvoj. == Sakramentoj kaj ritoj == [[Dosiero:Baptism at Northolt Park Baptist Church (cropped).jpg|eta|Bapto de plenkreskulo laŭ tipa protestantisma ceremonio, kontraste kun la katolika baptoceremonio de beboj.]] Plejparte, ĉiuj protestantaj eklezioj praktikas la [[bapto]]n. En la plimulto de la protestantaj eklezioj, same kiel en la ortodoksiisma kaj rom-katolika tradicioj, la bapto samtempe funkcias kiel metodo por membriĝi en la koncerna eklezio. Por [[Menonitoj]] tio estas klara kialo rifuzi la bapton al infanoj. Nur post konfesado de sia fido, tie oni kiel plenkreskulo povas esti baptita. Laŭ la [[Remonstrantoj]], male, la bapto nur membrigas en ''la Eklezio de Kristo''. Konkreta membriĝo en difinita eklezio estu komplete disigita de tio ĉi. La ''Manĝo de la Sinjoro'' aŭ ''Sankta Vespermanĝo'', kiun romkatolikoj nomas, la ''[[komunio]]'' estas celebrata en preskaŭ ĉiu eklezio. Kvankam la plimulto kredas, ke Kristo iel ĉeestas ĉe la komunio, eĉ se nur simbole, iliaj ideoj pri tio diverĝas. Sed ĉiuj malkonsentas kun la tipe rom-katolika ideo (ankaŭ ne rekonata de la Ortodoksiismo) pri [[transsubstancigo]]: ke la substanco de la pano kaj vino vere fariĝas la korpo de Kristo (kvankam la ekstera aspekto restas sama). En pluraj eklezioj, la komunio kutime okazas ĉiumonate aŭ jarkvarone. Kelkaj eklezioj (la Remonstrantoj jam depost jarcentoj), konsciante, ke "invitas nin la Sinjoro", tute principe invitas kiun ajn ĉeestanton ĉu baptitan ĉu ne - aliaj, laŭ la tradicio de ortodoksiismo kaj Romo, limigas la inviton partopreni nur al siaj propraj membroj. La centro de protestanta [[Diservo]] ne estas komunio sed la legado el la Biblio, preĝado kaj predikado, ĉar ĝi instigas la fidon. La plimultaj eklezioj konas la [[rito]]n de [[nupto]] kaj [[ordino]] de [[pastoro]]j aŭ pastorinoj, sed plejparte ne konsideras tion [[sakramento]]. Eksedziĝo estas tolerata en la [[praktiko]], se jam nur por teni pura la idealon de la [[geedzeco]]. En kreskanta nombro da eklezioj la nupto inter gejaj paroj estas samranga kiel nupto de geaj paroj. [[Luteranismo]] havas pentofaradon, nome rito de [[konfesio]]. == Apartaj kredoj == === Triunuo === [[Dosiero:Ŝildo-de-fido de-la-Triunuo.svg|eta|maldekstra|160ra|[[Heraldika Triunuo|«Ŝildo» de la Triunuo]], tradicia simbolo de la Triunuo en la okcidenta kristanismo.]] {{Ĉefartikolo|Sankta Triunuo|Kontraŭtriunuismo}} Protestantoj kiuj aliĝas al la [[Nicea Kredo]] kredas je tri [[Hipostazo (filozofio)|personoj]] ([[Dio Patro]], [[Dio Filo]], kaj la [[Sankta Spirito]]) kiel ununura Dio. Movadoj kiuj aperis ĉirkaŭ la tempo de la [[Reformacio]], sed ne estas parto de Protestantismo mem (ekz. [[Unitariismo]]), malaprobas la kredon je Triunuo. Tio ofte funkcias kiel kialo por ekskludo de la [[Unitaria Universalismo]], la Unueca Pentekostismo, kaj aliaj movadoj disde Protestantismo fare de diversaj observantoj. Unitariismo daŭre havas ĉeeston ĉefe en [[Transsilvanio]], Anglio, kaj Usono.<ref name="willsky"> Willsky-Ciollo, Lydia (2015). ''American Unitarianism and the Protestant Dilemma: The Conundrum of Biblical Authority''. Lanham, MD: Lexington Books. pp. 9–10. ISBN 978-0739188927. </ref> === Kristo en la Eŭkaristio === [[File:Abendmahl-1547-LC.jpg|thumb|upright=1.1|[[Luteranismo|Luterana]] priskribo de 1547 de la [[Lasta Vespermanĝo]] de [[Lucas Cranach la Maljuna]].]] La protestantisma movado komencis diverĝi en plurajn apartajn branĉojn en la mezo ĝis la fino de la 16-a jarcento. Unu el la centraj punktoj de diverĝo estis konflikto pri la [[Eŭkaristio]]. Fruaj protestantoj malaprobis la katolikan [[dogmo]]n de [[transsubstancigo]], kiu instruas ke la pano kaj vino uzitaj en la rito de la Meso perdas sian naturan substancon estante transformitaj en la korpon, sangon, animon kaj diecon de Kristo. Ili malkonsentis unu kun la alia koncerne la ĉeeston de Kristo kaj lia korpo kaj sango en la Sankta Komunio. * Luteranoj diras, ke en la [[Eŭkaristio|Sinjora Vespermanĝo]], la Korpo kaj Sango de Kristo ĉeestas "en, kun, kaj sub la formo" de pano kaj vino por ĉiuj tiuj kiuj manĝas kaj trinkas ĝin,<ref>1 Kor, 10:16, 1 Kor, 11:20.</ref><ref>Engelder, T.E.W., [https://archive.org/details/MN41551ucmf_1 ''Popular Symbolics'']. St. Louis: Concordia Publishing House, 1934. p. 95, Part XXIV. "The Lord's Supper", paragrafo 131.</ref> doktrino ke la [[Konkordoformulo|Formulo de Konkordo]] nomas la Sakramenta unio.<ref>{{cite web |url=http://www.bookofconcord.com/fc-sd/supper.html |title=The Solid Declaration of the Formula of Concord, Article 8, The Holy Supper |publisher=Bookofconcord.com |access-date=19a de Novembro 2010 |archive-date=21a de Novembro 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121030003/http://bookofconcord.com/fc-sd/supper.html |url-status=dead }}</ref> Dio fervore proponas al ĉiuj, kiuj ricevas la sakramenton,<ref> Luko, 22:19–20.</ref><ref>{{cite book|last=Graebner |first=Augustus Lawrence |url=http://www.ctsfw.edu/etext/graebneral/soteriology.txt |title=Outlines of Doctrinal Theology |page=162 |location=Saint Louis, MO |publisher=Concordia Publishing House |year=1910 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415004724/http://www.ctsfw.edu/etext/graebneral/soteriology.txt |archive-date=15a de Aprilo 2009}}</ref> pardonon de [[peko]]j,<ref> Mateo, 26:28.</ref><ref>{{cite book|last=Graebner |first=Augustus Lawrence |url=http://www.ctsfw.edu/etext/graebneral/soteriology.txt |title=Outlines of Doctrinal Theology |page=163 |location=Saint Louis, MO |publisher=Concordia Publishing House |year=1910 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110528150447/http://www.ctsfw.edu/etext/graebneral/soteriology.txt |archive-date=28a de Majo 2011}}</ref> kaj eternan savon.<ref>{{cite book|last=Graebner |first=Augustus Lawrence |url=http://www.ctsfw.edu/etext/graebneral/soteriology.txt |title=Outlines of Doctrinal Theology |page=163 |location=St. Louis, MO |publisher=Concordia Publishing House |year=1910 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415004724/http://www.ctsfw.edu/etext/graebneral/soteriology.txt |archive-date=15a de Aprilo 2009}}</ref> * La [[Kalvinismo|reformitaj eklezioj]] emfazas la [[Reala ĉeesto#Eŭkaristio en la protestantaj eklezioj|realan ''spiritan'' ĉeeston]], aŭ ''sakramentan'' ĉeeston, de Kristo, dirante ke la sakramento estas sanktiga graco tra kiu la elektita kredanto ne fakte partoprenas de Kristo, sed simple ''per'' la pano kaj vino prefere ol ''en'' la elementoj. Kalvinistoj neas la luteranan aserton ke ĉiuj komuniantoj, kaj [[kredanto]]j kaj [[nekredanto]]j, buŝe ricevas la korpon kaj sangon de Kristo en la elementoj de la [[sakramento]], sed anstataŭe asertas ke Kristo estas unuigita al la kredanto per fido - direkte al kiu la vespermanĝo estas ekstera kaj videbla helpo. Kalvino ankaŭ emfazas la realan ĉeeston de Kristo pere de la Sankta Spirito dum Eŭkaristio. Ĉi tio ofte estas referita kiel ''dinamika ĉeesto''. * Anglikanoj kaj metodistoj rifuzas difini la Ĉeeston, preferante lasi ĝin mistero.<ref name="Neal2014">{{cite book|last=Neal|first=Gregory S.|title=Sacramental Theology and the Christian Life|year= 2014|publisher=WestBow Press|isbn=978-1490860077|page=111|quote=For Anglicans and Methodists the reality of the presence of Jesus as received through the sacramental elements is not in question. Real presence is simply accepted as being true, its mysterious nature being affirmed and even lauded in official statements like ''This Holy Mystery: A United Methodist Understanding of Holy Communion.''}}</ref> La Preĝlibroj priskribas la panon kaj vinon kiel eksteran kaj videblan signon de interna kaj spirita graco, kiu estas la Korpo kaj Sango de Kristo. Tamen, la vortoj de iliaj liturgioj sugestas, ke oni povas teni al kredo je la Reala Ĉeesto kaj Spirita kaj Sakramenta Ĉeesto samtempe. Ekzemple, "... kaj vi nutris nin per la spirita nutraĵo en la Sakramento de lia korpo kaj Sango;" "... la spirita manĝaĵo de la plej altvalora Korpo kaj Sango de via Filo nia Savanto Jesuo Kristo, kaj por certigado nin en ĉi tiuj sanktaj misteroj ... " <ref>''American Book of Common Prayer'', 1977, pp 365-366.</ref> * Anabaptistoj tenas popularan simpligon de la teologio de [[Zvinglo]], sen zorgo pri teologiaj komplikaĵoj kiel sugestite supre, povas vidi la Sinjoran Vespermanĝon simple kiel simbolo de la komuna kredo de la partoprenantoj, memorceremonio de la faktoj de la krucumo, kaj memorigilo de ilia starado kune, same kiel la korpo de Kristo (vido referita kiel ''memorismo'').<ref name="Balmer2002">{{cite book|last1=Balmer|first1=Randall Herbert|last2=Winner|first2=Lauren F.|title=Protestantism in America|url=https://archive.org/details/protestantismame00balm_593|url-access=registration|year=2002|publisher= Columbia University Press |location=[[New York City|New York]]|isbn=978-0231111300|page=[https://archive.org/details/protestantismame00balm_593/page/n42 26]}}</ref> === Aliaj === Protestantoj malakceptas la katolikan doktrinon de la papal supereco, kaj havas variajn konsiderojn pri la nombro de [[sakramento]]j, pri la [[Reala ĉeesto#Eŭkaristio en la protestantaj eklezioj|reala ĉeesto]] de [[Jesuo Kristo|Kristo]] en la [[Eŭkaristio]], kaj aliaj aferoj de eklezia regado kaj de [[apostola posteuleco]].<ref name="Haffner1999">{{cite book |last=Haffner |first=Paul |title=The Sacramental Mystery |publisher=Gracewing Publishing |year=1999 |isbn=978-0852444764 |page=11 |quote=The [[Aŭgsburga konfeso|Augsburg Confession]] drawn up by Melanchton, one of Luther's disciples admitted only three sacraments, Baptist, the Lord's Supper and Penance. Melanchton left the way open for the other five sacred signs to be considered as "secondary sacraments". However, Zwingli, Calvin and most of the later Reformed tradition accepted only Baptism and the Lord's Supper as sacraments, but in a highly symbolic sense.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Dixon |first=C. Scott |url=https://books.google.com/books?id=xLBa5aO7fgQC |title=Protestants: A History from Wittenberg to Pennsylvania 1517–1740 |date=2010 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1444328110 |access-date=27a de Junio 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523002943/https://books.google.com/books?id=xLBa5aO7fgQC |archive-date=23a de Majo 2020 |url-status=live |via=Google Books}}</ref> La adoradon de [[Sanktuloj]] protestantismo ne konas: ne estas protestantaj sanktuloj, almenaŭ ne oficiale. Sed eĉ la liberala protestantismo (kiun kelkaj konsideras kvazaŭ-ekstremisma) konas siajn "sanktulojn" (homojn, kiuj estas konsiderataj kiel gravaj ekzemploj, kiel [[Dietrich Bonhoeffer]]). La protestantoj ne preĝas al sanktuloj, do same pri Maria, kies adoradon en la romkatolika tradicio kutime oni spertas kiel [[blasfemo]]n aŭ eĉ [[idolismo]]n. Laŭ protestantismo, [[katolikismo]] traktas sanktulojn kiel idolojn aŭ diaĵetojn, anstataŭante sanktulojn (precipe Maria) por Dio. La tradicion pri [[Monaĥo]]j protestantismo ĝenerale ne havas (escepto: la komunumo de [[Taizé]] en Francujo; sed tiu komunumo ja estas principe [[ekumenismo|ekumena]] klopodante ligon kaj eĉ unuigon ĉefe inter protestantismo kaj katolikismo, sed ankaŭ kun aliaj eklezioj). Kelkaj branĉoj de liberala protestantismo konsideras Jesuon senpere homo tre saĝa kaj sankta, sed nur homo, nepre ne Dio. La plimulto de la liberalaj protestantoj konsideras tiun demandon afero ne vere grava. Laŭ kontraŭuloj, protestantismo, des pli liberala protestantismo ne estas ''vera'' kristanismo, sed nura [[modernismo]]. Kelkaj ekleziaj sektoj malpermesas [[tabako]]n kaj [[alkoholo]]n. == Kelkaj protestantaj konfesoj == :[[Adventismo]] - [[Anglikanismo]] - [[Baptismo]] - [[Suda Baptisma Konvencio]] - [[Episkopanismo]] - [[Fundamentismo]] - [[Kalvinismo]] - [[Kanada Misia Alianco]] - [[Kristana Scienco]] - [[Kvakerismo]] - [[Luterismo]] - [[Metodismo]] - [[Metropola Komunuma Eklezio]] - [[Molokanismo]] - [[Monda Konsilio de Eklezioj]] - [[Mormonismo]] - [[Pentekosta Kristanismo|Pentekostismo]] (i.a. [[Asembleo de Dio]]) - [[Pietismo]] - [[Presbiterianismo]] - [[Unuiĝinta Eklezio de Kanado]] - [[Unuiĝinta Eklezio de Kristo]] - [[Remonstrantoj]] - [[Menonitoj]] - kaj multaj aliaj. == Gravaj reformantoj == :[[Lutero]] - [[Zvinglo]] - [[Kalvino]] - [[John Knox]] - [[Ellen G. White]] - [[Arminio]] - [[Menno Simons]] :'''Pra-Protestantoj''' :[[valdismo]] - [[John Wyclif]] - [[Jan Hus]] == Organizoj == * [[Lutersocieto]] == Protestantismo kaj Esperanto == La Esperantista ligo de protestantoj estas la [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]] (KELI). Ĝi estis fondita en [[1911]] dum la [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]. KELI konsistas el anoj de la plej diversaj apartiĝoj de la protestanta eklezio, ekz. de [[Luteranismo|Luteranoj]], [[Kalvinismo|Kalvinanoj]], [[Metodistoj]] kaj [[Baptismo|Baptistoj]], sed ankaŭ kelkaj [[Katolikismo|katolikoj]] kaj [[Ortodoksismo|ortodoksuloj]] membras en ĝi. La celo de KELI estas krei efikan kunlaboron inter kristanoj el diversaj landoj kaj per Esperanto diskonigi la [[Evangelio]]n pri [[Jesuo Kristo]]. Oni klopodas atingi tiun ĉi celon per kolektado de anoj en ĉiu nacio kaj en ĉiuj protestantaj organizaĵoj, per eldonado de internacia ligorgano, per organiza subdivido en naciaj ligoj kaj lokaj grupoj, ktp. En [[2017]] KELI havis 350 membrojn. Ĝia organo ''[[Dia Regno]]'' aperas sesfoje jare. : Vidu ankaŭ: [[Protestantismo:Esperanto-movado|E-Movado inter protestantoj]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Protestantismo|ReVo=protes1.0ismo}} * [[Historio de Protestantismo en Usono]] * [[Kvin solaĵoj (protestantismo)]] * [[Marteno Lutero]] * ''[[Protestanta etiko kaj la spirito de kapitalismo]]'' de [[Max Weber]] * [[Reformacio]] ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== '''Ĝenerala''' * Hillerbrand, Hans J., eld. (2004). [https://books.google.es/books?id=PMSTAgAAQBAJ&redir_esc=y Encyclopedia of Protestantism.] Vol. 1–4. London; New York: Routledge. ISBN 978-0-415-92472-6. [https://web.archive.org/web/20200819174908/https://books.google.com/books?id=PMSTAgAAQBAJ&pg=RA2-PA349 Arkivita] el la originalo la 23an de Majo 2020. 2195 pp. Reprint 2014. * Melton, J. Gordon, eld. (2005). [https://books.google.es/books?id=bW3sXBjnokkC&redir_esc=y Encyclopedia of Protestantism.] ''Encyclopedia of World Religions''. New York: Facts On File. ISBN 0-8160-5456-8. 628 pp. '''Speciala''' * Bruce, Steve (2019). ''A house divided: Protestantism, Schism and secularization''. London; New York: Routledge. * Cook, Martin L. (1991). ''The Open Circle: Confessional Method in Theology''. Minneapolis, Mn: Fortress Press. xiv, 130 p. N.B.: Discusses the place of Confessions of Faith in Protestant theology, especially in Lutheranism. {{ISBN|0-8006-2482-3}} * Dillenberger, John kaj Claude Welch (1988). ''Protestant Christianity, Interpreted through Its Development''. Dua eldono. New York: Macmillan Publishing Co. {{ISBN|0-02-329601-1}} * Giussani, Luigi (1969), trad. Damian Bacich (2013). American Protestant Theology: A Historical Sketch. Montreal: McGill-Queens UP. * Grytten, Ola Honningdal. "Weber revisited: A literature review on the possible Link between Protestantism, Entrepreneurship and Economic Growth." (NHH Dept. of Economics Discussion Paper 08, 2020). [https://openaccess.nhh.no/nhh-xmlui/bitstream/handle/11250/2657268/DP%2008.pdf?sequence=1&isAllowed=y rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250131133211/https://openaccess.nhh.no/nhh-xmlui/bitstream/handle/11250/2657268/DP%2008.pdf?isAllowed=y&sequence=1 |date=2025-01-31 }} * Howard, Thomas A. ''Remembering the Reformation: an inquiry into the meanings of Protestantism'' (Oxford UP, 2016). * Howard, Thomas A. and Mark A. Noll, eds. ''Protestantism after 500 years'' (Oxford UP, 2016). * Leithart, Peter J. ''The end of Protestantism: pursuing unity in a fragmented church'' (Brazos Press, 2016). * {{cite book|title=Christianity's Dangerous Idea|last=McGrath|first=Alister E.|author-link= |year=2007|location=New York|publisher= HarperOne |isbn=978-0060822132|url-access=registration|url=https://archive.org/details/christianitysdan00mcgr_0}} * Nash, Arnold S., ed. (1951). ''Protestant Thought in the Twentieth Century: Whence & Whither''? New York: Macmillan Co. * {{cite book|title=Protestantism: A Very Short Introduction|last=Noll|first=Mark A.|author-link= |year=2011|location=Oxford|publisher=Oxford University Press}} * Ryrie, Alec ''Protestants: The Radicals Who Made the Modern World'' (HarperCollins, 2017). * Ryrie, Alec "The World's Local Religion" [http://www.historytoday.com/alec-ryrie/worlds-local-religion ''History Today'' (Sept 20, 2017) rete] {{Kristanismo}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Protestantismo| ]] 51xzjdmvte58gptvh0v1n1rw2ssq9vj 0 3359 9386852 9356727 2026-05-29T16:18:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 11 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386852 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo }} Laŭ la [[helena mitologio]], '''Posejdono'''<ref>Fundamenta Krestomatio</ref><ref>ReVo</ref> ([[greka lingvo|helene]] {{Fremdlingve|el|Ποσειδῶν}} [posejdón]) estis la [[dio]] de la [[maro]], de la [[ĉevalo]]j kaj, kiel ''Skuanto de la Tero'', de [[tertremo]]j. [[Romia Imperio|Romianoj]] latinigis la nomon de la [[etruskoj|etruska]] mara dio ''Nethuns'' kaj nomis lin ''[[Neptuno (dio)|Neptunus]]'', ambaŭ ekvivalentaj al Posejdono. Oni kutime prezentas lin kun [[tridento]], en [[ĉaro]], kiun tiras super marondoj jungitaj [[delfeno]]j, kaj en kompanio de lia edzino [[Amfitrito]] kaj mitologiaj mar-estaĵoj kaj marbestoj. Tamen li ne ĉiam loĝis submare, ĉar li ofte vizitadis la teron kaj ĉielon. Li facile ŝanĝis sian formon dum tiuj vojaĝoj. == Kulto == [[Dosiero:Poseidon Of Cape Artemision.jpg|eta|maldekstra|Statuo de Posejdono de la kabo ''Αρτεμίσιο'' [artemísio], en la norda parto de la insulo [[Eŭbeo]], [[-460]], [[bronzo]], nun en la Arkeologia Nacia Muzeo de [[Ateno]]]] Posejdono estis unu el la bazaj pradioj, adorita jam de la [[miceno|micenaj]] [[Piloso|pilosanoj]] kaj [[Tebo|tebanoj]] dum la [[Bronzepoko]]. Tamen, oni poste akceptis lin kiel unu el la [[olimpaj dioj]], frato de [[Zeŭso]] kaj [[Hadeso]] kaj do, filo de la [[titano]]j [[Krono]] kaj [[Rea]]. [[Heziodo]] faris Posejdonon naskiĝi antaŭ [[Zeŭso]]<ref>[[Heziodo]], [[Teogonio]], [479] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D453 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/falc/hesiode/theogonie.htm france]</ref>, sed tion ne gravas tiom ekzemple kun la nasko de [[Heraklo]] kiu [[Hera]] libervole malfruiĝis por eviti ke li devenu reĝo : la egega dia potenco aliĝas al [[Zeŭso]] kiu [[Homero]] kiel [[Heziodo]], alianomiĝas «la dian patron». Tamen [[Homero]] konsideris lin kiel gravega dio ; tial, en lia [[Odiseado]] Posejdono ŝajnas esti eĉ pli pova ol sia frato Zeŭso. Li estis oficiala protektanto de kelkaj urboj, kaj estis speciale adorita en [[Korinto]] kaj kelkaj ''[[polis]]'' en [[Granda Helenio]]. Li ankaŭ estis la dua dio de [[Ateno]], post esti venkita de sia nevino [[Atena]] en la konkurado de ambaŭ por la regado de tiu urbo. Kiel la plimulto de la olimpaj dioj, Posejdono estis kultata per alnomoj. Oni nomis lin ''Egea Posejdono'' en la urbo [[Egaso]], en [[Eŭbeo]], kie impona templo, konstruita sur monteto, estis dediĉita al li.<ref>[[Strabono]], ''Geografio'', Libro 9, ĉapitro 2 [13] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/strabon/livre92.htm france/greke] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0198%3Abook%3D9%3Achapter%3D2%3Asection%3D13 angle/greke] [[Vergilio]], [[Eneado]], Libro 3, [74] [http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/AeneisIII/lecture/3.htm#Neptune france/latine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151112192446/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/AeneisIII/lecture/3.htm#Neptune |date=2015-11-12 }} ; kie la latina mitofakulo [[Servio]] mise asertas ke tiu nomo devenas de la maro [[maro Egea|Egeo]] en sia komento pri la Eneado de Vergilio.</ref> citant Pro lia rilato kun ĉevaloj, alia alnomo de tiu dio estis ''Posejdono Hipio''. Li ankaŭ estis nomita ''Helikea'' en lia ega sanktejo de [[Helikeo]]. Generale la [[Peloponezo]], ĉar ĝi estas tertrema kaj inundebla regiono, estas konsiderita kiel la ''lando'' de Posejdono<ref name=Diodioro1549>[[Diodoro Sicilia]], ''Universala Historio'', Libro 15 [49] [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/diodore/livre15a.htm greke kaj france] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0084%3Abook%3D15%3Achapter%3D49 angle kaj greke]</ref>. Unuflanke li povis esti bonvola kaj milda dio, kaj tiam li kreis novajn insulojn kaj kvietigis la maron, sed kiam li ĉagreniĝis sia kolero estis terura: li ofte fendis la teron per sia [[tridento]], kaj de tio devenis tertremoj kaj inundoj. Li, kiel reĝo de la maro, ankaŭ povis krei gigantajn tempestojn kaj cunamojn. Per ĝi, ekzemple, Posejdono malhelpis [[Odiseo]]n alveni hejmen post la [[Trojo|Troja]] milito. Pro tio, maristoj kutime alvokis lin antaŭ enŝipiĝi, kaj ofte ili dronigis ĉevalojn, oferante ilin al la mara dio. [[Hipokrato]] ankaŭ kulpis lin de kelkaj specoj de epilepsio kaj mensaj malsanoj. Laŭ [[Paŭzanio]], al Posejdono estis konsekrita la fama [[oraklo]] de [[Delfo]], antaŭ lia anstataŭado per [[Apolono]]. Fakte, ambaŭ dioj intime kunlaboradis en diversaj taskoj. Ekzemple en la konstruado de la muroj de Troja aŭ dum koloniado: Delfa Apolono permesis kolonojn ekvojaĝi kaj krei novan urbon, kaj Posejdono protektis ilin kaj liveris sakralan akvon por la fonda ceremonio. Pro tio, soldatoj kantis al Posejdono la himnajn kantojn, kiuj kutime estis adresitaj al Apolono. Same kiel [[Dionizo]] (kiu frenezigis la [[Menadoj]]n), Posejdono ankaŭ povus ''kaŭzi kelkajn mensajn malsanojn''. En sia verko ''Pri la sakrala malsano'', [[Hipokrato]] asertis ke Posejdono ''kulpas pri kelkaj klasoj de [[epilepsio]].'' == Naskiĝo kaj infanaĝo mitaj == Posejdono estis filo de la [[titanoj]] [[Krono]] kaj [[Rea]]. Laŭ la plimulto de la versioj, li estis engluita de sia patro (kiu timis sian detronigon per unu el siaj filoj), sed poste salvita de sia frato [[Zeŭso]], kiu venkis la titanon. Tamen, aliaj verkistoj asertas ke Posejdono ankaŭ evitis la destinon, kion suferis siaj gefratoj, ĉar tuj post naski lin, Rea kasis Posejdonon inter ŝafidoj kaj ŝajnigis naskon de ĉevalido. Ŝi ofertis la beston al Krono por ke li englutu ĝin. [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] rakontis ke oni montris al li la ''fonton de la ŝafo'', [[Arne]], proksime de [[Mantineo (urbo)|Mantineo]] ([[Arkadio]]), kie Posejdono estis kaŝita. Laŭ [[Tzetzes]], tiu [[Arne]] estis la vartistino de la dio dum tiu tempo, kvankam ŝi neis tion kiam Krono serĉis la bebon kaj demandis ŝin.<ref>[[Tzetzes]], ''Pri Likofrono'' 644.</ref> Malgraŭ tio, [[Diodoro]] asertis ke, same kiel la [[Koribantoj]] faris al Zeŭso en [[Kreto]], la [[Telkinoj]] vartis kaj protektis Posejdonon en la insulo [[Rodo (insulo)|Rodo]]. Iĝis plenaĝa, li enamiĝis la fratinon de la Telkinoj, [[Halia]] (Ἄλια), el kiu li havis la [[nimfoj|nimfon]] [[Rode(nimfo)|Rode]] (Ῥόδη) kiu donas la nunan nomon de la insulo Rodo<ref>[[Diodoro Sicilia]], ''Universala Historio'', Libro 5 [55] [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/diodore/livre5b.htm greke kaj france] [http://www.theoi.com/Text/DiodorusSiculus5B.html angle]</ref>. Li edzinigis [[Amfitrito]]-n. Kiam Posejdono kreskis, li batalis kun siaj fratoj kontraŭ la titanoj. Tiam ili estis helpitaj de la [[Ciklopo]]j, kiu donis al Posejdono la faman tridenton. Post ilia venko, la mondo estis dividita inter la tri olimpaj fratoj: Zeŭso alproprigis al si la teron kaj ĉielon, [[Hadeso]] la subgrundan mondon kaj Posejdono la maron. En lia ''[[Odiseo]]'',<ref>[[Homero]], ''Odiseo'' v.398.</ref> [[Homero]] rakontis ke Posejdono loĝas en palaco proksime de [[Egaso]] ([[Aĥeo]]). Laŭ [[Homero]], Posejdono havas sian tronon kaj palacon en ''Aigaso'' (Αἰγάς [aigAs])<ref name="Homero_13_20">[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 13, [20] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc13/iliadgrecanc13.htm helene] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad13.html angle]</ref>. Oni ne scias ĉu tion signifas veran urbon. Malgraŭ, ekzistas du grekaj urboj kiu nomiĝas tiele, [[Aigiono]] (Αἴγιον) en [[Aĥeo]] kaj alia en [[Eŭbeo]]<ref name=AigionoEubeo>Nuntempa urbo {{iwiki|Limni|Limni|fr|Limni}} (Λίμνη, {{france}}) aŭ proksime ; [[Strabono]], ''Geografio'', Libro 9, ĉapitro 2 [13] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/strabon/livre92.htm france/greke] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0198%3Abook%3D9%3Achapter%3D2%3Asection%3D13 angle/greke]</ref>. En la kanto oka<ref>[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 8, [202] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc08/iliadgrecanc08.htm helene] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad08.html angle]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, la teksto homera sugestas iun rilaton inter la urbo [[Helikeo]] kaj ''Aigaso'', tio kio pensigas al la urbo en Aĥeo. Alia loko en la homera teksto, ''Aigaso'' ŝajnas prefere la eŭbean urbon, kiu malfermiĝas al la [[egea maro]] de kie oni povas atingi la [[trojo|trojan urbon]] ŝipe tra la maro<ref name=StrabonoAigaso>[[Strabono]], ''Geografio'', Libro 8, ĉapitro 7 [4] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/strabon/livre87.htm france/greke] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0198%3Abook%3D8%3Achapter%3D7%3Asection%3D4 angle/greke] ; citante [[Homero]], [[Iliado]], Kanto 13, [10-38] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc13/iliadgrecanc13.htm helene] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad13.html angle]</ref>. La demando pri kiu urbo [[Homero]] parolas estas malnova. == Epitetoj == Posejdono havas multajn [[epitetoj]]n kiuj karakteriĝas lin aŭ tio kio oni pensis pri li. Kelkafoje pro timo de la dio, oni preferis tiel maniero por priparolas lin ol sia propra nomo, sed ĝenerale ĉiam respekte. Uzis tiom nomiĝoj, ravis poetojn kiu diversigis tiele iliajn versojn kaj ankaŭ povis unuvorte (preskaŭ) indiki samtempe la dion kaj la specialan diofakultaton kun kiu la aŭtoro interesiĝis en sia verko. La epitetojn estas nur unu ([[greka]]) vorto kiel nomo aŭ adjektivo sed ankaŭ vortararoj mallongaj. Iuj estis ligitaj al regionemaj kulto aŭ historio, kvankam aliaj, eliĝitaj ofte el verkoj aŭ mitoj komunaj ĉie en [[Grekio]], montras alian karakterojn kiu estas pli ĝeneralemaj, pli fantastaj. Meze de epitetoj, oni trovas Posejdono kiel la dio de la grundo, kaj la dio de la mara mondo kaj ankaŭ lia ĉevaleca (eĉ se oni ne ĉiam scias ĉu tio priestas ĉevalo aŭ ŝipo, ĉar grekuloj antaŭe ofte konfuzis ambaŭ; [[Homero]] ekzemple parolas pri ''mara ĉevalo''<ref>[[Homero]], [[Odiseado]], Kanto 4, [708] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/homere/odyssee/livre4.htm france/greke] [http://www.theoi.com/Text/HomerOdyssey4.html angle]</ref>). {{Multkolumna}} * '''''La grunda ŝancelisto''''', '''''La skuanto de la Tero''''' ** (ἐνοσίχθων [enosIĥton]); Ekzemple ĉe<ref>Estas ofte en [[Iliado]], interalie: [[Homero]], [[Iliado]], Kanto 13, [33] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc13/iliadgrecanc13.htm helene] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad13.html angle] ''[[Homeraj himnoj]]'', n. 22, ''Al Posejdono'', [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0138%3Ahymn%3D22 angle/greke]</ref> [[Homero]], [[Homeraj himnoj]]. Eliĝas<ref>p. 300, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> el χθών, ''la grundo''<ref>p. 958, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> kaj malnova kaj dialekta formo por ἐνέθω, ''agiti''<ref>p. 295, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref>. ** (ἐννοσίγαι᾽ [enosIgai']); Ekz. ĉe<ref>[[Homero]], [[Iliado]], libro 7, [455] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0133:book=7:card=442&highlight=e%29nnosi%2Fgai%27 angle/greke] [[Heziodo]], [[Teogonio]], [456] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D453 angle/greke]</ref> [[Homero]], [[Heziodo]]. Ἐννοσί-γαιον, ἔνοσις estas malnova formo de ἐνόθω (ἐνέθω) por ''agiti''<ref> {{en}} http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=e%29%2Fnosis&la=greek&can=e%29%2Fnosis0&prior=*%29ennosi/gaios#lexicon</ref> kaj γαιον por ''la grundo'' (vidu [[Gaja]]); Ekzistas ankaŭ ĉe [[Heziodo]] en sia [[Teogonio]] (vidu poste). * '''''Ŝokbrua grunda sanĉelisto''''' (ἐρίκτυπον ἐννοσίγαιον [erIktupon enosIgaiov]); ::Ekz. ĉe<ref>[[Heziodo]], [[Teogonio]], [456] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D453 angle/greke]</ref> [[Heziodo]]. Ἐννοσίγαιον signifas ''grunda agitisto'' (vidu antaŭe por pli eksplikaĵo pri la vorto) kaj ἐρίκτυπον: ἐρί-κτυπον, κτύπος estas<ref>p. 515, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> la bruo el ŝoko kaj la prefixo ἐρί egaliĝas<ref>p. 259, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> al ''tre''. * '''''La grunda mastro''''', aŭ '''''la grunda entenisto''''' (γαιήοχος [gaiEoĥos]); ::Ekz. ĉe<ref>[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 20, [133] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc20/iliadgrecanc20.htm helene] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad20.html angle] [[Homero]], [[Odiseado]], Kanto 1, [68] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/homere/odyssee/livre1.htm france/greke] [http://www.theoi.com/Text/HomerOdyssey1.html angle]</ref> [[Homero]]. El γαίη, [[ionano|ionana]] vorto por la tero, la grundo<ref>p. 163, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> (vidu la diigo [[Gaja]]) kaj ὀχος kiu signifas ''tenujon''<ref>p. 640, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref>. * '''''Movisto de la grundo''''' (γαίης κινητῆρα [gaIns kinetera]); ::Ekz. ĉe<ref name=HomerajHimnoj/> [[Homeraj himnoj]]. γαίης estas<ref>{{en}} http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=gai%2Fhs&la=greek&can=gai%2Fhs0&prior=a%29ei/dein</ref> la [[genitivo]] de la vorto γαῖα por la grundo, eĉ la lando (vidu la diigo [[Gaja]]); κινητῆρα<ref>{{en}} http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=kinhth%3Dra&la=greek&can=kinhth%3Dra0&prior=gai/hs#lexicon</ref> signifas ''movisto'' el la verbo κινέω, ''movi''. * '''Petra''' (Πετραίος [petraIos]); ::Ekz. ĉe<ref>[[Pindaro]], ''Pitiaj Odoj'', 138 [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162%3Abook%3DP.%3Apoem%3D4 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/pindare/pythiques.htm france/greke]</ref> [[Pindaro]]. En la regiono [[Tesalio]], ĉar Posejdono disiĝis montojn tie. * '''''Blua (negrema) malluma longhararo''''' (aŭ ''''' Blua malluma kolhararo''''') (κυανοχαίτης [kuanoĥaItes]); ::Ekz. ĉe<ref>[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 20, [144] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc20/iliadgrecanc20.htm helene] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad20.html angle] [[Homero]], [[Odiseado]], Kanto 9, [528] [536] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/homere/odyssee/livre9.htm france/greke] [http://www.theoi.com/Text/HomerOdyssey9.html angle] [[Heziodo]], [[Teogonio]], [278], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D270 angle/greke]</ref> [[Homero]], [[Heziodo]]. El la vorto κύανος, kiu signifas bluan malluman<ref>p. 515, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> kaj χαίτη ties senso<ref>p. 949, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> estas longa, ŝveba densa hararo, la kolhararo de bestoj kaj ankaŭ tiu-ĉi kiu portas batalistan kaskon. * '''''Egea''''' ** Ĉe<ref>[[Vergilio]], [[Eneado]], Libro 3, [74] [http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/AeneisIII/lecture/3.htm#Neptune france/latine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151112192446/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/AeneisIII/lecture/3.htm#Neptune |date=2015-11-12 }}</ref> [[Vergilio]]: [[latina|lat.]] Aegaeo, nepreciza senso: tiu signifas ĝenerale la [[Egea maro|Egean maron]] aŭ la mita palaco de la dio ties [[Homero]] priparolas en [[Iliado]] ''Aigaso'' (Αἰγάς [aigAs])<ref name="Homero_13_20"/> ** Ĉe<ref name=StrabonoAigaso/> [[Strabono]]: [[helene|hel.]] Αἰγὰς, laŭ li, tio estas la Posejdono de la antikva urbo nomiĝas ''Aigaso'' en [[Eŭbeo]] kie troviĝis templon pri la dio sur monteto * '''''Mara Mastro''''', '''''Reĝô de la maro''''' (ποντομέδων [pontomEdov]); ::Ekz. ĉe<ref>-[[Pindaro]], ''Olimpiaj Odoj'', [6] 173 [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=O.:poem=6 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/pindare/olympiques.htm france/greke]<br /> -[[Aristofano]], ''La Vespoj'', [1531] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0044:card=1529 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/comediens/Aristophane/guepes.htm la fina koruso france] <br /> -[[Esĥilo]], ''Sep kontraŭ Tebo'', [130] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0014:card=128 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/tragediens/eschyle/sept.htm france/greke]</ref> [[Pindaro]], [[Aristofano]], [[Esĥilo]]. El πόντος kiu signifas<ref>{{en}} http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=po%2Fntos&la=greek&can=po%2Fntos0&prior=on#lexicon</ref> ''fluson'' kaj senslarge la ''maron''. μέδωv, la ĉefo<ref>p. 553, Greka-Franca vortaro, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref>, la reĝo kaj korespondi al la verbo μέδω kio havas la senson de ''sanigi'', de ''zorgi''. {{Kolumnorompo}} * '''''Movisto de la sterila maro''''' (κινητῆρα ἀτρυγέτοιο θαλάσσης [kinetera atrugEtoio talAses]); ::Ekz. ĉe [[Homeraj himnoj]]<ref name=HomerajHimnoj/>. κινητῆρα signifas<ref>{{en}} http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=kinhth%3Dra&la=greek&can=kinhth%3Dra0&prior=gai/hs#lexicon</ref> ''movisto'' el la verbo κινέω, ''movi''; θαλάσσης estas<ref>{{en}} http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=qala%2Fsshs&la=greek&can=qala%2Fsshs0&prior=a%29truge/toio#lexicon</ref> la [[genitivo]] de la vorto θαλάσσα [talAssa], signifante la maron; Kun la mala [[prefikso]] 'ἀ' (samsensa ol la prefixo 'mal' en esperanto) al verbo rikolti τρυγάω [trugao], ἀτρυγέτοιο signifas ke oni ne povas rikolti, tio estas ''sterila'', ''malfekunda''. * '''''De la maro''''' (πόντιον [pOntion]); ::Ekz. ĉe<ref name=HomerajHimnoj/> [[Homeraj himnoj]]. El la vorto πόντος kiu signifas<ref>{{en}} http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=po%2Fntos&la=greek&can=po%2Fntos0&prior=on#lexicon</ref> ''maron''. * '''''De la granda maro''''' (Πελαγαῖος [pelagaios]) ::Ekz. ĉe<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro 7, [21.9] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D7%3Achapter%3D21%3Asection%3D9 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/achaie.htm#XX france/greke]</ref> [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. Ofte konsiderita kiel alia speciala<ref>p. 1170, ''A Greek-English lexicon'', Lidell, Scott, 1901, American Book Company [https://archive.org/stream/greekenglishlex00lidduoft#page/1170/mode/2up angle]</ref> formo de πελαγίος eliĝante el πέλαγος kiu signifas la maron, malproksiman maron, for de la bordo, la altan maron. * '''''Marborda''''' (ἐπακταῖος [epaktaios]) ::En [[Samoso (insulo)|Samoso]]. Ekz. ĉe<ref>[[Hesuĥio el Aleksandrio]] (Ἡσύχιος ὁ Ἀλεξανδρεύς), ''Vortaro'', [https://el.wikisource.org/wiki/%CE%93%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%B9/%CE%95 greke]</ref> [[Hesuĥio el Aleksandrio]] (Ἡσύχιος ὁ Ἀλεξανδρεύς). El<ref>p. 326, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> ἐπί, ''sur'', kaj ἀκτή<ref>p. 30, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref>, kiu signifas la marbordon krutan, kiu apartigas la termondon de la marmondon, aŭ la lasta grundan pinton antaŭ la maro. Aliaj<ref> -''Orfeaj Argonaŭtikoj'' (Ὀρφέως Ἀργοναυτικά), 1291 [https://el.wikisource.org/wiki/%CE%9F%CF%81%CF%86%CE%AD%CF%89%CF%82_%CE%91%CF%81%CE%B3%CE%BF%CE%BD%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC greke] aŭ 1296 [https://archive.org/stream/argonauticahymn00unkngoog#page/n199/mode/2up greke/latine] aliaj [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/falc/orphee/argo.htm france] [http://www.argonauts-book.com/orphic-argonautica.html angle] <br /> - [[Apolonio el Rodiso]], ''Argonaŭtikoj'' (Ἀργοναυτικά), Kanto 1, [403] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/apollonius/argo1.htm france/greke] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0227%3Abook%3D1%3Acard%3D394 greke]</ref> ligiĝas tion epiteton al [[Apolono]]. * '''''Inundisto''''' (προσκλυστίος [prosklustIos]); ::Ekz. ĉe<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro [2], ĉapitro [22] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D2%3Achapter%3D22%3Asection%3D4 angle/greke]; [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/corinthe.htm france/greke]</ref> [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. En la urbo [[Argo]] kie la dio sendis inundojn dum la prova patronado. * '''''Savisto de ŝipoj''''' (σωτῆρά νηῶν [sotera neov]); ::Ekz. ĉe<ref name=HomerajHimnoj/> [[Homeraj himnoj]]. * '''''Navigada sekurigisto''''' (aŭ '''''Navigada stabiligisto''''') (Ἀσφαλίος [asfalIos]); ::Ekz. ĉe<ref>-[[Strabono]], ''Geografio'', Libro 1, 3.16 [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/strabon/livre13.htm greke/france] [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/1C*.html angle] [http://el.wikisource.org/wiki/%CE%93%CE%B5%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%BA%CE%AC/%CE%91 greke]<br /> -[[Plutarĥo]], ''Paralelaj Vivoj'', ''Pri [[Tezeo]]'', [36.4] [http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/Plutarque_thesee/lecture/36.htm greke/france] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129031509/http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/Plutarque_thesee/lecture/36.htm |date=2014-11-29 }} [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0067%3Achapter%3D36%3Asection%3D4 angle/greke]<br /> -[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro 7, [21.9] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D7%3Achapter%3D21%3Asection%3D9 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/achaie.htm#XX france/greke]</ref> [[Strabono]], [[Plutarĥo]], [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. El ά-σϕαλής<ref>p. 126, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> el la verbo σφάλλω <ref>p. 845-846, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> kies oni maliĝas la sencon (notu la grekan prefikson ''a-'' por mal-). Ἀσφαλίος signifas (konkrete aŭ malkonkrete) ''ne falis'', ''ne gliti'', ''ne flagri'', aŭ ''ne renversi ŝipe'', kaj ankaŭ por ''ne maltrafigi''. * '''''Dresisto de ĉevaloj''''' (ἵππων δμητῆρ᾽ [HIpon dmetep']); ::Ekz. ĉe<ref name=HomerajHimnoj>''[[Homeraj himnoj]]'', n. 22, ''Al Posejdono'', [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0138%3Ahymn%3D22 angle/greke]</ref> [[Homeraj himnoj]]. * '''''Ĉevala''''' (Ἱππίου [HippIou]); ** En la urbo [[Ateno]], al tio kio respondas la kvalifiko ''Ĉevalina'' (Ἱππίας [hippIas]) al la diino [[Atena]]<ref>-[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro [1], ĉapitro [30], [4] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D1%3Achapter%3D30%3Asection%3D4 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/attique.htm#II france/greke]<br /> -[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro 7, [21.7] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D7%3Achapter%3D21%3Asection%3D7 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/achaie.htm#XX france/greke]</ref>; Tiu estas interalie, pri Ŝipo kaj Ĉevalo<ref >[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro 7, [21.9] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D7%3Achapter%3D21%3Asection%3D9 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/achaie.htm#XX france/greke]</ref>. ** En [[Eliso]], estas<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] , ''Priskribo de Grekio'', Libro 5 pri la [[Eliso]], ĉap. 15, [5] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/elide1.htm#XV france ][http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=6D6BD8FE9F4016FA7ED6E305BFA00E1D?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D5%3Achapter%3D15%3Asection%3D5 angle/greke]</ref> altaro al Posejdono ''ĉevala'' kaj ĉi tie ligita al [[Hera]] kiel ''ĉevalina'' * '''''Ĉevala teneristo''''' (ἱπποκούριος [hipokoUrios]) ::En [[Sparto]]. Ekz. ĉe <ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro 3, [14.2] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D3%3Achapter%3D14%3Asection%3D2 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/laconie.htm#XIV france/greke]</ref> [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. Stranga elgreka traduko, ĉu ne?<ref>16/11/2014: mi ne trovis alian tradukon krom tiu kiu eliĝis el angla traduko de Greek–English Lexicon (Liddell, Scott & Jones) ĉi tie [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=*%28ippokouri%2Fou&la=greek&can=*%28ippokouri%2Fou0&prior=e%29stin&d=Perseus:text:1999.01.0159:book=3:chapter=14:section=2&i=1#lexicon] {{en}}</ref> {{Kolumnorompo}} * '''''Disvolvanto de la vegetaĵaro''''' (Φυταλμίοs [futalmIos]); ::En la urbo [[Trezeno]]. Ekz. ĉe<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro [2], ĉapitro [32], [8] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D2%3Achapter%3D32%3Asection%3D8 angle/greke] [http://www.mediterranees.net/geographie/pausanias/livre2f.html france]</ref> [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. * '''''Helikona''''' (Ἑλικωνίου [HelikonIou]); ::En la urbo [[Helikeo]] estas sanktejo de la dio en [[Aĥeo]]<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] , ''Priskribo de Grekio'', Libro 7 pri la [[Aĥeo]], ĉap. 24, [5] [http://www.mediterranees.net/geographie/pausanias/livre7d.html france ][http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=29707915041E126EC86637ABA4B055F6?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D7%3Achapter%3D24%3Asection%3D5 angle/greke]</ref>, ĉu la vorto estus specialformo<ref>Vidu noto 3 tie ĉi [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0138%3Ahymn%3D22] {{en}}</ref> por ''helikea'' aŭ estis pri la [[Monto Helikono|Monton Helikonon]] en [[Beotio]]? * '''''Kiu havas Helikonan kaj la vasta Aigaso''''' (ὅσθ᾽ Ἑλικῶνα καὶ εὐρείας ἔχει Αἰγάς [hOst' Helikona kaj eureIas Eĥei aigAs]); ::Ekz. ĉe<ref name=HomerajHimnoj/> [[Homeraj himnoj]]. Ĉu tio priparolas la [[Monto Helikono|Monton Helikonon]] en [[Beotio]] kun la vorto Ἑλικῶνα aŭ la urbo [[Helikeo]] en [[Aĥeo]] ?<ref> Vidu notoj pri tio ĉi tie [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=*%28elikw%3Dna&la=greek&can=*%28elikw%3Dna0&prior=o%28/sq%27&d=Perseus:text:1999.01.0137:hymn=22&i=1#lexicon] {{en}}</ref>; Aigaso (Αἰγάς) estas la mita palaco de la dio kies [[Homero]] parolas<ref name=StrabonoAigaso/> en sia verko [[Iliado]] aŭ iu urbo, malaperita, en [[Eŭbeo]]<ref name=AigionoEubeo /> aŭ alia en [[Aĥeo]] nomiĝis Αἴγιον [aIgion]. * '''''Vastiga plenforto''''', (εὐρυσθενής [eurustenEs]; ::Ekz. ĉe<ref>[[Homero]], [[iliado]], libro 7, [455] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0133:book=7:card=442&highlight=e%29nnosi%2Fgai%27 angle]</ref> [[Homero]]; εὐρυ-σθενής: εὐρυς signifas ''larĝan'', ''vastigan''<ref>p. 318, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref>, kaj σθενής ''forto'', ''forto pro nombro de ero''<ref>p. 786, Vortaro Greka-Franca, ''Abrégé du dictionnaire GREC FRANÇAIS'', Anatole Bailly, Librairie Hachette, 1901 [http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211072740/http://home.scarlet.be/tabularium/bailly/index.html |date=2011-02-11 }}</ref>. * '''''Granda dio''''', (μέγαν θεόν [mEgav teOv]); ::Ekz. ĉe<ref name=HomerajHimnoj/> [[Homeraj himnoj]]. θεόν estas ''dio'' kvankam μέγαν signifas<ref>{{en}} http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=me%2Fgan&la=greek&can=me%2Fgan0&prior=*poseida/wta#lexicon</ref> ''egan'', eble ''grandan'' aŭ ''noblan'' aŭ eĉ ''ĉefan''. * '''''Taŭra''''' (ταύρεος [taUreos]) ::Ekz. ĉe<ref>[[Heziodo]], ''La ŝildo de Heraklo'' (Ἀσπὶς Ἡρακλέους), [104] [http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/hesiode_bouc_her/lecture/3.htm france/greke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129031502/http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/hesiode_bouc_her/lecture/3.htm |date=2014-11-29 }} [http://www.theoi.com/Text/HesiodShield.html angle]</ref> [[Heziodo]]. Ĉar<ref>{{en}} http://www.theoi.com/Cult/PoseidonCult2.html</ref> oni oferis [[taŭro]]n, [[virbovo]]n aŭ ĉar la marbordoj faris bonajn paŝtejon por bovoj. * '''''Hejma''''' (δωματίτης [domatItns]) ::En [[Sparto]]. Ekz. ĉe<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro 3, [14.7] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D3%3Achapter%3D14%3Asection%3D7 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/laconie.htm#XIV france/greke]</ref> [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. {{Finmultkolumna}} == Ĉefaj Mitaĵoj == Sendado de monstroj ofte estis armilo kion Posejdono uzis kontraŭ tiuj, kiuj ofendis lin. Kiam [[Hierakso]] tiel detaleme honoris Demetran, ke li forgesis kulti la maran dion, terura monstro estis sendita kontraŭ la [[teŭkro]]j. Alian li sendis kontraŭ [[Etiopio]] post kiam ĝia reĝino [[Kasiopeo (mitologio)|Kasiopeo]] orgojle asertis esti pli bela ol la [[nereidinoj]]. La divenisto [[Ammono]] konsilis tiam oferi la princinon [[Andromedo (mitologio)|Andromedon]] al giganto, sed fine ŝi estis salvita de [[Perseo]], kiu ŝtonigis la monstron per la kapo de [[Meduzo (mitologio)|Meduzo]]. Alifoje, kiam la filo de Posejdono, Tezeo, petis lin venĝi la malfidelon de [[Hipolito (mitologio)|Hipolito]], horora virbovo aperis el la maraj ondoj kaj timigis la ĉevalojn de la princo, kiu falis el la ĉaro kaj mortis. Poste [[Uliso]] blindigis [[Polifemo]]n, la dio longigis la revenon de la heroo al lia homo kaj mortigis ĉiuj kompaniuloj. Poste le milito kontraŭ la [[Titanoj]], [[Zeŭso]] ĵetis tiuj en abismo kaj Posejdono fermiĝis tion kun bronzaj pordoj<ref>[[Heziodo]], [[Teogonio]], [730], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D729 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/falc/hesiode/theogonie.htm france] </ref>. === Venĝo kontraŭ [[Minoo]] === [[Dosiero:Tondo Minotaur London E4 MAN.jpg|eta|150px|dekstra|[[Minotaŭro]] kun la kapo de taŭro kaj la korpo de homo; [[atiko|atika]] rondsubtenanta pentraĵo, ĉirkaŭ [[-515]]]] La reĝo de la [[Kreto]] mortiĝis sen postulo. [[Minoo]], kiu la reĝo akceptis tiam, ofertiĝis por regi. Sed tio estis rifuzita al li. Pruvigis lian dian subtenon, li oferis al Posejdono, kaj li petegis la dion sendi taŭron kiu kompreneble Minoo oferigos ĵus poste. Do aperis belan taŭron, Minoo reĝigis, kontrolis la marojn kaj mastriĝis la aliajn insulojn. Li vere ofertis iun taŭron al Posejdono sed li vole interŝanĝis la dian taŭron kun iu el sia grego. La mardio furiozigis trompiĝi. Li ne povas mortigi Minoo kiu estis filo de [[Zeŭso]]. Do li faris ke [[Pazifao]], la edzino de Minoo, enamiĝis la beston. Helpe de [[Dedalo]], [[ateno|atena]] inĝeniero, kiu faris lignan imitaĵon de la besto kie malekstere eniĝis Pazifao, la dia taŭron koitis la edzinon. Tiel naskiĝis infanon, duonhomo, duontaŭro, kiu nomiĝis [[Minotaŭro]]. Posejdono venĝis al Minoo<ref> Ekzemple [[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Libro [3], [1.3] [http://ugo.bratelli.free.fr/Apollodore/Livre3/III_1_3.htm france] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/apollodorebiblio/livre2.htm france kaj greke ] [http://www.theoi.com/Text/Apollodorus3.html angle]</ref>. === Sekiĝo de la regiono [[Tesalio]] === [[Dosiero:Thessaly Plain.jpg|eta|150px|maldekstra|Ebenaĵo de [[Tesalio]] tra kiu la rivero [[Peneo]].]] La [[Tesalio]] ne estis tiam ebenaĵo fekunda. Ĝi estis montema lando kie troviĝis grandegan lakon<ref>[[Strabono]], ''Geografio'', Libro 9, ĉapitro 5 [2] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/strabon/livre95.htm france/greke] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0198%3Abook%3D9%3Achapter%3D5%3Asection%3D2 angle/greke]</ref> nutrita de riveroj malaltiĝas de la montoj. Tertremo okazis disiĝante la [[Monto Ossa]] (Όσσα) kaj la [[Monto Olimpo]]. Tiele, naskiĝis la valon [[Tempe]]<ref>{{Alilingve|en|Valon Tempe|Vale of tempe}}</ref> (Tέμπη) tra kiu la monta akvo finis en la [[maro Egea]]. La riveroj kunigis<ref>[[Herodoto]], ''Historioj'', Libro 7 [129], [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/herodote/polymnie.htm france/greke] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D7%3Achapter%3D129%3Asection%3D1 angle/greke]</ref> al la riverego [[Pinios|Peneo]] trairante la novan valon, tial oni forgesis ilajn nomojn. Kiel la monta akvon permesiĝis flui, la ebenaĵo sekiĝis kaj restis nur kelkajn akvopuntojn. La tesalanoj diris ke estis Posejdono kiu rompis, per la frapo de sia tridento<ref>Filostrato ([[greke|gr.]] Φιλόστρατος, [[Latine|lat.]] Lucius Flavius Philostratus), ''Bildoj'' ([[greke|gr.]] Εἰκόνες ; [[Latine|lat.]] Imagines), libro 2, [14] ''Tesalio'' [http://www.theoi.com/Text/PhilostratusElder2A.html#14 angle] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/philostrate/tableaŭ2.htm#XIV france/greke]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, la montajn rokojn. La anoj kvalifikas al Posejdono kiel ''Petra'' (Πετραίος)<ref>[[Pindaro]], ''Pitiaj Odoj'', 138 [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162%3Abook%3DP.%3Apoem%3D4 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/pindare/pythiques.htm france/greke]</ref>. === Protektisto kontraŭ [[Pitono (mitologio)|Pitono]], li kaŝis la insulon [[Deloso]] === {{ Situo sur mapo/+ | Grekio| Larĝo=180 | Floso=right | Titolo= || |lokoj= {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Deloso]] | Pozicio=top| Lat=37/23/36 | Lon=25/16/16 |Marko=City locator 22.svg}} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Delfo]] | Pozicio=right| Lat=38/28/59 | Lon=22/30/04 |Marko=City locator 22.svg }} }} Iu<ref>[[Higinuso]] (Hyginus), ''Fabeloj'' (latine ''Fabulae''), 140 (CXL), [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost02/Hyginus/hyg_fabu.html#c140 latine] [http://www.theoi.com/Titan/TitanisLeto.html angle] [http://books.google.es/books?id=NYSe4pTvLpkC&printsec=frontcover&hl=es&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false hispane]</ref> malfrua poeziiga versio, ne faris [[Leto]]n kiel la filino de la [[Titanoj]] [[Koio]] kaj [[Febio]] (Φοίϐη). Fore en la pasinteco, anstataŭe, Leto gravediĝis de [[Zeŭso]] kaj ŝi ekakuŝis la diajn ĝemelojn [[Apolono]]n kaj [[Artemiso]]n. [[Hera]], la edzino de la diego Zeŭso, lernis la adulton de li. Ĵaluza, ŝi dekretis ke Leto devus akuŝis kie la suno ne brilas. La drako [[Pitono (mitologio)|Pitono]] (filo de [[Gaja]], la grundo) kiu tiam faris oraklaĵojn sur la monto [[Parnaso]], proksime al la estonteca oraklejo de [[Delfo]], elsciis la Letan naskitaron mortigos lin. Tial, kiam li vidis Leton gravedan, li sekvis ŝin por mortigi ŝin. Po la volo de [[Zeŭso]], la vento [[Boreaso]] (Βορέας) transportis la titatidinon fore kaj konfidis ŝin al Posejdono. La mardio protektis ŝin ; Sed, por ne kontraŭi Hera, li kondukis Leton al la insulo ''Ortigia'' (Latina) kaj kovris ĝin per ondaro. Pitono ne trovis ŝin kaj reiris al la monto Parnaso. Do, Posejdono removi la insulon al la marsurfaco. Malfrue, oni nomiĝis tiun insulon ''[[Deloso]]''. Tie, Leto, apogata sur olivarbo, fine naskigis la du diojn al kiu [[Hefesto]] oferdonis sagojn kiel naskdonaco. Armita per tiuj, [[Apolono]], kvar tagoj poste sian naskon, vengis sian patrinon mortigante Pitonon en la monto Parnaso. Tial Apolono alvokiĝis kiel ''Pitana'' kaj Posejdono savi Leto, Apolono kaj Artemiso. === Partoprenis en la komploto kontraŭ [[Zeŭso]] kaj iĝis konstruiston de muro === Ĝenitaj de la orgojlo de [[Zeŭso]], kaj instigitaj de [[Hera]], Posejdono kaj [[Apolono]] (aŭ [[Atena]]<ref name=HomI396>[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 1, [396 al 406] [http://philoctetes.free.fr/ilchant1bilingue.html france/helene] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad1.html angle]</ref>) iam ribeliĝis kontraŭ la reĝo de dioj, kaj sukcesis malliberigi lin per ŝnuroj. Tamen, [[Tetisa]] venis helpi lin, kaj konvinkis [[Briareo]]n venis en la [[Olimpo]] (kun ankaŭ ĉiuj homoj el ''Aigaiov'' (Αἰγαίων᾽ ; [[Egea maro]]?) kaj liberigi la dion uzante samtempe siajn cent manojn ; Efektive, tiam li estis pli forta kaj la olimpa diaro haltiĝis time ilian komploton<ref name=HomI396/>. Liberigite, Zeŭso, punis Posejdonon kaj Apolonon per unujara<ref>-[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 21, [435 al 461] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc21/iliadgrecanc21.htm helene] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad21.html angle] <br /> -[[Higinuso]] (Hyginus), ''Fabeloj'' (latine ''Fabulae''), [89] [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost02/Hyginus/hyg_fabu.html#c89 latine] [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae2.html#89 angle] </ref> servado al la reĝo [[Laomedono]] de [[Trojo]], kiu ordonis ilin konstrui<ref>Ekzemple ĉe :<br /> -[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Libro 2, [5.9] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/apollodorebiblio/livre2.htm france kaj greke ] [http://www.theoi.com/Text/Apollodorus2.html angle]<br /> -[[Ovidio]], ''Heroides'' ([[Latine|lat]]), [3.151] [http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/Ovide_heroides/lecture/3.htm france/latine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129031458/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/Ovide_heroides/lecture/3.htm |date=2014-11-29 }} [http://www.theoi.com/Text/OvidHeroides1.html angle] <br /> -[[Eŭripido]], ''Andromaĥa'', [1014] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0090%3Acard%3D1009 angle/greke] [http://remacle.org/bloodwolf/tragediens/euripide/andromaque.htm france/greke]</ref> muregon por sia urbo tial tiu lasta estis kelkafoje nomiĝas<ref>ĉe [[Ovidio]] kvankam aliaj kiel [[Pindaro]] aŭ [[Apolodoro]] nur parolas pri ''Citadelo'' (Πέργαμον [Pergamon]) :<br /> -[[Ovidio]], ''Fasti'' (latina por ''Kalendaro''), Libro 1, [520 al 530] [http://bcs.fltr.ucl.ac.be/fast/FI.html france] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a2008.01.0547 latine] [http://www.theoi.com/Text/OvidFasti1.html angle] <br /> -[[Pindaro]], ''Olimpiaj'', VIII [50] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/falc/pindare/olympiques.htm#VIII greke kaj france] aŭ same [42] ĉi tie [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162%3Abook%3DO.%3Apoem%3D8 angle/greke] <br /> -[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Libro 2, [5.9] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/apollodorebiblio/livre2.htm france kaj greke ] [http://www.theoi.com/Text/Apollodorus2.html angle]</ref> ''La Citadelon de Posejdono'' (latine ''Neptunia Pergama''). Iuj ankaŭ kunigis al ili [[Eako]]n<ref>[[Pindaro]], ''Olimpiaj'', VIII [40-61] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/falc/pindare/olympiques.htm#VIII greke kaj france] aŭ same ĉi tie [30-46] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162%3Abook%3DO.%3Apoem%3D8 angle/greke]</ref> kies la parto de la muro kiu li elstaris estis la plej fragila kaj kie oni eniris perforte. Por alia, la dia duopo Posejdono kaj Apolono venis propravole, prenante la aspekton de du mortuloj, por provi la senmezuran kaj orgojlan insolenton <ref>Lia [[Hubriso]] (greke ὕϐρις) : [[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Libro 2, [5.9] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/apollodorebiblio/livre2.htm france kaj greke ] [http://www.theoi.com/Text/Apollodorus2.html angle]</ref> de Laomedono. Homero konsideras nur Posejdono faris la muron kvankam Apolono paŝtis bovaron samtempe<ref name=HomIli21_435/>. Laomedono promesis al ili grandvaloran rekompencon. Tamen, kiam la laboro estis finita, Laomedono sentis sin tia protektita per la muroj, ke li rifuzis pagi ion al la dioj. Li ĵurrompis kaj forpelis diojn kaj krome minacis (kiel simplaj malliberuloj!) la du dioj ligi iliajn manojn kaj iliajn piedojn aŭ vendi ilin fore, eĉ ankaŭ ĵuris tranĉi iliajn orelojn<ref name=HomIli21_435>[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 21, [435 al 461] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc21/iliadgrecanc21.htm helene] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad21.html angle</ref>. Aŭ laŭ aliaj, la reĝo donis iometon, aŭ la trojano ne oferis bovaroj naskiĝis dum tiu jaro kiel li tamen promesis<ref>[[Higinuso]] (Hyginus), ''Fabeloj'' (latine ''Fabulae''), [89] [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost02/Hyginus/hyg_fabu.html#c89 latine] [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae2.html#89 angle]</ref>. Venĝeme, Posejdono sendis<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Libro 2, [5.9] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/apollodorebiblio/livre2.htm france kaj greke ] [http://www.theoi.com/Text/Apollodorus2.html angle]</ref> maran monstron [[Keto]]n detrui Trojon, kiu ne estis tute libera de ĝi ĝis la alveno de [[Heraklo]]. === La helpo al sia nevino [[Atena]], kaj la morto de la nedankema kaj orgojla [[Ajakso filo de Ojleo|Ajakso]] === {{ Situo sur mapo/+ | Grekio| Larĝo=180 | Floso=right | Titolo= | Mapo en angulo=Eŭropo|lokoj= {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Trojo]] | Pozicio=right | Lat=39/57/26 | Lon=26/14/21 |Marko=City locator 22.svg }} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Eŭbeo]] | Pozicio=right | Lat=38/30/00 | Lon=24/00/00 |Marko=City locator 22.svg }} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Mikonos]] | Pozicio=right | Lat=37/27/00 | Lon=25/19/59 |Marko=City locator 22.svg }} }} Dum la kaptaĵo de la urbo [[Trojo]], grekuloj mortigis, detruis. [[Ajakso filo de Ojleo|Ajakso]], filo de Ojleo, la reĝo de [[Lokrido]] (Λοκρίς), seksperfortis la trojan princinon [[Kasandra]], pastrino de la dio [[Apolono]] kiu estis refuginta dum la eventoj en la templo de la diino [[Ateno]]. Dum Ajakso tiris ŝin, Kasandra teniĝis al la statuo de la diino, kiu renversita, rigardis aliloke. La malpia ago de Ajakso, timigis la grekulojn pri la venĝo de [[Atena]] por la sakrilegio en ŝia templo. Malgraŭ la averto<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Epitomo [5], [23] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0021%3Atext%3DEpitome%3Abook%3DE%3Achapter%3D5%3Asection%3D23 greke/angle]</ref> de la [[Kalĥaso|devinisto Kalĥaso]], La grekuloj foriris mare al ilia hejmoj kvankam Atena petis al sia onklo, Posejdono, levi ŝtormon. Por honori la filinon de lia glora frato [[Zeŭso]], Posejdono akceptis kaj faris. Do, la ondo plialtiĝis, kaj senfine multigis ; Dumtempe, ventoj ĉirkaŭpelis la fragilajn grekajn ŝipojn. Multaj grekojn ne neniam revenis. Atena, filino de [[Zeŭso]], uzis la fulmojn de sia patro<ref>[[Vergilio]], [[Eneado]], Libro 1, [42] [http://bcs.fltr.ucl.ac.be/virg/V01-001-222.html latine/france] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150215052328/http://bcs.fltr.ucl.ac.be/Virg/V01-001-222.html |date=2015-02-15 }} [http://www.theoi.com/Text/VirgilAeneid1.html angle]</ref>, kiu ĉiu lumiĝis la malluman ĉielon, kaj per ĝin ŝi detruis milparte la ŝipon de Ajakso kiu ŝiprompiĝis ĉirkaŭ [[Mikonos]] (Μύκονος) aŭ la insulo [[Eubeo]]. Li ankoraŭ vivis meze la akvon, ĉar, furiosa, Atena decidis nemortigi lin kaj daŭre suferigis lin sen kompato. Ajakso sukcesis atingi la rokon ''Guraj''<ref>[[Helene]] Γυραί, Guraj rokoj proksime la grekan insulon Nakso (Νάξος) [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=*gurai%2Fhs&la=greek&can=*gurai%2Fhs0&prior=pe/trhs&d=Perseus:text:2008.01.0490:book=14&i=1#lexicon] {{en}} </ref> (Γυραί), danke Posejdonon<ref>[[Homero]], [[Odiseado]], Libro 4, [492] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/homere/odyssee/livre4.htm france/greke] [http://www.theoi.com/Text/HomerOdyssey4.html angle]</ref>. Sed tiam, orgojle, Ajakso, laŭdiĝis eskapiĝi la morton kvankam ĉiuj dioj unuigis iliajn fortojn. Aŭdis tia malpiaĵo, Posejdono, per sia tridento, frakasi la rokon kies unuparto marfalis kaj dispremis la heroon en la maro. Li mortiĝis kaj sia korpo pusiĝis de la marfluoj al la marbordo. Poste [[Tetiso]] engrundiĝis lin<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Epitomo [6], [6] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0021%3Atext%3DEpitome%3Abook%3DE%3Achapter%3D6%3Asection%3D6 greke/angle] [http://ugo.bratelli.free.fr/Apollodore/Epitome/EP-VI-5-11.htm france]</ref><ref>[[Kointos Smyrnaios]] (Κόϊντος Σμυρναῖος), ''Posthomeraĵo'' ( [[greke]] Τὰ μετὰ τὸν Ὅμηρον ; [[Latine]] Posthomerica), Kanto 14, [~573 al ~641] [http://www.theoi.com/Text/QuintusSmyrnaeus14.html angle] [http://www.mediterranees.net/mythes/troie/posthomerica/chant14.html france] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0490%3Abook%3D14 greke]</ref>. == Amisto entreprenema == === Nasko dia de [[Tezeo]] === Iuj<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro 2, [33.1] [http://www.theoi.com/Text/Pausanias2C.html angle] [http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/pausanias_perieg_lv02/lecture/33.htm france/greke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129031458/http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/pausanias_perieg_lv02/lecture/33.htm |date=2014-11-29 }}</ref> diris ke Posejdono elhavis [[Tezeo]]n el [[Etro]] kiam, inspiriĝis de la diino [[Atena]], ŝi iris al la insulo Sfairia (Σφαιρία) (proksime la urbon [[Trezeno]]n) kie troviĝis la tombon de la ĉarkondukto de [[Pelopso]] kies nomo estis Sfaero (Σφαίρο). Tial, trompita de la diino, ŝi staris templon pri Atena ''la Trompistino'' (Ἀπατουρία) kaj renomiĝis la insulon ''Sankta'' (Ἱερὰ) kaj ekde tiam la knabinoj de Trezeno, antaŭ edziĝi, tie, ili devis dediĉin ilian zonon. === Kiel Posejdono renkontiĝis sian edzinon [[Amfitrito]] === Posejdono renkontiĝis sian edzinon [[Amfitrito]], [[Oceanidino]] aŭ [[Nereidinoj|Nereidino]] (tio ne estas klare), kiu, laŭ iu<ref>[[Eustatio el Tesaloniko]] (Εὐστάθιος Θεσσαλονίκης), ''Komentoj pri la Homera Iliado kaj Odiseado'' (Παρεκβολαὶ εἰς τὴν Ὁμήρου Ἰλιάδα καὶ Ὀδύσσειαν), (?) 1458 linio 40-42 [https://archive.org/stream/commentariiadhom01eust#page/114/mode/1up greke] </ref>, dancis en la insulo [[Naksoso]] en la [[Cikladoj]]. Sed, ekzistas alia versio laŭ kiu Posejdono deziris edziĝi Amfitriton kiu preferis resti virga kaj do la Nereidinoj kaŝis ŝin. Fine, ŝi fuĝis ĉe la [[Titanoj|Titano]] [[Atlaso (mitologio)|Atlaso]]. Posejdono sendis multajn ulojn por retrovi ŝin. Unu de ili estis iun galantan ''Delfeno''-n kiu serĉadis meze insulojn, fine trovis ŝin en la lasta, kaj li persvadis ŝin edzigi la mardion kiu li mem pagos la edziĝon. Por danki lian interulon, Posejdono metis lin en la ĉielo, tio estas grekuloj eksplikis la [[konstelacio]]n de la Delfeno. Ankaŭ, la delfeno iĝis simbolon de la dio kaj tial Posejdono reprezentiĝas ofte kun delfenoj<ref>-[[Eratosteno]], ''Konstelacioj'' (''Katasterismoj'', greke καταστερισμοί), pri la delfeno [31] [http://archive.org/stream/gri_aratousoleos00arat#page/n189/mode/2up greke] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/eratosthene/constellations.htm france]<br /> -[[Higuniso]], ([[Latine]]) ''Astronomica'', Libro 2, [17] [http://www.theoi.com/Text/HyginusAstronomica.html#17 angle] [http://www.thelatinlibrary.com/hyginus/hyginus2.shtml latine]</ref>. == Dum la [[troja milito]] == === Li estis kontraŭ trojanoj kaj subtenis do grekaron === {{ Situo sur mapo/+ | Grekio| Larĝo=180 | Floso=right | Titolo= | Mapo en angulo=Eŭropo |lokoj={{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Trojo]] | Pozicio=right | Lat=39/57/26 | Lon=26/14/21 |Marko=City locator 22.svg }} }} Li estis por la grekuloj dum la [[troja milito]], flanke de aliaj dioj kiel [[Hera]], [[Atena]], eĉ iamaniere [[Zeŭso]]n. Li, die, kontraŭiĝis iujn [[Olimpaj dioj|olimpajn diojn]] kiel [[Apolono]] kiu flankiĝis [[Afrodito]]n, [[Artemiso]]n... Tio milito estis mortemula konflikto kie la amplekso kondukis la diojn partopreni. La eventoj okazis for la [[Grekio]], en la [[Troado]], kie preskaŭ ĉiuj grekuloj levis kontraŭ la urbon [[Trojo]]n atente por detrui ĝin. Aliaflanke, trojanoj kaj [[Anatolio|anatoliaj]] aliancanoj ankaŭ defendis la urbon. Oni ne scias precise kial Posejdono manifestis tiel malamo al trojanoj, eble tio estas pro la malnova reĝo el trojo [[Laomedono]] kiu ne pagis<ref> Ekzemple [[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Libro 2, [5.9] [http://ugo.bratelli.free.fr/Apollodore/Livre2/II_5_1-12.htm france] [http://www.theoi.com/Text/Apollodorus2.html angle]</ref> salajron al li kaj Apolono : tiam ambaŭ kondamnita de [[Zeŭso]] poste ili komplotis kontraŭ li, la du dioj devis konstruiĝi la faman muron kiu ĉirkaŭiĝis la urbon Trojon. Tio ago de la urbreĝo furiozis la du diojn sed, kvankam Apolono sendis epidemion al trojanoj, li poste helpis ilin en la milito. Sed la posejdona venĝemo, malgraŭ ankaŭ plago el li, estis persistema kaj li daŭrigis sian malamecon ankoraŭ dum la plimalfrue troja milito. La helpo dia de Posejdono formiĝis<ref>[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 13 [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad13.html angle] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc13/iliadgrecanc13.htm helene] </ref> remotivante grekulojn kiam la trojanoj sukcesis atingi la grekan kampon kaj kiam ili repuŝis la grekajn sturmojn senfine. Tiam grekuloj malantaŭpaŝis, la dio, per la voĉo de la ega greka devinisto [[Kalĥaso]], parolis al la herooj [[Ajakso filo de Telamono]] kaj [[Ajakso filo de Ojleo]] kiel ankaŭ al la plejaĝula [[kreto|kreta]] reĝo [[Idomeneŭso]] (Ἰδομενεύς) kiu ĉiam manifestis ion venĝemon al trojanoj. Tiel, li ankaŭ reincitis aliaj junajn batalistojn... Li mem partoprenis al la batalo tra Idomeneŭso kaj mortigis la mortemulon [[Alkatooso]] (Ἀλκάθοος), bofrato de [[Eneo]]. La grekuloj fintrafis forĵeti trojajn batalistojn. Tiu batalo estis la pli danĝera kaj la lasta kies la grekuloj suferis. Ĝi ŝanĝis la militan sorton. === Kalmiĝante sian flankaron === Dum la troja milito disvolvis, Posejdono ŝajnis malplie aktive partoprenis al la eventoj kaj eĉ trankviliĝis la ardon de sia fratino [[Hera]] kontraŭ trojanoj por eviti ke la troja milito iĝu ankaŭ la dian militon vere<ref>[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 20, [~142 al 156] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad20.html angle] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc20/iliadgrecanc20.htm helene] </ref>. === Savis heroojn === Posejdono interalie savis la grekulon [[Antiloĥo]]n<ref>[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 13, [560] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad13.html angle] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc13/iliadgrecanc13.htm helene] </ref>, sed, li savis ankaŭ la trojanon [[Eneo]]n<ref>[[Homero]], [[Iliado]], Kanto 20, [~273 al 353] [http://www.theoi.com/Text/HomerIliad20.html angle] [http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/grecancien/iliadgrecancien/iliadgrecanc20/iliadgrecanc20.htm helene] </ref>, la rolulon de la [[Eneado]]. Tio eble montris la ŝanĝado de la dio, ne pri la trojanoj vere, sed prefere pri sia algreka subtenado... == Elviŝas lokon por ĉiam == === La insulo [[Atlantido]] === La Atlantido estas insulo fore meze la maro [[Atlantiko]], trans la [[heraklaj kolonoj]]. Estis grandega insulo kie reĝoj fundis imperion grandan kaj mirindan. La loĝantoj naskiĝis de Posejdono kaj de [[Klejto]]. La insulo estis riĉa, ĝi havas multaj [[krudmaterialo]]j kiel la enigma [[Oriĥalko]] kaj ili venigis kelkaj ankaŭ el ekstero. La insulo estis dividita en deke reĝlando reĝis de la dia [[Atlas]] kaj sia naŭ fratoj kaj poste de ilia postuloj. La ĉefurbo estis fasonita laŭ la leĝoj de Posejdono mem kiu la atlantidanoj adoregis, ofertante taŭron ĉiujare al li. Ĉi-tie grandegan statuon pri la dio estis. Iom post iom, la anoj senmoraligis, la divineco en ilin malaltiĝis pro la miksaĵon kun mortemuloj. Ili, tiam, fundis milite kolonioj kie ajn. Nur la Atenanoj povis rezisti milite kontraŭ ilin. Sed [[Zeŭso]] vidis kiel tiu raso posejdona malboniĝis, kaj decidis kunigi dioj pri tio. Nur dum unu tago kaj nokto fatala, tertremoj kaj inundoj detruis ĉion kaj la insulo malaperis sub la maro por ĉiam. Oni ne scias ĉu la insulo detruis de decido de Posejdono mem<ref>[[Platono]] ''[[Timeo]]'' & ''[[Kritiaso]]</ref>. === Detruo de la urbo [[Helikeo]] === {{ Situo sur mapo/+ | Grekio| Larĝo=180 | Floso=right | Titolo= | Mapo en angulo=Eŭropo |lokoj={{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto='''[[Helikeo]]''' | Pozicio=right | Lat=38/12/44 | Lon=22/7/54 |Marko=City locator 22.svg }} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=''[[Mikale]]'' | Pozicio=bottom| Lat=37/39/59 | Lon=27/05/59 |Marko=City locator 25.svg }} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Efezo]] | Pozicio=top| Lat=37/56/28 | Lon=27/20/31|Marko=City locator 22.svg }} }} [[Ionanoj]] kunigis en la sanktejo [[Panionio]] (Πανιώνιον) ĉirkaŭ la monto [[Mikale]] (nuntempe en [[Turkio]]). Sed, militoj okaziĝis en tiu regiono tial oni delokis la Panionon ĉirkaŭ [[Efezo]] prefere. Samtempe, oni konsultis la [[Pitia]]n, kiu diris devi demiti la statuojn de la maljunaj [[altaro]]j de la urbo [[Helikeo]], en [[Aĥeo]]. La urbo estis granda sanktejo de Posejdono, kaj estis iam ega loko de Ionanoj antaŭ ke ili, enpremitaj de [[Aĥeanoj]], foriris. La Aĥeanoj kiu kontrolis tiam la urbon akcepti la ionanan peton. Sed malnova [[Orakolo|orakolaĵo]] timigis Helikeanojn. Ili rifuzis ke la statuoj aliĝis al Ionanoj. Plue, La urbanoj malpermesis Ionanoj oferadiĝis Posejdonon kaj tiel Helikeanoj sakrilegiis kontraŭ la dio kiu koleriĝis la malpian urbon kaj tertreme kaj inunde detruis la lokon. Tiel oni diris pri la malapero de la urbo Helikeo en la 4-a jarcento [[a.K.]]<ref name=Diodioro1549/>. Iu sugestas ke la evento inspiris parte [[Platono]]n por sia [[Atlantido]]<ref>{{en}} http://www.helike.org/atlantis.shtml</ref><ref>{{en}} http://alternativearchaeology.jigsy.com/santorini-atlantis-of-the-aegean {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150522032052/http://alternativearchaeology.jigsy.com/santorini-atlantis-of-the-aegean |date=2015-05-22 }}</ref>. === La detruo de la greka kampo proksime [[Trojo]]n === Posejdono kolerigis kontraŭ la murojn kaj la turoj kiuj [[Argo|Arganoj]] staris antaŭ la urbo [[Trojo]] dum la milito, do li inundis ilin kun la maro de la [[Helesponto]] kiu etendi sur la marbordoj trojaj. Dum [[Zeŭso]] pluvigis kaj [[Apolono]] dikigis la riveroj el la monto [[Ida (Frigio)|Ida]], la greka kampo ekdetruiĝis. Posejdono elstaris tertremon kiu malfermis la grundon de kie malpropra akvo elfluis, la promontoro ''Sigeo'' <ref>[[helene]] Σίγειον, proksime [[Trojo]].</ref> kaj ankaŭ la marbordoj proksimaj de [[Trojo]] tremis sub la koleron de la mardio ĝis tiam la muroj engrundiĝis kaj malaperis sub la sablo<ref>[[Kointos Smyrnaios]] (Κόϊντος Σμυρναῖος), ''Posthomeraĵo'' ( [[greke]] Τὰ μετὰ τὸν Ὅμηρον ; [[Latine]] Posthomerica), Kanto 14, [659-fino de la kanto] [http://www.theoi.com/Text/QuintusSmyrnaeus14.html angle] [http://www.mediterranees.net/mythes/troie/posthomerica/chant14.html france] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0490%3Abook%3D14 greke]</ref>. == Patronado konfliktaj == {{ Situo sur mapo/+ | Grekio| Larĝo=220 | Floso=right | Titolo= || |lokoj= {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto='''[[Ateno]]''' |Teksto-ampl=60| Pozicio=2| Lat=37/58/00 | Lon=23/43/00 |Marko=City locator 11.svg|Marko-ampl=6}} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Trezeno]] |Teksto-ampl=60| Pozicio=3| Lat=37/28/00 | Lon=23/25/00 |Marko=City locator 11.svg|Marko-ampl=6 }} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Korinto]] |Teksto-ampl=60| Pozicio=10| Lat=37/56/00 | Lon=22/56/00|Marko=City locator 11.svg |Marko-ampl=6 }} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Argo (urbo|Argo]] |Teksto-ampl=60| Pozicio=9 | Lat=37/37/00 | Lon=22/43/00 |Marko=City locator 11.svg|Marko-ampl=6 }} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Naksoso]] |Teksto-ampl=60| Pozicio=5| Lat=37/05/00 | Lon=25/28/00 |Marko=City locator 11.svg |Marko-ampl=6}} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Kalaŭrio]] |Teksto-ampl=60| Pozicio=8 | Lat=37/31/07 | Lon=23/28/45 |Marko=City locator 11.svg |Marko-ampl=6}} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Egino]] |Teksto-ampl=60| Pozicio=3 | Lat=37/45/00 | Lon=23/26/00 |Marko=City locator 11.svg|Marko-ampl=6 }} {{ Situo sur mapo/~ | Grekio| Teksto=[[Delfo]] |Teksto-ampl=60| Pozicio=10| Lat=38/28/59 | Lon=22/30/04 |Marko=City locator 11.svg |Marko-ampl=6}} }} Paradokse, Posejdono, kiel la dua plej grava dio, ne havas tiom urbaj patronadoj kaj ofte tiuj estis konfliktaj kaj al sia malfavoro. === Fondiĝo de [[Ateno]] === [[Dosiero:CdM, atena e poseidne (o adamo ed eva nel paradiso terrestre), italia del sud XIII sec..JPG|eta|maldekstra|200px|Posejdono kaj Atena konkuras pri la urbo Ateno sur itala gliptiko de la 13-a jarcento]] Post akra konkuro kun Posejdono, la diino [[Atena]] iĝis patrono de la [[Atiko|atika]] urbo Ateno. Tamen, la mara dio daŭrigis sian protekton sur la urbo, laŭ la formo de sia anstataŭanto, [[Ereĥteo la 1-a|Ereĥteo]]. Pro tio, dum la [[Eskiroforio]], la festo per kiu la atenanoj celebris la finon de la jaro, same la sacerdotoj de Atena kiel tiuj de Posejdono pocesiis subbaldakene ĝis [[Eleŭso]].<ref>Walter Brukert,'' Homo Necans'' (1972) pp. 143-49.</ref> Ambaŭ dioj postulis la urbon, sed por eviti kverelon ili interkonsentis, ke ambaŭ donu al la urbo donacon, por ke la loĝantaro elektu la plej utilan por ili. Do, Posejdono frapis la grundon per sia tridento, kaj spruĉigis fonton, sed ĝia akvo estis sala, do ne utila. Atena ofertis [[olivarbo]]n, kaj plantis ĝin apud la fonto. Aliaj versioj asertas ke Posejdono ofertis ĉevalojn, tamen la atenanoj (pli precize, ilia reĝo [[Cekropo]]) preferis la donacon de Atena, kaj ŝian protekton, tial ke la arbo liveros al ili lignon, olivoleon kaj manĝaĵon. Pro tio Posejdono koleriĝis kaj sendis teruran inundon, kiu detruis la tutan Atikon. La konkurado inter Atena kaj Posejdono estis reprezentata sur la okcidenta flanko de la [[Partenono]], do tiu sceno iĝis la unua vidindaĵo, kiun vizitantoj spektas kiam ili alvenas tien. Laŭ [[Robert Graves]] kaj aliaj verkistoj, la mito de la lukto de la du dioj simbolis la konflikton inter la unuaj [[Mikeno|mikenaj]] loĝantoj kaj la postaj enmigrantoj. === [[Trezeno]] === [[Dosiero:Troizen 325-300 BC.jpg|eta|dekstra|Bronza monero de [[Trezeno]] kie la antaŭo montras [[Atena]]n kaj la malantaŭo la [[tridento]]n de Posejdono (-325 al -300)]] Tiel oni enkadrigu aliajn disputoj inter ambaŭ dioj, ekzemple tiu, pri la patronado sur [[Trezeno]], kiu okazis dum la regado de [[Altepo]], filo de Posejdono. Ĉikaze, Posejdono kaj [[Atena]] volis la urbon ; Zeŭso ordonis ilin kunregi ĝin, por eviti pliajn malbonojn. Tial la Trezenanoj nomiĝis Atenan ''Polias'' ( Πολιάδα : urba) kaj ''Stenias'' (Σθενιάδα : forta), kaj ankaŭ Posejdono kiel ''reĝo''. La malnova monero de la urbo havis simbolon de la du dioj <ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro [2], ĉapitro [30] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D2%3Achapter%3D30%3Asection%3D6 angle/greke] ; [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/corinthe.htm#XXX france] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/corinthegr.htm#XXX greke]</ref>. Posejdono inundiĝis malgraŭ la regionon. La sala akvo de la maro detruis produktaĵoj el grundo. La plago ĉesis nur kiam trezenanoj ofertis al la dio kaj nomiĝis lin kiel ''Futalmios'' (Φυταλμίοs), disvolvanto de la vegetaĵaro. Ekstere la urbo, oni troviĝis templon pri la dio, kio rememorigis la eventon<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro [2], ĉapitro [32], [8] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D2%3Achapter%3D32%3Asection%3D8 angle/greke] [http://www.mediterranees.net/geographie/pausanias/livre2f.html france]</ref>. === [[Korinto]] === [[Dosiero:Apollon Tempel im antiken Korinth.jpg|eta|dekstra|La monto de la [[Akrokorinto]] videbla malantaŭ la antikvaj ruinoj de [[Korinto]].]] [[Briareo]] ankaŭ enmiksis sin en disputo de Posejdono kun alia dio : [[Helios]]o. Ambaŭ konkuris pro la regiono ĉirkaŭ [[Korinto]], kaj elektis Briareon arbitracianto. Li decidis ke Posejdono regu la terkolon kaj Helioso la supran parton de la urbo (la ''Akrokorinto''). De tiam, la [[Istmo de Korinto]] inter la [[peloponeso]] kaj la eŭropa kontinento , apartenas je Posejdono, diris la Korintanoj. La [[geografiisto]] romia [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] aldonas ke tiu fabelo ankaŭ koniĝis de [[ateno|Atenanoj]] kiu inventis tiun fakte, laŭ li pensas, por altiĝi la gloron de la [[Atiko]], la regiono de [[Ateno]]<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro [2], ĉapitro [1] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D2%3Achapter%3D1%3Asection%3D6 angle/greke] ; [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/corinthe.htm#I france] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/corinthegr.htm#I greke]</ref>. === [[Argo]] === Same okazis kun la urbo [[Argo]], postulita kaj de Hera kaj de Posejdono. Tiam, la arbitraciantoj estis la [[oceanido|riveroj]] [[Inaĥo]], [[Cefizo #Argolanda Cefizo|Cefizo]] kaj [[Asteriono]], kiuj donis la urbon al la edzino de Zeŭso. Venĝeme, Posejdono fine sekigis ilin, kaj de tiam malfacilas trovi fluantan akvon en Argolido : tiuj riveroj sekiĝis sumere kaj pleniĝis nur danke la pluvon<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro [2], ĉapitro [15] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D2%3Achapter%3D15%3Asection%3D5 angle/greke] ; [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/corinthe.htm france/greke]</ref>. Restis nur unu escepto: la [[danaidinoj|danaidino]] [[Amimona]] kiu serĉigis akvon. Kiam ŝi lanĉis sagon al [[cervo]], ĝi finiĝis al unu [[satiruso]] kiu violentis ŝin. Ŝi petis la helpon de Posejdono kiu foririgis la satiruson kaj ŝi promesis akcepti la amproponojn de la dio ; kun li, ŝi havis [[Naŭplio]] (Ναύπλιος). Kie tio okazis, la dio frapis la rokon kun sia tridento kaj akvo aperis (aŭ li petis Amimona detiris lian tridenton poste ĝi enrokiĝis kiam li forpelis la satiruson per ĝi). Pro tio li donacis al Amimona la ĉiamfluantajn fontojn de [[Lerno]] (aŭ la aminonaa rivero aŭ la aminonaa fontano kiu poste estis nomiĝis fontanoj de [[Lerno]])<ref> [[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Libro [2], [1.4] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/apollodorebiblio/livre2.htm france kaj greke ] [http://www.theoi.com/Text/Apollodorus2.html angle]</ref><ref>[[Higinuso]] (Hyginus), ''Fabeloj'' (latine ''Fabulae''), 169 (CLXIX) [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost02/Hyginus/hyg_fabu.html#c169 latine] [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae4.html#169 angle], 169a [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost02/Hyginus/hyg_fabu.html#c169a latine] [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae4.html#169A angle]</ref>. Stariĝis templon pri Posejdono ''Inundisto'' (Προσκλυστίος [prosklustIos]) kiu markis la limon kie [[Hera]] sukcesis haltigi la akvon ankaŭ sendita de Posejdono por inundi la region dum illia dia dualo por la urbo<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro [2], ĉapitro [22] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D2%3Achapter%3D22%3Asection%3D4 angle/greke] ; [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/corinthe.htm france/greke]</ref>. === [[Naksoso]] === La insulo de la [[Cikladoj]] kiu estas la pli granda kaj la pli alta de la [[Egea Maro|egea]] insulo. Posejdono malsukcesis<ref name=PlutarĥoSump96>[[Plutarĥo]], ''Sumposiakoj'' ([[greke]] Συμποσιακά), libro 9 [6] [http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/plutarque_propos_table_09/lecture/7.htm greke/france] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129031405/http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/plutarque_propos_table_09/lecture/7.htm |date=2014-11-29 }}</ref> kontraŭ [[Dionizo]], la dio pri la vino kaj la vito interalie. === [[Delfo]] kaj [[Kalaŭrio]] === [[Dosiero:Sanctuary of Poseidon.jpg|eta|dekstra|Sanktejo de Posejdono ĉe [[Kalaŭrio]] (insulo [[Poros]]).]]La anoj de la urbo [[Trezeno]], diris ke la insulo [[Kalaŭrio]] (insulero de [[Poros]]) kiu estas proksima, estis longtempe lando de [[Apolono]] kvankam la loko [[Delfo]] estis tiu de Posejdono. Iam la du dioj interŝanĝis tiel [[Kalaŭrio]] havis faman templon pri la mardio kie la pastrino estis juna virino kiu ne havas la edziĝan aĝon, kaj [[Apolono]] ricevis la famegan Delfo<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro 2, [33.2] [http://www.theoi.com/Text/Pausanias2C.html angle] [http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/pausanias_perieg_lv02/lecture/33.htm france/greke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129031458/http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/pausanias_perieg_lv02/lecture/33.htm |date=2014-11-29 }}</ref>. Precize oni diris ke, en Delfo, [[Gaja]], la grundo personigita, kaj Posejdono (ligita ankaŭ je la grundeco), ĉiu havas oraklon tie ĉi. Iam Gaja donis sian oraklon al la [[Titanoj|Titanino]] [[Temiso]] kiu tiam ĝin aldonis al Apolono kaj tiu ĉi donis Kalaŭrio al Posejdono por ricevi la alia parto de Delfo<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]], ''Priskribo de la Grekio'', Libro 10, [10.6] [http://www.theoi.com/Text/Pausanias10A.html angle] ; [http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/pausanias_perieg_lv10/lecture/5.htm france/greke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129031401/http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/pausanias_perieg_lv10/lecture/5.htm |date=2014-11-29 }}</ref><ref>[[Apolonio el Rodiso]], ''Argonaŭtiko'', Libro 3, [1243] [http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/apollonius_argonautica_03/lecture/25.htm france/greke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129031505/http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/apollonius_argonautica_03/lecture/25.htm |date=2014-11-29 }} [http://www.theoi.com/Text/ApolloniusRhodius3.html angle]</ref>. === [[Egino (insulo)|Egino]] === La insulo estis proksime kaj longtempe konkuranto de la urbo [[Ateno]]. Ĉi tie, la insulo aliris al [[Zeŭso]]<ref name=PlutarĥoSump96/>. == Provizisto de eksterordinaraj kapabloj == Li provizis kapablojn al siaj protektitoj. Tiuj nekumunaj povoj, certe diecaj, plejparte koncernis marecon : * [[Periklimeno]], la plejaĝulo de [[Neleo]], la reĝo de la urbo [[Piloso]] havis havante nevenkeblan forton kaj ankaŭ la povon aliformiĝi en ion ajn <ref>[[Apolonio el Rodiso]], ''Argonaŭtiko'', Libro 1, [156 al 160] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/apollonius/argo1.htm france/greke] [http://www.gutenberg.org/cache/epub/13977/pg13977.html angle] </ref> * Al sia filo [[Eŭfemo]] el [[Eŭropo (filino de Tituo)|Eŭropo]], filino de la [[Tituo|giganto Tituo]] (Τιτυός), Posejdono donas la kompetencon kuri sur la akvo nur malsekigante la plandon <ref>[[Apolonio el Rodiso]], ''Argonaŭtiko'', Libro 1, [179 al 184] [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/apollonius/argo1.htm france/greke] [http://www.gutenberg.org/cache/epub/13977/pg13977.html angle] </ref> * [[Oriono]] ankaŭ povis marŝi tra maro danke Posejdono<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Libro [1], [4.3] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/apollodorebiblio/livre1d.htm france/greke] [http://www.theoi.com/Text/Apollodorus1.html#4 angle]</ref> * [[Kastoro kaj Polukso]], la ''Dioskuroj'', filoj de Zeŭso, Posejdono faris ilin kiel protektistoj de la ŝipistoj kaj plue la potenco mildigi tempestojn<ref name=HomeraHimnoj>''[[Homeraj himnoj]]'', '''''n. 32''''', ''Al Dioskuroj'', [http://www.mediterranees.net/mythes/hymnes/hymne32.html france]</ref> * [[Oinopiono]] (Οἰνοπίων), por li, Posejdono konstruigas de [[Hefesto]], subteran rifuĝon kvankam [[Oriono]] volis venĝigi ĉar Oinopiono blindiĝis lin<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], ''[[Mitologia biblioteko|Biblioteko]]'', Libro [1], [1.4] [http://ugo.bratelli.free.fr/Apollodore/Livre1/I_4_1-5.htm france] [http://www.theoi.com/Text/Apollodorus1.html#4 angle]</ref> == Amantoj kaj idaro == [[Dosiero:Jan Gossaert 008.jpg|eta|dekstra|''Posejdono kaj Amfitrito'', de [[Jan Gossaert]].]] Posejdono edziniĝis Amfitriton, [[nimfo]] kaj antikva mardiino, filino de [[Nereo]] kaj [[Dorisa]]. Komence ŝi intencis resti virga, kaj forfuĝis al monto [[Atlaso]]. Posejdono sendis diversajn heroldojn por trovi kaj konvinki ŝin. Fine, kaj post longa debatado, delfeno sukcesis konvinki ŝin kaj eĉ organizi la nupton. Pro tio Posejdono dankeme surmetis la delfenon en la [[Delfeno (konstelacio)|stelaro]]. Tamen, li ne estis fidela edzo, kaj de liaj adventuroj Posejdono estis patro de multaj grekaj herooj, inter kiuj la plej fama estis [[Tezeo]]. Konataj amrilatoj liaj estis: * Mortemulino nomata [[Tiro (mitologio)|Tiro]] iam enamiĝis de la [[oceanido]] [[Enipeo]], malgraŭ ŝia geedziĝo kun [[Kreteo]] kaj la rifuzo de Enipeo. Posejdono profitis de tio por transformiĝi en Enipeo kaj amindumis ŝin. De ili naskiĝis la herooj [[Peliaso]] kaj [[Neleo]]. * Kun lia propra nepino, [[Alopa]], Posejdono estis patro de la atika heroo [[Hipotoonto]]. Sed kiam [[Kerkiono]], patro de Alopa, eksciis pri la nasko de ŝia filino, li ordonis ŝian subterigadon. Tiam, Posejdono kompatis kaj transformigis ŝin en fonto, kiu spruĉas proksime de Eleŭso. * Kiam lasciva [[satiro]] persekutadis [[Amimona]]n, Posejdono sukcesis savi ŝin, kaj de ilia amo naskis [[Naŭplio]]. * La dek unuaj reĝoj de [[Atlantido]] (kvin ĝemelaj paroj) estis filoj de Posejdono kaj [[Klejto]]. La unua kaj plej grava nomiĝis [[Atlanto]], kaj de li devenas la nomo de la insulo. * Post seksperforti [[Cena]]n, Posejdono konsentis ŝian deziron iĝi viron. * Posejdono iam eĉ persekutadis sian fratinon [[Demetra]]n, kiu rifuzadis liajn amproponojn. Por ekskapi de sia persista frato, ŝi transformiĝis en ĉevalino kaj kaŝis sin inter ĉevalaro. Sed Posejdono malkovris tion, kaj adoptante liavice ĉevalan formon sukcesis unuiĝi al ŝi. De tio naskiĝis la ĉevalo [[Ariono]], kiu kapablis paroli. * Iam Posejdono kaj sia frato Zeŭso konkuris pro la amo de [[Tetiso]]. Sed ili cedis kiam [[Temiso]] (aŭ la [[moiroj]] aŭ [[Proteo]]) aŭguris ke la filo de Tetiso estos pli pova ol lia patro. Tiam, Zeŭso proponis sian nepon [[Peleo]]n edzinigi ŝin, kaj pro tio ilia filo, [[Aĥilo]] estis pli forta kaj fama ol Peleo mem. * Ankaŭ la [[gorgono]] [[Meduzo (mitologio)|Meduzo]] estis viktimo de la amoremo de Posejdono, kiu amoradis ŝin en la templo de Atena. Venĝeme, la diino transformis Meduzon en serpentharara monstro, kiu ŝtonigas ĉiujn kiuj kuraĝis rigardi ĝiajn okulojn. Kiam Perseo senkapigis ŝin, la du filoj de Posejdono, [[Pegazo (mitologio)|Pegazo]] kaj [[Krisaoro]], aperis el la vundo. * Posejdono ankaŭ havis samseksan amon: li iam enamiĝis de la juna [[Pelopso]]. Lia patro, la reĝo [[Tantalo (mitologio)|Tantalo]] murdis lin kaj servis lian karnon en bankedo por la dioj. Sed ĉiuj, krom Demetra, malkovris tion, punis Tantalon kaj unuigis la pecojn de Pelopso krom la ŝultro manĝitan de Demetra, kion ili anstataŭigis per alia el eburo. Revenante al la vivo, Pelopso iĝis amanto de Posejdono, kiu instruis al li multajn sekretojn kaj donis al li la ĉaron kun flugiloj kion Pelopso uzis por atingi geedziĝon kun [[Hipodamio]]. * Filoj de Posejdono estis [[Tritono (mitologio)|Tritono]], la [[ciklopo]] [[Polifemo]], la [[aloadoj]] kaj aliaj malpli konataj menciitaj en la suba listo. <center> {| class="wikitable" border="1" |- valign="top" | * '''[[Aba (mitologio)|Aba]]''' ** [[Ergisko]] * '''[[Agameda]]''' ** [[Aktoro (mitologio)|Aktoro]] ** [[Belo (mitologio)|Belo]] ** [[Diktiso]] * '''[[Alkiono#Alkiono, la plejado|Alkiono]]''' ** [[Antaso]] ** [[Etuzo]] * '''[[Alopa]]''' ** [[Hipotoonto]] ** [[Tritono (mitologio)|Tritono]] * '''[[Alteo (mitologio)|Alteo]]''' ** [[Anceo]] * '''[[Amfitrito]]''' ** [[Bentesicima]] ** [[Roda]] ** [[Tritono (mitologio)|Tritono]] * '''[[Amimona]]''' ** [[Naŭplio]] | * '''[[Aretuzo]]''' ** [[Abaso #Abaso, reĝo de Eŭbeo|Abaso]] * '''[[Arna]]''', '''[[Antiopo]]''' aŭ '''[[Melanipa]]''' ** [[Eolo]] ** [[Beoto]] * '''[[Astipalea]]''' aŭ '''[[Altea]]''' ** [[Anceo]] ** [[Eŭripilo #Eŭripilo, reĝo de Koso|Eŭripilo]] * '''[[Kaliroa]]''' ** [[Miniaso]] * '''[[Kalkinia]]''' ** [[Perato]] * '''[[Kanaco]]''' ** [[Aleo]] ** [[Epopeo (mitologio)|Epopeo]] ** [[Hopleo]] ** [[Nireo]] ** [[Triopo]] * '''[[Keleno]]''' ** [[Eŭripilo #Eŭripilo, reĝo de Kireno|Eŭripilo]] ** [[Liko]] | * '''[[Ceroesa]]''' ** [[Bicanta]] * '''[[Ciona]]''' ** [[Kioso]] * '''[[Klejto]]''' ** [[Amfero]] ** [[Atlaso]] ([[Atlantido]]) ** [[Aŭtoĥtono (antikva Grekujo)|Aŭtoĥtono]] ** [[Azeso]] ** [[Diaprepeso]] ** [[Elasipo]] ** [[Eŭkmono]] ** [[Eŭmelo]] ** [[Mestoro]] ** [[Mneseo]] * '''[[Klorisa]]''' ** [[Periklimeno]] * '''[[Korcira]]''' ** [[Feakso]] | * '''[[Demetra]]''' ** [[Ariono]] ** [[Despojna]] * '''[[Etra]]''' ** [[Tezeo]] * '''[[Eŭrjalo #Aliaj roluloj same nomiĝintaj|Eŭrjalo]]''' ** [[Oriono (mitologio)|Oriono]] * '''[[Eŭrinomo]]''' ** [[Belerofono]] * '''[[Eŭropo (mitologio)|Eŭropo]]''' ** [[Eŭfemo]] * '''[[Geo]]''' ** [[Anteo]] ** [[Karibdiso]] * '''[[Halia]]''' ** [[Roda]] * '''[[Hipotoa]]''' ** [[Tafioso]] * '''[[Ifimedia]]''' | ** [[Aloadoj]]: [[Oto (mitologio)|Oto]] y [[Efialto (mitologio)|Efialto]] * '''[[Kalico]]''' ** [[Cikno]] * '''[[Keleno]]''' ** [[Keleno]] * '''[[Kiana]]''' ** [[Kioso]] * '''[[Krisogenio]]''' ** [[Krizeso]] * '''[[Larisa]]''' ** [[Aĥeo]] * '''[[Leisa]]''' ** [[Altepo]] * '''[[Libio (mitologio)|Libio]]''' ** [[Belo (mitologio)|Belo]] ** [[Agenoro #Agenoro, reĝo de Fenicio|Agenoro]] ** [[Lamia]] * '''[[Lisianasa]]''' aŭ '''[[Anipo]]''' | ** [[Busiriso]] * '''[[Melia]]''' ** [[Amiko (mitologio)|Amiko]] * '''[[Meduzo (mitologio)|Meduzo]]''' ** [[Pegazo (mitologio)|Pegazo]] ** [[Krisaoro]] * '''[[Melantea]]''' ** [[Irene]] * '''[[Mideja]]''' ** [[Aspledono]] * '''[[Mitilena]]''' ** [[Mitilo]] * '''[[Molione]]''' ** [[Teato]] * '''[[Peribea]]''' ** [[Naŭsitoo]] * '''[[Pero (mitologio)|Pero]]''' aŭ '''[[Celuso]]''' ** [[Asopo]] | * '''[[Pireno]]''' ** [[Cenkriaso]] * '''[[Ĥione]]''' ** [[Eŭmolpo]] * '''[[Salamiso]]''' ** [[Cikreo]] * '''[[Satiria]]''' ** [[Taranto(mitologio)|Taranto]] * '''[[Toosa]]''' ** [[Polifemo]] * '''[[Tiro (mitologio)|Tiro]]''' ** [[Neleo]] ** [[Peliaso]] | * '''''(Nomo Nekonata)''''' ** [[Agelo]] ** [[Amfimaro]] ** [[Aŭgiaso]] ** [[Cerciono]] ** [[Dercino]] ** [[Kimopolea]] ** [[Korimeto]] ** [[Kromo(mitologio)|Kromo]] ** [[Evadna]] ** [[Lotisa]] ** [[Sinisa]] |} <gallery mode="nolines" heights=200 widths=200> Dosiero:Bellérophon Autun.jpg|La ĉevalo [[Pegazo]] sur kiu estas la heroo [[Belerofono]] mortigante la [[kimero]]. Ero de [[romio|romia]] [[mozaiko]] malkovrita en [[Francio]] en 1830. Theseus-SW.jpg|[[Tezeo]] tenante la kapon de la [[Minotaŭro]] (Statuo antaŭ 1800). Polyphemos-MuseumOfFineArtsBoston-March25-07.png|[[Polifemo]], la [[Ciklopo]] kiu [[Uliso]] blindigis en [[Odiseado]] ; Marmora kapo de la [[2-a jarcento a.K.]] aŭ pli frua se [[romio|romia]] kopio. Pelike Bellerophon Louvre G535.jpg|[[Belerofono]] rajdas [[Pegazo]]n. RuĝFigura vazo, ĉirkaŭ [[-440]]. DSC04529b Istanbul - Museo archeol. - Gigantomachia - sec. II d.C. - da Afrodisia - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|[[Tritono]] dum la batalo kontraŭ la [[Gigantoj]], 2-a jarcento. </gallery> </center> == Posejdono en literaturo, arto kaj kulturo == [[Dosiero:Neptun brunnen.jpg|eta|Fontano de Neptuno(''Neptunbrunnen'') en [[Berlino]].]] En la helena arto, Posejdono kutime portas sian tridenton (antikva lanco de fiŝkaptistoj), kaj vojaĝas, ofte akompanata de delfinoj, per ĉaro tirata de [[hipokampo]]j aŭ de magiaj ĉevaloj, kiu kapablis kuri sur la mara akvo. Li loĝis en soberba palaco konstruita, sur la mara fundo, el koralo kaj gemoj. En la Iliado de Homero, Posejdono helpas la grekojn, kaj kelkfoje aktive partoprenas la batalon kontraŭ la troja armeo. Tamen, li salvas [[Eneo]]n kiam Aĥilo venkis lin. Post la konkero de Trojo, Posejdono daŭris malhelpi la vagantajn trojanojn, sed ne tiel kruele, kiel la diino [[Juno]]. La [[Eneido]] klarigas ke li eĉ helpis la trojan ŝiparon por ke ĝi ne estu sinkita de ŝi, kvankam kroma kialo por tion fari povus esti lia rifuzo permesi Junon agi en maraj aferoj. Unu el la [[homeraj himnoj]] estas dediĉita al Posejdono. Ĝi temas pri mallonga alvoko al la dio, en kiu oni nomas lin ĉeval-dresanto, savanto de ŝipoj kaj, tiu, kiu movas la teron, dio de la maro kaj reganto de la [[monto Helikono]] kaj la vasta [[Aigaso]] interalie ; La teksto abundiĝas epitetojn. Fine, la himno ŝajnas alvokon por trankviligi la ŝipistojn kaj ilian parencon ĉar tiam ĉiuj ŝipvojaĝoj estis danĝeraj kaj timaj iniciatoj. Tio ne estas el la fama poeto [[Homero]], fakte, oni ne scias kiu verkigis lin, sed la literatura stilo rememorigas la versojn de la aŭtoro de la [[Iliado]] : <center> {{Multkolumna}} {{Cquote| <poem> Εἲς Ποσειδῶνα ἀμφὶ Ποσειδάωτα, μέγαν θεόν, ἄρχομ᾽ ἀείδειν, γαίης κινητῆρα καὶ ἀτρυγέτοιο θαλάσσης, πόντιον, ὅσθ᾽ Ἑλικῶνα καὶ εὐρείας ἔχει Αἰγάς. διχθά τοι, Ἐννοσίγαιε, θεοὶ τιμὴν ἐδάσαντο, 5ἵππων τε δμητῆρ᾽ ἔμεναι σωτῆρά τε νηῶν. χαῖρε, Ποσείδαον γαιήοχε, κυανοχαῖτα, καί, μάκαρ, εὐμενὲς ἦτορ ἔχων πλώουσιν ἄρηγε. </poem> |30px|30px| ''[[Homeraj himnoj]]'', n. 22, sennoma<ref name=HomerajHimnoj/>}} {{Kolumnorompo}} <poem> Al Posejdono Por vi Posejdono, granda dio, mi ekkantas, Movisto de la grundo kaj de la malfekunda maro, Dio de la maro, kiu ''Helikonon'' kaj la vastan ''Aigason'' vi havas. Ambaŭ nu, ho Grundŝancelisto, dioj honoron disigis, Dresisto de ĉevaloj kaj savisto de ŝipoj esti. Saluton, Posejdono, ho grunda entenisto, je malluma hararo, kaj, benata, bonkoron havante, ŝipantojn asistu<ref>Traduko helpe la anglan version ĉi-tie [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0138%3Ahymn%3D22] kaj ankaŭ la francan [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/falc/homere/hymnes.htm#XXI]</ref>. </poem> {{Finmultkolumna}} </center> === Kelkaj Nomigoj === ==== Loknomoj kaj urboj ==== * La malnova nomo de la ĉefurbo [[Pigadia]] en la greka insulo [[Karpathos]], proksime de la [[Kreto (insulo)|Kreto]], nomiĝis pri la dio tiel ''Poseidion''<ref>[[Ptolemeo]], ''Geografio'', Libro 5, [2.33] [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/5/2*.html angla ekstrakto]</ref>, aŭ ''Potidaion''<ref>{{en}} http://www.visitarkasakarpathos.gr/about-karpathos/history-of-karpathos {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150715041108/http://www.visitarkasakarpathos.gr/about-karpathos/history-of-karpathos |date=2015-07-15 }} ; {{en}} http://www.dodekanisa.net/anemoesa/history.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129081502/http://www.dodekanisa.net/anemoesa/history.htm |date=2014-11-29 }}</ref>. * La malnova itala urbo, latine [[Paestum]] fondiĝis de Grekuloj en la [[Granda Grekio]] (μεγάλη Ἑλλάς) kiel ''Poseidonia'' (Ποσειδωνία)<ref>[[Strabono]], ''Geografio'', Libro 5, ĉapitro 4 [13] [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/5D*.html angle]</ref>. * ''Groto de Neptuno'', kaverno malkovrita proksime la urbon [[Alghero]]n, en [[Sardio]], en [[Italio]] en la 18-a jarcento. ==== Scienco kaj tekniko ==== * La algo Pozidonia (latine Posidonia oceanica). * La [[satelito]] usona kaj franca, ''Topex/Poseidon'' en la angla kaj ''Topex/Poséidon'' en franca. == Fontoj == * ''Dictionnaire de la mythologie'' (eo: Vortaro pri la mitologio), Michael Grant/John Hazel, Marabout, 1999, ISBN 2-501-02636-5 == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://www.maicar.com/GML/Poseidon.html Artikolo pri Posejdono] * {{en}} [http://www.theoi.com/Cult/PoseidonCult.html Sanktejoj, kultlokoj kaj epitetoj de Posejdono] == Vidu ankaŭ == * [[Olimpanoj|Olimpaj dioj]] * [[Neptuno (dio)|Neptuno, la romia dio origina]] * [[Proteo (mitologio)]] * [[4341 Posejdono]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj|commons=Poseidon|commonscat=Poseidon|ReVo=pozidon|ReVo titolo=Pozidono / Posejdono}} {{Leginda|2016|07|07}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dioj de la helena mitologio]] [[Kategorio:Kronidoj]] [[Kategorio:Olimpaj dioj]] [[Kategorio:Partneroj de Demetro]] [[Kategorio:Batalantoj en la Troja milito ĉe la Aĥaja flanko]] [[Kategorio:Posejdono]] [[Kategorio:Maraj dioj de la helena mitologio]] [[Kategorio:Mitaj seks-perfortuloj]] [[Kategorio:Dioj en Iliado]] [[Kategorio:Dioj en Odiseado]] [[Kategorio:Roluloj de Metamorfozoj de Ovidio]] [[Kategorio:Teraj dioj]] [[Kategorio:Bestaj dioj]] [[Kategorio:Akvaj dioj]] [[Kategorio:Riveraj dioj]] pfec86x5q5ecb682s5t3s6rgh8ghrsz 0 3578 9387494 9359315 2026-05-30T11:50:13Z Dr-Andr888 219812 /* */ 9387494 wikitext text/x-wiki {{Pp-duone-artikolo|small=yes}} {{Geokesto | lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rusia Federacio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ru|Российская Федерация}}<br />(Rossijskaja Federacija) | kategorio = lando <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-Rusio.svg | flago_noto = [[Flago de Rusio|Flago]] | blazono = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | blazono_noto = [[Blazono de Rusio|Blazono]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Russian Federation (orthographic projection) - 2014, 2022 Annexed Territories disputed.svg | dosiero_priskribo = Rusio (teritorio agnoskita de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en malhelverda, [[Krimeo]] disputita en striata kolorigo) <!-- dum ardas milito, oni ne daŭre novkolorigas ŝtatan teritorion: tion eblos fari post pac-kontrakto --> | dosiero_kompl = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | religio = [[Rusa Ortodoksa Eklezio|ortooksismo]], [[islamo]], [[katolikismo]], [[protestantismo]], [[judismo]], kaj aliaj | moto = | kromnomo = | himno = [[Nacia Himno de la Rusia Federacio|Государственный гимн Российской Федерации]] | himno_dosiero = Russian Anthem instrumental.ogg <!-- *** Lando ktp. *** --> | regiono_tipo = Membreco | regiono_faldo = 1 | regiono = Unuiĝintaj Nacioj | regiono1 = Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj | regiono2 = G20 | regiono3 = Konsilio de Eŭropo | regiono4 = Azia-Pacifika Ekonomia Kunlaborado | regiono5 = Ŝanhaja Organizo por Kunlaboro | regiono6 = Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo | regiono7 = Monda Organizaĵo pri Komerco | regiono8 = | regiono9 = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = [[Eŭropo]] kaj [[Azio]] | limo = Norvegio | limo1 = Finnlando | limo2 = Estonio | limo3 = Latvio | limo4 = Litovio | limo5 = Pollando | limo6 = Belorusio | limo7 = Ukrainio | limo8 = Kartvelio | limo9 = Azerbajĝano | limo10 = Kazaĥujo | limo11 = Ĉinio | limo12 = Mongolio | limo13 = Nordkoreio | limo_faldo = 1 | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Regionoj | parto = | parto1 = | parto2 = | parto3 = | parto4 = | parto5 = | parto6 = | parto7 = | parto8 = | parto9 = | parto10 = | parto11 = | parto12 = | ĉefurbo = Moskvo | urbo = Moskvo | urbo1 = Sankt-Peterburgo | urbo2 = Novosibirsk | urbo3 = Jekaterinburg | urbo4 = Niĵnij Novgorod | urbo5 = Samara (urbo) | urbo6 = Kazan | urbo7 = Omsk | urbo8 = Ĉeljabinsk | urbo9 = Rostov-na-Donu | urbo10 = | urbo11 = | urbo12 = | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Grandaj urboj | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo3 = | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = faldo | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | rivero5 = | rivero6 = | rivero7 = | rivero8 = | rivero9 = | ŝoseo_tipo = Aŭtostrado | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = Montaroj | montaro_faldo = 1 | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | montaro3 = | montaro4 = | montaro5 = | montaro6 = | montaro7 = | orogenezo = | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = Moskvo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = 55 | ĉefurbo_lat_m = 45 | ĉefurbo_lat_s = 20 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 37 | ĉefurbo_long_m = 37 | ĉefurbo_long_s = 03 | ĉefurbo_long_EW = E | plej_alta_situo = [[Granda Kaŭkazo]] | plej_alta_leviĝo = 5 642 | plej_alta = [[Elbruso]] | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 17125191 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 146780700 | loĝantaro_dato = 2019 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 862 | establita_tipo = | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = Vladimir Putin | ĉefulo_tipo = Prezidento | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Miĥail Miŝustin | ĉefulo1_tipo = Ĉefministro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC+2 al +12 (sen [[somera tempo]]) | horzono_DST = | areo_kodo = +7 | areo_kodo_tipo = | kodo = RU | kodo_tipo = ISO 3166-1 | kodo1 = | kodo1_tipo = Aŭtokodo | kodo2 = [[.ru]], [[.su]], [[.рф]] | kodo2_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = [[Rusia rublo]] (RUB) | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[Rusa lingvo|rusa]] kaj multaj aliaj | libera2_tipo = Lingvo | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de la ĉefurbo enkadre de Rusio | mapo_lokumilo = Rusio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Russia | retpaĝo = | portalo = Rusio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Rusia Esperantista Unio]] }} '''Rusio'''<ref>(eo) Sergio Pokrovskij, ''[https://esperanto-ondo.ru/Recenzoj/R-rossia.htm En Rusio loĝas rusianoj]''.</ref>, '''Rusujo'''<ref>(eo) Anna Löwenstein (red), ''[https://drive.google.com/file/d/0B3bwzubbm6eca20waXZhNDNDYXc/view?resourcekey=0-DJ8Y5mu0CVSgY4idfNQyJw Rusoj loĝas en Rusujo]''.</ref> aŭ '''Ruslando'''<ref>''Ruslando'': nomo por Rusio uzata de L.L. Zamenhof, sed ankaŭ de Privat, Kabe, Lapenna, Waringhien k.a.</ref> ({{lang-ru|Россия}}; la dua oficiala formo de la nomo estas '''Rusia Federacio''', ruse ''{{lang|ru|Российская Федерация}}'') estas [[federacio|federacia]] [[ŝtato]] en [[Azio]] kaj [[Eŭropo]]. Ĝi estas la plej granda ŝtato de la mondo laŭ [[areo]]: ĝi kovras ĉirkaŭ naŭonon de la tuta areo de la teraj kontinentoj. Unu kvarono de ĝia teritorio troviĝas en Eŭropo kaj tie loĝas pli ol tri kvaronoj de la loĝantaro. La [[ĉefurbo]] estas [[Moskvo]]. Rusio estas federacia respubliko. La prezidento estas [[Vladimir Putin]] kaj la ĉefministro [[Miĥail Miŝustin]] (ekde la 16-a de januaro 2020). == Geografio == Rusio estas vastega lando, duoble pli granda ol Usono kaj kovras la plejparton de la norda teritorio de la [[Eŭropazio|eŭropazia kontinento]], kaj pro tio ĝia teritorio estas bunta kaj diversspeca laŭ pejzaĝo, klimato, plantaro kaj bestaro. {{Ĉefartikolo|Ekstremaj punktoj de Rusio}} La plejparton de la rusia teritorio konsistas el ebenaĵoj, kie leviĝas malaltaj montetoj; altaj montoj nur troviĝas ĉe la sudaj limoj de la lando (montaroj [[Kaŭkazo]] kaj [[Altajo]] kaj en ĝia plej orienta parto. La plej alta pinto estas monto [[Elbruso]], en la [[Kaŭkazo]]. Preskaŭ la tutan eŭropan parton de la lando, kaj analoge ankaŭ okcidentan [[Siberio]]n, konsistigas ebenaĵoj, apartigitaj de la meza montoĉeno [[Uraloj]]. La regiono [[Siberio]] entute kovras areon da preskaŭ kvar milionoj da kvadrataj kilometroj. La plej orienta parto de la lando estas geografie escepta pro la abundo de montoj, kiuj preskaŭ atingas supermarnivelan altecon de 5000 metroj en la duoninsulo [[Kamĉatko]]. Pluraj maroj limas al Rusio: okcidente la [[Balta maro]], oriente la [[Oĥotska Maro]] kaj la [[Beringa Maro]], norde la [[Blanka Maro]], [[Karaa Maro]], [[Lapteva Maro]] kaj [[Orientsiberia Maro]]. La ĉefaj insuloj estas [[Nova Zemlo]], [[Lando de Francisko Jozefo]], la [[Novsiberiaj Insuloj]], la [[Vrangela Insulo de Siberio|Vrangela insulo]] kaj, en la [[Pacifika oceano]], la [[Kurilaj insuloj]] kaj [[Saĥaleno]]. {{Ĉefartikolo|Insuloj en Rusio}} Rusio limas kun 16 landoj (la plej granda kvanto en la mondo): {{Div col|cols = 4}} * [[Norvegio]] * [[Finnlando]] * [[Estonio]] * [[Latvio]] * [[Litovio]] * [[Pollando]] * [[Ukrainio]] * [[Belorusio]] * [[Abĥazio]] (parte agnoskita) * [[Kartvelio]] * [[Sud-Osetio]] (parte agnoskita) * [[Azerbajĝano]] * [[Kazaĥio]] * [[Ĉinio]] * [[Mongolio]] * [[Nord-Koreio]] {{Div col end}} Riveroj de Rusio estas [[Volgo]], [[Dnestro]], [[Dnepro]], [[Don (rivero)|Don]], [[Donec]], [[Peĉora (rivero)|Peĉora]], [[Obo]], [[Jeniseo]], [[Lena]], [[Irtiŝo]] ktp. Krome estas multaj [[lagoj en Rusio]]. == Lingvoj == {{Ĉefa|Lingvoj de Rusio|Listo de oficialaj lingvoj en Rusio}} La nuntempa Rusio estas ĉefa teritorio por (proksimume) 170 etnaj grupoj kaj 110 lingvoj<ref>(franca) ''[https://fr.globalvoices.org/2018/04/02/223432/ Coupe du Monde la FIFA 2018 : les supporters internationaux pris entre identité russe avant-gardiste et mises en garde de leurs gouvernements]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]], la 2-an de aprilo 2018.</ref>. La sola tutŝtata oficiala lingvo kaj samtempe [[Rusa lingvo en Rusio|la plej parolata]] estas [[Rusa lingvo|rusa]]. En [[Respubliko (Rusio)|naciaj respublikoj]] estas 37 lokaj ŝtataj lingvoj. === Esperanto en Rusio === {{Ĉefartikolo|Esperanto en Rusio}} La Esperanto-komunumo en Rusio estas oficiale reprezentita de la tutlanda [[Rusia Esperantista Unio]] kaj lokaj kluboj. Du esperantistaj eldonejoj funkcias en Rusio, nome [[Impeto (eldonejo)|Impeto]] kaj [[Sezonoj]]. == Turismo == Eksterlanda turismo en Rusujo koncentriĝas precipe en la du [[Metropolo|metropoloj]] de [[Moskvo]] kaj [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Petersburgo]]. Sankt-Petersburgo estas konsiderata kiel la [[Venecio]] de la nordo kaj havas riĉan kulturan oferton kaj historian urbocentron, kiu estas sur la [[Monda heredaĵo de Unesko|UNESKO-listo de]] [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo]]. Inter rusiaj turistoj plej popularas [[Altajo]], [[Kaŭkazio]], [[Krasnodara regiono]], [[Krimeo]], [[Bajkalo]]. Kreskas populareco de [[Siberio]], [[Tatario]], [[Baŝkirio]] kaj [[Rusia Fora Oriento|Fora Oriento]]. Ekde la {{dato|1|8|2023}} civitanoj de 55 landoj povas [[:n:Rusio komencis eldoni elektronikajn vizojn al vizitantoj el 55 landoj|ricevi elektronikan vizon]] por viziti Rusion dum 16 tagoj. == Politiko == {{Ĉefartikolo|Politiko de Rusio}} Rusio estas federacia lando; la prezidanto elektiĝas por ses jaroj, kaj detenas plejparton de la povo. La prezidanto loĝas en [[Kremlo]] kaj nomumas la plej gravajn ŝtatoficistojn, inkluzive de la ĉefministro, kiun aprobas [[Dumao]], la malalta ĉambro de la [[parlamento]]. Se Dumao trifoje rifuzas la nomumitan ĉefministron, la prezidanto rajtas eksigi Dumaon. La [[Socia Ĉambro de la Rusia Federacio]] (ruse Общественная палата Российской Федерации, latinliterigite ''Obŝĉestvennaja palata Rosijskoj Federacii'') estas ŝtata institucio kun 126 membroj kreita en 2005 en Rusio por analizi planatajn novajn leĝojn kaj observi la agadojn de la parlamento, registaro kaj aliaj registaraj institucioj de Rusia Federacio kaj ties administraj unuoj. Ĝi havas rolon simila al kontrola komitato kaj havas konsultajn povojn. La [[ĝenerala prokuroro de Rusio]] aŭ tutformale ĝenerala prokuroro de Rusia Federacio (ruse Генеральный Прокурор Российской Федерации, latinliterigite Generalnij Prokuror Rossijskoj Federacii) estras la sistemon de oficiala akuzo en tribunaloj kaj estras la ĝeneralan prokurorejon de Rusia Federacio (ruse Генеральная прокуратура Российской Федерации, latinliterigite ''Generalnaja prokuratura Rossijskoj Federacii''). La ĝenerala prokuroro restas la plej potenca parto de la rusia juĝa sistemo. La [[Konstitucia Tribunalo de Rusia Federacio]] estas unu el la tri federaciaj tribunaloj konsiderata en la Konstitucio de 1993 kiel la rekta heredanto de la supera tribunalo instituciita en la jaro 1991 fare de la Kongreso de la Deputitoj de la Popolo de Rusio. Ĝi okupiĝas pri la interpretado de la alta ĉarto, kaj estas la plej grava el ties atribuoj solvi laŭ la Konstitucio de la Federacio pri la konstitucieco de la tekstoj aperigitaj de la diversaj organoj de la ŝtato, kvankam ĝi rajtas ankaŭ interveni en konfliktoj de kompetencoj. La [[Ŝtata konsilio de Rusio|Ŝtata konsilio]] (ruse Государственный Совет, latinliterigite gosudarstvennij sovet, foje mallongigata al akronimo Госсовет, gossovet) de Rusio estas grupo de konsilantoj al la rusia ŝtatestro, kiu okupiĝas pri temoj de plej alta graveco al la rusia ŝtato kiel tuto. Rusio membras en la [[Unuiĝintaj Nacioj]] ekde [[1945]], kaj adoptis sian nunan konstitucion la {{daton|19|decembro|1993}}. La lando estas fifama pro la [[korupteco]] de ŝtatoficistoj: en la jaro [[2000]] ĝi havis rangon 2,1 en la skalo CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta). La [[Komunista Partio de la Rusia Federacio]] (KPRF, ruse Коммунистическая Партия Российской Федерации; КПРФ; ''Kommunistiĉeskaja Partija Rossijskoj Federacii'', KPRF) estas komunisma politika partio en Rusio. La partio estas ofte konsiderata la senpera posteulo de la KPSU, kiu estis malpermesita en 1991 fare de la tiama prezidanto [[Boris Jelcin]]. Ĝi estas la dua plej granda politika partio en Rusia Federacio, post [[Unueca Rusio]]. La politika partio LDPR (ruse Политическая партия ЛДПР), antaŭe la [[Liberal-Demokratia Partio de Rusio]] (ruse Либерально-Демократическая Партия России – ''Liberal'no-Demokratiĉeskaja Partija Rossii'') estas dekstre ekstremisma naciisma politika partio en Rusia Federacio. La karisma kaj tre kritike pridiskutata politikisto [[Vladimir Ĵirinovskij]] gvidis la partion ekde ĝia fondo en 1989 kaj ĝis sia morto. === Administradaj subdividoj === {{Ĉefartikolo|Federacia strukturo de Rusio}} Rusian Federacion konsistigas 85 egalrajtaj subjektoj, inter ili estas: * 22 aŭtonomaj respublikoj; (ruse – ''{{lang|ru|республика}}''); * 1 aŭtonoma provinco (ruse – ''{{lang|ru|автономная область}}''); * 4 aŭtonomaj distriktoj (ruse – ''{{lang|ru|автономный округ}}''); * 9 regionoj (ruse – ''{{lang|ru|край}}'' [kraj]); * 46 provincoj (ruse – ''{{lang|ru|область}}''); * 3 federaciaj urboj (ruse – ''{{lang|ru|федеральный город}}''). Ekzistas tendenco al malmultigo de la federaciaj subjektoj per kunigo: jam okazis kelkaj referendumoj pri tio, estas planataj pliaj. Laŭ kalkulo de la jaro [[1994]] estas 1066 urboj en Rusio kaj 2070 urbotipaj setlejoj (malgrandaj urboj). ==== Aŭtonomaj respublikoj ==== :[[Adigeio]], [[Respubliko Altaj]], [[Baŝkirio]], [[Burjatio]], [[Ĉeĉenio]], [[Ĉuvaŝio]], [[Dagestano]], [[Ĥakasio]], [[Inguŝio]], [[Kabardio-Balkario]], [[Kalmukio]], [[Respubliko Krimeo|Krimeo]], [[Karaĉajio-Ĉerkesio]], [[Karelio]], [[Komiio]], [[Mariio]], [[Mordvio]], [[Nord-Osetio]], [[Jakutio|Saĥao (Jakutio)]], [[Tatarstano]], [[Tuvio]], [[Udmurtio]] ==== Aŭtonoma provinco ==== :[[Hebrea Aŭtonomio]] ==== Aŭtonomaj distriktoj ==== :[[Ĉukotka aŭtonoma distrikto|Ĉukĉio]], [[Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto|Jamala-Neneca]], [[Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra]], [[Nenecio]]. ==== Regionoj ==== :[[Altaja Regiono|Altaja]], [[Ĉemara Regiono|Ĉemara]], [[Ĥabarovska regiono|Ĥabarovska]], [[Kamĉatka regiono|Kamĉatka]], [[Krasnodara regiono|Krasnodara]], [[Krasnojaska regiono|Krasnojarska]], [[Permja regiono|Permja]], [[Stavropola regiono|Stavropola]], [[Transbajkala regiono|Transbajkala]] (de la 1-a de marto 2008). ==== Provincoj ====<!-- atentu, ke ĉiuj nomoj de provincoj estas laŭ unueca ŝablono "-a provinco" --> : [[Amura provinco|Amura]], [[Arĥangelska provinco|Arĥangelska]], [[Astraĥana provinco|Astraĥana]], [[Belgoroda provinco|Belgoroda]], [[Brjanska provinco|Brjanska]], [[Ĉeljabinska provinco|Ĉeljabinska]], [[Irkutska provinco|Irkutska]], [[Ivanova provinco|Ivanova]], [[Jaroslavla provinco|Jaroslavla]], [[Kaliningrada provinco|Kaliningrada]], [[Kaluga provinco|Kaluga]], [[Kemerova provinco|Kemerova]], [[Kirova provinco|Kirova]], [[Kostroma provinco|Kostroma]], [[Kurgana provinco|Kurgana]], [[Kurska provinco|Kurska]], [[Leningrada provinco|Leningrada]], [[Lipecka provinco|Lipecka]], [[Magadana provinco|Magadana]], [[Moskva provinco|Moskva]], [[Murmanska provinco|Murmanska]], [[Niĵnij-Novgoroda provinco|Niĵnij-Novgoroda]], [[Novgoroda provinco|Novgoroda]], [[Novosibirska provinco|Novosibirska]], [[Omska provinco|Omska]], [[Orenburga provinco|Orenburga]], [[Orjola provinco|Orjola]], [[Penza provinco|Penza]], [[Pskova provinco|Pskova]], [[Rjazanja provinco|Rjazanja]], [[Rostova provinco|Rostova]], [[Saĥalena provinco|Saĥalena]], [[Samara provinco|Samara]], [[Saratova provinco|Saratova]], [[Smolenska provinco|Smolenska]], [[Sverdlovska provinco|Sverdlovska]], [[Tambova provinco|Tambova]], [[Tjumenja provinco|Tjumenja]], [[Tomska provinco|Tomska]], [[Tula provinco|Tula]], [[Tverja provinco|Tverja]], [[Uljanovska provinco|Uljanovska]], [[Vladimira provinco|Vladimira]], [[Volgograda provinco|Volgograda]], [[Vologda provinco|Vologda]], [[Voroneĵa provinco|Voroneĵa]]. ==== Federaciaj urboj ==== : [[Moskvo]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Sebastopolo]]. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomio de Rusio}} [[Dosiero:Business_Centre_of_Moscow_2.jpg|eta|La Internacia Komerca Centro en Moskvo. La urbo havas unu el la plej grandaj urbaj ekonomioj de la mondo. <ref>Churkina, Natalie; Zaverskiy, Sergey (2017). "Challenges of strong concentration in urbanization: the case of Moscow in Russia". ''Procedia Engineering''. Elsevier. 198: 398–410. doi:10.1016/j.proeng.2017.07.095.</ref>]] [[Dosiero:Graduates_in_tertiary_education-thousands.jpg|eta|La nombro da diplomiĝintoj jare, en institucioj de supera edukado en Rusio. Ĉi tiu nombro estas la plej alta en Eŭropo.]] La rusia ekonomio estas [[miksa ekonomio]] kun registara proprieto en strategiaj areoj. Rusio estas unu el la plej grandaj ekonomioj en la mondo (la 11-a plej granda en la mondo) kaj dependas grandparte de enspezoj el [[Naturresurso|naturresursoj]], ĉefe [[petrolo]], [[tergaso]] kaj metaloj, por plifortigi ĝian kreskon. La valuto de Rusio estas la [[Rusa rublo|rusia rublo]]. La ekonomio de Rusio suferis grandan malkreskon okaze de la disfalo de [[Sovetunio]], en [[1992]]. Ekde tiam, la ekonomia modelo transiris de centraligiteco kaj kontroliteco fare de la registaro al [[kapitalismo]] kaj [[libera merkato]]. La rusiaj kapitalmerkataj reformoj de la 1990-aj jaroj post la dissolvo de Sovetunio, kaŭzis ampleksan [[Privatigo|privatigon]] en industrio kaj agrikulturo kaj laŭ pli malgranda mezuro en la energio kaj defendindustrioj. Kiel parto de la privatigo, kelkaj komercistoj, ĝenerale konataj kiel [[Oligarkio|oligarkoj]], aĉetis registarajn firmaojn kiuj estis privatigitaj, je malaltaj prezoj, kaj tiel akumulis grandan riĉaĵon. Komence de la [[21-a jarcento]] Rusio apartenas al la [[BRICS|BRICS-landoj]], [[akronimo]]n en esperanto BRBĈ ([[Brazilo]], Rusio, [[Barato]] kaj [[Ĉinio]]). Tamen, ekde [[2008]] ankaŭ Rusio estis grave trafita de la [[Ekonomia krizo de 2008|ekonomia krizo]], kiu dubindigis multajn pri la progresoj faritaj dum la antaŭa dekjara ekonomia disvolviĝo. Rusio estas unu el la plej ekonomie malegalaj landoj en la kampo de ekonomio, kie [[Oligarĥio|oligarĥoj]] reprezentas konsiderindan pezon. La 1%  plej riĉaj homoj posedas preskaŭ duonon de la riĉaĵo de la lando<ref>(fr) Vincent Brousseau-Pouliot, ''[https://www.lapresse.ca/international/europe/2022-05-08/russie/le-1-detient-la-moitie-de-la-richesse.php Le 1 % détient la moitié de la richesse]'', La Presse, la 8-an de majo 2022.</ref>. La lando riĉas je minejaj kaj energiaj rimedoj, inkluzive de [[uranio]] (vidu artikolon pri [[Rosatom]]), [[terkarbo]], [[nafto]], [[tergaso]] (vidu artikolon pri [[Gazpromo]]), sed ankaŭ [[fero]], [[mangano]], [[aluminio]], [[oro]], [[plateno]] kaj [[diamanto]]j. Eksportado de tiuj produktoj (ĉefe forme de krudaj materialoj) konsistigas gravan parton de la rusia eksporto kaj la ekonomio entute. La unua naftogasa regiono formiĝis en [[Ĉevolgio]] kie estis malkovrita la [[Volga-Urala naftogasa provinco]]. Sekvis [[Okcidenta Siberio]], kie post malkovro de la [[Okcidentsiberia naftogasa provinco]] ekde la [[1960-aj]] formiĝis la [[Okcidentsiberia naftogasa komplekso]]. Enspezoj de eksportado de nafto kaj tergaso konsistigas 45—56% elcentojn de rusia eksporto, depende de jaro. Tiuj enspezoj plenigas ĉirkaŭ trionon de la [[ŝtata buĝeto]]<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rosstat-vpervye-nazval-dolyu-nefti-i-gaza-v-vvp-rossii/ |title=Росстат впервые назвал долю нефти и газа в ВВП |publisher=Rtvi.com |date=2021-07-13 |accessdate=2023-04-11|language=ru}}</ref>. Unu el la ĉefaj ekonomiaj fakoj ankoraŭ estas la tradiciaj okupoj de [[terkultivado]], [[bestobredado]], [[forstumado]] kaj [[fiŝkaptado]], pro la granda abundo da teritorio. [[Turismo]] estas grava fonto je enspezo nur en la ĉefaj okcidentrusiaj turismaj vidindaĵoj: Moskvo, Sankt-Peterburgo kaj la [[Ora Ringo de Rusio|Ora Ringo]]. Ekde 2008, la urbo Moskvo estas nomita la monda ĉefurbo de [[Miliardulo|miliarduloj]] laŭ la revuo [[Forbes]]. Sekvante la konstantan plialtiĝon de la [[vivnivelo]], Rusio revenis en 2005 al la sama nivelo de [[homa disvolviĝo]] kiel ĝi estis antaŭ la disfalo de Sovetunio. En la jaroj 2000-2012, la energia eksporta indico duobliĝis kaj reala enspezo saltis je 160%. Aktuale en 2012, la gassektoro respondecis pri 16% de MEP, 52% de impostoj kaj la federacia buĝeto kaj pli ol 70% de totaleksportoj. Rusio havas tre evoluintan armean industrion, kiu inkluzivas la evoluon kaj dezajnon de altnivela teknologio, inkluzive de {{Ill|lingvo=en|trad=Fifth-generation fighter|eo=kvina generacio}} [[Ĉasaviadilo|ĉasaviadiloj]]. Aktuale en 2013, la volumeno de eksportaĵoj estis 15.7 miliardoj da dolaroj, dua nur post Usono. En 2014, okcidentaj landoj, gviditaj de Eŭropa Unio kaj Usono, trudis [[Ekonomia sankcio|ekonomiajn sankciojn]] al Rusio, pro la [[Aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|invado al Krimeo]] kaj la [[:en:2014 pro-Russian unrest in Ukraine|ukraina krizo]] en kiu estas suspekto de rekta rusia armea implikiĝo en la konflikto. Tio rezultigis redukton de ekonomia kresko kaj plonĝon en la valoro de la rublo. Ĉi tio okazas kune kun akra falo en la prezo de petrolo, kiu estas grava enspezo por la rusia ekonomio. Pliaj sankcioj estis truditaj pro la [[rusa invado de Ukrainio]] en 2022, kaj kiel rezulto la valoro de la rublo plonĝis al senprecedenca malalta, multaj internaciaj firmaoj forlasis la landon, kaj kredittaksaj kompanioj signife malaltigis la kreditrangigon de la lando. Rusio restas izolita kaj iuj bankoj estis forigitaj de la [[SWIFT]]-pagsistemo, kvankam ĉirkaŭ 20 procentoj de rusia bankado estas kondukita per la sistemo por transdono de financaj mesaĝoj ([[:en:SPFS|SPFS]]), la rusia ekvivalento de SWIFT. La rusia ekonomio estis grave difektita per la sankcioj, rezultigante severan ekonomian krizon en la lando. Krome, komerco en la Moskva Borso estis suspendita dum la 33 tagoj post la altrudo de la sankcioj en februaro 2022. Ĉiuj menciitaj eventoj kaŭzis redukton de eksterlandaj kaj lokaj investoj en Rusio, al la neefikeco de la ekonomio kaj grava [[cerbofuĝo]], kiu estis eĉ pli forta pro la [[:en:2022 Russian mobilization|amasa mobilizado]] fine de 2022. === Malfacilaĵoj === La ĉefa malfacilaĵo alfrontata de la rusia ekonomio estas la instigo de malgrandaj kaj mezgrandaj entreprenoj (kiuj komence de la 21-a jarcento konsistigas malpli ol 20% de la MEP). Ĉar la ekonomio estas plejparte administrata de grandegaj [[Monopolo|monopoloj]], la [[Monda Banko]] provis iniciati reformitan banksistemon, sed sen sukceso relative malmultaj. Kadre de intenca politiko de la rusia registaro, eksterlandaj kompanioj en la banka sektoro ne rajtas penetri la rusian ekonomion. Sed kiel parto de la interkonsento por la eniro de Rusio en la [[Monda Organizo pri Komerco|Mondan Organizon pri Komerco]] en 2012, Rusio subskribis interkonsenton kun Usono kun la celo doni partan partoprenspacon al bankaj firmaoj en Rusio. Troa koncentriĝo de industria produktado kaj la financa sektoro en la ĉefurboj, rezultigis gravan ekonomian malegalecon inter la urboregiono kaj specife la Moskva regiono - kaj inter aliaj grandaj partoj de la lando. Dum la Moskva regiono produktas trionon de rusia MEP, nur unu dekono de la loĝantaro loĝas tie. Komence de la 21-a jarcento, la [[vivokosto]] en Moskvo estas alta: ekzemple la prezoj de loĝejoj tie altiĝis misproporcie rilate al la nivelo de la salajroj (ĉirkaŭ 5 000 dolaroj por [[kvadrata metro]], kompare kun averaĝa salajro de 1 045 dolaroj monate). Tiu ĉi fakto grave influas la vivnivelon tie. Konsekvence por ĉi tiu vivokosto, la financaj revuoj [[The Economist]] kaj [[Forbes]] vicigis Moskvon kiel la plej multekosta urbo en la mondo. Rusio estas konsiderata unu el la plej koruptaj landoj en Eŭropo, fakto kiu malhelpis ĝin pliigi eksterlandajn investojn en ĝi dum la transira periodo. La kialo de la granda skalo de [[korupto]] kuŝas en la fakto, ke grandaj partoj de la rusia ekonomio estas en la mallumo (neraportitaj enspezoj aŭ elspezoj); Multaj financoj estas en privataj manoj kaj ne en bankokontoj, kaj estas uzataj por pagi [[Subaĉeto|subaĉetaĵojn]] al altrangaj registaraj oficistoj, kiuj havas multe da koncentrita potenco. Korupto disvastiĝas ankaŭ pro la malalta buĝetado de la registaro de ĝiaj oficejoj: pro la malaltaj salajroj, registaraj dungitoj kaj oficistoj estas devigitaj akcepti subaĉetaĵojn - por kompletigi sian enspezon. Alia kialo de la kreskanta korupto kuŝas en la nivelo de salajroj en la [[publika sektoro]], kiu estas signife pli malalta ol la meza nivelo de salajroj en la [[privata sektoro]]. === Transporto === La vasta areo de la Rusia Federacio malfaciligas movi materialojn kaj varojn tra la lando. La ĉefa transportvojo estas la [[Transsiberia fervojo|Transsiberia Fervojo]]. Ĝenerale, la plej granda parto de la trafiko tra la lando estas efektivigita per [[Trajno|trajnoj]]. Ne ekzistas grandskala aŭ signifa interurba vojo en Rusio, kiu ligas la malsamajn partojn de la lando (kiel ekzemple la [[Trans-Kanada Ŝoseo]]), sed unu el la plej gravaj interurbaj vojoj en Rusio estas la vojo inter Moskvo kaj Sankt-Peterburgo ([[:en:Moscow–Saint Petersburg motorway|M11]]). Grava parto de la transporta infrastrukturo de Rusio estas la marhavenoj, la plej gravaj el kiuj estas en [[Vladivostoko]], [[Primorsk (urbo en Kaliningrada provinco)|Primorsk]], [[Murmansko]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Magadan]] kaj [[Arĥangelsko]]. La plej gravaj flughavenoj en la lando estas [[Ŝeremetjevo]] kaj [[Internacia flughaveno Domodedovo|Domodedovo]] en Moskvo kaj [[:en:Pulkovo Airport|Pulkovo]] en Sankt-Peterburgo. === Vidu ankaŭ pri ekonomio === * [[Ekonomio de Sovetunio]] * [[Rosoboroneksport]] == Historio == {{Historio de Rusio}} {{Ĉefartikolo|Historio de Rusio}} === Prahistorio === === 1 p.K. === En la 5-a jarcento [[slavoj]] komencis migri el la okcidento. Ili vivis ĉefe en la nordokcidenta parto de nuntempa Rusio{{Sen fontoj|temo = |dato = majo 2025}}. En la 9-a jarcento en nordo de Rusio ([[Novgorodo]]) kaj en sudo ([[Kievo]]) komencis aperi slavaj [[praŝtato]]j. Meze de la 9-a jarcento en Novgorodo estis elektita kiel princo de la Novgoroda ŝtato [[Ruriko]] (kiu, laŭ nekonfirmataj legendoj, estis el gento de "varjagoj" aŭ [[varengoj]] - skandinavoj). Dum sekva rusa princo, Oleg, al la ŝtato estis aligita suda parto de Rusio (Kievo) kaj aperis la unua unueca rusa [[ŝtato]] - Kievo regno. La ĉefurbo estis transigita el [[Novgorodo]] en [[Kievo]]n. === 1000 === Meze de la 12-a jarcento, Jurij Drlgorukij, la 6-a filo de la kiva princo Volodymyr Monomaĥ, sen havi la rajton je la trono, fondis plurajn urbojn, inkluzive de Moskvo, sur la teritorio de la moderna centra Rusio, kie antaŭ lia alveno vivis finnugraj triboj, dum la orientaj slavoj delonge loĝis sur la teritorio de Novgorod. En 1169, Kievo prirabita kaj malbone difektita fare de la gvidanto de 11 nordorientaj princlandoj, Andrej Bogolyubskij (filo de Jurij Drlgorukij) kiu regis Suzdal, Novgorod, kaj Jaroslavl (nuntempa Rusio). Estis dum la fragmentiĝo de la Kieva regno ke la teritorioj de Zalesje ("preter la arbaroj") ĉesis senti unuecon kun la princlandoj de la sudokcidento. En [[1237]], rusaj princlandoj estis venkitaj de la [[mongoloj]], ankaŭ nomitaj la [[tataroj]]. El ilia ĉefurbo, [[Saraj]] sur [[Volgo]], ili regis Rusion (konservante la potencon de la rusaj princoj, kiuj tamen estis plene kontrolataj de tataroj) dum du jarcentoj, sed neniam konkeris [[Novgorodo]]n kaj aliajn nordajn terenojn. Aleksandro Nevskij iĝis adoptita filo de Batja, helpis lin konkeri Novgorodon kaj tiel gajnis lian favoron, kaj la 16-jaraĝa filo de Aleksandro, Daniil, iĝis la unua princo de la Moskva princlando kiu apartiĝis de la Vladimi princlando kaj iĝis la center de teroja konkeritaj fare de la Hordo, kun la permeso de ĥano Mengu Timur. Moskva princoj este vasaloj de la tataroj dum jarcentoj kaj ricevis la rajton kolekti tributon de aliaj princoj. La Hordo helpis Moskvon konkeri Tver, Kaluga, kaj Pereyaslavl. Ğenerale, estis miksado de slavaj kaj fin-ugraj grupoj, laŭpaŝa asimilado. En la jaro [[1380]] okazis [[Kulika batalo]] inter mongoloj kaj rusia armeo, unuigita de la [[Moskva princlando]]. Finfine, la rusaj nobeluloj de [[Moskvo]] restarigis rusan potencon, unuigas ĉirkaŭ si la aliajn princlandojn kaj fine Rusio liberiĝis de mongola jugo en [[1480]]. En la 14-a-16-a jarcentoj, aŭtoritatema Moskvo faris sangajn militojn kontraŭ demokrata Novgorodo kaj, kun la subteno de ĝiaj vasaloj, en 1479 buĉis la tutan respublikon. === 1500 === En [[1547]], [[Ivano la Terura]] fariĝis la unua caro. Li konkeris la ĉefurbojn de la ŝtatoj kiuj formiĝis post la disfalo de la Hordo - Kazan kaj Astraĥano. === 1600 === La bataloj kun [[Pollando]] farigis la krizon en Rusio, t.n. [[Granda Malordo (Rusio)|Granda Malordo]]. Okazis pola invado al Rusio kaj pola armeo venkis kontraŭ rusa-sveda armeo en la [[Batalo de Kluŝino]] ([[1610]]) sub gvido de pola hetmano [[Stanisław Żółkiewski]] (juŭkjevski). En [[1610]] jaro polaj taĉmentoj komencis okupi Rusion kaj [[Moskvo]]n. La caro [[Bazilo la 4-a Ŝujskij (Rusio)]] faris la [[omaĝo]]n al la pola reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]], kies filo [[Ladislao la 4-a (Pollando-Litovio)|Ladislao]] estis kronigita al la nova caro de Rusio, post la detronigo de [[Bazilo la 4-a Ŝujskij (Rusio)|Bazilo Ŝujskij]]. Komencis la granda krizo en Rusio nomata [[Granda Malordo (Rusio)|Granda Malordo]] interrompanta per la teruro de la falsaj idoj de la rusa caro – Demetrioj, ekz. [[Falsa Demetrio la 1-a|Dmitrij Samozvanec]]. === 1700 === [[Petro la Granda]] vastigis Rusion, precipe al la oriento, fondis [[Sankt-Peterburgo]]n, kaj enkondukas okcidentajn ideojn kaj eŭropecan manieron vesti sin kaj konduti. En [[1721]] li fondis [[Rusia Imperio|la Rusan Imperion]] kaj proklamis sin kiel imperiestro. Inter 1773 kaj 1775, okazis ribelo en la Rusa Imperio gvidata de Jemeljan Pugaĉov. Al ĝi aliĝis multaj kamparanoj, kaj ĝia celo estis la forigo de servuto. Pro lia deziro iri al la Sič por kolekti novan armeon tie, la rusa registaro [[Detruo de la ukrainaj kozakoj (1775)|en 1775 ordigis la detruon de la lasta centro de la ukrainaj kozakoj]]. Dum dekduoj da militoj kun la Otomana Regno, la Rusa Imperio akiris la Nordan Nigran Maron kaj Krimeon, kie novaj grandurboj estis establitaj anstataŭe de la kozakoj kaj tataraj setlejoj. === 1800 === Ora epoko de Rusia Imperio kaj de la rusa [[literaturo]]: [[Aleksandr Puŝkin]], [[Nikolaj Gogol]], [[Lev Tolstoj]], [[Fjodor Dostojevskij]], ktp, floras. Naciaj lingvoj krom la rusa estis malpermesitaj de la registaro, antaŭ 1861 80% de la loĝantaro de la Rusa Imperio estis analfabetaj servutuloj. === 1900 === {{Neobjektiva|Rusio|aŭgusto 2010}} En [[1905]], [[Rusa-japana milito|Rusio batalis Japanion]] por [[Manĉurio]] kaj estas venkita. La malvenko kaj la fiasko de la [[Unua mondmilito]] malfortigis la potencon de la [[caro]]. Rusio iĝis parlamenta monarkio, aperis politikaj liberoj. En [[1917]], la [[Rusa Revolucio]] renversis la caron kaj, post mallonge daŭranta demokratia periodo sub la gvido de la Provizora registaro de [[Aleksandr Kerenskij]], la {{daton|7|novembro|1917}} (la 25-a de oktobro laŭ la [[Julia kalendaro]]) okazis la vica revolucio, rezulte de kiu la potenco estis uzurpita de la Rusia Socialisma Demokratia Laborista Partio (de [[bolŝeviko]]j) (RSDLP (b) sub gvido de [[Vladimir Uljanov]] [[Lenin]]. Lenin aplikis la ideojn de [[Markso]] al Rusio. La Rusia Imperio fariĝis Rusia Federacia Socialisma Respubliko kaj poste [[Sovetunio]], unuiginta landojn preskaŭ en la limoj de la eksa Rusia Imperio. Inter [[1919]] kaj [[1920]], okazis la [[pola-bolŝevika milito]] dum kiu pola armeo okupis Okcidentan Ukrainion, Okcidentan Belorusion kaj parton de Litovio kun ties ĉefurbo Vilno. Provoj de sovetia armeo restarigi regadon super tiuj ĉi okcidentaj partoj de la Rusia imperio fiaskis — la Pollando ekregis ilin kaj komencis amasan setladon de polaj koloniistoj ({{lang-pl|osadnicy}}). La [[Vintra milito]] kontraŭ Finnlando en 1939–1940 celis malproksimigi de Leningrado nordokcidentan ŝtatlimon kaj finiĝis per malgajno de la finna flanko, cedinta resoektivajn teritoriojn. En la una duomo de la 20-a jarcento, formiĝis la aŭtoritata reĝimo de Stalin, eksterminta aŭ subpreminta siajn eventualajn malamikojn dum la [[Granda purigo]] kaj kreinta tiucele sistemon de [[Gulago|puntendaroj]]. Post la morto de Lenin en [[1924]], [[Josif Stalin]] ŝanĝis demokratian proceduron en la [[Tutunia Komunista Partio de bolŝevikoj]] (TKP(b), havigis al si preskaŭ nelimigitan potencon kaj regis Sovetunion ĝis [[1953]]. Lia regado estis kruela, milionoj da homoj estis mortigitaj, pluraj el ili laŭ falsaj akuzoj (i. a. multaj esperantistoj), sed ĝi ankaŭ transformas Sovetunion en landon industrian kaj potencan, kiu povis venki eĉ [[Hitlero]]n. En [[1939]], Sovetunio kaj [[Germanio]] interkonsentis dividi [[Pollando]]n kaj venkis tiun en aŭgusto. Sovetunio aligis al si grandajn terenojn de la orienta Pollando. Pro la ordono de Stalin estis terure murditaj kelkaj dekoj da miloj da polaj, ukrainaj, belorusaj kaj aliaj soldatoj en [[Katin]] (vidu [[Masakro de Katin]]), [[Bikivnio]], [[Charków]], [[Kurapaty]]. Ili estas unu el plej gravaj amasaj murdoj de Stalin kaj ankaŭ la faroj kontraŭ la homaro. La 22-an de junio [[1941]] Germanio atakis Sovetunion. La milito daŭris kvar jarojn ĝis la [[8-a de majo]] 1945. La kriza batalo estis tiu de [[batalo de Stalingrado|Stalingrado]] (septembro [[1942]] ĝis februaro [[1943]]). Post monatoj de batalado, Germanio malsukcesis kaj, dum la du sekvantaj jaroj, Sovetunio repuŝis Germanion kaj, en [[1945]], kaptis [[Berlino]]n. La milito inter Germanio kaj Sovetunio estis unu el la plej grandaj teraj militoj en historio; en Sovetunio kaj moderna Rusio tiu parto de la [[Dua mondmilito]] estas nomata ''La Granda Patria Milito''. [[Britio]] kaj [[Usono]] helpis Sovetunion venki Germanio per livero de [[ŝipo]]j, [[aviadilo]]j, [[kamiono]]j, armilioj kaj, fine, per atako kontraŭ Germanio el la okcidento en [[1944]]. Kvankam Sovetunio kaj Usono estis aliancanoj dum la milito, poste, kiel la du plej potencaj nacioj sur la [[Tero]], malfideco kaj malamikeco kreskis inter la du nacioj. Dum la milito Usono inventis la atombombon ([[1945]]), kaj tiel aperis grava danĝero al Sovetunio. Baldaŭ Sovetunio ankaŭ konstruas atombombon kaj tiel komenciĝis la [[Malvarma milito]] (1945-91), dum kiu la du landoj konkuris konstrui la plej potencajn, avangardajn armilojn. La plej timiga momento de la Malvarma milito okazis en la aŭtuno de [[1962]] kiam Usono eltrovis sovetajn raketojn en [[Kubo]], kaj la mondo staris ĉe la rando de la nuklea milito. Sed tiam Sovetunio eltiris la rakedojn el Kubo ([[Kariba krizo]]). Parto de la armila konkuro inter Usono kaj Sovetunio estis la konkuro por la [[Luno]] (1957-69). Sovetunio lanĉis la unuan [[satelito]]n ("[[sputniko]]", [[1957]]) kaj la unuan homon en kosmon ([[Jurij Gagarin]], [[1961]]), sed Usono metis la unuan homon sur la [[Luno]]n ([[Neil Armstrong]], [[1969]]). Je la fino de la 1970-oj, la soveta [[ekonomio]] kadukiĝadis kaj bezonis reformon. Anstataŭ reformo, [[Leonid Breĵnev]] elektis militon: en [[1979]] li atakis [[Afganio]]n, apogante la lokajn komunistojn. Inter la montoj de Afganio, la milito fariĝis malvenkebla kaj la malsano de Sovetunio nur graviĝis. Usono apogis la kontraŭkomunistajn fortojn, kiuj iĝis poste la fifamaj [[taliboj]]. Inter ili estis eĉ [[Usama bin Laden]]. Fine en [[1987]] [[Miĥail Gorbaĉov]] penis reformi kaj en [[1988]] retiris la armeon el Afganio. <!-- estas ege simpligita kaj malneŭtralo ĉi-sube; iu reverku --> Sed la reformo de Gorbaĉov estis tro milda, tro malfrua. La Sovetunio estis tiel kaduka kaj malforta ke en [[1989]] la nacioj de Orienta Eŭropo frakasis sovetan potencon tie kaj sin liberigis. La [[respubliko]]j en Sovetunio — ekzemple, [[Litovio]] — rigardas la agojn de Orienta Eŭropo kaj ankaŭ penis sin liberigi. Ĉi tio finfine frakasis Sovetunion mem en [[1991]]. Gorbaĉov abdikis, kaj la respublikoj sendependiĝis. La plej granda el ĉi tiuj respublikoj estis Rusio. [[Boris Jelcin]] estis elektita unua prezidento de Rusio la {{daton|12|junio|1991}}. Depost la frakasiĝo, Rusio reformis sian ekonomion kapitalisme, vendante ŝtatajn firmaojn preskaŭ senkoste al amikoj, eks-komunistoj. Komence, Jelcin elektis reformistojn al ministroj, sed tra la jaroj pasintaj, dum kiam la kontraŭ-reformistoj ade venkis potencon en parlamento (eĉ la komunistoj), la reformistoj ĉirkaŭ Jelcin simile malaperadis. En [[1994]], Jelcin sendis la armeon al [[Ĉeĉenio]], malgranda montara respubliko en la sudo de Rusio, kiu gvide de [[Ĝoĥar Dudajev]] penis sendependiĝi surbaze de [[naciismo|naciismaj ideoj]], sed la [[Unua Ĉeĉenia milito|milito]] fiaskis kaj la armeo foriris en 1996, lasinte la landon al lokaj armitaj grupoj dividantaj potencon. Jelcin venkis en la balotado por prezidenteco en [[1996]], multe eluzante timigon per komunisma pasinteco. Sed dum 1996-2000 Jelcin malsanis kaj la oligarkoj efektive regis. La ŝtato fariĝis profunde korupta kaj krimema. === 2000 === En [[1999]] Jelcin nomis sian posteulon [[Vladimir Putin]], antaŭe ne atentitan oficiston de la [[KGB]] kaj [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburga urbestraro]]. Putin facile venkis en la balotado por la prezidanteco en [[2000]]. Post atako de ĉeĉenaj separatistoj al [[Dagestano]], Putin [[Dua Ĉeĉenia milito|resendis la armeon al Ĉeĉenio]] por protekti la trankvilon en [[Kaŭkazo]]. La islamistoj estis venkitaj kaj transiris al nura teroro, plejparte ekster Ĉeĉenio. Inter la plej kruelaj terorismaĵoj fare de internacia teroristaro, kiu postulis sendependiĝon de Ĉeĉenio okazis en [[Beslan]] ([[Nord-Osetio]]) 1-3-an de septembro [[2004]]. Ekde [[2001]], Rusio helpadis al [[Usono]] en ĝia milito kontraŭ la [[Taliboj]] en [[Afganio]] — usonaj militaviadiloj portis kargon tra teritorio de Rusio. === Milito en Sud-Osetio === En aŭgusto [[2008]] Rusio enkondukis armeon en [[Sud-Osetio]]n, responde al atako kontraŭ [[Cĥinvalo]] fare de kartvelaj trupoj. La kartvela atako estis haltigita, kaj la rusiaj trupoj avancis en internon de Kartvelio ĝis la urboj [[Poti]] kaj [[Gori]], sed poste retiriĝis al Sud-Osetio. Enketkomisiono de Eŭropa Unio konkludis, ke la militon komencis Kartvelio, rompinte la internacian juron, kaj ke Rusio rajtis respondi al tiu agreso<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf | titolo = Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia: Report | titolo-aldono = | alirdato = 2017-08-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Eŭropa Unio]] | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201111193456/http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf | arkivdato = 2020-11-11 | citaĵo = }}</ref>. Tuj post la milito Rusio agnoskis sendependecon de la memregataj respublikoj [[Sud-Osetio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=47560 |titolo=Указ Президента Российской Федерации от 26.08.2008 № 1261. |alirdato=2008-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080901193554/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=47560 |arkivdato=2008-09-01 }}</ref> kaj [[Abĥazio]]. === Milito en Ukrainio === En 2014 en kievo okazis ŝtatrenverso, kiun ĝiaj subtenantoj nomis [[Eŭromajdano]], sekve de kiu la prezidanto Viktor Janukoviĉ estis forpelita, kaj ukrainaj naciistoj komencis sturmokupi ŝtatajn instituciojn tra la lando. Reage al tio en sudorientaj regionoj de Ukrainio, tradicie senaj je ukraina naciismo, eksplodis protestoj, kies partoprenintoj konfliktis kun ukrainaj naciistoj kaj siavice komencis sturmokupi sidejojn de ŝtataj institucioj. Iliaj ĉefaj postuloj estis ebleco plu uzi publike la rusan kiel denaskan lingvon por plejparto de lokanoj, kaj kontraŭstaro al naciisma propagando. En Ĥarkova kaj Odesa provincoj la protestoj estis subpremitaj dum en Luganska kaj Donecka provinco la protestantoj estis pli sukcesaj. La {{daton|13|4|2014}} Ukrainio lanĉis Kontraŭ-terorisman Operacion ({{Lang-uk|АТО}}), sendinte armeon por subpremi la protestojn. Komenciĝis armita konflikto ofte nomata [[Donbasa Milito]], pro ties lokiĝo en [[Donbaso]]. En 2014–2015 la milito estis haltigita kun perado de Rusio. Ukrainio unuflanke kaj reprezentantoj de la separiĝintaj Donecka Popola Respubliko kaj Luganska Popola Respubliko subskribis en Minsko interkonsentojn surbaze de kiuj ambaŭ regionoj devus esti reintegritaj je Ukrainio kun certaj kondiĉoj, el kiuj ĉefaj estis granda aŭtonomio kaj defendo de lingvaj rajtoj. Dum sekvintaj 8 jaroj Kievo plenumis eĉ ne unu el siaj promesoj kaj fine malkaŝe rezignis je ili, postulinte modifi la interkonsentojn. Post pluraj sensukcesaj intertraktoj kaj rifuzo de Francio kaj Germanio, garantiintaj plenumon de la Interkonsentoj de Minsko, influi tiucele la ukrainan registaron, la {{daton|22|2|2022}} Rusio [[:n:Rusio atakis Ukrainion|komencis militon]] kontraŭ Ukrainio, kiu daŭras ĝis nun. == Demografio == En Rusio loĝas pli ol 150 etnoj, multaj el ili havas proprajn administrajn unuojn ene de Rusio aŭ ŝtatojn ekster ĝi. Interalie en Rusio loĝas 39 483 [[Ĉinoj en Rusio|ĉinoj]] (laŭ la censo de 2002<ref>{{Harvnb|Russian Census|2002|loc=Table 4.01}}</ref>), kvankam iuj demografoj opinias ke efektive temas pri 200 ĝis 400 mil ĉinoj, konstante loĝantaj en Rusio (inkluzive studentojn). === Etnoj === Rusio estas multetna ŝtato, sur kies teritorio vivas pli ol 180 diversaj [[etno]]j. Jen listo de la etnoj, kiuj konsistigas pli ol 0,1% de la tuta loĝantaro, laŭ rezultoj de la tutlanda [[censo]] okazinta en [[2002]]. {| class="wikitable" |- ! Etno !! Kvanto da homoj !! % de la tuta loĝantaro |- | [[rusoj]] || 115.889.107 || 79,83 % |- | [[tataroj]] || 5.554.601 || 3,83 % |- | [[ukrainoj]] || 2.942.961 || 2,03 % |- | [[baŝkiroj]] || 1.673.389 || 1,15 % |- | [[ĉuvaŝoj]] || 1.637.094 || 1,13 % |- | [[ĉeĉenoj]] || 1.360.253 || 0,94 % |- | [[armenoj]] || 1.130.491 || 0,78 % |- | [[mordovoj]] || 843.350 || 0,58 % |- | [[avaroj]] || 814.473 || 0,56 % |- | [[belorusoj]] || 807.970 || 0,56 % |- | [[kazaĥoj]] || 653.962 || 0,45 % |- | [[udmurtoj]] || 636.906 || 0,44 % |- | [[azerioj]] || 621.840 || 0,43 % |- | [[marioj]] || 604.298 || 0,42 % |- | [[germanoj]] || 597.212 || 0,41 % |- | [[kabardoj]] || 519.958 || 0,36 % |- | [[osetoj]] || 514.875 || 0,35 % |- | [[dargoj]] || 510.156 || 0,35 % |- | [[burjatoj]] || 445.175 || 0,31 % |- | [[jakutoj]] || 443.852 || 0,31 % |- | [[kumikoj]] || 422.409 || 0,29 % |- | [[inguŝoj]] || 413.016 || 0,28 % |- | [[lezgoj]] || 411.535 || 0,28 % |- | [[komioj]] || 293.406 || 0,2 % |- | [[tuvoj]] || 243.442 || 0,17 % |- | [[judoj]] || 229.938 || 0,16 % |- | [[kartveloj]] || 197.934 || 0,14 % |- | [[karaĉajoj]] || 192.182 || 0,13 % |- | [[ciganoj]] || 182.766 || 0,13 % |- | [[kalmukoj]] || 173.996 || 0,12 % |- | [[moldavoj]] || 172.330 || 0,12 % |- | [[lakoj]] || 156.545 || 0,11 % |- | [[koreoj]] || 148.556 || 0,1 % |- | reprezentantoj de la aliaj etnoj || 2.414.558 || 1,66 % |- | ne indikis sian etnan apartenon || 1.460.751 || 1,01 % |} === Urboj === [[Dosiero:Population of Russia.PNG|eta|380ra|Loĝantaro de Rusio]] La ĉefurbo de Rusio estas [[Moskvo]], kiu lokiĝas en la eŭropa parto de la lando. Laŭ la taksoj de [[2025]], la ĉefaj urboj laŭ loĝantaro estas la jenaj<ref>{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/russia/cities/|title=Russia: Federal Districts and Major Cities|accessdate=2026-01-01|work=citypopulation.de}}</ref>: [[Moskvo]] (13,274 milionoj da loĝantoj), [[Sankt-Peterburgo]] (5,653), [[Novosibirsk]] (1,637), [[Jekaterinburg]] (1,548), [[Kazanj]] (1,33), [[Krasnojarsko]] (1,212), [[Niĵnij Novgorod]] (1,198), [[Ĉeljabinsk]] (1,177), [[Ufa]] (1,166), [[Krasnodar]] (1,155), [[Samara (urbo)|Samara]] (1,154), [[Rostov-na-Donu]] (1,143), [[Omsk]] (1,101). == Kulturo == === Arto === [[Dosiero:Andrej Rublëv 001.jpg|eta|dekstra|300ra|[[Religia bildo]] de [[Andrej Rubljov]].]] Kiam, fine de la [[5-a jarcento]], la tiamaj [[slavoj|slavaj]] popoloj ([[skitoj]] kaj [[sarmatoj]]) kiuj loĝis la regionojn apud la riveroj [[Volgo]] kaj [[Dnepro]] komencis akiri stabilajn loĝlokojn, ekdisvolviĝis manfarista tradicio, ĉefe ligita al farado de armiloj, [[felo|felaĵoj]] kaj metalaj objektoj. La komercaj rilatoj kun la najbaraj regionoj pliiĝis, kaj la [[Bizanca imperio]] iĝis la ĉefa komerca partnero. La rusoj tiom miris la kulturon kaj la mirindajn arkitekturaĵojn de la bizanca ĉefurbo, [[Konstantinurbo]], ke ili laŭgrade komencis kopii la bizancan stilon. Ĝis tiam, la ornamaĵoj de objektoj konsistis el pure geometriaj formoj, kun fortaj koloroj; post la komenco de la bizanca influo, ekfloris la uzo de bestosimilaj figuroj, kaj poste ankaŭ de plantosimilaj desegnaĵoj. Oni tradicie fiksas la oficialan komencon de rusa arto okaze de la konvertiĝo de la princo de [[Kievo]], [[Vladimiro la 1-a de Kievo]], al bizanca-ortodoksa [[Kristanismo]], en la jaro [[988]]. La ekfloro de arto ligiĝis al la bezono konverti la tutan landon al Kristanismo: necesis novaj preĝejoj, laŭ la konstantinurba stilo; necesis novaj verkoj por instrui kaj soleni la novan religion, tradukite de la greka aŭ de la antikva bulgara lingvo (pro kio oni enkondukis la [[cirila alfabeto|cirilan alfabeton]] al Rusio); necesis religiaj bildoj. [[Rusa avangardo]] estis granda, influa ondo de Avangarda moderna arto kiu floris en la Rusia Imperio kaj Sovetunio, proksimume de 1890 ĝis 1930 – kvankam iuj datis ĝian komencon jam en 1850 kaj ĝian finon tiom malfrue kiom 1960. La termino kovras multajn apartajn, tamen nedisigeble rilatigitajn artajn movadojn kiuj floris en tiu tempo; nome [[Suprematismo]], [[Konstruktivismo (arto)|Konstruktivismo]], Rusa Futurismo, [[Kubo-Futurismo]], Zaum kaj Nov-primitivismo. Pro la fakto ke multaj implikitaj avangardaj artistoj naskiĝis aŭ kreskis en kio nun estas Belorusio kaj Ukrainio (inkluzive de [[Kazimir Maleviĉ]], [[Aleksandra Ekster]], [[Vladimir Tatlin]], [[Vasilij Kandinskij]], [[David Burljuk]], [[Alexander Archipenko]]), iuj fontoj ankaŭ parolas pri [[Ukraina avangardo]]. == Edukado == Supera edukado (universitato) estas senpaga kondiĉe ke oni sukcesas en ekzamenojn<ref name=":0">(nederlanda) Herman Vuijsje, Survoje al Vladivostok (Op weg naar Vladivostok), p. 167, eld. Lubberhuizen, 2012.ISBN 978 90 5937 300 6</ref>. Tamen tio rilatas nur al certa nombro de studentoj, strikte limigata ĉiujare por ĉiu altlernejo kaj fakultato. Ĉiuj aliaj studentoj pagas sian studadon memstare. Laŭ la eŭropa modelo, nur en la 18-a jarcento estis fondita la unua universitato en Rusio - la Imperia Moskva Universitato, nun Moskva Ŝtata Universitato. == Sansistemo == La medicinaj zorgoj estas senpagaj, sed ankaŭ ekzistas privataj medicinaj servoj<ref name=":0" />. == Sporto == La [[Rusia Futbala Unio]] estas la nacia organizaĵo pri futbalo en Rusio. Ĝi ekmembris en la federacio internacia de futbalo [[FIFA]] en 1912, kiam la internacia organizaĵo fondiĝis, kaj en la eŭropa federacio [[UEFA]] en 1954. == Ŝtataj festoj == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%" |- style="background:#ececec;" !Dato !! Festo |- |[[1-a de januaro]] ||Veno de Nova Jaro |- |El [[1-a de januaro]] ĝis [[5-a de januaro]] ||Nova-Jara ferioj |- |[[7-a de januaro]] ||[[Ortodoksa]] [[Kristnasko]] |- |[[23-a de februaro]] ||Tago de defendanto de patrio |- |[[8-a de marto]] ||Internacia virina tago |- |[[1-a de majo]] ||Festo de printempo kaj laboro |- |[[9-a de majo]] ||Tago de Venko (super Nazia Germanio en la [[Dua mondmilito]]) |- |[[12-a de junio]] ||Tago de Rusio |- |[[4-a de novembro]] ||Tago de nacia unueco |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == Kniivilä, Kalle. ''La strato de Tanja: Vivo en Rusio 1917-2017,'' Novjorko, eld. Mondial, 2017, 159 paĝoj. == Vidu ankaŭ == * [[Rusaj individuaj nomoj]] * [[Rusia Imperio]] * [[Rusia kulturo]] * [[Rusoj]] * [[Heroo de la Rusia Federacio]] * [[Ludmila Ulickaja]] {{Projektoj|commonscat=Russia |n=Portalo:Rusujo |s=Kategorio:Rusio |ReVo titolo=Rusio |ReVo=rusi }} == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikio|Rusujo|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [http://www.gov.ru Oficiala paĝaro de la rusia registaro] {{PlurajLingvokodoj|en|ru}} * [http://www.kremlin.ru/ Paĝaro de la prezidento] {{PlurajLingvokodoj|en|ru}} * [http://www.duma.ru Paĝaro de la Ŝtata Dumao (parlamento)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }} {{PlurajLingvokodoj|ru}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/rusio.html Artikoloj pri Rusio] {{eo}} * [http://audvide.blogspot.com/search/label/Rusio Videoj, kiuj koncernas temon "Rusio", en projekto Aŭdvide] {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [https://eo.mondediplo.com/article2668.html La malsociala turno de Vladimir Putin], artikolo pri la reformo de emeritaj pensioj en Rusio el [[Le Monde Diplomatique]] de novembro 2018 {{esperante}} * [https://sezonoj.ru/2020/08/ruslando-20/ Urboj de Ruslando]: 11 artikoloj en [[La Ondo de Esperanto]] * [https://youtube.com/watch?v=3h4oXx8oPpo Dek faktoj pri Rusio] Jutuba prezento pri la lando. * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruslando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=2021-01-09 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{Subjektoj de Rusia Federacio}} {{Horzonoj en Rusio}} {{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}} {{ŜOK}} {{G20-Ŝtatoj}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Havenda artikolo|Rusio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusio| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] sseykf2d4eqndxgutw2hs4vndmjq7l1 0 3789 9387415 9027734 2026-05-30T09:11:50Z ThomasPusch 1869 9387415 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |flago = flago-de-Sarko.svg |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Sark |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 12 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] '''Sark ''' ({{lang-fr|Sercq}}) estas [[insulo]] en la [[Manika markolo]], apartenante al la brita krondependaĵo [[manikaj insuloj]]. Ĝi situas 10 km oriente de [[Guernsey (insulo)|Guernsey]] kaj estas dividebla je du partoj: norde situas la Granda, sude la Malgranda Sarko. La du partojn interligas 90m-longa terkolo (''La Coupée''), kiu larĝas nur 2 m. Ĝia areo estas 5,5 km² (kun [[Brechou]], kiu estas en privata posedo kaj dividas ĝin de la Granda Sarko la malgranda Le Gouliot-markolo). Sark estas [[ebenaĵo]] kun maksimuma alto de 114 m, kun belega apudborda rokaro. Creux Harbour situas en la orienta parto kaj ligas ĝin 2 tuneloj (konstruitaj en 1588 kaj 1868) al interno de la insulo. La dua haveno (''La Maseline'') de la insulo estis malfermita en 1949. La insulo aperis en la historio unuafoje en la legendo de St. Magloire (6-a jc.), poste kiel donaco de Konkera Vilhelmo al abatejo de Mont-Saint-Michel (ĉ. 1040). Unu jarcenton poste, ĝi estis posedaĵo de la Vernon-familio, moŝtoj de Néhou, kiuj igis la klostron St. Magloire parto de la abatejo Montebourg. Ĝi estis konfiskita en 1204 de Richard de Vernon kaj transprenis ĝin la angla krono. En la 13-a jarcento, insuloj de Sark kaj Alderney estis regata komune, poste Sarko estis regata fare de reĝa komisiito. La insulon okupis la francoj en 1549, poste posedis ĝin flamanda pirato. Ĝi estis por mallonga tempo posedaĵo de Karlo la 5-a germana-romia imperiestro, poste reokupis ĝin la francoj, sed en 1558 ĝi iĝis denove angla posedaĵo. Por obstakli, ke ĝi estu setlejo de piratoj, la 6-an de aŭgusto de 1565, reĝino Elizabeta la 1-a donacis la posedrajtojn al Hélier de Carteret, reganto de Jersey-insulo. La Carteret-familio ĝis 1732 posedis ĝin, poste la insulo ŝanĝis plurfoje la posedantojn. Inter 1927 kaj 1974 posedis ĝin Sibyl Hathaway, poste heredis ĝin ŝia filo Michael Beaumont kiel 22-a reganto (''seigneur''). La reganto nomumas la ĉefjuĝiston, kiu direktas la lokan instancon, konsistantan el 40 luantoj kaj 12 reprezentantoj. La reganto havas vetoon pri la leĝoj, sed tiun decidon povas neniigi la reĝa juĝistaro de Guernsey-insulo. Sark apartenas administracie al la voktujo [[Guernsey]]. Laŭ bezone kaj kontraŭ kompenso, la polico de Guernsey servas. Sur vojoj de Sark estas malpermesita uzo de veturiloj. La nombro de la hundoj estas reguligita, nur la reganto (''seigneur'') rajtas posedi hundinon. La loĝantoj okupiĝas pri laktomastrumado, agrikulturo, ĝardenkulturo. La turistoj vizitas la insuloj plej ofte je unu tago en kadro de ekskurso. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png|Jen [[mapo]] de la la municipo [[Guernsey]]. Sark estas en la suda oriento. Dosiero:Sark La Coupee.jpg|Bildo de la terkolo de ''La Coupé'', kiu konektas ambaŭ partojn de la insulo </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sark.gov.gg Oficialaj paĝoj de la insulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190915232316/http://www.sark.gov.gg/ |date=2019-09-15 }} * [http://www.sark.info/index.cfm Turismaj paĝoj pri la insulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030411083813/http://www.sark.info/index.cfm |date=2003-04-11 }} * [http://www.usatoday.com/news/world/2006-03-08-feudal-island_x.htm?csp=34 Specimena artikolo anglalingva pri Sark] {{Ĝermo|Britio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Unua}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj de Britio]] tbwnuxtt8x1b05fxdti984pey0r4b3h 9387420 9387415 2026-05-30T09:16:13Z ThomasPusch 1869 9387420 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |flago = flago-de-Sarko.svg |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Sark |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 12 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] '''Sark ''' ({{lang-fr|Sercq}}) estas [[insulo]] en la [[Manika markolo]], apartenante al la [[krondependaĵoj de la brita monarkio|brita krondependaĵo]] [[manikaj insuloj]]. Ĝi situas 10 km oriente de [[Guernsey (insulo)|Guernsey]] kaj estas dividebla je du partoj: norde situas la Granda, sude la Malgranda Sarko. La du partojn interligas 90m-longa terkolo (''La Coupée''), kiu larĝas nur 2 m. Ĝia areo estas 5,5 km² (kun [[Brechou]], kiu estas en privata posedo kaj dividas ĝin de la Granda Sarko la malgranda Le Gouliot-markolo). Sark estas [[ebenaĵo]] kun maksimuma alto de 114 m, kun belega apudborda rokaro. Creux Harbour situas en la orienta parto kaj ligas ĝin 2 tuneloj (konstruitaj en 1588 kaj 1868) al interno de la insulo. La dua haveno (''La Maseline'') de la insulo estis malfermita en 1949. La insulo aperis en la historio unuafoje en la legendo de St. Magloire (6-a jc.), poste kiel donaco de Konkera Vilhelmo al abatejo de Mont-Saint-Michel (ĉ. 1040). Unu jarcenton poste, ĝi estis posedaĵo de la Vernon-familio, moŝtoj de Néhou, kiuj igis la klostron St. Magloire parto de la abatejo Montebourg. Ĝi estis konfiskita en 1204 de Richard de Vernon kaj transprenis ĝin la angla krono. En la 13-a jarcento, insuloj de Sark kaj Alderney estis regata komune, poste Sarko estis regata fare de reĝa komisiito. La insulon okupis la francoj en 1549, poste posedis ĝin flamanda pirato. Ĝi estis por mallonga tempo posedaĵo de Karlo la 5-a germana-romia imperiestro, poste reokupis ĝin la francoj, sed en 1558 ĝi iĝis denove angla posedaĵo. Por obstakli, ke ĝi estu setlejo de piratoj, la 6-an de aŭgusto de 1565, reĝino Elizabeta la 1-a donacis la posedrajtojn al Hélier de Carteret, reganto de Jersey-insulo. La Carteret-familio ĝis 1732 posedis ĝin, poste la insulo ŝanĝis plurfoje la posedantojn. Inter 1927 kaj 1974 posedis ĝin Sibyl Hathaway, poste heredis ĝin ŝia filo Michael Beaumont kiel 22-a reganto (''seigneur''). La reganto nomumas la ĉefjuĝiston, kiu direktas la lokan instancon, konsistantan el 40 luantoj kaj 12 reprezentantoj. La reganto havas vetoon pri la leĝoj, sed tiun decidon povas neniigi la reĝa juĝistaro de Guernsey-insulo. Sark apartenas administracie al la voktujo [[Guernsey]]. Laŭ bezone kaj kontraŭ kompenso, la polico de Guernsey servas. Sur vojoj de Sark estas malpermesita uzo de veturiloj. La nombro de la hundoj estas reguligita, nur la reganto (''seigneur'') rajtas posedi hundinon. La loĝantoj okupiĝas pri laktomastrumado, agrikulturo, ĝardenkulturo. La turistoj vizitas la insuloj plej ofte je unu tago en kadro de ekskurso. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png|Jen [[mapo]] de la la municipo [[Guernsey]]. Sark estas en la suda oriento. Dosiero:Sark La Coupee.jpg|Bildo de la terkolo de ''La Coupé'', kiu konektas ambaŭ partojn de la insulo </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sark.gov.gg Oficialaj paĝoj de la insulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190915232316/http://www.sark.gov.gg/ |date=2019-09-15 }} * [http://www.sark.info/index.cfm Turismaj paĝoj pri la insulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030411083813/http://www.sark.info/index.cfm |date=2003-04-11 }} * [http://www.usatoday.com/news/world/2006-03-08-feudal-island_x.htm?csp=34 Specimena artikolo anglalingva pri Sark] {{Ĝermo|Britio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Unua}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj de Britio]] mq0u780igt2y3fbhuyj1z8intjmdxcr 9387423 9387420 2026-05-30T09:17:59Z ThomasPusch 1869 9387423 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |flago = flago-de-Sarko.svg |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Sark |mapo2 lokumilo = Manika markolo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 12 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} [[dosiero:Channel Islands.svg|eta|Mapo de la manikaj insuloj]] '''Sark ''' ({{lang-fr|Sercq}}) estas [[insulo]] en la [[Manika markolo]], apartenante al la [[krondependaĵoj de la brita monarkio|brita krondependaĵo]] [[manikaj insuloj]]. Ĝi situas 10 km oriente de la insulo [[Guernsey (insulo)|Gernezejo]] (''Guernsey'') kaj estas dividebla je du partoj: norde situas la Granda, sude la Malgranda Sarko. La du partojn interligas 90m-longa terkolo (''La Coupée''), kiu larĝas nur 2 m. Ĝia areo estas 5,5 km² (kun [[Brechou]], kiu estas en privata posedo kaj dividas ĝin de la Granda Sarko la malgranda Le Gouliot-markolo). Sark estas [[ebenaĵo]] kun maksimuma alto de 114 m, kun belega apudborda rokaro. Creux Harbour situas en la orienta parto kaj ligas ĝin 2 tuneloj (konstruitaj en 1588 kaj 1868) al interno de la insulo. La dua haveno (''La Maseline'') de la insulo estis malfermita en 1949. La insulo aperis en la historio unuafoje en la legendo de St. Magloire (6-a jc.), poste kiel donaco de Konkera Vilhelmo al abatejo de Mont-Saint-Michel (ĉ. 1040). Unu jarcenton poste, ĝi estis posedaĵo de la Vernon-familio, moŝtoj de Néhou, kiuj igis la klostron St. Magloire parto de la abatejo Montebourg. Ĝi estis konfiskita en 1204 de Richard de Vernon kaj transprenis ĝin la angla krono. En la 13-a jarcento, insuloj de Sark kaj Alderney estis regata komune, poste Sarko estis regata fare de reĝa komisiito. La insulon okupis la francoj en 1549, poste posedis ĝin flamanda pirato. Ĝi estis por mallonga tempo posedaĵo de Karlo la 5-a germana-romia imperiestro, poste reokupis ĝin la francoj, sed en 1558 ĝi iĝis denove angla posedaĵo. Por obstakli, ke ĝi estu setlejo de piratoj, la 6-an de aŭgusto de 1565, reĝino Elizabeta la 1-a donacis la posedrajtojn al Hélier de Carteret, reganto de Jersey-insulo. La Carteret-familio ĝis 1732 posedis ĝin, poste la insulo ŝanĝis plurfoje la posedantojn. Inter 1927 kaj 1974 posedis ĝin Sibyl Hathaway, poste heredis ĝin ŝia filo Michael Beaumont kiel 22-a reganto (''seigneur''). La reganto nomumas la ĉefjuĝiston, kiu direktas la lokan instancon, konsistantan el 40 luantoj kaj 12 reprezentantoj. La reganto havas vetoon pri la leĝoj, sed tiun decidon povas neniigi la reĝa juĝistaro de Guernsey-insulo. Sark apartenas administracie al la voktujo [[Guernsey]]. Laŭ bezone kaj kontraŭ kompenso, la polico de Guernsey servas. Sur vojoj de Sark estas malpermesita uzo de veturiloj. La nombro de la hundoj estas reguligita, nur la reganto (''seigneur'') rajtas posedi hundinon. La loĝantoj okupiĝas pri laktomastrumado, agrikulturo, ĝardenkulturo. La turistoj vizitas la insuloj plej ofte je unu tago en kadro de ekskurso. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Guernsey sm02.png|Jen [[mapo]] de la la municipo [[Guernsey]]. Sark estas en la suda oriento. Dosiero:Sark La Coupee.jpg|Bildo de la terkolo de ''La Coupé'', kiu konektas ambaŭ partojn de la insulo </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sark.gov.gg Oficialaj paĝoj de la insulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190915232316/http://www.sark.gov.gg/ |date=2019-09-15 }} * [http://www.sark.info/index.cfm Turismaj paĝoj pri la insulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030411083813/http://www.sark.info/index.cfm |date=2003-04-11 }} * [http://www.usatoday.com/news/world/2006-03-08-feudal-island_x.htm?csp=34 Specimena artikolo anglalingva pri Sark] {{Ĝermo|Britio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Unua}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Insuloj de Britio]] tb0nlui4cr8oac4v1num6hfnvzkuua9 0 7561 9387293 9357280 2026-05-30T04:35:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387293 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=kolekta kaj vasta termino|unuopa kolekto da komandoj|Komputila programo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:IBM Electronic Data Processing Machine - GPN-2000-001881.jpg|eta|Du programistoj laborantaj ĉe IBM Tipo 704 ĉe la ''National Advisory Committee for Aeronautics'' (NACA), 1954.]] '''Programaro''' (aŭ '''softvaro''') estas aro de logikaj (ne fizikaj) iloj de komputilaj sistemoj, kiuj regas fizikan [[aparataro]]n por realigado de konkreta laboro. Programaro povas esti, ekzemple, programoj por skribi dosierojn, registri aŭ aŭskulti sondosierojn, esplori interreton, [[operaciumo]]j ([[Unikso]], [[Linukso]], [[Vindozo]]) ktp... Eble la difino plej ĝusta de programaro estas de [[IEEE|Instituto de inĝenieroj elektronikaj kaj elektroteknikaj]] en sia normo 729: "La sumo de la programoj de komputado, procedoj, reguloj, dokumentoj kaj asociataj datumoj, kiuj estas parto de komputada sistemo". Laŭ ĉi tiu difino, la programaro konsistas ne nur el programoj sed ankaŭ el ĉiuj datumoj konserveblaj per komputika memoro aŭ datumportilo. == Kreado de programaro == [[Dosiero:Buscador de Programas en Ubuntu 13.10.png|eta|desktre|230ra|Programara serĉilo en Ubuntu 13.10.]] La kreado de programaro estas kompleksa [[procedo]] de [[analizo]] tra [[programado]] ĝis [[testo]] de la koncernaj [[programo]]j. Programaro estas realigita antaŭe [[menso|mense]] ellaborita [[verko]]. "Realigita" signifas, ke programaro disponeblas sur [[dvd]], [[kd]], [[diskedo]] aŭ alia [[komputilo|komputila]] [[dosierujo]]. {{Ĉefartikolo|Programisto}} '''Programisto''', ''disvolvigisto'' aŭ ''komputilprogramisto'', aŭ ankaŭ ''softvara [[inĝeniero]]'' estas persono kiu kreas komputilan programaron. La termino ''komputilprogramisto'' povas referenci al specialisto en unu areo de [[komputilo]]j aŭ ĝeneralisto kiu verkas [[kodo]]jn por multaj tipoj de programaro. La fakulo kiu praktikas aŭ profesias formalan alproksimigon al programado povas esti konata ankaŭ kiel ''program-analizisto''. === Etapoj en la disvolvigo de la programaro === ==== Elpreno, analizo kaj specifigo de postuloj ==== Komence de [[evoluo]] (ne de projekto), ĉi tiu estas la unua [[fazo]] kiu estas efektivigita, kaj, depende de la procezmodelo adoptita, ĝi preskaŭ povas finiĝi por transiri al la sekva etapo (kazo de Modelo de Renutrita Kaskado) aŭ ĝi povas esti farita parte kaj poste reveni al ĝi (kazo de Refoje Pliiĝanta Modelo aŭ aliaj de evolua naturo). Per simplaj vortoj kaj esence, dum ĉi tiu fazo, la funkciaj kaj nefunkciaj trajtoj, kiujn la estonta programo aŭ evoluota sistemo devas plenumi, estas akiritaj, kolektitaj kaj precizigitaj. La avantaĝoj de la karakterizaĵoj, kaj de la sistemo aŭ programo evoluota, kaj de sia medio, ne-funkciaj [[parametro]]j kaj arkitekturo dependas ege de kiom bone atingita ĉi tiu etapo estas. Ĉi tio verŝajne estas la plej grava kaj unu el la plej malfacilaj fazoj atingeblaj precize, ĉar ĝi ne estas aŭtomatigebla, ĝi ne estas tre teknika kaj ĝi dependas plejparte de la lerteco kaj sperto de la analizisto kiu plenumas ĝin. Ĝi forte implikas la uzanton aŭ klienton de la sistemo, tial ĝi havas tre subjektivajn [[nuanco]]jn kaj estas malfacile modeli kun certeco aŭ apliki teknikon, kiu estas "plej proksima al la taŭga" (fakte ne ekzistas "strikte taŭga"). Kvankam pluraj metodaroj estis elpensitaj, inkluzive de subteno de ''programaro'', por kapti, ellogi kaj registri postulojn, ne ekzistas neerara aŭ absolute fidinda maniero, kaj bonaj kriterioj kaj multe da komuna racio devas esti aplikitaj kune de la analizistoj respondecaj pri la tasko; ankaŭ estas esence atingi fluidan kaj taŭgan komunikadon kaj komprenon kun la fina uzanto aŭ kliento de la sistemo. La plej grava artefakto rezultiĝanta el la kompletigo de ĉi tiu etapo estas kio estas konata kiel la programarpostula specifigo aŭ simple la ERS-dokumento. Kiel dirite, la kapablo de la analizisto interagi kun la kliento estas esenca; la komuna afero estas, ke la kliento havas ĝeneralan celon aŭ problemon solvandan, li tute ne konas la areon ([[komputiko]]), nek ĝian [[ĵargono]]n, li eĉ ne scias precize, kion la programaro devas fari (kio kaj kiom da funkcioj), multe malpli, kiel ĝi devus funkcii. En aliaj malpli oftaj kazoj, la kliento "pensas" ke li scias precize kion la programaro devas fari, kaj ĝenerale li nur parte pravas, sed lia obstino malhelpas la kaptan taskon. La analizisto devas havi la kapablon trakti ĉi tiujn specojn de problemoj, kiuj inkluzivas homajn rilatojn; oni devas scii kiel metiĝi je la nivelo de la uzanto por ebligi adekvatan komunikadon kaj komprenon.<ref> Adolfo González Marín, Gustavo. SOFTWARE PARA EL CONTROL Y MANEJO DEL FLUJO DE DATOS EN EL AREA DE PRODUCCION Y BODEGA DE LA EMPRESA SIMETRIA. Pereira. </ref> Estas malmultaj situacioj, en kiuj la kliento scias kun certeco kaj eĉ kompleteco, kion li postulas de sia estonta sistemo, tio estas la plej simpla kazo por la analizisto. La taskoj rilataj al kaptado, eligo, modelado kaj registrado de postuloj, krom esti ekstreme gravaj, povas esti malfacile atingi ĝuste kaj daŭri longan tempon rilate al la tuta evoluprocezo; la procezo kaj metodaroj por efektivigi ĉi tiun aron de agadoj estas normale supozitaj de [[programara inĝenierarto]], sed pro la menciita komplekseco, oni nuntempe parolas pri postula inĝenierarto,<ref>''Software Requirements Engineering'', dua eldono, IEEE Computer Society. Los Alamitos, CA, 1997 (kompendio de artikoloj en inĝenierarto de postuloj)</ref> kvankam ĝi ankoraŭ ne ekzistas formale. Estas stud- kaj esplor-grupoj tra la mondo, kiuj ekskluzive dediĉas sin al elpensado de modeloj, teknikoj kaj procezoj por provi atingi la ĝustan kapton, analizon kaj registradon de postuloj. Ĉi tiuj grupoj estas tiuj, kiuj kutime parolas pri postula inĝenierado; tio estas, oni konsideras ĝin kiel simpla areo aŭ fako sed ne kiel universitata diplomo en si mem. Iuj postuloj ne bezonas la ĉeeston de la kliento por esti kaptitaj aŭ analizitaj; en kelkaj kazoj, la analizisto mem povas proponi ilin aŭ eĉ unuflanke alpreni decidojn, kiujn li opinias taŭgaj (kaj en funkciaj kaj nefunkciaj postuloj). Por citi verŝajnajn ekzemplojn: kelkaj postuloj pri la arkitekturo de la sistemo, ne-funkciaj postuloj kiel tiuj rilataj al efikeco, nivelo de subteno por operaciaj eraroj, evoluplatformoj, internaj rilatoj aŭ ligiloj inter informoj (inter rekordoj aŭ datumtabloj) por stoki en la kazo de datumbazoj aŭ datumbazoj, ktp. Iuj funkciaj kiel malĉefaj aŭ subtenaj ebloj necesaj por pli bona aŭ pli facila operacieco; ktp Akiri specifojn de la kliento (aŭ de aliaj intervenantaj aktoroj) estas tre interaga kaj ripeta homa procezo; normale, kiam la informoj estas kaptitaj, ĝi estas analizitaj kaj redonataj al la kliento, rafinante, polurante kaj korektante ĝin se necese; kia ajn la ERS-metodo uzata. La analizisto devas ĉiam ekkoni la temon kaj la solvotan problemon, regi ĝin, ĝis certa punkto, ĝis la amplekso, ke la estonta evoluota sistemo kovras ĝin. Tial, la analizisto devas havi altan kapablon kompreni problemojn el tre diversaj areoj aŭ labordisciplinoj (kiuj ne estas specife liaj/ŝiaj); ekzemple, se la evoluota sistemo estos administri informojn de asekuristo kaj ĝiaj foraj branĉoj, la analizisto devas kompreni kiel ĝi funkcias kaj administras siajn informojn, de tre malaltaj niveloj kaj eĉ atingante administradnivelojn. Konsiderante la grandan diversecon de kampoj kovrendaj, analizistoj estas kutime helpataj de specialistoj, tio estas, homoj kiuj profunde konas la areon por kiu la programaro estos evoluigita; evidente ununura homo (la analizisto) ne povas kovri tian vastan nombron da scifakoj. En grandaj [[kompanio]]j pri evoluiga produkto de programaro, kutimas havi analizistojn specialigitajn pri certaj laborareoj. Male, ne estas la problemo de la kliento, tio estas, ke li ne devas scii ion pri programaro, aŭ pri dezajnoj, aŭ pri aliaj rilataj aferoj; oni devas limigi nur al provizo de celoj, datumoj kaj informoj (ĉu propraj aŭ el propraj registroj, ekipaĵoj, dungitoj, ktp.) al la analizisto, kaj gvidataj de li, tiel ke, en la unua okazo, oni difinas la "Universon de Diskurso", kaj per plua laboro oni povis prepari la taŭgan ERS-dokumenton. La premo, kiun suferas komputikaj sistemprogramistoj por kompreni kaj savi la bezonojn de klientoj/uzantoj, estas konata. Ju pli kompleksa estas la problema kunteksto, des pli malfacilas atingi ĝin, foje devigante programistojn iĝi preskaŭ spertuloj en la domajnoj, kiujn ili analizas. Kiam tio ne okazas, estas tre verŝajne, ke estos generita aro da eraraj aŭ nekompletaj postuloj<ref>[http://www.informatik.uni-trier.de/~ley/db/conf/wer/wer2000.html «III Workshop de Engenharia de Requisitos».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140723055505/http://www.informatik.uni-trier.de/~ley/db/conf/wer/wer2000.html |date=2014-07-23 }} WER 2000, Rio de Janeiro, 2000.</ref> kaj do programaro kun alta grado de malaprobo de klientoj/uzantoj kaj tre alta kosto de reinĝenierado kaj prizorgado. Ĉio, kio ne estas detektita aŭ miskomprenita en la komenca etapo, kaŭzos fortan negativan efikon al la postuloj, disvastigante ĉi tiun degradan fluon tra la tuta evoluprocezo kaj pliigante ĝian damaĝon ju pli poste ĝi estas detektita <ref>(Bell kaj Thayer 1976 (Davis 1993)</ref>. ===== Procezoj, modelado kaj formoj de specifigo de postuloj ===== Ĉar la kapto, eligo kaj specifo de postuloj estas decida parto de la programara evoluprocezo, ĉar la atingo de la planitaj finaj celoj dependas de ĉi tiu etapo, modeloj kaj diversaj labormetodaroj estis elpensitaj por ĉi tiuj celoj. Ekzistas ankaŭ programaraj iloj kiuj subtenas la relativajn taskojn faritajn de la postulinĝeniero. La normigo IEEE 830-1998 havigas regularon de la «Praktikoj rekomenditaj por la specifigo de postuloj de programaro».<ref>[https://code.google.com/archive/p/changecontrol/downloads «Recommended Practice for Software Requirements Specification».] IEEE-SA Standards Board.</ref> Ju pli la postuloj estas akiritaj, des pli ili estas normale analizitaj; la rezulto de ĉi tiu analizo, kun aŭ sen la kliento, estas reflektita en dokumento, konata kiel SRS aŭ ''Software Requirements Specification'', kies strukturo povas esti difinita per pluraj normoj, kiel ekzemple CMMI (''Capability Maturity Model Integration''). Unua paŝo por efektivigi la informkolekton estas la [[sciaro]] kaj preciza difino de tio, kio estas konata kiel la "Universo de Diskurso" de la problemo, kiu estas difinita kaj komprenita jene: '''Universo de Diskurso (UdeD)''': estas la ĝenerala kunteksto en kiu la programaro devas esti evoluigita kaj devas funkcii. La UdeD inkluzivas ĉiujn fontojn de informoj kaj ĉiujn homojn rilatajn al la programaro. Ĉi tiuj homoj ankaŭ estas konataj kiel aktoroj de tiu universo. La UdeD estas la realaĵo cirkonstancita de la aro de celoj difinitaj de tiuj, kiuj petis la programaron. De la eltiro kaj analizo de informoj en ĝia amplekso, ĉiuj necesaj specifoj kaj specoj de postuloj por la estonta programaro estas akirita. La celo de postul-inĝenieristiko (PI) estas sistemigi la postuldifinan procezon, permesante la kapton de la problemo, ties modeligon kaj analizon, generante engaĝiĝon inter postul-inĝenieroj kaj klientoj/uzantoj, ĉar ambaŭ partoprenas la generacion kaj difinon de sistemaj postuloj. PI disponigas aron de metodoj, teknikoj kaj iloj kiuj helpas postul-inĝenierojn (analizistoj) akiri postulojn kiuj estas kiel eble plej sekuraj, veraj, kompletaj kaj ĝustatempaj, esence permesante: * Kompreni la problemon * Faciligi la plenumon de la necesoj de la klient/uzanto * Validigi la sistemon ĉe la klient/uzanto * Garantiigi la specifigojn de postuloj Kvankam ekzistas diversaj manieroj, modeloj kaj metodaroj por ellogi, difini kaj dokumenti postulojn, oni ne povas diri, ke iu el ili estas pli bona aŭ pli malbona ol la alia; ili kutime havas multon komunan, kaj ili ĉiuj plenumas la saman celon. Tamen, kio povas esti dirita sendube, estas ke estas esence uzi kelkajn el ili por dokumenti la specifojn de la estonta programaro. Ekzemple, ekzistas argentina esplorgrupo, kiu de pluraj jaroj proponas kaj studas la uzon de la ELL (Etendita Lingva Leksikono) kaj Scenaroj kiel metodiko,<ref>Marcela Ridao, Jorge H. Doorn [https://web.archive.org/web/20110728115910/http://ficcte.unimoron.edu.ar/wicc/Trabajos/III%20-%20isbd/673-Ridao_Doorn_wicc06.pdf «Estimando completitud en Ingeniería de Requisitos».] INTIA, Facultad de Ciencias Exactas Univ. Nacional del Centro de la Provincia de Buenos Aires. Konsultita la 21an de januaro 2025. </ref> kie unu el la multaj referencoj kaj bibliografio pri ĝi estas prezentita. Alia, pli ortodoksa, maniero kapti kaj dokumenti postulojn oni povas detale aringi, ekzemple, en la laboro de la Universitato de Sevilo pri "Metodologio por la Analizo de Postuloj de Programaro-Sistemoj".<ref>[https://www.infor.uva.es/~mlaguna/is1/materiales/metodologia_analisis.pdf «Metodología para el análisis de Requisitos de Sistemas Software».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210508111015/https://www.infor.uva.es/~mlaguna/is1/materiales/metodologia_analisis.pdf |date=2021-05-08 }} [[Universitato de Sevilo]], 2001.</ref> Ebla ĝenerala kaj ordigita listo de rekomenditaj taskoj por akiri la difinon de tio, kio devas esti farita, la produktoj akireblaj kaj la teknikoj uzeblaj dum la postula agado, en la fazo de Programar-Kondiĉoj estas jena: # Akiri informon pri la domajno de la problemo kaj de la fakta sistemo (UdeD). # Prepari kaj realigi la kunsidojn por la kapto kaj negocado. # Identigi/revizii la celojn de la uzanto. # Identigi/revizii la celojn de la sistemo. # Identigi/revizii la informopostulojn. # Identigi/revizii la funkcipostulojn. # Identigi/revizii la nefunkciajn postulojn. # Prioritatigi celojn kaj postulojn. Kelkaj bazaj principoj atentindaj estas jenaj: * Prezenti kaj plene komprenu la probleminforman domajnon. * Ĝuste difini la funkciojn, kiujn la ''programaro'' devas plenumi. * Reprezenti la konduton de la ''programaro'' kiel sekvo de eksteraj, apartaj, eĉ neatenditaj okazaĵoj. * Rekoni nekompletajn, ambiguajn aŭ kontraŭdirajn postulojn. * Klare dividi modelojn, kiuj reprezentas informojn, funkciojn kaj konduton kaj nefunkciajn trajtojn. ===== Klasigo kaj identigo de postuloj ===== Oni povas identigi du manierojn de postuloj: * Postuloj de uzanto: La postuloj de uzanto estas [[frazo]]j en natura lingvaĵo kun [[diagramo]]j kun la servoj kiujn la sistemo devas havigi, same kiel la restriktoj laŭ kiu oni devas operaciumi. * Postuloj de sistemo: La postuloj de sistemo determinas la servojn de la sistemo, sed montrante la restriktojn detale. Ili utilas kiel kontrakto. Tio estas, ambaŭ estas la samo, sed kun diferenca nivelo de detalo. Ekzemplo de postulo de uzanto: la sistemo devas fari pruntojn. Ekzemplo de postulo de sistemo: prunto funkcio: plenumo de partnera kodo, kodo de ekzemplaro; eliro: dato de redono; ktp. Oni klasigas en tri klasojn la tipojn de postuloj de sistemo: * Funkciaj postuloj, estas tiuj kiuj priskribas jenon: * La servojn kiuj havigas la sistemon (funkcioj). * La reago de la sistemo fronte al difinitaj aferoj. * La [[konduto]] de la sistemo en apartaj situacioj. * Nefunkciaj postuloj, estas tiuj restriktoj de la servoj aŭ de la funkcioj kiujn havigas la sistemo (ekz. tempokvotoj, procezo de disvolvigo, rezulto, ktp.) ::Ekzemplo 1a. La centra [[biblioteko]] devas esti kapabla zorgi samtempe ĉiujn bibliotekojn de la [[universitato]] ::Ekzemplo 2a. La reagotempo al malproksima konsulto ne devas esti supera al 1/2 [[sekundo|s]] :Siaflanke, estas tri tipoj de postuloj nefunkciaj: * Postuloj de la produkto. Ili specifigas la konduton de la produkto (Ekz. servoj, memoro, erarproporcio ktp.) * Organizaj postuloj. Ili deriviĝas de la politikoj kaj [[proceduro]]j de la organizaĵoj de klientoj kaj disvolvigistoj (ekz. proceznormigoj, lingvaĵoj de programado ktp.) * Eksteraj postuloj. Ili deriviĝas de faktoroj eksteraj kaj al la sistemo kaj al la procezo de disvolvigo (ekz. juraj, etikaj postuloj, ktp.) * Postuloj de la [[domajno]]. La postuloj de la domajno deriviĝas de la domajno de la [[aplikaĵo]] kaj montras karakterojn de tiu domajno. Ili povas esti funkciaj aŭ nefunkciaj. Ekz. la sistemo de biblioteko de la universitato devas esti kapabla eksporti datumojn pere de la Lingvaĵo de Interkomunikado de Bibliotekoj de la lando. Ekz. la sistemo de biblioteko ne povos aliri al bibliotekoj kiuj havas cenzuritan materialon. ==== Dezajno de la sistemo ==== En [[Programara inĝenierarto|programarinĝenierado]], la dezajno estas fazo de [[Vivciklo de programareldono|vivciklo de programaro]]. Ĝi baziĝas sur la specifigo de postuloj produktita de la analizo de la postuloj (fazo de analizo), kaj la dezajno difinas ''kiel'' tiuj postuloj plenumiĝos, nome la strukturo kiun devas havi la programarsistemo por atingi realigon. La dezajno plue estas fazo aparta de la programado aŭ kodigo, el kiuj tiu lasta korespondas al la traduko en difinita [[programlingvo]] de la premisoj adoptitaj en la dezajno. La distingoj inter la agadoj menciitaj ĝis nun ne estas ĉiam klaraj kiel deziriĝus en klasikaj programarinĝenieraj teorioj. Dezajno, aparte, povas priskribi la internan funkciadon de sistemo sur malsamaj niveloj de detalo, ĉiu el kiuj estas metita ien inter analizo kaj kodigo. "Arkitektura dezajno" estas kutime komprenita kiel "tre altnivela" dezajno, kiu nur difinas la strukturon de la sistemo laŭ la programarmoduloj el kiuj ĝi estas kunmetita kaj la makroskopajn rilatojn inter ili. Formuloj kiel "[[kliento-servilo]]" aŭ "tri niveloj" apartenas al ĉi tiu nivelo de dezajno, aŭ, pli ĝenerale, decidoj pri la uzado de la speciala aparatara arkitekturo uzata, la operaciumo, DBMS, [[Ret-komunika protokolo|ret-protokoloj]], ktp. Meza nivelo de detalo povas difini la malkomponiĝon de la sistemo en modulojn, sed ĉi-foje kun pli-malpli eksplicita referenco al la malkomponiga reĝimo havigita de la aparta [[programlingvo]] per kiu la evoluo estas efektivigota, ekzemple, en dezajno farita per [[Objektema programado|objektoteknologio]], la projekto povus priskribi la sistemon laŭ [[Klaso (objektema programado)|klasoj]] kaj iliaj interrilatoj. La detala dezajno, finfine, estas priskribo de la sistemo tre proksima al kodigo (ekzemple, priskribante ne nur la klasojn abstrakte, sed ankaŭ iliajn atributojn kaj la metodojn kun iliaj specoj). Pro la "netuŝebla" naturo de la programaro, kaj depende de la iloj uzitaj en la procezo, la limo inter dezajno kaj kodigo ankaŭ povas esti praktike maleble identigebla. Ekzemple, kelkaj CASE-iloj kapablas generi kodon de UML-diagramoj, kiuj grafike priskribas la strukturon de programarsistemo. ==== Kodigo de la programaro ==== Dum ĉi tiu etapo, estas efektivigitaj la taskoj kiuj estas komune konataj kiel [[programado]]; kiu esence konsistas en alporto al la fontkodo, en la elektita programlingvo, de ĉio desegnita en la antaŭa fazo. Ĉi tiun taskon faras la [[programisto]], tute sekvante la gvidliniojn truditajn en la dezajno kaj ĉiam konsiderante la funkciajn kaj nefunkciajn postulojn (ERS) specifitajn en la unua etapo. Oftas pensi ke la programada aŭ kodiga stadioj (kelkaj nomas ĝin efektivigo) estas tiu kiu prenas la plej grandan parton de la programar-disvolva laboro; tamen, ĉi tio povas esti relativa (kaj ĝenerale aplikebla al malgrandaj sistemoj) ĉar la antaŭaj stadioj estas decidaj, kritikaj kaj povas daŭri multe pli longe. Taksoj estas kutime faritaj de 30% de la tuta tempo konsumita en programado, sed ĉi tiu kvanto ne estas memkonsista ĉar ĝi dependas plejparte de la karakterizaĵoj de la sistemo, ĝia kritikeco kaj la elektita programlingvo.<ref name=Pressman-Proceso /> Ju pli malalta estas la nivelo de la lingvo, des pli granda estos la programada tempo bezonata, do ekzemple necesus pli da tempo por kodi [[algoritmo]]n en [[asembla lingvo]] ol la sama programita en [[C (programlingvo)|C-lingvo]]. Dum la aplikaĵo, sistemo, aŭ ''programaro'' ĝenerale estas programata, oni efektivigas ankaŭ sencimigajn taskojn, tio estas la tasko liberigi la kodon de eraroj troveblaj en ĉi tiu fazo (semantikaj, sintaksaj kaj logikaj). Estas ia interkovro kun la sekva fazo, ĉar por sencimigi la logikon necesas fari unutestojn, kutime kun testaj datumoj; kompreneble, ne ĉiuj eraroj troviĝos nur en la programada etapo, estos aliaj, kiuj estos trovataj dum postaj etapoj. La apero de iu funkcia eraro (malbona respondo al postuloj) pli aŭ malpli frue povas konduki al reveno al la dezajnofazo antaŭ daŭrigi kodigon. Dum la programada fazo, la kodo povas adopti diversajn statojn, depende de la maniero kiel ĝi funkcias kaj la lingvo elektita, nome: * [[Fontkodo]]: estas skribita rekte de [[programisto]]j en tekstredaktiloj, kiu generas la [[Komputila programo|programon]]. Ĝi enhavas la aron da instrukcioj koditaj en iu altnivela lingvo. Ĝi povas esti distribuita en pakaĵoj, proceduroj, [[Biblioteko (programado)|fontbibliotekoj]] ktp. * Objektokodo: estas la duuma aŭ meza kodo rezultiĝanta el prilaborado de la fontkodo per [[Tradukilo|kompililo]] aŭ tradukilo. Ĝi konsistas el kompleta, unufoja traduko de ĉi-lasta. La objektokodo ne estas komprenebla de homoj (normale ĝi estas duuma formato) sed ĝi ankaŭ ne estas rekte plenumebla de la komputilo. Ĝi estas meza reprezentado inter la fontkodo kaj la plenumebla kodo, por la celoj de fina ligo kun [[Biblioteko (programado)|bibliotekrutinoj]] kaj inter proceduroj aŭ por uzo kun malgranda meza interpretisto [por malsamaj ekzemploj oni vidu EUPHORIA (meza interpretisto), [[Fortrano|FORTRAN]] (pura kompililo) MSIL (''Microsoft Intermediate Language'') (interpretisto) kaj [[BASIC (programlingvo)|BASIC]] (pura interpretisto, meza interpretisto, meza kompililo aŭ pura kompililo, dependas de la uzata versio)]. ** La objektokodo ''ne ekzistas'', se la programisto laboras per lingvo kiel pura interpretisto, ĉi-kaze la sama interpretisto respondecas pri tradukado kaj plenumado de la fontkodo, laŭ linio post linio (laŭ la fluo de la programo), en la rultempo. En ĉi tiu kazo, la [[Plenumebla dosiero|plenumebla kododosiero]] ankaŭ ne ekzistas. Malavantaĝo de ĉi tiu kategorio estas ke la plenumado de la programo aŭ sistemo estas iom pli malrapida ol se ĝi estus farita per meza interpretisto, kaj multe pli malrapida ol se la plenumeblaj koddosieroj ekzistas. Tio estas, ĝi ne favoras rezulton en plenumrapideco. Sed granda avantaĝo de la pura interpretista reĝimo estas, ke tiu ĉi labormaniero multe faciligas la taskon sencimigi la fontkodon (kompare kun la alternativo fari ĝin per pura kompililo). Ofte oni uzas miksan labormanieron (se la elektita programlingvo permesas tion), tio estas, komence funkciante kiel pura interpretisto, kaj post kiam la fontkodo estas sencimigita (liberigita de eraroj), kompililo de la sama lingvo estas uzata por akiri la kompletan plenumeblan kodon, kiu plirapidigas sencimigon kaj optimumigas plenumrapidecon. * [[Plenumebla dosiero|Plenumebla kodo]]: estas la binara kodo rezultanta el ligado de unu aŭ pluraj fragmentoj de objektokodo kun la necesaj rutinoj kaj [[Biblioteko (programado)|bibliotekoj]]. Ĝi konsistigas unu aŭ plurajn binarajn dosierojn kun formato tia, ke la [[operaciumo]] kapablas ŝarĝi ĝin en [[Ĉefmemoro|RAM-memoron]] (eventuale ankaŭ parto de [[virtuala memoro]]), kaj proceduri al ĝia rekta plenumado. Tial, oni diras, ke la plenumebla kodo estas rekte "komprenebla de la komputilo". La plenumebla kodo, ankaŭ konata kiel [[maŝinkodo]], ne ekzistas se ĝi estas programita en reĝimo de "pura interpretisto". ==== Provoj (unuigaj kaj integrigaj) ==== Inter la diversaj [[provo]]j faritaj sur la programaro, oni povas ĉefe distingi jenajn: * Unuigaj provoj: konsistas el testado aŭ provado de malgrandaj pecoj de programaro; je la nivelo de sekcioj, proceduroj, funkcioj kaj moduloj; tiuj kiuj havas specifajn [[funkcio]]jn. Ĉi tiuj provoj estas uzataj por certigi la ĝustan funkciadon de sekcioj de kodo, multe pli malgrandaj ol la tutaĵo, kaj kiuj havas specifajn funkciojn kun ia grado de sendependeco. * Integrigaj provoj: oni faras ilin post kiam la unuigaj provoj estis sukcese finitaj; ĉi tiuj celas certigi, ke la tuta sistemo, inkluzive de la subsistemoj, kiuj konsistigas la grandajn individuajn programojn, funkcias ĝuste dum funkciado kaj interfunkciado kune kaj are. Kutime oni faras la provojn per tiel nomataj testdatumoj, kio estas elektita aro de tipaj [[datumo]]j, al kiuj la sistemo, moduloj aŭ kodblokoj povas esti submetitaj. Oni elektas ankaŭ jenon: datumoj, kiuj kondukas la programaron limigi kondiĉojn por testi ĝian toleremon kaj fortikecon; datumoj utilaj por agad-mezuradoj; datumoj, kiuj kaŭzas nekutimajn aŭ apartajn kondiĉojn, al kiuj la programaro kutime ne estos submetita sed ili povas okazi; ktp. La "testdatumoj" ne estas nepre fikciaj aŭ "kreitaj", sed ili estas tipe datumoj kun malalta probableco de okazo. Ĝenerale, ekzistas fina kaj kompleta prova fazo de la programaro, nomita Beta Provilo, dum kiu la sistemo instalita sub normalaj funkciaj kaj laborkondiĉoj estas ĝisfunde provita por trovi erarojn, malstabilecojn, malĝustajn respondojn ktp., kiuj trapasis la antaŭajn kontrolojn. Tiuj estas normale efektivigitaj fare de kvalifikita personaro dungita aŭ specife asignita al ĝi. Ajnaj eraroj trovitaj estas transdonitaj al la [[programisto]]j por senerarigado. En la kazo de "laŭpeta" disvolva programaro, la finuzanto (kliento) estas tiu, kiu faras la Betan Provadon, havante provperiodon interkonsentitan kun la programisto. ==== Instalado kaj ekproduktado ==== Instalado de programaro estas la procezo per kiu la evoluintaj programoj estas taŭge translokigitaj al la cela komputilo, pravigitaj, kaj, finfine, agordita; ĉio ĉi kun la celo esti uzata de la fina uzanto. Ĝi konsistigas la finan etapon en la fakta evoluo de la programaro. Post ĉi tio, la produkto eniros la fazon de operaciumado kaj produktado, por kiu ĝi estis desegnita. La instalado, depende de la evoluinta sistemo, povas konsisti el simpla kopio al la celloka [[Diskaparato|malmola disko]] (nuntempe maloftaj kazoj); aŭ, pli ofte, kun unu el meza komplekseco en kiu la malsamaj komponentdosieroj de la programaro (ekzekuteblaj, [[Biblioteko (programado)|bibliotekoj]], propraj datumoj, ktp.) estas [[Datumdensigo|malkunpremitaj]] kaj kopiitaj al specifaj antaŭestablitaj lokoj sur la disko; oni kreas eĉ ligilojn kun aliaj produktoj, krom la [[operaciumo]]n mem. Ĉi tiu lasta kazo estas kutime sufiĉe aŭtomata procezo, kiu estas kreita kaj gvidata per specifaj programaraj iloj (pakado kaj distribuado, instaliloj). En pli kompleksaj produktoj, la dua alternativo estas tiu uzata, sed ĝi estas efektivigita aŭ gvidata de specialistoj; eĉ instalado sur pluraj komputiloj povas esti bezonata (distribuita instalado). Ankaŭ, en programaro de meza kaj alta komplekseco, agordo kaj prova procezo estas normale postulata, per kiu taŭgaj operaciaj parametroj estas asignitaj kaj la funkcia operaco de la produkto estas provita. En amasvendataj produktoj, kompletaj instalaĵoj, se ili estas relative simplaj, estas kutime efektivigitaj de la finaj uzantoj mem (kiel ekzemple operaciumoj, oficejaj pakaĵoj, utilecoj ktp.) per siaj propraj gviditaj instaliloj; eĉ la agordo estas kutime aŭtomata. En produktoj kun specifa aŭ "kutima" dezajno, instalado estas normale limigita al specialistoj implikitaj en la evoluo de la koncerna "programaro". Post kiam la programaro instaliĝis sukcese, ĝi moviĝas al la produktadfazo (funkciebleco), dum kiu ĝi plenumas la funkciojn por kiuj ĝi estis evoluigita, tio estas, ĝi estas finfine uzata de la fina uzanto (aŭ uzantoj), produktante la esperitaj rezultoj. ==== Bontenado ==== Bontenado de programaro estas la procezo de kontrolado, plibonigo kaj optimumigado de la programaro jam evoluigita kaj instalita, kiu ankaŭ inkluzivas sencimigon de eraroj kaj difektoj, kiuj eble likis de la kontrola provado kaj betaprova fazo. Ĉi tiu fazo estas la lasta (antaŭ ripetado, depende de la modelo uzata) kiu estas aplikata al la programar-disvolva vivociklo. La bontena fazo estas kio venas post kiam la programaro estas funkcianta kaj produktanta. Kia estos la bontena fazo dependos de bona dezajno kaj dokumentado de la evoluo, kaj laŭ tempo kaj laŭ mona kosto. Modifoj faritaj al la programaro, kiu estis evoluigita kun nedeca aŭ malbona dokumentado kaj malbona dezajno povas esti same multekostaj aŭ eĉ pli multekostaj ol evoluigado de la programaro de nulo. Tial, gravas ĝuste respekti ĉiujn taskojn de la evolufazoj kaj konservi taŭgan kaj kompletan dokumentadon. La daŭro de la bontenada periodo estas normale la plej longa en la tuta vivociklo.<ref name=Pressman-Proceso > Pressman, Roger S. (2003). «El proceso». ''Ingeniería del Software, un enfoque práctico'', kvina eldono. México: Mc Graw Hill. </ref> Ĉi tiu fazo ankaŭ implikas ĝisdatigojn kaj evoluojn de la programaro; ĝi ne nepre implicas, ke la sistemo havis erarojn. Unu aŭ pluraj ŝanĝoj en la programaro, ekzemple adapta aŭ evolua, povas eĉ konduki al revizio kaj adaptado de parto de la unuaj fazoj de la komenca evoluo, ŝanĝante ĉiujn aliajn; depende de kiom profundaj estas la ŝanĝoj. La komuna kaskadmodelo estas precipe multekosta en bntenado, ĉar ĝia rigideco implicas ke ĉiu ŝanĝo kaŭzas revenon al la komenca fazo kaj fortajn ŝanĝojn en la aliaj fazoj de la vivociklo. Dum la bontenada periodo, ofte aperas novaj revizioj kaj versioj de la produkto, kiuj liberigas ĝin pli rafinita, kun pli granda kaj pli bona funkcieco, pli bona rezulto, ktp. Estas pluraj aspektoj, kiuj povas esti ŝanĝitaj por kaŭzi dezirindajn, evoluajn ŝanĝojn, adaptojn aŭ etendaĵojn kaj plibonigojn. Esence estas la jenaj specoj de ŝanĝoj: * Perfektigaj: Tiuj, kiuj kondukas al plibonigo de la interna kvalito de la programaro en ajna aspekto: restrukturado de la kodo, pli klara difino de la sistemo kaj ĝia dokumentado; optimumigo de rezulto kaj efikeco. * Evoluigaj: Aldonoj, modifoj, eĉ forigoj, necesaj en la programaro por kovri ĝian vastiĝon aŭ ŝanĝon, laŭ la bezonoj de la uzanto. * Adaptigaj: Modifoj kiuj influas la mediojn en kiuj la sistemo funkcias, kiel ekzemple: Aparataj agordaj ŝanĝoj (pro ĝisdatigo aŭ plibonigo de elektronikaj komponantoj), ŝanĝoj en la baza programaro, en [[datumbazo]]j, en komunikadoj, ktp. * Korektigaj: Ŝanĝoj necesaj por korekti erarojn de ajna tipo en la evoluinta programaro. == Specoj de programaro == Estas malfacile klasigi la diversajn specojn de programaro, sed eblas fari tion jene: === Sistema programaro === Sistema programaro regas la [[aparataro]]n. [[Dosiero:Esperantilo.jpg|eta|dekstra|300ra|[[Tekstoredaktilo]] [[Esperantilo]].]] :[[Tekstredaktilo]] :[[Operaciumo]] :[[Mikroprogramaro|Firmvaro]] :[[Pelilo]]j :[[Helpilo (komputiko)|Helpiloj]] :... === Ellabora programaro === Ellabora programaro helpas al programistoj skribi programojn kaj uzi malsamajn [[programlingvo]]jn. :[[Tekstredaktilo]] [[Interpretilo]] [[Erarserĉilo]] [[Bindilo]] [[Kompilumilo]] ... === Uzanta (labor)programaro === Uzanto-laborprogramoj ebligas al [[uzanto]]j fari unu aŭ plurajn konkretajn laborojn, en ia ajn kampo de aktiveco kiun eblas aŭtomatigi aŭ apogi per [[komputiko]]. :[[Bildumilo]] [[Datumbazo]] [[Dokumentoredaktilo]] [[Retpoŝtilo]] [[Sterntabelo]] [[Tradukilo]] [[TTT-legilo]] [[Videoludo]] ... === Libera programaro === {{Ĉefartikolo|Libera programaro}} [[Libera programaro]] estas [[komputila programo|programaro]] kiu estas libere uzebla, distribuebla kaj ŝanĝebla laŭ la sekvaj specoj<ref>(Referu al {{Citaĵo el la reto|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html|titolo=What is Free Software|aŭtoro=GNU Project|eldoninto=Free Software Foundation|alirdato=2016-05-16|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html|arkivdato=2013-10-14}})</ref><ref name="philo">[http://www.gnu.org/philosophy/philosophy.html Philosophy of the GNU Project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131106175637/http://www.gnu.org/philosophy/philosophy.html |date=2013-11-06 }} (gnu.org)</ref><ref>[http://www.gnu.org/philosophy/free-software-intro.html Free Software Movement] (gnu.org)</ref><ref name="def">[http://www.fsf.org/about/what-is-free-software What is free software] (fsf.org)</ref>: * La libereco por uzi la programon, por iu ajn celo (libereco 0). * La libereco por studi kiel la programo funkcias, kaj ŝanĝi ĝin por viaj bezonoj (libereco 1). Dispono pri la [[fontkodo]] de la programo estas antaŭkondiĉo por tio ĉi. * La libereco por disdoni kopiojn, do vi povas helpi vian najbaron (libereco 2). * La libereco por plibonigi la programon, kaj disdoni viajn plibonigojn al la publiko, por helpi ĉiujn (libereco 3). Atingo al la fontkodo estas antaŭkondiĉo por tio ĉi. Liberan programaron subtenas kaj stimulas la libera programaro-movado. La iniciatinto de tiu movado estas [[Richard Stallman]], kiu fondis organizon [[Fondaĵo por Libera Programaro]] (''Free Software Foundation'') por antaŭenigi ĝin. Ili promesas al ni ke Libera Programaro konservas la kvar suprajn specojn de libereco, por la uzantoj de la programaro. [[Dosiero:Google Chrome icon (March 2011).svg|eta|100ra|[[Google Chrome]] estas ekzemplaĵo de mallibera programo, male al [[Mozilla Firefox]]]] === Mallibera programaro === [[Mallibera programaro]], ankaŭ nomata "ne-libera", "proprieta" aŭ "fermit-fonta" estas programaro kiu ne estas sub la kriterioj por libera programaro. [[Senpaga programaro]] (angle ''freeware'') estas speco de mallibera programaro, kiu disponeblas por uzado senpage. Malgraŭ tio, oni ne rajtas modifi, redistribui aŭ studi (inversa inĝenierarto) ĝin sen la permeso de la kreinto. * [[Mikroprogramaro]] (ankaŭ nomata integrita programaro aŭ firmprogramo aŭ ''firmvaro'', el la angla ''firmware'') estas speco de programaro kiu ebligas kontrolon, monitoradon kaj datummanipuladon de elektronikaj produktoj kaj sistemoj. * [[komputila viruso|Viruso]] estas programaro, kies celo estas mem-kopiiĝi en aliajn programojn aŭ al aliajn komputilojn, ofte ne informante la uzanton kiu ĝin lanĉas, kaj fojfoje difektante aŭ kopiante dosierojn. == Neologismo "softvaro" == Kelkaj esperantistoj uzas la vorton ''softvaro'' en [[Esperanto]] ĉar la angla vorto ''software'' estas uzata kiel [[neologismo]] en multaj lingvoj tutmonde. Laŭ ili tiu vorto estas unuradika (''softvar + o ''), do ili opinias ke nova radiko aldoniĝis al Esperanto laŭ la [[15-a regulo]] de la [[Fundamento]]. Aliaj interpretas ĝin kiel kunmetaĵon de la radikoj ''soft'' kaj ''var'', sed tio ne estas tre logika, ĉar en Esperanto ''softa'' signifas ''milde mallaŭta'', do neniel rilatas al komputikaĵo. La [[antonimo|malvorto]] de ''softvaro'' estas la neologismo ''hardvaro'', nome [[aparataro]]. Kiel malvorto de ''hardvaro'', ''softvaro'' estas uzata por pli vasta signifo: ekz. datumoj ludataj per aparataro kiel datumoj en [[registradaj medioj]] aŭ [[elektra signo]]. La plej ofta esprimo en Esperanto por tiu koncepto estas la kunmetaĵo ''programaro'', kiu bone kaptas la intencitan signifon sen neceso de nova radiko. == Evolua karaktero de la programaro == La programaro estas la produkto generita de la procezo de disvolvigo, laŭ la inĝenierado de programaro. Tiu produkto estas esence alte evolua kaj evoluema dum sia vivociklo: ĝenerale, ĝi evoluas generante versiojn pli kaj pli kompletajn, kompleksajn, plibonigitajn laŭ iu konsidero, plo taŭgajn al novaj platformoj (ĉu de [[aparataro]] ĉu de operaciaj sistemoj), ktp.<ref name="Dinámica de evolución de los programas">Sommerville, Ian. Ingeniería del Software. Pearson Educación S.A. 2005 Ĉapitro 21 .- Evolución del software</ref> Kiam sistemo ĉesos evolui, ĝi fine atingos sian vivociklon, malnoviĝos kaj neeviteble, baldaŭ aŭ malfrue, estos anstataŭigita per nova produkto. Programaro evoluas simple ĉar ĝi devas adaptiĝi al ŝanĝoj en la medio, ĉu funkciaj (uzantpostuloj), funkciantaj, platformaj aŭ de aparatara arkitekturo. La dinamiko de evoluo de la programaro estas la studo de la ŝanĝoj de la sistemo. La plej grava kontribuo en tiu areo estis realigita de [[Meir M. Lehman]] kaj [[László Bélády|Belady]], ekde la 1970-aj kaj [[1980-aj jaroj]]. Ilia laboro pluis en la [[1990-aj jaroj]], kiam Lehman kaj aliaj esploristoj<ref>[http://www.sigsoft.org/SEN/lehman.html ACM Fellow Profile for Meir M. (Manny) Lehman] [[Association for Computing Machinery]], ACM, 31a de Majo 2007, alirita la 27an de Novembro 2011 Arkivita en [https://web.archive.org/web/20110928015833/http://www.sigsoft.org/SEN/lehman.html] la 28an de Septembro 2011</ref> elstaris en la renutrado de la procezoj de evoluo <ref>(Lehman, 1996; Lehman et al., 1998; lehman et al., 2001)</ref>. Ekde tiuj studoj oni proponis aron de reguloj (konataj kiel Leĝoj de Lehman) rilate al la ŝanĝoj okazintaj en la sistemoj. Tiuj leĝoj (reale temas pri hipotezoj) estas nevarieblaj kaj amplekse aplikebloj. Lehman kaj Belady analizis la kreskon kaj evoluon de pluraj grandaj programaraj sistemoj; finfine derivante, laŭ ĝiaj mezuradoj, al la jenaj ok leĝoj: # Kontinua ŝanĝo: Programaro uzata en reala medio nepre devas ŝanĝiĝi aŭ male iĝos iom post iom malpli utila en tiu medio. # Kreskanta komplekseco: Ju pli evoluanta programo ŝanĝiĝas, des pli ĝia strukturo tendencas iĝi ĉiam pli kompleksa. Kromaj rimedoj devas esti dediĉitaj al konservado kaj simpligo de la strukturo. # Plilongigita evoluo de la programaro: La evoluo de programoj estas memreguliga procezo. Sistemaj atributoj kiel grandeco, tempo inter eldonoj, kaj la nombro da dokumentitaj eraroj estas proksimume senvariaj por ĉiu eldono de la sistemo. # Organiza stabileco: Dum la vivodaŭro de programo, ĝia evolurapideco estas proksimume konstanta kaj sendependa de la rimedoj dediĉitaj al la sistema evoluo. # Konservado de la familiareco: Dum la vivodaŭro de sistemo, la pliiga ŝanĝo en ĉiu liveraĵo estas proksimume konstanta. # Kontinua kresko: La funkcieco havigita de la sistemoj devas kontinue kreski por konservi la kontentigon en la uzantoj. # Malpliigo de la kvalito: La kvalito de la sistemoj de la programaro ekmalpliiĝos se tiuj sistemoj ne adaptiĝas al la ŝanĝoj de sia funkcianta medio. # Renutrado de la sistemo: La procezoj de evoluo asimilas pluragentajn kaj plurbuklajn renutrajn sistemojn kaj tiuj devas esti traktitaj kiel renutraj sistemoj por atingi signifan plibonigon de la produkto. {{Projektoj|wikinewscat=Programaro|ReVo=progra.0aro}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Apleto]] (apo) * [[Komputila programo]] * [[Libera programaro]] * [[Programara inĝenierarto]] * [[Esperantigitaj programoj]] * [[Vivciklo de programareldono]] * [[Biervaro]] * [[Mallibera programaro]] (en: ''proprietary software'') == Eksteraj ligiloj == * {{de}} [http://perspektive89.com/2006/12/21/geschichte_der_softwareprogrammierung_freie_software_fur_freiheit_und_gerechtigkeit Historio de programarkreado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101010113132/http://perspektive89.com/2006/12/21/geschichte_der_softwareprogrammierung_freie_software_fur_freiheit_und_gerechtigkeit |date=2010-10-10 }} * {{en}} [http://www.sciencenews.org/articles/20000729/mathtrek.asp Deveno de programaro]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.niquette.com/books/softword/part4.htm Deveno de la vorto "software"] * {{tradukita|lingvo=it|artikolo=Software|revizio=133262273}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Software|revizio=164761231}} {{Ĝermo|komputiko}} {{Havenda artikolo|Programaro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Programaro| ]] nwl7kupo0glu2d40nropcxeh0u936it 0 7594 9386930 9379752 2026-05-29T19:36:37Z Sj1mor 12103 9386930 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=politika esprimo el la malvarma milito|protekta elemento en teatroj|Fera kurteno (teatro)}} {{Informkesto organizaĵo|Priskribo de bildo=Mapo de la Fera Kurteno|regiono-ISO=Eŭropo|situo sur mapo|zomo=13}} <!--[[Dosiero:Iron Curtain map.svg|eta|]]--> [[Dosiero:Cizov opona.JPG|eta|dekstra|Konservita parto de la fera kurteno apud [[Čížov (Horní Břečkov)|Čížov]]]] [[Dosiero:Bakom_Rysslands_jarnrid.jpg|eta|Preter la Rusa Fera Kurteno ( Järnridå = Fera Kurteno ) - ilustraĵo de sveda libro el 1923]] “'''Fera Kurteno'''” aŭ ''ferkurteno'' estas esprimo uzita en [[kapitalismo|kapitalismaj]] landoj por nomi la dividon inter la [[Komunismo|komunistaj]] nacioj de orienta [[Eŭropo]] kaj la nekomunistaj nacioj de okcidenta Eŭropo dum la [[Malvarma milito]]. Fera kurteno aludas al la izoleco, kiun [[Sovetunio]] trudis al siaj [[Orienta Bloko|satelitaj nacioj]] en [[orienta Eŭropo]], kaj al la subpremaj rimedoj de multaj registaroj de orienta Eŭropo. La esprimon ''Fera kurteno'' ekster Eŭropo konatigis [[Winston Churchill]], dum alparolo la [[5-an de marto]] de [[1946]] en [[Fulton]], kantono Callaway, [[Misurio]] ([[Usono]]): <blockquote><cite> Fakte la divido de la mondo estis rezulto de la Dua Mondmilito. La venkintoj super faŝistaj Germanio, Italio kaj aliaj ŝtatoj t.n. aksaj potencoj, decidis dum kelkaj konferencoj dividi la mondon. Dum la malvarma milito la kapitalista bloko finfine sukcesis per vetarmado kaj propagando, ekonomia supereco, altrudo de kapitalisma kulturo, forigi la feran kurtenon, de ili mem kunkreitan. De [[Szczecin]] ĉe la [[Balta maro]] al [[Triesto]] ĉe [[Adriatiko]], '''fera kurteno''' malsuprenvenis tra la kontinento. Trans tiu linio, situas ĉiuj ĉefurboj de la antikvaj regnoj de Meza kaj Orienta Eŭropo: [[Varsovio]], [[Berlino]], [[Prago]], [[Budapeŝto]], [[Beogrado]], [[Bukareŝto]] kaj [[Sofio]]; ĉiuj ĉi famaj urboj kaj la loĝantaroj ĉirkaŭe situas en tio, kion mi devas nomi la sovetia sfero, kaj ĉiuj ricevas, tiel aŭ alie, ne nur sovetian influon sed tre altan kaj iukaze kreskantan regon de [[Moskvo]]. </cite></blockquote> Tamen en Eŭropo ĝi jam estis konata kaj uztata komence de la 1920-aj jaroj, kiel montras la montrata sveda librokovrilo el 1923. La plej videbla realigo de la Fera Kurteno estis la [[Berlina Muro]], dividanta la [[Okcidenta Berlino|anglan, francan kaj usonan sektorojn]] de [[Berlino]] el [[Orienta Berlino|la sovetia sektoro]] kaj [[Germana Demokratia Respubliko]] ([[GDR]]). Oni ekmalkonstruis la feran kurtenon en [[Hungario]] printempe de 1989 (cetere tutsimple ĉar la malnoviĝinta barilo bezonis riparon kaj la hungara registaro ne volis elspezi la necesan grandan monsumon). Solena simbola malfermo kun politikistoj okazis ĉe limtransireja vilaĝeto ''Sopronpuszta'', parto de la urbo [[Sopron]] la [[27-an de junio]] 1989. La solenan ceremonion partoprenis [[Gyula Horn]] kaj [[Alois Mock]] - du monatojn pri poste, la 19-an de aŭgusto 1989, en la sama loko okazis la celebraĵo "[[Tuteŭropa pikniko]]". Ankaŭ tio helpis la rapidan kolapson de la iama [[GDR]] (komunista Germanio), post amasa elmigrado de germanoj trans Hungario al [[okcidenta Germanio]]. Oni starigis tie 15 jarojn post la ceremonio memoraĵon. Nunepoke, kelkaj komparas la novajn malfaciligajn rimedojn establitajn de [[Eŭropa Unio]] kontraŭ ekstereŭropaj enmigruntoj, por malhelpi ilin '''en'''iri, ege limigi azilrajton ktp, kaj kiuj kaŭzas foje mortojn, je ia nova Ferkurteno. Sekve de la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] kaj la ampleksaj internaciaj [[Sankcio|sankcioj]] kontraŭ [[Rusio]] kaj [[Belorusio]], inkluzive de la ĉeso de flugoj kaj la reciproka fermo de la ĉielo al flugoj ambaŭflanke, oni pli kaj pli kutimas diri ke oni havas novan feran kurtenon. == Vidu ankaŭ == * [[Demokratiigo]] * [[Falo de la Berlina Muro]] * [[Lundaj manifestacioj (Leipzig)]] * [[Tuteŭropa pikniko]] {{Projektoj|q=Fera kurteno}} {{Malvarma milito}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fera kurteno| ]] [[Kategorio:Terminologio de la Malvarma milito]] [[Kategorio:Sekvoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Politikaj metaforoj]] [[Kategorio:Josif Stalin]] [[Kategorio:Winston Churchill]] [[Kategorio:Malvarma milito en populara kulturo]] [[Kategorio:Aperis en 1946]] [[Kategorio:Malaperis en 1991]] r96b7aykow7or9moxrc6co75l28pqxr 0 7618 9387407 9348641 2026-05-30T09:05:04Z Sj1mor 12103 9387407 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Oomoto cafeteria Esperanto prayer.jpg|eta|Dulingva preĝo en Esperanto kaj la japana lingvo ĉe la kafeterio Oomoto]] '''Oomoto''' aŭ '''Ōmoto''' ({{lang-ja|{{rubentipo|大|おお}}{{rubentipo|本|もと}}}} {{IFA|[oːmoto]}}, laŭlitere "granda principo") estas unu el la mezgrandaj [[novaj religioj de Japanio]]. El la [[japanoj]] ĉirkaŭ 80 procentoj konsideras sin anoj de [[Budhismo]] kaj ĉirkaŭ 70 procentoj anoj de [[Ŝintoismo]]. Eble 15 procentoj estas anoj de la "novaj religioj". Malpli ol du procentoj estas [[Kristanismo|kristanoj]]. La sumo estas pli granda ol 100 procentoj, ĉar multaj japanoj estas anoj de pluraj religioj. "Oomoto" estas ankaŭ nomo de esperant-lingva oficiala organo de Oomoto. La elparolo en japana estas kun longa o je la komenco, ne kun duobla o. == Historio == === Frua historio (1892–1925) === [[Dosiero:Onisaburo Deguchi 2.jpg|eta|Deguĉi Onisaburo]] La "novaj religioj" estas pli ol kvarcent religioj, kiuj ekestis post la jaro 1800. Multaj estas "[[sinkretismo|sinkretismaj]]", kio signifas ke ili povas miksi elementojn de [[Ŝintoismo]], [[Budhismo]], [[Konfuceismo]], [[Taoismo]], la [[Bahaa Kredo]] kaj [[Kristanismo]] kaj ankaŭ okcidentaj ideologioj kiel, ekzemple, [[komunismo]]. Multaj novaj religioj estas fonditaj de virino, kies anoj havas grandan influon al la movado. La novaj religioj plej ofte havas geografian centron, kiu estas templo, templaro aŭ tuta urbo. La plej grandaj novaj religioj estas [[Tenrikjo]] kaj [[Soka Gakkai]]. Oomoto fondiĝis en [[1892]] de malriĉa kamparanino [[Deguĉi Nao]] ({{lang-ja|{{rubentipo|出口|でぐち}} なお}}). La "spiritaj gvidantoj" de la movado ĉiam estas virinoj. Ekde [[2001]] la kvina spirita gvidantino [[Deguĉi Kurenai]] estras la movadon. Inter [[1900]] kaj [[1948]] tamen ankaŭ unu viro havis gravan postenon. Tiu estis la edzo de la dua gvidantino, [[Deguĉi Onisaburo]], kiu eksciis pri [[Esperanto]] kaj enkondukis la lingvon en Oomoto. En [[1924]] Oomoto komencis eldoni librojn kaj revuojn en Esperanto kaj, de [[1925]] ĝis [[1933]], ĝi ankaŭ havis misiejon en [[Parizo]]. De tiu loko misiistoj vojaĝis en [[Eŭropo]] por propagandi la kredon, ke Deguĉi Onisaburo estas [[Majtrejo]] aŭ [[Kristo]], kiu unuigos la mondon. Komence la [[japanio|japana]] [[registaro]] sendis soldatojn por detrui la [[templo]]n de Oomonto en [[Ayabe]] kaj ankaŭ la [[tombo]]n de la fondintino. === 1925–1932 === Oomoto aktive misiis en la okcidento kun la Pariza oficejo kiel bazo, fondita de [[Koogecu Niŝimura]]. La celo estis eldoni presaĵojn kaj organizi prelegojn, kaj tiel disvastigi la kredon ke Deguĉi Onisaburo estas savanto kun Dia misio. Oni invitis unuopulojn aliĝi al U.H.A. aŭ al Oomoto, kaj oni klopodis organizi lokajn paroĥojn, ”filiojn”, kaj konstrui sanktejon, ”La Domon de Homamo”. Ĝis 1932 375 personoj en 31 landoj donacis monon al la sanktejo, sed montriĝis ke nur malmultaj eŭropanoj - eble dekkelk - vere opiniis ke ili estas Oomotoanoj. La kaŭzo de tio estis ke mankis komuneco en paroĥoj, dogma scio kaj scio pri kiel observi la ritojn de Oomoto inter la Eŭropanoj kiuj aliĝis al Oomoto. La Eŭropaj Oomotanoj ankaŭ loĝis dise, sen eblecoj havi personan kontakton unu kun la aliaj. La doktrino de Oomoto ne donis alternativon al kristaneco, ĉar ĝi ne donis respondon al la demandoj, kiujn la Eŭropanoj renkontas en kristanismo, ekzemple pri la rilatoj inter Dio kaj homo kaj pri etikaj demandoj. Ĝi ankaŭ ne donis alternativojn al kristanaj ritoj aŭ al kristana paroĥa komuneco. La doktrino de Oomoto anstataŭ tio temis pri la metafizika strukturo de la mondo, politiko kaj ŝanĝiĝo en la mondo, kiu devos komenciĝi en Japanio. === Persekuto: 1933–1950 === [[Dosiero:Head office of Oomoto at Kameoka, Japan.JPG|eta|Centra oficejo de Oomoto en [[Kameoka]] kaj monumento "Unu Dio, Unu Mondo, Unu Interlingvo"]] Dum la periodo [[1935]]-[[1942]] Oomoto travivis severajn [[persekuto]]jn en Japanio, kaj tute ne rajtis agadi. Tamen [[József Major]] en 1933 por [[Enciklopedio de Esperanto]] miskonsideris la persekuton "afero de pasinteco". === Postmilito: 1950–nun === Ekde [[1950]] Oomoto denove eldonas sian revuon en Esperanto. Post la interrompo dum la jaroj 1935-1950 - t.e. la jaroj inter la persekutoj dum la dua Oomoto-afero kaj la dua mondmilito - Oomoto daŭre uzis Esperanton en siaj internaciaj kontaktoj. Oni eldonis la revuojn Oomoto kaj/aŭ Oomoto Internacia, multajn librojn kaj ankaŭ regule organizis fakkunsidojn en [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]] kaj en aliaj aranĝoj, kie Esperanto estas uzata. Post 1954 la priskribo en la revuoj pri Onisaburo kiel savanto preskaŭ tute malaperis kaj ĝenerale humana mesaĝo pri paco, internacia kunlaboro, arto kaj kulturo prenis la ĉefan lokon. Ŝajnas ke Oomoto, ekde 1997, kiam oni komencis eldoni la sanktajn skribaĵojn de Oomoto libroforme en Esperanto kaj en la portugala, denove komencas agi pli aktive por misii. La publikigo ankaŭ estas konsiderata kiel parto de la bona elfluo, kiu devas veni de Oomoto, laŭ la ideo pri Oomoto kiel ’modelo’ por la mondo. Nun Oomoto havas ĉirkaŭ 180 000 membrojn, el kiuj 45 000 estas aktivaj. Preskaŭ ĉiuj Oomotanoj iom studis Esperanton, kaj ĉirkaŭ 1000 studis sufiĉe multe por vere uzi la lingvon. Oomoto havas du centrojn en du urboj apud [[Kioto]]. En [[Ajabe]] estas centro por [[diservo]], kun i.a. la moderna [[sanktejo]] ''Ĉosej-den'', konstruita tute el [[ligno]], parto de la templaro [[Bajŝoo-en]]. En [[Kameoka]] estas centro por misio. En grandega [[parko]] situas oficejoj, [[gastejo]]j, [[lernejo]]j, [[presejo]], [[eldonejo]] kaj [[sanktejo]]j. == Doktrino == === Mondkoncepto === La ekesto de Oomoto pro la profetaĵoj de Deguĉi Nao povas parte esti klarigita kiel reago pro la [[industriigo]] kaj la [[okcidenta civilizo|okcidenta]] influo, kiuj laŭ la profetaĵoj estas la kialo de la mizero inter la malriĉuloj. Kiam Oomoto komencis sian mision en Esperanto oni opiniis, ke [[okcidenta civilizo|okcidento]] donas industriigon kaj materian bonon, sed dependas de la pli alta spirita nivelo de la [[oriento]]. La sama penso troviĝas ankaŭ en la libro ”[[Bahá'u'lláh kaj la Nova Epoko|Bahá’u’lláh kaj la nova epoko]]”, kiun havis Oomoto jam en 1923. Tiu [[balanco]] inter okcidenta [[materiismo]] kaj orienta [[spiritualismo]] estas interpretata kun bazo en la taoisma instruo pri [[Jino kaj Jango]], bazo, kiun Oomoto uzas por en diversaj situacioj rekomendi ekvilibron inter diversaj fenomenoj. La okcidentan materiismon kaj utiligon de la popoloj en [[Azio]], ĉefe en la formo de [[koloniismo]], oni severe kondamnas. La [[Koloniismo en Afriko|subpremadon de Afriko]] kaj de la [[Afrik-usonanoj|nigruloj en Usono]] fare de blankuloj oni kondamnas kelkfoje. La okcidenta materiismo minacas ne nur orienton, sed ankaŭ la pacon en Eŭropo. La ideo pri la aparta rolo de Japanio en la mondo, signifas, ke la oriento, kaj ĉefe Japanio kaj Oomoto, havas la taskon doni al la okcidento spiritualecon, same kiel la okcidento havas la taskon doni al la mondo materian bonon. Japanio havas la unikan rolon samtempe partopreni la orientan spiritualismon kaj la okcidentan materian bonon. Tie la bonaĵoj de oriento kaj okcidento kunfandiĝis. En la sama maniero la [[kvintesenco]] de ĉiuj [[religio]]j kaj instruoj kunfandiĝis en Oomoto. Oomoto klopodis ankaŭ konsciigi la okcidentanojn pri la subpremado de aziaj landoj fare de la okcidenta koloniismo, kaj ke la okcidenta nespiritualeco estis la kialo de la [[unua mondmilito]]. Oomoto defendis la japanan agadon en [[Manĉurio]], ankaŭ kiam tio renkontis ĝene akran [[kritiko]]n en okcidento. Japanio estis tro dense loĝata, kaj ĉar nek [[Usono]] nek [[Aŭstralio]] akceptis [[japana diasporo|japanajn enmigrintojn]], japanoj devis elmigri al aliaj landoj en Orientazio, kiel ekzemple Manĉurio, opiniis la tiamaj oomotanoj. Post la [[dua mondmilito]], la revuo Oomoto ne plu publikigis artikolojn pri [[politiko]], escepte artikolojn, kiuj traktas la kreadon de [[Mondfederismo|Monda federacio]]. Iam oni publikigis artikolojn, kiuj kritikis okcidentan materiismon. Ankaŭ en la [[metafiziko|metafizika]] mondkoncepto de Oomoto [[Jino kaj Jango]] estas la fundamenta pensokoncepto, kvankam la terminoj ’jin’ kaj ’jang’ ne uziĝas. Oni tamen malakceptas [[ateismo|ateisman]] jin-kaj-jang-instruon kaj diras, ke dio kreis la [[spirito]]n kaj la [[korpo]]n kaj estigis [[harmonio]]n inter ili por tiel estigi la forton. Nao kaj [[Onisaburo]] staras en jin-kaj-jang-rilato, ĉar ili ricevis fluon de la spiritoj [[Izu]] kaj [[Mizu]]. Okcidento kaj oriento troviĝas en balanca rilato, same kiel la materia kaj la spirita. Ĝis la dua mondmilito oni ofte nomis tiujn ĉi fortojn ’[[spirito]]’ kaj ’[[korpo]]’; post la dua mondmilito oni ĉiam pli ofte parolis pri Izu kaj Mizu. La doktrino de Oomoto pri la diversaj mondoj - kiu ŝajnas esti kreitaj laŭ ekzemplo de budhismo, sed ankaŭ laŭ [[Emmanuel Swedenborg]] - konsistas unue el la materia mondo kaj due el la spirita mondo, kiu siavice konsistas el Dia regno, Intera regno kaj [[infero|Infera]] regno. Oni iam donis detalajn priskribojn pri tiuj ĉi mondoj. Post la morto la homoj alvenas al unu el la tri regnoj el la spirita mondo, depende de kia estis la vivo de la homo sur la tero. Intera regno estas loko kie homo povas resti ĝis maksimume 30 jarojn, atendante pluiron al unu el la ceteraj regnoj. Jam dum la vivo en la materia mondo homoj tamen havas kontakton kun iu el la spiritaj mondoj. La kredo, ke dirita vorto estas animita kaj tial havas supernaturajn povon estas ofta en Japanio, kaj ĝi estas parto ankaŭ de la doktrino de Oomoto. La plej grava ekzemplo de tia ’vortoanimo’, kiu menciiĝas en la misio en okcidento estas la sankta vorto ''Kannagara Tamaĉihaemase''. Ĝi tradukiĝas ’Tia estu la volo de Dio, kaj favoriĝu la animo’ aŭ ’Kun la bonvolo de Dio mi havu novan forton!” === Dikoncepto === La dikoncepto de Oomoto havas sian bazon en la japana vorto ''kami'' ({{lang-ja|{{rubentipo|神|かみ}}}}), kiu havas multe pli larĝan signifon ol la vorto ’dio’. Tendenco, kiu iom post iom kreskas en la doktrino de Oomoto estas deziro unuigi la dikonceptojn de diversaj religioj. Uŝitora, kiu riveliĝas al Deguĉi Nao post iom da tempo havas sian lokon en [[panteono]], kie la dioj apartenas al tri niveloj, nome: # la supera DIO; # regantaj Dioj de la ĉielo kaj de la tero; # aliaj dioj. Dinomoj el klasika [[ŝintoo]], [[budhismo]] kaj [[taoismo]] asociiĝas unu kun la aliaj kaj kuniĝas tiel ke unuflanke [[Uŝitora]] kaj [[Kunitokotaĉi]] estas konsiderataj kiel identaj dioj en la Mizu-sistemo (jang/jo) kaj aliflanke [[Hituzisaru]], [[Tojokumonuno]], [[Susano]] kaj [[Miroku]]/[[Majtrejo]] estas konsiderataj kiel identaj dioj en la Izu-sistemo (jin/in). Oomoto tamen evitas priskribi sian dikoncepton en la propagandaj eldonaĵoj de 1925-1935. La citaĵojn el la sanktaj skriboj, kiujn oni publikigas, oni lasas sen komentoj. Kredebla kialo estas ke oni sciis ke okcidentanoj ĝenerale ne volas akcepti [[politeismo]]n. Pro tio oni ne volis disvolvi sian dikoncepton tro multe. Oomoto, La nova [[Spirita Movado]] el 1924 mencias dinomojn kiel ''Uŝitora-no-konjin'' ({{lang-ja|{{rubentipo|艮金神|うしとらのこんじん}}}}, laŭlitere "nordorienta metaldio") kaj ''Kunitokotaĉi-no-Mikoto'' ({{lang-ja|{{rubentipo|国常立尊|くにとこたちのみこと}}}}), tamen sen priskribi politeisman teologion, dum [[Kio estas Oomoto?]] el 1933 ĉiam uzas la vorton Dio. Ebla klarigo estas ke oni rimarkis kritikon pri politeismo, inter tiuj kiuj legis la unue menciitan presaĵon, kaj tial volis montri monoteisman profilon en la postaj presaĵoj de la okcidenta misio. Dio estas la plej ofta dinomo en la revuo Oomoto ankaŭ post la dua mondmilito. Nur en la postskriboj de la sanktaj skriboj, kiuj komencis aperi en Esperanto en 1997 oni precizeme priskribas la politeismajn aspektojn de la dikoncepto, kaj samtempe priskribas ke la dikoncepto estas ankaŭ [[monoteismo|monoteisma]] kaj [[panteismo|panteisma]]. En tiuj ĉi postskriboj oni montras kiel oni dividas siajn diojn en tri diversajn grupojn, por kiuj la vorto ’dio’ skribiĝas en tri diversaj manieroj: DIO, Dio kaj dio. DIO estas la kreinto ''Okunitokotaĉi'' aŭ ''Amenominakanusi''. Tiu disigis de si mem du Diojn, nome la ĉielan Dion ''Uŝitora'' aŭ ''Kunitokotaĉi'' kaj la teran Diinon ''Hicuĵisaru'' aŭ ''Tojokumonuno'', kiuj siavice pere de la spiritoj Izu kaj Mizu prenis formojn en Nao kaj Onisaburo. Apud tiuj ekzistas ankaŭ aro da malsuperaj dioj. Tiuj havas kaŝitan rolon en la okcidenta misio de Oomoto. Inter tiuj troviĝas i.a. mortintaj misiistoj kaj la kreinto de Esperanto [[L. L. Zamenhof]]. Por la tri menciitaj DIO kaj Dioj ekzistas ankaŭ la nomo ''Oomoto sume oomikami'', kiu uziĝas en preĝo al tiuj. === Homkoncepto === La homkoncepto de Oomoto baziĝas sur tio ke oni konsideras la homon kreitaĵo de Dio. Dio kreis la homon kun kombinaĵo de kaj bonaĵoj kaj malbonaĵoj, por ke la homo turniĝu al Dio. La homo havas kaj ’[[animo]]n’ kaj ’korpon’. La animo devas esti supera en la rilato al la korpo, kio kondukas al la ’animo-super-korp-ismo’. En la mala stato, ’korpo-super-anim-ismo’ la homo vivas en tute materiisma maniero. Scienco ne povas kompreni la homon, se ĝi studas nur la korpan parton. Oomoto atentas aparte la sciencojn, kiuj studas la homon kiel spiritan estaĵon. La homo havas en sia spirito funkcion, nome ’vic-gard-dio’ aŭ [[egoismo]], kiu estas necesa por vivteni la korpon. ’Justa garddio’ en la homo batalas kontraŭ la malbonaj flankoj de egoismo. Tiuj ĉi du kontraŭaj garddioj, kaj bonaj spiritoj el la ĉielo kaj malbonaj spiritoj el infero kreas ekvilibron en la homo, tiel ke li staras inter ĉielo kaj infero kun emo al ambaŭ. Pro tiu ĉi ekvilibro ekestas libereco de la volo, kiun havas la homo, male al la bestoj kaj kreskaĵoj. Tria spirita funkcio, apud la du supre menciitaj, estas ’vera garddio’, kiu ekfunkcias kiam la spirito vivas en unueco kun la korpo. Dum la [[1990-aj jaroj]] la intereso de Oomoto pri la spiriteco de la homo esprimiĝis per aktiva agado kontraŭ la nocio "[[cerba morto]]" kaj kontraŭ organo[[transplantado]] de cerbomortintoj.<ref>[http://www.oomoto.or.jp/Esperanto/esBiet/orgngrft.pdf broŝuro pri la temo, eldonita] fare de ''[[Universala Homama Asocio]]'', la misia branĉo de la organizaĵo [[Oomoto]]</ref> Alia grava nocio estas ’interna fluo’, kiu signifas inspiron de Dio kaj de la superaj spiritoj. Apud la interna fluo, kiu estas konstanta stato, ekzistas ankaŭ ''kamigakari'' ({{lang-ja|{{rubentipo|神|かみ}}{{rubentipo|懸|が}}かり}}) aŭ ’[[diposedo]]’, kio signifas, ke dio portempe posedas homon. Kaj bonaj kaj malbonaj dioj povas posedi homon. === Saviĝo kaj ŝanĝiĝo de la mondo === La doktrino de Oomoto enhavas plurajn nociojn, kiuj respondecas al diversaj tipoj de saviĝo. Dum la gvidado de Nao oni opiniis ke ŝanĝiĝo de la mondo per dia interveno estas proksima. Jam en la fruaj skribaĵoj de Nao estis supozita ke la homoj devas prepari sin por tiu ĉi ŝanĝiĝo de la mondo. Dum la gvidado de Onisaburo oni pli multe atentis la vojon de la unuopa homo al saviĝo en Dia regno post la morto. Dum la sama tempo oni supozis ke Onisaburo prezentiĝos kiel Majtrejo kaj fariĝos ĉefo de la mondo. Post 1954 la ideo pri Oomoto kiel ’modelo’ estis la plej grava. Ĉar Oomoto estas ’modelo’ Dia regno disvastiĝas en tiu ĉi mondo. Pluraj el tiuj ĉi ideoj pri ŝanĝiĝo de la mondo estis atentataj en la esperanta misio de Oomoto. La okcidenta misio 1924–1935 ne donis multajn instrukciojn pri la saviĝo de la unuopa homo. La priskribo kiel mediti aŭ preĝi estis sporada kaj mankohava. Nur en 1935, kiam la Pariza misiejo jam estis fermita, Oomoto Internacia funde priskribas kiel preĝi. La ’meditado ĉinkon-kiŝin’ kiu helpas al la homo i.a. disiĝi de la materia korpo kaj unuiĝi kun la dia spirito je unuopaj okazoj estas priskribita en la presaĵoj de Oomoto. Anstataŭe oni koncentriĝas pri la nocio ’kredo’, kiu priskribiĝas en la presaĵoj el la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. Oni admonas la legantojn kredi je Onisaburo. Oni iam priskribas ’kredon’ per pli ĝeneralaj vortoj; oni devas kliniĝi kontraŭ dio, purigi sian animon, aŭ turniĝi kontraŭ dio. Oni donas ekzemplojn kiel la kredo povas sanigi homon. Iam tamen malfeliĉoj estas elprovado fare de dio. Kredo povas konduki al ’[[mistiko|unuiĝo inter Dio kaj homo]]’. ’La unuiĝo inter Dio kaj homo’ ekestas per ’interna fluo de dia karaktero’. La unuiĝo okazas se ni kredas je la vera Dio. Apud la vojo de la unuopa homo al saviĝo estas menciitaj ankaŭ vojoj al la saviĝo de la homaro. Arto havis ĉiam pli gravan rolon en la revuo Oomoto ekde 1954. Post la ekspozicio ”La arto de Onisaburo kaj lia skolo” en 1972 kaj post kiam oni komenci organizi kursojn pri [[japanaj tradiciaj artoj]] por okcidentanoj, oni priskribas arton kaj ĝian belecon kiel rimedon por gvidi la homon al Dio, kaj starigi Dian regnon sur la teron, per la manifestigo de la belo el la ĉielo sur la teron. La rilaton al aliaj religioj ĝis la dua mondmilito karakterizis tendenco priskribi aliajn religiojn kiel antaŭulojn de Oomoto kaj Onisaburon kiel la savanton, kiun atendas la tuta mondo. Samtempe estis emo kunlabori aktive kun novspiritaj movadoj en Azio kaj Eŭropo. Post la dua mondmilito la kritiko kontraŭ aliaj religioj preskaŭ tute malaperis. Oni opinias ke Oomoto kaj aliaj religioj havas la saman fonton kaj komunan mision kaj aktive laboras por tio per religia dialogo kaj diservado en la sanktejoj unu de la alia. Oni konsideras komunan adoradon - dum kiu reprezentantoj de malsamaj religioj preĝas en la sama diservo - kiel la plej altan formon de tio. La kredo pri unuigita mondo ekzistas jam en Ofudesaki. [[Deguĉi Kjotaro]] opinias ke la unuiĝo de Japanio estas modelo por estonta monda federacio. La opinio kiel efektivigi tion tamen ŝanĝiĝis. Antaŭ la unua mondmilito Oomoto pridubis la klopodojn krei [[Eŭropa federaciismo|eŭropan federacion]] kaj obĵetis ke tio povus signifi riskon ke la kontinentoj fariĝus malamikoj. Anstataŭ oni priskribis ke estas bezono de monda federacio kaj ke [[Esperanto]] devas esti la unuiganta lingvo. Oni ankaŭ diris ke Onisaburo estos la plej taŭga ĉefo por tia federacio. Post la dua mondmilito Oomoto daŭre laboras por monda federacio en la [[mondfederistoj|mondfederista movado]]. Oni daŭras labori por Esperanto en tiu ĉi agado kaj mencias ke monda federacio estas necesa por la paco. Tria vojo al saviĝo estas la mondŝanĝiĝo, kiun antaǔdiris Nao. DEGUĈI Nao kaj Deguĉi Onisaburo estas tre gravaj por la saviĝo. DEGUĈI Nao la tutan tempon estas priskribita kiel virino, kiuj ricevis apartan taskon de Dio, kaj skribis Ofudesaki-n, laŭ la plano de Dio. Oni detale priskribas la asketajn flankojn de ŝia vivo. Ĝis 1935 oni plurajn fojojn mencias ke la funkcio de Nao estis esti antaŭulo de Onisaburo. En la okcidenta propagando oni komparas ilin kun [[Johano la Baptisto]] kaj [[Jesuo Kristo]]. Post 1954 ŝi havas pli egalrangan rolon en la propagando. En la okcidenta misio de Oomoto ĝis 1935 oni priskribas Onisaburon kiel mondan savanton, kiun pluraj religioj atendis. Oni ofte nomas lin Kriston. Post la dua mondmilito Onisaburo daŭre havas gravan rolon en la okcidenta misio ĝis 1953. Post tio oni mencias lin malpli ofte. La apero de Nao kaj Onisaburo estas la komenco de la forta mondŝanĝiĝa atendado, kiu karakterizis Oomoton. En la plej malnovaj skribaĵoj en Oomoto-ŝinju oni uzas la konstruajn terminojn ’malkonstruo’ kaj ’rekonstruo’ por priskribi tion, kio okazos en la mondo. En la misio al la okcidento 1924-1935 oni ofte priskribas la okcidentan materiismon, kiu i.a. dependas de la degenerinta kristanismo, kiel grandan minacon kontraŭ la monda paco. Onisaburo tial klopodas unuigi homojn kaj movadojn en diversaj landoj por eviti finan katastrofon. La nova mondo, ofte nomita Majtreja-mondo, post 1954 ĉiam pli ofte estas priskribita kiel mondo, kiu efektiviĝas en tiu ĉi mondo, per farado de arto, uzado de Esperanto, komuna adorado kaj per progreso en la vivnivelo. Apud la Majtreja-mondo, kiun atendas Oomoto, oni opinias ke la Dia regno sur la tero jam efektiviĝis en Oomoto, kiu estas la akso en la sankta plano de Dio, kaj troviĝas en la mezo de la Dia regno sur la tero. La nocio ’[[modelo]]’ malofte uziĝis en presaĵoj en Esperanto 1924-1935. Anstataŭ priskribi la pasivan rolon de Oomoto kiel ’modelon’, oni priskribis ĝian aktivan rolon. Post 1954 ’modelo’ estas tre grava nocio en la okcidenta misio. La doktrino pri ’modelo’ signifas ke okazaĵoj en la mondo speguliĝas en Oomoto. Tio, kio okazas en Oomoto, poste okazos en la mondo ekstere. Estas tute klare ke ’modelo’ funkcias kaj en la rilatoj inter Oomoto kaj Japanio, same kiel inter Oomoto kaj la mondo. ’Modelo’ funkcias preskaŭ meĥanike. Oomoto tiel estas la akso en la sankta plano de Dio. Tial la oomotoanoj faras sian plejeblon por plibonigi kaj plibeligi la internon de Oomoto, precipe kiam oni rimarkis ke io malbona enspeguliĝas de ekstere. Estas do la tasko de la oomotoanoj realigi Dian regnon unue en Oomoto. La kredo pri ’modelo’ signifas ke oomotoanoj ne dubu ke agadoj, kiujn oni malgrandskale okazigas en Oomoto, ekzemple arto, komuna preĝado kaj uzado de Esperanto, havos grandan signifon por pli grandaj okazaĵoj en la mondo. Tio estas unu el la plej gravaj taskoj, kiujn donis Dio al Oomoto. (La uzo de Esperanto iam ankaŭ estas priskribita kiel ekzemplo de ’vortoanimoj’.) Metafizike oni klarigas tion ke Oomoto troviĝas en la mezo de Dia regno sur tero kaj estas envolvita en spirita, densa kaj firma atmosfero. Tial okazaĵoj en Oomoto disvastiĝas per ondocirkloj en la mondon en formo de forta spirita energio kaj vere realiĝas en konvenaj lokoj. === Sanktaj libroj === Jen la ĉefaj sanktaj libroj de Oomoto: * ''Instrukcio pri la Dioj de Oomoto'' ({{lang-ja|{{rubentipo|大|おお}}{{rubentipo|本|もと}}{{rubentipo|神|しん}}{{rubentipo|諭|ゆ}}|t=Ōmoto Shin’yu}}), far Deguĉi Nao. * ''La Rakonto de la Spirita Mondo'' ({{lang-ja|{{rubentipo|霊|れい}}{{rubentipo|界|かい}}{{rubentipo|物語|ものがたり}}|t=Reikai Monogatari}}), far [[Deguĉi Onisaburo]]. == Kulturo == === Ikonografio === [[Arto]] havas gravan rolon en Oomoto. Oomotanoj volas plibeligi la mondon per arto, kaj opinias ke arto proksimigas [[homo]]n al [[dio]]. Ankaǔ bildoj havis gravan rolon en la eldonaĵoj en Esperanto de Oomoto, ekzemple: bildoj de la gvidantoj kaj sanktejoj de la religio, grup-bildoj en [[Esperanto-kongreso]]j, bildoj de la misiaj vojaĝoj en Eǔropo de la misiistoj, iam desegnaĵoj de naturaj motivoj, de [[Domo de Homamo]] kaj kelkaj numeroj la desegnaĵo de dioj faritaj de Onisaburo. Ekde 1954 oni rimarkas klaran ŝanĝiĝon pri la bildoj en Oomoto. Oni malpli ofte vidas bildojn pri la gvidantoj. Tamen oni pli ofte montras bildojn de kultur-historie interesaj objektoj kaj lokoj, kaj ankaŭ bildojn de tradiciaj japanaj artoj. La nombro de bildoj en la revuo kreskas dum la venontaj jardekoj. Ekde 1981 oni ĉiam publikigas la kovrilon de la revuo en koloro kaj ekde 1984 la motivo de la kovrilo ĉiam estas artaĵo. === Gazetoj === Oomoto kaj ĝiaj subfakoj eldonas dekojn da grandaj gazetoj, en kiuj Oomoto propagandas ankaŭ Esperanton. Precipe rimarkinda estas ''[[Zinrui Aizen Sinbun]]'', kiu aperas trifoje dum monato en Tokio kaj estas legata de pluraj centmiloj. Dum jaroj Oomoto eldonis tri [[Esperanto-gazeto|gazetojn en Esperanto]]: "[[Oomoto (gazeto)|Oomoto]]", "[[Oomoto Internacia]]", kaj "[[Verda Mondo]]". En 1933 aperis la du lastaj, ambaŭ en rimarkinda amplekso kaj kun varia enhavo. Post [[1999]] la oficiala organo kies titolo estas "Oomoto" estas eldonita 1 aŭ 2 fojojn jare, kaj ĝi estas legebla ankaŭ rete. === Esperanto en la Oomoto-movado === Esperanto fariĝis tre populara en Japanio en la komenciĝo de la 1900-aj jaroj. Deguĉi Onisaburo akceptis Esperanton ĉar ĝi estis ebleco forigi la lingvan izolitecon de Japanio. Komence la ideoj de [[KITA Ikki]] pri Esperanto kiel komunikilo en orientazia [[japana imperio]] eble estis la plej granda fonto de inspiro. La grupo ĉirkaŭ la fondintino Nao ne havis intereson pri internaciaj kontaktoj. Esperanto do ne havis larĝan subtenon en Oomoto ĝis la alveno de la [[Bahaa Kredo|bahaanaj]] vojaĝantaj instruistoj [[1922]]-[[1923|23]], kiam Onisaburo havis fortan decidpovon. Pro la influo de la Bahaa Kredo, Onisaburo opiniis ke la oriento devus kontribui per spiritualismo kaj la okcidento per materia progreso en la mondo. La ilo por tiu ĉi interŝanĝo estis Esperanto. Inter la granda nombro da intelektuloj, kiuj aliĝis al Oomoto, la intereso pri Esperanto rapide kreskis. En 1923 oni komencis intensan laboron organizi Esperanto-kursojn por Oomotoanoj. La unua kurso okazis en 1923 en Ayabe. La kursoj bone progresis, ĉar pro la terura tertremo en Tokio, la [[Universitato de Tokio]] devis resti fermita dum pluraj monatoj kaj kelkaj studentoj povis uzi tiun tempon por instrui Esperanton. Oomoto organizis Esperanto-kursojn por siaj membroj 1923–1935 kaj denove ekde 1948. Esperanto-Propaganda Oficejo estis fondata en 1925 por la praktika disvastigo de E-o en Japanujo. Ĝia centro estas en Kameoka, la direktisto estis Uĉimaru. Ĝi aranĝas kursojn en la tuta lando, propagandas per paroladoj, radioparoladoj, libroj kaj gazetoj. Ĝi eldonas lernolibrojn kaj vortarojn, starigas lernejojn. En 1933 en la oficejo laboris ĉirkaŭ 25 ge-esperantistoj, Aliaj Oomotoanoj opiniis ke [[japana lingvo|la japana]] devus esti la [[monda lingvo]]. Dum kelkaj jaroj post 1930 Onisaburo subtenis tiun opinion, kaj diris ke oni uzu Esperanton por propagando, sed ne kiel mondan lingvon. La forta rolo de Esperanto en Oomoto dependas de pluraj kialoj. La fortaj eldiroj por Esperanto de Onisaburo estas tre gravaj en la movado. Esperanto estas menciita en [[Reiki|Reikai]]-[[monogatari]], kiu estas unu el la sanktaj skribaĵoj de la movado. Por la Japanoj, Esperanto estas multe pli facila por lerni ol ekzemple la angla. DEGUĈI Hidemaru diris ke japanoj povas lerni Esperanton dum 30-40 % el la tempo, kiun oni bezonas por lerni la anglan. Multaj eldiroj de, ekzemple, [[Deguti Naohi]] indikas, ke la uzo de Esperanto en Oomoto estas konsiderata kiel ’modelo’ por la mondo. Tio povas klarigi, kial Oomoto tre necedeme subtenas Esperanton, sed kial multaj Oomotoanoj ne lernas Esperanton sufiĉe bone por povi uzi ĝin praktike. Alia klarigo al tiu ĉi fenomeno estas, ke japanoj ordinare havas tre malgrandan utilon de scio de fremdaj lingvoj. Eldiroj pri Oomoto kiel ’modelo’ pri Esperanto ofte aŭdiĝis, kiam oni planis Esperanto-kongresojn en Japanio aŭ en [[Kameoka]]. Oomoto ĉiam rigardis Esperanton ankaŭ kiel praktikan helpilon por misii, kio ne detenis la movadon uzi ankaŭ aliajn lingvojn por la misio, ekz. la anglan kaj la portugalan. Oomoto ĉiam atentis la rilaton inter Esperanto kaj [[homaranismo]]. Oni aktive laboris por igi la [[mondfederismo|mondfederisman]] movadon kaj la [[Unuiĝintaj Nacioj|Unuiĝintajn Naciojn]] akcepti Esperanton kiel oficialan lingvon. Oomoto estis tre fidela al Esperanto en ĝia klasika formo, kaj opiniis ke ĝi evoluas kiel aliaj lingvoj. Oni malakceptis diversajn proponojn pri [[reformo de Esperanto|reformoj en la lingvo]] ĝis kiam ĝi estas ĝenerala akceptita. Same kiel la Esperanto-movado ĝenerale, oni akceptis ke ŝanĝoj en la lingvo povos esti deciditaj en la estonteco, kiam la lingvo estos ĝenerale akceptita. === Misioj kaj varbado === Oomoto, kiu komenciĝis kiel japana [[sinkretismo|sinkretisma]] movado sur ĉefe ŝintoa fundamento, havas instruojn, kiuj ĉefe temas pri Japanio kaj pri la japana popolo. Tamen jam en Oomoto-ŝinju ekzistas mesaĝoj direktitaj al la tuta mondo. Tio estas la bazo de la eksterlanda misio de Oomoto. La misio tamen inspiriĝis ankaŭ de la kristana misio en Japanio kaj de la eksterlanda misio de [[Tenrikjo]], [[Konkokjo]] kaj [[Joodo Sinŝu]]. La fina senpera kialo kial Oomoto komencis sian eksterlandan mision en Eŭropo estis la vizito de la bahaaj misiistoj, la enkonduko de Esperanto en Oomoton, kaj la atento, kiun tiu vekis inter la esperantistoj. [[Universala Homama Asocio]] estis la misia organizaĵo de Oomoto. Ĝia nomo aludas al la homaranismo de Zamenhof, kaj la instruo, kiun ĝi prezentis, havis alian centron ol la instruo de Oomoto en Japanio. La celo de la Asocio estas „laborado por ideala mondo, per pacaj rimedoj“. U.H.A. ĉiam propagandis la unuigon de la homaro kaj la realigon de la Dia regno sur la tero. La centro de UHA troviĝas en [[Kameoka]], [[Gubernio Kioto]]. Apartan rolon en la misio de Oomoto havas arto, ĉar Oomoto organizis artajn ekspoziciojn, somerajn seminariojn pri tradiciaj japanaj artoj, pri kiuj ankaŭ Esperanto estis uzata, sed ankaŭ ĉar artaĵoj havis gravan rolon en la revuoj kaj sur la retpaĝo de Oomoto. Responde al la demando, ĉu Oomoto estas memstara religio aŭ formo de ŝintoo, kelkaj diras "memstara religio", aliaj diras "formo de ŝintoo". Iuj fakuloj opinias ke estas pli bone diri "ŝintodevena memstara religio". ==Publikigaĵoj en Esperanto== '''Domo de Homamo, Projekto de Majstro Onisakro Deguĉi'''. Eld. Oomoto Internacia, 1932(?} *{{citaĵo|Temas pri alvoko je [[monkolekto]] por konstruo de [[templo]], kie povus adori la homoj Lin, „kiun ĉiuj malsame prezentas, sed ĉiuj egale en koro ja sentas“. La projekto alie certe estas bona, la demando nur estas, kiam la toleremo de religiaj partioj ebligos ĝin kaj ĉu valoras la iniciato de verko, de kiu sendube ne profitos la veraj idealistoj inter la diversspecaj kredantoj. La tempo, kiam oni adoros „nek sur tiu ĉi monto nek en Jeruzalemo“ laŭ mia opinio bedaŭrinde ne jam venis. |D-ro phil. [[Wolfgang Biehler]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.89 (aug-sep 1932)}} {{citaĵo|Tiu skribmaŝine tre legeble multobligita broŝuro klarigas la planon kaj [[signifo]]n de la « Domo de Homamo » kiun iniciatas Oomoto-Movado. Tiu Domo por kies realigo la broŝuro petas mondonacon estus konstruota en la Centra parto de Eŭropo. Ĝi estus komuna preĝejo, internacia kunvenejo kie okazos [[parolado]]j, prezentadoj teatraj kaj filmaj k.c. Ĝi estus entute aranĝita kaj administrata per Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n194 (mar 1932)}} *'''La konfliktoj en Manĉurio kaj Sanhajo“, [[Universala Homama Asocio]], [[Kameoka]], 50 pĝ., 1932. {{citaĵo|En la antaŭparolo UHA diras, ke ĝi deziras doni pli klaran bildon pri la vera stato de la aferoj en la Oriento. La enhavo: La [[konflikto]]j kaj pri la agado de UHA en [[Ĉinujo]], estas tre interesa kaj skribita en bona E.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.89 (aug-sep 1932)}} *[[Jasuo Sakurai]]. '''Dek Gvidprincipoj de la Oomoto-movado'''. Eld. Centra Oficejo de [[Oomoto]], [[Kameoka]], 1961(?). {{citaĵo|Pri tiu religio oni povas diri minimume ke ĝi estas moderna kaj simpatia. Sen ia dubo, la vivado laŭ tiu religio povas fari nur multege da bono al la homaro. Per tio ni ne volas diri ke en ĉio ĝi estas la vera religio. Sed ni estu tiel grandanimaj akcepti kaj rekoni la bonon de kie ajn ĝi venu. ĉu ankaŭ ili ne estas heroaj kaj sinceraj scrĉanloj al la Vcro, al la solvo de la mistero de la [[fenomeno]] vivo ? Mi citos unu principon kiu havas modernan sonon: 5) ĉiuj [[religio]]j originas el unu Dio; surbaze de tiu vero ili kunlaboru sur tiu tereno de sia misio, kiu estas konata al ili ĉiuj.|[[Belga esperantisto]] n371 (jan-apr 1961)}} == Bibliografio == === Esperante === * [[Deguĉi Onisaburo]]: ''Diaj Vojsignoj''. Tenseiŝa 1997 ISBN 4-924501-01-8 === Angle === * {{citaĵo el libro | persona nomo = Emily Groszos |familia nomo = Ooms | titolo = Women and Millenarian Protest in Meiji Japan: Deguchi Nao and Omotokyo | eldoninto= Cornell University East Asia Program | jaro= 1993 |isbn= 978-0939657612 | lingvo = en}} * {{citaĵo el libro | persona nomo = Murakami |familia nomo = Shigeyoshi | titolo = Japanese Religion in the Modern Century | loko=[[Tokio]] |jaro= 1980 |isbn= 978-0860082606 | lingvo = en}} === Germane === * [[Ulrich Lins]]: ''Die Ômoto-Bewegung und der radikale Nationalismus in Japan''. Oldenbourg, München/Wien 1976 ISBN 3-486-44451-4 == Vidu ankaŭ == * [[Bajŝoo-en]] * [[Ten'on-kjoo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=oomot}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/O] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://www.oomoto.or.jp/Esperanto/index-es.html Oficiala paĝaro de Oomoto en Esperanto] * [http://www.youtube.com/watch?v=z7KqVQUyXdk Oomoto - japana religio de paco] filmeto en la retejo [[Youtube]] * [https://www.youtube.com/watch?v=pbeQq7cpllM Paŝoj de Universala Homama Asocio: Oomoto - Esperanto] filmeto en la retejo [[YouTube]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Oomoto]] [[Kategorio:Novaj religioj de Japanio]] [[Kategorio:Religiaj organizaĵoj fonditaj en 1892]] [[Kategorio:Religiaj organizaĵoj en Azio]] [[Kategorio:Kompara religio]] ogdy20ojnrv1esz0gdquiuqifvxwrmo 9387412 9387407 2026-05-30T09:09:55Z Sj1mor 12103 /* Esperanto en la Oomoto-movado */ 9387412 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Oomoto cafeteria Esperanto prayer.jpg|eta|Dulingva preĝo en Esperanto kaj la japana lingvo ĉe la kafeterio Oomoto]] '''Oomoto''' aŭ '''Ōmoto''' ({{lang-ja|{{rubentipo|大|おお}}{{rubentipo|本|もと}}}} {{IFA|[oːmoto]}}, laŭlitere "granda principo") estas unu el la mezgrandaj [[novaj religioj de Japanio]]. El la [[japanoj]] ĉirkaŭ 80 procentoj konsideras sin anoj de [[Budhismo]] kaj ĉirkaŭ 70 procentoj anoj de [[Ŝintoismo]]. Eble 15 procentoj estas anoj de la "novaj religioj". Malpli ol du procentoj estas [[Kristanismo|kristanoj]]. La sumo estas pli granda ol 100 procentoj, ĉar multaj japanoj estas anoj de pluraj religioj. "Oomoto" estas ankaŭ nomo de esperant-lingva oficiala organo de Oomoto. La elparolo en japana estas kun longa o je la komenco, ne kun duobla o. == Historio == === Frua historio (1892–1925) === [[Dosiero:Onisaburo Deguchi 2.jpg|eta|Deguĉi Onisaburo]] La "novaj religioj" estas pli ol kvarcent religioj, kiuj ekestis post la jaro 1800. Multaj estas "[[sinkretismo|sinkretismaj]]", kio signifas ke ili povas miksi elementojn de [[Ŝintoismo]], [[Budhismo]], [[Konfuceismo]], [[Taoismo]], la [[Bahaa Kredo]] kaj [[Kristanismo]] kaj ankaŭ okcidentaj ideologioj kiel, ekzemple, [[komunismo]]. Multaj novaj religioj estas fonditaj de virino, kies anoj havas grandan influon al la movado. La novaj religioj plej ofte havas geografian centron, kiu estas templo, templaro aŭ tuta urbo. La plej grandaj novaj religioj estas [[Tenrikjo]] kaj [[Soka Gakkai]]. Oomoto fondiĝis en [[1892]] de malriĉa kamparanino [[Deguĉi Nao]] ({{lang-ja|{{rubentipo|出口|でぐち}} なお}}). La "spiritaj gvidantoj" de la movado ĉiam estas virinoj. Ekde [[2001]] la kvina spirita gvidantino [[Deguĉi Kurenai]] estras la movadon. Inter [[1900]] kaj [[1948]] tamen ankaŭ unu viro havis gravan postenon. Tiu estis la edzo de la dua gvidantino, [[Deguĉi Onisaburo]], kiu eksciis pri [[Esperanto]] kaj enkondukis la lingvon en Oomoto. En [[1924]] Oomoto komencis eldoni librojn kaj revuojn en Esperanto kaj, de [[1925]] ĝis [[1933]], ĝi ankaŭ havis misiejon en [[Parizo]]. De tiu loko misiistoj vojaĝis en [[Eŭropo]] por propagandi la kredon, ke Deguĉi Onisaburo estas [[Majtrejo]] aŭ [[Kristo]], kiu unuigos la mondon. Komence la [[japanio|japana]] [[registaro]] sendis soldatojn por detrui la [[templo]]n de Oomonto en [[Ayabe]] kaj ankaŭ la [[tombo]]n de la fondintino. === 1925–1932 === Oomoto aktive misiis en la okcidento kun la Pariza oficejo kiel bazo, fondita de [[Koogecu Niŝimura]]. La celo estis eldoni presaĵojn kaj organizi prelegojn, kaj tiel disvastigi la kredon ke Deguĉi Onisaburo estas savanto kun Dia misio. Oni invitis unuopulojn aliĝi al U.H.A. aŭ al Oomoto, kaj oni klopodis organizi lokajn paroĥojn, ”filiojn”, kaj konstrui sanktejon, ”La Domon de Homamo”. Ĝis 1932 375 personoj en 31 landoj donacis monon al la sanktejo, sed montriĝis ke nur malmultaj eŭropanoj - eble dekkelk - vere opiniis ke ili estas Oomotoanoj. La kaŭzo de tio estis ke mankis komuneco en paroĥoj, dogma scio kaj scio pri kiel observi la ritojn de Oomoto inter la Eŭropanoj kiuj aliĝis al Oomoto. La Eŭropaj Oomotanoj ankaŭ loĝis dise, sen eblecoj havi personan kontakton unu kun la aliaj. La doktrino de Oomoto ne donis alternativon al kristaneco, ĉar ĝi ne donis respondon al la demandoj, kiujn la Eŭropanoj renkontas en kristanismo, ekzemple pri la rilatoj inter Dio kaj homo kaj pri etikaj demandoj. Ĝi ankaŭ ne donis alternativojn al kristanaj ritoj aŭ al kristana paroĥa komuneco. La doktrino de Oomoto anstataŭ tio temis pri la metafizika strukturo de la mondo, politiko kaj ŝanĝiĝo en la mondo, kiu devos komenciĝi en Japanio. === Persekuto: 1933–1950 === [[Dosiero:Head office of Oomoto at Kameoka, Japan.JPG|eta|Centra oficejo de Oomoto en [[Kameoka]] kaj monumento "Unu Dio, Unu Mondo, Unu Interlingvo"]] Dum la periodo [[1935]]-[[1942]] Oomoto travivis severajn [[persekuto]]jn en Japanio, kaj tute ne rajtis agadi. Tamen [[József Major]] en 1933 por [[Enciklopedio de Esperanto]] miskonsideris la persekuton "afero de pasinteco". === Postmilito: 1950–nun === Ekde [[1950]] Oomoto denove eldonas sian revuon en Esperanto. Post la interrompo dum la jaroj 1935-1950 - t.e. la jaroj inter la persekutoj dum la dua Oomoto-afero kaj la dua mondmilito - Oomoto daŭre uzis Esperanton en siaj internaciaj kontaktoj. Oni eldonis la revuojn Oomoto kaj/aŭ Oomoto Internacia, multajn librojn kaj ankaŭ regule organizis fakkunsidojn en [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]] kaj en aliaj aranĝoj, kie Esperanto estas uzata. Post 1954 la priskribo en la revuoj pri Onisaburo kiel savanto preskaŭ tute malaperis kaj ĝenerale humana mesaĝo pri paco, internacia kunlaboro, arto kaj kulturo prenis la ĉefan lokon. Ŝajnas ke Oomoto, ekde 1997, kiam oni komencis eldoni la sanktajn skribaĵojn de Oomoto libroforme en Esperanto kaj en la portugala, denove komencas agi pli aktive por misii. La publikigo ankaŭ estas konsiderata kiel parto de la bona elfluo, kiu devas veni de Oomoto, laŭ la ideo pri Oomoto kiel ’modelo’ por la mondo. Nun Oomoto havas ĉirkaŭ 180 000 membrojn, el kiuj 45 000 estas aktivaj. Preskaŭ ĉiuj Oomotanoj iom studis Esperanton, kaj ĉirkaŭ 1000 studis sufiĉe multe por vere uzi la lingvon. Oomoto havas du centrojn en du urboj apud [[Kioto]]. En [[Ajabe]] estas centro por [[diservo]], kun i.a. la moderna [[sanktejo]] ''Ĉosej-den'', konstruita tute el [[ligno]], parto de la templaro [[Bajŝoo-en]]. En [[Kameoka]] estas centro por misio. En grandega [[parko]] situas oficejoj, [[gastejo]]j, [[lernejo]]j, [[presejo]], [[eldonejo]] kaj [[sanktejo]]j. == Doktrino == === Mondkoncepto === La ekesto de Oomoto pro la profetaĵoj de Deguĉi Nao povas parte esti klarigita kiel reago pro la [[industriigo]] kaj la [[okcidenta civilizo|okcidenta]] influo, kiuj laŭ la profetaĵoj estas la kialo de la mizero inter la malriĉuloj. Kiam Oomoto komencis sian mision en Esperanto oni opiniis, ke [[okcidenta civilizo|okcidento]] donas industriigon kaj materian bonon, sed dependas de la pli alta spirita nivelo de la [[oriento]]. La sama penso troviĝas ankaŭ en la libro ”[[Bahá'u'lláh kaj la Nova Epoko|Bahá’u’lláh kaj la nova epoko]]”, kiun havis Oomoto jam en 1923. Tiu [[balanco]] inter okcidenta [[materiismo]] kaj orienta [[spiritualismo]] estas interpretata kun bazo en la taoisma instruo pri [[Jino kaj Jango]], bazo, kiun Oomoto uzas por en diversaj situacioj rekomendi ekvilibron inter diversaj fenomenoj. La okcidentan materiismon kaj utiligon de la popoloj en [[Azio]], ĉefe en la formo de [[koloniismo]], oni severe kondamnas. La [[Koloniismo en Afriko|subpremadon de Afriko]] kaj de la [[Afrik-usonanoj|nigruloj en Usono]] fare de blankuloj oni kondamnas kelkfoje. La okcidenta materiismo minacas ne nur orienton, sed ankaŭ la pacon en Eŭropo. La ideo pri la aparta rolo de Japanio en la mondo, signifas, ke la oriento, kaj ĉefe Japanio kaj Oomoto, havas la taskon doni al la okcidento spiritualecon, same kiel la okcidento havas la taskon doni al la mondo materian bonon. Japanio havas la unikan rolon samtempe partopreni la orientan spiritualismon kaj la okcidentan materian bonon. Tie la bonaĵoj de oriento kaj okcidento kunfandiĝis. En la sama maniero la [[kvintesenco]] de ĉiuj [[religio]]j kaj instruoj kunfandiĝis en Oomoto. Oomoto klopodis ankaŭ konsciigi la okcidentanojn pri la subpremado de aziaj landoj fare de la okcidenta koloniismo, kaj ke la okcidenta nespiritualeco estis la kialo de la [[unua mondmilito]]. Oomoto defendis la japanan agadon en [[Manĉurio]], ankaŭ kiam tio renkontis ĝene akran [[kritiko]]n en okcidento. Japanio estis tro dense loĝata, kaj ĉar nek [[Usono]] nek [[Aŭstralio]] akceptis [[japana diasporo|japanajn enmigrintojn]], japanoj devis elmigri al aliaj landoj en Orientazio, kiel ekzemple Manĉurio, opiniis la tiamaj oomotanoj. Post la [[dua mondmilito]], la revuo Oomoto ne plu publikigis artikolojn pri [[politiko]], escepte artikolojn, kiuj traktas la kreadon de [[Mondfederismo|Monda federacio]]. Iam oni publikigis artikolojn, kiuj kritikis okcidentan materiismon. Ankaŭ en la [[metafiziko|metafizika]] mondkoncepto de Oomoto [[Jino kaj Jango]] estas la fundamenta pensokoncepto, kvankam la terminoj ’jin’ kaj ’jang’ ne uziĝas. Oni tamen malakceptas [[ateismo|ateisman]] jin-kaj-jang-instruon kaj diras, ke dio kreis la [[spirito]]n kaj la [[korpo]]n kaj estigis [[harmonio]]n inter ili por tiel estigi la forton. Nao kaj [[Onisaburo]] staras en jin-kaj-jang-rilato, ĉar ili ricevis fluon de la spiritoj [[Izu]] kaj [[Mizu]]. Okcidento kaj oriento troviĝas en balanca rilato, same kiel la materia kaj la spirita. Ĝis la dua mondmilito oni ofte nomis tiujn ĉi fortojn ’[[spirito]]’ kaj ’[[korpo]]’; post la dua mondmilito oni ĉiam pli ofte parolis pri Izu kaj Mizu. La doktrino de Oomoto pri la diversaj mondoj - kiu ŝajnas esti kreitaj laŭ ekzemplo de budhismo, sed ankaŭ laŭ [[Emmanuel Swedenborg]] - konsistas unue el la materia mondo kaj due el la spirita mondo, kiu siavice konsistas el Dia regno, Intera regno kaj [[infero|Infera]] regno. Oni iam donis detalajn priskribojn pri tiuj ĉi mondoj. Post la morto la homoj alvenas al unu el la tri regnoj el la spirita mondo, depende de kia estis la vivo de la homo sur la tero. Intera regno estas loko kie homo povas resti ĝis maksimume 30 jarojn, atendante pluiron al unu el la ceteraj regnoj. Jam dum la vivo en la materia mondo homoj tamen havas kontakton kun iu el la spiritaj mondoj. La kredo, ke dirita vorto estas animita kaj tial havas supernaturajn povon estas ofta en Japanio, kaj ĝi estas parto ankaŭ de la doktrino de Oomoto. La plej grava ekzemplo de tia ’vortoanimo’, kiu menciiĝas en la misio en okcidento estas la sankta vorto ''Kannagara Tamaĉihaemase''. Ĝi tradukiĝas ’Tia estu la volo de Dio, kaj favoriĝu la animo’ aŭ ’Kun la bonvolo de Dio mi havu novan forton!” === Dikoncepto === La dikoncepto de Oomoto havas sian bazon en la japana vorto ''kami'' ({{lang-ja|{{rubentipo|神|かみ}}}}), kiu havas multe pli larĝan signifon ol la vorto ’dio’. Tendenco, kiu iom post iom kreskas en la doktrino de Oomoto estas deziro unuigi la dikonceptojn de diversaj religioj. Uŝitora, kiu riveliĝas al Deguĉi Nao post iom da tempo havas sian lokon en [[panteono]], kie la dioj apartenas al tri niveloj, nome: # la supera DIO; # regantaj Dioj de la ĉielo kaj de la tero; # aliaj dioj. Dinomoj el klasika [[ŝintoo]], [[budhismo]] kaj [[taoismo]] asociiĝas unu kun la aliaj kaj kuniĝas tiel ke unuflanke [[Uŝitora]] kaj [[Kunitokotaĉi]] estas konsiderataj kiel identaj dioj en la Mizu-sistemo (jang/jo) kaj aliflanke [[Hituzisaru]], [[Tojokumonuno]], [[Susano]] kaj [[Miroku]]/[[Majtrejo]] estas konsiderataj kiel identaj dioj en la Izu-sistemo (jin/in). Oomoto tamen evitas priskribi sian dikoncepton en la propagandaj eldonaĵoj de 1925-1935. La citaĵojn el la sanktaj skriboj, kiujn oni publikigas, oni lasas sen komentoj. Kredebla kialo estas ke oni sciis ke okcidentanoj ĝenerale ne volas akcepti [[politeismo]]n. Pro tio oni ne volis disvolvi sian dikoncepton tro multe. Oomoto, La nova [[Spirita Movado]] el 1924 mencias dinomojn kiel ''Uŝitora-no-konjin'' ({{lang-ja|{{rubentipo|艮金神|うしとらのこんじん}}}}, laŭlitere "nordorienta metaldio") kaj ''Kunitokotaĉi-no-Mikoto'' ({{lang-ja|{{rubentipo|国常立尊|くにとこたちのみこと}}}}), tamen sen priskribi politeisman teologion, dum [[Kio estas Oomoto?]] el 1933 ĉiam uzas la vorton Dio. Ebla klarigo estas ke oni rimarkis kritikon pri politeismo, inter tiuj kiuj legis la unue menciitan presaĵon, kaj tial volis montri monoteisman profilon en la postaj presaĵoj de la okcidenta misio. Dio estas la plej ofta dinomo en la revuo Oomoto ankaŭ post la dua mondmilito. Nur en la postskriboj de la sanktaj skriboj, kiuj komencis aperi en Esperanto en 1997 oni precizeme priskribas la politeismajn aspektojn de la dikoncepto, kaj samtempe priskribas ke la dikoncepto estas ankaŭ [[monoteismo|monoteisma]] kaj [[panteismo|panteisma]]. En tiuj ĉi postskriboj oni montras kiel oni dividas siajn diojn en tri diversajn grupojn, por kiuj la vorto ’dio’ skribiĝas en tri diversaj manieroj: DIO, Dio kaj dio. DIO estas la kreinto ''Okunitokotaĉi'' aŭ ''Amenominakanusi''. Tiu disigis de si mem du Diojn, nome la ĉielan Dion ''Uŝitora'' aŭ ''Kunitokotaĉi'' kaj la teran Diinon ''Hicuĵisaru'' aŭ ''Tojokumonuno'', kiuj siavice pere de la spiritoj Izu kaj Mizu prenis formojn en Nao kaj Onisaburo. Apud tiuj ekzistas ankaŭ aro da malsuperaj dioj. Tiuj havas kaŝitan rolon en la okcidenta misio de Oomoto. Inter tiuj troviĝas i.a. mortintaj misiistoj kaj la kreinto de Esperanto [[L. L. Zamenhof]]. Por la tri menciitaj DIO kaj Dioj ekzistas ankaŭ la nomo ''Oomoto sume oomikami'', kiu uziĝas en preĝo al tiuj. === Homkoncepto === La homkoncepto de Oomoto baziĝas sur tio ke oni konsideras la homon kreitaĵo de Dio. Dio kreis la homon kun kombinaĵo de kaj bonaĵoj kaj malbonaĵoj, por ke la homo turniĝu al Dio. La homo havas kaj ’[[animo]]n’ kaj ’korpon’. La animo devas esti supera en la rilato al la korpo, kio kondukas al la ’animo-super-korp-ismo’. En la mala stato, ’korpo-super-anim-ismo’ la homo vivas en tute materiisma maniero. Scienco ne povas kompreni la homon, se ĝi studas nur la korpan parton. Oomoto atentas aparte la sciencojn, kiuj studas la homon kiel spiritan estaĵon. La homo havas en sia spirito funkcion, nome ’vic-gard-dio’ aŭ [[egoismo]], kiu estas necesa por vivteni la korpon. ’Justa garddio’ en la homo batalas kontraŭ la malbonaj flankoj de egoismo. Tiuj ĉi du kontraŭaj garddioj, kaj bonaj spiritoj el la ĉielo kaj malbonaj spiritoj el infero kreas ekvilibron en la homo, tiel ke li staras inter ĉielo kaj infero kun emo al ambaŭ. Pro tiu ĉi ekvilibro ekestas libereco de la volo, kiun havas la homo, male al la bestoj kaj kreskaĵoj. Tria spirita funkcio, apud la du supre menciitaj, estas ’vera garddio’, kiu ekfunkcias kiam la spirito vivas en unueco kun la korpo. Dum la [[1990-aj jaroj]] la intereso de Oomoto pri la spiriteco de la homo esprimiĝis per aktiva agado kontraŭ la nocio "[[cerba morto]]" kaj kontraŭ organo[[transplantado]] de cerbomortintoj.<ref>[http://www.oomoto.or.jp/Esperanto/esBiet/orgngrft.pdf broŝuro pri la temo, eldonita] fare de ''[[Universala Homama Asocio]]'', la misia branĉo de la organizaĵo [[Oomoto]]</ref> Alia grava nocio estas ’interna fluo’, kiu signifas inspiron de Dio kaj de la superaj spiritoj. Apud la interna fluo, kiu estas konstanta stato, ekzistas ankaŭ ''kamigakari'' ({{lang-ja|{{rubentipo|神|かみ}}{{rubentipo|懸|が}}かり}}) aŭ ’[[diposedo]]’, kio signifas, ke dio portempe posedas homon. Kaj bonaj kaj malbonaj dioj povas posedi homon. === Saviĝo kaj ŝanĝiĝo de la mondo === La doktrino de Oomoto enhavas plurajn nociojn, kiuj respondecas al diversaj tipoj de saviĝo. Dum la gvidado de Nao oni opiniis ke ŝanĝiĝo de la mondo per dia interveno estas proksima. Jam en la fruaj skribaĵoj de Nao estis supozita ke la homoj devas prepari sin por tiu ĉi ŝanĝiĝo de la mondo. Dum la gvidado de Onisaburo oni pli multe atentis la vojon de la unuopa homo al saviĝo en Dia regno post la morto. Dum la sama tempo oni supozis ke Onisaburo prezentiĝos kiel Majtrejo kaj fariĝos ĉefo de la mondo. Post 1954 la ideo pri Oomoto kiel ’modelo’ estis la plej grava. Ĉar Oomoto estas ’modelo’ Dia regno disvastiĝas en tiu ĉi mondo. Pluraj el tiuj ĉi ideoj pri ŝanĝiĝo de la mondo estis atentataj en la esperanta misio de Oomoto. La okcidenta misio 1924–1935 ne donis multajn instrukciojn pri la saviĝo de la unuopa homo. La priskribo kiel mediti aŭ preĝi estis sporada kaj mankohava. Nur en 1935, kiam la Pariza misiejo jam estis fermita, Oomoto Internacia funde priskribas kiel preĝi. La ’meditado ĉinkon-kiŝin’ kiu helpas al la homo i.a. disiĝi de la materia korpo kaj unuiĝi kun la dia spirito je unuopaj okazoj estas priskribita en la presaĵoj de Oomoto. Anstataŭe oni koncentriĝas pri la nocio ’kredo’, kiu priskribiĝas en la presaĵoj el la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. Oni admonas la legantojn kredi je Onisaburo. Oni iam priskribas ’kredon’ per pli ĝeneralaj vortoj; oni devas kliniĝi kontraŭ dio, purigi sian animon, aŭ turniĝi kontraŭ dio. Oni donas ekzemplojn kiel la kredo povas sanigi homon. Iam tamen malfeliĉoj estas elprovado fare de dio. Kredo povas konduki al ’[[mistiko|unuiĝo inter Dio kaj homo]]’. ’La unuiĝo inter Dio kaj homo’ ekestas per ’interna fluo de dia karaktero’. La unuiĝo okazas se ni kredas je la vera Dio. Apud la vojo de la unuopa homo al saviĝo estas menciitaj ankaŭ vojoj al la saviĝo de la homaro. Arto havis ĉiam pli gravan rolon en la revuo Oomoto ekde 1954. Post la ekspozicio ”La arto de Onisaburo kaj lia skolo” en 1972 kaj post kiam oni komenci organizi kursojn pri [[japanaj tradiciaj artoj]] por okcidentanoj, oni priskribas arton kaj ĝian belecon kiel rimedon por gvidi la homon al Dio, kaj starigi Dian regnon sur la teron, per la manifestigo de la belo el la ĉielo sur la teron. La rilaton al aliaj religioj ĝis la dua mondmilito karakterizis tendenco priskribi aliajn religiojn kiel antaŭulojn de Oomoto kaj Onisaburon kiel la savanton, kiun atendas la tuta mondo. Samtempe estis emo kunlabori aktive kun novspiritaj movadoj en Azio kaj Eŭropo. Post la dua mondmilito la kritiko kontraŭ aliaj religioj preskaŭ tute malaperis. Oni opinias ke Oomoto kaj aliaj religioj havas la saman fonton kaj komunan mision kaj aktive laboras por tio per religia dialogo kaj diservado en la sanktejoj unu de la alia. Oni konsideras komunan adoradon - dum kiu reprezentantoj de malsamaj religioj preĝas en la sama diservo - kiel la plej altan formon de tio. La kredo pri unuigita mondo ekzistas jam en Ofudesaki. [[Deguĉi Kjotaro]] opinias ke la unuiĝo de Japanio estas modelo por estonta monda federacio. La opinio kiel efektivigi tion tamen ŝanĝiĝis. Antaŭ la unua mondmilito Oomoto pridubis la klopodojn krei [[Eŭropa federaciismo|eŭropan federacion]] kaj obĵetis ke tio povus signifi riskon ke la kontinentoj fariĝus malamikoj. Anstataŭ oni priskribis ke estas bezono de monda federacio kaj ke [[Esperanto]] devas esti la unuiganta lingvo. Oni ankaŭ diris ke Onisaburo estos la plej taŭga ĉefo por tia federacio. Post la dua mondmilito Oomoto daŭre laboras por monda federacio en la [[mondfederistoj|mondfederista movado]]. Oni daŭras labori por Esperanto en tiu ĉi agado kaj mencias ke monda federacio estas necesa por la paco. Tria vojo al saviĝo estas la mondŝanĝiĝo, kiun antaǔdiris Nao. DEGUĈI Nao kaj Deguĉi Onisaburo estas tre gravaj por la saviĝo. DEGUĈI Nao la tutan tempon estas priskribita kiel virino, kiuj ricevis apartan taskon de Dio, kaj skribis Ofudesaki-n, laŭ la plano de Dio. Oni detale priskribas la asketajn flankojn de ŝia vivo. Ĝis 1935 oni plurajn fojojn mencias ke la funkcio de Nao estis esti antaŭulo de Onisaburo. En la okcidenta propagando oni komparas ilin kun [[Johano la Baptisto]] kaj [[Jesuo Kristo]]. Post 1954 ŝi havas pli egalrangan rolon en la propagando. En la okcidenta misio de Oomoto ĝis 1935 oni priskribas Onisaburon kiel mondan savanton, kiun pluraj religioj atendis. Oni ofte nomas lin Kriston. Post la dua mondmilito Onisaburo daŭre havas gravan rolon en la okcidenta misio ĝis 1953. Post tio oni mencias lin malpli ofte. La apero de Nao kaj Onisaburo estas la komenco de la forta mondŝanĝiĝa atendado, kiu karakterizis Oomoton. En la plej malnovaj skribaĵoj en Oomoto-ŝinju oni uzas la konstruajn terminojn ’malkonstruo’ kaj ’rekonstruo’ por priskribi tion, kio okazos en la mondo. En la misio al la okcidento 1924-1935 oni ofte priskribas la okcidentan materiismon, kiu i.a. dependas de la degenerinta kristanismo, kiel grandan minacon kontraŭ la monda paco. Onisaburo tial klopodas unuigi homojn kaj movadojn en diversaj landoj por eviti finan katastrofon. La nova mondo, ofte nomita Majtreja-mondo, post 1954 ĉiam pli ofte estas priskribita kiel mondo, kiu efektiviĝas en tiu ĉi mondo, per farado de arto, uzado de Esperanto, komuna adorado kaj per progreso en la vivnivelo. Apud la Majtreja-mondo, kiun atendas Oomoto, oni opinias ke la Dia regno sur la tero jam efektiviĝis en Oomoto, kiu estas la akso en la sankta plano de Dio, kaj troviĝas en la mezo de la Dia regno sur la tero. La nocio ’[[modelo]]’ malofte uziĝis en presaĵoj en Esperanto 1924-1935. Anstataŭ priskribi la pasivan rolon de Oomoto kiel ’modelon’, oni priskribis ĝian aktivan rolon. Post 1954 ’modelo’ estas tre grava nocio en la okcidenta misio. La doktrino pri ’modelo’ signifas ke okazaĵoj en la mondo speguliĝas en Oomoto. Tio, kio okazas en Oomoto, poste okazos en la mondo ekstere. Estas tute klare ke ’modelo’ funkcias kaj en la rilatoj inter Oomoto kaj Japanio, same kiel inter Oomoto kaj la mondo. ’Modelo’ funkcias preskaŭ meĥanike. Oomoto tiel estas la akso en la sankta plano de Dio. Tial la oomotoanoj faras sian plejeblon por plibonigi kaj plibeligi la internon de Oomoto, precipe kiam oni rimarkis ke io malbona enspeguliĝas de ekstere. Estas do la tasko de la oomotoanoj realigi Dian regnon unue en Oomoto. La kredo pri ’modelo’ signifas ke oomotoanoj ne dubu ke agadoj, kiujn oni malgrandskale okazigas en Oomoto, ekzemple arto, komuna preĝado kaj uzado de Esperanto, havos grandan signifon por pli grandaj okazaĵoj en la mondo. Tio estas unu el la plej gravaj taskoj, kiujn donis Dio al Oomoto. (La uzo de Esperanto iam ankaŭ estas priskribita kiel ekzemplo de ’vortoanimoj’.) Metafizike oni klarigas tion ke Oomoto troviĝas en la mezo de Dia regno sur tero kaj estas envolvita en spirita, densa kaj firma atmosfero. Tial okazaĵoj en Oomoto disvastiĝas per ondocirkloj en la mondon en formo de forta spirita energio kaj vere realiĝas en konvenaj lokoj. === Sanktaj libroj === Jen la ĉefaj sanktaj libroj de Oomoto: * ''Instrukcio pri la Dioj de Oomoto'' ({{lang-ja|{{rubentipo|大|おお}}{{rubentipo|本|もと}}{{rubentipo|神|しん}}{{rubentipo|諭|ゆ}}|t=Ōmoto Shin’yu}}), far Deguĉi Nao. * ''La Rakonto de la Spirita Mondo'' ({{lang-ja|{{rubentipo|霊|れい}}{{rubentipo|界|かい}}{{rubentipo|物語|ものがたり}}|t=Reikai Monogatari}}), far [[Deguĉi Onisaburo]]. == Kulturo == === Ikonografio === [[Arto]] havas gravan rolon en Oomoto. Oomotanoj volas plibeligi la mondon per arto, kaj opinias ke arto proksimigas [[homo]]n al [[dio]]. Ankaǔ bildoj havis gravan rolon en la eldonaĵoj en Esperanto de Oomoto, ekzemple: bildoj de la gvidantoj kaj sanktejoj de la religio, grup-bildoj en [[Esperanto-kongreso]]j, bildoj de la misiaj vojaĝoj en Eǔropo de la misiistoj, iam desegnaĵoj de naturaj motivoj, de [[Domo de Homamo]] kaj kelkaj numeroj la desegnaĵo de dioj faritaj de Onisaburo. Ekde 1954 oni rimarkas klaran ŝanĝiĝon pri la bildoj en Oomoto. Oni malpli ofte vidas bildojn pri la gvidantoj. Tamen oni pli ofte montras bildojn de kultur-historie interesaj objektoj kaj lokoj, kaj ankaŭ bildojn de tradiciaj japanaj artoj. La nombro de bildoj en la revuo kreskas dum la venontaj jardekoj. Ekde 1981 oni ĉiam publikigas la kovrilon de la revuo en koloro kaj ekde 1984 la motivo de la kovrilo ĉiam estas artaĵo. === Gazetoj === Oomoto kaj ĝiaj subfakoj eldonas dekojn da grandaj gazetoj, en kiuj Oomoto propagandas ankaŭ Esperanton. Precipe rimarkinda estas ''[[Zinrui Aizen Sinbun]]'', kiu aperas trifoje dum monato en Tokio kaj estas legata de pluraj centmiloj. Dum jaroj Oomoto eldonis tri [[Esperanto-gazeto|gazetojn en Esperanto]]: "[[Oomoto (gazeto)|Oomoto]]", "[[Oomoto Internacia]]", kaj "[[Verda Mondo]]". En 1933 aperis la du lastaj, ambaŭ en rimarkinda amplekso kaj kun varia enhavo. Post [[1999]] la oficiala organo kies titolo estas "Oomoto" estas eldonita 1 aŭ 2 fojojn jare, kaj ĝi estas legebla ankaŭ rete. === Esperanto en la Oomoto-movado === [[Dosiero:Oomoto Kameoka - Esperanta Monumento sign.jpg|eta|]] [[Dosiero:Oomoto Kameoka - Esperanta Monumento plaque.jpg|eta|]] [[Dosiero:Oomoto Kameoka - Esperanta Monumento stone closeup.jpg|eta|]] [[Dosiero:Esperanto-arbo en Olomouc – monumento.JPG|eta|]] Esperanto fariĝis tre populara en Japanio en la komenciĝo de la 1900-aj jaroj. Deguĉi Onisaburo akceptis Esperanton ĉar ĝi estis ebleco forigi la lingvan izolitecon de Japanio. Komence la ideoj de [[KITA Ikki]] pri Esperanto kiel komunikilo en orientazia [[japana imperio]] eble estis la plej granda fonto de inspiro. La grupo ĉirkaŭ la fondintino Nao ne havis intereson pri internaciaj kontaktoj. Esperanto do ne havis larĝan subtenon en Oomoto ĝis la alveno de la [[Bahaa Kredo|bahaanaj]] vojaĝantaj instruistoj [[1922]]-[[1923|23]], kiam Onisaburo havis fortan decidpovon. Pro la influo de la Bahaa Kredo, Onisaburo opiniis ke la oriento devus kontribui per spiritualismo kaj la okcidento per materia progreso en la mondo. La ilo por tiu ĉi interŝanĝo estis Esperanto. Inter la granda nombro da intelektuloj, kiuj aliĝis al Oomoto, la intereso pri Esperanto rapide kreskis. En 1923 oni komencis intensan laboron organizi Esperanto-kursojn por Oomotoanoj. La unua kurso okazis en 1923 en Ayabe. La kursoj bone progresis, ĉar pro la terura tertremo en Tokio, la [[Universitato de Tokio]] devis resti fermita dum pluraj monatoj kaj kelkaj studentoj povis uzi tiun tempon por instrui Esperanton. Oomoto organizis Esperanto-kursojn por siaj membroj 1923–1935 kaj denove ekde 1948. Esperanto-Propaganda Oficejo estis fondata en 1925 por la praktika disvastigo de E-o en Japanujo. Ĝia centro estas en Kameoka, la direktisto estis Uĉimaru. Ĝi aranĝas kursojn en la tuta lando, propagandas per paroladoj, radioparoladoj, libroj kaj gazetoj. Ĝi eldonas lernolibrojn kaj vortarojn, starigas lernejojn. En 1933 en la oficejo laboris ĉirkaŭ 25 ge-esperantistoj, Aliaj Oomotoanoj opiniis ke [[japana lingvo|la japana]] devus esti la [[monda lingvo]]. Dum kelkaj jaroj post 1930 Onisaburo subtenis tiun opinion, kaj diris ke oni uzu Esperanton por propagando, sed ne kiel mondan lingvon. La forta rolo de Esperanto en Oomoto dependas de pluraj kialoj. La fortaj eldiroj por Esperanto de Onisaburo estas tre gravaj en la movado. Esperanto estas menciita en [[Reiki|Reikai]]-[[monogatari]], kiu estas unu el la sanktaj skribaĵoj de la movado. Por la Japanoj, Esperanto estas multe pli facila por lerni ol ekzemple la angla. DEGUĈI Hidemaru diris ke japanoj povas lerni Esperanton dum 30-40 % el la tempo, kiun oni bezonas por lerni la anglan. Multaj eldiroj de, ekzemple, [[Deguti Naohi]] indikas, ke la uzo de Esperanto en Oomoto estas konsiderata kiel ’modelo’ por la mondo. Tio povas klarigi, kial Oomoto tre necedeme subtenas Esperanton, sed kial multaj Oomotoanoj ne lernas Esperanton sufiĉe bone por povi uzi ĝin praktike. Alia klarigo al tiu ĉi fenomeno estas, ke japanoj ordinare havas tre malgrandan utilon de scio de fremdaj lingvoj. Eldiroj pri Oomoto kiel ’modelo’ pri Esperanto ofte aŭdiĝis, kiam oni planis Esperanto-kongresojn en Japanio aŭ en [[Kameoka]]. Oomoto ĉiam rigardis Esperanton ankaŭ kiel praktikan helpilon por misii, kio ne detenis la movadon uzi ankaŭ aliajn lingvojn por la misio, ekz. la anglan kaj la portugalan. Oomoto ĉiam atentis la rilaton inter Esperanto kaj [[homaranismo]]. Oni aktive laboris por igi la [[mondfederismo|mondfederisman]] movadon kaj la [[Unuiĝintaj Nacioj|Unuiĝintajn Naciojn]] akcepti Esperanton kiel oficialan lingvon. Oomoto estis tre fidela al Esperanto en ĝia klasika formo, kaj opiniis ke ĝi evoluas kiel aliaj lingvoj. Oni malakceptis diversajn proponojn pri [[reformo de Esperanto|reformoj en la lingvo]] ĝis kiam ĝi estas ĝenerala akceptita. Same kiel la Esperanto-movado ĝenerale, oni akceptis ke ŝanĝoj en la lingvo povos esti deciditaj en la estonteco, kiam la lingvo estos ĝenerale akceptita. === Galerio === <gallery> Oomoto Anseikan shelf Esperanto sign.jpg| Anseikan map - Oomoto Kameoka headquarters.jpg Oomotokaikan - Oomoto Anseikan.jpg </gallery> === Misioj kaj varbado === Oomoto, kiu komenciĝis kiel japana [[sinkretismo|sinkretisma]] movado sur ĉefe ŝintoa fundamento, havas instruojn, kiuj ĉefe temas pri Japanio kaj pri la japana popolo. Tamen jam en Oomoto-ŝinju ekzistas mesaĝoj direktitaj al la tuta mondo. Tio estas la bazo de la eksterlanda misio de Oomoto. La misio tamen inspiriĝis ankaŭ de la kristana misio en Japanio kaj de la eksterlanda misio de [[Tenrikjo]], [[Konkokjo]] kaj [[Joodo Sinŝu]]. La fina senpera kialo kial Oomoto komencis sian eksterlandan mision en Eŭropo estis la vizito de la bahaaj misiistoj, la enkonduko de Esperanto en Oomoton, kaj la atento, kiun tiu vekis inter la esperantistoj. [[Universala Homama Asocio]] estis la misia organizaĵo de Oomoto. Ĝia nomo aludas al la homaranismo de Zamenhof, kaj la instruo, kiun ĝi prezentis, havis alian centron ol la instruo de Oomoto en Japanio. La celo de la Asocio estas „laborado por ideala mondo, per pacaj rimedoj“. U.H.A. ĉiam propagandis la unuigon de la homaro kaj la realigon de la Dia regno sur la tero. La centro de UHA troviĝas en [[Kameoka]], [[Gubernio Kioto]]. Apartan rolon en la misio de Oomoto havas arto, ĉar Oomoto organizis artajn ekspoziciojn, somerajn seminariojn pri tradiciaj japanaj artoj, pri kiuj ankaŭ Esperanto estis uzata, sed ankaŭ ĉar artaĵoj havis gravan rolon en la revuoj kaj sur la retpaĝo de Oomoto. Responde al la demando, ĉu Oomoto estas memstara religio aŭ formo de ŝintoo, kelkaj diras "memstara religio", aliaj diras "formo de ŝintoo". Iuj fakuloj opinias ke estas pli bone diri "ŝintodevena memstara religio". ==Publikigaĵoj en Esperanto== '''Domo de Homamo, Projekto de Majstro Onisakro Deguĉi'''. Eld. Oomoto Internacia, 1932(?} *{{citaĵo|Temas pri alvoko je [[monkolekto]] por konstruo de [[templo]], kie povus adori la homoj Lin, „kiun ĉiuj malsame prezentas, sed ĉiuj egale en koro ja sentas“. La projekto alie certe estas bona, la demando nur estas, kiam la toleremo de religiaj partioj ebligos ĝin kaj ĉu valoras la iniciato de verko, de kiu sendube ne profitos la veraj idealistoj inter la diversspecaj kredantoj. La tempo, kiam oni adoros „nek sur tiu ĉi monto nek en Jeruzalemo“ laŭ mia opinio bedaŭrinde ne jam venis. |D-ro phil. [[Wolfgang Biehler]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.89 (aug-sep 1932)}} {{citaĵo|Tiu skribmaŝine tre legeble multobligita broŝuro klarigas la planon kaj [[signifo]]n de la « Domo de Homamo » kiun iniciatas Oomoto-Movado. Tiu Domo por kies realigo la broŝuro petas mondonacon estus konstruota en la Centra parto de Eŭropo. Ĝi estus komuna preĝejo, internacia kunvenejo kie okazos [[parolado]]j, prezentadoj teatraj kaj filmaj k.c. Ĝi estus entute aranĝita kaj administrata per Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n194 (mar 1932)}} *'''La konfliktoj en Manĉurio kaj Sanhajo“, [[Universala Homama Asocio]], [[Kameoka]], 50 pĝ., 1932. {{citaĵo|En la antaŭparolo UHA diras, ke ĝi deziras doni pli klaran bildon pri la vera stato de la aferoj en la Oriento. La enhavo: La [[konflikto]]j kaj pri la agado de UHA en [[Ĉinujo]], estas tre interesa kaj skribita en bona E.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.89 (aug-sep 1932)}} *[[Jasuo Sakurai]]. '''Dek Gvidprincipoj de la Oomoto-movado'''. Eld. Centra Oficejo de [[Oomoto]], [[Kameoka]], 1961(?). {{citaĵo|Pri tiu religio oni povas diri minimume ke ĝi estas moderna kaj simpatia. Sen ia dubo, la vivado laŭ tiu religio povas fari nur multege da bono al la homaro. Per tio ni ne volas diri ke en ĉio ĝi estas la vera religio. Sed ni estu tiel grandanimaj akcepti kaj rekoni la bonon de kie ajn ĝi venu. ĉu ankaŭ ili ne estas heroaj kaj sinceraj scrĉanloj al la Vcro, al la solvo de la mistero de la [[fenomeno]] vivo ? Mi citos unu principon kiu havas modernan sonon: 5) ĉiuj [[religio]]j originas el unu Dio; surbaze de tiu vero ili kunlaboru sur tiu tereno de sia misio, kiu estas konata al ili ĉiuj.|[[Belga esperantisto]] n371 (jan-apr 1961)}} == Bibliografio == === Esperante === * [[Deguĉi Onisaburo]]: ''Diaj Vojsignoj''. Tenseiŝa 1997 ISBN 4-924501-01-8 === Angle === * {{citaĵo el libro | persona nomo = Emily Groszos |familia nomo = Ooms | titolo = Women and Millenarian Protest in Meiji Japan: Deguchi Nao and Omotokyo | eldoninto= Cornell University East Asia Program | jaro= 1993 |isbn= 978-0939657612 | lingvo = en}} * {{citaĵo el libro | persona nomo = Murakami |familia nomo = Shigeyoshi | titolo = Japanese Religion in the Modern Century | loko=[[Tokio]] |jaro= 1980 |isbn= 978-0860082606 | lingvo = en}} === Germane === * [[Ulrich Lins]]: ''Die Ômoto-Bewegung und der radikale Nationalismus in Japan''. Oldenbourg, München/Wien 1976 ISBN 3-486-44451-4 == Vidu ankaŭ == * [[Bajŝoo-en]] * [[Ten'on-kjoo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=oomot}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/O] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://www.oomoto.or.jp/Esperanto/index-es.html Oficiala paĝaro de Oomoto en Esperanto] * [http://www.youtube.com/watch?v=z7KqVQUyXdk Oomoto - japana religio de paco] filmeto en la retejo [[Youtube]] * [https://www.youtube.com/watch?v=pbeQq7cpllM Paŝoj de Universala Homama Asocio: Oomoto - Esperanto] filmeto en la retejo [[YouTube]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Oomoto]] [[Kategorio:Novaj religioj de Japanio]] [[Kategorio:Religiaj organizaĵoj fonditaj en 1892]] [[Kategorio:Religiaj organizaĵoj en Azio]] [[Kategorio:Kompara religio]] 2183voy956rbx3bozpcb2f0ejpqkdvg 9387413 9387412 2026-05-30T09:10:26Z Sj1mor 12103 /* Esperanto en la Oomoto-movado */ 9387413 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Oomoto cafeteria Esperanto prayer.jpg|eta|Dulingva preĝo en Esperanto kaj la japana lingvo ĉe la kafeterio Oomoto]] '''Oomoto''' aŭ '''Ōmoto''' ({{lang-ja|{{rubentipo|大|おお}}{{rubentipo|本|もと}}}} {{IFA|[oːmoto]}}, laŭlitere "granda principo") estas unu el la mezgrandaj [[novaj religioj de Japanio]]. El la [[japanoj]] ĉirkaŭ 80 procentoj konsideras sin anoj de [[Budhismo]] kaj ĉirkaŭ 70 procentoj anoj de [[Ŝintoismo]]. Eble 15 procentoj estas anoj de la "novaj religioj". Malpli ol du procentoj estas [[Kristanismo|kristanoj]]. La sumo estas pli granda ol 100 procentoj, ĉar multaj japanoj estas anoj de pluraj religioj. "Oomoto" estas ankaŭ nomo de esperant-lingva oficiala organo de Oomoto. La elparolo en japana estas kun longa o je la komenco, ne kun duobla o. == Historio == === Frua historio (1892–1925) === [[Dosiero:Onisaburo Deguchi 2.jpg|eta|Deguĉi Onisaburo]] La "novaj religioj" estas pli ol kvarcent religioj, kiuj ekestis post la jaro 1800. Multaj estas "[[sinkretismo|sinkretismaj]]", kio signifas ke ili povas miksi elementojn de [[Ŝintoismo]], [[Budhismo]], [[Konfuceismo]], [[Taoismo]], la [[Bahaa Kredo]] kaj [[Kristanismo]] kaj ankaŭ okcidentaj ideologioj kiel, ekzemple, [[komunismo]]. Multaj novaj religioj estas fonditaj de virino, kies anoj havas grandan influon al la movado. La novaj religioj plej ofte havas geografian centron, kiu estas templo, templaro aŭ tuta urbo. La plej grandaj novaj religioj estas [[Tenrikjo]] kaj [[Soka Gakkai]]. Oomoto fondiĝis en [[1892]] de malriĉa kamparanino [[Deguĉi Nao]] ({{lang-ja|{{rubentipo|出口|でぐち}} なお}}). La "spiritaj gvidantoj" de la movado ĉiam estas virinoj. Ekde [[2001]] la kvina spirita gvidantino [[Deguĉi Kurenai]] estras la movadon. Inter [[1900]] kaj [[1948]] tamen ankaŭ unu viro havis gravan postenon. Tiu estis la edzo de la dua gvidantino, [[Deguĉi Onisaburo]], kiu eksciis pri [[Esperanto]] kaj enkondukis la lingvon en Oomoto. En [[1924]] Oomoto komencis eldoni librojn kaj revuojn en Esperanto kaj, de [[1925]] ĝis [[1933]], ĝi ankaŭ havis misiejon en [[Parizo]]. De tiu loko misiistoj vojaĝis en [[Eŭropo]] por propagandi la kredon, ke Deguĉi Onisaburo estas [[Majtrejo]] aŭ [[Kristo]], kiu unuigos la mondon. Komence la [[japanio|japana]] [[registaro]] sendis soldatojn por detrui la [[templo]]n de Oomonto en [[Ayabe]] kaj ankaŭ la [[tombo]]n de la fondintino. === 1925–1932 === Oomoto aktive misiis en la okcidento kun la Pariza oficejo kiel bazo, fondita de [[Koogecu Niŝimura]]. La celo estis eldoni presaĵojn kaj organizi prelegojn, kaj tiel disvastigi la kredon ke Deguĉi Onisaburo estas savanto kun Dia misio. Oni invitis unuopulojn aliĝi al U.H.A. aŭ al Oomoto, kaj oni klopodis organizi lokajn paroĥojn, ”filiojn”, kaj konstrui sanktejon, ”La Domon de Homamo”. Ĝis 1932 375 personoj en 31 landoj donacis monon al la sanktejo, sed montriĝis ke nur malmultaj eŭropanoj - eble dekkelk - vere opiniis ke ili estas Oomotoanoj. La kaŭzo de tio estis ke mankis komuneco en paroĥoj, dogma scio kaj scio pri kiel observi la ritojn de Oomoto inter la Eŭropanoj kiuj aliĝis al Oomoto. La Eŭropaj Oomotanoj ankaŭ loĝis dise, sen eblecoj havi personan kontakton unu kun la aliaj. La doktrino de Oomoto ne donis alternativon al kristaneco, ĉar ĝi ne donis respondon al la demandoj, kiujn la Eŭropanoj renkontas en kristanismo, ekzemple pri la rilatoj inter Dio kaj homo kaj pri etikaj demandoj. Ĝi ankaŭ ne donis alternativojn al kristanaj ritoj aŭ al kristana paroĥa komuneco. La doktrino de Oomoto anstataŭ tio temis pri la metafizika strukturo de la mondo, politiko kaj ŝanĝiĝo en la mondo, kiu devos komenciĝi en Japanio. === Persekuto: 1933–1950 === [[Dosiero:Head office of Oomoto at Kameoka, Japan.JPG|eta|Centra oficejo de Oomoto en [[Kameoka]] kaj monumento "Unu Dio, Unu Mondo, Unu Interlingvo"]] Dum la periodo [[1935]]-[[1942]] Oomoto travivis severajn [[persekuto]]jn en Japanio, kaj tute ne rajtis agadi. Tamen [[József Major]] en 1933 por [[Enciklopedio de Esperanto]] miskonsideris la persekuton "afero de pasinteco". === Postmilito: 1950–nun === Ekde [[1950]] Oomoto denove eldonas sian revuon en Esperanto. Post la interrompo dum la jaroj 1935-1950 - t.e. la jaroj inter la persekutoj dum la dua Oomoto-afero kaj la dua mondmilito - Oomoto daŭre uzis Esperanton en siaj internaciaj kontaktoj. Oni eldonis la revuojn Oomoto kaj/aŭ Oomoto Internacia, multajn librojn kaj ankaŭ regule organizis fakkunsidojn en [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]] kaj en aliaj aranĝoj, kie Esperanto estas uzata. Post 1954 la priskribo en la revuoj pri Onisaburo kiel savanto preskaŭ tute malaperis kaj ĝenerale humana mesaĝo pri paco, internacia kunlaboro, arto kaj kulturo prenis la ĉefan lokon. Ŝajnas ke Oomoto, ekde 1997, kiam oni komencis eldoni la sanktajn skribaĵojn de Oomoto libroforme en Esperanto kaj en la portugala, denove komencas agi pli aktive por misii. La publikigo ankaŭ estas konsiderata kiel parto de la bona elfluo, kiu devas veni de Oomoto, laŭ la ideo pri Oomoto kiel ’modelo’ por la mondo. Nun Oomoto havas ĉirkaŭ 180 000 membrojn, el kiuj 45 000 estas aktivaj. Preskaŭ ĉiuj Oomotanoj iom studis Esperanton, kaj ĉirkaŭ 1000 studis sufiĉe multe por vere uzi la lingvon. Oomoto havas du centrojn en du urboj apud [[Kioto]]. En [[Ajabe]] estas centro por [[diservo]], kun i.a. la moderna [[sanktejo]] ''Ĉosej-den'', konstruita tute el [[ligno]], parto de la templaro [[Bajŝoo-en]]. En [[Kameoka]] estas centro por misio. En grandega [[parko]] situas oficejoj, [[gastejo]]j, [[lernejo]]j, [[presejo]], [[eldonejo]] kaj [[sanktejo]]j. == Doktrino == === Mondkoncepto === La ekesto de Oomoto pro la profetaĵoj de Deguĉi Nao povas parte esti klarigita kiel reago pro la [[industriigo]] kaj la [[okcidenta civilizo|okcidenta]] influo, kiuj laŭ la profetaĵoj estas la kialo de la mizero inter la malriĉuloj. Kiam Oomoto komencis sian mision en Esperanto oni opiniis, ke [[okcidenta civilizo|okcidento]] donas industriigon kaj materian bonon, sed dependas de la pli alta spirita nivelo de la [[oriento]]. La sama penso troviĝas ankaŭ en la libro ”[[Bahá'u'lláh kaj la Nova Epoko|Bahá’u’lláh kaj la nova epoko]]”, kiun havis Oomoto jam en 1923. Tiu [[balanco]] inter okcidenta [[materiismo]] kaj orienta [[spiritualismo]] estas interpretata kun bazo en la taoisma instruo pri [[Jino kaj Jango]], bazo, kiun Oomoto uzas por en diversaj situacioj rekomendi ekvilibron inter diversaj fenomenoj. La okcidentan materiismon kaj utiligon de la popoloj en [[Azio]], ĉefe en la formo de [[koloniismo]], oni severe kondamnas. La [[Koloniismo en Afriko|subpremadon de Afriko]] kaj de la [[Afrik-usonanoj|nigruloj en Usono]] fare de blankuloj oni kondamnas kelkfoje. La okcidenta materiismo minacas ne nur orienton, sed ankaŭ la pacon en Eŭropo. La ideo pri la aparta rolo de Japanio en la mondo, signifas, ke la oriento, kaj ĉefe Japanio kaj Oomoto, havas la taskon doni al la okcidento spiritualecon, same kiel la okcidento havas la taskon doni al la mondo materian bonon. Japanio havas la unikan rolon samtempe partopreni la orientan spiritualismon kaj la okcidentan materian bonon. Tie la bonaĵoj de oriento kaj okcidento kunfandiĝis. En la sama maniero la [[kvintesenco]] de ĉiuj [[religio]]j kaj instruoj kunfandiĝis en Oomoto. Oomoto klopodis ankaŭ konsciigi la okcidentanojn pri la subpremado de aziaj landoj fare de la okcidenta koloniismo, kaj ke la okcidenta nespiritualeco estis la kialo de la [[unua mondmilito]]. Oomoto defendis la japanan agadon en [[Manĉurio]], ankaŭ kiam tio renkontis ĝene akran [[kritiko]]n en okcidento. Japanio estis tro dense loĝata, kaj ĉar nek [[Usono]] nek [[Aŭstralio]] akceptis [[japana diasporo|japanajn enmigrintojn]], japanoj devis elmigri al aliaj landoj en Orientazio, kiel ekzemple Manĉurio, opiniis la tiamaj oomotanoj. Post la [[dua mondmilito]], la revuo Oomoto ne plu publikigis artikolojn pri [[politiko]], escepte artikolojn, kiuj traktas la kreadon de [[Mondfederismo|Monda federacio]]. Iam oni publikigis artikolojn, kiuj kritikis okcidentan materiismon. Ankaŭ en la [[metafiziko|metafizika]] mondkoncepto de Oomoto [[Jino kaj Jango]] estas la fundamenta pensokoncepto, kvankam la terminoj ’jin’ kaj ’jang’ ne uziĝas. Oni tamen malakceptas [[ateismo|ateisman]] jin-kaj-jang-instruon kaj diras, ke dio kreis la [[spirito]]n kaj la [[korpo]]n kaj estigis [[harmonio]]n inter ili por tiel estigi la forton. Nao kaj [[Onisaburo]] staras en jin-kaj-jang-rilato, ĉar ili ricevis fluon de la spiritoj [[Izu]] kaj [[Mizu]]. Okcidento kaj oriento troviĝas en balanca rilato, same kiel la materia kaj la spirita. Ĝis la dua mondmilito oni ofte nomis tiujn ĉi fortojn ’[[spirito]]’ kaj ’[[korpo]]’; post la dua mondmilito oni ĉiam pli ofte parolis pri Izu kaj Mizu. La doktrino de Oomoto pri la diversaj mondoj - kiu ŝajnas esti kreitaj laŭ ekzemplo de budhismo, sed ankaŭ laŭ [[Emmanuel Swedenborg]] - konsistas unue el la materia mondo kaj due el la spirita mondo, kiu siavice konsistas el Dia regno, Intera regno kaj [[infero|Infera]] regno. Oni iam donis detalajn priskribojn pri tiuj ĉi mondoj. Post la morto la homoj alvenas al unu el la tri regnoj el la spirita mondo, depende de kia estis la vivo de la homo sur la tero. Intera regno estas loko kie homo povas resti ĝis maksimume 30 jarojn, atendante pluiron al unu el la ceteraj regnoj. Jam dum la vivo en la materia mondo homoj tamen havas kontakton kun iu el la spiritaj mondoj. La kredo, ke dirita vorto estas animita kaj tial havas supernaturajn povon estas ofta en Japanio, kaj ĝi estas parto ankaŭ de la doktrino de Oomoto. La plej grava ekzemplo de tia ’vortoanimo’, kiu menciiĝas en la misio en okcidento estas la sankta vorto ''Kannagara Tamaĉihaemase''. Ĝi tradukiĝas ’Tia estu la volo de Dio, kaj favoriĝu la animo’ aŭ ’Kun la bonvolo de Dio mi havu novan forton!” === Dikoncepto === La dikoncepto de Oomoto havas sian bazon en la japana vorto ''kami'' ({{lang-ja|{{rubentipo|神|かみ}}}}), kiu havas multe pli larĝan signifon ol la vorto ’dio’. Tendenco, kiu iom post iom kreskas en la doktrino de Oomoto estas deziro unuigi la dikonceptojn de diversaj religioj. Uŝitora, kiu riveliĝas al Deguĉi Nao post iom da tempo havas sian lokon en [[panteono]], kie la dioj apartenas al tri niveloj, nome: # la supera DIO; # regantaj Dioj de la ĉielo kaj de la tero; # aliaj dioj. Dinomoj el klasika [[ŝintoo]], [[budhismo]] kaj [[taoismo]] asociiĝas unu kun la aliaj kaj kuniĝas tiel ke unuflanke [[Uŝitora]] kaj [[Kunitokotaĉi]] estas konsiderataj kiel identaj dioj en la Mizu-sistemo (jang/jo) kaj aliflanke [[Hituzisaru]], [[Tojokumonuno]], [[Susano]] kaj [[Miroku]]/[[Majtrejo]] estas konsiderataj kiel identaj dioj en la Izu-sistemo (jin/in). Oomoto tamen evitas priskribi sian dikoncepton en la propagandaj eldonaĵoj de 1925-1935. La citaĵojn el la sanktaj skriboj, kiujn oni publikigas, oni lasas sen komentoj. Kredebla kialo estas ke oni sciis ke okcidentanoj ĝenerale ne volas akcepti [[politeismo]]n. Pro tio oni ne volis disvolvi sian dikoncepton tro multe. Oomoto, La nova [[Spirita Movado]] el 1924 mencias dinomojn kiel ''Uŝitora-no-konjin'' ({{lang-ja|{{rubentipo|艮金神|うしとらのこんじん}}}}, laŭlitere "nordorienta metaldio") kaj ''Kunitokotaĉi-no-Mikoto'' ({{lang-ja|{{rubentipo|国常立尊|くにとこたちのみこと}}}}), tamen sen priskribi politeisman teologion, dum [[Kio estas Oomoto?]] el 1933 ĉiam uzas la vorton Dio. Ebla klarigo estas ke oni rimarkis kritikon pri politeismo, inter tiuj kiuj legis la unue menciitan presaĵon, kaj tial volis montri monoteisman profilon en la postaj presaĵoj de la okcidenta misio. Dio estas la plej ofta dinomo en la revuo Oomoto ankaŭ post la dua mondmilito. Nur en la postskriboj de la sanktaj skriboj, kiuj komencis aperi en Esperanto en 1997 oni precizeme priskribas la politeismajn aspektojn de la dikoncepto, kaj samtempe priskribas ke la dikoncepto estas ankaŭ [[monoteismo|monoteisma]] kaj [[panteismo|panteisma]]. En tiuj ĉi postskriboj oni montras kiel oni dividas siajn diojn en tri diversajn grupojn, por kiuj la vorto ’dio’ skribiĝas en tri diversaj manieroj: DIO, Dio kaj dio. DIO estas la kreinto ''Okunitokotaĉi'' aŭ ''Amenominakanusi''. Tiu disigis de si mem du Diojn, nome la ĉielan Dion ''Uŝitora'' aŭ ''Kunitokotaĉi'' kaj la teran Diinon ''Hicuĵisaru'' aŭ ''Tojokumonuno'', kiuj siavice pere de la spiritoj Izu kaj Mizu prenis formojn en Nao kaj Onisaburo. Apud tiuj ekzistas ankaŭ aro da malsuperaj dioj. Tiuj havas kaŝitan rolon en la okcidenta misio de Oomoto. Inter tiuj troviĝas i.a. mortintaj misiistoj kaj la kreinto de Esperanto [[L. L. Zamenhof]]. Por la tri menciitaj DIO kaj Dioj ekzistas ankaŭ la nomo ''Oomoto sume oomikami'', kiu uziĝas en preĝo al tiuj. === Homkoncepto === La homkoncepto de Oomoto baziĝas sur tio ke oni konsideras la homon kreitaĵo de Dio. Dio kreis la homon kun kombinaĵo de kaj bonaĵoj kaj malbonaĵoj, por ke la homo turniĝu al Dio. La homo havas kaj ’[[animo]]n’ kaj ’korpon’. La animo devas esti supera en la rilato al la korpo, kio kondukas al la ’animo-super-korp-ismo’. En la mala stato, ’korpo-super-anim-ismo’ la homo vivas en tute materiisma maniero. Scienco ne povas kompreni la homon, se ĝi studas nur la korpan parton. Oomoto atentas aparte la sciencojn, kiuj studas la homon kiel spiritan estaĵon. La homo havas en sia spirito funkcion, nome ’vic-gard-dio’ aŭ [[egoismo]], kiu estas necesa por vivteni la korpon. ’Justa garddio’ en la homo batalas kontraŭ la malbonaj flankoj de egoismo. Tiuj ĉi du kontraŭaj garddioj, kaj bonaj spiritoj el la ĉielo kaj malbonaj spiritoj el infero kreas ekvilibron en la homo, tiel ke li staras inter ĉielo kaj infero kun emo al ambaŭ. Pro tiu ĉi ekvilibro ekestas libereco de la volo, kiun havas la homo, male al la bestoj kaj kreskaĵoj. Tria spirita funkcio, apud la du supre menciitaj, estas ’vera garddio’, kiu ekfunkcias kiam la spirito vivas en unueco kun la korpo. Dum la [[1990-aj jaroj]] la intereso de Oomoto pri la spiriteco de la homo esprimiĝis per aktiva agado kontraŭ la nocio "[[cerba morto]]" kaj kontraŭ organo[[transplantado]] de cerbomortintoj.<ref>[http://www.oomoto.or.jp/Esperanto/esBiet/orgngrft.pdf broŝuro pri la temo, eldonita] fare de ''[[Universala Homama Asocio]]'', la misia branĉo de la organizaĵo [[Oomoto]]</ref> Alia grava nocio estas ’interna fluo’, kiu signifas inspiron de Dio kaj de la superaj spiritoj. Apud la interna fluo, kiu estas konstanta stato, ekzistas ankaŭ ''kamigakari'' ({{lang-ja|{{rubentipo|神|かみ}}{{rubentipo|懸|が}}かり}}) aŭ ’[[diposedo]]’, kio signifas, ke dio portempe posedas homon. Kaj bonaj kaj malbonaj dioj povas posedi homon. === Saviĝo kaj ŝanĝiĝo de la mondo === La doktrino de Oomoto enhavas plurajn nociojn, kiuj respondecas al diversaj tipoj de saviĝo. Dum la gvidado de Nao oni opiniis ke ŝanĝiĝo de la mondo per dia interveno estas proksima. Jam en la fruaj skribaĵoj de Nao estis supozita ke la homoj devas prepari sin por tiu ĉi ŝanĝiĝo de la mondo. Dum la gvidado de Onisaburo oni pli multe atentis la vojon de la unuopa homo al saviĝo en Dia regno post la morto. Dum la sama tempo oni supozis ke Onisaburo prezentiĝos kiel Majtrejo kaj fariĝos ĉefo de la mondo. Post 1954 la ideo pri Oomoto kiel ’modelo’ estis la plej grava. Ĉar Oomoto estas ’modelo’ Dia regno disvastiĝas en tiu ĉi mondo. Pluraj el tiuj ĉi ideoj pri ŝanĝiĝo de la mondo estis atentataj en la esperanta misio de Oomoto. La okcidenta misio 1924–1935 ne donis multajn instrukciojn pri la saviĝo de la unuopa homo. La priskribo kiel mediti aŭ preĝi estis sporada kaj mankohava. Nur en 1935, kiam la Pariza misiejo jam estis fermita, Oomoto Internacia funde priskribas kiel preĝi. La ’meditado ĉinkon-kiŝin’ kiu helpas al la homo i.a. disiĝi de la materia korpo kaj unuiĝi kun la dia spirito je unuopaj okazoj estas priskribita en la presaĵoj de Oomoto. Anstataŭe oni koncentriĝas pri la nocio ’kredo’, kiu priskribiĝas en la presaĵoj el la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. Oni admonas la legantojn kredi je Onisaburo. Oni iam priskribas ’kredon’ per pli ĝeneralaj vortoj; oni devas kliniĝi kontraŭ dio, purigi sian animon, aŭ turniĝi kontraŭ dio. Oni donas ekzemplojn kiel la kredo povas sanigi homon. Iam tamen malfeliĉoj estas elprovado fare de dio. Kredo povas konduki al ’[[mistiko|unuiĝo inter Dio kaj homo]]’. ’La unuiĝo inter Dio kaj homo’ ekestas per ’interna fluo de dia karaktero’. La unuiĝo okazas se ni kredas je la vera Dio. Apud la vojo de la unuopa homo al saviĝo estas menciitaj ankaŭ vojoj al la saviĝo de la homaro. Arto havis ĉiam pli gravan rolon en la revuo Oomoto ekde 1954. Post la ekspozicio ”La arto de Onisaburo kaj lia skolo” en 1972 kaj post kiam oni komenci organizi kursojn pri [[japanaj tradiciaj artoj]] por okcidentanoj, oni priskribas arton kaj ĝian belecon kiel rimedon por gvidi la homon al Dio, kaj starigi Dian regnon sur la teron, per la manifestigo de la belo el la ĉielo sur la teron. La rilaton al aliaj religioj ĝis la dua mondmilito karakterizis tendenco priskribi aliajn religiojn kiel antaŭulojn de Oomoto kaj Onisaburon kiel la savanton, kiun atendas la tuta mondo. Samtempe estis emo kunlabori aktive kun novspiritaj movadoj en Azio kaj Eŭropo. Post la dua mondmilito la kritiko kontraŭ aliaj religioj preskaŭ tute malaperis. Oni opinias ke Oomoto kaj aliaj religioj havas la saman fonton kaj komunan mision kaj aktive laboras por tio per religia dialogo kaj diservado en la sanktejoj unu de la alia. Oni konsideras komunan adoradon - dum kiu reprezentantoj de malsamaj religioj preĝas en la sama diservo - kiel la plej altan formon de tio. La kredo pri unuigita mondo ekzistas jam en Ofudesaki. [[Deguĉi Kjotaro]] opinias ke la unuiĝo de Japanio estas modelo por estonta monda federacio. La opinio kiel efektivigi tion tamen ŝanĝiĝis. Antaŭ la unua mondmilito Oomoto pridubis la klopodojn krei [[Eŭropa federaciismo|eŭropan federacion]] kaj obĵetis ke tio povus signifi riskon ke la kontinentoj fariĝus malamikoj. Anstataŭ oni priskribis ke estas bezono de monda federacio kaj ke [[Esperanto]] devas esti la unuiganta lingvo. Oni ankaŭ diris ke Onisaburo estos la plej taŭga ĉefo por tia federacio. Post la dua mondmilito Oomoto daŭre laboras por monda federacio en la [[mondfederistoj|mondfederista movado]]. Oni daŭras labori por Esperanto en tiu ĉi agado kaj mencias ke monda federacio estas necesa por la paco. Tria vojo al saviĝo estas la mondŝanĝiĝo, kiun antaǔdiris Nao. DEGUĈI Nao kaj Deguĉi Onisaburo estas tre gravaj por la saviĝo. DEGUĈI Nao la tutan tempon estas priskribita kiel virino, kiuj ricevis apartan taskon de Dio, kaj skribis Ofudesaki-n, laŭ la plano de Dio. Oni detale priskribas la asketajn flankojn de ŝia vivo. Ĝis 1935 oni plurajn fojojn mencias ke la funkcio de Nao estis esti antaŭulo de Onisaburo. En la okcidenta propagando oni komparas ilin kun [[Johano la Baptisto]] kaj [[Jesuo Kristo]]. Post 1954 ŝi havas pli egalrangan rolon en la propagando. En la okcidenta misio de Oomoto ĝis 1935 oni priskribas Onisaburon kiel mondan savanton, kiun pluraj religioj atendis. Oni ofte nomas lin Kriston. Post la dua mondmilito Onisaburo daŭre havas gravan rolon en la okcidenta misio ĝis 1953. Post tio oni mencias lin malpli ofte. La apero de Nao kaj Onisaburo estas la komenco de la forta mondŝanĝiĝa atendado, kiu karakterizis Oomoton. En la plej malnovaj skribaĵoj en Oomoto-ŝinju oni uzas la konstruajn terminojn ’malkonstruo’ kaj ’rekonstruo’ por priskribi tion, kio okazos en la mondo. En la misio al la okcidento 1924-1935 oni ofte priskribas la okcidentan materiismon, kiu i.a. dependas de la degenerinta kristanismo, kiel grandan minacon kontraŭ la monda paco. Onisaburo tial klopodas unuigi homojn kaj movadojn en diversaj landoj por eviti finan katastrofon. La nova mondo, ofte nomita Majtreja-mondo, post 1954 ĉiam pli ofte estas priskribita kiel mondo, kiu efektiviĝas en tiu ĉi mondo, per farado de arto, uzado de Esperanto, komuna adorado kaj per progreso en la vivnivelo. Apud la Majtreja-mondo, kiun atendas Oomoto, oni opinias ke la Dia regno sur la tero jam efektiviĝis en Oomoto, kiu estas la akso en la sankta plano de Dio, kaj troviĝas en la mezo de la Dia regno sur la tero. La nocio ’[[modelo]]’ malofte uziĝis en presaĵoj en Esperanto 1924-1935. Anstataŭ priskribi la pasivan rolon de Oomoto kiel ’modelon’, oni priskribis ĝian aktivan rolon. Post 1954 ’modelo’ estas tre grava nocio en la okcidenta misio. La doktrino pri ’modelo’ signifas ke okazaĵoj en la mondo speguliĝas en Oomoto. Tio, kio okazas en Oomoto, poste okazos en la mondo ekstere. Estas tute klare ke ’modelo’ funkcias kaj en la rilatoj inter Oomoto kaj Japanio, same kiel inter Oomoto kaj la mondo. ’Modelo’ funkcias preskaŭ meĥanike. Oomoto tiel estas la akso en la sankta plano de Dio. Tial la oomotoanoj faras sian plejeblon por plibonigi kaj plibeligi la internon de Oomoto, precipe kiam oni rimarkis ke io malbona enspeguliĝas de ekstere. Estas do la tasko de la oomotoanoj realigi Dian regnon unue en Oomoto. La kredo pri ’modelo’ signifas ke oomotoanoj ne dubu ke agadoj, kiujn oni malgrandskale okazigas en Oomoto, ekzemple arto, komuna preĝado kaj uzado de Esperanto, havos grandan signifon por pli grandaj okazaĵoj en la mondo. Tio estas unu el la plej gravaj taskoj, kiujn donis Dio al Oomoto. (La uzo de Esperanto iam ankaŭ estas priskribita kiel ekzemplo de ’vortoanimoj’.) Metafizike oni klarigas tion ke Oomoto troviĝas en la mezo de Dia regno sur tero kaj estas envolvita en spirita, densa kaj firma atmosfero. Tial okazaĵoj en Oomoto disvastiĝas per ondocirkloj en la mondon en formo de forta spirita energio kaj vere realiĝas en konvenaj lokoj. === Sanktaj libroj === Jen la ĉefaj sanktaj libroj de Oomoto: * ''Instrukcio pri la Dioj de Oomoto'' ({{lang-ja|{{rubentipo|大|おお}}{{rubentipo|本|もと}}{{rubentipo|神|しん}}{{rubentipo|諭|ゆ}}|t=Ōmoto Shin’yu}}), far Deguĉi Nao. * ''La Rakonto de la Spirita Mondo'' ({{lang-ja|{{rubentipo|霊|れい}}{{rubentipo|界|かい}}{{rubentipo|物語|ものがたり}}|t=Reikai Monogatari}}), far [[Deguĉi Onisaburo]]. == Kulturo == === Ikonografio === [[Arto]] havas gravan rolon en Oomoto. Oomotanoj volas plibeligi la mondon per arto, kaj opinias ke arto proksimigas [[homo]]n al [[dio]]. Ankaǔ bildoj havis gravan rolon en la eldonaĵoj en Esperanto de Oomoto, ekzemple: bildoj de la gvidantoj kaj sanktejoj de la religio, grup-bildoj en [[Esperanto-kongreso]]j, bildoj de la misiaj vojaĝoj en Eǔropo de la misiistoj, iam desegnaĵoj de naturaj motivoj, de [[Domo de Homamo]] kaj kelkaj numeroj la desegnaĵo de dioj faritaj de Onisaburo. Ekde 1954 oni rimarkas klaran ŝanĝiĝon pri la bildoj en Oomoto. Oni malpli ofte vidas bildojn pri la gvidantoj. Tamen oni pli ofte montras bildojn de kultur-historie interesaj objektoj kaj lokoj, kaj ankaŭ bildojn de tradiciaj japanaj artoj. La nombro de bildoj en la revuo kreskas dum la venontaj jardekoj. Ekde 1981 oni ĉiam publikigas la kovrilon de la revuo en koloro kaj ekde 1984 la motivo de la kovrilo ĉiam estas artaĵo. === Gazetoj === Oomoto kaj ĝiaj subfakoj eldonas dekojn da grandaj gazetoj, en kiuj Oomoto propagandas ankaŭ Esperanton. Precipe rimarkinda estas ''[[Zinrui Aizen Sinbun]]'', kiu aperas trifoje dum monato en Tokio kaj estas legata de pluraj centmiloj. Dum jaroj Oomoto eldonis tri [[Esperanto-gazeto|gazetojn en Esperanto]]: "[[Oomoto (gazeto)|Oomoto]]", "[[Oomoto Internacia]]", kaj "[[Verda Mondo]]". En 1933 aperis la du lastaj, ambaŭ en rimarkinda amplekso kaj kun varia enhavo. Post [[1999]] la oficiala organo kies titolo estas "Oomoto" estas eldonita 1 aŭ 2 fojojn jare, kaj ĝi estas legebla ankaŭ rete. === Esperanto en la Oomoto-movado === [[Dosiero:Esperanto-arbo en Olomouc – monumento.JPG|eta|]] [[Dosiero:Oomoto Kameoka - Esperanta Monumento sign.jpg|eta|]] [[Dosiero:Oomoto Kameoka - Esperanta Monumento plaque.jpg|eta|]] [[Dosiero:Oomoto Kameoka - Esperanta Monumento stone closeup.jpg|eta|]] Esperanto fariĝis tre populara en Japanio en la komenciĝo de la 1900-aj jaroj. Deguĉi Onisaburo akceptis Esperanton ĉar ĝi estis ebleco forigi la lingvan izolitecon de Japanio. Komence la ideoj de [[KITA Ikki]] pri Esperanto kiel komunikilo en orientazia [[japana imperio]] eble estis la plej granda fonto de inspiro. La grupo ĉirkaŭ la fondintino Nao ne havis intereson pri internaciaj kontaktoj. Esperanto do ne havis larĝan subtenon en Oomoto ĝis la alveno de la [[Bahaa Kredo|bahaanaj]] vojaĝantaj instruistoj [[1922]]-[[1923|23]], kiam Onisaburo havis fortan decidpovon. Pro la influo de la Bahaa Kredo, Onisaburo opiniis ke la oriento devus kontribui per spiritualismo kaj la okcidento per materia progreso en la mondo. La ilo por tiu ĉi interŝanĝo estis Esperanto. Inter la granda nombro da intelektuloj, kiuj aliĝis al Oomoto, la intereso pri Esperanto rapide kreskis. En 1923 oni komencis intensan laboron organizi Esperanto-kursojn por Oomotoanoj. La unua kurso okazis en 1923 en Ayabe. La kursoj bone progresis, ĉar pro la terura tertremo en Tokio, la [[Universitato de Tokio]] devis resti fermita dum pluraj monatoj kaj kelkaj studentoj povis uzi tiun tempon por instrui Esperanton. Oomoto organizis Esperanto-kursojn por siaj membroj 1923–1935 kaj denove ekde 1948. Esperanto-Propaganda Oficejo estis fondata en 1925 por la praktika disvastigo de E-o en Japanujo. Ĝia centro estas en Kameoka, la direktisto estis Uĉimaru. Ĝi aranĝas kursojn en la tuta lando, propagandas per paroladoj, radioparoladoj, libroj kaj gazetoj. Ĝi eldonas lernolibrojn kaj vortarojn, starigas lernejojn. En 1933 en la oficejo laboris ĉirkaŭ 25 ge-esperantistoj, Aliaj Oomotoanoj opiniis ke [[japana lingvo|la japana]] devus esti la [[monda lingvo]]. Dum kelkaj jaroj post 1930 Onisaburo subtenis tiun opinion, kaj diris ke oni uzu Esperanton por propagando, sed ne kiel mondan lingvon. La forta rolo de Esperanto en Oomoto dependas de pluraj kialoj. La fortaj eldiroj por Esperanto de Onisaburo estas tre gravaj en la movado. Esperanto estas menciita en [[Reiki|Reikai]]-[[monogatari]], kiu estas unu el la sanktaj skribaĵoj de la movado. Por la Japanoj, Esperanto estas multe pli facila por lerni ol ekzemple la angla. DEGUĈI Hidemaru diris ke japanoj povas lerni Esperanton dum 30-40 % el la tempo, kiun oni bezonas por lerni la anglan. Multaj eldiroj de, ekzemple, [[Deguti Naohi]] indikas, ke la uzo de Esperanto en Oomoto estas konsiderata kiel ’modelo’ por la mondo. Tio povas klarigi, kial Oomoto tre necedeme subtenas Esperanton, sed kial multaj Oomotoanoj ne lernas Esperanton sufiĉe bone por povi uzi ĝin praktike. Alia klarigo al tiu ĉi fenomeno estas, ke japanoj ordinare havas tre malgrandan utilon de scio de fremdaj lingvoj. Eldiroj pri Oomoto kiel ’modelo’ pri Esperanto ofte aŭdiĝis, kiam oni planis Esperanto-kongresojn en Japanio aŭ en [[Kameoka]]. Oomoto ĉiam rigardis Esperanton ankaŭ kiel praktikan helpilon por misii, kio ne detenis la movadon uzi ankaŭ aliajn lingvojn por la misio, ekz. la anglan kaj la portugalan. Oomoto ĉiam atentis la rilaton inter Esperanto kaj [[homaranismo]]. Oni aktive laboris por igi la [[mondfederismo|mondfederisman]] movadon kaj la [[Unuiĝintaj Nacioj|Unuiĝintajn Naciojn]] akcepti Esperanton kiel oficialan lingvon. Oomoto estis tre fidela al Esperanto en ĝia klasika formo, kaj opiniis ke ĝi evoluas kiel aliaj lingvoj. Oni malakceptis diversajn proponojn pri [[reformo de Esperanto|reformoj en la lingvo]] ĝis kiam ĝi estas ĝenerala akceptita. Same kiel la Esperanto-movado ĝenerale, oni akceptis ke ŝanĝoj en la lingvo povos esti deciditaj en la estonteco, kiam la lingvo estos ĝenerale akceptita. === Galerio === <gallery> Oomoto Anseikan shelf Esperanto sign.jpg| Anseikan map - Oomoto Kameoka headquarters.jpg Oomotokaikan - Oomoto Anseikan.jpg </gallery> === Misioj kaj varbado === Oomoto, kiu komenciĝis kiel japana [[sinkretismo|sinkretisma]] movado sur ĉefe ŝintoa fundamento, havas instruojn, kiuj ĉefe temas pri Japanio kaj pri la japana popolo. Tamen jam en Oomoto-ŝinju ekzistas mesaĝoj direktitaj al la tuta mondo. Tio estas la bazo de la eksterlanda misio de Oomoto. La misio tamen inspiriĝis ankaŭ de la kristana misio en Japanio kaj de la eksterlanda misio de [[Tenrikjo]], [[Konkokjo]] kaj [[Joodo Sinŝu]]. La fina senpera kialo kial Oomoto komencis sian eksterlandan mision en Eŭropo estis la vizito de la bahaaj misiistoj, la enkonduko de Esperanto en Oomoton, kaj la atento, kiun tiu vekis inter la esperantistoj. [[Universala Homama Asocio]] estis la misia organizaĵo de Oomoto. Ĝia nomo aludas al la homaranismo de Zamenhof, kaj la instruo, kiun ĝi prezentis, havis alian centron ol la instruo de Oomoto en Japanio. La celo de la Asocio estas „laborado por ideala mondo, per pacaj rimedoj“. U.H.A. ĉiam propagandis la unuigon de la homaro kaj la realigon de la Dia regno sur la tero. La centro de UHA troviĝas en [[Kameoka]], [[Gubernio Kioto]]. Apartan rolon en la misio de Oomoto havas arto, ĉar Oomoto organizis artajn ekspoziciojn, somerajn seminariojn pri tradiciaj japanaj artoj, pri kiuj ankaŭ Esperanto estis uzata, sed ankaŭ ĉar artaĵoj havis gravan rolon en la revuoj kaj sur la retpaĝo de Oomoto. Responde al la demando, ĉu Oomoto estas memstara religio aŭ formo de ŝintoo, kelkaj diras "memstara religio", aliaj diras "formo de ŝintoo". Iuj fakuloj opinias ke estas pli bone diri "ŝintodevena memstara religio". ==Publikigaĵoj en Esperanto== '''Domo de Homamo, Projekto de Majstro Onisakro Deguĉi'''. Eld. Oomoto Internacia, 1932(?} *{{citaĵo|Temas pri alvoko je [[monkolekto]] por konstruo de [[templo]], kie povus adori la homoj Lin, „kiun ĉiuj malsame prezentas, sed ĉiuj egale en koro ja sentas“. La projekto alie certe estas bona, la demando nur estas, kiam la toleremo de religiaj partioj ebligos ĝin kaj ĉu valoras la iniciato de verko, de kiu sendube ne profitos la veraj idealistoj inter la diversspecaj kredantoj. La tempo, kiam oni adoros „nek sur tiu ĉi monto nek en Jeruzalemo“ laŭ mia opinio bedaŭrinde ne jam venis. |D-ro phil. [[Wolfgang Biehler]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.89 (aug-sep 1932)}} {{citaĵo|Tiu skribmaŝine tre legeble multobligita broŝuro klarigas la planon kaj [[signifo]]n de la « Domo de Homamo » kiun iniciatas Oomoto-Movado. Tiu Domo por kies realigo la broŝuro petas mondonacon estus konstruota en la Centra parto de Eŭropo. Ĝi estus komuna preĝejo, internacia kunvenejo kie okazos [[parolado]]j, prezentadoj teatraj kaj filmaj k.c. Ĝi estus entute aranĝita kaj administrata per Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n194 (mar 1932)}} *'''La konfliktoj en Manĉurio kaj Sanhajo“, [[Universala Homama Asocio]], [[Kameoka]], 50 pĝ., 1932. {{citaĵo|En la antaŭparolo UHA diras, ke ĝi deziras doni pli klaran bildon pri la vera stato de la aferoj en la Oriento. La enhavo: La [[konflikto]]j kaj pri la agado de UHA en [[Ĉinujo]], estas tre interesa kaj skribita en bona E.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.89 (aug-sep 1932)}} *[[Jasuo Sakurai]]. '''Dek Gvidprincipoj de la Oomoto-movado'''. Eld. Centra Oficejo de [[Oomoto]], [[Kameoka]], 1961(?). {{citaĵo|Pri tiu religio oni povas diri minimume ke ĝi estas moderna kaj simpatia. Sen ia dubo, la vivado laŭ tiu religio povas fari nur multege da bono al la homaro. Per tio ni ne volas diri ke en ĉio ĝi estas la vera religio. Sed ni estu tiel grandanimaj akcepti kaj rekoni la bonon de kie ajn ĝi venu. ĉu ankaŭ ili ne estas heroaj kaj sinceraj scrĉanloj al la Vcro, al la solvo de la mistero de la [[fenomeno]] vivo ? Mi citos unu principon kiu havas modernan sonon: 5) ĉiuj [[religio]]j originas el unu Dio; surbaze de tiu vero ili kunlaboru sur tiu tereno de sia misio, kiu estas konata al ili ĉiuj.|[[Belga esperantisto]] n371 (jan-apr 1961)}} == Bibliografio == === Esperante === * [[Deguĉi Onisaburo]]: ''Diaj Vojsignoj''. Tenseiŝa 1997 ISBN 4-924501-01-8 === Angle === * {{citaĵo el libro | persona nomo = Emily Groszos |familia nomo = Ooms | titolo = Women and Millenarian Protest in Meiji Japan: Deguchi Nao and Omotokyo | eldoninto= Cornell University East Asia Program | jaro= 1993 |isbn= 978-0939657612 | lingvo = en}} * {{citaĵo el libro | persona nomo = Murakami |familia nomo = Shigeyoshi | titolo = Japanese Religion in the Modern Century | loko=[[Tokio]] |jaro= 1980 |isbn= 978-0860082606 | lingvo = en}} === Germane === * [[Ulrich Lins]]: ''Die Ômoto-Bewegung und der radikale Nationalismus in Japan''. Oldenbourg, München/Wien 1976 ISBN 3-486-44451-4 == Vidu ankaŭ == * [[Bajŝoo-en]] * [[Ten'on-kjoo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=oomot}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/O] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://www.oomoto.or.jp/Esperanto/index-es.html Oficiala paĝaro de Oomoto en Esperanto] * [http://www.youtube.com/watch?v=z7KqVQUyXdk Oomoto - japana religio de paco] filmeto en la retejo [[Youtube]] * [https://www.youtube.com/watch?v=pbeQq7cpllM Paŝoj de Universala Homama Asocio: Oomoto - Esperanto] filmeto en la retejo [[YouTube]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Oomoto]] [[Kategorio:Novaj religioj de Japanio]] [[Kategorio:Religiaj organizaĵoj fonditaj en 1892]] [[Kategorio:Religiaj organizaĵoj en Azio]] [[Kategorio:Kompara religio]] qqiz8syowbjfqfwjor2cokjlhlb70zv 0 11393 9387071 9255746 2026-05-29T20:16:14Z Steffen Löwe Gera 83354 /* Decido pri Ido */ duoble 9387071 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}La '''Delegacio por alpreno de la lingvo internacia,''' france '''''Délégation pour l’adoption d’une langue auxiliaire internationale''''' trovis sian originon en 1900 kiam la francoj [[Louis Couturat]] kaj [[Leopold Leau]] volis eluzi la lingvajn malfacilaĵojn en internaciaj kongresoj kaj dum la tutmonda ekspozicio en [[Paris|Parizo]]. Ili fondis ĝin kun la delegitoj la [[17-a de januaro|17-an de januaro]] [[1901]] kaj ellaboris programon kun la celo "peti al la [[Internacia Asocio de Akademioj]] (fondita en [[1900]]) elekti [[Lingvo Internacia|lingvon internacian]] aŭ se tiu estus rifuzita, mem krei komisionon por la elekto". ==Komencaj laboroj== Ĝis [[oktobro]] [[1907]] Couturat kolektis sub la deklaracio pri dezirindeco de lingvo internacia subskribojn de 307 societoj kaj 1251 scienculoj. Multajn subskribojn havigis esperantistoj [[Nikolai Evstifejev]], rusa esperantisto, monsubtenis Couturat per pluraj milfrankoj. Per tiu mono estis eĉ dungita sekretario, angla esperantisto. Couturat diplomate asertis, ke [[Esperanto]] havas ĉiujn ŝancojn triumfi, kaj nur pro taktiko li ne malkovras sian laboron por [[Esperanto]]. En [[1906]] la Delegacio petis Internacian Ligon de la Akademioj fari la elekton. La [[29-a de majo|29-an de majo]] [[1907]] la lasta rifuzis, decidinte (12 kontraŭ 8 kaj 1 detena) ne pridiskuti demandon pri lingvo internacia. La [[25-a de junio|25-an de junio]] [[1907]], Couturat aranĝis elekton de 12-ana [[Komisiono de la Delegacio]] (la kandidatoj ricevis pli ol 242 voĉojn el 253 balotantoj kaj el 331 delegitoj). La esperantistoj elektis dum la [[UK]] en [[Cambridge]] specialan komisionon por trakti kun la Delegacio. ==Kunvenoj== La Delegacia Komisiono kunvenis 18 foje en Parizo inter la 15-an kaj 24-an de oktobro [[1907]] por ekzameni la proponitajn sistemojn de lingvo internacia. Laŭ peto de [[L. L. Zamenhof]] mem, Esperanto estis defendata de [[Louis de Beaufront]], la dua patro de Esperanto. Ne povantaj veni Parizon kelkaj anoj sin anstataŭis per aliaj personoj. La [[29-a de oktobro|29-an de oktobro]] [[1907]] dum la lasta kunsido la ĉeestantaj 9 anoj [[Wilhelm Ostwald]], [[Louis Couturat]], [[Leopold Leau]], [[Jan Niecisław Baudouin de Courtenay|Baudouin de Courtenay]], [[Otto Jespersen]], [[Ernest Dimnet]], [[Paul Hugon|Paul D. Hugon]], [[Gaston Moch]], [[Paul Rodet]] ĉiesvoĉe akceptis principe Esperanton, sed sub la kondiĉo de kelkaj ŝanĝoj efektivigotaj de la [[Konstanta Komitato]], laŭ la senco difinita en la konkludoj de la raporto de la sekretarioj (Couturat kaj Leau) de la komisiono kaj de la projekto "[[Ido]]", provante interkonsenti kun la Esperantista [[Lingva Komitato]]. Samtage en la Konstantan Komitaton estis elektataj: [[Wilhelm Ostwald]], prezidanto, Baudouin de Courtenay, O. Jespersen anoj; L. Couturat, L. Leau, sekretarioj. Poste oni alelektis L. de Beaufront "pro lia speciala kompetenteco". ==Decido pri Ido== La [[2-a de novembro|2-an de novembro]] [[1907]] la Konstanta Komitato informis oficiale pri ĉio Zamenhof kaj Esperantistan Lingvan Komitaton kaj petis respondi antaŭ la [[6-a de decembro|6-an de decembro]]. La decido prokrastiĝis, ĉar Lingva-Komitatanoj respondis malrapide. La [[14-a de decembro|14-an de decembro]], W. Ostwald deklaris, ke la Konstanta Komitato de nun agos libere kaj rezervas al si la rajton sin turni al la publiko en ĉiu formo opiniata utila. La [[7-a de januaro|7-an de januaro]] [[1908]] prezidanto de Esperantista Lingva Komitato, E. Boirac publikigis la respondon: el 61 Lingva-Komitatanoj nur 8 plene aprobis la Delegaci-reformojn en Esperanto. La [[18-a de januaro|18-an de januaro]] li deklaris al la Konstanta Komitato, ke konsente kun Zamenhof kaj plimulto de la Lingva-Komitatanoj al Esperantistoj ne eblas fleksiĝi sub postuloj de la Delegacio. Samdate Zamenhof alvokis per "[[Cirkulera letero al ĉiuj Esperantistoj]]" resti fidelaj al Esperanto, ĉar nur per severa unueco estas akirebla konfido de la mondo. La tasko de la Delegacio estis nur elekti, sed ne reformi. La [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1908]] Zamenhof rifuzis la nomon Esperanto (reformita) por la nova lingvo. Oni ĝin poste nomis definitive "[[Ido]]". Ĝis [[majo]] [[1908]], [[Louis de Beaufront]] energie kontraŭbatalis reformojn en Esperanto. Nur tiam li demetis la maskon kaj deklaris, ke la aŭtoro de [[Ido]] estas li mem. Ĉirkaŭ 20% de gvidaj Esperantistoj komence transiris al [[Ido]]. Poste la % de idistoj-eks-Esperantistoj malkreskis ĝis 3-5%. El 307 societoj ĝis [[1910]] nur 14 aprobis Idon. La rompo inter la Delegacio kaj esperantistaro estas klarigebla per tio, ke ambaŭ flankoj esperis venki apartiĝinte de la alipartianoj. La "Delegitaro" estis unu-homa afero, sen kunvenoj aŭ difinita regularo. La unusola klara regulo, ke aŭtoroj de lingvoprojekto ne rajtas partopreni, estis rompita. El la 12 membroj de la komitato nur du estis lingvistoj, kaj nur 4 partoprenis; oni aldonis nomojn de anstataŭantoj aŭ novaj membroj sen rajtigo. La fina rezolucio estis voĉdonita de nur tri el la 12 plus 4 anstataŭantaj kaj la sekretarioj. Oni sendis al la L. K. 25 kopiojn de la projekto, por disdoni ilin al 100 membroj de la L. K. (loĝantaj ankaŭ ekster Eŭropo) kaj postulis respondon post unu monato. ==Anoj== Originalaj anoj: *[[Wilhelm Julius Foerster]] (honora prezidanto); *[[Wilhelm Ostwald]] (prezidanto); *[[Jan Niecisław Baudouin de Courtenay]] (vicprezidanto); *[[Otto Jespersen]] (dua vicprezidanto); *[[Hugo Schuchardt]]; *L. Le Paige, direktoro de la Klaso de Sciencoj de la [[Reĝa Akademio de Belgujo]], [[rektoro]] de la [[Universitato de Liége]]; *[[George Brinton McClellan Harvey]]; *[[Émile Boirac]]; *[[Charles Bouchard]]; *Lambros, eksrektoro de la [[Universitato de Ateno]]; *[[Loránd Eötvös]]; * Manuel C. Barrios, profesoro de la Fakultato de Medicino en Lima (Peruo); Anstataŭantoj elektitaj de eksiĝintaj membroj: *[[Ernest Dimnet]]; *[[Paul D. Hugon]]; *[[Gaston Moch]]; *[[Paul Rodet]]; Kuniĝitaj en oktobro 1907 post la komenco de la diskutoj: *[[Léopold Leau]] (sekretario); *[[Louis Couturat]] (dua sekretario); *[[Giuseppe Peano]]; *[[Louis de Beaufront]] (nur en Konstanta Komisio); ==Zamenhof pri la Delegacio== {{citaĵo|AL ĈIUJ ESPERANTISTOJ. :Varsovio, la 18an de Januaro 1908. En la jaro 1900, kiam la esenco de la internacilingva afero estis ankoraŭ tro malmulte konata kaj la mondo pensis, ke ekzistas diversaj lingvoj internaciaj, kiuj inter si batalas, sinjoroj Couturat kaj Leau en Parizo fondis « Delegacion », kies celo estis: peti la Internacian Ligon de Akademioj, ke ĝi esploru, kiu el la ekzistantaj artefaritaj lingvoj taŭgas plej bone por la rolo de lingvo internacia, aŭ elekti mem komitaton, kiu esplorus tiun ĉi demandon. Kvankam, de la jaro 1900 ĝis nun, la vivo jam mem solvis la diritan demandon, tamen, por plenumi sian promeson, la Delegacio, en Oktobro 1907, kunvokis komitaton, kiu devis elekti lingvon internacian. Sed bedaŭrinde la komitatanoj ne ĝuste komprenis sian taskon, kaj, elektinte [[Esperanto]]n, ili decidis fari en ĝi reformojn, forgesante, ke tia tasko tute ne estis kaj neniam povis esti komisiita al ili. Tiu ĉi tre bedaŭrinda decido estis kaŭzita de kelkaj tre gravaj malkompreniĝoj : 1º Oni forgesis, ke la afero de lingvo internacia estas nun ankoraŭ en la stato [[propagando]]; ke la mondo ne akceptas lingvon internacian ne pro tiuj aŭ aliaj ĝiaj detaloj, sed nur pro malkonfido al la tuta afero ; ke sekve nun ĉiu vera amiko de lingvo internacia devas absolute silenti pri siaj personaj gustoj kaj gustetoj, kaj ni ĉiuj devas antaŭ ĉio labori en plej severa unueco, por ke ni akiru por nia afero la konfidon de la mondo. Kiam nian aferon prenos en sian manon ia granda forto (ekzemple la registaroj de la ĉefaj landoj), kiu per sia potenco povos doni al ni ne senvalorajn tro memfidajn vortajn promesojn, sed plenan garantion, ke ĝi alkondukos nian aferon al la celo pli certe ol ni kaj ke ĝi ne faros facilanime iajn decidojn, antaŭ ol ili tute mature kaj perfekte estos pripensitaj kaj praktike elprovitaj kaj fiksitaj, tiam ni povos konfide transdoni al tiu potenca forto la sorton de nia afero; sed se privataj personoj, kiuj havas nek ian aŭtoritaton, nek ian forton, postulas, ke ni forlasu la vojon, kiun ni pacience kaj sukcese sekvis en la daŭro de multaj jaroj, kaj ni komencu plej danĝerajn rompajn eksperimentojn, ĉiuj veraj esperantistoj energie protestos. Nun, kiam ni estas ankoraŭ tro malfortaj, ni povas atingi nian celon nur per severa disciplino kaj per absoluta unueco; alie ni pereigos nian tutan aferon por kiam; ĉar kiu scias, kun kia grandega malfacileco kaj per kia superhome pacienca dudekjara laborado de multaj miloj da personoj estas atingita la nuna favora rilato de la mondo al [[nia afero]], tiu komprenas, ke se, pro interna malpaco, Esperanto nun pereus, la mondo jam neniam, neniam volos ion aŭdi pri ia nova lingvo internacia, eĉ se ĝi estus ne senviva teoria produkto de multaj reciproke malkproksimaj kapoj, sed la plej genia kreitaĵo! Mi ripete memorigas tion ĉi al la reformistoj, mi ripete kaj insiste petas ilin, ke ili pripensu, kion ili faras, ke ili ruinigu tiun grandan kaj gravan aferon por kiu ni ĉiuj laboras kaj por kies ebla pereo la posteuloj iam severe nin juĝus. 2° Oni forgesis, ke ne sole eĉ en sia nuna formo Esperanto en la praktiko montriĝis perfekte taŭga por sia rolo kaj ke plibonaĵo povas fariĝi danĝera malamiko de bonaĵo, sed ke se eĉ efektive aperus la neceseco plibonigi Esperanton, la solan kompetentecon kaj rajton por tio ĉi havas ne flankaj personoj, sed nur la [[esperantistoj]] mem. Kaj en ĉiu momento, kiam plibonigoj montriĝos efektive necesaj kaj ĝustatempaj, la esperantistoj tre facile povas ilin efektivigi. Ĉar ĉiu rakontado pri ia baro, kiun kvazaŭ prezentas la Bulonja Deklaracio, aŭ pri ia kvazaŭa senviveco kaj senforteco de nia [[Lingva Komitato]], estas simpla malvero, per kiu oni penas fortimigi de ni tiujn personojn, kiuj ne konas bone la staton de la aferoj. Ĉiu, kiu legis la antaŭparolon de la « [[Fundamento de Esperanto]] », scias tre bone, ke ĝi ne sole ne prezentas ian baron kontraŭ la evolucio de la lingvo, sed kontraŭe, ĝi donas al la evolucio tian grandegan liberecon, kiun neniu alia lingvo iam posedis eĉ parte. Ĝi donas la eblon, se tio estus necesa, iom post iom eĉ ŝanĝi la tutan lingvon ĝis plena nerekonebleco! La sola celo, kiun la Fundamento havas, estas nur: gardi la lingvoj kontraŭ anarkio, kontraŭ reformoj arbitraj kaj personaj, kontraŭ danĝera rompado, kontraŭ forĵetado de malnovaj formoj antaŭ ol la novaj estos sufiĉe elprovitaj kaj tute definitive kaj sendispute akceptitaj. Se la esperantistoj ĝis nun tre malmulte faris uzon de tiu granda libereco, kiun la Fundamento al ili donas, ĝi ne estas kulpo de la Fundamento, sed ĝi venas de tio, ke la esperantistoj komprenas tre bone, ke lingvo, kiu devas trabati al si la vojon ne per ia potenca dekreto, sed per laborado de amasoj, povas disvolviĝi nur per tre singarda vojo de natura evolucio, sed ĝi tuj mortus, se oni volus ĝin disvolvi per kontraŭnatura kaj danĝerega vojo de revolucio. Cetere, se la [[Bulonja Deklaracio]] efektive prezentus ian malbonaĵon aŭ neprecizajn, kiu do malpermesas, ke iu proponu ĝian ŝanĝon aŭ eĉ ĝian tutan forigon? Jes, tiuj sinjoroj, kiuj sub la influo de la agitantoj diras, ke la « Fundamento » prezentas « eternan baron kontraŭ la evolucio de Esperanto », parolas pri afero, kiun ili tute ne konas. Ĉar la Lingva Komitato ĝis nun faris ankoraŭ neniun rompon en la lingvo tial la [[reformisto]]j ĝin kulpigas, ke ĝi estas senviva, senforta, senaŭtorita, sentaŭga! Sed se ĝi estas malbona, kiu do malpermesas, ke la esperantistoj mem ĝin reorganizu? Anstataŭ semi malkontentecon, malpacon kaj ribelon, ĉu ne estus pli bone, se iu el la malamikoj de la nuna Lingva Komitato prezentus projekton de reorganizo de tiu ĉi komitato ? Se la projekto estos bona, ĝi ja certe estos akceptita; mi povas eĉ sciigi la malkontentulojn, ke la prezidanto de la Komitato mem preparas nun projekton de reorganizo, kiun li intencas prezenti al la plej proksima kongreso. Per vojo de paco kaj harmonio ni ĉion povas krei, per vojo de malpaco kaj ribelo ni ĉion nur detruos. Por fari reformojn en Esperanto, la « [[Delegacia Komitato]] » ricevis komision nek de la esperantistoj, nek de siaj propraj delegintoj (kiuj ne sole ne donis, sen eĉ ne povis doni tian strangan komision); siajn proprajn, de neniu rajtigitajn postulojn de reformoj — kiuj apogis sin sur zorge kolektitaj voĉoj de kelka nombro da malkontentuloj, sed tute ignoris la opinion de multaj dekmiloj da personoj, kiuj estas kontraŭ ĉiuj ŝanĝoj — la Delegacia Komitato prezentis al la esperantistaro en formo tre ofenda, postulante, ke la tuta multemila kaj longe laborinta [[esperantistaro]] akceptu la decidojn, kiujn kelkaj flankaj personoj ellaboris en la daŭro de 8-10 tagoj; ili eĉ ma humile postulis, ke tiuj decidoj estu akceptataj tuj, ne atendante la esperantistan Kongreson; tial la sola respondo, kiun ni devis doni al la postulantoj, estus simpla kaj tuja rifuzo. Sed ĉar troviĝis personoj, kiuj per ĉiuj eblaj rimedoj komencis grandan kaj lertan agitadon inter ĉiuj esperantistoj, penante per ĉiuj fortoj ruinigi la harmonion, kiu ĝis nun reĝis inter ni, penante semi malpacon kaj malkontentecon kaj kredigi al ĉiu aparte, ke ĉiuj postulas reformojn, nur la ĉefoj kontraŭstaras; kaj ĉar ni komprenis tre bone, kiel pereiga povas fariĝi por nia tuta afero ĉia publika malpaco kaj skismo, precipe se ĝi al la nenion scianta publiko estas tute malvere prezentata kiel « deziro de multaj societoj » tial ni en la daŭro de tri monatoj faris ĉion, kion ni povis, por kvietigi la ribelantojn en ia paca maniero. Ni multe korespondis kun ili, penante klarigi al ili, kiel danĝerega ilia agado estas por tiu afero, kies amikoj ili sin kredas ; ni prezentis la demandon al la voĉdonado de ĉiuj membroj de la Lingva Komitato; kaj kiam la Lingva Komitato rifuzis akcepti iliajn strangajn kaj tro grandajn postulojn, ni eĉ decidis, ke ni mem en nia propra nomo prezentos al la esperantistoj iliajn plej ĉefajn postulojn, kvankam ni tute ne vidas en ili ian necesaĵon; sed ni nur deziris, ke ĉio estu fabata sen rompado, per vojo laŭ ega; ke ĝis la komuna akcepto la novaj forinoj estu rigardataj ne kiel devigaj, sed nur kiel permesataj, kaj ili ricevu forton nur tiam, kiam la Lingva Komitato ilin aprobos kaj Kongreso esperantista donos al ili sian [[sankcio]]n. Sed ĉiuj niaj penoj de pacigo nenion helpis. La postulantoj respondis, ke por ili ne estas aŭtoritata nia Lingva Komitato, nek nia Kongreso, kaj ili rezervas al si plenan liberecon de agado. Tiam ni estis devigitaj rompi ĉiun intertraktadon kaj sciigi, ke la « Delegacia Komitato » por ni plu ne ekzistas. Laŭ la propra tute preciza programo de la « Delegacio », la Komitato ricevis de siaj delegintoj la komision nur elekti lingvon; de la momento, kiam tiu elekto estis farita, la «Delegacia Komitato » ĉesis ekzisti kaj restis nur kelkaj Privataj personoj, kiuj — laŭ siaj propraj vortoj — fariĝis nun esperantistoj. Sed kiam tiuj kelkaj novaj esperantistoj, kiuj aliĝis al Esperanto nur antaŭ malmultaj semajnoj, ekdeziris dikti leĝojn al la tuta popolo esperantista, kiu laboras jam pli ol dudek jarojn, kaj ĉiuj niaj admonoj nenion helpis, tiam ni simple lasis ilin flanke. Ni estas konvinkitaj, ke tiuj kelkaj scienculoj, kiuj lasis sin entiri en reton, baldaŭ komprenos la eraron, kiun ili faris; ili baldaŭ komprenos, ke nia gravega kaj malfacilega afero povas atingi sian celon nur per severa unueco ; kaj pro la bono de ilia amata ideo ili baldaŭ discipline aligos siajn fortojn al tiu komuna granda armeo, kiu sen personaj ambicioj, en plena harmonio, kaj kun ĉiam kreskanta sukceso, pacience laboras jam tiom multe da tempo. Kiel ĝis nun, tiel ankaŭ plue, ni, esperantistoj, iros trankvile nian vojon.| L.-L. Zamenhof}} == Kroma bibliografio == * L. COUTURAT, L. LEAU * Délégation pour l'adoption d'une Langue auxiliaire internationale; * COMPTE RENDU des travaux du comité (15-24 Octobre 1907), [[Coulommiers]]: Imprimerie Paul Brodard, 1907 == En aliaj projektoj == * [[s:Originala Verkaro/V/54|Letero de Zamenhof pri la „Delegacio“ (10. IX. 1913)]] en [[Vikifontaro]] [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Interlingvistiko]] s1cejf0326ggakfvmpakg3en3pezzex 0 12213 9387427 9386415 2026-05-30T09:39:04Z Alifono 114488 Centroj de esploro kaj dokumentado 9387427 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universitatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Kadre de la rumana Akademio de Sociaj kaj Politikaj Sciencoj, kiel parto de la pli granda strukturo de la [[Rumana Akademio|Rumana]] [[Rumana Akademio|Akademio]], ekzistis la ''Kolektivo Esperanto kaj Interlingvistiko'' fare de profesoro [[Ignat Florian Bociort]] (1924–2015). Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. Se oni povas konsideri regionan lingvon kiel "natura", en tiu senco, ke ĝi ne estas submetita al konscie reguligaj intervenoj de la homo, oni certe ne povas diri la samon de kulturlingvo, kiu ofte konscie estas influita de la lingvokomunumo<ref>(eo) [[Edward Symoens]], ''[https://web.archive.org/web/20120127233138/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/symoens.htm Ĉu eblas fondi neŭtralan interetnan lingvon per historiaj motivoj, leĝoj?]'' Arkivita de la originalo pere de Wayback Maŝino, la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 13-an de majo 2026.</ref>. La lingvistika tabuismo emas malpermesi al la homa racio interveni en la "naturan", spontanean estiĝadon de la lingvo. Tial ĝi konsideras la kreon de artefaritaj lingvoj ([[Planlingvo|planlingvoj]]) kiel gravan [[Sakrilegio|sakrilegion]]. Kontraste, lingvokreado povas esti konsiderata kiel rezulto de arta kreado, t.e. kiel artverko kiu estas, kulturportanto kaj literaturilo, [[Esperanta Civito|taŭgajn kiel kultura identigilo]] kaj kreante unikan soci-kulturan fenomenon. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. == Centroj pri esploro kaj dokumentado == * [https://interlingvistiko.net/pri-ced/ La Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj] (CED) === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] * (1931-2014) [[Geraldo Mattos]] === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Gotoo Hitosi]] (Japanio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] (Germanio) * [[Humphrey Tonkin]] (Usono) * [[Jonathan Pool]] (Usono) * [[Christer Kiselman]] (Germanio) * [[William Auld]] (Unuiĝinta Reĝlando) * [[Guilherme Fians]] (Brazilo) * [[François Lo Jacomo]] (Francio) * [[Marc van Oostendorp]] (Nederlando) * [[Ulrich Lins]] (Germanio) * [[Alicja Sakaguchi]] (Pollando) * [[Bernhard Pabst]] (Germanio) * [[Erich-Dieter Krause]] (Germanio) * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] (Germanio) * [[Javier Alcalde]] (Hispanio) * [[Sergio Pokrovskij]] (Rusio) {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko<ref>(eo) Vera Barandovska, ''Kies estas interlingvistiko?.'' [https://web.archive.org/web/20061015110556/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/kies.htm Arkivita de la originalo] per [[Wayback Machine|Wayback Maŝino]], la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref> |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Detlev Blanke kaj Ulrich Lins, La arto labori kune, parto Esperantologio, Rotterdam, eld. Universala Esperanto-Asocio, 2010, paĝoj 259-398. * Paul Neergard: ''Fremdvortoj en Esperanto,'' 1933, 64 paĝoj, reeldono 2001, eld. Inko, ISBN: 91-7303-125-9 Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Red.: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 2018, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf ''Esperanto: Esploraj Prioritatoj''] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], 2017. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm ''Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996, ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. * Eugen Wüster: ''Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro)'', 1923 {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] 97qd3jnybx7v33x24ijqdt4lxzh77g5 9387457 9387427 2026-05-30T10:20:02Z Alifono 114488 Arkivoj 9387457 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universitatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Kadre de la rumana Akademio de Sociaj kaj Politikaj Sciencoj, kiel parto de la pli granda strukturo de la [[Rumana Akademio|Rumana]] [[Rumana Akademio|Akademio]], ekzistis la ''Kolektivo Esperanto kaj Interlingvistiko'' fare de profesoro [[Ignat Florian Bociort]] (1924–2015). Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. Se oni povas konsideri regionan lingvon kiel "natura", en tiu senco, ke ĝi ne estas submetita al konscie reguligaj intervenoj de la homo, oni certe ne povas diri la samon de kulturlingvo, kiu ofte konscie estas influita de la lingvokomunumo<ref>(eo) [[Edward Symoens]], ''[https://web.archive.org/web/20120127233138/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/symoens.htm Ĉu eblas fondi neŭtralan interetnan lingvon per historiaj motivoj, leĝoj?]'' Arkivita de la originalo pere de Wayback Maŝino, la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 13-an de majo 2026.</ref>. La lingvistika tabuismo emas malpermesi al la homa racio interveni en la "naturan", spontanean estiĝadon de la lingvo. Tial ĝi konsideras la kreon de artefaritaj lingvoj ([[Planlingvo|planlingvoj]]) kiel gravan [[Sakrilegio|sakrilegion]]. Kontraste, lingvokreado povas esti konsiderata kiel rezulto de arta kreado, t.e. kiel artverko kiu estas, kulturportanto kaj literaturilo, [[Esperanta Civito|taŭgajn kiel kultura identigilo]] kaj kreante unikan soci-kulturan fenomenon. === Centroj pri esploro kaj dokumentado === * [https://interlingvistiko.net/pri-ced/ La Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj] (CED) == Bibliotekoj, arkivoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Arkivoj === * [[Internacia Esperanto-Arkivo]] (IEspa.eu) estas unu el la plej riĉaj arkivoj por Esperantologio en la Eŭropa Unio. * [https://interlingvistiko.net/ees-arkivo/ Arkivo “Esperantologio”] ĉe Esperantic Studies Foundation. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] * (1931-2014) [[Geraldo Mattos]] === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Gotoo Hitosi]] (Japanio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] (Germanio) * [[Humphrey Tonkin]] (Usono) * [[Jonathan Pool]] (Usono) * [[Christer Kiselman]] (Germanio) * [[William Auld]] (Unuiĝinta Reĝlando) * [[Guilherme Fians]] (Brazilo) * [[François Lo Jacomo]] (Francio) * [[Marc van Oostendorp]] (Nederlando) * [[Ulrich Lins]] (Germanio) * [[Alicja Sakaguchi]] (Pollando) * [[Bernhard Pabst]] (Germanio) * [[Erich-Dieter Krause]] (Germanio) * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] (Germanio) * [[Javier Alcalde]] (Hispanio) * [[Sergio Pokrovskij]] (Rusio) {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko<ref>(eo) Vera Barandovska, ''Kies estas interlingvistiko?.'' [https://web.archive.org/web/20061015110556/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/kies.htm Arkivita de la originalo] per [[Wayback Machine|Wayback Maŝino]], la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref> |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Detlev Blanke kaj Ulrich Lins, La arto labori kune, parto Esperantologio, Rotterdam, eld. Universala Esperanto-Asocio, 2010, paĝoj 259-398. * Paul Neergard: ''Fremdvortoj en Esperanto,'' 1933, 64 paĝoj, reeldono 2001, eld. Inko, ISBN: 91-7303-125-9 Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Red.: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 2018, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf ''Esperanto: Esploraj Prioritatoj''] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], 2017. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm ''Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996, ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. * Eugen Wüster: ''Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro)'', 1923 {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] kb3r2j9ucwz4be74ke018tcpp8fcobr 0 14278 9386914 9313415 2026-05-29T19:11:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386914 wikitext text/x-wiki Jen listo de la '''prezidantoj de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]]''' (kaj ĝia antaŭa periodo kiel TJO). == Tutmonda Junular-Organizo (TJO) == * [[1938]] - [[1949]]: [[Pieter Krijt]] ([[Nederlando]]) * [[1949]] - [[1951]]: [[Cornelis Geurts]] ([[Nederlando]]) == Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) == * [[1952]] - [[1955]]: [[Tammo Kanter]] ([[Nederlando]]) * [[1955]] - [[1956]]: [[Heinrich Reiter]] ([[Aŭstrio]]) * [[1956]] - [[1964]]: [[Günther Becker]] ([[Germanio]]) * [[1964]] - [[1968]]: [[Ivo Osibov]] ([[Jugoslavio]], nun [[Kroatio]]) * [[1968]] - [[1969]]: [[Hans Michael Maitzen]] ([[Aŭstrio]]) * [[1969]] - [[1971]]: [[Humphrey R. Tonkin]] ([[Usono]]) * [[1971]] - [[1973]]: [[Renato Corsetti]] ([[Italio]]) * [[1973]] - [[1974]]: [[Flóra Szabó-Felső]] ([[Hungario]]) * [[1974]] - [[1976]]: [[Claude Nourmont]] ([[Francio]] / [[Luksemburgo]]) * [[1977]] - [[1979]]: [[Savas Tsiturides]] ([[Grekio]]) * [[1979]] - [[1981]]: [[Stefan MacGill]] ([[Nederlando]], nun [[Hungario]]) * [[1981]] - [[1983]]: [[Amri Wandel]] ([[Israelo]]) * [[1983]] - [[1987]]: [[Ian Jackson]] ([[Britio]]) * [[1987]] - [[1991]]: [[Jan Koszmaluk]] ([[Pollando]], nun [[Francio]]) * [[1991]] - [[1995]]: [[Saskia Idzerda]] ([[Nederlando]]) * [[1995]] - [[1997]]: [[Danny ten Haaf]] ([[Nederlando]]) * [[1997]] - [[1999]]: [[Joseph Truong]] ([[Usono]]) * [[1999]] - [[2001]]: [[Sjoerd Bosga]] ([[Nederlando]]) * [[2001]] - [[2003]]: [[Holger Boos]] ([[Germanio]]) * [[2003]] - [[2005]]: [[Bertrand Hugon]] ([[Francio]]) * [[2005]] - [[2006]]: [[Heming Welde Thorbjørnsen]] ([[Norvegio]]) * [[2006]] - [[2007]]: [[David-Emil Wickström]] ([[Eŭropo]]) * [[2007]]: [[Haris Subašić]] ([[Bosnio kaj Hercegovino]]) * [[2007]] - [[2011]]: [[Gregor Hinker]] ([[Aŭstrio]]) * [[2011]] - [[2015]]: [[Łukasz Żebrowski]] ([[Pollando]]) * [[2015]] - [[2017]]: [[Michael Boris Mandirola]] ([[Italio]]) * [[2017]]: [[Enric Baltasar]] ([[Hispanio]]) * [[2018]]: [[Konstanze Schönfeld]] (Tuŝka) ([[Germanio]]), anstataŭa prezidanto * [[2018]] - [[2019]]: [[Hoan Tran]] (Ĝojo) ([[Vjetnamio]]) * [[2019]] - [[2020]]: [[Joop Kiefte]] ([[Nederlando]]) * [[2020]] - [[2021]]: [[Charlotte Scherping Larsson]] ([[Svedio]]/[[Germanio]]) * [[2021]] - [[2022]]: [[Léon Kamenický]] ([[Slovakio]]) * [[2022]] - [[2023]]: [[Albert Stalin Garrido]] ([[Filipinoj]]<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2022-2023/ Estraro de TEJO 2022-2023]</ref>) * [[2023]] - [[2024]]: [[Tyron Surmon]] ([[Britio]]<ref>[https://www.tejo.org/estraro-2023-2024/ Estraro de TEJO 2023-2024]</ref>) * [[2024]] - [[2025]]: [[Michal Matúšov]] ([[Slovakio]]<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2024-2025/ Estraro de TEJO 2024-2025] ([https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2024/10/Snapinsta.app_460518362_517338274328992_7454459845811038644_n_1080.jpg jen kun ne tranĉita listo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>) * 2025 - 2025: [[Ana Ribeiro]] (Brazilo) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Estraro de TEJO]] * [[Volontuloj de TEJO]] * [[Prezidantoj de UEA]] [[Kategorio:TEJO]] [[Kategorio:Prezidantoj de TEJO| ]] amr453zoojwcgqqijra155jlec7nt49 0 16884 9387180 8830029 2026-05-30T00:13:40Z LilyKitty 25129 de dungosekureco 9387180 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Unemployed men queued outside a depression soup kitchen opened in Chicago by Al Capone, 02-1931 - NARA - 541927.jpg|eta|Sendungaj homoj ĉe supmanĝejo en [[Granda Depresio|depresiepoka]] [[Ĉikago]], 1931.|altdekstre=1.15]] '''Senlaboreco''' estas socia ekonomika situacio, kiam parto de laborkapablaj homoj ne povas trovi laboron, kiun ili povas fari. Senlaboreco signifas, ke en la [[labormerkato]] mankas laborpozicioj por ĉiuj laborserĉuloj (konforme al iliaj kvalifikoj). Oni povas difini senlaborecon ankaŭ kiel malkapablon de [[ekonomiko]] uzi ĉiujn rimedojn por produktadi produktojn kaj servojn (malkapableco uzi tutan [[laborforto]]n). ''[[Senlaborulo]]'' estas homo, kiu nuntempe ne laboras, sed serĉas laboron. ''Okupata persono'' estas homo, kiu laboras. Persono, kiu ne laboras kaj eĉ ne serĉas laboron, ne apartenas al ''[[laborforto]]''. '''Laborforto = okupataj + senlaboruloj''' Ofte, landoj klopodas kaŝi siajn senlaborulojn per aliaj difinoj. Ekzemple: En '''[[Usono]]''' senlaboruloj, kiuj ekde tro da tempo estas senlaboraj, ne plu estas en la oficiala statistiko, eĉ se tio ne estas iliakaŭza. En '''[[Francujo]]''', oficialaj senlaboruloj estas nur tiuj, kiuj jam laboradis, kaj nun ne plu — tiuj, kiuj neniam trovis laboron, ne inkluzivatas. == Specoj == Estas tri ĉefaj specoj de senlaboreco: * '''Struktura senlaboreco''' fariĝas rezulte de struktura ŝanĝoj en ekonomiko kaŭze de apero de novaj teknikoj. Ĝi estas ankaŭ akompanata de malaltigo de [[mendado]] al laboruloj, kiuj havas malmodernan kvalifikon. * '''Cikla senlaboreco''' estas kreata rezulte de cikla disvolviĝo de ekonomiko, kiam faloj de produktado alternas kun altiĝo de produktado. * '''Fluktua senlaboreco''' estas kunligita kun libervola ŝanĝo de laboruloj de iliaj laborpostenoj. Laŭ diversaj kriterioj oni distingas inter pliaj specoj: * '''''longtempa''''' / '''''kurtatempa''''' * '''''resta''''' (laborkapabluloj ne povas trovi laboron kaŭze de iuj kialoj eĉ dum plena okupateco sur [[labormerkato]]) * '''''kaŝita''''' (oficialaj laboruloj fakte ne laboras. Laborforto estas uzata, sed malplene, tamen maldungoj ne altiĝas) * '''''sezona''''' (kaŭzata de oscilado de postulado al laborforto dum diversaj periodoj, pro vetero aŭ aliaj kaŭzoj) * '''''regiona''''' (postulado al laborforto malsamas en diversaj regionoj) * '''''marĝena''''' (senlaboreco de gejunularo, virinoj, invalidoj...) * '''''libervola''''' (kaŭzata de maldeziro labori de senlaboruloj, kiuj ne volas labori, ĉar senlaborec-subvencioj kaj socialrabatoj estas ne malpli grandaj ol [[salajro]]) ''Plena okupateco'' estas situacio, kiam ne ekzistas sezona kaj cikla senlaboreco. Tio signifas, ke en la labormerkato estas ''natura nivelo de senlaboreco'' (en la labormerkato restas nur fluktua kaj struktura senlaborecoj). La teorio de ''natura nivelo de senlaboreco'' apartenas al [[Milton Friedman]]. == Vidu ankaŭ == * [[Dungosekureco]] * [[Sendunga pago]] * [[Neknekulo]] == Eksteraj ligiloj == [[Apsike 1997]] (Asocio Por Sociala Integriĝo kaj por Esperanto estas asocio, kiu okupiĝas pri profesiigo de senlaboruloj per Esperanto. http://apsike1997.free.fr * [http://storm.prohosting.com/jesuo/k35senla.htm pripensoj de Jurgo Alkasro (Esperante)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj|q=Senlaboreco}} [[Kategorio:Senlaboreco| ]] [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Homa scienco]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Ekonomiko]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Sociaj problemoj]] fplrcjfklp46n7pnobgbh0gsoknrob4 0 17201 9387425 9356154 2026-05-30T09:31:24Z Rdelre 56224 spaceto 9387425 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Vespaziano<br>(18 p. K. -79 p. K.)</b></font></big></big></span> |dosiero =Vespasian’s Triumphal Entry in Rome.png | grandeco de dosiero = 350px |priskribo =La Triumfa Eniro de Vespaziano en Romo de [[Viviano Codazzi]], 1836-38, tra [[Prado-Muzeo|Prado-Muzeo]], [[Madrido]]. |dato de naskiĝo =la [[17-a de novembro]], [[18]] |loko de naskiĝo =[[:en:Falacrine|Falakrino]], [[Romia Imperio]] |dato de morto =[[26-a de junio]] [[79]] |loko de morto =[[:en:Aquae Cutiliae|Aquae Cutiliae]], [[Romia Imperio]] }} '''Vespaziano'''<ref>[https://vortaro.net/#Vespaziano_kd kapvorto ''Vespaziano'' (tiel, kun 'z') en PIV, eldono de 2020, reta versio]</ref> aŭ [[latine]] '''Titus Flavius Vespasianus'''</big> estis romia imperiestro de 69 ĝis 79 p.K. Vespaziano estis la lasta el la kvar imperiestroj, kiuj regis la Romian Imperion en la jaro 69 p.K. La antaŭaj tri mortis aŭ pro murdo aŭ memmortigo. Male al [[Galbo]], [[Oto]] kaj [[Vitelio]], Vespaziano mortis pro naturaj kaŭzoj en 79 p.K. Li kaj liaj filoj, [[Tito (imperiestro)|Tito]] kaj [[Domiciano]], formis tion, kio fariĝus konata kiel la [[Flavia dinastio]]. Tito Flavio Vespaziano naskiĝis en "familio de malmulta distingo" en la malgranda urbo [[:en:Falacrine|Falakrina]], norde de Romo, la 17-an de novembro, 9 p.K. La historiisto [[Suetonio]] en sia verko [[:la:De vita Caesarum|"La Dek Du Cezaroj"]] poste priskribus lin kiel "kvadratŝultra, kun fortaj, bonformaj membroj, sed ĉiam kun streĉita esprimo sur sia vizaĝo.... (Li) ĝuis perfektan sanon kaj ne prenis medicinajn antaŭzorgojn por konservi ĝin." Kvankam li estis edukita de sia patra avino, Tertulla, li estis fakte la filo de [[:en:Titus Flavius Sabinus (father of Vespasian)|Sabino]], dogana kontrolisto en Azio (kiu poste mortis kiel bankisto en Svislando) kaj [[Vespasia Polla]]. Li havis pli aĝan fraton, ankaŭ nomatan [https://www.geni.com/people/Titus-Flavius-Sabinus-Consul-47/6000000013204919137 Flavi Sabino] (8 p. K. - 69 p. K.), kiu fariĝis konsulo kaj guberniestro. La estonta imperiestro edziĝis al [https://www.geni.com/people/Flavia-Domitilia-the-Elder/6000000005241563616 Flavia Domitilla] (2 p. K. - 69 p. K.), kiu naskis al li tri infanojn: [[Tito (imperiestro)|Tito]], [[Domiciano]] kaj [https://www.geni.com/people/Flavia-Domitilla-Minor/6000000009144901107 Flavia Domitilla] (45-66). Post la morto de sia edzino, li "edziĝis" al sia eks-amantino [https://www.geni.com/people/Caenis/6000000010092112406 Caenis] (m. 74 p.K.). La geedziĝo neniam estis oficiala pro ŝia socia pozicio kiel sklavino. Malgraŭ ne deveni el nobela familio, Vespaziano servis kiel kolonelo en [[Trakio]] (norde de [[Grekio]]) kaj [[kvestoro]] (financa oficisto) en la insulo [[Kreto]] kaj en [[Cirenaiko]] (orienta [[Libio]]). Antaŭ ol altiri la koleron de la edzino de imperiestro [[Klaŭdio]], Agripina (kiel multaj faris), li estis la komandanto de legio en [[Ĝermanio]] kaj [[Britannia|Romia Britio]]. Li batalis en pli ol tridek bataloj kaj konkeris almenaŭ dudek urbojn. Poste, li servis en Afriko en la fruaj 60-aj jaroj de nia erao, kie li suferis la malestimon de la loka loĝantaro, ofte estante bombardita per rapoj. Dum sia tempo for de Romo dum la regadoj de [[Kaligulo]] kaj Klaŭdio, Vespaziano trovis politikan sukceson sed neniam financan sukceson. Li estis ĉiam bezonanta monon. Kvankam li partoprenis en la "interna rondo" de la imperiestro [[Nerono]], li provizore malaperis el publika servo post kiam li supozeble endormiĝis dum unu el la longaj kaj enuigaj koncertoj de Nerono. Tamen, kiam ribeloj eksplodis en [[Judeo]], en 66 p.K., Vespaziano, pro sia kapablo komandi, estis sendita kun sia filo Tito por disigi la tumultulojn. En sia [[:en:The Jewish War|"Milito de la Judoj"]], [[Flavio Jozefo]] asertis, ke Nerono povis trovi neniun "kapablan pri la tasko" "militi kontraŭ la Judoj". Jozefo aldonis: "Do Nerono taksis ĉi tiujn cirkonstancojn kiel favorajn antaŭsignojn, kaj vidis, ke la aĝo de Vespaziano donis al li certan sperton kaj grandan lertecon, kaj ke li havas siajn filojn kiel ostaĝojn pro sia fideleco al si mem, kaj ke la flora epoko, en kiu ili estis, farus ilin taŭgaj instrumentoj sub la prudento de ilia patro." Kiam Nerono mortis kaj [[Galbo]] prenis la tronon, Vespaziano kaj Tito atendis en Judeo ordonojn ([[Domiciano]] jam estis en Romo). Ĉar li estis iom lojala al Nerono, Vespaziano timis la estontecon. Tamen, la imperiestro Galbo konsideris lin malgrava kaj ignoris lin. Por montri sian mankon de malamikeco al Galbo, Vespaziano sendis Titon al Romo fine de 68 p.K. Tamen, kiam Galbo estis murdita kaj la trono estis destinita por la elekto inter [[Oto]] (guberniestro de [[Luzitanio]]) kaj [[Vitelio]] (guberniestro de Malsupra [[Ĝermanio]]), Tito revenis al [[Judeo]]. Antaŭ ol faris ion ajn, kion li eble povus bedaŭri, Vespaziano decidis atendi ĝis kiam venkinto estu deklarita. [[Kasio Diono]] skribis en sia [https://books.google.com.br/books?id=ClROAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_book_other_versions_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Romia Historio], ke "Vespaziano neniam emis esti malprudenta, kaj li tre hezitis pri implikiĝo en tiajn ĝenajn aferojn." [[Dosiero:Vespaziano (18-79) aklamita imperiestro.png|eta|maldekstre|400px|<center>Vespaziano aklamita Romia imperiesto.</center>]] [[Dosiero:Romano_Triumph_of_Titus_and_Vespasian.jpg|eta|dekstre|400px|<center>Triumfo de [[Tito (imperiestro)|Tito]] kaj Vespaziano de Giulio Romano, ĉ. 1540.</center>]] [[Dosiero:Vespasian and Pliny the Elder.png|eta|maldekstre|400px|<center>La Romia Imperiestro Vespaziano kaj Plinio la Maljuna, gravuraĵo de [[:es:Joan Planella i Rodríguez|Joan Planella i Rodríguez]] (1849-1910).</center>]] Kiam Oto memmortigis sin por eviti estontan perdon de vivoj ĉe la Unua Batalo de [[:en:Battle of Bedriacum|Bedriacum]], Vitelio estis nomita la nova imperiestro. Tamen, ne daŭris longe antaŭ ol murmuroj kontraŭ Vitelio komencis aperi en la Okcidento. Vespaziano estis la preferata elekto inter multaj en la armeo. Kun tiu kreskanta malamikeco kontraŭ Vitelio disvastiĝanta al Romo, Vespaziano agis rapide kaj sendis trupojn al Italio por batali kontraŭ la nova imperiestro, dum li transiris Egiptujon kaj konkeris Aleksandrion, fortranĉante la grenprovizon al Romo. Post la malvenko de Vitelio kontraŭ la armeo de la Okcidento ĉe la [[:en:Battle of Bedriacum#Second Battle of Bedriacum|Dua Batalo de Bedriacum]], la baldaŭ detronigota imperiestro fuĝis reen al Romo planante eviti certan morton. Kompromiso kaj paco estis neeblaj. Li nun timis pri sia edzino kaj infanoj. [[Dosiero:Titian (c.1488-1576) (after) - Titus Vespasian (AD9–AD79), Roman Emperor (AD69–AD79) - 88070012 - Bolsover Castle.jpg|eta|dekstre|300px|<center>Ikonografia bildo de Tito Vespaziano, patro de la Imperiestro [[Tito (imperiestro)|Tito]].</center>]] [[Dosiero:Four emperors 0.png|eta|maldekstre|400px|<center>Romiaj imperiestroj [[Vitelio]], [[Vespaziano]], [[Tito]] kaj [[Domiciano]].</center>]] Kasio Diono skribis: "En unu momento li emis alkroĉiĝi al la suvereneco kaj faris ĉiun preparadon por milito; la sekvan momenton li estis preta abdiki libervole kaj faris ĉiun preparadon por reveni al privata vivo." La armeo de Vespaziano trenis Vitelion el lia kaŝejo, torturis kaj mortigis lin, kaj ĵetis lian korpon en la [[Tibero]]n. Granda parto de la urbo, tamen, jam estis prirabita kaj fajroj ekbruligitaj tra la tuta urbo. Vojaĝante al Romo, Vespaziano fine estis kronita la 26-an de decembro 69 p.K. Kvankam iuj opiniis lin "ruza", Vespaziano pruviĝis esti efika imperiestro. Li estis ŝatata (eĉ montrante senton de humuro), kaj lia regado estis konsiderata tempo de paco kaj trankvilo. Unu el liaj unuaj agoj estis restarigi la laboremon de la armeo, maldungante iujn kaj punante aliajn pro tio, kio estis nomita "indulgado en ekscesoj". Poste, li rekonstruis multajn el la domoj kaj konstruaĵoj bruligitaj dum la finaj tagoj de la regado de Vitelio. Li konstruis novajn templojn kaj la grandegan Koloseon - ankaŭ nomatan kiel "Flavia Amfiteatro". Male al multaj el tiuj, kiuj regis antaŭ li, li ne tenis rankorojn al tiuj, kiuj kontraŭis lin, kaj ekzekutis neniun el liaj malamikoj. Suetonio kaj Tacito, ambaŭ komentis pri lia sola malsukceso - avareco. Tacito skribis: "Vespaziano montris sin mastro de la situacio. Li restarigis la romian prestiĝon kaj reakiris ĝiajn frakasitajn financojn. Estis malfacile, ke li estu nomata 'avarulo' pro liaj penoj." Por alporti pli da mono al la problema romia trezorejo, li duobligis tributojn de la provincoj, postulis kotizojn de kandidatoj por publikaj oficoj, kaj vendis indulgojn. Tamen, li ne estis tute avida. Li pagis salajrojn al tiuj, kiuj instruis la latinan kaj grekan kaj premiis poetojn kaj artistojn. Dum vizito ekster Romo, li malsaniĝis pri "[[brucelozo]]". Reveninte hejmen, li evitis taŭgan prizorgon kaj vojaĝis al sia somera hejmo en [[Rieti]]. Unu nokton, post mallonga naĝado, li malvarmumis kaj mortis la 23-an de junio, 79 p.K. Li estis 69-jaraĝa. Lia filo Tito estis nomita lia posteulo, sed li nur servis du jarojn kaj estis sekvata de la mispreparita [[Domiciano]].<ref>[https://www.worldhistory.org/Vespasian/ World History]</ref> {{Sinsekvo|titolo=[[Romiaj imperiestroj]]|antaŭ=[[Vitelio ]]([[69]] - [[69]])|post=[[Tito (imperiestro)|Tito]] ([[79]] - [[81]])}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Flavia dinastio]] ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Romiaj imperiestroj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 18]] [[Kategorio:Mortintoj en 79]] [[Kategorio:Romiaj imperiestroj]] h6pfmxvznja78kdz1e3xhkkitvut0cx 0 17213 9387113 9177796 2026-05-29T20:48:18Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Ludoviko la 15-a (Francio)]] al [[Ludoviko la 15-a]] anstataŭigante alidirektilon: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 9177796 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = [[Listo de francaj reĝoj|Reĝo de Francio]] kaj de [[Navaro]] | dosiero = | antaŭulo = [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a ]] | sekvanto = [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a ]] | regado = [[1715]]–[[1774]] }} '''Ludoviko la 15-a "la Amata"''' ({{Lang-fr|Louis XV, le Bien-Aimé}}, naskiĝis [[1710]], mortis la [[10-a de majo|10-an de majo]] [[1774]]) estis [[Francio|franca]] reĝo ekde la [[1-a de septembro]] [[1715]] ĝis sia morto. Post la longa regado de lia praavo, [[Ludoviko la 14-a]], la juna Ludoviko la 15-a supreniris al la potenco. Dum sia regado Francio batalis plurajn militojn ([[Milito de la aŭstra sukcedo]] kaj [[Franc-Brita Indiana Milito]]). Rezulte de la [[Sepjara milito|Sepjara Milito]] en [[1763]], li estis devigita cedi [[Nova Francio|Novan Francion]] en [[Nordameriko]] al [[Brita imperio|Britio]] kaj [[Hispana Imperio|Hispanio]]. Ludoviko la 15-a postlasis grandan sed ekonomie kaj politike malfortan regnon. La malfacila situacio en kiu [[Regno de Francio|Francio]] trovis sin sub lia regado estis signifa faktoro en la [[Franca Revolucio]]. Historiistoj emas vidi la regadon de Ludoviko la 15-a kiel periodo de malkresko por Francio. Ili montras ĝeneraligitan [[Korupto|korupton]] en la [[Kortego|reĝa kortego]], kiu damaĝis la reputacion de la reĝo kaj la reĝimo. Krome, la multekostaj militoj kondukitaj fare de Ludoviko lasis la francan [[Trezorejo|trezorejon]] elĉerpita. Tamen, ekzistas ankaŭ alia historia aliro kiu asertas ke Ludoviko la 15-a estis tre populara inter liaj [[subuloj]] dum lia vivo. Laŭ subtenantoj de ĉi tiu aliro, la negativa reputacio kiu alkroĉis al li estis kreita ĉefe kiel rezulto de revolucia [[propagando]] disvastigita post la Franca Revolucio. == Edzino kaj idoj == En [[1725]] Ludoviko la 15-a, tiam nur 15-jara, edziĝis al la ok jarojn pli aĝa pola princino [[Maria Leszczyńska]], filino de pola reĝo [[Stanisław Leszczyński]]. Ŝi naskis al li 11 infanojn. Krome li havis multnombrajn amantinojn, inter kiuj [[Madamo de Pompadour]] kaj [[Madamo du Barry]], kaj ankaŭ {{JN|ekstergeedzeca infano}}. ==Vidu ankaŭ== * [[Stilo Ludoviko la 15-a]] [[Dosiero:Louis15-1.jpg|maldekstra|eta|230px|Ludoviko la 15-a; pentraĵo de [[Maurice Quentin de la Tour]] (1704-1788)]] {{Antaŭuloj-Posteuloj |ANTAŬULO=[[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]]<br/>1643-1715 |TEMPO=[[1715]]–[[1774]] |POSTENO=[[Listo de francaj reĝoj|Franca reĝo]] |POSTEULO=[[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]]<br/>1774-1792 }} {{francaj reĝoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|q=Ludoviko la 15-a}} * http://www.histoire-en-ligne.com/article.php3?id_article=229 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051014031051/http://www.histoire-en-ligne.com/article.php3?id_article=229 |date=2005-10-14 }} (france) * http://rouvroy.medusis.com/docs/1215.html?qid=sdx_q6 {{Ligiltabelo Reĝoj kaj imperiestroj de Francio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ludoviko la 15-a (Francio)}} [[Kategorio:Ludoviko la 15-a (Francio)| ]] [[Kategorio:Francaj reĝoj]] [[Kategorio:Burbonoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en baziliko de Saint-Denis]] 8ww1o8yf1una6a9uy8ja0cyvfd84ydm 0 17223 9387109 9373080 2026-05-29T20:47:47Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Ludoviko la 16-a (Francio)]] al [[Ludoviko la 16-a]] anstataŭigante alidirektilon: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 9373080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Ludoviko la 16-a | titolo = reĝo de Francio kaj Navaro | dosiero = Musée Ingres-Bourdelle - Portrait de Louis XVI - Joseph-Siffred Duplessis - Joconde06070000102.jpg |grandeco de dosiero = 260px | priskribo = | regado = [[10-a de majo]] [[1774]] – [[10-a de aŭgusto]] [[1792]] | kronado = [[11-an de junio]] [[1775]], [[Reims]] | ceteraj titoloj = Duko el Berry (1754-65)<br />Dauphin de Francio (1765-74)<br />Reĝo de Francio (1774-1791)<br />Reĝo de francoj (1791-92) | titolo2 = [[Reĝlando de Navaro|Reĝo de Navaro]] |regado2 = 1774-1789 |antaŭulo2 = |sekvanto2 = |titolo3 = [[Andoro|Kunprinco el Andoro]] |regado3 = 1774-1789 |antaŭulo3 = |sekvanto3 = | devena nomo = Louis-Auguste de France | antaŭulo = [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] | sekvanto = '''la monarkio malvalidigita'''<br />''[[de facto]]'' [[Nacia Konvencio]]<br />''[[de jure]]'' [[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]]<br />plua reganta reganto: [[Napoléon Bonaparte]] (1804) | edzino = [[Marie-Antoinette]] | idaro = [[Marie Thérèse de Francio]]<br />[[Louis-Joseph-Xavier-François, Dauphin de Francio]]<br />[[Louis-Charles de Francio]] ([[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]])<br />[[Sophie- Hélène-Béatrix de Francio]] | dinastio = [[Bourbon]] | motto = | patro = [[Louis-Ferdinand de Francio]] | patrino = [[Maria Josepha Carolina de Saksio]] | dato de naskiĝo = [[23-an de aŭgusto]] [[1754]] | loko de naskiĝo = palaco en [[Versailles]] | dato de morto = [[21-an de januaro]] [[1793]] (38) | loko de morto = [[Parizo]] | tombo = [[Baziliko Saint-Denis]], [[Parizo]] |}} [[Dosiero:Louis XVI.PNG|eta|Portreto de Ludoviko la 16-a, farita de Joseph Boze]] '''Ludoviko la 16-a''' (naskiĝis la [[23an de aŭgusto]] [[1754]] en kastelo [[Versailles]]; mortis la [[21an de januaro]] [[1793]] en [[Parizo]]), inter la jaroj 1774 kaj 1792 respektive 1793 estis reĝo de [[Francio]] kaj [[Reĝlando de Navaro|Navaro]]. Li estis la lasta franca reĝa reprezentanto de la Absolutismo kaj fine iĝis viktimo de la [[Franca Revolucio]]. == Junaĝo == La {{daton|23|aŭgusto|1754}} Ludoviko naskiĝis kiel tria filo de la [[Dauphin]] ''Ludoviko Ferdinando'' (1729-1765), la sola filo de reĝo [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]], kaj la princidino ''Maria Josepha Carolina'' de [[Saksio]]. Li kreskis en preskaŭ burĝe ŝajnanta familio, en kiu la princa paro persone zorgis pri la infanoj kaj edukis ilin. Tamen Ludoviko, silentema, grumblema, ne aparte bela kaj ĉarma, sentis sin "neamata princo" kaj opiniis, ke la gepatroj aprezis la pli aĝan kaj la pli junajn fratojn pli ol lin. Kiam la aĝa frato mortis dum 1761, Ludoviko iĝis aspiranto pri posta reĝeco, kaj la gepatroj laŭdire ne aparte ĝojis pri tio. Kiam la patro mortis dum [[1765]], Ludoviko en aĝo de 11 jaroj iĝis la dua plej grava persono de Francio, post lia avo, la reĝo. Li montriĝis diligenta, inteligenta kaj [[obstino|obstina]] lernanto. Dum 1770 la 15-jara onta reĝo estis edzigita kun la 14-jara aŭstra princidino [[Marie-Antoinette]] - la plej juna filino de la [[Sankta Romia Imperio|German-Romia]] imperiestro [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] kaj lia edzino [[Maria Teresia]], granddukino de [[Aŭstrio]]. Marie-Antoinette amuziĝis en festoj kaj arigis junajn homojn ĉirkaŭ si. Ludoviko dume inter [[1770]] kaj [[1774]] serioze preparis sin por la postaj taskoj kiel reganto kaj estis fine akceptita kaj helpita de sia avo, la reĝo, kiu antaŭe malŝatis lin. == Familio == La paro havis kvar infanojn * ''Marie-Therese-Charlotte'' (* 1778; † 1851) - edzinigita kun ''Louis Antoine d'Artois'', duko de ''Angoulême'' (1775-1844), * ''Louis Joseph'' (* 1781; † la 4-an de junio 1789), * ''Charles Louis'' (la posta reĝo Ludoviko la 17-a) (* 1785; † la 8-an de junio 1795) * ''Sophie-Beatrice'' (* 1786; † 1787). == Regado == Dum 1774 mortis la avo, reĝo [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]]. Ludoviko la 16-a iĝis reĝo en aĝo de 20 jaroj. Lia regno inkluzivis 18 eventoplenajn jarojn, dum kiuj li estis la decida personeco - epoko, kiu estis karakterizita de la kortuma malŝparo de la Absolutismo, sed ankaŭ de revoluciaj pensoj demokratiaj ĝis radikalecaj. Ludoviko komprenis sin kiel "patro de siaj subuloj". Laŭ la teorio li kiel "aboluta" monarko inkluzivis la forton judikativan (juĝan) , legislativan (leĝodonan) kaj ekzekutivan (plenuman), sed laŭ la praktiko la politika forto en grandaj partoj apartenis al la registaroj de Francio, al kiu apartenis la ministroj ''Turgot, Malesherbes, [[Jacques Necker|Necker]], Vergennes, Calonne'' kaj ''Maurepas''. Inter la ĉefaj problemoj de Francio estis la altaj ŝtataj ŝuldoj (inter alie pro la malŝpara festado en la reĝa kortumo ekde reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], kaj pro kostaj "operacioj de ekstera politiko", do militoj, iniciatitaj de la reĝoj). La {{N|ŝtata buĝeto}} ankaŭ negative influis la kostoj pro la subteno de la armeoj, kiuj en Usono batalis pri sendependiĝo de la koloniiga potenco Britio. Francio per tio protektis propran kolonion en la regiono, la francajn Antiliojn, de brita okupo, venĝis sin pri tio, ke Britio venkis la francan regnon de Ludoviko de 15-a en la "Sepjara Milito" (1756-1763), kaj en Usono ekhavis novajn ekonomiajn partnerojn, sed la kostoj pro la milita subteno ĉiukaze estis pagendaj. Ludoviko traktis la problemon de la tro altaj ŝtataj ŝuldoj kun granda preteco je reformoj. Li kaj siaj registaroj, provis, per ŝparado kaj administraj reformoj novordigi la financan sistemon de la ŝtato. La financa ministro ''Turgot'' ekde la jaro [[1775]] liberaligis la ekonomion kaj reformigis la impostan sistemon. Li tamen spertis grandan kontraŭbatalon de la nobelaro, kaj dum [[1776]] li malposteniĝis pro ties premo, post kiam li postulis reformi ĉiujn publikajn postenojn. Oni komprenis la neceson de tia reformo, tamen la postenuloj timis ĝian radikalecon. Ankaŭ la posteuloj ''[[Jacques Necker|Necker]]'' kaj ''Calonne'' malsukcesis en la provo de financa reformo pro la rezisto de la privilegiitaj klasoj Nobelaro kaj Klerikaro. Tiu rezisto devigis la reĝon, la [[5-a de majo|5-an de majo]] [[1789]] kunvokigi la tutlandan asembleon [[Francaj Ĝeneralaj Statoj]], kiu antaŭe ne estis kunveninta ekde la jaro [[1614]]. Tiuj estis la [[Ĝeneralaj Statoj de 1789]], kiel unua ŝtupo al la [[Franca Revolucio]]. == La Revolucio == La 17-an de junio la deputitoj de la [[Tria Stato]] de tiu asembleo nomumis sin "Nacia Asembleo", ĵuris ne disiri, ĝis kiam ekzistas franca konstitucio, kaj fine revoluciuloj la 14-an de julio sturmis la urban malliberejon ''[[Bastille]]'' [prononcu "Bast'''ij'''"]. Kiam la 26-an de aŭgusto en Francio deklariĝis la [[Homaj rajtoj|Homaj Rajtoj]], la tempo de reĝa absolutismo definitive forpasis. En deklaro de la 11-a de septembro fiksiĝis, ke la reĝo povus bloki decidojn de la Nacia Asembleo per sia voĉdono, kaj li vaste uzis tiun rajton. La popolo malkontentis pri tio. La 5-an de oktobro manifestacio de revoluciuloj marŝis al la reĝa kastelo en Versailles [prononcu Vers"'''aj'''"], kio devigis la reĝon, kun sia familio translokiĝi al la urba reĝa kastelo en Parizo. La reĝo mem estis ŝatata de multaj, kaj komence li tute favoris la sociajn, politikajn kaj ekonomiajn reformojn de la revolucio. La 4-an de junio 1789 tamen mortis lia plej aĝa filo, la reĝo funebris, sed ne komunikis tion al la publiko, tial ke multaj civitanoj miskomprenis, ke la persona emocia krizo de la patro estus malintereso kaj malkapablo de la reĝo pri regado. La suvereneco de la popolo, kiun postulis la revolucio, do la ideo ke la popolo baze mem decidu pri siaj politikaj temoj, tre kontrastis al la tiam ĉie en Eŭropo aplikata ŝtata sistemo de [[monarkio]]j. La regantaj elitoj de Francio kaj la ceteraj ŝtatoj de Eŭropo do malakceptis ĝin. En la provo ekregi la ĥaoson kaj anarĥion, kiuj intertempe regis en tuta Francio, Ludoviko ekkontaktis siajn reĝajn kuzojn en tuta Eŭropo. Kiam la premo al li kaj lia familio ĉiam plialtiĝis, li fine konsentis plenumi ilian peton fuĝi el la radikala Parizo, en la espero ke la emocioj de la popoloj iom trankviliĝu kaj la revolucio daŭriĝu iom pli milde. La fuĝoprovo de la 20-a de junio 1791 malsukcesis: La reĝo kaptiĝis en [[Varennes-en-Argonne|Varennes]] [prononcu "Var'''en'''"] en orienta Francio, jam proksime al Germanio, kaj kiel malliberulo estis retransportita al Parizo. Kiam dum septembro 1791 la franca konstitucio estis validigita, Francio definitive estis '''konstitucia monarkio'''. == Verdikto pri morto kaj ekzekuto == [[Dosiero:Hinrichtung Ludwig des XVI.png|eta|270ra|ekzekuto de Ludoviko la 16-a (gravuro el la jaro 1793)]] La [[10an de aŭgusto]] [[1792]] la revoluciuloj sturmis la reĝan palacon en Parizo kaj malliberigis la reĝon. La revolucia estro ''[[Robespiero|Maximilien de Robespierre]]'', opiniis, ke la ekzisto de la reĝo estus danĝero por la daŭra sukceso de la revolucio. Timante kontraŭrevolucion kaj komprenante, ke multaj francoj daŭre sentis lojalecon al la reĝo, li decidis forigi Ludovikon. Por ŝajnigi laŭleĝecon, proceso antaŭ la Nacia Konvencio juĝis la reĝon. Robespierre tie samtempe estis akuzisto kaj juĝisto. Kun apenaŭa plimulto fine la deputitoj voĉdonis favore al verdikto pri mortigo de Ludoviko. La voĉdono estis publika, kaj ĉiu deputito ne voĉdonanta por mortigo de la reĝo devis mem timi esti simile akuzita je morto - tion klare esprimis dum la proceso la hurlantaj anoj de Robespierre kaj la popola amaso histerie ekscitigita. La [[21-a de januaro|21an de januaro]] [[1793]] Ludoviko estis senkapigita sur la pariza placo ''Place de la Concorde''. La [[16an de oktobro]] ankaŭ lia edzino [[Marie-Antoinette]] estis senkapigita. == Vidu ankaŭ == * [[Burbono]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chivalricorders.org/royalty/bourbon/france/louistst.htm Lasta testamento de Ludoviko la 16-a] * [http://www.conseil-constitutionnel.fr/textes/constitution/c1791.htm la konstitucio de la 3-a de septembro 1791, franclingva] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060324050011/http://www.conseil-constitutionnel.fr/textes/constitution/c1791.htm |date=2006-03-24 }} * [http://roilouis16.free.fr la vivo de Ludoviko la 16-a, paĝoj francaj] {{Ligiltabelo Reĝoj kaj imperiestroj de Francio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Ludoviko la 16-a (Francio)| ]] [[Kategorio:Francaj reĝoj]] [[Kategorio:Burbonoj]] [[Kategorio:Francoj kondamnitaj al mortpuno]] [[Kategorio:Viktimoj de Franca Revolucio]] [[Kategorio:Ekzekutitoj per senkapigo]] 6tmqqb7wcy9m795kj6hy5f7x758nfyn 1 17289 9387111 3472166 2026-05-29T20:47:47Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Diskuto:Ludoviko la 16-a (Francio)]] al [[Diskuto:Ludoviko la 16-a]]: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 3472166 wikitext text/x-wiki Mi preferas post'''e'''ulo al postulo kiu havas alian signifon (postul'i = pet'eg'i). Cetere estas sensence mencii ke Ludoviko la 16-a estis sekvata de Ludoviko la 17-a ĉar tiu neniam estsi reĝo. --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] 17:50, 10. Feb 2004 (UTC) cnjhjlnh0eaqgpfqxx8o812g0zv89am 0 18926 9387157 9152829 2026-05-29T23:16:23Z Kani 670 /* Listo de filmoj */ 9387157 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Tim Robbins |dosiero = Tim_Robbins_close_up_Tiff_08.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Tim Robbins |naskonomo = Timothy Francis Robbins |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = {{flago|Usono}} [[Kalifornio]], [[Usono]] |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1982 ĝis nun |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = timrobbins.net |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} [[Dosiero:TIM ROBBINS(PressConference).jpg|eta|dekstra|Tim Robbins]] '''Tim ROBBINS''' naskiĝis {{naskiĝdato|1958|10|16}} estas [[Usono|usona]] aktoro, scenaristo, reĝisoro kaj produktoro. Robbins naskiĝis en [[West Covina]], [[Kalifornio]]. Lia patro estis la folk-kantisto [[Gil Robbins]]. En la aĝo de 12 jaroj Tim Robbins aliĝis al la ''Theatre for a New City'', krome li agadis en la drama klubo de sia lernejo. Li studis aktoradon en [[Losanĝeleso]], poste, en [[1981]], li kun kelkaj kunuloj fondis la avantgardisman teatran grupon ''Actors' Gang''. Post kelkaj televidaj roloj, li en la jaro [[1984]] ricevis sian unuan malgrandan kino-rolon: en la filmo ''Toy Soldiers''. Sekvis aro da epizodaj roloj, sed grandan atenton li rikoltis per la sportista filmo ''Bull Durham'' en [[1988]]. Dum la laboroj por tiu ĉi filmo li komencis amrilaton kun sia kolegino [[Susan Sarandon]], kiu ĝis nun restas. Aro da grandaj roloj sekvis, krome li komencis verki scenarojn kaj agi kiel produktoro kaj reĝisoro. La filmo ''Dead Man Walking'' donis al li la honoron, esti nomumita por la [[Oskaro]] en la fako ''reĝisorado''. Li gajnis la premion en [[2004]] pro sia rolo en la filmo ''Mystic River''. == Listo de filmoj == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1984 || Toy Soldiers || Boe |- | 1984 || No Small Affair || Nelson |- | 1985 || Fraternity Vacation || Larry "Mother" Tucker |- | 1985 || The Sure Thing || Gary Cooper |- | 1986 || Howard the Duck || Phil Blumburtt |- | 1986 || Top Gun || Lt. Samuel "Merlin" Wells |- | 1988 || Five Corners || Harry |- | 1988 || Bull Durham || Ebby Calvin "Nuke" LaLoosh |- | 1988 || Tapeheads || Josh Tager |- | 1989 || Erik the Viking || Erik |- | 1989 || Miss Firecracker || Delmount Williams |- | 1989 || Twister || Jeff |- | 1990 || Jacob's Ladder || Jacob Singer |- | 1990 || Cadillac Man || Larry |- | 1991 || Jungle Fever || Jerry |- | 1992 || Bob Roberts || Bob Roberts |- | 1992 || The Player || Griffin Mill |- | 1993 || Short Cuts || Gene Shepard |- | 1994 || I.Q. || Ed Walters |- | 1994 || Prêt-à-Porter || Joe Flynne |- | 1994 || The Shawshank Redemption || Andy Dufresne |- | 1994 || [[The Hudsucker Proxy]] || Norville Barnes |- | 1995 || Dead Man Walking || |- | 1997 || Nothing to Lose || Nick Beam |- | 1999 || Austin Powers: The Spy Who Shagged Me || The President |- | 1999 || Cradle Will Rock || Voice on Film Reel |- | 1999 || Arlington Road || Oliver Lang/William Fenimore |- | 2000 || Mission to Mars || Woodrow "Woody" Blake |- | 2000 || High Fidelity || Ian "Ray" Raymond |- | 2001 || Antitrust || Gary Winston |- | 2001 || Human Nature || Dr. Nathan Bronfman |- | 2001 || The Party's Over || sin mem |- | 2002 || The Truth About Charlie || Lewis Bartholomew |- | 2003 || Mystic River || Dave Boyle |- | 2003 || Code 46 || William Geld |- | 2004 || [[Anchorman: The Legend of Ron Burgundy]] || Public News Anchor |- | 2005 || The Secret Life of Words || Josef |- | 2005 || ''[[War of the Worlds (filmo de 2005)|War of the Worlds]]'' || Harlan Ogilvy |- | 2005 || Zathura: A Space Adventure || Mr. Budwing |- | 2006 || Tenacious D in The Pick of Destiny || The Stranger |- | 2006 || Catch a Fire || Nic Vos |- | 2007 || Noise || David Owen |- | 2008 || The Lucky Ones || Fred Cheaver |- | 2008 || City of Ember || Loris Harrow |- | 2011 || Green Lantern || Senator Robert Hammond |- | 2012 || Back to 1942 || Father Megan |- | 2012 || Thanks for Sharing || Mike |- | 2013 || Life of Crime || Frank Dawson |- | 2014 || Welcome to Me || Dr. Moffat |- | 2015 || [[A Perfect Day]] || B |- | 2017 || Marjorie Prime || Jon |- | TBA || Dry Run || |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * {{Twitter}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo}} {{Portalstrio|Filmo|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|ROBBINS, Tim}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 16-an de oktobro]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] [[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo‎]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro]] kktv90grpok78sxn1yzoz5dkupo5nl6 0 19538 9387218 9165359 2026-05-30T03:23:00Z Sj1mor 12103 9387218 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Naturkuracado''' aŭ '''naturopatio''' estas naturkuraca sistemo kiu rekonas la naturan propran, regenerigan kuracpovon de la [[korpo]]. Kronika malsano ekestus kiam tiu propra kuracpovo ne plu kapablus forigi restaĵojn en la korpo. Tial naturkuracistoj forte akcelas edukadon kaj informadon pri sana naturnutrado kaj sana vivhigieno. Al la tradicia naturkuracado apartenas [[fasto|fastado]], [[dieto]]j, lumo-, aero- kaj [[hidroterapio]], ofte aplikataj en kuraclokoj. Kutimaj helpiloj estas sanigaj herboj, biologiaj aŭ [[Homeopatio|homeopatiaj]] medikamentoj kaj [[akupunkturo]], kombinite kun fizioterapio kaj formoj de fizika ekzercado kiel [[ĉi kung]], respiraj teknikoj, ŝanĝi vivstilon, sane manĝi kaj uzi certajn manĝosuplementojn. Ofte oni aplikas plurterapian aliron. La principoj de naturkuracado, derivitaj de malsimilaj metodoj, plejparte ne estis [[scienco|science validigitaj]]. Ĝiaj praktikoj kaj konsiloj, kun neklaraj konturoj, estas karakterizitaj per granda heterogeneco. Inter tiuj, minoritato baziĝas sur faktoj kaj komuna saĝo (sana dieto, fizika ekzercado) sed ili ne estas specifaj de naturkuracado<ref> « [https://scienceblogs.com/insolence/2015/03/13/a-naturopathic-apostate-confirms-that-naturopathy-is-a-pseudoscientific-belief-system A naturopathic "apostate" confirms that naturopathy is a pseudoscientific belief system] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fscienceblogs.com%2Finsolence%2F2015%2F03%2F13%2Fa-naturopathic-apostate-confirms-that-naturopathy-is-a-pseudoscientific-belief-system arkivo]), ĉe scienceblogs.com (konsultita la 24-an de junio 2019).</ref>. Naturkuracado povas do esti konsiderata [[pseŭdoscienco]]<ref>Marie-Hélène Zéraffa, « [http://zetetique-languedoc.fr/index.php/la-naturopathie/ La naturopathie] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fzetetique-languedoc.fr%2Findex.php%2Fla-naturopathie%2F arkivo]), ĉe zetetique-languedoc.fr (konsultita la 13-an de novembro 2020)</ref><ref>Eugenie V. Mielczarek et Brian D. Engler, « [http://www.csicop.org/si/show/selling%20pseudoscience%20a%20rent%20in%20the%20fabric%20of%20american%20medicine/ Selling Pseudoscience: A Rent in the Fabric of American Medicine]{{404|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} », ''[[Skeptical Inquirer]]'', vol. 38.3,‎ 2014</ref><ref> Ayo Wahlberg, « A quackery with a difference-new medical pluralism and the problem of 'dangerous practitioners' in the United Kingdom », Social Science & Medicine (1982), vol. 65, no 11,‎ decembro 2007, p. 2307–2316</ref>. == Naturkuracado kaj Esperanto == Ekde [[1986]] ekzistas [[fakaj Esperanto-asocioj|faka Esperanto-asocio]] pri naturkuracado, [[Internacia Naturkuraca Asocio]]. Ĝi eldonas revuon, fakverkojn kaj organizas renkontiĝojn. Ekde la jaro [[1992]] kunlaboras kun [[UEA]]. == Vidu ankaŭ == * [[Kuracplanto]] * [[Homeopatio]] * [[Abelterapio]] * [[Aleksander Ożarowski]], pioniro de pola naturkuracado * [[Harald Schicke]], konata Esperanta naturkuracisto == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kurac.natur0o}} <!-- {{EL}}[http://www.naturkuracado.info/index.html Naturkuracado.info] ne funkciis --> * [http://www.ina-asocio.org/ Retejo de INA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160119094345/http://www.ina-asocio.org/ |date=2016-01-19 }} * [http://persone.tripod.com/NEWAGE/terminaro.html Naturkuracado diversspeca] - Leksikono pri terminoj de divers-speca naturkuracado ("Nova Epoko") {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:{{paĝonomo}}| ]] [[Kategorio:Pseŭdoscienco]] 2g8xgcxauuizm07eid88tnm2hbot5kj 0 23995 9387127 9222641 2026-05-29T21:17:58Z Stefangrotz 91903 Informkesto + strukturo 9387127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} La [[vilaĝo]] [[Waizdorf]] troviĝas en [[Saksa Svislando]], la [[Germanio|germana]] parto de [[Elba Grejsmontaro]]. Kun malpli ol cent [[loĝantaro|loĝantoj]] ĝi estas unu el la plej malgrandaj en [[Saksio]]. La vilaĝeto situas sur malgranda altebeno. == Turismo == === Vidindaĵoj en la vilaĝo === En '''Waizdorf''' troviĝas ... '''Ĉirkaŭaĵo''' Rimarkinde ampleksan [[panoramo]]n ofertas [[Waizdorfer Höhe]] (414 m), [[trigonometrio|trigonometria]] punkto, kiu troviĝas iom norde de la [[vilaĝo]]. Sudokcidente vid-al-vide imponas la egale alta [[Lilienstein (Saksa Svislando)|Lilienstein]]; apude videblas [[Pfaffenstein]], [[Gohrisch (monto)|Gohrisch]] kaj [[Papststein]]. Se la aero estas klara, oni povas vidi ĝis [[Großer Zschirnstein]] kaj Sneznik. Sude kaj okcidente la vilaĝon ĉirkaŭas [[valo]]j, kiujn borderas formacioj de [[roko]]j, el kiuj speciale fama estas<br> * [[Brand (Saksa Svislando)|Brand]].<br> '''Waizdorf''' estas bona eliropunkto por [[migro|migradoj]] al kelkaj pliaj konataj turismaj celoj; * Hohnstein * [[Polenztal]] * [[Bastei (Saksa Svislando)|Bastei]] * [[Lilienstein (Saksa Svislando)|Lilienstein]]. [[Kategorio:Elba Grejsmontaro]] 9p0jv346gsfu9kipdzxkwge5zfxcu1s 0 25344 9387057 6206649 2026-05-29T20:11:01Z Sj1mor 12103 9387057 wikitext text/x-wiki '''Cirkaj infanoj''' estas idoj de miksitaj rilatoj inter sovetianoj kaj afrikanoj, ĉefe studentoj venintaj en la [[1970-aj jaroj]] venis al tiama [[Sovetunio]] multaj el komunismaj landoj por studi. Inter ili ankaŭ estis multaj afrikanoj, el komunismaj ŝtatoj kiel [[Angolo]] (komunisma dum granda parto de la [[Angola Enlanda Milito]]) kaj [[Mozambiko]] (komunisma inter [[1975]] kaj [[1989]]). Nature kelkaj el la afrikanoj ekhavis infanojn kun rusoj. Tiuj homoj estis poste mok-nomitaj "cirkaj infanoj". Kaj la afrikanoj kiuj restis en postkomunisma [[Rusio]] kaj la afrikanidoj spertis gravajn problemojn pro [[rasismo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Germanidoj]] * [[Rasismo]] [[Kategorio:Sovetia socio]] [[Kategorio:Rusiaj infanoj]] 1p4mpixmrk42nqspv4q5hh9qizzr8kl 0 27405 9387086 9386663 2026-05-29T20:20:34Z Arbarulo 135469 ne neŭropsikiatro en la moderna senco 9387086 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} [[Dosiero:Kp139-freud.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri Freud, la fondinto de moderna psikologio, nuntempe ofte kritikata]] '''Sigmund FREUD''' {{prononco|frojd}} (naskiĝis kiel '''Sigismund Schlomo Freud''' la {{daton|6|majo|1856}} en [[Příbor]], [[Moravio]], tiam [[Aŭstra imperio]], mortis la {{daton|23|septembro|1939}} en [[Londono]], [[Anglujo]]) estis [[psikiatro]] kaj [[Neŭrologio|neŭrologo]] laboranta en [[Vieno]], [[Aŭstrujo]]. Li estas la ekpripensinto kaj fondinto de la [[psikoanalizo]], nome klinika metodo por traktadi [[Psikopatologio|psikopatologion]] pere de dialogo inter paciento kaj psikoanalizisto.<ref>Ford & Urban 1965, p. 109</ref> Freud naskiĝis en [[Galicio|galicia]] familio de [[judoj]] en la [[Moravio|moravia]] urbo [[Příbor|Freiberg]], en la [[Aŭstra imperio]]. Li kvalifikiĝis kiel [[Medicina Doktoro|doktoro de medicino]] en 1881 en la [[Universitato de Vieno]].<ref>{{Cite book|title=Fifty Key Thinkers in Psychology|author1=Noel Sheehy |author2=Alexandra Forsythe |chapter = Sigmund Freud| publisher=Routledge |year = 2013| isbn= 978-1-134-70493-4}}</ref><ref>Eric R. Kandel ''The Age of Insight: The Quest to Understand the Unconscious in Art, Mind and Brain, from Vienna 1900 to the Present''. New York: Random House 2012, pp. 45–46.</ref> Post finigi la [[habilitigo]]n en 1885, li estis nomumita kiel [[instruisto]] pri [[neŭropatologio]] kaj iĝis [[helpoprofesoro]] en 1902.<ref>Gay 2006, pp. 136–37</ref> Freud loĝis kaj laboris en [[Vieno]], kie li plenumis klinikan praktikon tie en 1886. En 1938, Freud lasis Aŭstrion por fuĝi el [[Naziismo]]. Li mortis en [[ekzilo]] en [[Unuiĝinta Reĝlando]] en 1939. Fondinte psikoanalizon, Freud disvolvigis [[Terapeŭtiko|terapeŭtikajn]] teknikojn kiel la uzado de la [[Libera asociado (psikologio)|libera asocio]] kaj malkovris la koncepton de [[alligiteco]], establante sian centran rolon en la analiza procezo. La redifino fare de Freud pri [[sekso|sekseco]] por inkludi ties infanajn formojn kondukis lin formuli la nun tre popularan koncepton de [[Edipa komplekso]] kiel centra temo de la psikoanaliza teorio.<ref>Jones, Ernest (1949) ''What is Psychoanalysis ?'' London: Allen & Unwin. p. 47.</ref> Lia analizo de [[sonĝo]]j kiel dezir-postulado havigis al li modelojn por la klinika analizo de simptomformado kaj la subtavolaj mekanismoj de [[subpremado (psikologio)|subpremado]]. Sur tiu bazo Freud prilaboris sian teorion de [[nekonscio|senkonscio]] kaj disvolvigis modelon de psika strukturo kiu enhavas [[id, ego kaj super-ego]].<ref>Mannoni, Octave, ''Freud: The Theory of the Unconscious'', London: Verso 2015 [1971], pp. 49–51, 152–54</ref> Freud postulis la ekziston de [[libido]], nome seksa energio el kiu mensaj procezoj kaj strukturoj estas investitaj kaj kiu generas [[Eroto (filozofio)|erotajn]] alligitecojn, kaj eĉ mortodrivon, nome fonto de [[kompulsia ripetado]], [[hato]], [[Agreso|agresemo]] kaj [[Neŭrozo|neŭrozan]] [[Kulposento|kulpo-senton]].<ref>Mannoni, Octave, ''Freud: The Theory of the Unconscious'', London: Verso 2015 [1971], pp. 146–47</ref> En siaj lastaj verkoj, Freud disvolvigis ampleksan interpretadon kaj kritikon kaj de [[religio]] kaj de [[kulturo]]. Liaj teorioj estas pridiskutataj kaj nuntempe kontraŭuloj konsideras la metodojn psikanalizajn pli-malpli malefikaj ol aliaj terapimetodoj. Tamen Sigmund Freud daŭre famas kiel influa [[filozofo]] de la [[20-a jarcento]]. Kvankam en ĝenerala malaltigo kiel [[Diagnozo|diagnoza]] kaj klinika praktiko, psikoanalizo restas influa ene de [[psikologio]], [[psikiatrio]], kaj [[psikoterapio]], kaj en [[homa scienco]]. Ĝi plue generas etendan kaj tre [[Polemiko|polemikan]] [[debato]]n rilate al sia terapeŭta efikeco, sia scienca statuso, kaj ĉu ĝi progresas aŭ estas malprofita al la celoj de [[feminismo]].<ref>Pri ĝia efikeco kaj la influo de psikoanalizo sur psikiatrio kaj psikoterapio, vidu ''The Challenge to Psychoanalysis and Psychotherapy'', [http://americanmentalhealthfoundation.org/a.php?id=24 Chapter 9, Psychoanalysis and Psychiatry: A Changing Relationship] En webarchive [https://web.archive.org/web/20090606094737/http://americanmentalhealthfoundation.org/a.php?id=24 6a de Junio 2009] de Robert Michels, 1999 kaj Tom Burns ''Our Necessary Shadow: The Nature and Meaning of Psychiatry'' London: Allen Lane 2013 pp. 96–97. * Pri la influo sur psikologio, vidu [http://thepsychologist.bps.org.uk/volume-13/edition-12 ''The Psychologist'', Decembro 2000] En webarchive [https://web.archive.org/web/20141231004848/http://thepsychologist.bps.org.uk/volume-13/edition-12 31a de decembro 2014] * Pri la influo de psikoanalizo sur la homaj sciencoj, vidu J. Forrester ''The Seductions of Psychoanalysis'' Cambridge University Press 1990, pp. 2–3. * Por la debato pri efikeco, vidu Fisher, S. kaj Greenberg, R.P., ''Freud Scientifically Reappraised: Testing the Theories and Therapy'', New York: John Wiley, 1996, pp. 193–217 * Por la debato pri la scienca statuso de psikanalizo vidu {{cite book|last=Stevens|first=Richard|title=Freud and Psychoanalysis|location=Milton Keynes|publisher=Open University Press|year=1985|pages=91–116|isbn=978-0-335-10180-1}}, Gay (2006) p. 745, kaj {{Cite journal|doi=10.1192/bji.2017.4|pmid=29953128|pmc=6020924|title=The scientific standing of psychoanalysis|journal=BJPsych International|volume=15|issue=1|pages=5–8|year=2018|last1=Solms|first1=Mark|issn=2056-4740}} *Por la debato pri psikoanalizo kaj feminismo, vidu Appignanesi, Lisa & Forrester, John. ''Freud's Women''. London: Penguin Books, 1992, pp. 455–74</ref> Tamen, la verkaro de Freud kovris nuntempan [[Okcidenta filozofio|okcidentan filozofion]] kaj [[Populara kulturo|popularan kulturon]]. La poezia [[omaĝo]] de [[W. H. Auden]] en 1940 al Freud priskribas lin kiel kreinto de "tuta opiniklimato / sub kiu ni kondukas niajn diversajn vivojn."<ref>{{cite book |last=Thurschwell |first=Pamela |title=Sigmund Freud |url=https://books.google.co.uk/books?id=XXJGTlPD4mEC&pg=PA1 |location=London |publisher=Routledge |year=2009 |page=1 |isbn=0-415-21520-X}}</ref> == Vivo == === Infanaĝo kaj junaĝo === [[Dosiero:Pribor - Birthplace of Sigmund Freud.jpg|eta|Naskodomo de Freud en Freiberg (Mähren).]] [[Dosiero:AmaliaFreud.jpg|dekstra|eta|alt=photograph|altdekstre|Freud (16-jaraĝa) kaj lia patrino, [[Amalia Freud|Amalia]], en 1872.]] Freud naskiĝis la {{daton|6|majo|1856}} kiel filo de judaj gepatroj en la [[Moravio|moravia]] urbo Freiberg, en [[Aŭstria Imperio]] (poste [[Příbor]], [[Ĉeĥio]]), kien la familio estis elmigrinta en la 14-a/15-a jarcento post la judpersekutoj en [[Kolonjo]], kiel unua de ok filoj.<ref name="Gresser" >Gresser 1994, p. 225.</ref> Ambaŭ liaj gepatroj estis el [[Galicio]], provinco kiu koincidis kun la teritorioj de nuntempaj Okcidenta [[Ukrainio]] kaj [[Pollando]]. La familio de Jakob estis de [[Ĥasidismo|Ĥasidismaj Judoj]], kaj kvankam Jakob mem foriris el la tradicio, oni scias, ke li dediĉis sin al la studo de la [[Torao]]. Li kaj la patrino de Sigmund Freud, nome [[Amalia Freud|Amalia Nathansohn]], kiu estis 20 jarojn pli juna kaj lia tria edzino, estis geedzigita de rabeno Isaac Noah Mannheimer la 29an de julio 1855.<ref name=Emanuel>{{cite book | author = Emanuel Rice | title = Freud and Moses: The Long Journey Home | page=55 | publisher = SUNY Press | year = 1990 | isbn = 978-0-7914-0453-9}}</ref> Kvankam Sigmund Freud poste iĝis [[ateisto]], li ĉiam akcentis la signifon de sia judeco. La gepatroj devis barakti finance kaj loĝi en luita ĉambro, en la hejmo de seruristo en Schlossergasse 117 kiam naskiĝis Sigmund.<ref>Gay 2006, pp. 4–8; Clark 1980, p. 4 * Pri la studo fare de Jakob pri la Torao, vidu [https://books.google.com/?id=Y2KGVuym5OUC&pg=PA233 Meissner 1993, p. 233]. * Pri la dato de la geedziĝo, vidu [https://books.google.com/?id=JhbDnT74kWEC&pg=PA55 Rice 1990, p. 55].</ref> Sigmund naskiĝis kun kapomembrano (''Caput galeatum''), kion lia patrino konsideris pozitiva [[omeno]] por la estonteco de la bebo.<ref>{{Cite journal |author=<!-- field: -->Deborah P. Margolis, M.A.<!-- field: --> |url=http://www.pep-web.org/document.php?id=MPSA.014.0037A |title=Margolis 1989 |journal=Mod. Psychoanal |pages=37–56 |accessdate=17a de januaro 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223112728/http://www.pep-web.org/document.php?id=MPSA.014.0037A |archivedate=23a de februaro 2014 |df=dmy-all |year=1989}}</ref> Lia patro [[Jakob Freud]] ([[1815]] - [[1896]]), malriĉiĝinta lankomercisto, estis jam preskaŭ kvardekjara kaj trian fojon edziĝinta, kiam naskiĝis Sigmund. Freud havis du pli aĝajn duonfratojn, nome Emanuel (1833–1914) kaj Philipp (1836–1911) el la unua geedzeco, kaj sep pli junajn gefratojn, nome plenfratojn. Kiam Sigmund naskiĝis, lia plej aĝa duonfrato jam estis patro, kaj tiel Sigmund estis onklo denaske, kaj lia nevo Johano estis konstanta (kaj pli aĝa) kunludanto en liaj pli fruaj jaroj.<ref>Peter Gay, Freud (1989) p. 5-6</ref> Ernest Jones spekulacias ke la malkutima familia fono eble kondukos poste Sigmund al frua intereso en familidinamiko.<ref>Ernest Jones, The Life and Work of Sigmund Freud (964) p. 37-40</ref> En [[1859]] la familio transloĝiĝis pro ekonomiaj kialoj unue al [[Leipzig]] kaj iom poste al [[Vieno]]. La duonfratoj de Freud jam estis elmigrintaj al [[Manĉestro]], Anglio, kio senigis Sigmund el sia "neseparebla" kunludanto de lia ekinfaneco, nome la filo de Emanuel nome John.<ref>Jones, Ernest (1964) ''Sigmund Freud: Life and Work.'' Eldonita kaj mallongigita de Lionel Trilling kaj Stephen Marcus. Harmondsworth: Penguin Books p. 37</ref> Jakob Freud portis sian edzinon kaj du filojn (la fratino de Sigmund, Anna, estis naskiĝinta en 1858; frato, Julius, naskiĝinta en 1857, estis mortinta infanece) al [[Leipzig]] kaj poste en 1860 al [[Vieno]] kie naskiĝis pliaj kvar fratinoj kaj unu frato: Rosa (n. 1860), Marie (n. 1861), Adolfine (n. 1862), Paula (n. 1864), Alexander (n. 1866). Tie en [[1865]], Freud estante naŭ-jaraĝa, iris al la elstara lernejo ''"Leopoldstädter Communal-Realgymnasium"'', kie li montriĝis kiel unuaranga studento kaj sukcesis en [[1873]] la ''"Matura"'' kun honoroj. Li amis literaturon kaj estis flua en germana, franca, itala, hispana, angla, [[Hebrea lingvo|hebrea]], [[Latino]] kaj [[Greka lingvo|greka]].<ref>Hothersall 2004, p. 276.</ref> Post unuaj planoj studi [[juro]]n, li estante 17-jaraĝa, aliĝis en [[1873]] al la medicina universitato de Vieno, kie liaj studoj inkludis filozofion kun [[Franz Brentano]], fiziologion kun [[Ernst Wilhelm von Brücke|Ernst Brücke]], kaj zoologio kun la darvinisma profesoro [[Carl Friedrich Wilhelm Claus|Carl Claus]].<ref>Hothersall 1995<!--page number?--></ref> En 1876, Freud pasigis kvar semajnojn en la zoologia esplorstacio de Claus en [[Trieste]], [[Dissekco|dissekcante]] centojn da [[angilo]]j en malsukcesa serĉado de la [[Viraj seksorganoj|masklaj reproduktaj organoj]]. En 1877 Freud translokiris al la fiziologia laboratorio de Ernst Brücke kie li pasigis ses jarojn komparante cerbojn de homoj kaj de aliaj vertebruloj kun tiuj de ranoj kaj senvertebruloj kiel [[Kankro (besto)|kankroj]] kaj [[petromizo]]j. Lia esplora laboro pri la biologio de la nerva histo iĝis ŝlosila por la posta malkovro de la [[neŭrono]] en la 1890-aj jaroj.<ref>{{cite news|last=Costandi|first=Mo|title=Freud was a pioneering neuroscientist|url=https://www.theguardian.com/science/neurophilosophy/2014/mar/10/neuroscience-history-science|work=[[The Guardian]]|date=10a de marto 2014|accessdate=16a de majo 2018}}<br />En tiu periodo li publikigis tri artikolojn, nome la jenaj: * {{cite book|last=Freud|first=Sigmund|title=Über den Ursprung der hinteren Nervenwurzeln im Rückenmark von Ammocoetes (Petromyzon Planeri)|trans-title=On the Origin of the Posterior Nerve Roots in the Spinal Cord of Ammocoetes (Petromyzon Planeri)|url=https://books.google.com/?id=P0svnwEACAAJ|year=1877|language=de}} * {{cite book|last=Freud|first=Sigmund|title=Über Spinalganglien und Rückenmark des Petromyzon|trans-title=On the Spinal Ganglia and Spinal Cord of Petromyzon|url=https://books.google.com/?id=c9I7mgEACAAJ|year=1878|language=de}} * {{cite journal|last=Freud|first=Sigmund|title=A New Histological Method for the Study of Nerve-Tracts in the Brain and Spinal Cord|journal=Brain|date=Aprilo 1884|volume=7|issue=1|pages=86–88|doi=10.1093/brain/7.1.86|url=https://zenodo.org/record/1935710}} Por pli profunda analizo: {{cite book|last1=Gamwell|first1=Lynn|last2=Solms|first2=Mark|authorlink2=Mark Solms|title=From Neurology to Psychoanalysis|url=https://www.curezone.org/upload/PDF/From_NEUROLOGY_to_PSYCHOANALYSIS_by_Sigmund_Freud.pdf|year=2006|publisher=Binghamton University Art Museum|location=[[State University of New York]]|pages=29−33, 37−39|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830064321/https://www.curezone.org/upload/PDF/From_NEUROLOGY_to_PSYCHOANALYSIS_by_Sigmund_Freud.pdf|archive-date=30a de aŭgusto 2017}}</ref> La esplora laboro de Freud estis interrompita en 1879 pro devigo komenci sian unujaran militservon. La longdaŭraj militservaj tempoj permesis al li plenumi komision traduki kvar eseojn el la koelktitaj verkoj de [[John Stuart Mill]].<ref>Gay 2006 p. 36</ref> Li gradiĝis kiel [[medicina doktoro|MD]] en marto 1881.<ref>Frank Sulloway 1992 [1979], p. [https://books.google.com/?id=B7XcblnI620C&pg=PA22&dq=%22March+1881,+fully+seven+and+a+half+years+after+having+enrolled+in+the+University+of+Vienna+medical+curriculum,+that+Freud+finally+submitted+himself+for+his+qualifying+examinations+and+took+his+medical+degree%22 22]</ref> === Ekkariero kiel kuracisto === [[Dosiero:Wien - Wohnhaus Sigmund Freuds (b).JPG|eta|dekstra|La hejmo de Berggasse 19 en Vieno ([[viena Freud-muzeo]]). Ĉi tie loĝis Freud kun sia familio 47 jarojn el 1891 ĝis sia elmigrado al Londono en 1938.]] En [[1882]] Freud eklaboris en la [[Ĝenerala malsanulejo de la urbo Vieno|viena ĝenerala malsanulejo]] sub [[Theodor Meynert]]; tiun laboron li daŭrigis ĝis [[1885]]. Lia esplorado pri cerba anatomio kondukis al la publikigo de influa artikolo pri la paliativaj efikoj de [[kokaino]] en 1884 kaj lia verko pri [[afazio]] estos la bazo de lia unua libro "Pri afazioj: kritika studo", publikigita en 1891. La verko ''"Pri kokao"'' aperis post memeksperimentoj. La provo kuraci morfindependan amikon per kokaino malsukcesis. Dum trijara periodo, Freud laboris en variaj departementoj de la hospitalo. Li pasigis tempon en la psikiatra kliniko de Meynert kaj kiel anstataŭanto en loka [[psikiatria hospitalo]] kondukis al pliiĝanta intereso en klinika laboro. Lia substanca korpuso de publikigita esplorado kondukis al lia nomumo kiel universitata preleganto aŭ docento en neŭropatologio en 1885, na-salajrita posteno sed unu el kiuj permesis lin prelegi en la Universitato de Vieno.<ref>Gay 2006, pp. 42–47</ref> Dum studvojaĝo al [[Parizo]] en [[1885]] li vizitis interalie la [[psikiatrio|psikiatrian]] sekcion de la [[malsanulejo]] ''[[Pitié-Salpêtrière|Salpêtrière]]'', kie laboris [[Jean-Martin Charcot]]. Post ricevo de la kapablo instrui en la jaro [[1885]], Freud komencis instrui en la universitato de [[Vieno]]. En 1886, Freud rezignis pri sia hospitala posteno kaj eniris en privata praktiko specializira en "nervaj malordoj". De [[1886]] li gvidis la neŭrologian sekcion de la infanmalsanulejo de Max Kassowitz ĝis 1897. En [[1886]] Freud kaj [[Martha Bernays]] ([[1861]]-[[1951]]), nepino de Isaac Bernays, grava rabeno en Hamburgo, geedziĝis. Naskiĝis la gefiloj Mathilde ([[1887]]-[[1978]]), Jean Martin ([[1889]]-[[1967]]), Oliver ([[1891]]-[[1969]]), [[Ernst L. Freud|Ernst]] ([[1892]]-[[1970]]), Sophie ([[1893]]-[[1920]]) kaj [[Anna Freud|Anna]] ([[1895]]-[[1982]]). En [[1891]] Freud transloĝiĝis ene de Vieno al la strato Berggasse 19 en [[Innere Stadt (Vieno)|"Interna Urbo"]], historia distrikto de Vieno, kie li loĝis dum la ontaj 47 jaroj ĝis ili lasis Vienon en 1938. En 1896, Minna Bernays, fratino de Martha Freud, iĝis permanenta membro de la hejmo Freud post la morto de ŝia fianĉo. La forta rilato kiun ŝi havis kun Freud kondukis al onidiroj, starte ĉe [[Carl Jung]], pri amafero. La malkovro de registro en svisa hotelo de 13a de aŭgusto 1898, subskribita de Freud dum la veturado kun lia bofratino, estis prezentita kiel pruvaro de la amafero.<ref>Peter J. Swales, "Freud, Minna Bernays and the Conquest of Rome: New Light on the Origins of Psychoanalysis", The New American Review, Spring/Summer 1982, pp. 1–23, kiu inkludas ankaŭ spekulativon pri aborto. * vidu Gay 2006, pp. 76, 752–53 pri skeptika rigardo al Swales. * por la malkovro de la hotelregistro vidu Blumenthal, Ralph (24a de decembro 2006). [https://www.nytimes.com/2006/12/24/world/europe/24iht-web.1224freud.3998915.html?pagewanted=all "Hotel log hints at desire that Freud didn't repress – Europe – International Herald Tribune".] The New York Times. Arkivita el la originalo en 13a de junio 2017. Alirita la 4an de novembro 2014. * vidu ankaŭ 'Minna Bernays as "Mrs. Freud": What Sort of Relationship Did Sigmund Freud Have with His Sister-in-Law?' de Franz Maciejewski kaj Jeremy Gaines, American Imago, Volume 65, Number 1, Spring 2008, pp. 5–21</ref> [[Dosiero:FreudFliess1890.jpg|eta|dekstra|[[Wilhelm Fliess]] (dekstra) kaj Sigmund Freud komence de la 1890-aj jaroj.]] Freud komencis [[tabakfumado]] estante 24-jaraĝa; dekomence kiel fumanto de cigaredo, li poste iĝis cigarfumanto. Li kredis, ke fumado plibonigas sian kapablon labori kaj ke li povas plenumi [[memkontrolo]]n por moderadi ĝin. Spite sanavertojn el la kolego [[Wilhelm Fliess]], li restis fumanto, kaj finfine suferis pro [[buŝa kancero]].<ref>Gay 2006, pp. 77, 169</ref> Freud sugestis al Fliess en 1897 ke manioj, inklude tiun de tabako, estis anstataŭoj por [[masturbado]], "la granda ekmanio."<ref>Freud kaj Bonaparte 2009, pp. 238–39</ref> Freud ege estis admirinta sian filozofian tutoron, Brentano, kiu estis konata pro siaj teorioj pri percepto kaj introspekto. Brentano studis la eblan ekziston de nekonscia menso en sia ''Psychologie vom empirischen Standpunkte'' (1874). Kvankam Brentano neis ties ekziston, lia studo de nekonscio probable helpis enkonduki Freud al la koncepto.<ref name=Vitzpages5354>Vitz 1988, pp. 53–54</ref> Freud posedis kaj uzis la ĉefajn prievoluciajn verkojn de [[Charles Darwin]], kaj estis influita ankaŭ de la verko de [[Eduard von Hartmann]] nome ''Philosophie des Unbewussten'' (1869). Aliaj tekstoj gravaj por Freud estis de [[Gustav Fechner|Fechner]] kaj [[Johann Friedrich Herbart|Herbart]]<ref>Sulloway 1992 [1979], pp. 66–67, 116</ref> el kiu ''Psychologie als Wissenschaft'' ŝajne estis konsiderata de subvalorita gravo tiurilate.<ref>Daniel Leader, ''Freud's Footnotes'', London, Faber, 2000, pp. 34–45</ref> Freud laboris ankaŭ pri la verkaro de [[Theodor Lipps]] kiu estis unu el la ĉefaj tiutempaj teoriuloj pri la konceptoj de nekonscio kaj de [[empatio]].<ref>{{Cite journal | last1 = Pigman | first1 = G.W. | title = Freud and the history of empathy | journal = The International Journal of Psycho-Analysis | volume = 76 | pages = 237–56 | year = 1995 | pmid = 7628894 | issue=Pt 2 }}</ref> Kvankam Freud estis malpreta asocii siajn psikoanalizajn konceptojn kun antaŭaj filozofiaj teorioj, oni altiris atenton al la analogioj inter lia verkaro kaj tiuj kaj de [[Schopenhauer]]<ref>{{Cite journal|last=Schopenhauer and Freud.|first=Young C. – Brook A.|date=February 1994|title=Schopenhauer and Freud|url=|journal=Int J Psychoanal|volume=|pages=|quote=A close study of Schopenhauer's central work, 'The World as Will and Representation', reveals that a number of Freud's most characteristic doctrines were first articulated by Schopenhauer. Schopenhauer's concept of the will contains the foundations of what in Freud became the concepts of the unconscious and the id. Schopenhauer's writings on madness anticipate Freud's theory of repression and his first theory of the aetiology of neurosis. Schopenhauer's work contains aspects of what become the theory of free association. And most importantly, Schopenhauer articulates major parts of the Freudian theory of sexuality. These correspondences raise some interesting questions about Freud's denial that he even read Schopenhauer until late in life.|via=}}</ref> kaj de [[Nietzsche]], sed li postulis ke li legis ilin nur malfrue en sia vivo. Unu historiisto konkludis, baze sur la korespondado de Freud kun lia juna amiko Eduard Silberstein, ke Freud jam estis leganta la verkon de Nietzsche nome ''[[La naskiĝo de la tragedio el la spirito de la muziko|Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik]]'' kaj la unuan el la du ''Unzeitgemässe Betrachtungen'' kiam li estis nur deksep.<ref>Paul Roazen, en Dufresne, Todd (ed). ''Returns of the French Freud: Freud, Lacan, and Beyond''. New York and London: Routledge Press, 1997, pp. 13–15</ref> En 1900, nome jaro de la morto de Nietzsche, Freud aĉetis liajn kolektitajn verkojn; li diris al sia amiko, Fliess, ke li esperas trovi en la verkoj de Nietzsche "la vortojn por multo kiu restas muta en mi." Poste, li diris, ke li ankoraŭ ne estis malferminta ilin.<ref>Gay 2006, p. 45</ref> Freud eĉ traktis la verkojn de Nietzsche "kiel tekstoj rezistotaj pli ol studotaj." Lia intereso en filozofio malpliiĝis post li decidis al la kariero en [[neŭrologio]].<ref>Holt 1989, p. 242</ref> Freud legis verkojn de [[William Shakespeare]] en angla tra sia tuta vivo, kaj oni sugestis, ke lia kompreno de la homa psikologio povus almenaŭ parte derivita el la teatraĵoj de Shakespeare.<ref>Bloom 1994, p. 346</ref> La juda deveno de Freud kaj lia fideleco al sia nereligia juda identeco estis de grava influo en la formado de lia intelekta kaj morala rigardoj, speciale rilate al lia intelekta ne-konformismo, ĉar li mem estis la unua, kiu indikis en sia ''Membiografia studo''.<ref>Robert, Marthe (1976) ''From Oedipus to Moses: Freud's Jewish Identity'' New York: Anchor pp. 3–6</ref> Ili ankaŭ estus farinta esencan efikon sur la enhavo de psikoanalizaj ideoj, partikulare rilate al liaj komunaj temoj pri profunda interpretado kaj "la regado de la deziro fare de leĝo".<ref>Frosh, Stephen (2006) "Psychoanalysis and Judaism" in Black, David M.(ed) ''Psychoanalysis and Religion in the 21st Century'', Hove: Routledge. pp. 205–06.</ref> === Naskiĝo de psikanalizo === [[Dosiero:Freudsdoor.JPG|eta|dekstra|altdekstre|alt=Ornate staircase, a landing with an interior door and window, staircase continuing up|Alirejo al la konsultejo de Freud en Berggasse 19.]] Oktobre 1885, Freud iris al Parizo por tri-monata aliĝo por studi kun [[Jean-Martin Charcot]], fama neŭrologo kiu estis kondukante sciencan esploradon al [[hipnoto]]. Li poste sekvos la sperton de tiu kurso kiel katalizo turnante lin al la praktiko de medicina psikopatologio kaj for el malpli finance promesplena kariero en neŭrologia esplorado.<ref>Joseph Aguayo (1986). [http://www.pep-web.org/document.php?id=pct.009.0223a "Joseph Aguayo Charcot and Freud: Some Implications of Late 19th-century French Psychiatry and Politics for the Origins of Psychoanalysis (1986). Psychoanalysis and Contemporary Thought".] Psychoanal. Contemp. Thought: 223–60. Arkivita el la originalo en 19a de julio 2011.Alirita la 28an de januaro 2020.</ref> Charcot specializiĝis en la studo de [[histerio]] kaj preteco al hipnoto, kiun li ofte prezentis kun pacientoj sur scenejo antaŭ publiko. Post li komencis en privata praktiko reen en Vieno en 1886, Freud ekuzis hipnoton en sia klinika laboro. Li adoptis la alproksimigon de sia amiko kaj kunlaboranto, [[Josef Breuer]], en tipo de hipnoto kiu estis diferenca el la francaj metodoj kiujn li estis studinta, en tio ke ĝi ne uzas sugeston. La traktado de unu partikulara paciento de Breuer montriĝis transformiga por la klinika praktiko de Freud. Priskribita kiel Anna O., ŝi estis invitita paroli pri siaj simptomoj sub hipnoto (ŝi stampis la esprimon "parolkuracado" por sia tretkmado). Dum tia parolado, ŝiaj simptomoj estis limigitaj en severeco dum ŝi rekuperis memorojn de traŭmataj okazaĵoj asociataj kun ilia enhavo. La malsukcesaj rezultoj de la frua klinika laboro de Freud finfine kondukis al forlaso de la hipnoto, konkludinte ke pli sukcesan kaj efektivan simptomliberigo povus esti atingita per kuraĝigo al la pacientoj paroli libere, sen cenzuro aŭ inhibo, pri ajnaj ideoj aŭ memoroj de aferoj kiuj estis okazintaj al ili. Kongrue kun tiu proceduro, kion li nomis "[[libera asocio (psikologio)|libera asocio]]", Freud trovis ke la sonĝoj de pacientoj povus esti fruktodone analizita por malkovri la kompleksan strukturadon de nekonscia materialo kaj por pruvi la psikan agadon de la [[Subpremado (psikologio)|subpremado]] kiu, laŭ liaj konkludoj, estis sub la simptomformado. Ĉirkaŭ 1896 li estis uzante la terminon "[[psikoanalizo]]" por referenco al sia nova klinika metodo kaj la teorioj sur kiuj ĝi estis bazita.<ref>Gay 2006, pp. 64–71</ref> La disvolvigo fare de Freud de tiaj novaj teorioj okazis dum epoko en kiu li suferis korsanajn malregulojn, ĝenajn sonĝojn kaj periodojn de [[depresio]], nome "neŭrastenio" kiun li ligis al la morto de sia patro en 1896<ref>{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/freud.html |title=jewishvirtuallibrary Sigmund Freud (1856–1939) |publisher=jewishvirtuallibrary.org |accessdate=20a de majo 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509021811/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/freud.html |archivedate=9a de majo 2013 |df=dmy-all }}</ref> kaj kiu pelis lin al "mem-analizo" de siaj propraj sonĝoj kaj memoroj de infaneco. Liaj esploroj pri siaj sentoj de malamikeco kontraŭ lia patro kaj la rivalema [[ĵaluzo]] pri la sento de lia patrino kondukis lin al fundamenta reviziado de sia teorio pri la origino de la [[neŭrozo]]j. Sur la bazo de sia dekomenca klinika laboro, Freud estis postulinta, ke senkonsciaj memoroj de seksa ĝenado en frua infaneco estis necesa antaŭkondiĉo por la psikoneŭrozoj (nome [[histerio]] kaj obseda neŭrozo), formulado nune konata kiel "Freud-a teorio pri memorsubpremado".<ref>Freud 1896c, pp. 203, 211, 219; Eissler 2005, p. 96</ref> Je la lumo de sia mem-analizo, Freud abandonis la teorion, ke ĉia neŭrozo povas esti rigardita reen al la efikoj de infana seksa trouzado, argumentante nun, ke infanaj seksaj epizodoj ja havas okazigan funkcion, sed ke ne gravas ĉu tiaj epizodoj estas realaj aŭ imagitaj kaj ke en ajna okazo ili iĝas patogenaj nur kiam ili funkcias kiel subpremitaj memoroj.<ref>J. Forrester ''The Seductions of Psychoanalysis'' Cambridge University Press 1990, pp. 75–76</ref> [[Dosiero:IngresOdipusAndSphinx.jpg|dekstra|eta|''[[Edipo]] solvas la enigmon de la [[Sfinkso (greka mitologio)|Sfinkso]]'', de [[Jean Auguste Dominique Ingres]], (ĉ. 1805). Fone sube dekstre la patro de Edipo kiu suferos la koleron de Edipo.]] Tiu transiro el la teorio de infanaj seksaj traŭmatoj kiel ĝenerala klarigo pri kiel ĉiuj neŭrozoj originiĝas el tiu kiu antaŭsupozas aŭtonoman infanan seksecon havigis la bazon por la posta formulado fare de freud de la teorio de la [[Edipkomplekso]].<ref>Gay 2006, pp. 88–96</ref> En la jaro [[1897]] Freud unue skribis pri la "[[Edipkomplekso]]" en letero al [[Wilhelm Fliess]]. Freud priskribis la evoluon de sia klinika metodo kaj formis sian teorion pri la psikogenetikaj originoj de [[histerio]], pruvita en nombraj kazhistorioj, en ''Studoj pri histerio'' publikigita en 1895 (kun-aŭtorita kun [[Josef Breuer]]). En 1899 li publikigis ''[[Sonĝointerpretado (Freud)|Sonĝointerpretado]]'' en kiu, sekvante kritikan reviziadon de jam ekzistinta teorio, Freud havigas detalajn interpretojn de la sonĝoj kaj propraj kaj de liaj pacientoj laŭ terminoj de [[deziro|dezir-plenumo]] faritaj celoj de la subpremado kaj cenzurado de la "sonĝolaboro". Li poste formis la teorian modelon de mensa strukturo (nome [[nekonscio]], antaŭ-konscio kaj [[konscio]]) sur kiu tiu teorio estas bazita. Mallongigita versio, nome ''Pri sonĝoj'', estis publikigita en 1901. En verkoj kiuj havigos al li pli ĝeneralan legantaron, Freud aplikis siajn teoriojn ekster la klinika medio nome en ''Zur Psychopathologie des Alltagslebens'' (La psikopatologio de la ĉiutaga vivo, 1901) kaj en ''Der Witz und seine Beziehung zum Unbewußten'' (Anekdotoj kaj ties rilaton al la nekonscio, 1905).<ref>Mannoni, Octave, ''Freud: The Theory of the Unconscious'', London: Verso 2015, pp. 55–81</ref> En ''[[Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie|Tri eseoj pri seksa teorio]]'', publikigita en 1905, Freud prilaboris sian teorion de infana sekseco, priskribante ties "plurformajn perversajn" formojn kaj la funkciadon de la "drivoj", kion li starigis, en la formado de la seksa identeco.<ref>Mannoni, Octave, ''Freud: The Theory of the Unconscious'', London: Verso 2015, p. 91</ref> Tiun samaj jaron li publikigis ''Bruchstücke einer Hysterie-Analyse'' (Fragmentoj de analizo de kazo de histerio), kiu iĝis unu el liaj plej famaj kaj polemikaj kazstudoj nome de la pacientino Dora, alinome Ida Bauer, fratino de la politikisto [[Otto Bauer]].<ref>Charles Bernheimer kaj Claire Kahane (eld) ''In Dora's Case: Freud – Hysteria – Feminism'', London: Virago 1985</ref> En novembro [[1899]] Freud estis publikiginta sian al [[1900]] antaŭdatumitan verkon "[[Sonĝointerpretado (Freud)|Sonĝointerpretado]]". Tradicie la publikigo de tiu libro estas konsiderata kiel la naskiĝo de [[psikanalizo]]. === Rilato kun Fliess === Dum tiu lerniga periodo de sia laboro, Freud valorigis kaj fidis je la intelekta kaj emocia subteno de sia amiko [[Wilhelm Fliess]], nome Berlina fakulo pri orelo, nazo kaj gorĝo kun kiu li jam estis kontakte en 1887. Ambaŭ homoj vidis sin mem kiel izolaj el la tiamaj ĉeftendencoj kaj klinikaj kaj teoriaj pro siaj ambicioj disvolvigi radikalajn novajn teoriojn pri sekseco. Fliess disvolvigis tre bizarajn teoriojn pri homaj [[bioritmo]]j kaj naz-genera konekto kiu estas nuntempe konsiderata pseŭdoscienca. Li kunhavis la vidpunktojn de Freud pri la gravo de kelkaj aspektoj de sekseco — [[masturbado]], [[interrompita koito]], kaj la uzado de [[kondomo]]j — en la etiologio de tio kio estis tiam nomita la "aktualaj neŭrozoj," ĉefe [[neŭrastenio]] kaj kelkaj fizike manifestataj anksisimptomoj.<ref name=massonee>{{cite book |last=Masson |first=Jeffrey Moussaieff |authorlink= |title=The Assault on Truth |url=https://books.google.com/?id=jDkkSLkjdJ8C&printsec=frontcover |year=2012 |origyear=[https://books.google.com/?id=5G0QAQAAIAAJ 1984] |publisher=Untreed Reads |isbn=978-1-61187-280-4 |page=[https://books.google.com/?id=jDkkSLkjdJ8C&pg=PT18 18]}}</ref> Ili entreprenis etendan korespondadon el kio Freud skizis pri la spekulativo de Fliess pri infana sekseco kaj dusekseco por prilabori kaj revizii siajn proprajn ideojn. Lia unua klopodo por sistema teorio de la menso, nome lia ''Projekto por scienca psikologio'' estis disvolvigita kiel [[metapsikologio]] kun Fliess kiel interparolanto.<ref>Kris, Ernst, Introduction to ''Sigmund Freud The Origins of Psychoanalysis. Letters to Wilhelm Fliess, Drafts and Notes 1887–1902''. Eld. Marie Bonaparte, Anna Freud, Ernst Kris, E. London: Imago 1954</ref> Tamen, la klopodoj de Freud por konstrui ponton inter neŭrologio kaj psikologio estis finfine abandonita post ili atingis sakostraton, kiel liaj leteroj al Fliess pruvas,<ref>{{cite book |last=Reeder |first=Jurgen |title=Reflecting Psychoanalysis. Narrative and Resolve in the Psychoanalytic Experience |url=https://books.google.com/?id=38_kz3n4bbEC&printsec=frontcover |year=2002 |publisher=Karnac Books |location=London |isbn=978-1-78049-710-5 |page=[https://books.google.com/?id=38_kz3n4bbEC&pg=PA10&dq=% 10]}}</ref> kvankam kelkaj ideoj de la ''Projekto'' estis reprenitaj en la konkluda ĉapitro de la ''Sonĝointerpretado''.<ref>Mannoni, Octave, ''Freud: The Theory of the Unconscious'', London: Verso 2015, pp. 40–41.</ref> [[Dosiero:Emma eckstein.jpg|eta|Emma Eckstein (1895)<ref>La origina foto estas en la [[Kongresa Biblioteko de Usono]]; vidu Eli Zaretsky: ''Freuds Jahrhundert'', ''Die Geschichte der Psychoanalyse'', Munich (dtv), 2009, p. 619</ref>]] Fliess operaciis Freud ripete en lia nazo kaj sinusoj por trakti "nazrefleksan neŭrozon",<ref name="Sulloway1992">Sulloway 1992 [1979], pp. 142ff.</ref> kaj poste Freud resendis sian pacienton [[Emma Eckstein]] al li. Laŭ Freud, ŝia historio de simptomoj inkludis akrajn krurdolorojn kun posta limigita movkapablo, same kiel stomakaj kaj menstruaj doloroj. Tiuj doloroj estis, laŭ la teorioj de Fliess, okazigitaj de ofta masturbado kiu, ĉar la histo de la nazo kaj la generaj organoj estas ligitaj, estis kuraceblaj per la forigo de parto de la meza nazkonko.<ref name=Masson>Masson, Jeffrey M. (1984) ''The Assault on Truth. Freud's Suppression of the Seduction Theory''. New York City: Farrar, Straus and Giroux,</ref><ref>Bonomi, Carlos (2015) ''The Cut and the Building of Psychoanalysis, Volume I: Sigmund Freud and Emma Eckstein''. London: Routledge, p. 80.</ref> La [[kirurgia operacio]] de Fliess montriĝis katastrofa, rezulte en abunda, ripeta nazsangado – li lasis duonmetron de gazbendo en la nazkavo de Eckstein - kaj posta forigo kiu lasis ŝin permanente disfigurita. Dekomence, kvankam konscia de la kulpo de Fliess – Freud fuĝis el la rimeda kirurgado hororigita – li povis nur reveni al prudenta intimigo en sia korespondado al Fliess pri la naturo de lia katastrofa rolo kaj en postaj leteroj montris zorgitan silenton pri la afero aŭ pli bone revenis al la evitema temo de la [[histerio]] de Eckstein. Freud finfine, je la lumo de la historio de adoleska memtranĉado kaj neregula naza (kaj menstrua) sangado fare de Eckstein, konkludis, ke Fliess estis "tute senkulpa", ĉar la post-operaciaj hemoragioj de Eckstein estis histeriaj "dezir-sangadoj" ligitaj "al malnova deziro esti amata en sia malsano" kaj disvolvigitaj kiel rimedo por "reveki la afekcion de [Freud]". Eckstein tamen pluigis sian analizon kun Freud. Ŝi revenis al plena moveblo kaj sekvis la praktikon de la psikoanalizo mem.<ref name=Masson/><ref>Gay 2006, pp. 84–87, 154–56</ref><ref>Schur, Max. "Some Additional 'Day Residues' of the Specimen Dream of Psychoanalysis." En ''Psychoananalysis, A General Psychology'', eld. R.M. Loewenstein et al. New York: International Universities Press, 1966, pp. 45–95</ref> Freud, kiu estis nominta Fliess "la [[Kepler]] de la biologio", poste konkludis, ke kombino de homoerota (samskeseca) ligiteco kaj resto de lia "specife juda mistikismo" kuŝis malantaŭ lia lojaleco al sia juda amiko kaj lia sekva tro-estimado de liaj kaj teoria kaj klinika laboroj. Ilia amikeco venis al akra fino kun la kolero de Fliess pro la maldeziro de Freud akcepti lian ĝeneralan teorion de seksa periodeco kaj kun la akuzo pri komploto en la plagiato de lia verko. Post Fliess malsukcesis respondi al la propono de Freud por kunlaborado por la publikigo de lia ''Tri eseoj pri la Teorio de Sekseco'' en 1906, ilia rilato finiĝis.<ref>Gay 2006, pp. 154–56</ref> === Dekomencaj sekvantoj === [[Dosiero:Hall Freud Jung in front of Clark.jpg|eta|Grupa foto de 1909 antaŭ [[Clark University]]. Antaŭa vicaro: Sigmund Freud, [[G. Stanley Hall]], [[Carl Jung]]; malantaŭa vicaro: [[Abraham Brill]], [[Ernest Jones]], [[Sándor Ferenczi]]]] En 1902, Freud finfine realigis sian long-daŭran ambicion iĝi universitata profesoro. La titolo "professor extraordinarius"<ref>{{cite book |author1=John Forrester, Introduction |author2= Sigmund Freud |title=Interpreting Dreams|url=https://books.google.com/?id=nqYKb9-zGRkC&pg=PT70|year=2006|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-0-14-191553-1|page=70|quote=Affiliated Professor seems to me to be the best translation of professor extraordinarius, which position has the rank of full Professor, but without payment by the University.}}</ref> estis grava por Freud pro la rekono kaj la prestiĝo kiun ĝi kunportis, ĉar ne estis salajro aŭ instrutaskoj ligitaj al la posteno (li ricevos la plibonigitan statuson de "professor ordinarius" en 1920).<ref>Clark (1980), p. 424</ref> Spite la subtenon el la universitato, lia nomumo estis blokita en postaj jaroj fare de la politikaj aŭtoritatoj kaj estis certigita nur per la interveno de unu el liaj plej influpovaj eks-pacientoj, nome Baronino Marie Ferstel, kiu (supozeble) devis subaĉeti la ministron pri edukado per valora pentraĵo.<ref>Phillips, Adam (2014) ''Becoming Freud'' Yale University Press. p. 139</ref> Kun sia prestiĝo tiel plibonigita, Freud pluigis kun la regula serio de prelegoj pri sia laboro kiuj, ekde mezo de la [[1880-aj jaroj]] kiel [[docento]] de la Viena Universitato, li estis farante por malgranda publiko ĉiun sabaton vespere en la prelegejo de la universitata psikiatra kliniko.<ref name=FreudianCalling52>{{Cite book|last=Rose|first=Louis|title=The Freudian Calling: Early Psychoanalysis and the Pursuit of Cultural Science|year=1998|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|page=52|url=https://books.google.com/?id=DTMnqDhTzNgC&pg=PA52|isbn=978-0-8143-2621-3}}</ref> El la aŭtuno de 1902, nombraj vienaj kuracistoj kiuj estis esprimintaj intereson en la laboro de Freud estis invititaj renkontiĝi ĉe lia apartamento ĉiun merkredon posttagmeze por studi aferojn rilate al la psikologio kaj la neŭropatologio.<ref name=Cassandra100>{{Cite book|last=Schwartz|first=Joseph|title=Cassandra's daughter: a history of psychoanalysis|year=2003|publisher=Karnac|location=London|isbn=978-1-85575-939-8|url=https://books.google.com/?id=zjw-9LEpR04C&pg=PA100|page=100}}</ref> Tiu grupo estis nomita la Merkreda Psikologia Societo (''Psychologische Mittwochs-Gesellschaft'') kaj ĝi markis la komencon de la tutmonda psikoanaliza movado.<ref>{{Cite book|last=Ellenberger|first=Henri F.|title=The Discovery of the Unconscious: the History and Evolution of Dynamic Psychiatry|url=https://archive.org/details/discoveryofuncon00ellerich|url-access=registration|year=1970|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=978-0-465-01673-0|pages=[https://archive.org/details/discoveryofuncon00ellerich/page/443 443], 454|edition=[Repr.]}}</ref> Freud fondis tiun diskutgrupon je sugesto de la kuracisto [[Wilhelm Stekel]]. Stekel estis studinta medicinon en la Universitato de Vieno kun [[Richard von Krafft-Ebing]]. Lia konverto al la psikoanalizo estis varie atribuita al lia sukcesa traktado fare de Freud por seksa problemo aŭ kiel rezulto de la legado de ''Sonĝointerpretado'', por kiu li poste faris pozitivan recenzon en la viena ĵurnala gazeto ''Neues Wiener Tagblatt''.<ref>La recenzo de Stekel aperis en 1902. En ĝi, li deklaris, ke la verko de Freud anoncis "novan epokon en psikologio".{{Cite book|last=Rose|first=Louis|title=The Freudian Calling: Early Psychoanalysis and the Pursuit of Cultural Science|year=1998|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|page=52|url=https://books.google.com/?id=DTMnqDhTzNgC&pg=PA52|isbn=978-0-8143-2621-3}}</ref> [[Dosiero:Alfred Adler.jpg|eta|dekstra|Alfred Adler.]] Ankaŭ la aliaj tri originaj membroj kiujn Freud invitis veni, [[Alfred Adler]], Max Kahane, kaj Rudolf Reitler, estis kuracistoj<ref>{{Cite journal|last=Rose|first=Louis|title=Freud and fetishism: previously unpublished minutes of the Vienna Psychoanalytic Society|journal=Psychoanalytic Quartery|year=1998|volume=57|issue=2|url=http://www.pep-web.org/document.php?id=PAQ.057.0147A|page=147|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309112945/http://pep-web.org/document.php?id=paq.057.0147a|archivedate=9a de marto 2016|df=dmy-all|doi=10.1080/21674086.1988.11927209}}</ref> kaj la tuta kvinopo estis juda denaske.<ref>La familio de Reitler estis konvertinta al katolikismo. {{Cite book|last=Makari|first=George|title=Revolution in Mind: the Creation of Psychoanalysis|year=2008|publisher=Melbourne University Publishing|location=Carlton, Vic.|isbn=978-0-522-85480-0|url=https://books.google.com/?id=uPWBHwLjeXsC&printsec&pg=PA130|edition=Australian|page=130}}</ref> Kaj Kahane kaj Reitler estis amikoj el infanaĝo de Freud. Kahane studis en la sama mezlernejo kaj li kaj Reitler iris al la universitato kun Freud. Ili estis informitaj pri la disvolvigo de ideoj de Freud pere de sia partopreno en la sabatvesperaj prelegoj.<ref name=makari130>{{Cite book|last=Makari|first=George|title=Revolution in Mind: the Creation of Psychoanalysis|year=2008|publisher=Melbourne University Publishing|location=Carlton, Vic.|isbn=978-0-522-85480-0|url=https://books.google.com/?id=uPWBHwLjeXsC&printsec&pg=PA130|edition=Australian|pages=130–31}}</ref> En 1901, Kahane, kiu estis la unua kiu enkondukis Stekel al la verkaro de Freud,<ref name=FreudianCalling52/> estis malferminta psikoterapian konsultinstituton, kies direktoro li estis, en Bauernmarkt, en Vieno.<ref name="Cassandra100"/> Samjare, lia medicina lernolibro, ''Skizo de interna medicino por studentoj kaj kuracistaj praktikantoj,'' estis publikigita. En ĝi, li havigis skizon de la psikoanaliza metodo de Freud.<ref name="FreudianCalling52"/> Kahane rompis disde Freud kaj lasis la Merkredan Psikologian Societon en 1907 pro nekonataj tialoj kaj en 1923 li memmortigis.<ref>Stekel, Wilhelm (2007). 'On the history of the psychoanalytic movmement'. Jap Bos (trad. kaj not.). En Japp Boss kaj Leendert Groenendijk (eld). [https://books.google.com/?id=xM2ZCFWADXUC&pg=PA131 ''The Self-Marginalization of Wilhelm Stekel: Freudian Circles Inside and Out'']. New York. p. 131</ref> Reitler estis la direktoro de instalaĵo por termokuracado en la viena strato Dorotheergasse kiu estis fondita en 1901.<ref name=Cassandra100/> Li mortis subite en 1917. Adler, konsiderita la plej mirinda intelektulo inter la dekomenca cirklo de Freud, estis socialisto kiu en 1898 estis verkinta sangvidilon por la tajlora industrio. Li estis partikulare interesita en la potenciala sociala efiko de psikiatrio.<ref name=Gay174>Gay 2006, pp. 174–75</ref> Ĉirkaŭ 1906, la grupo estis kreskinta ĝis dekses membroj, inklude [[Otto Rank]], kiu estis dungita kiel pagita sekretario de la grupo.<ref name=Gay174/> Samjare, Freud ekkorespondis kun [[Carl Gustav Jung]] kiu estis tiam jam akademie laŭdita esploristo pri vort-asocio kaj pri elektrohaŭta reago, kaj preleganto en la [[Universitato de Zuriko]], kvankam ankoraŭ nur helpanto de [[Eugen Bleuler]] en la Burghölzli Mensohospitalo en Zuriko ''Psychiatrische Universitätsklinik Zürich''.<ref>{{Cite book|author=Wehr, Gerhard|title=Jung – A Biography|date=1985|publisher=Shambhala|pages=[https://archive.org/details/jungbiography0000wehr/page/83 83–85]|isbn=978-0-87773-455-0|url=https://archive.org/details/jungbiography0000wehr/page/83}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sulloway|first=Frank J.|title=Reassessing Freud's case histories: the social construction of psychoanalysis|journal=Isis|year=1991|volume=82|issue=2|pages=245–75|doi=10.1086/355727|pmid=1917435}}</ref> En marto 1907, Jung kaj [[Ludwig Binswanger]], ankaŭ svisa psikiatro, veturis al Vieno por viziti Freud kaj partopreni en la diskutgrupo. Tiele, ili establis malgrandan psikoanalizan grupon en Zuriko. En 1908, kiel montro de la kreskanta institucia statuso, la Merkreda grupo estis rekonstituita kiel [[Viena Psikoanaliza Societo]]<ref>{{Cite book|last=Ellenberger|first=Henri F.|title=The Discovery of the Unconscious: the History and Evolution of Dynamic Psychiatry|url=https://archive.org/details/discoveryofuncon00ellerich|url-access=registration|year=1970|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=978-0-465-01673-0|page=[https://archive.org/details/discoveryofuncon00ellerich/page/455 455]|edition=[Repr.]}}</ref> kun Freud kiel Prezidanto, posteno el kiu li rezignis en 1910 favore de Adler en la espero neŭtraligi lian pliigantan kritikan vidpunkton.<ref name=Gay219>Gay 2006, p. 219</ref> La unua virina membro, nome [[Margarete Hilferding]], aliĝis al la Societo en 1910<ref name=Gay503>Gay 2006, p. 503</ref> kaj la venontan jaron ŝi estis aligita de [[Tatiana Rosenthal]] kaj [[Sabina Spielrein]] kiuj estis kaj rusaj psikiatroj kaj gradiĝintoj de la Zurikuniversitata Medicina Altlernejo. Antaŭ la kompletigo de ŝiaj studoj, Spielrein estis paciento de Jung en Burghölzli kaj la klinikaj kaj personaj detaloj de ilia rilato iĝis celo de etenda korespondado inter Freud kaj Jung. Ambaŭ virinoj faros gravajn kontribuojn al la laboro de la Rusia Psikoanaliza Societo fondita en 1910.<ref>Martin Miller(1998) ''Freud and the Bolsheviks'', Yale University Press, pp. 24, 45</ref> [[Dosiero:Ernest Jones (Wellcome V0027599 cropped).jpg|eta|dekstra|[[Ernest Jones]] estis dumviva amiko kaj kolego de Sigmund Freud ekde ilia unua kunsido en 1908, kaj li iĝis lia oficiala biografiisto.]] La dekomencaj sekvantoj de Freud formale kunsidis por la unua fojo en la Hotelo Bristol, [[Salcburgo]] la 27an de aprilo 1908. Tiu kunsido, kiu estos poste konsiderita la unua Internacia Psikoanalizista Kongreso,<ref>Jones, E. 1955, pp. 44–45</ref> kunvenis je sugesto de [[Ernest Jones]], tiam londona neŭrologo kiu estis malkovrinta la verkojn de Freud kaj ekaplikinta psikoanalizajn metodojn en sia klinika laboro. Jones estis renkontinta kun Jung dum konferenco la antaŭan jaron kaj ili renkontiĝis denove en Zuriko por organizi la Kongreson. Estis, laŭ memoroj de Jones, "42 ĉeestantoj, kies duono estis aŭ iĝis praktikantoj de analizo"<ref>Jones, Ernest (1964) Sigmund Freud: Life and Work. Eldonita kaj mallongigita de Lionel Trilling kaj Stephen Marcus. Harmondsworth: Penguin Books p. 332</ref> Aldone al Jones kaj la vienanoj kaj zurikanoj akompanantaj Freud kaj Jung, estis kaj elstaris ankaŭ pro siaj postaj gravoj en la psikoanaliza movado [[Karl Abraham]] kaj [[Max Eitingon]] el Berlino, [[Sándor Ferenczi]] el Budapeŝto kaj la novjorka [[Abraham Brill]]. Gravaj decidoj estis faritaj en la Kongreso cele al progreso de la efiko de la verkaro de Freud. Gazeto ''Jahrbuch für psychoanalytische und psychopathologishe Forschungen'' estis lanĉita en 1909 sub redaktorado de Jung. Tio estis sekvata en 1910 de la ĉiumonata ''Zentralblatt für Psychoanalyse'' eldonita de Adler kaj Stekel, en 1911 de ''Imago'', gazeto dediĉita al la aplikado de psikoanalizo al la fako de kulturaj kaj literaturaj studoj eldonita de Rank kaj en 1913 de la ''Internationale Zeitschrift für Psychoanalyse'', eldonita ankaŭ de Rank.<ref>Jones, Ernest (1964) ''Sigmund Freud: Life and Work''. Eldonita kaj mallongigita de Lionel Trilling kaj Stephen Marcus. Harmondsworth: Penguin Books pp. 334, 352, 361</ref> Planoj por iu [[Internacia Psikoanaliza Asocio|internacia asocio de psikoanalizistoj]] estis metitaj kaj tiuj estis plibonigitaj en la Nuremberga Kongreso de 1910 kie Jung estis elektita, kun la subteno de Freud, kiel ties unua prezidanto. Freud turniĝis al Brill kaj Jones por pluigi sian intencon etendi la psikoanalizan idearon en la angla-parolanta mondo. Ambaŭ estis invititaj al Vieno post la Salcburga Kongreso kaj labordivido estis interkonsentita kun Brill, kiu ricevis la tradukrajtojn de la verkoj de Freud, kaj kun Jones, kiu ricevis postenon en la [[Universitato de Toronto]] en tiu jaro, ricevis ankaŭ la taskon establi platformon por la Freud-aj ideoj en la nordamerika akademia kaj medicina vivoj.<ref>Gay 2006, p. 186</ref> La apogo de Jones preparis la vojon por la vizito de Freud al Usono, akompanata de Jung kaj Ferenczi, en septembro 1909 je invito de [[G. Stanley Hall|Stanley Hall]], prezidanto de la [[Universitato Clark]], [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester]], [[Masaĉuseco]], kie li faris kvin prelegojn pri psikoanalizo.<ref name="Gaypage212" /> La evento, en kiu Freud ricevis Honoran Doktorigon, markis la unuan publikan agnoskon de laboro de Freud kaj allogis disvastigitan intereson en amaskomunikiloj. Inter la publiko de Freud estis la distingita neŭrologo kaj psikiatro James Jackson Putnam, Profesoro pri Malsanoj de Nerva Sistemo en [[Harvard]], kiu invitis Freud al sia kampara retirejo kie ili entreprenis etendajn diskutojn dum periodo kvartaga. La posta apogo de Putnam al la laboro de Freud reprezentis gravan trarompon por la psikoanaliza idearo en Usono.<ref name="Gaypage212">Gay 2006, p. 212</ref> Kiam Putnam kaj Jones organizis la fondon de la Usona Psikoanaliza Asocio en majo 1911 ili estis elektitaj prezidanto kaj sekretario respektive. Brill fondis la Novjorkan Psikoanalizan Societon la saman jaron. Liaj anglalingvaj tradukoj de la verkoj de Freud ekaperis el 1909. ==== Rezignoj el la IPA ==== Kelkaj el la sekvantoj de Freud poste retiriĝis el la [[Internacia Psikoanaliza Asocio]] (IPA) kaj fondis siajn proprajn skolojn. El 1909, la vidpunktoj de Adler pri temoj kiel neŭrozo klare ekdiferenciĝis el tiuj de Freud. Dum la sinteno de Adler aspektis pli kaj pli malkongrueblaj kun Freud-ismo, serio de kontraŭstaroj inter iliaj respektivaj vidpunktoj okazis en la kunsidoj de la Viena Psikoanaliza Societo en januaro kaj februaro 1911. En februaro 1911, Adler, tiam prezidanto de la societo, rezignis pri sia posteno. En tiu tempo, ankaŭ Stekel rezignis pri sia posteno kiel vicprezidanto de la societo. Adler finfine lasis la Freud-an grupon en junio 1911 por fondi sian propran organizon kun naŭ aliaj membroj kiuj ankaŭ estis rezignintaj el la grupo.<ref>Tri membroj de la Viena Psikoanaliza Societo rezignis samtempe kun Adler por establi la Societon por Libera Psikoanalizo. Ses aliaj membroj de la Viena Psikoanaliza Societo kiuj klopodis reteni ligilojn kun la Adler-a kaj kun la Freud-a tendaroj samtempe estis devigitaj post Freud insistis, ke ili devas elekti unu partion aŭ alian. {{Cite book|last=Makari|first=George|title=Revolution in Mind: the Creation of Psychoanalysis|year=2008|publisher=Melbourne University Publishing|location=Carlton, Vic.|isbn=978-0-522-85480-0|url=https://books.google.com/?id=uPWBHwLjeXsC&pg=PA262|edition=Australian|page=262}}</ref> Tiu nova organizo estis dekomence nomita ''Societo por libera psikoanalizo'' sed ĝi estis tuj renomita ''Societo por individua psikologio''. En la periodo post la Unua Mondmilito, Adler iĝis pli kaj pli asocia kun psikologia pozicio kiun li nomis [[individua psikologio]].<ref>{{Cite book|last=Ellenberger|first=Henri F.|title=The Discovery of the Unconscious: the History and Evolution of Dynamic Psychiatry|url=https://archive.org/details/discoveryofuncon00ellerich|url-access=registration|year=1970|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=978-0-465-01673-0|pages=[https://archive.org/details/discoveryofuncon00ellerich/page/456 456], 584–85|edition=[Repr.]}}</ref> [[Dosiero:Freud and other psychoanalysts 1922.jpg|eta|altdekstre=1.35|La Komitato en 1922 (el maldekstro dekstren): [[Otto Rank]], Sigmund Freud, [[Karl Abraham]], [[Max Eitingon]], [[Sándor Ferenczi]], [[Ernest Jones]], kaj [[Hanns Sachs]]]] En 1912, Jung publikigis ''Wandlungen und Symbole der Libido'' (publikigita en angla en 1916 kiel ''Psychology of the Unconscious'', Psikologio de la nekonscio) kio klarigis, ke liaj vidpunktoj estis sekvantaj direkton tre diferencan el tiuj de Freud. Por distingi sian sistemon el psikoanalizo, Jung nomis ĝin [[analiza psikologio]].<ref>{{Cite book|last=Ellenberger|first=Henri F.|title=The Discovery of the Unconscious: the History and Evolution of Dynamic Psychiatry|url=https://archive.org/details/discoveryofuncon00ellerich|url-access=registration|year=1970|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=978-0-465-01673-0|page=[https://archive.org/details/discoveryofuncon00ellerich/page/456 456]|edition=[Repr.]}}</ref> Anticipe al la fina rompo de la rilato inter Freud kaj Jung, Ernest Jones iniciatis la formadon de sekreta Komitato de fideluloj taskita pri la konservo de la teoria kohero kaj la institucia heredo de la psikoanaliza movado. Formita en la aŭtuno 1912, la Komitato estis komponita de Freud, Jones, Abraham, Ferenczi, Rank, kaj [[Hanns Sachs]]. Max Eitingon aliĝis al la Komitato en 1919. Ĉiu membro promesis ne fari publikan apartiĝon el la fundamentaj principoj de la psikoanaliza teorio antaŭ diskuto de tiu afero kun la aliuloj. Post tiu disvolvigo, Jung agnoskis, ke lia pozicio estis neeltenebla kaj rezignis kiel redaktoro de ''Jarhbuch'' (Jarlibro) kaj poste kiel prezidanto de la IPA en aprilo 1914. La Zurika Societo retiriĝis el la IPA la venontan julion.<ref>Gay 2006, pp. 229–30, 241</ref><!--This might have more meaning if we actually knew what the Zürich Society was.--> Poste la saman jaron, Freud publikigis artikolon titolitan "[[s:The History of the Psychoanalytic Movement|The History of the Psychoanalytic Movement]]", kies germana originalo estis unuafoje publikigita en ''Jahrbuch'', pri siaj opinioj pri la nasko kaj evoluo de la psikoanaliza movado kaj la retiriĝo de Adler kaj Jung el ĝi. La fina dizerto el la interna cirklo de Freud okazis post la publikigo en 1924 de la verko de Rank nome ''Das Trauma der Geburt'' kiun aliaj membroj de la komitato legis kvazaŭ abandonante la Edipo-komplekson kiel la centra principo de la psikoanaliza teorio. Abraham kaj Jones iĝis pli kaj pli fortaj kritikantoj de Rank kaj kvankam li kaj Freud estis malpretaj finigi sian intiman kaj longdaŭran rilaton la rompo finfine okazis en 1926 kiam Rank rezignis el siaj oficialaj postenoj en la IPA kaj lasis Vienon por Parizo. Lia loko en la komitato estis okupita de [[Anna Freud]].<ref>Gay 2006, pp. 474–81</ref> Rank finfine setliĝis en Usono kie liaj revizioj de Freud-a teorio influos novan generacion de terapiistoj malkomfortaj kun la ortodokseco de la IPA. === Frua psikoanaliza movado === Resume en la jaro [[1908]] Freud estis okaziginta la unuan internacian psikoanalizan kongreson en [[Salcburgo]]. Sekvis aliaj en [[1910]] en [[Nurenbergo]], [[1911]] en [[Vajmaro]], [[1913]] en [[Munkeno]], [[1918]] en [[Budapeŝto]] kaj [[1920]] en [[Hago]] kaj [[Berlino]]. En [[1913]] aperis la verko ''"[[Totemo kaj tabuo]]"'', en kiu Freud skribis pri la kulturhistoria fenomeno de la [[incesto|incestmalpermeso]]. Post la fondo de la IPA en 1910, internacia reto de psikoanalizaj societoj, trejninstitutoj kaj klinikoj iĝis bone establitaj kaj regula plano de duajaraj kongresoj komencis post la fino de la [[Unua Mondmilito]] por kunordigi sian agadon.<ref>Gay 2006, p. 460</ref> [[Dosiero:Bundesarchiv B 145 Bild-P062848, Berlin, Schloss Tegel, Parkseite.jpg|eta|La Kastelo Tegel, nome la unua establo kiu havigis psikoanalizan traktadon en institucia kadro, en 1931, nome kiam devis fermi pro ekonomiaj tialoj.]] Abraham kaj Eitingon fondis la Berlinan Psikoanalizan Societon en 1910 kaj poste la Berlinan Psikoanalizan Instituton kaj la Poliklinik en 1920. La plinovigoj de Poliklinik pri libera traktado, kaj infananalizo kaj la normigo de la Berlina Instituto por psikoanaliza trejnado havis gravan influon pri la ampleksa psikoanaliza movado. En 1927 Ernst Simmel fondis la sanatorion de la Kastelo Tegel en la ĉirkaŭoj de [[Berlino]], nome la unua tia establo kiu havigis psikoanalizan traktadon en institucia kadro. Freud organizis fonduson por help financi siajn agadojn kaj lia arkitekto filo, Ernst, estis komisiita por remebli la konstruaĵon. Ĝi devis fermi en 1931 pro ekonomiaj tialoj.<ref>Danto, Elizabeth Ann (2005). ''Freud's Free Clinics: Psychoanalysis and Social Justice, 1918–1938''. New York: Columbia University Press, pp. 3, 104, 185–86.</ref> La Moskva Psikoanaliza Societo de 1910 iĝis la Rusia Psikoanaliza Societo kaj Instituto en 1922. La rusaj sekvantoj de Freud estis la unuaj, kiuj profitis el tradukoj de lia verkaro, ĉar la rusa traduko de 1904 de ''Sonĝointerpretado'' aperis naŭ jarojn antaŭ la anglalingva eldono de Brill. La Rusa Instituto estis unika en tio ke ricevis ŝtatan subtenon por sia agado, inklude la publikigon de tradukoj de la verkoj de Freud.<ref>Miller, Martin (1998) ''Freud and the Bolsheviks'', Yale University Press pp. 24, 59</ref> Tiu subteno estis krute nuligita en 1924, kiam [[Josif Stalin]] enpoviĝis, kaj psikoanalizo estis denoncita pro ideologiaj tialoj.<ref>Miller (1998), p. 94.</ref> Helpinte fondi la Usonan Psikoanalizan Asocion en 1911, Ernest Jones revenis en Brition el Kanado en 1913 kaj fondis la Londonan Psikoanalizan Societon samjare. En 1919, li dissolvis tiun organizon kaj, kun ties kerna membraro purigita el Jung-aj aliĝintoj, fondis la Britan Psikoanalizan Societon, kaj servis kiel ties prezidanto ĝis 1944. La Instituto de Psikoanalizo estis establita en 1924 kaj la Londona Kliniko de Psikoanalizo estis establita en 1926, ambaŭ sub la direktoreco de Jones.<ref>Maddox, Brenda (2006). ''Freud's Wizard: The Enigma of Ernest Jones''. London: John Murray. pp. 147–79</ref> La Viena Ambulatorio (Kliniko) estis establita en 1922 kaj la Viena Psikoanaliza Instituto estis fondita en 1924 sub direktoreco de [[Helene Deutsch]].<ref>Danto, Elizabeth Ann (2005). ''Freud's Free Clinics: Psychoanalysis and Social Justice, 1918–1938''. New York: Columbia University Press, p. 151</ref> Ferenczi fondis la Budapeŝtan Psikoanalizan Instituton en 1913 kaj klinikon en 1929. Psikoanalizaj societoj kaj institutoj estis establitaj en Svisio (1919), Francio (1926), Italio (1932), Nederlando (1933), Norvegio (1933) kaj en [[Mandata Palestino|Palestino]] (Jerusalemo, 1933) fare de Eitingon, kiu estis fuĝinta el Berlino post [[Adolf Hitler]] enpoviĝis.<ref>Gay 2006, p. 406</ref> La Novjorka Psikoanaliza Instituto estis fondita en 1931. La Berlina Kongreso de 1922 estis la lasta en kiu Freud partoprenis.<ref>Gay 2006, p. 394</ref> Je tiu epoko lia parolkapablo iĝis grave malhelpita pro la proteza aparato kiun li bezonis kiel rezulto de serio de operacioj en sia kancersufera makzelo. Li restis informita pri la disvolvigo pere de regula korespondado kun siaj ĉefaj sekvantoj kaj pere de cirklaj leteroj kaj kunsidoj de la sekreta Komitato en kiu li plue partoprenis. La Komitato plue funkciis ĝis 1927 kiam instituciaj disvolviĝoj ene de la IPA, kiel la establado de la Internacia Trejnkomisiono, frontis temojn pri la transmito de psikoanalizaj teorio kaj praktiko. Restis tamen gravaj diferencoj pri la afero de neprofesia analizo – t.e. la akcepto de medicine ne-kvalifikitaj kandidatoj por psikoanaliza trejnado. Freud verkis sian argumentaron favore en 1926 en sia ''Die Frage der Laienanalyse''. Li estis klare opoziciata de usonaj societoj kiuj montris obĵetojn pri profesiaj normigoj kaj la risko de procesoj (kvankam infananalizistoj estis esceptataj). Tiuj obĵetoj estis kunhavataj ankaŭ de kelkaj el liaj eŭropaj kolegoj. Finfine oni atingis interkonsenton kiu permesis al la societoj aŭtonomecon por establi kriteriojn por kandidatiĝo.<ref>Gay 2006, pp. 490–500</ref> En 1930 al Freud estis atribuita la [[Goethe-premio]] kiel agnosko de liaj kontribuoj al psikologio kaj al la kulturo de germanlingva literaturo.<ref>Gay 2006, p. 571</ref> == Pacientoj de Freud == [[Dosiero:Anna Todesco in a day dress, ca. 1865.jpg|eta|dekstre|Anna von Lieben (Cäcilie M.), ĉ. 1865.]] Freud uzis pseŭdonimojn en siaj kazohistorioj. Kelkaj pacientoj konataj laŭ pseŭdonimoj estis [[Cäcilie M.]] (Anna von Lieben); [[Dora (kazostudo)|Dora]] (Ida Bauer, 1882–1945); Frau Emmy von N. (Fanny Moser); Fräulein Elisabeth von R. (Ilona Weiss);<ref>Appignanesi, Lisa & Forrester, John. ''Freud's Women''. London: Penguin Books, 1992, p. 108</ref> Fräulein Katharina (Aurelia Kronich); Fräulein Lucy R.; [[Malgranda Hans]] ([[Herbert Graf]], 1903–1973); Ratulo (Ernst Lanzer, 1878–1914); Enos Fingy (Joshua Wild, 1878–1920);<ref>Breger, Louis. ''Freud: Darkness in the Midst of Vision''. Wiley, 2011, p. 262</ref> kaj Lupulo (Sergej Pankejeff, 1887–1979). Aliaj famaj pacientoj estis Princo Pedro Augusto de Brazilo (1866–1934); [[H.D.]] (1886–1961); [[Emma Eckstein]] (1865–1924); [[Gustav Mahler]] (1860–1911), kun kiu Freud havis nur unusola, etenda konsulto; Princino [[Marie Bonaparte]]; Edith Banfield Jackson (1895–1977);<ref>{{cite journal | last1 = Lynn | first1 = D.J. | year = 2003 | title = Freud's psychoanalysis of Edith Banfield Jackson, 1930–1936 | journal = Journal of the American Academy of Psychoanalysis and Dynamic Psychiatry | volume = 31 | issue = 4| pages = 609–25 | pmid = 14714630 | doi=10.1521/jaap.31.4.609.23009}}</ref> kaj Albert Hirst (1887–1974).<ref>{{cite journal | last1 = Lynn | first1 = D.J. | year = 1997 | title = Freud's analysis of Albert Hirst, 1903–1910 | journal = Bulletin of the History of Medicine | volume = 71 | issue = 1| pages = 69–93 | pmid = 9086627 | doi=10.1353/bhm.1997.0045}}</ref> Jen nekompleta listo de pacientoj, kies terapiprocedon publikigis Freud. La veraj nomoj estis anstataŭitaj de la indikitaj pseŭdonimoj. * ''Cäcilie M.'' = [[Anna von Lieben]] * ''Dora'' = [[Ida Bauer]] ([[1882]]–[[1945]]) * ''Signorino Emmy de N.'' = Fanny Moser, naskiĝinte Sulzer-Wart (1848–1925) * ''Fraŭlino Elizabeth de R.'' * ''Fraŭlino Katharina'' = Aurelia Kronich * ''Fraŭlino Lucy R.'' * ''Kleiner Hans (Johanĉjo)'' = [[Herbert Graf]] ([[1903]]–[[1973]]) * ''Rattenmann (Ratulo)'' = Ernst Lanzer ([[1878]]–[[1914]]) * ''Wolfsmann (Lupulo)'' = Sergej Pankejeff ([[1887]]–[[1979]]) === Kancero === Februare 1923, Freud eksuferis pro leŭkoplakion, negravan kreskaĵon asocian kun troa fumado, en sia buŝo. Li dekomence tenis tion sekrete, sed aprile 1923 li informis al Ernest Jones, dirante, ke la kreskaĵo estis forigita. Freud konsultis la [[Dermatologio|dermatologon]] Maximilian Steiner, kiu avertis lin abandoni fumadon sed mensogis pri la graveco de la kreskaĵo, minimumigante ties gravon. Freud poste vidis Felix Deutsch, kiu vidis, ke la kreskaĵo estas kancera; li identigis ĝin al Freud uzante [[eŭfemismo]]n "malbona leŭkoplakio" anstataŭ la teknikan diagnozon: epiteliomo. Deutsch konsilis al Freud ĉesi fumadon kaj fortranĉi la kreskaĵon. Freud estis traktita de Marcus Hajek, [[Otorinolaringologio|rinologo]] kies kompetenco li estis iam pridemandinta. Hajek plenumis nenecesan ornaman kirurgion en la servo de sia kliniko por eksteraj pacientoj. Freud sangis dum kaj post la operacio, kaj eble jam preskaŭ mortis. Freud poste vidis Deutsch denove. Deutsch vidis, ke necesas plua [[kirurgio]], sed ne diris al Freud, ke li havas [[kancero]]n ĉar li estas priokupita ke Freud povus deziri memmortigi.<ref>Gay 2006, pp. 419–20</ref> === Fuĝo el Naziismo === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1985-083-10, Anschluss Österreich, Wien.jpg|eta|altdekstre=1.25|Homamaso salutanta Naziistojn en Vienon.]] Januare 1933, la [[Naziisma Partio]] ekkontrolis Germanion, kaj la verkoj de Freud elstaris inter tiuj kiujn ili bruligis kaj detruis. Freud rimarkigis al [[Ernest Jones]]: "Kian progreson ni estas farante! En la [[Mezepoko]] ili estus bruliginta min. Nune, ili kontentiĝas bruliganta miajn librojn."<ref>Gay 2006, pp. 592–93.</ref> Freud plue subkomprenis la kreskantan Naziisman minacon kaj restis determinita resti en Vieno, eĉ post la ''[[Anschluss]]'' de 13a de marto 1938, per kiu [[Nazia Germanio]] aneksigis Aŭstrion, kaj post la eksplodo de perforta [[antisemitismo]] kiu sekvis.<ref name=Gay618>Gay 2006, pp. 618–20, 624–25.</ref> Jones, la tiam prezidento de la [[Internacia Psikoanaliza Asocio]] (IPA), venis en Vienon el Londono tra Prago la 15an de marto determinita konvinki Freud ŝanĝi sian opinion kaj serĉi ekzilon en Brition. Tiu afero kaj la bato pro la aresto kaj pridemandado de Anna Freud fare de la [[Gestapo]] finfine konvinkis Freud, ke ĝi estas tempo lasi Aŭstrion.<ref name=Gay618/> Jones iris al Londono la venontan semajnon kun listo havigita de Freud de la grupo de elmigruntoj kiuj bezonos permesilojn. Reen en Londono, Jones uzis sian personan rilaton kun la [[Brita Ministro de Enlandaj Aferoj|Brita Ministro]], [[Samuel Hoare|Sir Samuel Hoare]], por atingi la permesilojn. Estis deksep entute kaj laborpermesiloj estos havigitaj senecese. Jones uzis sian influon ankaŭ en sciencaj cirkloj, konvinkante la prezidanton de la ''[[Royal Society]]'', [[William Henry Bragg|Sir William Bragg]], skribi al la Ministro de Eksterlandaj Aferoj Lord Halifax, postulante la bonan efikon de la diplomata premo aplikenda en Berlino kaj Vieno en la profito de Freud. Freud havis subtenon ankaŭ el usonaj diplomatoj, elstare de sia eks-paciento kaj de la usona ambasadoro en Francio, [[William Bullitt]]. Bullitt avertis la Usonan Prezidenton [[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]] pri la pliigantaj danĝeroj kiujn frontas la Freud-oj, rezulte en tio ke la ĝenerala konsulo en Vieno, John Cooper Wiley, aranĝis regulan kontrolon de Berggasse 19. Li intervenis per telefono ankaŭ dum la pridemandado fare de la Gestapo al Anna Freud.<ref>Cohen 2009, pp. 152–53.</ref> La foriro el Vieno fare de la Freud-oj estis farita iom post iom tra aprilo kaj majo 1938. La nepo de Freud nome Ernst Halberstadt kaj la edzino kaj filoj de Martin, la filo de Freud, foriris al Parizo en aprilo. La bofratino de Freud, Minna Bernays, iris al Londono la 5an de majo, Martin Freud la venontan semajnon kaj la filino de Freud, nome Mathildem kaj ŝia edzo, nome Robert Hollitscher, la 24an de majo.<ref>Cohen 2009, pp. 157–59.</ref> [[Dosiero:Marie Bonaparte Princess George of Greece.jpg|eta|dekstre|220ra|La helpo de la princino [[Marie Bonaparte]] estis ŝlosila por ebligi la foriron de Freud el la reĝimo de [[Nazia Germanio]] en Aŭstrio.]] Fine de la monato, oni faris aranĝojn por la foriro de la propra Freud al Londono, enkotigite en jure komplika kaj finance ĉantaĝa procezo de negocado kun la Naziismaj aŭtoritatoj. Laŭ la regularo trudita al la juda loĝantaro fare de la nova Naziisma reĝimo, oni nomumis [[komisaro]]n por administri la havaĵojn de Freud kaj tiujn de la IPA kies sidejo estis apud la hejmo de Freud. Freud estis asignita al Dro. Anton Sauerwald, kiu estis studinta kemion en la [[Universitato de Vieno]] kun Profesoro Josef Herzig, malnova amiko de Freud. Sauerwald legis verkojn de Freud por scii pri li kaj kompreni lian situacion. Kvankam li estis taskita havigi detalojn pri la bankokontojn de Freud al siaj superuloj kaj aranĝi la detruon de la historia biblioteko hejmigita en la oficejoj de la IPA, Sauerwald faris nenion el tio. Anstataŭe li forigis la pruvojn de la eksterlandaj bankokontoj de Freud kaj aranĝis la stokadon de la biblioteko de la IPA en la Aŭstria Nacia Biblioteko kie ĝi restis ĝis la fino de la milito.<ref>Cohen 2009, p. 160.</ref> Kvankam la interveno de Sauerwald malpezigis la financan ŝarĝon de la "forir"-imposto super la deklarita havaĵo de Freud, aliaj gravaj ŝarĝoj estis aplikitaj rilata al la ŝuldoj de la IPA kaj al la valora kolekto de antikvaĵoj kiun Freud posedis. Malhelpita aliri al siaj propraj bankokontoj, Freud turnis sin al la princino [[Marie Bonaparte]], nome la plej elstara kaj riĉa el liaj francaj sekvantoj, kiu estis veturinta al Vieno por proponi sian subtenon kaj estis ŝi kiu havigis la necesan financon disponeble.<ref>Cohen 2009, p. 166</ref> Tio ebligis, ke Sauerwald subskribu la necesan forvizojn por Freud, sia edzino Martha kaj filino Anna. Ili lasis Vienon per la fama trajno ''[[Orient Express]]'' la 4an de junio, akompanataj de iliaj hejmservisto kaj doktoro, kaj alvenis la venontan tagon en Parizon kie ili estis gastojn de Marie Bonaparte antaŭ reveturi nokte al Londono, kien ili alvenis al Viktoria stacio la 6an de junio. Inter tiuj kiuj venis al Freud por montri siajn respektojn estis [[Salvador Dalí]], [[Stefan Zweig]], [[Leonard Woolf]], [[Virginia Woolf]] kaj [[H. G. Wells]]. Reprezentantoj de la [[Royal Society]] proponis la plenan membrecon al Freud, kiu estis elektita eksterlanda membro jam en 1936. Marie Bonaparte alvenis ĉirkaŭ la fino de junio por studi kion fari ĉe la kvar pli aĝaj fratinoj de Freud kiuj restis ankoraŭ en Vieno. Ŝiaj postaj klopodoj akiri forvizojn por ili malsukcesis kaj ili ĉiuj mortos en [[Naziaj koncentrejoj]].<ref>Cohen 2009, pp. 178, 205–07.</ref> [[Dosiero:Freud Museum London 2.jpg|eta|dekstra|La lasta domo de Freud, nune dediĉita al lia vivo kaj verkaro kiel [[londona Freud-muzeo]] en 20 Maresfield Gardens, Hampstead, London NW3, Anglio.]] Komence de 1939 Sauerwald alvenis en Londonon iom mistere kaj renkontiĝis kun la frato de Freud nome Alexander.<ref>Schur, Max (1972) ''Freud: Living and Dying'', London: Hogarth Press, pp. 498–99.</ref> Li poste estos procesita kaj enprizonita en 1945 fare de Aŭstria tribunalo pro sia agado kiel funkciulo de Naziisma Partio. Responde al plendo el lia edzino, Anna Freud verkis por konfirmi, ke Sauerwald "uzis sian oficon kiel nia nomumita komisaro tiel ke li protektis mian patron". Ŝia interveno helpis lian liberigon en 1947.<ref>Cohen 2009, p. 213.</ref> En la nova hejmo de la Freud-oj, nome Freud Museum en 20 Maresfield Gardens, Hampstead, Norda Londono, oni rekreis la konsultejon de Freud en Vieno per fidinda detalaro. Li plue vidis pacientojn tie ĝis la finaj stadioj de sia malsano. Li laboris ankaŭ por siaj lastaj libroj, ''Der Mann Moses und die monotheistische Religion'', publikigita en germana en 1938 kaj en angla la venontan jaron<ref name="Chaney, Edward 2006 pp. 62">Chaney, Edward (2006). 'Egypt in England and America: The Cultural Memorials of Religion, Royalty and Religion', ''Sites of Exchange: European Crossroads and Faultlines'', ed. M. Ascari kaj A. Corrado. Amsterdam and New York: Rodopi, Chaney'Freudian Egypt', ''The London Magazine'' (April/May 2006), pp. 62–69, kaj Chaney, 'Moses and Monotheism, by Sigmund Freud', 'The Canon', ''THE'' (''Times Higher Education''), 3–9 June 2010, No. 1, 950, p. 53.</ref> kaj la nefinkompletigita ''Skizo de Psikoanalizo'' kiu estis publikigita postmorte. === Morto === [[Dosiero:Freud's ashes in Golder's Green Columbarium.JPG|eta|altdekstre|Cindroj de Sigmund Freud en la "Freud Corner" (Angulo Freud) de la Kremaciejo Golders Green.]] Meze de septembro 1939, la kancero de Freud en sia makzelo estis okaziginta al li akran doloron kaj estis deklarita neoperaciebla. La lasta libro kiun li legis, la romano de [[Honoré de Balzac|Balzac]] nome ''La Peau de chagrin'', okazigis meditadon pri sia propra pliiĝanta malforto kaj kelkajn tagojn poste li turnis sin al sia doktoro, amiko kaj kolega rifuĝinto, Max Schur, rememorante al li ke ili jam estis iam diskutintaj la finajn stadiojn de lia malsano: "Schur, ĉu vi memoras nian 'kontrakton' ne lasi min en abandono kiam venos mia momento. Nune estas nur torturo kaj tio ne havas sencon." Kiam Schur respondis, ke li ne forgesis, Freud diris, "Mi dankas vin," kaj poste "Parolu pri tio kun Anna, kaj se ŝi pensas, ke tio pravas, tiam finigu ĝin." Anna Freud volis prokrasti la morton de lia patro, sed Schur konvinkis ŝin, ke ne meritas la penon lasi lin viva kaj en la 21a kaj 22 de septembro oni administris dozojn de [[morfino]] kio rezultis en la morto de Freud ĉirkaŭ la 3a horo nokte de la 23a de septembro 1939.<ref>Gay 2006, pp. 650–51</ref><ref>{{cite web |url=http://www.freebmd.org.uk/cgi/information.pl?cite=1i7bxu%2FFMHIpo2b6nEloZg&scan=1 |title=Index entry |accessdate=[[2-a de septembro]] [[2016]]|website=FreeBMD |publisher=ONS}}</ref> Pri tiu [[eŭtanazio]], diskongruoj en la diversaj rakontoj kiujn Schur faris pri sia rolo en la finaj horoj de Freud, kio siavice kondukis al malkonsentoj inter la ĉefaj biografiistoj de Freud, kondukis al plua esplorado kaj reviziita rakonto. Tiu proponas, ke Schur forestis el la mortolito de Freud kiam tria kaj fina dozo de morfino estis administerdita de Drino. Josephine Stross, kolago de Anna Freud, kio rezultis en la morto de Freud ĉirkaŭ noktomezo de la 23a de septembro 1939.<ref>{{cite journal |last1=Lacoursiere |first1=Roy B. |year=2008 |title = Freud's Death: Historical Truth and Biographical Fictions | url = | journal = American Imago | volume = 65 | issue = 1| pages = 107–28 | doi=10.1353/aim.0.0003}}</ref> Tri tagojn post lia morto la korpo de Freud estis [[Kremacio|kremaciita]] en la Kremaciejo Golders Green en Norda Londono, kaj negocistoj [[Harrods]] estis liaj funebraj direktoroj, je instrukcioj de lia filo, Ernst.<ref name="sydney1">{{cite web |url=http://sydney.edu.au/museums/publications/catalogues/freud-catalogue.pdf |title=Sigmund Freud's Collection: An Archaeology of the Mind |accessdate=2014-02-08 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222133332/http://sydney.edu.au/museums/publications/catalogues/freud-catalogue.pdf |archivedate=22a de februaro 2014 |df=dmy-all }}</ref> Funebraj diskursoj estis faritaj de Ernest Jones kaj de la aŭstria verkisto [[Stefan Zweig]]. La cindroj de Freud estis poste instalitaj en la ''Ernest George Columbarium'' de la Kremaciejo (nome en la nomita "Freud Corner"). Ili ripozas sur plinto desegnita de sia filo, Ernst,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=j9HFNKIU44wC&pg=PA205&lpg=PA205&dq=golders+green+columbarium+freud#v=onepage&q=golders%20green%20columbarium%20freud&f=false|title=Ernst L. Freud, Architect|isbn=978-0-85745-234-4|last1=Welter|first1=Volker M|date=2011-10-01}}</ref> en sigelita<ref name="sydney1"/> [[Ceramiko de antikva Grekio|antikvgreka]] [[Kratero (ceramiko)|kratero]] kun pentritaj [[Dionizo|Dionizaj scenoj]] kiun Freud estis ricevinta kiel donaco el Marie Bonaparte kaj kiun li estis teninta en sia studejo en Vieno dum multaj jaroj. Poste lia edzino, Martha, mortis en 1951, kaj ankaŭ ŝiaj cindroj estis metitaj en la urno.<ref>Burke, Janine ''The Sphinx at the Table: Sigmund Freud's Art Collection and the Development of Psychoanalysis'', New York: Walker and Co. 2006, p. 340.</ref> == Idearo == [[Dosiero:Une leçon clinique à la Salpêtrière 02.jpg|eta|Jean-Martin Charcot montras la aplikon de la [[hipnoto]] al malsanulo pro [[histerio]] nome Blanche Wittman, Gemälde von André Brouillet (1887).]] Freud esploris unue [[hipnoto]]n kaj ties efiko por helpi al psike malsanajn personojn. Poste li disiĝis de tiu tekniko kaj evoluigis terapiformon, kiu baziĝis je libera asocio kaj sonĝointerpretado por kompreni la animan strukturon de la homo kaj kuraci ĝin (psikanalizo). Por klarigi kiel funkcias la homa psiko, Freud evoluigis tiam nekutiman teknikon, per kiu li ''analizis'' siajn pacientojn kaj ties liberaj asocioj kaj hermeneŭte interpretis ilin. El tiuj observoj kaj interpretoj li evoluigis sian ideon de triparta psika strukturo. Laŭ lia propono la strukturo de la homa psiko konsistas el tri partoj (instancoj), la ''Ĝi'', la ''Mi'' kaj la ''Super-Mi''. Li subtenis, ke ĉirkaŭ 90 procentoj de homoj decidoj estas senkonscie motivigitaj kaj nur malgranda parto ''videbla''. == Gravaj kunlaborantoj == [[Dosiero:Jung 1910-rotated.jpg|eta|dekstra|Carl Gustav Jung.]] === [[Alfred Adler]] === En [[1902]] Sigmund Freund estis nomumita eksterordinara profesoro kaj fondis la psikologan merkredan kunvenon, kiun vizitis inter aliaj [[Sándor Ferenczi]] kaj [[Alfred Adler]]. Ĉiun merkredon oni diskutis novajn esplorrezultojn kaj trejniĝis pri la nova arto de interpretado. === [[Carl Gustav Jung]] === En [[1906]] Freud ekkorespondis kun sia fakkolego [[Carl Gustav Jung]]. Dum renkonto en [[1907]] ili ambaŭ diskutadis senhalte dum 13 horoj. Freud konsideris Jung kiel [[kronprinco]]n. En [[1909]] ambaŭ psikanalistoj veturis kun [[Sándor Ferenczi|Ferenczi]] al [[Usono]], sed disiĝis en [[1914]]. === [[Wilhelm Reich]] === [[Dosiero:Wilhelm Reich in his mid-twenties.JPG|eta|Wilhelm Reich]] Okaze de psikanaliza kunveno ĉe la viena universitato, Wilhelm Reich renkontiĝis kun Freud, kiu donis al li du el siaj libroj kaj kuraĝigis lin. Poste, Reich aktive partoprenis al psikanaliza seminario, kiun li rapide estris kiel subdirektoro. Li kreis kun [[Sándor Ferenczi]] la teknikan seminariejon (kie oni diskutis pri analiza teknika parto de psikanalizo) kaj eldonis plurajn librojn, unu el ili ''Die Funktion des Orgamus (La funkcio de orgasmo)'' ([[1927]]), kie li priskribis ke la fundo de la [[neŭrozo]]j devenas de malordo de la [[reprodukta sistemo|reprodukta]] funkcio, kaj en kiu li klarigis novan [[koncepto]]n de ''seksa ekonomio'', tio estas socia kaj persona agmanieroj por plugardi fluida siajn emociajn povojn. Reich konsciiĝis, ke ĝenerale la kaŭzo de neŭrozoj devenas de soci-[[ekonomio|ekonomiaj]] problemoj (loĝejaj problemoj, ĉefe por la junuloj, ekonomia memstara problemo de la ino, malfacileco atingi bonajn kontraŭkonceptrimedojn, ktp). Li teamiĝis kun kuracistoj, flegistoj por helpi la homojn de la malriĉaj kvartaloj de Vieno. Li kreis psikanalizan seminariejon senpagan por la malplej riĉuloj. Pro sia implikado en la sociaj aferoj, sia psikanaliza komunumo devigis lin translokiĝi al Berlino, Germanio, en [[1930]]. Tie li aliĝis al la komunista partio cele de pli facile atingi junulojn, kiuj estis ribelantaj kontraŭ siaj viv-kondiĉoj, tiamaniere ke li povu konsili ilin pri [[seksologio]], ĉu konference ĉu perlibre. Li ne konsentis kun la sen-politikado de la Psikoanaliza Asocio. Por pli antaŭenigi sian varbadon ĉe la amaso li kreis SEXPOL (''Zeitschrift für Politische Psychologie und Sexualökonomie'' - Revuo pri politika psikologio kaj seksa ekonomio), publikaĵo pri la viv-kondiĉoj modernaj kaj la plena disvolviĝo de la seksa kontentigo ĉe la popola amaso. ''Sexpol'' altiris al si nombrajn asociojn, pli ol cent mil aliĝantojn kaj estis malpermesita, kiam kreskis la nazia ondo. La amikecaj rilatoj kun Freud estis bonaj ĝis tiel, kiel Reich "nur sintenis al psikoanalizo": li estis de la intimaj proksimaj personoj. Sed disakordo aperis ekde kiam Freud proponis la teorion pri Thanatos kaj Eros: laŭ Reich, Thanatos (''"la morta instinkto"'') estas nur ''dua'' impulso, akirita dum la vivo de la suferanto, ne la unua, tiel, kiel pensis Freud. Plie, al tio sin aldonis la risko, ene de la aktoj mem de Reich vidalvide la nova estraro de nazia Germanio, rilate al iu, kiu tro alproksimiĝis al la komunista partio: ja la rilatoj inter Freud kaj Reich malkonstruiĝis. === [[Otto Rank]] === Otto Rank, kies naskiĝnomo estis Otto Rosenfeld, estis psikoanalizisto, verkisto kaj profesoro aŭstria. Li laboris kun Sigmund Freud dum dudek jaroj kaj eldonis du gravajn revuojn pri psikoanalizo. Aliaj daŭrigantoj de la teorio estis [[Anna Freud]] kaj [[Jacques Lacan]]. == Freud kaj Esperanto == [[E. James Lieberman]], en sia artikolo ''Zamenhof, psikologie: de Freud al Piron'',<ref>[[E. James Lieberman]], ''Zamenhof, psikologie: de Freud al Piron'' En [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 438-442.</ref> el la vidpunkto de la [[psikologio]] skizas paralelojn inter Esperanto kaj la teorioj de Sigmund Freud. Por J.C. Flugel estis kvazaŭ religia entuziasmo pro la "interna ideo", kiu estus kompendio de bonvolaj intencoj al la homaro. "La lingvo Esperanto estis senkondiĉa donaco al la tuta homaro."<ref>Samloke, paĝo 439.</ref> El tiu lingvo derivas multaj pozitivaj devenoj, "parolante novan lingvon, oni fieras pro lerteco".<ref>Samloke.</ref> Tre interesa estas la paralelo kiun oni establas inter la figuroj de Freud kaj Zamenhof, judaj, kleraj, movadistoj, kuracistoj, fumantoj..., kaj ambaŭ parolas pri "la afero" (germane "die Sache").<ref>Samloke, pp. 439-440.</ref> Kaj same pri la diferencoj, dum Freud klopodas teorion, Zamenhof preferas la kreadon de praktika solvo. Alia paralelo estas establita inter Esperanto kaj [[hipnozo]], ambaŭ duarangaj aferoj en la celoj de la du pioniroj: ambaŭ praktikoj estas malhelpataj pro ĉarlatana etoso, kiel simplaj praktikaj solvoj, pro senklereco kaj pro manko de mona aŭ morala subteno.<ref>Samloke, paĝo 440.</ref> Sekvanto de Freud, nome [[Otto Rank]] emfazis la estimon de diversaj kulturoj, la homaranisman sopiron, la sanigan impulson al amikeca "familia rondo". Simile, sekvanto de Zamenhof, nome [[Claude Piron]] emfazis el vidpunkto de psikologo la gravecon de la lingvaj digno kaj rango, fromte al diskrimino.<ref>Samloke, pp. 441-442.</ref> == Recenzoj == Multaj kritikoj estis direktitaj al Sigmund Freud kaj psikanalizo, kiu nun estas konsiderita pseŭdoscienco. Laŭ la psikologo, sociologo kaj eseisto G. William Domhoff kaj la kogna psikologo David Foulkes, la ideo ke [[libera asocio]] permesas aliron al la latenta enhavo de la sonĝo estas nuligita de verkoj de eksperimenta psikologio kiuj konkludis ke tiu metodo estas arbitra. <ref> Foulkes D., ''A grammar of dreams'' (1978), Basic Books, 1998 kaj Domhoff G.W., ''La scienca studo de sonĝoj'', American Psychological Association, 2003</ref >. Frank Sulloway evoluigis siaflanke en ''Freud biologiste de l'esprit'' (1979) la tezon laŭ kiu Freud estus produktinta "kriptobiologian" modelon kun la celo maski siajn biologiajn teoriojn rekonitajn kiel jam malnoviĝintajn. siatempe de kelkaj el liaj subtenantoj, kiel ekzemple [[Ernst Kris]], por prezenti psikanalizon kiel revolucian kaj originan teorion<ref> Freud kaj liaj kritikistoj, aŭtoro Paul Robinson, University of California Press, jaro 1993</ref>. Richard Webster, en ''Why Freud Was Wrong'' (1995), priskribis psikanalizon kiel eble la plej kompleksan kaj sukcesan pseŭdosciencon en historio<ref>Webster, Richard (2005). Why Freud Was Wrong: Sin, Science and Psychoanalysis. Oxford: The Orwell Press. pp. 12, 437. ISBN 978-0-9515922-5-0.</ref>. F. Crews opinias, ke psikanalizo ne havas sciencan aŭ terapian meriton<ref>Frederick Crews (1 March 1996). "The Verdict on Freud". Psychological Science. 7 (2): 63–68. doi:10.1111/j.1467-9280.1996.tb00331.x. S2CID 143453699</ref>. == Verkoj == [[Dosiero:Sigmund freud um 1905.jpg|altdekstre|eta|Sigmund Freud.]] Laŭ kronologia ordo: * ''Über den psychischen Mechanismus hysterischer Phänomene''. Kun Breuer. 1893. * ''Ueber Coca''. En: Centralblatt für die gesammte Therapie. 2 (1884), S. 289–314 (PDF 2,1 MB; Neu durchgesehener und vermehrter Separat-Abdruck, Wien 1885) [http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/pdf/lit29488_Lo.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151211024742/http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/pdf/lit29488_Lo.pdf |date=2015-12-11 }}. * ''Entwurf einer Psychologie''. 1895 (Manuskripto; veröffentlicht 1950). * ''Studien über Hysterie''. 1895. * ''Zur Ätiologie der Hysterie''. 1896 (Aufsatz; erste Verwendung des Begriffes „Psychoanalyse“). * ''[[Die Traumdeutung]]''. 1900, ISBN 3-596-10436-X; Nikol, ISBN 3-86820-053-3. * ''Zur Psychopathologie des Alltagslebens''. 1904. * ''[[Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie]]''. 1905, ISBN 3-86820-058-4 (vgl. dazu den Artikel Infantile Sexualität nach Freud). * ''Die „kulturelle“ Sexualmoral und die moderne Nervosität''. 1908. * ''Über Psychoanalyse. Fünf Vorlesungen gehalten zur 20-jährigen Gründungsfeier der Clark University in Worcester Mass''. September 1909. 7. unveränderte Auflage. [https://archive.org/stream/Freud_1924_Psychoanalyse_7te#page/n1/mode/2up] Verlag: Franz Deuticke, Leipzig-Wien 1924 * ''Über Psychoanalyse''. 1910. * ''Eine Kindheitserinnerung des Leonardo da Vinci''. 1910. * ''[[Totem und Tabu]]''. 1913. * ''Zur Geschichte der psychoanalytischen Bewegung''. 1914. * ''Zeitgemäßes über Krieg und Tod''. 1915. * ''Trauer und Melancholie''. 1916. * ''Vorlesungen zur Einführung in die Psychoanalyse''. 1917, ISBN 3-596-10432-7; mit Neue Folge … Nikol, ISBN 3-86820-059-2. * ''Das Unheimliche''. 1919. * ''Jenseits des Lustprinzips''. 1920 (Ciferecigita 2. Aufl.) [https://archive.org/stream/Freud_1924_Psychoanalyse_7te#page/n1/mode/2up] * ''Massenpsychologie und Ich-Analyse''. 1921 (Ciferecigita) [https://archive.org/details/massenpsycholog00freugoog] * ''Das Ich und das Es''. 1923, ISBN 3-596-10442-4. * ''Selbstdarstellung''. 1925. * ''Die Frage der Laienanalyse'', 1926. * ''Hemmung, Symptom und Angst''. 1926, ISBN 3-596-10443-2; Nikol, ISBN 3-86820-057-6. * ''Die Zukunft einer Illusion''. 1927, ISBN 3-596-10452-1. * ''Das Unbehagen in der Kultur''. 1930, ISBN 3-596-10453-X. * ''Vier psychoanalytische Krankengeschichten''. Internationaler psychoanalytischer Verlag, Wien 1932, OCLC 601348028, DNB 573375720 (Ciferecigita) [https://archive.org/stream/Freud_1932_Vier_Krankengeschichten_k/Freud_1932_Vier_Krankengeschichten_k_djvu.txt] * ''Warum Krieg?'' 1933 (kun Albert Einstein). * ''Neue Folge der Vorlesungen zur Einführung in die Psychoanalyse'', 1933, ISBN 3-596-10433-5. * ''Die endliche und die unendliche Analyse''. 1937. * ''Abriss der Psychoanalyse''. 1938, ISBN 3-596-10434-3. * ''[[Der Mann Moses und die monotheistische Religion]]''. 1939 (Ciferecigita). [https://archive.org/details/DerMannMosesUndDieMonotheistischeReligion_520] === Aperis en Esperanto === * Freud, Sigmund: ''Kompendio de psikanalizo''. El la germana trad. Gérard Patureaŭ. [[KAVA-PECH]]: Dobřichovice 2003. 106 p. ISBN 80-85853-62-0 == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Bloom, Harold. The Western Canon. Riverhead Books, 1994. * Clark, Ronald W. (Junio 1980). Freud: The Man and the Cause (1a eld.). Random House Inc (T). ISBN 978-0-394-40983-2. * Cohen, David. The Escape of Sigmund Freud. JR Books, 2009. * Eissler, K.R. Freud and the Seduction Theory: A Brief Love Affair. Int. Univ. Press, 2005. * Ford, Donald H. & Urban, Hugh B. Systems of Psychotherapy: A Comparative Study. John Wiley & Sons, Inc, 1965. * Freud, Sigmund kaj Bonaparte, Marie (eld.). The Origins of Psychoanalysis. Letters to Wilhelm Fliess: Drafts and Notes 1887–1902. Kessinger Publishing, 2009. * Gay, Peter. Freud: A Life for Our Time. London: Papermac, 1988; 2a eldono, Little Books (1a de majo 2006), 864 pp., ISBN 978-1-904435-53-2; Repeso, W.W. Norton & Company (1988); W.W. Norton & Company (17a d majo 2006), 864 pp., ISBN 978-0-393-32861-5 * Gresser, Moshe. Dual Allegiance: Freud As a Modern Jew. SUNY Press, 1994. * Holt, Robert. Freud Reappraised: A Fresh Look At Psychoanalytic Theory. The Guilford Press, 1989. * Hothersall, D. History of Psychology. 3a eldono, Mcgraw-Hill, 1995. * Jones, E. Sigmund Freud: Life and Work Vol 1: The Young Freud 1856–1900, Hogarth Press, 1953. * Jones, E. Sigmund Freud: Life and Work Vol 2: The Years of Maturity 1901–1919, Hogarth Press, 1955 * Jones, E. Sigmund Freud: Life and Work Vol 3: The Final Years 1919–1939, Hogarth Press, 1957 * Meissner, William W. "Freud and the Bible" en Bruce M. Metzger and Michael David Coogan (eld.). The Oxford Companion to the Bible. Oxford University Press, 1993. * Sulloway, Frank J. (1992) [1979]. Freud, Biologist of the Mind. Beyond the Psychoanalytic Legend. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-32335-3. * Vitz, Paul C. Sigmund Freud's Christian Unconscious. The Guilford Press, 1988. == Vidu ankaŭ == * [[Komplekso de Edipo]] * [[Konscio]] * [[Libera asocio (psikologio)|Libera asocio]] * [[Libido]] * [[Malkonscio]] * [[Sonĝointerpretado]] * [[viena Freud-muzeo]] * [[londona Freud-muzeo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Sigmund Freud}} * http://www.freud.org.uk * http://www.freud-museum.at * http://books.guardian.co.uk/print/0,3858,4445608-99939,00.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051222221455/http://books.guardian.co.uk/print/0,3858,4445608-99939,00.html |date=2005-12-22 }} * http://www.psychiatrie-und-ethik.de/infc/1_gesamt_en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010191403/http://www.psychiatrie-und-ethik.de/infc/1_gesamt_en.html |date=2006-10-10 }} * http://www.freudfile.org * [http://freud.pribor.cz Sigmund Freud - naskiĝloko PRIBOR] en la ĉeĥa * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kompendio-de-psikanalizo-au-la.html | titolo = Kompendio de psikanalizo aŭ la Freŭdismo en nur 100 paĝoj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-03-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918164435/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kompendio-de-psikanalizo-au-la.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Sigmund Freud |revizio=940172685 }} {{Leginda|jaro=2022 |monato=3 |tago=10}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Freud, Sigmund}} [[Kategorio:Sigmund Freud| ]] [[Kategorio:Aŭstraj psikiatroj]] [[Kategorio:Aŭstraj kuracistoj]] [[Kategorio:Psikoanalizo]] [[Kategorio:Aŭstraj psikoanalizistoj]] [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Psikiatrio]] [[Kategorio:Judaj rifuĝintoj]] [[Kategorio:Universitato de Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de majo]] [[Kategorio:Mortintoj la 23-an de septembro]] [[Kategorio:Aŭstraj psikologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj judoj]] [[Kategorio:Historio de psikiatrio]] 1fmiyziowhz1615wnbxnq9j21sep7ae 0 29596 9387234 9373953 2026-05-30T03:35:42Z Sj1mor 12103 9387234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pravá strana objektu MO-S5 (současný stav).jpg|thumb|[[MO S-5 "Na Trati"|MO S-5 Na Trati]], la dekstra parto de infanteria fuorto (nuntempa stato)]] [[File:Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg|thumb|[[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]]]] '''Pionirara grupa komandantejo II Hlučín''', ankaŭ '''Sektoro Moravia Ostrava''' estis konstruata kiel la unua en tiama [[Ĉeĥoslovakio]] kaj tute unua peza fuorto, kiu estis finbetonita, estis la [[22-a de decembro|22-an de decembro]] [[1935]] objekto [[MO S-8 "Dvůr Paseky"]]. En [[septembro]] de [[1938]] la tuta sektoro estis [[armilo|armigita]] kaj preparita defendi la memstarecon de respubliko, precipe pezan industrion troviĝanta en [[Moravia Ostrava]]. Tiu ĉi linio komencas norde de [[Bohumín]], de kie ĝi turniĝas okcidenten al [[Hlučín]], kondukas norde de [[Darkovičky]] tra kampoj kaj poste inter [[Dolní Benešov]] kaj [[Kozmice (distrikto Opava)|Kozmice]] ĝi daŭrigas ĝis [[Háj ve Slezsku]], kie al tiu ĉi linio ligas [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava]]. En tiu ĉi sektoro de la linio estis planita konstrui du fuortarojn, nome [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]] kaj [[Smolkov (artileria fuortaro)|Smolkov]]. En tiu ĉi regiono devis esti konstruitaj 48 objektoj de [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]], el kio estis realigitaj 40 objektoj. ==Historio== La unua pasa esploro de la konstrusektoro Moravia Ostrava, kies sektora mallongigo estas '''MO''', okazis jam en [[aŭtuno]] de la jaro [[1934]]. Ankoraŭ en [[oktobro]] de la sama jaro estis prilaborita malkompleta propono de la linio, kiu ĉi tie kalkulis konstruigi 112 fuortojn kaj 6 infanteriajn fuortarojn. Tiu ĉi pli multe ol duobla kvanto da objektoj kompare kun fine realigita koncepto havis vicon da kaŭzoj. Precipe tio estis malgranda sperto de [[armeo|armeaj]] projektistoj, kiuj antaŭe ne renkontiĝis kun similaj laboroj kaj en multo ili estis influitaj per la franca fortikaĵdoktrino. Plua el la kaŭzoj estis el vidpunkto de fortikiglaboroj tre ege komplika tereno. La defendlinio komencis ĉe vilaĝo [[Kopytov]] (la planata objekto [[MO S-1]]) ĉe la kunfluejo de riveroj [[Odra]] kaj [[Olše]], kie alta suba akvo kaj danĝero de inundoj komplikis la konstruadon de objektoj. La konstruado de fortikaĵoj solvis similajn problemojn ankaŭ ĉirkaŭ rivero [[Opava]] inter vilaĝoj [[Dolní Benešov]] kaj [[Háj ve Slezsku]]. Sur montetoj norde de [[Hlučín]] faris malfacilaĵojn arbarkovrita kaj per profundaj [[ravino]]j ondiĝinta tereno, kiu donis al atakontoj bonajn alvenspacojn. En nelasta vico estis sekure barenda granda kvanto da landvojoj, kondukantaj direkte de la ŝtatlimoj enlanden, kontraŭ atakoj de malamikaj tankoj. Ĉio ĉi projekciis sin en neordinaran komplikecon de la fortikaĵkonstruado de la sektoro MO, kie pleje oni estis provanta vicon de ĝis nun neverkontrolitaj konstru- kaj organizmetodoj kaj armilsistemoj. Tial en tiu ĉi sektoro troviĝas kelke da tute esceptaj objektoj kaj taktikaj elementoj, kie ili en pli malfrua konstruado ne plu aperas. Komence de la jaro [[1935]] montriĝis, ke la linio estis elektita entute bone, sed nombro da objektoj estis el vidpunkto de atendotaj elspezoj neakcepteble alta. Tial estis surbaze de la esploroj el printempo kaj somero [[1935]] proponite plialtigi pafejojn super ĉirkaŭa tereno el 0,6 m al 1,2 ĝis 1,5 m, pro kio nombro da objektoj reduktiĝis al finaj 48. Kvin infanteriaj fuortaroj fariĝis memstaraj fuortoj kun turniĝontaj mitralturoj. Oni kalkulis eĉ kun du artileriaj fuortaroj, kun la unua sur terena montodorso inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]] (fuortaro [[fuortaro U Orla|U Orla]]) kaj kun la alia – fuortaro [[fuortaro Smolkov|Smolkov]], kiu fermis la ostravan sektoron – en monteto Padařov super [[Smolkov]]. Budĝeto por la [[ostrava]] sektoro kalkulis kun sumo 2 milionoj da kronoj por aĉeti la parcelojn, por konstruigi la fuortojn 119 465 000 Kč, por konstruigi la komunikilaron 10 milionoj kaj por konstruigi la obstaklojn poste 6 milionoj da kronoj. La fortikaĵsektoro MO estis la unua konstruloko, en kiu oni propre serĉis la plej konvenajn konceptojn por la plua konstruado de fortikaĵoj. La originaj francaj modeloj ĉi tie estis iom post iom alĝustigataj tiel, por ke oni atingu optiman defendan rezistkapablon kun plej favoraj elspezoj. En la jaroj [[1935]] – [[1936]] estis ankaŭ relative sufiĉe da tempo por verkontroli diversajn variantojn de fuortoj, armilaron kaj blendajn elementojn. Pli malfrue, sub premo de la internacia situacio oni pli simpligis la fortikaĵobjektojn kaj oni turniĝis al „seria konstruado“ eluzante jam antaŭe realigitajn projektojn. Tiu ĉi fortikaĵsektoro tiel prezentas la originajn intencojn de fortikaĵprojektistoj, kiuj estis poste reduktataj kaj en multe da okazoj eĉ modernigataj. La ostrava fortikaĵsektoro estas karakteriza per aliloke nevidata nombro de [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝontaj maŝinpafilaj turoj]] kaj granda koncentriĝo de la [[Minĵetilo mod. 38|fortikaĵaj minĵetiloj]]. Kompare kun [[Pionirara grupa komandantejo III Králíky|samtempe konstruata sektoro]] ĉe urbo [[Králíky]] ĝi havis pli grandan nombron de memstaraj infanteriaj fuortoj de la III-a rezistkapablo, kies koncentriĝo en ĉirkaŭaĵo de urboj [[Bohumín]] kaj [[Hlučín]] estas aliloke nevidata. Interesa estas ankaŭ lokigo de kontraŭtankaj kanonoj en pafejoj malproksimaj pli multe de la ŝirm-aloj, plejparte en la fuortoj de la I-a rezistkapablo. == Konstruaj subsektoroj == === 1./II. Bohumín === [[File:Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-8 Dvůr Paseky]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./II. Bohumín}} * Komisiita: 17-an de oktobro 1935 * Konstruisto: D-ro Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 5 979 254,16 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Konstruitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Spaco: [[Šunychl]] – kampoj inter [[Antošovice]] kaj [[Šilheřovice]] === 2./II. Ludgeřovice === [[File:Šilheřovice, MO-S 14 (2015-05-08; 04).jpg|thumb|Infateria fuorto MO S-14 Juliánka]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./II. Ludgeřovice}} * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Josef Filip, Praha XIX * Komisiitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Konstruitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Spaco: arbaro nomata Nigra Arbaro – inter [[Šilheřovice]], [[Ludgeřovice]] kaj plu malantaŭ [[Markvartovice]] === 3./II. Hlučín === {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./II. Hlučín}} [[File:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S- 22 František]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Komisiiga sumo: 7 670 47,93 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Václav Nekvasil a.s., [[Karlín (Prago)|Praha-Karlín]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Spaco: ĉirkaŭaĵo de [[Hlučín]] - [[Darkovičky]] - [[Darkovice]] - [[Vřesina (distrikto Opava)|Vřesina]] - arbaro nomata Bor === 4./II. Dolní Benešov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 4./II. Dolní Benešov}} [[File:Dolní Benešov, MO-S 33 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-33 Kozmice]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Bohuslav Krýsa, [[Moravia Ostrava]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Spaco: arbaro nomata Bor - [[Kozmice (distrikto Opava)|Kozmice]] - [[Chabičov (Háj ve Slezsku)|Chabičov]] - [[Háj ve Slezsku]] === 5./II. Smolkov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 5./II. Smolkov}} [[File:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Artileria fuorto MO S-39 U Trigonometru]] * Komisiita: 7-an de februaro 1936 * Komisiiga sumo: 11 010 000,00 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sen artileria turo * Komisiita artileria turo: 28-an de julio 1937 * Komisiiga sumo: 3 044 972,50 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sole artileria turo * Unua labortago: 26-an de februaro 1936 * Konstruisto: Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, [[Přerov]] * Komisiitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Konstruitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Spaco: monteto Padařov super [[Smolkov]] == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ostrava}} * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Jan Satorie (1887–1949)|Jan Satorie]] * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)]] * [[Sektoro Opava]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Ženijní skupinové velitelství II Hlučín|Fortification section of ŽSV II Hlučín}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK II Hlučín| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Karviná]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] 1v8uckq6bjngmld8xmosl7zsry5un90 0 29597 9387231 9357355 2026-05-30T03:34:53Z Sj1mor 12103 9387231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:OP-S 24.JPG|right|thumb|Izolita infanteria fuorto OP-S 24 ''Na Gelově poli'']] [[Dosiero:OP-S 25.JPG|right|thumb|Izolita infanteria fuorto OP-S 25 ''U trigonometru'']] [[Dosiero:OP-S 26.JPG|right|thumb|Izolita infanteria fuorto OP-S 26 ''U Milostovic'']] [[Dosiero:OP-S 27.JPG|right|thumb|Izolita infanteria fuorto OP-S 27 ''Paletovo pole'']] '''Fortikaĵa konstrua sektoro Opava''' (sektora mallongigo '''OP''') estas unu el la plej longaj kaj la plej komplikaj sektoroj en la tuta ĉeĥoslovaka antaŭmilita fortikaĵsistemo. Ĝi komenciĝas de fuortaro [[fuortaro Smolkov|Smolkov]], kiu ja konstrue apartenis al sektoro [[sektoro Moravia Ostrava|Moravia Ostrava]], sed iliaj ĉefaj armiloj – [[10cm haŭbizo mod. 38|10cm haŭbizoj]] en la artileria fuorto [[MO-Sm-S 39 U Trigonometru|MO S-39 U Trigonometru]] – plifortigis la dekstran alon de la defendo de Opava-regiono. Ĉi tieaj objektoj estis planataj en [[ebenaĵo]] laŭlonge laŭ rivero [[Opava (rivero)|Opava]], la fortikaĵoj poste daŭrigis en milde ondiĝinta kaj trarigardebla tereno ĉirkaŭ urbo [[Opava]], por ke ili ĉe urbeto [[Horní Benešov]] transiru ĝis arbaroriĉa kaj per profundaj ravinoj sulkigita tereno de montaro [[Jeseníky]], konkrete en ties parton [[Hrubý Jeseník]]. Ĉe vilaĝo [[Nové Heřminovy]] la fortikaĵoj denove renkontiĝas kun supra fluo de la rivero [[Opava (rivero)|Opava]] volvante sur ĝia suda riverbordo ĝis vilaĝo [[Karlovice]], kie ili transiras la riveron. Ĉi tie jam la defendlinio ascendis ĝis supermara alteco ĉirkaŭ 800 m, en vilaĝo [[Mnichov]] norde de urbo [[Vrbno pod Pradědem]] ĝi lastfoje transiris valon de fonto de la rivero Opava kaj poste ĝi grimpis al monto [[Suchý vrch]] kun supermara alteco 941 m. Ĉi tie ankaŭ en la jaro [[1938]] fakte finis konstruata parto de la fortikaĵoj, kiun kontrolis kaj administris la pionirara grupa komandantejo IV en urbo [[Opava]]. En tiu ĉi regiono devis esti konstruitaj 108 objektoj de pezaj fortikaĵoj, el kiuj estis realigitaj 27 objektoj, kaj granda nombro de malpezaj fortikaĵoj, kiuj ĉirkaŭ la urbo [[Opava]] kreis eĉ tri sinsekvajn liniojn. En la sektoro oni komencis konstrui ankaŭ fuortaron [[Šibenice (artileria fuortaro)|Šibenice]], kiu estis konstruata, sed nefinita pro eventoj en septembro [[1938]], okcidente de la urbo [[Opava]] proksime de vilaĝo [[Sádek (Velké Heraltice)|Sádek]]. == Listo de objektoj == * OP-S 1 * OP-S 2 * OP-S 3 * OP-S 4 * OP-S 5 * OP-S 6 * OP-S 7 * OP-S 8 * OP-S 9 * OP-S 10 * OP-S 11 * OP-S 12 * OP-S 13 * OP-S 14 * OP-S 15 * OP-S 16 * OP-S 17 * OP-S 18 * OP-S 18a * OP-S 19 * OP-S 20 * OP-S 21 * OP-S 22 * OP-S 23 * OP-S 24 * OP-S 25 * OP-S 26 * OP-S 27 * OP-S 28 * OP-S 29 * Konsisto de fuortaro [[Šibenice (artileria fuortaro)|Šibenice]] ** OP-Š-S 30 ** OP-Š-S 31 ** OP-Š-S 32 ** OP-Š-S 33 ** OP-Š-S 33a ** OP-Š-S 34 ** OP-Š-S 35 ** OP-Š-S 35a * OP-S 36a * OP-S 36b * OP-S 37 * OP-S 38 * OP-S 39 * OP-S 40 * OP-S 41 * OP-S 42 * OP-S 43 * OP-S 44 * OP-S 45a * OP-S 45b * OP-S 46 * OP-S 47 * OP-S 47a * OP-S 48 * OP-S 48a * OP-S 48b * OP-S 49 * OP-S 50 * OP-S 51 * OP-S 52 * OP-S 53 * OP-S 54 * OP-S 55 * OP-S 56 * OP-S 57 * OP-S 58 * Konsisto de fuortaro [[Milotický vrch (artileria fuortaro)|Milotický vrch]] ** OP-S 59 ** OP-S 59 ** OP-S 60 ** OP-S 61 ** OP-S 62 ** OP-S 62a * OP-S 60 * OP-S 63 * OP-S 64 * OP-S 64a * OP-S 65 * OP-S 66 * OP-S 67 * OP-S 68 * OP-S 69 * OP-S 70 * OP-S 70a * OP-S 71 * OP-S 72 * OP-S 73 * OP-S 73a * OP-S 73b * OP-S 74 * OP-S 75 * OP-S 76 * OP-S 77 * OP-S 78 * OP-S 79 * OP-S 79a * OP-S 80 * OP-S 81 * OP-S 81a * OP-S 82 * OP-S 83 * OP-S 83a * OP-S 84 * OP-S 85 * OP-S 86 * OP-S 87 * OP-S 88 * OP-S 89 * OP-S 90 == Vidu ankaŭ == * [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]] * [[Milotický vrch (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Milotický vrch]] == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} {{Unua}} [[Kategorio:PGK IV Opava| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Bruntál]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] 0elsb2fs6z2bskrn351zeq6sqj792sc 0 29841 9386825 9102248 2026-05-29T15:30:06Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9386825 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia himno | nomo = God Save the King | eonomo = Dio protektu la Reĝon | flago = Flago-de-Britio.svg | kadro = jes | lando = {{Britio}}<br /> {{Nov-Zelando}}<br /> {{Kanado}}<br /> {{Aŭstralio}}<br /> {{Jamajko}}<br /> {{Bahamoj}}<br /> {{Angvilo}}<br />... | kantoteksto = nesciata | muziko = nesciata | ekde = laŭkrede en 1740, unua publika prezentado en 1745 | ĝis = | diversaĵoj = {{muzika ekzemplo|dosiero=United States Navy Band - God Save the Queen.oga|titolo=God Save the King|formato=[[Ogg]]|tipo=kanto}} }} '''God Save the King''' ([[Esperanto|Esperante]] '''Dio protektu la Reĝon'''), alternative '''God Save the Queen''' ([[Esperanto|Esperante]] '''Dio protektu la Reĝinon'''), depende de la titolo de la reganta monarĥo, estas patriotisma kanto de nekonata aŭtoro. Ĝi estas la tradicia [[nacia himno]] de [[Britio (lando)|Britio]] kaj de [[Anglio]]; unu el la du naciaj kantoj de [[Novzelando]]; la reĝa himno de [[Kanado]] kaj la aliaj anoj de la [[Brita Komunumo de Nacioj]]; kaj la reĝa himno de la [[Brita Reĝa Familio]]. Notu ke en Britio ne ekzistas aŭtorizita versio; efektive, nek [[reĝa proklamo]] nek per [[Parlamento de Britio|parlamenta leĝo]] iam ajn oficialigis ĝin kiel nacian himnon. Kutime, nur unu aŭ pli rare du versoj kantiĝas. == Historio == Oni nun ĝenerale kredas, ke la muzikon komponis d-ro [[Henry Carey]], kvankam multaj el la muzikeroj troviĝis en diversaj antaŭaj melodioj. La unua publika prezentado de la verko estis laŭkrede, kiam CAREY kantis ĝin dum bankedo en [[1740]] honore de la [[Admiralo]] [[Edward Vernon]], kaptinta la [[Hispanio|hispanan]] havenon de [[Porto Bello]] (tiam en [[Kolombio]], nun [[Panamo]]) dum la [[Milito de la Orelo de Jenkins]]. Laŭ tradicia kredo, la unua publika prezentado estis en [[1745]], en apogo al la reĝo [[Georgo la 2-a (Britio)|Georgo la 2-a]] post la malvenko de lia armeo ĉe la [[Batalo de Prestonpans]] fare de la [[Jakobitismo|Jakobita]] pretendanto al la brita trono, la [[Bona Princo Karlo]], kies soldatoj estis plejparte skotaj. Esprimante tiun apogon oni aldonis la sesan strofon, sed ĝia alvoko je la forigo de la ribelantoj nun gustas de kontraŭ-skota sento, do ĝi kvazaŭ neniam kantiĝas niatempe. La uzo de ''God Save the King'' kiel nacia himno imponis [[Joseph Haydn]] dum lia vizito al [[Londono]] en [[1794]]. Je sia reveno en [[Aŭstrio]] li skribis nacian himnon, ''Gott erhalte Franz den Kaiser'' (Dio protektu la imperiestron Franz) por la naskiĝfesto de [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 2-a, Sankta Romia Imperiestro]]. Oni poste uzis tiun melodion por la nacia himno de [[Germanio]], ''[[Das Lied der Deutschen]]'' (la kanto de la germanoj). == Uzado en la Brita Komunumo == Antaŭe la plejparto de la [[Komunumaj Regnoj]] uzis ĝin kiel nacian himnon. Nun en [[Aŭstralio]], [[Kanado]] kaj [[Jamaiko]] ĝi estas anstataŭigita de ''[[Advance Australia Fair]]'', ''[[O Canada]]'', kaj ''[[Jamaica, Land We Love]]'' respektive, sed ankoraŭ estas la reĝa himno de tiuj landoj. Ĝi ankoraŭ estas nacia himno de Novzelando kune kun ''[[God Defend New Zealand]]''. Ĝi ankaŭ estas antaŭa nacia himno de [[Irlando]], anstataŭigita en la jaroj 1920 per ''[[Amhrán na bhFiann]]''. == Uzo alie == ''God Save the King'' estis la unua nacia himno en la mondo; pluraj landaj do uzis ĝian melodion kiel nacian himnon, inkluzive de [[Danio]], [[Germanio]] ("Heil dir im Siegerkranz"), [[Rusio]], [[Svedio]] kaj [[Svisio]]. Ĝi ankoraŭ estas la melodio de la populara [[Usono|usona]] patriotisma kanto ''[[My Country, Tis of Thee]]'' kaj de la [[norvegio|norvega]] reĝa himno ''[[Kongesangen]]''. La melodio ankoraŭ uziĝas por la nacia himno de [[Liĥtenŝtejno]], ''[[Oben am jungen Rhein]]''. La rokgrupo [[Queen]] ludis ''God Save the Queen'' post ĉiuj siaj koncertoj. == Aliaj naciaj himnoj en la Unuiĝinta Reĝlando == Ofte, kiam himno necesiĝas por lando en la Unuiĝinta Reĝlando, ekzemple ĉe internacia sportevento, oni uzas alian kanton: * [[Kimrio]] havas propran himnon, ''[[Hen Wlad Fy Nhadau]]''; * [[Skotlando]] uzas ''[[Flower of Scotland]]'', ''[[Scotland the Brave]]'', aŭ ''[[Scots Wha Hae]]''; * [[Anglio]] kutime uzas ''God Save the King'', sed foje uzas ''[[And did those feet in ancient time|Jerusalem]]'' aŭ ''[[Land of Hope and Glory]]''. * [[Nord-Irlando]] ĝenerale uzas ''God Save the King'' ĉe tradiciaj britaj eventoj, kaj la irlandan nacian himnon ''[[Amhrán na bhFiann]]'' ĉe tradiciaj irlandaj eventoj. Oni foje uzas la kanton ''[[Londonderry Air]]''. * Teamoj kunigantaj Nordirlandon kaj la Irlandan Respublikon uzas ''[[Ireland's Call]]'', kanton kiu provas kunigi la du tradiciojn de la insulo. * ''[[Zadok the Priest]]'' estas uzata antaŭ la kronigo de la britaj monarkoj. == Teksto == === Angla teksto kun traduko === {| |God save our gracious King, Long live our noble King, God save the King: Send him victorious, Happy and glorious, Long to reign over us: God save the King. |Dio protektu nian gracan Reĝon, Vivu nia nobla Reĝo, Dio protektu la Reĝon; Lin venkigu, Feliĉigu kaj glorigu, Por ke li regnu nin longtempe; Dio protektu la Reĝon. |- |O Lord, our God, arise, Scatter his enemies, And make them fall. Confound their politics, Frustrate their knavish tricks, On thee our hopes we fix: God save us all. |Ho Sinjoro, nia Dio, leviĝu, Apartigu liajn malamikojn, Kaj faligu ilin. Konfuzu iliajn politikojn, Malhelpu siajn kanajlajn ruzojn, Je Vi ni afiŝas niajn esperojn: Dio savu nin ĉiujn. |- |Thy choicest gifts in store, On his be pleased to pour; Long may he reign: May he defend our laws, And ever give us cause With heart and voice to sing, God save the King ¹. |Viajn plej bonajn donojn rezervitajn, Sur lin bonvole verŝu; Li regnu longtempe; Li defendu niajn leĝojn Kaj ĉiam donu al ni kaŭzon Por kanti kun koro kaj voĉo, Dio protektu la Reĝon. |} ¹ Kiam la reganta monarĥo estas virino, "King" (Reĝo) estas ŝanĝita al "Queen" (Reĝino), kaj la viraj pronomoj estas ŝanĝitaj al inaj pronomoj. === Franca versio uzata en Kanado === Ĉar Kanado havas ankaŭ la [[franca lingvo|francan]] kiel oficialan lingvon, oni tradukis al la franca la unuan strofon por uzado en Kanado: {| |Dieu protège le Roi De sa main souveraine! Vive le Roi! Qu'un règne glorieux, Long et victorieux Rende son peuple heureux. Vive le Roi! |Dio protektu la Reĝon Per sia suverena mano! Vivu la Reĝo! Regno glora, Longa kaj venkema Feliĉigu lian popolon. Vivu la Reĝo! |} [[Dosiero:God Save the King (sheet, 1745).png|eta|maldekstra|400px|notaro de la himno]] La himno, tradukita en Esperanton de [[L. L. Zamenhof]], troviĝas en [[Fundamenta Krestomatio]] sub la titolo ''Al la reĝo''<ref>[[s:Fundamenta Krestomatio/Al la reĝo|''Al la reĝo'' en Vikifontaro]]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.royal.uk/ Oficiala retejo de la brita Reĝa Familio] * [https://news.bbc.co.uk/olmedia/1035000/audio/_1038758_united_kingdom.ram sondosiero de la brita Nacia Himno en retejo de la ŝtata radia kompanio BBC] * [http://www.pch.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/sc-cs/godsave_e.cfm la himno en la retejo de la Departemento de Kanada Heredaĵo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080808013133/http://www.pch.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/sc-cs/godsave_e.cfm |date=2008-08-08 }} * [http://www.shakespeare-w.com/sounds/uksong.ram la himno kantata per ĥoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060306204359/http://www.shakespeare-w.com/sounds/uksong.ram |date=2006-03-06 }} {{Eŭropaj naciaj himnoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciaj himnoj]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Britio]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Nov-Zelando]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Kanado]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Jamajko]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de la Bahamoj]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Angvilo]] [[Kategorio:Britio]] [[Kategorio:Kanado]] [[Kategorio:Nov-Zelando]] 7388eybboph4g34ukkhd5im8dg4mgsq 0 29907 9387183 9306579 2026-05-30T00:30:29Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Vidu ankaŭ */ 9387183 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1984-0828-411A, Wismarer Bucht, FKK-Strand.jpg|dekstzra|eta|300x300px|<center>[[Nudisma plaĝo]]]] '''Nudismo''' aŭ '''naturismo''' estas praktikata konvinko, ke [[vesto]]j ne estas [[naturo|natura]] nepraĵo. Nudistoj akcentas la avantaĝojn de "nudumado" por sanaj [[korpo (biologio)|korpo]], [[psiko]] kaj [[socio|sociaj]] rilatoj. Naturismo kiel movado komenciĝis proksimume antaŭ unu jarcento en [[Germanio]]. Pli frue okazis de tempo al tempo nudbanado en diversaj landoj, kiam moraleco estis moderigita kaj sintenoj pri la nuda korpo ne tiom streĉitaj. En Germanio, tamen, komence de la 20a jarcento, kelkaj prenis nudkorpan kulturon al organizita nivelo, emfazante sanan menson en sana korpo. Aera banado, gimnastiko, aerobika dancado kaj naĝado estis nude faritaj. Evoluis tiurilate kluboj kaj asocioj. Unu el la pioniroj en germanio estis la Esperantisto [[Karl Vanselow]], kiu eldonis la revuon "Die Schönheit" (ankaŭ organo de nudista organizo). Eĉ la originalaj Olimpikaj Ludoj estis okazigitaj nude. Sed pro novaj regantoj, kaj speciale pro fanatikaj religiaj grupoj, nuda banado iom post iom malaperis. Meze de la jarcento praktikiĝis naturismo en multaj landoj, ne nur en Eŭropo sed ankaŭ en Norda Ameriko, [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Zelando]]. Je la fino de la jarcento naturismo atingis jam la trian mondon. == Vestaĵoj == [[Dosiero:Posing_nude_at_Burning_Man.jpg|eta|Nuda partoprenanto ĉe [[Burning Man]] 2016 pozante kiel [[Vitruvia homo]] de [[Leonardo da Vinci]]]] Kvankam oni ankoraŭ emfazas la sanan aspekton de naturismo, multaj nudnaĝantoj, nudistoj kaj naturistoj simple volas nude – kaj malstreĉe – amuziĝi kaj distriĝi. Kreiĝas tiel socia egaleco: kiam oni estas nuda, neniu povas imponi, portante multekostajn vestaĵojn. Ĉiu estas nur homo. Iuj pli bone korpe konserviĝas ol aliaj; iuj estas pli sunbrunigitaj; iuj pli atletaj – sed ĉiuj estas kunuloj naturistaj. Multaj estas nefumantoj; iuj vegetaranoj; iuj alkohol-abstinuloj: sintenoj tiaj tamen ne disigas naturistojn. Plej grave, naturistoj akceptas, ke la nudaj korpoj de la aliuloj estas naturaj kaj bonaj. Krome estas argumentite, ke homoj estas kreitaj laŭ la bildo de Dio: homoj nude eniras la mondon laŭ dia volo. Kaj naturistoj atentigas, ke ĉiuj eroj de la [[homa korpo]] egale necesas por funkcii kiel homoj. Ekzistas nur du specoj de homoj: vira kaj virina; kaj prefere oni konu kaj akceptu ambaŭ. Tial naturistoj normale havas sanan intereson pri, kaj respekton por, la alia sekso, same multe kiel ne-naturistoj, se ne pli. Multaj naciaj naturistaj asocioj eldonas membro-bultenojn kaj periodaĵojn, kaj ekzistas en la mondo ses aŭ sep pli grandskalaj komercaj naturistaj revuoj. En la pasinteco estis pli, sed konkurenco flanke de sekse eksplicitaj revuoj forpasigis la plejparton de la naturistaj eldonaĵoj. Eĉ en landoj, kie pornografiaj revuoj estis tolerataj, leĝoj malebligis distribuadon kaj do vendadon de naturistaj revuoj: tio bankrotigis ankoraŭ pli da naturistaj eldonistoj. Antaŭvideblas nun, pro la ekspansio de la nuda vivo en kluboj kaj feriejoj ĉirkaŭ la mondo, ke aperos pli da naturistaj eldonaĵoj. Naturista Vivo, organo de [[Internacia Naturista Organizo Esperantista]] (INOE), estas la sola, kiu uzas ekskluzive la internacian lingvon. == Naturismo kaj egaleco == [[Dosiero:Formentera i Eivissa 016 cropped.jpg|250px|eta|Naturistumi kaj bronziĝi sur plaĝo]] Naturismo ne nur temas pri ŝatado de agrablaj fizikaj sentoj, sed iuj naturistoj akcentas ke ĝi forigas antaŭjuĝojn vidalvide de aliaj homoj: kiam ĉiuj estas nudaj ne plu gravas, al kiu socia tavolo iu apartenas. Tiele ekestas pli facile amikecoj, kiuj en 'normalaj' cirkonstancoj neniam okazus inter tiuj personoj. Inter naturistoj oni ankaŭ ne trovas multajn personojn, kiujn ĝenas la altrudita belecoidealo. Homaj korpoj ne ĉiam estas belaj, sed naturismo invitas akcepti ilin kiel tiaj. Konkludo: temas pri senti sin bone inter personoj, kiuj ŝatas la saman vivstilon<ref>(nederlanda) '''Je ziet mensen, geen lichamen'', De Standaard, 15-a junio 2017, p.10-11</ref>. == Naturismo kaj sporto == [[Dosiero:Tour05072317.jpg|eta|253x253ra|Nuda grupa biciklado en Germanio]] {{-}} == Naturismejoj == [[Dosiero:Skinnydipping.GIF|eta|250px|Nuda naĝado]] Inter la landoj kie naturismo plej estas praktikata menciindas Francio (en sunriĉaj regionoj proksime de la marbordo : [[Bédoin]], [[Cape d'Agde|Cap d'Agde]], [[Meschers-sur-Gironde|Meschers]]...), Germanio (dise tra la lando en kontrasto kun Francio) kaj la nordiaj landoj<ref>(franca) ''[https://rge.revues.org/818?lang=de Les espaces du naturisme : modèle allemand et exception française ?]''</ref>. {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Naturista Organizo Esperantista]] (INOE) * [[Nudeco]] * [[Ekshibicio]] * [[Vesto]] * [[Meschers-sur-Gironde]] * [[Orplid (nudismo)]] * [[Publika nudeco]] * [[Monda Tago de Nuda Ĝardenado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=nud.0ismo}} * [http://www.inudisti.it I Nudisti] {{it}} * [http://www.clothesfree.com Senvesta internacia asocio] {{en}} * [http://www.inffni.org/ Internacia Naturista Federacio] {{en}} {{El Monato2|Nudismo|Leif Heilberg}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nudismo| ]] [[Kategorio:Ismoj]] [[Kategorio:Socio]] sf4key6k0s5ojv42oeaaaryegwnyctc 0 32144 9387224 6622716 2026-05-30T03:30:37Z Sj1mor 12103 9387224 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nassif ISAAC''' (naskiĝis en [[Fajum]], [[Egiptio]]) estas egipta esperantisto. En sia juneco li kunsidis kun la patrino kaj la fratinoj por komuniki kun la [[spirito]]j{{Konfirmu}}. Li faris la unuagradan instruon en [[Kairo]] kaj la duangradan en [[Asjut]], Usona Kolegio. == Verkoj == *[[Esperanto-Araba Lernolibro (Isaac)]], 1969, [[Kairo]], 72 paĝoj. *[[La Mortintoj kaj la mortantoj]] SES Lorenz. Rio de Janeiro. 1979. 64 paĝoj *[[La senmorta kaj la senviva]] *[[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] SES. Rio de Janeiro. 1988. 55 paĝoj. *Esperanto - araba poŝvortaro - eldonis Rotterdam : Universala Esperanto-Asocio, 1968. - 285 paĝoj *Vojaĝimpresoj de egipto tra Eŭropo kaj Azio - Kairo. 1967. 64 paĝoj. {{Unua|kat=ne}} {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Egiptaj esperantistoj|Isaac, Nassif]] [[Kategorio:Egiptaj spiritistoj|Isaac, Nassif]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] 9aknw5bdv93p4lxp63vjej2fkt92cbq 0 33152 9387230 8632619 2026-05-30T03:34:39Z Sj1mor 12103 9387230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Provizanto de retkonekto''' estas [[kompanio]] kiu disponigas al la publiko aliron al la [[interreto]]. Ofte ĝi estas ankaŭ [[provizanto de retservoj]]. Ĉe provizantoj de retkonekto vi povas [[abono|aboni]] malrapidan aŭ pli rapidan konekton. La plej malrapida retaliro per [[modemo]] ofte, almenaŭ en [[Usono]] kaj [[Eŭropo]] eblas senpage aboni. Abonoj de [[larĝkapacita interreta konekto]] pere de [[kabla televido]] aŭ [[ADSL]] estas tre diversaj kaj dependas interalie de rapideco kaj kvanto de el/alŝuteblaj [[datumo]]j. Firmaoj bezonas pli rapidan kaj pli sekuran retaliron. Pro tio ili plejofte uzas [[lukontrakta linio|lukontraktan linion]]. == Vidu ankaŭ == * [[TTT-legilo]] * [[Intrareto]] * [[Free]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cybergeography.org/atlas/isp_maps.html Mapoj de provizantoj de retkonekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060314185149/http://www.cybergeography.org/atlas/isp_maps.html |date=2006-03-14 }} {{Ĝermo|komputiko}} [[Kategorio:Interretaj organizaĵoj]] tfpk41sh5afv61do2mtnqhiia7fm0cb 0 35183 9386802 9386692 2026-05-29T14:09:23Z Filozofo 3592 /* */ Lingva plibonigo 9386802 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Watt7783.png|eta|dekstra|300px|Skizo de vapormaŝino de James Watt.]] '''Industria revolucio''' nomiĝas [[industriiĝo]] kaj transformiĝo de produktado kaj socio, kiu okazis fine de la [[18-a jarcento]] kaj dum la [[19-a jarcento]] en [[Eŭropo]] kaj [[Usono]]. En la ekonomio oni pasis de produktado [[metio|metia]], [[Manlaboro|manlabora]], loke disigita, al produktado pli kaj pli [[Maŝinindustrio|permaŝina]], amasa, [[Normigo|normigita]], koncentrita, kies energia bazo estis la [[vapormaŝino]]. La transiro de laboro ĉe la hejmo al laboro ĉe laborejo kaj fari laboron pli kaj pli specialigatan ŝanĝis la vivstilojn de la tuta [[Laboristo|laboristaro]]. La nocion ''industria revolucio'' enuzigis [[Friedrich Engels]] kaj [[Louis Auguste Blanqui]] post la [[1850-aj jaroj|jarcentomezo]]. Engels asertis, ke la transiro de [[Akvoenergio|akvo]]-, [[Ventoenergio|vent]]-, kaj [[Muskolo|muskol]]-[[energio]] al [[Vaporo|vapor]]-energio sekvigas radikalajn teknologiajn kaj sociajn ŝanĝiĝojn. En historia retrospekto oni ofte komparas la ''industrian revolucion'' kun la [[neolitiko|neolitika revolucio]], kiun karakterizis same drastaj ŝanĝiĝoj. Tiam oni transiris el [[rura ekonomio]] bazita fundamente sur la [[agrikulturo]] (aldone al [[brutobredado]]) kaj [[komerco]] al tute alia [[Amasproduktado|amasproduktada]] ekonomio de urba, industriigita kaj mekanizita <ref>Chaves Palacio, Julián (2004). «Desarrollo tecnológico en la primera revolución industrial». Revista de Historia 17. ISSN 0213-375X.</ref>. Sed la priparolata ĝenerala nocio elvokas ne nur [[Asocio|asociigojn]] de grandega [[progreso]] de produktiveco kaj [[scienco]], sed ankaŭ pensigas pri amasaj [[Malriĉeco|malriĉo]] kaj [[senlaboreco]]. Ĉiuokaze la Industria Revolucio markis mejloŝtonon en la historio, ĉar ĝi modifis kaj influis ĉiujn aspektojn de la ĉiutaga vivo iel aŭ alie. La produktado kaj de la agrikulturo kaj de la ĵus naskiĝinta industrio multobliĝis samtempe kun la malpliigo de la tempo necesa por la produktado. Ekde [[1800]] la ĝenerala riĉeco kaj la persona [[enspezo]] multobliĝis kiel neniam antaŭe en la historio <ref>Lucas, Robert E. (2003). The Industrial Revolution Past and Future.</ref>, ĉar ĝis tiam la por kapa [[Malneta enlanda produkto]] estis praktike senŝanĝa dum jarcentoj <ref>Lucas, Robert E. (2003). The Industrial Revolution. Federal Reserve Bank of Minneapolis. pp. "it is fairly clear that up to 1800 or maybe 1750, no society had experienced sustained growth in per capita income. (Eighteenth century population growth also averaged one-third of 1 percent, the same as production growth.) That is, up to about two centuries ago, per capita incomes in all societies were stagnated at around $400 to $800 per year."</ref>. La ''industria revolucio'' komenciĝis en Anglio en la [[1770-aj jaroj|1770–aj]] kaj [[1780-aj jaroj]], per la uzado de vapormaŝinoj, kiuj uzis [[ŝtonkarbo]]n. Ĝi disvastiĝis tra [[Okcidenta Eŭropo]] ekde [[1820]]. El tiu epoko ekis transiro kiu finigos jarcentojn de [[laborforto]] bazita sur manlaboro kaj uzado de [[tirbesto]]j, kio estos anstataŭitaj per maŝinaro por la industria [[fabrikado]], kaj por la [[transporto]] kaj de [[varo]]j kaj de pasaĝeroj. Tiu transiro ekis ĉirkaŭ la fino de la 18-a jarcento en la [[tekstilindustrio]], same kiel en ĉio rilata al la elfosado kaj utiligo de karbo. La disvastigo de [[komerco]] estis ebla pere de la disvolvigo de la komunikiloj, pere de la konstruado de [[fervojo]]j, [[kanalo]]j kaj [[ŝoseo]]j. Tiu transiro el ekonomio fundamente agrikultura al ekonomio industria ege influis sur la loĝantaro, kiu ege kreskiĝis ĉefe en la urba medio. La enkonduko de la [[vapormaŝino]] de [[James Watt]] ([[Patento|patentita]] en [[1769]]) en la diversaj industrioj, estis la definitiva paŝo por la sukceso de tiu revolucio, ĉar ties uzado okazigis spektaklan pliigon de la produktokapablo. Poste, la disvolvigo de la [[Vaporŝipo|vapor-ŝipoj]] kaj fervojoj, same kiel la disvolvigo en la dua duono de la 19-a jarcento de la [[Eksplodmotoro|motoro de interna eksplodo]] kaj de la [[elektra energio]], foje nomata la [[dua industria revolucio]], okazigis plian teknologian progreson senprecedencan.<ref>Taylor, George Rogers. The Transportation Revolution, 1815-1860. ISBN 978-0-87332-101-3.</ref>​<ref>Roe, Joseph Wickham (1916). McGraw-Hill en Londres y Nueva York (1926), ed. English and American Tool Builders. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 978-0-917914-73-7.</ref> [[Dosiero:Jacquard02.jpg|eta|200px|dekstra|Aŭtomata [[Jacquard teksilo]].]] La disvolvigo de la [[manufakturo]]j dum la fino de [[18-a jarcento]] jam preparis [[Francio]]n al [[Industriiĝo|industriigo]] per la disvolvo de [[kapitalisma sistemo]]. Francio eniris la industrian revolucion nur ĉirkaŭ 1820–1830 per la oftigo de la [[fabriko]]j de teksaĵoj kaj la konstruo de unuaj [[fervojo]]j dum la regado de [[Ludoviko la 18-a de Francio|Ludoviko la 18-a]]. Poste, ĉirkaŭ [[1870]], la industria revolucio plene kaj fortege alvenis al [[Germanio]] kaj [[Usono]], kiuj konkurencis kun Francio kaj [[Britio]]. Ekde [[1890]] pli kaj pli montriĝis indikoj de industriigo en [[Rusio]] kaj [[Japanio]]. La ŝlosila evento, kiu preparis la industrian revolucion, estis la evoluigo de praktike uzebla [[vapormaŝino]] (fare de [[James Watt]]) kaj ties postaj plibonigoj. Tiu ĉi invento ebligis transformi potencialan vaporenergion, ricevitan el karbo aŭ [[ligno]], al mekanika forto. Sekve oni nun povis konstrui fabrikojn malproksime de [[akvofluo]]j. La vapormaŝino ankaŭ liberigis la produktadon el la dependeco de provetera [[Sezono|sezona]] variado de la disponebla energio. Dum manan laboron anstataŭis maŝina, el [[manufakturo]]j evoluis [[fabriko]]j. Tiel ekestis nova [[maniero de produktado]], unue en la [[prilaborado]] de [[kotono]], poste en pliaj branĉoj. Kiel konsekvenco de la industria disvolvigo ekaperis novaj homaj grupoj aŭ [[Socia klaso|sociaj klasoj]] partikulare unuflanke la [[proletaro]] —la industriaj [[laboristo]]j kaj malriĉaj [[kamparano]]j, aldone al la [[ĉifonproletaro]]— kaj la [[burĝaro]], posedanta de la [[produktorimedoj]] kaj de la plejparto de la enspezaro kaj de la [[kapitalo]]. Tiu nova socia kompono okazigis la pliakrigon de sociaj kaj laboraj problemoj, popolaj protestoj kaj novaj [[ideologio]]j kiuj proponis kaj postulis plibonigadon de la [[vivkondiĉo]]j de la plej malriĉaj klasoj, pere de [[sindikatismo]], [[socialismo]], [[anarkiismo]], kaj finfine la [[komunismo]].<ref>[https://mises.org/library/karl-marx-communist-religious-eschatologist «Karl Marx: Communist as Religious Eschatologist»] (en angla). Konsultita la 7an de oktobro 2020.</ref>​ Oni kutime parolas ankaŭ pri [[Dua industria revolucio]] en la fino de 19-a jarcento per la uzo de elektra energio kaj [[motoro]]j, kaj eĉ jam parolas pri [[Tria industria revolucio]] per la uzado de [[komputilo]]j. Ankoraŭ estas diskutado inter historiistoj kaj ekonomikistoj pri la datoj de la grandaj ŝanĝoj okazigitaj per la Industria Revolucio. La plej akceptita dato por la komenco de tio kion oni povus nomi Unua Industria Revolucio, estus ĉirkaŭ la fino de la 18-a jarcento, dum ties fino estus situebla meze de la 19-a jarcento, kun transira periodo inter 1840 kaj 1870. Siaflanke, la nomita Dua Industria Revolucio, ekus ekde mezo de la 19-a jarcento kaj pluus ĝis komenco de la [[20-a jarcento]], kaj plej akceptita dato por la finigo estus [[1914]], jaro de la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]]. La marksisma [[historiisto]] [[Eric Hobsbawm]], konsiderata ŝlosila pensulo por la [[historio de la 20-a jarcento]],<ref>Oppenheimer, Walter (2012). [https://elpais.com/cultura/2012/10/01/actualidad/1349086514_771066.html «Muere Eric Hobsbawm, pensador marxista clave del siglo XX».] [[El País]]. Konsultita la 7an de oktobro 2020.</ref> subtenis la rekonon, ke la komenco de la industria revolucio devus esti datita en la [[1780-aj jaroj]], sed ke ties efikoj ne estos sentitaj klare ĝis 1830 aŭ 1840.<ref>Hobsbawm, Eric. The Age of Revolution: Europe 1789-1848. Weidenfeld & Nicolson Ltd. ISBN 0-349-10484-0.</ref>​ Kontraste, la angla historiisto pri ekonomiko T.S. Ashton deklaris siaflanke, ke la industria revolucio havis sian komencon inter 1760 kaj 1830.<ref>Inikori, Joseph E. Africans and the Industrial Revolution in England. Cambridge: University Press. ISBN 0-521-01079-9.</ref>​ Kelkaj historiistoj de la 20-a jarcento, kiel John Clapham kaj Nicholas Crafts, argumentas, ke la procezo de ekonomiaj kaj sociaj ŝanĝoj estis tre laŭgrada, pro kio la termino «revolucio» estus ne tre taŭga. Tiuj aferoj plue estas studobjektoj por debato inter historiistoj kaj ekonomikistoj.<ref>Berg, Hudson, Maxine, Pat (1992). Rehabilitating the Industrial Revolution. The Economic History Review (The Economic History Review, Vol. 45, No. 1). pp. 45, 24-50.</ref><ref>Julie Lorenzen (2006). [https://www.julielorenzen.net/ «Rehabilitating the Industrial Revolution».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201008202912/https://www.julielorenzen.net/ |date=2020-10-08 }} Central Michigan University (en angla). Konsultita la 7an de oktobro 2013.</ref> == Kaŭzoj == [[Dosiero:William Bell Scott - Iron and Coal.jpg|eta|250px|[[William Bell Scott]], ''Iron and Coal'', (fero kaj karbo, 1855–60).]] La kaŭzoj de industria revolucio estas malsimplaj kaj temo de debatoj. Kelkaj [[historiisto]]j vidas la industrian revolucion kiel sekvon de sociaj kaj instituciaj ŝanĝiĝoj, kiuj okazis je la fino de [[feŭdismo]] en [[Britio]] kaj post la [[Angla enlanda milito]] aŭ [[Glora Revolucio]] en la [[17-a jarcento]]. La [[privatigo]] de antaŭe komune uzata grundo (''Enclosure movement,'' vidu ''[[Ĉirkaŭbaro]]'') kaj la [[Brita agrikultura revolucio]] igis la produktadon de [[resurso]]j pli efika kaj malpli dependa de intensa laboro (vidu [[intensa agrikulturo]]). La troa loĝantaro, kiu ne plu havis laboron en kamparo, devis trovi dungon en la novaj urbaj fabrikoj. La [[koloniismo]] de la [[17-a jarcento]] kaj la disvolviĝo de [[internacia komerco]], la kreado de [[financa merkato]] kaj la [[akumulo (ekonomio)|akumulado]] de [[kapitalo]] ankaŭ estas citindaj kiel faktoroj favoraj al industria revolucio. La [[vapormaŝino]], kiu anstataŭis homan aŭ bestan laboron kaj ebligis uzi la energion de karbo, havis pluroblan efikon: * Ĝi ebligis fabrikan, malpli kostan produktadon de certaj [[artiklo]]j; * Ĝi liberigis homojn de simpla manlaboro kaj tiel kreis senlaborulojn; * Tiuj senlaboruloj disponeblis kiel malmultekostaj laboristoj por fabrikoj. En 1830 en Anglio laboris 15 000 vapormotoroj [citaĵo bezonata]. Estas pluraj kialoj, ke la industria revolucio komenciĝis en [[Anglio]]. Krom la redistribuado de [[publikaj kampoj]], kiu senigis homojn de agrokultura [[nutraĵo]]gajno, kaj al la revolucio de agrokulturaj teknikoj, kontribuis la faktoj, ke Anglio havis kaj teknike lertajn homojn (kia estis Watt) kaj sufiĉe facile mineblan karbon por nutri vapormaŝinojn. Ekzistas teorio, laŭ kiu eĉ la angla mondkoncepto favoris la inventon de sin mem reguligantaj maŝinoj (kia la reguligata vapormaŝino).<ref>{{Citaĵo de libro | aŭtoro=Otto Mayr | titolo=Authority, Liberty and Automatic Machinery in Early Modern Europe | loko=Baltimore | eldoninto=Johns Hopkins University Press | jaro=1986 | lingvo={{en}} }}</ref> === Kotonfabrikado === La alveno de la [[Industria Revolucio]] en Brition havigis grandan stimulon al la kotonfabrikado, ĉar tekstiloj aperis kiel la ĉefa brita eksportaĵo de Britio. En 1738, [[Lewis Paul]] kaj [[John Wyatt]], de [[Birmingham]], Anglio, [[Patento|patentis]] la [[Ŝpinilo|rulŝpinilon]], same kiel la flugbobenan sistemon por elpreni kotonon al plia dikeco uzante du seriojn de rulaĵoj kiuj moviĝis je diferencaj rapidoj. Poste, la inventoj de [[James Hargreaves]] de [[ŝpinilo Jenny]] en 1764, de [[Richard Arkwright]] de [[ŝpinilkadro]] en 1769 kaj de [[Samuel Crompton]] de [[ŝpinilmulo]] en 1775 permesis al britaj ŝpinistoj produkti kotonfadenon je multe pli altaj indicoj. El la fino de la 18a jarcento antaŭen, la brita urbo [[Manĉestro]] akiris la kromnomon ''"[[Kotonopolo]]"'' pro la ĉieesto de la kotona industrio ene de la urbo, kaj pro la rolo de Manĉestro kiel koro de la tutmonda kotonkomerco. === Komerco kaj transportoj === [[Dosiero:Bailey Gatzert near Cascade Locks, circa 1910.jpg|image|eta|''Bailey Gatzert'', vaporŝipo sur la [[Rivero Kolumbio]] ĉirkaŭ 1910. [[Vaporŝipo]]j estis fundamentaj elementoj por la transportoj kaj komerco de la industria revolucio.]] La Industria Revolucio eblis pere de la disvolvigo de la [[transporto]]j, kiuj portis la [[krudmaterialo]]jn al la fabrikoj, la produktitajn en la fabriko [[varo]]jn ĝis la [[vendejo]]j aŭ [[bazaro]]j kie ili estis aĉetitaj de la [[konsumanto]]j. Tiuj novaj transportoj estis necesaj ne nur por la interna komerco (komerco interna en la ŝtato aŭ regno), sed ankaŭ por la [[internacia komerco]], ĉar en tiu epoko oni kreis la grandajn enlandajn kaj internaciajn merkatojn. La internacia komerco estis [[Liberalismo|liberaligita]], partikulare post la [[Traktato de Utreĥto]] (1713) kiu liberaligis la komercajn rilatojn de Anglio kaj de aliaj eŭropaj landoj, kun la [[Hispana Ameriko]]. Komencas la fino de la [[Privilegio|privilegiitaj]] [[Monopola kapitalismo|monopolaj kompanioj]] kaj kun la ekonomia [[protektismo]]; oni transiras al politiko de [[imperiismo]] kaj al la eliminado de la [[Gildo|gildaj]] baroj kaj privilegioj. Krome okazas la [[Desamortización|desamortizo]] (liberigo) de la teroj poseditaj de [[eklezio]], [[senjorlando]]j kaj [[komunumo]]jales, por meti en la merkato novajn terojn kaj posedaĵojn kaj krei novan koncepton de [[posedrajto]]. La industria revolucion ankaŭ generis plilarĝigon de la eksterlandaj merkatoj kaj novan internacian dividon de la [[laboro]]. La novaj merkatoj estis konkeritaj pere de la malmultekostigo de la varoj produktitaj per la [[maŝino]]j, pere de la novaj transportosistemoj kaj la malfermo de komunikvojoj, same kiel pere de politiko [[Ekspansiismo|ekspansiisma]]. La [[Unuiĝinta Reĝlando]] estis la unua ŝtato kiu plenumis tutan serion de ŝanĝoj kiuj metis ĝin kape de la ceteraj landoj de la mondo. La ŝanĝoj en agrikulturo, loĝantaro, transportoj, teknologio kaj en industrioj, favoris la industrian disvolvigon. La tekstila industrio el [[kotono]] estis la ĉefa sektoro de la industriigo kaj la bazo de la akumulado de kapitalo kiu preparos la grundon, en dua fazo, al la [[siderurgio]] kaj al fervojo. Meze de la 18-a jarcento, la brita industrio havis solidajn bazojn kun duobla celo: la industrioj de produktorimedoj kaj de [[konsumvaro]]j. Oni stimulis eĉ la kreskon de la minado de [[karbo]] kaj de la siderurgio kun la konstruado de la fervojo. Tiele, en [[Granda Britio]] disvolviĝis komplete la industria kapitalismo, kio klarigas ties industrian hegemonion ĝis 1870 proksimume, same kiel la financan kaj komercan hegemonion ekde mezo de la 19-a jarcento ĝis la [[Unua Mondmilito]] (1914), kiu fakte eksplodis inter aliaj aferoj pro la konkurenco inter la [[imperio]]j por la internacia komerco. En la cetero de Eŭropo kaj en aliaj regionoj kiel [[Nordameriko]] aŭ [[Japanio]], la industriigo okazis iom posta kaj sekvis modelojn diference de la brita, ekzemple Japanio estis tro fermita al sia interna merkato, dum Usono celis [[Sudameriko]]n. == Efikoj == La aplikado de vaporo en industriaj procezoj pligrandigis la oferton, tiu signifas la diversecon kaj kvanton, de produktoj. La industria [[Presarto|presado]] ebligis kreskon de la eldonkvantoj de [[ĵurnalo]]j kaj [[libro]]j, kio reduktis ties [[prezo]]jn kaj favoris la diskonigadon de [[ideo]]j. La progresantaj ŝanĝiĝoj pliakrigis la kontraston inter la riĉeco de la fabrikposedantoj kaj la mizeraj vivkondiĉoj de la laboristoj. Tio provokis plendojn kaj postulojn flanke de evoluanta [[laborista klaso]]. Movadoj kiel [[ĉartismo]] organizis la popolon celante al pli granda [[popola partopreno]] en la [[politiko]]. [[Dosiero:Steam locomotive - 73096 - at Virginia Water station - 280404.jpg|eta|260px|dekstra|Fervoja trajno kun vapora lokomotivo.]] La industria revolucio kaŭzis mirindaĵojn. Laŭ [[Karl Marx]] oni konstruis pli da [[gotiko|gotikaj]] [[katedralo]]j dum la 19-a jarcento ol en tuta [[mezepoko]] [citaĵo bezonata]. Konstruo de [[fervojo]]j kaj vaporŝipoj ebligis pli ol antaŭe signife rapidajn vojaĝojn kaj la [[telegrafo]] ebligis rapidan komunikadon tra la tuta mondo. Ankaŭ la tro rapida kresko de [[urbo]]j mizerigis la situacion de la popolo kaj favoris [[malsano]]jn, [[krimo]]jn kaj [[prostituo]]n. Tio okazigis amasan [[laboristaj migradoj|elmigradon]] de senlaboraj homoj al [[Ameriko]], [[Oceanio]] kaj [[Sudafriko]]. La ŝanĝiĝoj de la vivkondiĉoj kaj politika agado de laboristoj kreis ankaŭ akrigon de [[naciismo]]. === Disvolviĝo de [[kapitalismo]] === La entreprenoj serĉis [[Investado|investantojn]], [[Akcia kompanio|akciaj societoj]] disvolviĝis kaj partoprenis en [[borso]]j, evoluis monopoltendenca [[kapitalismo]]. Tiu ekonomia sistemo baziĝis sur la privata proprieto de la produktiloj (fabrikoj, maŝinoj), kaj la posedo de la [[kapitalo]] estas fonto de gajnoj. Okazis [[Akumulo (ekonomio)|akumulo]]: * horizontale: oni specialiĝis je unu ĉefa agado (ĉiuj entreprenoj, kiuj fabrikas la saman produkton, grupiĝis); * vertikale: oni grupigis la entreprenojn laŭlonge de ĉeno de produktado (koncentrigo en unu grupo de entreprenoj, kiuj plenumis ĉion ekde la havigo de [[krudaj materialoj]] trans diversaj fazoj de prilaboro kaj transporto ĝis la disvendo de la finfaritaj produktoj). Okazis ankaŭ scienca organizado de la laboro, komence per la metodoj, kiuj poste, en [[Dua industria revolucio]], kondukis al la [[tajlorismo]]. Tio celis plibonigon de [[produktiveco]] de la laboristaro per novaj labormetodoj, kiuj diserigis la fabrikan laboron je unuopaj taskoj. Surbaze de tiuj [[Specialiĝo|specialigitaj]] taskoj oni kreis la laboron en ĉeno ([[ĉenstablo]] sur [[muntoĉeno]]), plibonigis la [[superrigardo]]n ktp. La tajlorismo estis plibonigita de [[fordismo]] en la fino de [[Dua industria revolucio]]. Ankaŭ [[komerco]] disvolviĝis per kreado de novaj [[Transporto|transportiloj]] kaj novaj [[Merkatiko|vendometodoj]]. === Laboristaj ribeloj === [[Dosiero:Great Railway Strike 1886 - E St Louis.jpg|eta|dekstre|Fervoja [[striko]] de [[1886]] en Usono estis sekvita de pli ol 200 000 laboristoj.<ref>"[http://www.foxbusiness.com/markets/2011/08/09/10-biggest-strikes-in-american-history/ The 10 Biggest Strikes in American History] En webarchive [https://web.archive.org/web/20131202223030/http://www.foxbusiness.com/markets/2011/08/09/10-biggest-strikes-in-american-history/] 2a de decembro 2013". Fox Business. 9a de aŭgusto 2011.</ref>]] Ĉar manlaboristoj, kies laboron povis transpreni maŝinoj, vidis la valoron de sia laboro reduktita al la kostoj de maŝino, kelkaj el ili ribelis kaj provis malfunkciigi la maŝinojn. La [[luddismo|luddistoj]] en 1811 kaj 1812 detruis mekanikajn [[Industria ŝpinmaŝino|ŝpinilojn]] en Anglio, ĝis la registaro [[Ekzekuto|ekzekutis]] la gvidantojn aŭ [[Ekziligo|ekzilis]] ilin en [[Aŭstralio]]. En 1819 centmilo da homoj kunvenis al paca manifestacio sur la Petrokampo ''(St. Peters Field'', vidu [[Masakro de Peterloo]]). Armitaj [[Gvardio|gvardianoj]] atakis ilin kaj mortigis dek unu. Tiu evento kaŭzis manifestaciojn de [[Solidaro|solidareco]] kun la laboristoj tra la lando. Ĝenerale la aplikado de novaj laborsistemoj kiuj okazigis neelteneblajn laborkondiĉojn (al kapitalistoj estis interesaj nur la gajnoj) rezultis en [[Reakcio|reagaj]] movadoj inter kiuj [[sindikatismo]] estos la plej longdaŭra kaj grava historie. [[Sindikato]]j kaj ĝenerale organizitaj [[laboristo]]j klopodis premi la fabrikposedantojn por atingi pli favorajn laborkondiĉojn: pri dureco de labortaskoj, daŭro de [[labortago]]j kaj [[laborsemajno]]j, [[salajro]], [[laboro de virino]]j kaj de [[Laboro de infanoj|infanoj]] ktp. === Demografia eksplodo === La industria revolucio ekigis diversajn [[Sociekonomiko|socio-ekonomiajn]] [[Dinamiko (sociologio)|dinamikojn]], kiuj interkombine kaŭzis en la koncernataj regionoj rapidan [[Loĝantarkresko|kreskon de la loĝantaro]]. La kresko de la agrokulturaj [[rendimento]]j, kiu permesis rimarkeblan pliiĝon de disponeblaj resursoj, tio estas la [[ekonomia pluso]], la progreso sur la kampoj sanitara kaj de [[higieno]], kiu malaltigis la [[Mortindico|mortokvanton]] kaj altigis la [[Loĝantarpiramido|mezuman aĝon de la loĝantaro]] kaj la [[vivdaŭro]], la nuligo aŭ almenaŭ malpliigoj de [[epidemio]]j, kiuj dum jarcentoj frapis la iom tro loĝatajn regionojn, estas faktoroj, kiuj kune kondukis ene de kelkaj jardekoj al eksponenciala kresko de la loĝantaro. Sume en la 19-a kaj [[20-a jarcento]]j, ekde la komenco de la industria revolucio, la loĝantaro de Eŭropo kreskis kvaroble. La meza vivodaŭro iris de valoroj inter 25 kaj 35 jaroj al valoroj super 75 jaroj; la [[Naskindico|nombro de idoj per virino]] malkreskis de 5 al malpli ol 2, kaj la nasko- kaj mortokvantoj malkreskis de valoroj inter 30 kaj 40 [[jaraj milionoj]] al valoroj proksimaj al 10<ref>{{Citaĵo de libro | aŭtoro=Massimo Livi Bacci | titolo=Storia minima della popolazione del mondo | loko=Torino | eldoninto=Loescher | jaro=1989 | lingvo={{it}} | eldono=reeldono en 2011, ''Il Mulino'' }}</ref>. La eksplodo de la [[Demografio|demografia]] dinamiko kondukis ankaŭ poste, dum la dua industria revolucio, al ekonomia evoluo, kiu puŝis direkte al diversaj formoj de [[konsumismo]], sed ankaŭ kaŭzis novajn sociajn kaj politikajn problemojn ligitajn al la senorda [[urbigo]], al la distribuo de resursoj kaj al [[Migrado|migradaj]] fenomenoj. == Dua kaj tria industriaj revolucioj == {{Ĉefartikolo|Dua industria revolucio|Tria industria revolucio}} [[Dosiero:Mercedessimplex1.jpg|250px|eta|dekstre|La [[eksploda motoro]] aperis preskaŭ samtempe en tuta Eŭropo, kaj rapide iris al Usono, kie [[Henry Ford]] kreis tutan novan industrion per ĝi por fabriki [[aŭtomobilo]]jn. ]] Oni uzas la nomon de '''dua industria revolucio''' por la transformoj en [[industrio]] kiuj okazis inter [[1871]] kaj [[1914]] post la relativa stabiligo de socioj post la unua industria revolucio kaj antaŭ la [[Unua mondmilito]]. Krom novaj teknikoj, la ĉefa karakterizo de la dua industria revolucio estis la plendisvolvo de [[kapitalismo]]. En tiu periodo, [[Britio]] perdis la industrian kaj teknologian [[Gvidanto (politiko)|liderecon]] al [[Usono]] kaj [[Germanio]]. Oni povas vidi la komencon de tiu periodo en la [[Anekso|aneksado]] de [[Loreno]] (industria regiono) fare de [[Germanio]] sekve de la [[Franca-Prusa milito]]. La granda demando de havaĵoj okazigis la kreskon de [[amasproduktado]] ĉirkaŭ [[1870]]. Tiu "dua" industria revolucio komencis per [[ŝtalo]] kaj rapide inkluzivis la [[Ĥemia industrio|ĥemian industrion]]. La [[ŝtonkarbo]] estis pli kaj pli anstataŭita per [[petrolo]] kaj aperis la [[Elektra industrio|elektraj industrioj]], kaj, frue en la [[20-a jarcento]], la [[aŭtomobila industrio]]. La dua industria revolucio estas, do, [[Kaŭzeco|kaŭzo kaj efiko]] de [[amas-socio]]. En [[Usono]] aperis la [[Elektrizo|elektrigado]] fare de grandaj industriaj inventistoj, kiel [[Nikola Tesla]], [[Edisono]] kaj [[George Westinghouse]]. La konstruado de [[Hidroelektro|hidroelektra]] [[uzino]] en la [[Alpoj]] ebligis la rapida industrialigo de la [[Norda Italio|nordo de Italio]], kiu ne havas lokan disponeblan ŝtonkarbon por elfosi, ĉirkaŭ 1890. La apero de maŝinoj movitaj per [[petrolo]] ankaŭ malpliigis la gravecon de [[ŝtonkarbo]] al industrio kaj industriigo. La '''Tria industria revolucio''', nome revolucio scienc-teknologia aŭ revolucio de la [[intelekto]], estas koncepto kaj vidpunkto skizitaj de [[Jeremy Rifkin]] kaj konsiderataj ekzemple de la [[Eŭropa Parlamento]], en formala deklaro aprobita en junio de 2006 (ne konfuzu kun la [[scienca revolucio]] de la 15-a kaj 16-a jarcentoj).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://hyfleetcute.com/data/MEP%20Green%20H2%20Declaration.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120318141817/http://hyfleetcute.com/data/MEP%20Green%20H2%20Declaration.pdf |arkivdato=2012-03-18 }}</ref> Laŭlonge de la historio, la ekonomiaj transformoj okazas kiam kunvenas la novaj [[teknologio]]j de la [[komunikado]] kun la novaj sistemoj de [[energio]]. La novaj formoj de komunikado iĝas la rimedo por la organizo kaj administrado kiujn la plej disvolviĝintaj [[civilizo]]j ebligis pere de la novaj [[energifonto]]j. La kuniĝo de uzado de [[komputilo]]j, la teknologio de la komunikado de [[Interreto]] kaj la [[Renovigebla energio|renovigeblaj energioj]] en la [[21a jarcento]] estas kio okazigas la tiel nomita '''Tria Industria Revolucio'''. Krom la necesa uzado de komputiloj jam disvastigita tra la tuta planedo kaj al enorma nombro de loĝantoj (kvankam ne al la tuto), estas diversaj faktoroj konsiderindaj kiaj la jenaj: # La ŝanĝo al [[renoviĝanta energio]] 100%. # La konverto de konstruaĵoj en energiproduktejoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bouygues-construction.com/667i/sustainable-development/news/first-positive-energy-building.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120317160552/http://www.bouygues-construction.com/667i/sustainable-development/news/first-positive-energy-building.html |arkivdato=2012-03-17 }}</ref> # La [[Akumulatoro|reŝarĝeblaj piloj]], la teknologio de [[hidrogeno]], kaj aliaj [[Konservado de energio|teknologioj de stokado de energio]]. # Teknologio de [[Elektrotekniko|inteligenta elektra reto]] aŭ de reto de distribuado de [[elektra energio]] “inteligenta”. # Transporto bazita sur la [[elektra veturilo]] kaj sur [[pilo]]j de [[brulaĵo]]j, uzante kiel [[pelenergio]] la [[renovigebla]] [[elektro]].<ref>[http://www.verkehr.fraunhofer.de/media/mediaposter.php?mediaId=508]</ref> == Bildoj == <gallery mode="packed" heights="200" perrow="4"> Dosiero:Spinning jenny.jpg|Modelo de la aŭtomata ŝpinilo (nomata ''Jenny'', en muzeo en Wuppertal, Germanio), unu el la inventaĵoj kiuj komencigis la revolucion. Dosiero:Mule-jenny.jpg|La nura survivanta ekzemplo de [[ŝpinilmulo]] konstruita de la inventisto Samuel Crompton. Dosiero:Philipp_Jakob_Loutherbourg_d._J._002.jpg|''Coalbrookdale'' dum nokto: pentraĵo de 1801. En Coalbrookdale estis la unua koaksa altfornego. Dosiero:AdamSmith.jpg|[[Adam Smith]], brita filozofo kaj ekonomikisto konsiderata la ''patro'' de la moderna ekonomio kaj de la [[kapitalismo]] fundamente pro sia libro ''[[La riĉo de nacioj]]''. </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Dua industria revolucio]] * [[Tria industria revolucio]] * [[Revolucio]] * [[Karbonio]] * [[Coalbrookdale]] * [[Kapitalismo]] * [[Lasu-fari]] * [[Industriiĝo]] * [[Industria socio]] * [[Socia demando]] * [[Laborkondiĉoj]] * [[Aŭtomatigo]] * [[Labordivido]] * [[Malindustrigo]] * [[Industria arkeologio]] * ''[[La Protestanta Etiko kaj la Spirito de Kapitalismo]]'' * [[Brita Agrikultura Revolucio]] * [[Maŝinindustrio]] kaj [[Maŝinkonstruado]] == Notoj == {{Referencoj}} === Bibliografio === * {{Cite journal |last=Ashton |first=Thomas S. |title=The Industrial Revolution (1760–1830) |publisher=Oxford University Press |year=1948 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=77198082 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=2010-02-10 }} * {{Cite book |editor-last=Berlanstein |editor-first=Lenard R. |title=The Industrial Revolution and work in nineteenth-century Europe |publisher=Routledge |publication-place=London and New York |year=1992 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090606062924/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 |date=2009-06-06 }} * {{Cite journal |first=J. H. |last=Clapham |title=An Economic History of Modern Britain: The Early Railway Age, 1820–1850 |publisher=Cambridge University Press |year=1926 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=83597738 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090414202911/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=83597738 |date=2009-04-14 }} * Clapham, J. H. ''The Economic Development of France and Germany 1815–1914'' (1936) * {{Citaĵo el libro|titolo=A Farewell to Alms: A Brief Economic History of the World|familia nomo=Clark|persona nomo=Gregory|jaro=2007|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-691-12135-4}} * {{Cite journal |first=M. J. |last=Daunton |title=Progress and Poverty: An Economic and Social History of Britain, 1700–1850 |publisher=Oxford University Press |year=1995 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100599398 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=2010-02-10 }} * {{Cite journal |last=Dunham |first=Arthur Louis |title=The Industrial Revolution in France, 1815–1848 |publisher=Exposition Press |publication-place=New York |year=1955 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14880719 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081224044241/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14880719 |date=2008-12-24 }} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Farm to factory: a reinterpretation of the Soviet industrial revolution|aŭtoro=Gatrell, Peter|jaro=2004|gazeto=The Economic History Review|volumo=57|numero=4|COI=10.1111/j.1468-0289.2004.00295_21.x|paĝo=794}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Short History of the British Industrial Revolution|familia nomo=Griffin|persona nomo=Emma|jaro=2010|eldoninto=Palgrave}} * Haber, Ludwig. ''The Chemical Industry During the Nineteenth Century: A Study of the Economic Aspect of Applied Chemistry in Europe and North America'' (1958); ''The Chemical Industry: 1900–1930: International Growth and Technological Change'' (1971) * {{Cite journal |first=Margaret C.|last=Jacob |title=Scientific Culture and the Making of the Industrial West |publisher=Oxford University Press |publication-place=Oxford, UK |year=1997 |postscript= }} * {{Cite journal |first=Herbert |last=Kisch |title=From Domestic Manufacture to Industrial Revolution The Case of the Rhineland Textile Districts |publisher=Oxford University Press |year=1989 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=78932320 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=2010-02-10 }} * Kornblith, Gary. ''The Industrial Revolution in America'' (1997) * {{Cite book |title=The Unbound Prometheus: Technological Change and Industrial Development in Western Europe from 1750 to the Present |last=Landes |first= David S. |year= 1969 |publisher =Press Syndicate of the University of Cambridge |location= Cambridge, New York |isbn= 0-521-09418-6 |pages= | postscript = <!--None--> | ref=harv}} * McNeil, Ian, ed. ''An Encyclopedia of the History of Technology'' (1996), 1063pp [http://www.amazon.com/Encyclopedia-Technology-Routledge-Companion-Encyclopedias/dp/0415147921/ excerpt and text search] * {{Cite journal |first=Angus|last=Maddison |title=The World Economy: Historical Statistics |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |publication-place=Paris |year=2003 |postscript= }} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856|titolo=The Industrial Revolution in the Eighteenth Century|familia nomo=Mantoux|persona nomo=Paul|dato=First English translation 1928 revised 1961|alirdato=2014-06-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090414155421/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856|arkivdato=2009-04-14}} * {{Cite journal |first=Constance |last=McLaughlin Green |title=''Holyoke, Massachusetts: A Case History of the Industrial Revolution in America |publisher=Yale University Press |publication-place=New Haven, CT |year=1939 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=8893044 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=2010-02-10 }} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232|titolo=The British Industrial Revolution: An Economic Perspective|familia nomo=Mokyr|persona nomo=Joel|jaro=1999|alirdato=2014-06-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090526200327/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232|arkivdato=2009-05-26}} * {{Cite journal |last=More |first=Charles |title=Understanding the Industrial Revolution |publisher=Routledge |publication-place=London |year=2000 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814041034/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 |date=2011-08-14 }} * Olson, James S. ''Encyclopedia of the Industrial Revolution in America'' (2001) * {{Cite journal |first=Sidney |last=Pollard |title=Peaceful Conquest: The Industrialization of Europe, 1760–1970 |publisher=Oxford University Press |year=1981 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100413094623/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 |date=2010-04-13 }} * Rider, Christine, ed. ''Encyclopedia of the Age of the Industrial Revolution, 1700–1920'' (2 vol. 2007) * {{Cite journal |last=Smelser|first=Neil J. |title=Social Change in the Industrial Revolution: An Application of Theory to the British Cotton Industry |publisher=University of Chicago Press |year=1959 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=55370383 |postscript= }} * Staley, David J. ed. ''Encyclopedia of the History of Invention and Technology'' (3 vol 2011), 2000pp * {{Cite journal |last=Stearns |first=Peter N. |title=The Industrial Revolution in World History |publisher=Westview Press |year=1998 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100413094115/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 |date=2010-04-13 }} * {{Cite journal |first=Vaclav |last=Smil |title=Energy in World History |publisher=Westview Press |year=1994 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070718112416/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 |date=2007-07-18 }} * {{Cite journal |last=Snooks|first=G.D. |title=Was the Industrial Revolution Necessary? |publication-place=London |publisher=Routledge |year=2000 |postscript= }} * {{Cite journal |last=Szostak |first=Rick |title=The Role of Transportation in the Industrial Revolution: A Comparison of England and France |publisher=McGill-Queen's University Press |publication-place=Montreal |year=1991 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070718105023/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 |date=2007-07-18 }} * {{Citaĵo el libro|url=http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/toynbee/indrev|titolo=Lectures on the Industrial Revolution of the Eighteenth Century in England|familia nomo=Toynbee|persona nomo=Arnold|aŭtoroligilo=Arnold Toynbee|jaro=1884|ISBN=1-4191-2952-X}} * {{Cite journal |last=Uglow|first=Jenny |title=The Lunar Men: The Friends who made the Future 1730–1810 |publisher=[[Faber and Faber]] |publication-place=London |year=2002 |postscript= }} * {{Cite journal |last=Usher|first=Abbott Payson |title=An Introduction to the Industrial History of England |year=1920 |publisher=University of Michigan Press |url=http://books.google.com/?id=WiQEAAAAMAAJ&pg=RA1- |postscript= }} === Historiografio === * Chambliss, William J. (eldonisto), ''Problems of Industrial Society'', Reading, Massachusetts: Addison-Wesley Publishing Co, December 1973. ISBN 978-0-201-00958-3 * Hawke, Gary. "Reinterpretations of the Industrial Revolution" in Patrick O'Brien and Roland Quinault, eds. ''The Industrial Revolution and British Society'' (1993) pp 54–78 * {{Citaĵo el gazeto|url=http://deirdremccloskey.org/articles/floud.php|titolo=Review of The Cambridge Economic History of Britain (edited by Roderick Floud and Paul Johnson)|aŭtoro=McCloskey, Deirdre|jaro=2004|gazeto=Times Higher Education Supplement|volumo=15 (Januaro)}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090831051624/http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html |date=2009-08-31 }} Interreta tekstlibro pri moderna historio ({{en}}): Industria revolucio * http://www.bbc.co.uk/history/society_culture/industrialisation [[BBC]]-hejmpaĝo pri historio: Industria revolucio * [http://www.makingthemodernworld.org.uk La Muzeo de Scienco], maŝinoj kaj karakteroj * [http://www.meervrijheid.nl/?pagina=607 Meervrijheid]: Robert_ Hessen: De gevolgen van de Industriële Revolutie voor vrouwen en kinderen {{nl}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Revolución Industrial|revizio=127438037}} {{Havenda artikolo|Industria revolucio}} [[Kategorio:Industria revolucio| ]] [[Kategorio:Historio]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Revolucioj laŭ tipoj]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Teknologio]] [[Kategorio:Historio de scienco]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Viktoria epoko]] e0ex1fy296yuhcdxyvz49s78lsdt1xr 0 35477 9387093 8857765 2026-05-29T20:24:22Z Sj1mor 12103 9387093 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''Ŝnapjo (Ŝnapul’), la eta [[krokodilo|krokodil]]’ ''' (originale germane: Schnappi, das kleine Krokodil) estas kulta kanto en la [[germana]] lingvo. La [[infano|infana]] kanto iĝis famega komence de la jaro [[2005]] en germanlingvaj landoj, eniĝanta la hitparadojn unuarange. La originalan version (el la jaro [[2001]]) kantas la tiam sesjara knabino Joy Gruttmann. Ĝi aperis en la fama infana televida [[programo]] "Die Sendung mit der Maus" (La elsendo kun la [[muso]]). La kanto famiĝis en [[2004]] post kiam iu metis dosieron kun ĝi en la interreton. Multaj homoj elŝutis la datumaron kaj finfine [[radio]]stacioj (SWR3 estis la unua) ekis ludi ĝin. La sukceso ne plu eviteblis … Jen provizora traduko (plibonigenda ĉi tie):<br> <pre> Mi estas Ŝnapjo, la eta krokodil’, G                         D        G el Egiptio, tuj apud la Nil’.  C    G           D En oveto mi ja troviĝis, C      D               G kaj ŝni- ŝna- ŝnape eliĝis.       G     D     G [refreno] Ŝni ŝna ŝnapi – ŝnapi ŝnapi ŝnap’  C     G     D        G Ŝni ŝna ŝnapi – ŝnapi ŝnapi ŝnap’  C     G     D        G [interludo] C   G   D   G         C   G   D   G Mi_estas Ŝnapjo, la eta krokodil’, kaj akrajn dentojn mi havas ĉirkaŭ mil. Mi ŝnapas, kion eble ajn, spertuleto, kiel neniu ajn [refreno] [interludo] Mi_estas Ŝnapjo, la eta krokodil’, amas ŝnapi, la prefera ludil’. Proksimiĝas al mia patrin’, montrante mian ŝnapetil’. [refreno] [interludo] Mi estas Ŝnapjo, la eta krokodil’, la ŝnapbuŝo estas mia il’. Paĉjan piedon mi ŝnapetas, kaj poste tuj ekdormiĝas. [elkantiĝado] Ŝni ŝna ŝnapi ŝnapi ŝnapi ŝnap’ (ŝnap!) Ŝni ŝna ŝnapi (jes!) ŝnapi ŝnapi ŝnap’ (ŝnap!) Ŝni ŝna ŝnapi (mmm!) Ŝni ŝna ŝnapi (jes!) Ŝni ŝna ŝnapi ŝnapi (mmm) ŝnapi ŝnap’ </pre> ŝnapi ({{lang-de|schnappen}}) = buŝe (morde) kapti [[Kategorio:Esperantlingvaj kantoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj kantoj]] [[Kategorio:Fikciaj bestoj]] [[Kategorio:Fikciaj afrikanoj]] 7yb9n9pg6928v1y35a7mlfvkiwq94gs 0 39174 9387229 8454385 2026-05-30T03:33:50Z Sj1mor 12103 9387229 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Chama_pentecoste.svg|eta|La fajra emblemo de la pentekostismo]] [[Dosiero:Lakewood_worship.jpg|eta|Amasa pentekosta adorado ĉe Lakewood Church en [[Houston (Teksaso)|Houston]], [[Teksaso]]]] '''Pentekosta Kristanismo''' (ankaŭ pentekostismo) estas [[kristanismo|kristana]] movado, kiu speciale emfazas la donacojn de la [[Sankta Spirito]]. Ĝi ekestis komence de la [[20-a jarcento]] kiel aparta branĉo de la [[protestantismo]]. Post jarcento de rapida kresko tiu ĉi movado laŭ takso ampleksas pli ol 200 milionojn da homoj. Pentekostismo estas kristana kredmovado, parto de la "religia renoviga movado" kadre de novprotestanta evangelia kristanismo, kiu metis specialan emfazon de malfrua religia evento kiu aperas en la [[Nova Testamento]] kaj nomiĝas "Bapto per la Sankta Spirito". En ĉi tiu evento, la [[Ministerio (Kristanismo)|ministerio]] de la [[Sankta Spirito]] estas priskribita pri la fruaj kristanoj en [[Jerusalemo]] dum la festo de [[Ŝavuot]] aŭ [[Pentekosto]] ([[Agoj de la Apostoloj]], 2:38). Tiu sperto ŝajne estis centra kaj ĉefa evento inter la unuaj kristanaj movadoj. Kiel aliaj formoj de novprotestantismo, pentekostismo postulas aliĝon al la nediskutebla aŭtoritato de la kristanaj [[Sankta skribo|Sanktaj Skriboj]] (la "[[Biblio]]" - la Malnova kaj la Nova Testamentoj). kaj akceptante [[Jesuo Kristo|Jesuon]] kiel personan [[Savanto (Biblio)|savanton]]. Laŭ pentekostismo, bapto de la Sankta Spirito ebligas al kristano sperti plenan vivon povigitan de la ĉeesto de la Sankta Spirito. Ĉi tiu povigo inkluzivas la uzon de spiritaj donacoj kiel [[glosolalio]] "parolado en lingvoj" kaj dia resanigo. Pro la engaĝiĝo al biblia aŭtoritato kaj spiritaj donacoj, pentekostismo similas al la "[[Karismaj kristanoj|karisma movado]]", kiu evoluis pli frue kaj apartigis de la establita eklezio. Almenaŭ en la frua periodo de la movado, la karisma kristanoj emis resti membroj de la eklezioj al kiuj ili apartenis. Pro la proksimeco al la karisma movado, la esprimoj "Pentekostal" kaj "karisma" foje estas uzitaj kiel [[Sinonimo|sinonimoj]]. La esprimo "pentekostismo" originas de " Pentekosto ", la angla vorto de greka origino indikanta la judan feston de Ŝavuot. Por kristanoj, Pentekosto festas la devenon de la Sankta Spirito sur la apostolojn de Kristo, laŭ la libro de "Agoj de la Apostoloj" en la Nova Testamento. Pentekostistoj kredas ke ilia movado reflektas la saman specon de spirita potenco, stilo de [[Kulto|kultado]] kaj la saman [[Doktrino|doktrinon]] kiel en la eklezio de la unuaj kristanoj. Tial kelkaj pentekostistoj ankaŭ uzas la nomon "Apostolika" (de la apostoloj) aŭ "La Plena Evangelion" por sia movado. Pentekostismo estas larĝa koncepto kiu inkluzivas vastan gamon de teologiaj kaj religiaj organizaj konceptoj. Pro tio, ekzistas neniu ununura centra organizo aŭ eklezio administranta la movadon. Estas triunuaj pentekostistoj (Trinitarian Pentekostals), kio signifas tiuj kiuj kredas je la [[Sankta Triunuo]], sed ekzistas ankaŭ kontraŭtrinitarian pentekostistoj. Multaj Pentekostaj eklezioj estas reprezentitaj en la "[[:en:Pentecostal_World_Fellowship|Monda Pentekosta Konferenco]]" (PWF). En kelkaj landoj, kiel ekzemple [[Brazilo]], la Pentekostistoj nomas sin "evangelikoj". == Kredo kaj adorado == [[Dosiero:Dream_City_Church_worship2.jpg|alternative=ilustracja|eta|Adorado ĉe Dream City Church]] [[Dosiero:Centro_de_Fe_Emanuel,_culto.jpg|eta|Centro de Fe Emanuel, kultado]] Ene de pentekostismo estas tri bazaj fluoj. La sekvantoj de la plej multaj Pentekostaj eklezioj kredas, ke ili povas atingi savon, la pardonon de pekoj kaj akcepton de Dio, per kredo al Jesuo kiel Sinjoro kaj Savanto. Kiel aliaj evangeliistoj, tipe, pentekostistoj kredas ke la Sanktaj Skriboj (Biblio) havas decidan aŭtoritaton en aferoj de kredo. Inter la ĉefa pentekosta fluo "parolado en lingvoj" estas signo de bapto de la Sankta Spirito sed ne rilatas al la savo de la individuo. Ĝiaj sekvantoj kredas, ke bapto fare de la Sankta Spirito estas [[Supernaturo|supernatura]] inspiro por religia [[misio]] konfidita al iu nur post kiam li akceptis la kristanan kredon. La aliaj du grupoj de pentekostistoj referencas al la evangelio en Agoj 2:68, laŭ kiu [[homo]] devas penti kaj esti baptita en la nomo de la Sinjoro Jesuo kaj ricevi la Sanktan Spiriton. Laŭ la sekvantoj de ĉi tiuj sektoj, ricevante la Sankta Spirito estas necesa por persona savo kaj inkluzivas paroli en lingvoj Ĉi tiuj Pentekostaj eklezioj estas dividitaj en kvar tipojn: "La Nomo Jesuo", "La Unua", "Unueco" kaj "Individueco", laŭ la maniero de la [[baptoceremonio]] - nur en la nomo de Jesuo, aŭ en la nomo de la [[Patro Dio|Patro]], la [[Filo de Dio|Filo]] kaj la Sankta Spirito. Ĉar multaj el la Pentekostaj eklezioj naskiĝis el [[Metodismo]] aŭ el la Metodista Sankteco-movado, Pentekosta [[Savteologio]] estas ĝenerale pli [[Arminianismo|Arminianisma]] ol [[Kalvinisma]], surbaze de la kredo ke la kapablo kredi je Kristo dependas de onies [[libera volo]]. == Listo de Pentekostaj religiaj grupoj en la mondo == [[Dosiero:AFM_Word_And_Life.jpg|eta|Granda pentekostisma preĝejo en Sud-Afriko]] La plej granda pentekostisma [[konfesio]] estas la [[Asembleoj de Dio]]. * Sendependaj Pentekostaj preĝejoj - 50 milionoj da kredantoj * Preĝejo de Dio en Kristo (Church of God in Christ) - miliono da kredantoj * La Apostola Eklezio (The Apostolic Church) - 6 milionoj da kredantoj * La Pentekosta Misio 6-7 milionoj da kredantoj * Preĝejo de Dio (Church of God) en Cleveland, Tenesio - 5 milionoj da kredantoj * United Pentecostal Church International - 4 milionoj da kredantoj * Christ Apostolic Church 2.8 milionoj da kredantoj * La Kristana Kongregacio de Brazilo - 2,5 milionoj da kredantoj * Zion Christian Church - 2.5 milionoj da kredantoj * Preĝejo de Dio Aladora - 2.5 milionoj da kredantoj * La Internacia Preĝejo de la kvadrata Evangelio - 2 milionoj da kredantoj * Universala Preĝejo de la Regno de Dio - 2 milionoj da kredantoj * La Pentekostaj komunumoj de Kanado - 1 miliono da kredantoj * Proksimiga Kristana Preĝejo - (Aŭstralio, Nov-Zelando, Salomonoj ) malpli ol 1 miliono da kredantoj * Kristana Urba Preĝejo ( Christian City Church ) - malpli ol miliono da kredantoj * Monda Kristana Ministerio-Asocio (World Christian Ministries Association ) - malpli ol miliono da kredantoj * Hillsong Church - malpli ol miliono da kredantoj Aliaj influaj komunumoj en la pentekosta mondo: * La Pentecostals de Northgate (Northgate Pentecostals) en Dallas - Fort Worth, Teksaso * Preĝejo de Jesuo Kristo de Profetaĵo (Church of Jesus Christ of Prophecy) (Alinome Mercy Tabernacle, Benton Tenesio) * Internacia Eklezio de Jesuo Kristo (International Church of Jesus Christ) en Columbus, Ohio * "La Kristana Asocio - Potter's House" en Prescott, Arizona (Potter's House Christian Fellowship) * United Christian Church - en Klevlando, Tenesio * La Pentekosta kaj Apostola Preĝejo de la Misio de Kristo - en San Paulo, Brazilo * La Internaciaj Centroj por Reviviĝo - La Reviviĝo-Unuiĝo - en Aŭstralio == Gvidantoj == * [[Pat Robertson]] == Vidu ankaŭ == * [[Pentekosto]] * [[Sankta Spirito]] * [[Agoj de la Apostoloj]] * [[Glosolalio]] == Literaturo == * Arrington, French L. "The Indwelling, Baptism, and Infilling with the Holy Spirit: A Differentiation of Terms". ''Pneuma: the Journal of the Society for Pentecostal Studies'' 3, no. 1 (Fall 1981):1-10. * Zbigniew Pasek: ''Ruch Zielonoświątkowy: Próba monografii'' (Pentekosta movado. Provo de [[monografio]]), NOMOS, [[Krakovo]], ISBN 83-85527-04-6. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://reocities.com/Athens/acropolis/4824/penthist.htm Pentecostal History] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130728155103/http://reocities.com/Athens/acropolis/4824/penthist.htm |date=2013-07-28 }} * Wojciech Gajewski, [https://parakletos.pl/historia-ruchu-zielonoswiatkowego.html ''Historia ruchu'' (Historio de la movado)]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Kristanismo}} {{Ĝermo|kristanismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kristanaj organizaĵoj laŭ konfesioj]] [[Kategorio:Pentekostismo| ]] 0o9d9drgmnnqytjyedvyztsytrtrmsv 0 40262 9386931 9303531 2026-05-29T19:38:20Z Sj1mor 12103 9386931 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}} [[Dosiero:Pertussis.jpg|dekstra|eta|Tusanta knabo montranta simptomojn de malvarmumo.]] [[Dosiero:Respiratory system complete no labels.svg|eta|250px|dekstre|[[Pulmo]]j kaj cetero de spirsistemo, kio suferas malvarmumon.]] '''Malvarmumo''' estas [[Viruso (biologio)|virusa]] [[malsano]] de [[Sinuso (biologio)|sinuso]] kaj [[faringo]]. [[Simptomo]]j estas: [[Kataro (malsano)|kataro]], [[tuso]], [[faringa doloro]] kaj [[febro]]. Simptomoj daŭras ĉirkaŭ semajnon. [[Kataro (malsano)|Kataro]] (el la greka ''kata'' = "desupre", ''rho'' = "mi kuras") estas [[muko|muka]] elfluo, kaŭzita de [[inflamo]] de la koncerna [[mukozo]]. La naza kataro nomiĝas [[korizo]] ([[rinito]]), la [[intesto|intesta]] kiel [[disenterio]]; [[veziko|vezika]] kiel [[blenoreo]]. La fojnokataro estas akuta kataro de la nazaj kaj okulaj mukozoj, periode ekaperanta ĉe iuj pacientoj en la tempo de la graminaca florado. Oni nomas ĝin ankaŭ somera astmo aŭ science „perioda spasma korizo”. La naz-kataremulo ofte tusas. ==Signoj kaj simptomoj== [[File:A lady suffering from the Common Cold.png|thumb|maldekstre|Virino kun simptomoj de ordinara malvarmo.]] Inter tipaj simptomoj de malvarmo estas [[tusado]], nazfluado, [[terno]], nazkongesto, kaj faringodoloro, foje akompanata de [[mialgio|muskoldoloro]], [[laceco]], [[kapdoloro]], kaj manko de [[apetito]].<ref name=E24>Eccles p. 24</ref> Faringodoloro okazas en ĉirkaŭ 40% de kazoj, tusado en ĉirkaŭ 50%,<ref name="CE11"> Arroll B (Marto 2011). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3275147/ "Common cold".] BMJ Clinical Evidence. 2011 (3): 1510. PMC 3275147. PMID 21406124. "Common colds are defined as upper respiratory tract infections that affect the predominantly nasal part of the respiratory mucosa" </ref> kaj muskoldoloro en ĉirkaŭ 50%.<ref name="Eccles2005"> Eccles R (Novembro 2005). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7185637/ "Understanding the symptoms of the common cold and influenza".] The Lancet. Infectious Diseases. 5 (11): 718–25. doi:10.1016/S1473-3099(05)70270-X. PMC 7185637. PMID 16253889. </ref> Ĉe plenkreskuloj, [[febro]] ĝenerale ne ĉeestas, sed ĝi estas ofta ĉe infanoj kaj beboj.<ref name=Eccles2005/> La tusado estas kutime milda kompare kun tiu de akompananta [[gripo]].<ref name=Eccles2005/> Kvankam tusado kaj febro indikas pli altan verŝajnecon de gripo ĉe plenkreskuloj, ekzistas granda simileco inter tiuj du kondiĉoj.<ref>Eccles p. 26</ref> Nombraj virusoj kiuj okazigas la ordinaran malvarmumon povas rezulti ankaŭ en sensimptomaj [[infekto]]j.<ref>Eccles p. 129</ref><ref>Eccles p. 50</ref> La koloro de la [[muko]] aŭ nazsekrecio povas vari el klara al flava ĝis verda kaj ne indikas la klason de agento kaŭzinta la infekton.<ref>Eccles p. 30</ref> ===Evoluo=== [[File:Cold symptoms cdc.jpg|dekstre|250ra|Simptomoj de malvarmumo laŭlonge de la tempo|thumb]] Malvarmo kutime komenciĝas per laceco, sento de malvarmiĝo, terno kaj kapdoloro, sekvate post kelkaj tagoj de fluanta nazo kaj tuso.<ref name=E24/> Simptomoj povas komenciĝi ene de dek ses horoj post ekspozicio<ref>{{cite book |veditors=Helms RA |title=Textbook of therapeutics: drug and disease management |year=2006 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Philadelphia, Pa. [u.a.] |isbn=978-0-7817-5734-8 |page=1882 |url=https://books.google.com/books?id=aVmRWrknaWgC&pg=PA1882 |edition=8. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430175008/https://books.google.com/books?id=aVmRWrknaWgC&pg=PA1882 |archive-date=30a de Aprilo 2016}}</ref> kaj tipe pintas du ĝis kvar tagojn post komenco.<ref name=Eccles2005/><ref>{{cite book |vauthors=Turner RB, Hayden FG |veditors=Rübsamen-Waigmann H |display-editors=etal |title=Viral Infections and Treatment |chapter=Rhinovirus |year=2003 |publisher=CRC Press |location=New York |isbn=978-0-8247-4247-8 |page=111 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AltZnmbIhbwC&pg=PA111 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504193824/https://books.google.com/books?id=AltZnmbIhbwC&pg=PA111 |archive-date=4a de Majo 2016}}</ref> Ili kutime malgraviĝas en sep ĝis dek tagoj, sed kelkaj povas daŭri ĝis tri semajnoj.<ref name="Heik2003"> Heikkinen T, Järvinen A (Januaro 2003). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7112468/ "The common cold".] ''[[Lancet]]''. 361 (9351): 51–9. doi:10.1016/S0140-6736(03)12162-9. PMC 7112468. PMID 12517470. </ref> La averaĝa daŭro de tuso estas dek ok tagoj<ref name="pmid23319500">{{cite journal |vauthors=Ebell MH, Lundgren J, Youngpairoj S |title=How long does a cough last? Comparing patients' expectations with data from a systematic review of the literature |journal=Annals of Family Medicine |volume=11 |issue=1 |pages=5–13 |year=2013 |pmid=23319500 |pmc=3596033 |doi=10.1370/afm.1430}}</ref> kaj en kelkaj kazoj homoj disvolvas post-virusan tuson kiu povas restadi post kiam la infekto estas for.<ref name="pmid21198555">{{cite journal |vauthors=Dicpinigaitis PV |title=Cough: an unmet clinical need |journal=British Journal of Pharmacology |volume=163 |issue=1 |pages=116–24 |date=Majo 2011 |pmid=21198555 |pmc=3085873 |doi=10.1111/j.1476-5381.2010.01198.x}}</ref> En infanoj, la tusado daŭras pli ol dek tagojn en 35–40% de kazoj kaj daŭras pli ol 25 tagojn en 10%.<ref>{{cite journal |vauthors=Goldsobel AB, Chipps BE |title=Cough in the pediatric population |journal=The Journal of Pediatrics |volume=156 |issue=3 |pages=352–8 |date=Marto 2010 |pmid=20176183 |doi=10.1016/j.jpeds.2009.12.004}}</ref> ==Kaŭzoj== ===Virusoj=== [[File:Coronaviruses 004 lores.jpg|thumb|maldekstre|[[Kronvirusoj]] estas grupo de virusoj konataj kiel kaŭzantoj de malvarmumo. Ili havas aŭreolon aŭ kron-similan ([[korono]]) aspekton kiam rigardite per elektrona mikroskopo.]] La malvarmumo estas infekto de la supra spira vojo, kiu povas esti kaŭzita de multaj malsamaj virusoj. La plej ofte implikita estas [[Rinovirusoj|rinoviruso]] (30–80%), speco de pikornoviruso kun 99 konataj [[serotipo]]j.<ref>{{cite journal |vauthors=Palmenberg AC, Spiro D, Kuzmickas R, Wang S, Djikeng A, Rathe JA, Fraser-Liggett CM, Liggett SB |display-authors=6 |title=Sequencing and analyses of all known human rhinovirus genomes reveal structure and evolution |journal=Science |volume=324 |issue=5923 |pages=55–9 |date=Aprilo 2009 |pmid=19213880 |pmc=3923423 |doi=10.1126/science.1165557 |bibcode=2009Sci...324...55P}}</ref> Aliaj ofte implikitaj virusoj estas adenovirusoj, enterovirusoj, paragripaj kaj sincitialaj virusoj.<ref name=ebm>{{cite book |chapter=Common Cold: Cause |vauthors=Janicki-Deverts D, Crittenden CN|title=Encyclopedia of Behavioral Medicine |page=504 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-3-030-39903-0_795 |veditors=Gellman MD |year=2020 |edition=2nd|isbn=978-3-030-39901-6 |s2cid=242944824 }}</ref> Ofte pli ol unu viruso ĉeestas.<ref>Eccles p. 107</ref> Entute pli ol 200 virusspecoj estas rilataj al malvarmumoj.<ref name=Eccles2005 /> La viruskaŭzo de kelkaj oftaj malvarmumoj (20–30%) estas nekonata.<ref name=ebm/> ===Transmisio=== La viruso de malvarmumo estas tipe elsendita per aeraj gutetoj, rekta kontakto kun infektitaj nazaj sekrecioj, aŭ [[fomito]]j (poluitaj objektoj).<ref name=CE11/><ref name=Cold197>{{cite book |vauthors=Eccles R, Weber O |title=Common cold |year=2009 |publisher=Birkhäuser |location=Basel |isbn=978-3-7643-9894-1 |page=197 |url=https://books.google.com/books?id=rRIdiGE42IEC&pg=PA197 |edition=Online-Ausg. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502212944/https://books.google.com/books?id=rRIdiGE42IEC&pg=PA197 |archive-date=2a de Majo 2016}}</ref> Kiu el tiuj itineroj estas de primara graveco ne estis determinita.<ref name=E211>Eccles pp. 211, 215</ref> Kiel ĉe ĉiuj spiraj patogenoj kiuj iam estis supozite tranmisiantoj per spiraj gutetoj, ĝi estas tre verŝajne portita per la aerosoloj generitaj dum rutina spirado, parolado, kaj kantado.<ref name="prather_jimenez_marr_1">{{cite journal|last1=Wang|first1=Chia C.|last2=Prather|first2=Kimberly A| last3=Sznitman|first3=Josué|last4=Jimenez|first4=Jose L|last5=Lakdawala|first5=Seema S.|last6=Tufekci|first6=Zeynep|last7=Marr|first7=Linsey C.|date=27a de Aŭgusto 2021|title=Airborne transmission of respiratory viruses|journal=Science|volume=373|issue=6558 |doi=10.1126/science.abd9149|pmid=34446582 |pmc=8721651 }}</ref> La virusoj povas pluvivi dum longedaŭraj periodoj en la medio (pli ol 18 horoj por rinovirusoj) kaj povas esti kaptitaj de la manoj de homoj kaj poste portitaj al iliaj okuloj aŭ nazoj kie infekto okazas.<ref name=Cold197/> Transmisio fare de bestoj estas konsiderata tre malprobabla; ekapero dokumentita en brita scienca bazo sur [[Adelajda Insulo]] post dek sep semajnoj da izoliteco supozeble estis kaŭzita de dissendo de poluita objekto aŭ de sensimptoma homa portanto, prefere ol de la [[Siberia sledhundo|Siberiaj sledhundoj]] kiuj ankaŭ ĉeestis en la bazo.<ref name=Allen1973>{{cite journal |vauthors=Allen TR, Bradburne AF, Stott EJ, Goodwin CS, Tyrrell DA |title=An outbreak of common colds at an Antarctic base after seventeen weeks of complete isolation |journal=The Journal of Hygiene |volume=71 |issue=4 |pages=657–67 |date=Decembro 1973 |pmid=4520509 |pmc=2130424 |doi=10.1017/s0022172400022920 |author-link5=David Tyrrell (physician)}}</ref> Transdono estas ofta en infanvartejoj kaj lernejoj pro la proksimeco de multaj infanoj kun malmulte da imuneco kaj malbona higieno.<ref name=Text2007/> Tiuj infektoj tiam estas alportitaj hejmen al aliaj membroj de la familio.<ref name=Text2007>{{cite book |vauthors=Papadopoulos NG, Xatzipsaltis M, Johnston SL |veditors=Zuckerman AJ |display-editors=etal |title=Principles and Practice of Clinical Virology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=4il2mF7JG1sC&pg=PR3 |year=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-74139-9 |page=496 |chapter=Rhinoviruses |edition=6th |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603221154/https://books.google.com/books?id=OgbcUWpUCXsC&pg=PA496 |archive-date=3a de Junio 2016}}</ref> Ekzistas neniu pruvo ke recirkulata aero dum komerca flugo estas metodo de transmisio.<ref name=Cold197/> Homoj sidantaj proksime unu al la alia ŝajnas esti en pli granda risko de infekto.<ref name=E211/> ===Krome=== Gregimuneco aŭ grupimuneco, generita de antaŭa ekspono al malvarmaj virusoj, ludas gravan rolon en limigado de virusdisvastigo, kiel vidite en pli junaj populacioj kiuj havas pli grandajn proporciojn de spiraj infektoj.<ref name=E78> Eccles p. 78 </ref> Malbona imuna funkcio estas riskfaktoro por malsano.<ref name=E78/><ref>Eccles p. 166</ref> Nesufiĉa dormo kaj [[malsufiĉa nutrado]] estis asociitaj kun pli granda risko de evoluigado de infekto post ekspono al rinoviruso; tio supozeble okazas pro iliaj efikoj al imuna funkcio.<ref>{{cite journal |vauthors=Cohen S, Doyle WJ, Alper CM, Janicki-Deverts D, Turner RB |title=Sleep habits and susceptibility to the common cold |journal=Archives of Internal Medicine |volume=169 |issue=1 |pages=62–7 |date=Januaro 2009 |pmid=19139325 |pmc=2629403 |doi=10.1001/archinternmed.2008.505}}</ref><ref>Eccles pp. 160–65</ref> [[Mamnutrado]] malpliigas la riskon de akuta [[otito]] kaj de malsupraj spiraj infektoj inter aliaj malsanoj,<ref>{{cite journal |vauthors=McNiel ME, Labbok MH, Abrahams SW |title=What are the risks associated with formula feeding? A re-analysis and review |journal=Breastfeeding Review |volume=18 |issue=2 |pages=25–32 |date=Julio 2010 |pmid=20879657}}</ref> kaj estas rekomendite ke mamnutrado estu daŭrigita kiam bebo havas malvarmumon.<ref>{{cite book |vauthors=Lawrence RA, Lawrence RM |title=Breastfeeding: A guide for the medical profession |publisher=Mosby/Elsevier |location=Maryland Heights, Mo. |isbn=978-1-4377-3590-1 |page=478 |url=https://books.google.com/books?id=c4BnozBW3EMC&pg=PA478 |edition=7th |year=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617002059/https://books.google.com/books?id=c4BnozBW3EMC&pg=PA478 |archive-date=17a de Junio 2016}}</ref> En la evoluiĝinta mondo mamnutrado eble ne estas protekta kontraŭ la malvarmumo en si mem.<ref name="NelsonWilliams2007">{{citation |vauthors=Nelson KE, Williams CM |title=Infectious Disease Epidemiology: Theory and Practice |url=https://books.google.com/books?id=o_j-G4zJ4cQC&pg=PA724 |year=2007 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-0-7637-2879-3 |pages=724– |edition=2nd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520134003/https://books.google.com/books?id=o_j-G4zJ4cQC&pg=PA724 |archive-date=20a de Majo 2016}}</ref> ==Patofiziologio== [[File:Illu conducting passages.svg|thumb|upright|Ordinara malvarmumo estas malsano de la supra spiraparato.]] Oni kredas, ke la simptomoj de la malvarmo estas ĉefe rilataj al la [[Imuna sistemo|imuna reago]] al la viruso.<ref name=E112> Eccles p. 112 </ref> La mekanismo de tiu imunreago estas virus-specifa. Ekzemple, la rinoviruso estas tipe akirita per rekta kontakto; ĝi ligas al homoj per onterĉelaj ICAM-1-receptoroj kaj la CDHR3-receptoro per nekonataj mekanismoj por ekigi la liberigon de [[Inflamo|inflamaj perantoj]].<ref name=E112/> Tiuj inflamaj perantoj tiam produktas la simptomojn.<ref name=E112/> Ĝi ĝenerale ne kaŭzas damaĝon al la naza [[epitelio]].<ref name=Eccles2005/> La spira sincitala viruso (RSV), aliflanke, estas kuntirita per rekta kontakto kaj aeraj gutetoj. Ĝi tiam reproduktiĝas en la nazo kaj gorĝo antaŭ disvastiĝi al la malsupra spirvojo.<ref name=E116>Eccles p. 116</ref> RSV ja kaŭzas epiteliodamaĝon.<ref name=E116/> Homa paragripa viruso tipe rezultigas inflamon de la nazo, gorĝo kaj [[bronko]]j.<ref name=E122>Eccles p. 122</ref> Ĉe infanoj, kiam ĝi influas la [[trakeo]]n, ĝi povas produkti la simptomojn de laringotrakeobronkio, pro la eta grandeco de iliaj aeraj vojoj.<ref name=E122/> ==Diagnozo== La distingo inter virusaj infektoj de supraj spiraj vojoj estas loze bazita sur la loko de simptomoj, ĉar la malvarmumo influas ĉefe la nazon (rinito), gorĝon (faringito), kaj pulmojn (bronkito).<ref name=CE11/> Povas ekzisti grava koincido, kaj pli ol unu areo povas esti trafita.<ref name=CE11/> Memdiagnozo estas ofta.<ref name=Eccles2005/> Izoliĝo de la virusa agento implikita malofte estas farita,<ref name=E51>Eccles pp. 51–52</ref> kaj ĝenerale ne eblas identigi la virusspecon tra simptomoj.<ref name=Eccles2005/> ==Preventado== [[File:Pneumonia strikes like a man eating shark.jpg|maldekstre|thumb|Afiŝo de 1937 kuraĝiganta civitanojn "konsulti vian kuraciston" por traktado de la ordinara malvarmumo. La diraĵo jenas: "Pneŭmonio frapas kiel hommanĝanta ŝarko".]] La nuraj utilaj manieroj redukti la disvastiĝon de malvarmumaj virusoj estas fizikaj kaj inĝenieraj iniciatoj<ref name=E209> Eccles p. 209 </ref> kiel ekzemple uzado de ĝusta [[Manlavado|manlava tekniko]], protektomaskoj kaj plibonigo de endoma aero. En la sanzorga medio, ankaŭ roboj kaj unu-uzeblaj [[ganto]]j estas uzataj.<ref name=E209/> Kontraŭgutetaj antaŭzorgoj ne povas fidinde protekti kontraŭ enspiro de aerosoloj ŝarĝitaj de ordinara malvarmumo. Anstataŭe, aeraj antaŭzorgoj kiel ekzemple protektomaskoj, ventolado, kaj HEPA/altaj MERV-filtriloj, estas la nura fidinda protekto kontraŭ malvarmumŝarĝitaj aerosoloj.<ref name= prather_jimenez_marr_1/> Izoliĝo aŭ [[kvaranteno]] ne estas uzataj ĉar la malsano estas tiel disvastigita kaj simptomoj estas nespecifaj. Ne ekzistas [[vakcino]] por protekti kontraŭ la malvarmumo.<ref>{{Cite web |last=CDC |date=11 February 2019 |title=Common Colds |url=http://www.cdc.gov/features/rhinoviruses/index.html |access-date=18a de Septembro 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention |language=en-us |archive-date=27a de Septembro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927120520/https://www.cdc.gov/features/rhinoviruses/index.html |url-status=live }}</ref> [[Vakcinado]] montriĝis malfacila ĉar estas tiom da virusoj implikitaj kaj ĉar ili evoluas tro rapide.<ref name=E209/><ref>{{Cite journal |last1=Montesinos-Guevara |first1=Camila |last2=Buitrago-Garcia |first2=Diana |last3=Felix |first3=Maria L. |last4=Guerra |first4=Claudia V. |last5=Hidalgo |first5=Ricardo |last6=Martinez-Zapata |first6=Maria José |last7=Simancas-Racines |first7=Daniel |date=14 December 2022 |title=Vaccines for the common cold |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=2022 |issue=12 |pages=CD002190 |doi=10.1002/14651858.CD002190.pub6 |issn=1469-493X |pmc=9749450 |pmid=36515550}}</ref> Kreado de vaste efika vakcino estas do tre neverŝajna.<ref>{{cite journal |vauthors=Lawrence DM |title=Gene studies shed light on rhinovirus diversity |journal=Lancet Infect Dis |volume=9 |issue=5 |page=278 |year=2009 |doi=10.1016/S1473-3099(09)70123-9}}</ref> Regula manlavado ŝajnas esti efika por redukti la transmision de malvarmumaj virusoj, precipe inter infanoj.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Jefferson |first1=Tom |last2=Dooley |first2=Liz |last3=Ferroni |first3=Eliana |last4=Al-Ansary |first4=Lubna A. |last5=van Driel |first5=Mieke L. |last6=Bawazeer |first6=Ghada A. |last7=Jones |first7=Mark A. |last8=Hoffmann |first8=Tammy C. |last9=Clark |first9=Justin |last10=Beller |first10=Elaine M. |last11=Glasziou |first11=Paul P. |last12=Conly |first12=John M. |date=30a de Januaro 2023 |title=Physical interventions to interrupt or reduce the spread of respiratory viruses |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=1 |issue=1 |pages=CD006207 |doi=10.1002/14651858.CD006207.pub6 |issn=1469-493X |pmc=9885521 |pmid=36715243}}</ref> Ĉu la aldono de kontraŭvirusaj aŭ [[antibiotiko|kontraŭbakteriaj]] [[medikamento]]j al normala manlavado donas pli grandan utilon estas nekonata.<ref name=":0" /> Porti vizaĝajn maskojn kiam oni estas ĉirkaŭ homoj infektitaj povas esti utila; tamen, ekzistas nesufiĉa indico por konservi pli grandan [[Socia distancado|socian distancon]].<ref name=":0" /> Estas neklare ĉu [[Zinko#Biologia signifo|zinkaj]] suplementoj influas la verŝajnecon ricevi malvarmumon.<ref name=Cochrane2013>{{cite journal |vauthors=Singh M, Das RR |title=Zinc for the common cold |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=6 |pages=CD001364 |date=Junio 2013 |pmid=23775705 |doi=10.1002/14651858.CD001364.pub4 |veditors=Singh M}} doi=10.1002/14651858.CD001364.pub5, pmid=25924708, [http://retractionwatch.com/2015/10/07/concerns-cause-cochrane-to-withdraw-review-on-zinc-for-colds/ ''Retraction Watch'']</ref> Rutinaj aldonaĵoj de [[C-vitamino]] ne reduktas la riskon aŭ severecon de la malvarmumo, kvankam ili povas redukti ĝian daŭron.<ref name="Hem2013"> Hemilä H, Chalker E (Januaro 2013). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1160577/ "Vitamin C for preventing and treating the common cold".] ''The Cochrane Database of Systematic Reviews''. 1 (1): CD000980. doi:10.1002/14651858.CD000980.pub4. PMC 1160577. PMID 23440782. </ref> ==Traktado== Terapioj kontraŭ ordinara malvarmumo ĉefe implikas medikamentojn kaj aliajn terapiojn kontraŭ simptoma krizhelpo.<ref name="AFP07"> Simasek M, Blandino DA (Februaro 2007). [https://www.aafp.org/afp/20070215/515.html "Treatment of the common cold".] ''American Family Physician''. 75 (4): 515–20. PMID 17323712. [https://web.archive.org/web/20070926230125/http://www.aafp.org/afp/20070215/515.html Arkivita] el la originalo la 26an de Septembro 2007. </ref> Fari multe da ripozo, trinki fluidojn por konservi hidratiĝon, kaj gargarado per varma salakvo estas akcepteblaj konservativaj rimedoj.<ref name="NIAID2006">{{cite web |title=Common Cold |publisher= National Institute of Allergy and Infectious Diseases |date=27a de Novembro 2006 |url=http://www3.niaid.nih.gov/healthscience/healthtopics/colds/ |access-date=11a de Junio 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906193939/http://www3.niaid.nih.gov/healthscience/healthtopics/colds/ |archive-date=6a de Septembro 2008}}</ref> Multo de la profito ricevita de simptoma traktado estas tamen atribuita al la [[placebo]]-efiko.<ref>Eccles p. 261</ref> En 2010, neniuj medikamentoj aŭ herbaj kuraciloj estis definitive pruvitaj kiel mallongigilo de la daŭro de infekto.<ref>{{cite web |title=Common Cold: Treatments and Drugs |publisher=Mayo Clinic |url=http://www.mayoclinic.com/health/common-cold/DS00056/DSECTION=treatments-and-drugs |access-date=9a de Januaro 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212105512/http://www.mayoclinic.com/health/common-cold/DS00056/DSECTION%3Dtreatments-and-drugs |archive-date=12a de Februaro 2010}}</ref> ===Simptoma traktado=== [[File:Treatments for the Common Cold (37652567755).jpg|thumb|Diversaj traktadoj por la ordinara malvarmumo - likvaj kaj pilolaj kontraŭmalvarmumaj medikamentoj, [[teo]], gorĝaj pastiloj kaj senrecepteblaj malkongestiloj.]] Terapioj kiuj povas helpi kontraŭ simptomoj inkluzivas [[kontraŭdolorilo]]jn kaj medikamentojn kontraŭ [[febro]] kiel [[ibuprofeno]]<ref name="Kim2015"> Kim SY, Chang YJ, Cho HM, Hwang YW, Moon YS (Septembro 2015). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10040208/ "Non-steroidal anti-inflammatory drugs for the common cold".] ''The Cochrane Database of Systematic Reviews''. 2015 (9): CD006362. doi:10.1002/14651858.CD006362.pub4. PMC 10040208. PMID 26387658. </ref> kaj acetaminofeno ([[paracetamolo]]).<ref>{{cite journal |vauthors=Eccles R |title=Efficacy and safety of over-the-counter analgesics in the treatment of common cold and flu |journal=Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics |volume=31 |issue=4 |pages=309–19 |date=Aŭgusto 2006 |pmid=16882099 |doi=10.1111/j.1365-2710.2006.00754.x |s2cid=22793984 |doi-access=free}}</ref> Tamen, estas ne klare ĉu acetaminofeno helpas kontraŭ simptomoj.<ref>{{cite journal |vauthors=Li S, Yue J, Dong BR, Yang M, Lin X, Wu T |title=Acetaminophen (paracetamol) for the common cold in adults |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=7 |pages=CD008800 |date=Julio 2013 |volume=2013 |pmid=23818046 |pmc=7389565 |doi=10.1002/14651858.CD008800.pub2}}</ref> Estas ne konata ĉu senrecepteblaj kontraŭtusaj medikamentoj estas efikaj por trakti akran tuson.<ref>{{cite journal |vauthors=Smith SM, Schroeder K, Fahey T |title=Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in community settings |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=2014 |issue=11 |pages=CD001831 |date=Novembro 2014 |pmid=25420096 |pmc=7061814 |doi=10.1002/14651858.CD001831.pub5}}</ref> Kontraŭtusaj medikamentoj ne estas rekomenditaj por uzo en infanoj pro manko de indico subtenanta efikecon kaj la potencialon por damaĝo.<ref name=CFP09>{{cite journal |vauthors=Shefrin AE, Goldman RD |title=Use of over-the-counter cough and cold medications in children |journal=Canadian Family Physician |volume=55 |issue=11 |pages=1081–3 |date=Novembro 2009 |pmid=19910592 |pmc=2776795 |url=http://www.cfp.ca/content/55/11/1081.full.pdf |url-status=live |df=dmy-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923202113/http://www.cfp.ca/content/55/11/1081.full.pdf |archive-date=23a de Septembro 2015}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Vassilev ZP, Kabadi S, Villa R |title=Safety and efficacy of over-the-counter cough and cold medicines for use in children |journal=Expert Opinion on Drug Safety |volume=9 |issue=2 |pages=233–42 |date=Marto 2010 |pmid=20001764 |doi=10.1517/14740330903496410 |s2cid=12952868}}</ref> En 2009, Kanado limigis la uzadon de senrecepteblaj kontraŭtusaj kaj kontraŭmalvarmumaj medikamentoj en infanoj ĝis sesjaraĝaj kaj malpli pro zorgoj koncerne riskojn kaj nepruvitajn avantaĝojn.<ref name=CFP09/> La misuzo de [[dekstrometorfano]] (senreceptebla kontraŭtusmedicino) kaŭzis ĝian malpermeson en kelkaj landoj.<ref>Eccles p. 246</ref> Oni ne konfirmis ĉu kortikosteroidoj intranazaj estas vere utilaj.<ref>{{cite journal |vauthors=Hayward G, Thompson MJ, Perera R, Del Mar CB, Glasziou PP, Heneghan CJ |title=Corticosteroids for the common cold |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=10 |pages=CD008116 |date=Oktobro 2015 |volume=2016 |pmid=26461493 |doi=10.1002/14651858.cd008116.pub3 |pmc=8734596 |url=https://pure.bond.edu.au/ws/files/32879677/Corticosteroids_for_the_common_cold.pdf |access-date=12a de Decembro 2019 |archive-date=9a de Novembro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109194311/https://pure.bond.edu.au/ws/files/32879677/Corticosteroids_for_the_common_cold.pdf |url-status=live }}</ref> == Epidemiologio == La ordinara malvarmumo estas tipo de alta spirinfekto de virusa deveno tre suferiga, kiu tuŝas plenkreskulojn du- ĝis ses-foje kaj infanojn ses- ĝis dek-foje jare. Kvankam ĝi ne estas grava malsano, la malvarmumo estas responsa pri ĉirkaŭ 40% de la labora foresto kaj de 30% de la [[Lernej-evitado|lerneja foresto]].<ref> Eccles, Ron; Fietze, Ingo; Rose, Uwe-Bernd (Aŭgusto 2014). [https://file.scirp.org/pdf/OJRD_2014080414262518.pdf «Rationale for Treatment of Common Cold and Flu with Multi-Ingredient Combination Products for Multi-Symptom Relief in Adults»] [Racieco de la traktado de la ordinara malvarmumo kaj de la [[gripo]] per kombinitaj produktoj pluringrediencaj por la mildigo plursimptoma ĉe plenkreskuloj]. Open Journal of Respiratory Diseases (en angla) (SciRes) 4: 73-82. doi:10.4236/ojrd.2014.43011. Konsultita la 31an de Marto 2021. </ref><ref> Science, Michelle; Johnstone, Jennie; Roth, Daniel E.; Guyatt, Gordon; Loeb, Mark (julio 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3394849/ «Zinc for the treatment of the common cold: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials»] [Zinko por la traktado de la ordinara malvarmumo: sistema revizio kaj meta-analizo de kontrolitaj hazardaj klopodoj]. CMAJ (en angla) (Canadian Medical Association) 184 (10): E551-E561. PMID 22566526. doi:10.1503/cmaj.111990. Konsultita la 31an de Marto 2021.</ref><ref> Worrall, Graham (novembro 2011). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3215607/ «Common cold»] [ordinara malvarmumo]. Can Fam Physician (en angla) (College of Family Physicians of Canada) 57 (11): 1289-1290. PMID 22084460. Konsultita la 31an de Marto 2021.</ref> La laboristaro en la [[sansistemo]], inklude en [[dentokuracado]] havas [[risko]]n, almenaŭ potenciale, je akiro de spira malsano kiel estas la ordinara malvarmumo dum la plenumo de sia profesio.​<ref> Pareja-Pané, Germán (majo-junio 2004). [http://scielo.isciii.es/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1138-123X2004000300005&lng=es&nrm=iso «Riesgo de transmisión de enfermedades infecciosas en la clínica dental»]. RCOE (Madrid, España: Scielo) 9 (3): 313-321. ISSN 1138-123X. doi:10.4321/S1138-123X2004000300005. Konsultita la 31an de Marto 2021.</ref> La plej sekuraj formoj eviti malvarmumojn estas la malpliigo de kontakto kun personoj infektitaj kaj teni la [[imunsistemo]] en plej bonaj kondiĉoj: dormi sufiĉe por eviti lacecon kaj elĉerpigon, reduktante [[streso]]n, sekvante taŭgan nutromanieron kaj evitante la troan konsumon de [[alkoholo]]. === Riskofaktoroj === [[File:Aerosol transmission.png|maldekstre|300ra|thumb|Infektitaj homoj generas gutetoj kaj aerosolojn kiuj povas siavice infekti trans tre longaj distancoj. Desktre, evitiloj.]] Resti en fermita loko kun personoj infektitaj aŭ kiuj estis en proksima kontakto kun personoj infektitaj pliigas la riskon eksuferi malvarmumon. La ordinara kataro estas infekto disvastigita per [[Guto|gutoj]], kio signifas, ke ĝi disvastiĝas ĉefe tra la inhalado de malgrandaj partikloj kiujn elsendas la infektita persono kiam tiu tusas, sternas, aŭ ekshala. La malmulta media malsekeco pliigas la proporciojn de virusa disvastigo. Estas teorio laŭ kiu la seka aero okazigas la vaporigo de akvo, kio permesas, ke malgrandaj gutetoj enhavantaj [[viruso]]jn povas disiĝi al pli granda distanco kaj resti en la aero dum tempoperiodo pli longa.<ref>[https://www.pnas.org/content/early/2009/02/09/0806852106.abstract «Absolute humidity modulates influenza survival, transmission, and seasonality».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210225161308/https://www.pnas.org/content/early/2009/02/09/0806852106.abstract |date=2021-02-25 }} Science News. Konsultita la 31an de Marto, 2021.</ref> ==== Kutimoj ==== Kutimo fumi etendas la daŭron de la malsano proksimume je tri tagoj averaĝe.<ref> Aronson MD, Weiss ST, Ben RL, Komaroff AL (julio 1982). «Association between cigarette smoking and acute respiratory tract illness in young adults». JAMA 248 (2): 181-3. PMID 7087108. doi:10.1001/jama.248.2.181. </ref> Dormi malpli ol sep horoj tage estis asocia kun risko trifoje pli granda de disvolvigo de infekto, kiam tiu persono estas eksponita al nazviruso, kompare kun tiuj kiuj dormas pli ol ok horojn nokte.<ref> Cohen S, Doyle WJ, Alper CM, Janicki-Deverts D, Turner RB (Januaro 2009). «Sleep habits and susceptibility to the common cold». Arch. Intern. Med. 169 (1): 62-7. PMC 2629403. PMID 19139325. doi:10.1001/archinternmed.2008.505. </ref> Malaltaj niveloj de [[vitamino D]] en la [[sangoplasmo]] estas asociataj kun pli granda risko eksuferi ordinaran malvarmumon.<ref> Ginde AA, Mansbach JM, Camargo CA (febrero de 2009). «Association between serum 25-hydroxyvitamin D level and upper respiratory tract infection in the Third National Health and Nutrition Examination Survey». Arch. Intern. Med. 169 (4): 384-90. PMID 19237723. doi:10.1001/archinternmed.2008.560. </ref> Ankoraŭ ne oni determinis ĉu tiu asocio estas kaŭza aŭ ne.<ref>[https://web.archive.org/web/20090416131646/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/41121/title/Sunshine_vitamin_diminishes_risk_of_colds,_flu «Sunshine Vitamin Diminishes Risk Of Colds, Flu - Science News».] Science News. Arkivita el la originalo en la 16a de Aprilo 2009. Konsultita la 31an de Marto, 2021. </ref> ==== Higieno ==== Ofte tuŝi siajn [[okulo]]jn, [[nazo]]n aŭ [[buŝo]]n per la fingroj poluitaj povas transpasigi la [[viruso]]n. Tiu konduto iome pliigas la probablecon transigi la virusojn el la surfaco de la manoj, lokoj kie la virusoj estas nedamaĝaj, al la supra spira trakto, kie ili povas esti damaĝaj infektante la nazajn histojn.<ref name="coldorg">Gwaltney, JM, Hayden, FG (2007). [http://www.commoncold.org/undrstn3.htm «Understanding the Common Cold: How Cold Virus Infection Occurs».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140311213957/http://www.commoncold.org/undrstn3.htm |date=2014-03-11 }}</ref> Kelkaj studoj montras, ke la ofta lavado de la manoj kaj la reduktado tuŝi la mukajn membranojn povas siavice redukti la probablecon eksuferi malvarmumon ĉe plenkreskuloj.<ref name="Jefferson"> Jefferson T, Del Mar C, Dooley L, et al. (2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2749164/ «Physical interventions to interrupt or reduce the spread of respiratory viruses: systematic review».] BMJ 339: b3675. PMC 2749164. PMID 19773323. doi:10.1136/bmj.b3675. Alirita la 31an de Marto 2021.</ref> ==== Malvarmo ==== [[Dosiero:1442 - Neve a Milano - Foto Giovanni Dall'Orto 28-Dec-2005.jpg|200px|eta|Neĝo en Milano: ĝenerale oni observas pliiĝon de la proporcio de malvarmumoj dum la vintraj monatoj en la tuta mondo.<ref name=emedicine> Tolan, Robert J (julio 2010). [https://emedicine.medscape.com/article/227820-overview «Rhinovirus Infection».] Infectious Diseases (en angla). eMedicine.com. Konsultita la 31an de Marto 2021. </ref>]] Kvankam la ordinaraj malvarmumoj estas sezonaj, kun pli da kazoj ol vintre, ne estas sciencaj pruvoj ke mallonga ekspono al malvarrmo pliiĝas la klinon al la infekto, kio povas signifi, ke la variado laŭ sezonoj okazas pro ŝanĝo en la konduto, kiel por ekzemplo, ke oni pasigas pli da tempo en fermitaj lokoj, en tro proksima kontakto kun aliuloj.<ref name=cardiff /><ref name="frío">Malvarmo kaj humideco kiel riskofaktoroj: *Belay ED; Bresee JS, Holman RC, Khan AS, Shahriari A kaj Schonberger LB (1999). [https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJM199905063401801 «Reyes syndrome in the United States from 1981».] N Engl J Meed 340: 1377-1382. PMID 10228187. Konsultita la 31an de Marto 2021. *McIsaac WJ; Levine N kaj Goel V. (1997). «Visits by adults to family physicians for the common cold». J Fam Pract 47: 366-369. PMID 9834772. *Mainous AG; Zoorob RJ, Oler MJ kaj Haynes DM (1997). [http://findarticles.com/?noadc=1 «Patient knowledge of upper respiratory infections: implications for antibiotic expectations and unnecessary utilization».] J Fam Pract 45: 75-83. PMID 9228917. Konsultita la 4an de septembro 2010.</ref><ref name="Mourtzoukou2007"> Mourtzoukou, E. G.; Falagas, M. E. (septembro 2007). [https://www.ingentaconnect.com/content/iuatld/ijtld/2007/00000011/00000009/art00002%3bjsessionid=4u4fducm35c13.x-ic-live-02# «Exposure to cold and respiratory tract infections» [Ekspono al malvarmo kaj infektoj de la spira trakto].] Int J Tuberc Lung Dis (en angla) (Ingenta) 11 (9): 938-943. PMID 17705968. Konsultita la 31an de Marto 2021. «...la plej parto de la informo havigita de studoj de laboratorio kaj de klinikaj studoj proponas, ke la malvarma aero enhalita, la malpliigo de la temperaturo de la korpa surfaco kaj la streso pro la malvarmo okazigita de la malpliigo de la centra temperaturo okazigas reagon fiziopatologian, kiu inkludas vaskulkonstrikto de la mukozo de la spiraj traktoj kaj nuligo de la imunaj reagoj, pro kio pliiĝas la preteco al la infektoj.» </ref> Studo montris, ke la ekspono al la malvarmo faras ke aperas simptomoj de malvarmumo en 10% de la personoj tiel eksponitaj, kaj ke la personoj kiuj spertas tiun efikon informas pli ofte pri la apero de malvarmumoj ĝenerale ol tiuj kiun ne estis eksponitaj al malvarmo.<ref name="Johnson">Johnson, C, Eccles R. "Acute cooling of the feet and the onset of common cold symptoms." ''Fam Pract.'' 2005 Dec;22(6):608-13. Epub 2005 Nov 14.</ref> Rilate al la kaŭzo de la simptomoj, la esploroj en la Centro de la Ordinara Malvarmumo de la Universitato de [[Cardiff]] kondukis al studo por "provi la hipotezon ke akra malvarmigo de la piedoj okazigas la komencon de la simptomoj de la ordinara malvarmumo".<ref name=cardiff> Common Cold Centre in Cardiff UK (2005). [https://www.cardiff.ac.uk/biosciences «General Common Cold Information»] (en angla). Konsultita la 31an de Marto 2021. </ref> Tiu studo pruvis, ke la personoj havas pli da simptomoj de malvarmumo post 5 tagoj, probable ĉar la konstrikto de la sangaj vaskuloj de la naztruoj povas konduki al malpliigo de la imuna kapablo en la supra spira trakto. Aliflanke, oni scias, ke en vintraj epokoj la akcelita ritma movado de la nazaj [[cilio]]j malpliiĝas okzae de la malvarmo de la aŭtuno-vintro, kio havigus pli da tempo por ke la [[viruso]]j kaj la [[bakterio]]j pasigu tra la [[muko]] kaju sukcesu infekti korpajn ĉelojn. == Vidu ankaŭ == * [[Bronkito]] * [[Febro]] * [[Gripo]] * [[Kataro]] * [[Nazo]] * [[Pulmo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Gwaltney J. M. Jr. The common cold. En: Mandell G., Douglas R., Bennett J., eldonistoj. Principles and practice of infectious disease. Nueva York: Churchill Livingstone. 1990, pp. 489-493. * Koster F. Respiratory infections. En: Barker L. R., Burton J. R., Zieve P. D., eldonistoj. Principles of ambulatory medicine. Baltimore, Maryland: Williams & Wilkins; 1987; pp. 347-355. * Dasaraju, Purushothama V.; Liu, Chien (1996). «Chapter 93 Infections of the Respiratory System» [Ĉapitro 93 Infektoj de la Spirsistemo]. En Baron, S., eld. Medical Microbiology [Medicina mikrobiologio] (en angla) (4a eldono). Galveston, Texas: University of Texas Medical Branch at Galveston. PMID 21413304. Konsultita la 26an de junio 2017. {{Projektoj|ReVo=varm.mal0umo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Common cold|revizio=1250128352}} {{Medicinaj temoj}} {{Havenda artikolo|Malvarmumo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Otorinolaringologio]] [[Kategorio:Infektaj malsanoj]] 4ydhc7xp0go6p3zfxm206xhxscwh9zi 0 41008 9386783 9386498 2026-05-29T12:20:57Z RG72 11847 /* Geografio */ 9386783 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Origine tio estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo. <ref name="по Сретенской18"/>. En 2017 en ĝi estis malfermita la muzeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris ĝin kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado<ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]]. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocistino Jekaterina Guseva. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|30|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov. === Decembrista bosko === [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo Decembrista bosko ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, fondinto de la muzeo. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1958 malfermiĝis infana muziklernejo kaj en 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] ili estis unuigitaj je la artlernejo, kiu ekde [[februaro 2017]] nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{lang-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Publika transporto == La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] riuso0ndsjirpcn74zbzx8s439zuvsj 9386838 9386783 2026-05-29T15:59:58Z RG72 11847 /* Preĝejoj */ 9386838 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Origine tio estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo. <ref name="по Сретенской18"/>. En 2017 en ĝi estis malfermita la muzeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris ĝin kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado<ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]]. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocistino Jekaterina Guseva. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis specialan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. En 2022 estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijaskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|30|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov. === Decembrista bosko === [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo Decembrista bosko ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, fondinto de la muzeo. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1958 malfermiĝis infana muziklernejo kaj en 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] ili estis unuigitaj je la artlernejo, kiu ekde [[februaro 2017]] nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{lang-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Publika transporto == La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] n9cxiqurab846j3lecgviiv5435p8fk 9386841 9386838 2026-05-29T16:07:03Z RG72 11847 /* Geografio */ 9386841 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita antaŭtempe<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Origine tio estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo. <ref name="по Сретенской18"/>. En 2017 en ĝi estis malfermita la muzeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris ĝin kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado<ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]]. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocistino Jekaterina Guseva. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis specialan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. En 2022 estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijaskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|30|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov. === Decembrista bosko === [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo Decembrista bosko ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, fondinto de la muzeo. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1958 malfermiĝis infana muziklernejo kaj en 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] ili estis unuigitaj je la artlernejo, kiu ekde [[februaro 2017]] nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{lang-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Publika transporto == La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] 6gpnju2fvhg9tcdznent6ab8sp12e91 9386848 9386841 2026-05-29T16:14:02Z RG72 11847 /* Edukado */ 9386848 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita antaŭtempe<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Origine tio estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo. <ref name="по Сретенской18"/>. En 2017 en ĝi estis malfermita la muzeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris ĝin kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado<ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]]. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocistino Jekaterina Guseva. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis specialan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. En 2022 estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijaskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|30|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov. === Decembrista bosko === [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo Decembrista bosko ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, fondinto de la muzeo. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon de la dua korpusso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 malfermiĝis infana muziklernejo kaj en 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] ili estis unuigitaj je la artlernejo, kiu ekde [[februaro 2017]] nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{lang-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Publika transporto == La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] e58945v44ogx0dszumftedj008mlf9m 9386860 9386848 2026-05-29T16:34:29Z RG72 11847 9386860 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-pble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Origine tio estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo. <ref name="по Сретенской18"/>. En 2017 en ĝi estis malfermita la muzeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris ĝin kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado<ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]]. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocistino Jekaterina Guseva. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis specialan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. En 2022 estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijaskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|30|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov. === Decembrista bosko === [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo Decembrista bosko ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, fondinto de la muzeo. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon de la dua korpusso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en 3-ĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] ili estis unuigitaj je la artlernejo, kiu ekde [[februaro 2017]] nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{lang-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Publika transporto == La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] 4gss9r5vxw8lhre50o8qluh70226uen 9386861 9386860 2026-05-29T16:36:57Z RG72 11847 9386861 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-pble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Origine tio estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo. <ref name="по Сретенской18"/>. En 2017 en ĝi estis malfermita la muzeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris ĝin kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado<ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]]. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocistino Jekaterina Guseva. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis specialan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. En 2022 estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|30|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov. === Decembrista bosko === [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo Decembrista bosko ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, fondinto de la muzeo. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon de la dua korpusso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en 3-ĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] ili estis unuigitaj je la artlernejo, kiu ekde [[februaro 2017]] nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{lang-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Publika transporto == La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] 4uey56ay416szmjhzapcah49s8vos17 9386875 9386861 2026-05-29T18:03:24Z RG72 11847 /* Edukado */ 9386875 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-pble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Origine tio estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo. <ref name="по Сретенской18"/>. En 2017 en ĝi estis malfermita la muzeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris ĝin kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado<ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]]. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocistino Jekaterina Guseva. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis specialan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. En 2022 estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|30|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov. === Decembrista bosko === [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo Decembrista bosko ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, fondinto de la muzeo. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon en la translinia urboparto de la dua korpuso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en triĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] muziklernejo estis unuigitata kun ĝi. Ekde [[februaro 2017]] ĝi nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{lang-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Publika transporto == La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] bfcj4rpp3m29ezoc8epbvdq3dt40gbj 0 45076 9386840 9386109 2026-05-29T16:06:27Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9386840 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |67||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]]|| |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |64||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |60||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |53||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |50||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]|| |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |47||[[1987]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] p626340a5ns39ik3v54rz4s0gye2ur4 9386867 9386840 2026-05-29T17:09:09Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9386867 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |67||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]]|| |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |64||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |60||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |53||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |50||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]|| |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] 90m3tos2q1zxwfjrn3mxbi6op1yqn0g 9386885 9386867 2026-05-29T18:27:33Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9386885 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |67||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]]|| |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |64||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |60||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |53||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] k8bk1vrgr6n45ql5agkirv0257qws92 9386915 9386885 2026-05-29T19:12:22Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9386915 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |67||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]]|| |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |64||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |60||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] jk5fwbv1of39enntel3pvrrehiesspp 9387126 9386915 2026-05-29T21:17:52Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9387126 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |67||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]]|| |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |64||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] 47mwp7jxmi1kutjlwlc99yqlsl6ep9l 9387142 9387126 2026-05-29T22:06:19Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9387142 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[67-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kuenko]]|| |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |64||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] 7ep7b6hzjckz5amfn2bkovj9sjfp4z1 9387144 9387142 2026-05-29T22:12:16Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9387144 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[67-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kuenko]]||de la 3a al la 6a de julio |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |64||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] kc4gssxzqpin0gr43wc02w36szy1jom 9387171 9387144 2026-05-29T23:50:49Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9387171 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[67-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kuenko]]||de la 3a al la 6a de julio |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |[[64-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] r3sud1v3cr0z4eao8u5owfsraeqs6m3 9387450 9387171 2026-05-30T10:07:59Z Kani 670 /* Provincoj kie neniam okazis HEK */ 9387450 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[67-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kuenko]]||de la 3a al la 6a de julio |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |[[64-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie okazis plej multaj HEK-oj== * Madrido (8) * Barcelono (7) * Valencio (7) * Biskajo (5) * Malago (5) * Zaragozo (5) * Asturio (4) * Murcio (4) * Pontevedro (3) * Sevilo (3) * Valadolido (3) ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] bwu7ymm42di6sdnuw61y9zrj5geo9vb 9387488 9387450 2026-05-30T11:27:06Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9387488 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[67-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kuenko]]||de la 3a al la 6a de julio |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |[[64-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[42-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1982]]||[[Malago]]||de la 16-a ĝis la 21-a de julio |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie okazis plej multaj HEK-oj== * Madrido (8) * Barcelono (7) * Valencio (7) * Biskajo (5) * Malago (5) * Zaragozo (5) * Asturio (4) * Murcio (4) * Pontevedro (3) * Sevilo (3) * Valadolido (3) ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] 6v4v4xb9vpj8qdy5laffmjatia4zjpi 0 55457 9387480 9382838 2026-05-30T11:07:55Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9387480 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Ĉi tiu artikolo temas pri simpla besto. Por la mitologia persono, vidu [[Meduzo (mitologio)]]}} [[Dosiero:Jelly_Monterey.jpg|eta|''Chrysaora quinquecirrha'']] '''Meduzo''' estas ĝeleca vivofazo de iuj membroj de la [[subfilumo]] ''[[Medusozoa]]'', kiu konsistigas grandan parton de la [[filumo]] ''[[Cnidaria]]''. Ili plejparte estas naĝantaj {{Ill|lingvo=d|trad=Q1230015|eo=maraj organismoj|teksto=marbestoj}} kvankam iuj kroĉiĝas al la fundo per tigo kaj ne estas [[Moviĝa organismo|moviĝaj]]. Ili konsistas el ombrelforma korpo el [[mezogleo]] kaj aro da postflosantaj [[tentaklo]]j malsupre. Per pulsaj kuntiriĝoj la korpo utilas por [[movkapablo|moviĝo]] tra la akvo. La tentakloj estas armitaj per [[knido (ĉelo)|pikĉeloj]] por kaptado de predoj kaj defendado kontraŭ predantoj. Meduzoj havas malsimplan [[vivciklo (biologio)|vivociklon]]. La meduzo normale estas la seksa fazo kaj produktas [[planulo|planulajn]] larvojn. Ĉi tiuj disiras kaj fariĝas senmovaj polipoj, kiuj povas nesekse burĝoni. Meduzoj troviĝas tra la tuta mondo de la akvosupro ĝis la profunda maro. La "veraj meduzoj" (''{{Ill|lingvo=d|trad=Q272388|eo=Scyphozoa}}'') estas ekskluzive [[mara habitato|maraj]], sed iuj similaspektaj [[hidrozoo]]j vivas en [[nesala akvo]]. Grandaj, ofte brilkoloraj meduzoj oftas en tutmondaj marbordaj zonoj. La plej multaj meduzoj estas rapidekreskaj kaj maturiĝas en kelkaj monatoj, reproduktiĝas, kaj baldaŭ mortas, sed la polipo povas vivi multe pli longe kroĉita al la marfundo. Meduzoj ekzistas de antaŭ almenaŭ 500 milionoj da jaroj,<ref>{{Cite web|title=Fossil Record Reveals Elusive Jellyfish More Than 500 Million Years Old|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071030211210.htm|access-date=2023-02-10|website=ScienceDaily|language=en}}</ref> kaj eble pli ol 700 milionoj da jaroj, do estas la plej malnovaj plurorganaj bestoj.<ref name=angier2dec>{{cite news |last=Angier |first=Natalie |title=So Much More Than Plasma and Poison |url=https://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |access-date=2 December 2011 |newspaper=[[The New York Times]] |date=6-a de junio 2011|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518014510/http://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |archive-date=18-a de majo 2013}}</ref> Meduzoj [[meduzoj kiel manĝaĵo|manĝiĝas de homoj]] en iuj kulturoj. En iuj aziaj landoj ili taksiĝas frandaĵoj, specife la [[ordo (biologio)|ordo]] ''[[Rhizostomeae]]'', kiujn oni premas kaj salas por forigi troan akvon. Aŭstraliaj esploristoj priskribis ilin kiel "perfektan nutraĵon", daŭripovan kaj proteinriĉan sed kun relative malalta [[nutraĵa energio]].<ref name=asfood>{{Cite web |title=Why jellyfish could be a 'perfect food' |author=Isabelle Rodd |website=BBC News |date=20 October 2020 |url= https://www.bbc.co.uk/news/av/world-australia-54534747|access-date=7-a de majo 2023}}</ref> Meduzoj uziĝas en [[ĉelbiologio|ĉelbiologia]] kaj [[molekula biologio|molekulbiologia]] esplorado, precipe la [[verda fluoreska proteino]], kiun iuj specioj uzas por [[biologia luminesko]]. Ĝin oni adaptis en fluoreskan {{n|raporta geno}} pri [[Enigo (genetiko)|enigitaj]] genoj kaj grande efikis al [[fluoreska mikroskopo|fluoreska mikroskopado]]. Meduzaj pikĉeloj povas vundi homojn. Miloj da naĝantaj homoj pikiĝas ĉiujare, kun damaĝoj de malgrava malkomforto ĝis grava vundo aŭ morto. En favoraj kondiĉoj meduzoj povas formi egajn meduzarojn, kiuj povas plenigi kaj damaĝi fiŝretojn, kaj foje ŝtopas la malvarmigajn sistemojn de elektrejoj kaj [[sensaligo|sensaligejoj]], kiuj ĉerpas akvon el la maro. [[Dosiero:Tiny Jelly.jpg|eta|Eta meduzo, tipe radia besto.]] == Taksonoj == * La '''leonharara meduzo''' (''Cyanea capillata''), konata ankaŭ kiel '''giganta meduzo''' aŭ pli simple [[hararmeduzo]], estas la plej granda konata specio de meduzo. * Genro [[Velelo]] aŭ ''Velella'', kaj la tipa specio estas ''Velella velella''. * [[Kubozoo]] == Ekologio == === Dieto === Kiel la plej multaj aliaj kniduloj, meduzoj estas karnvoraj,<ref name="Brusca296">{{cite book | last=Brusca | first=Richard | title=Invertebrates | publisher=Sinauer Associates | year=2016 | isbn=978-1-60535-375-3 | page=296}}</ref> nutrante sin per planktono, krustacoj, fiŝetoj, fiŝidoj kaj fiŝaj ovoj, kaj aliaj meduzoj, enkorpigante nutraĵon kaj elkorpigante nedigestitaĵojn tra la buŝo. Ili "ĉasas" malaktive lasante la tentaklojn drivi, aŭ profundiĝas tra la akvo kun la tentakloj disetenditaj. La tentakloj havas pikĉelojn por paralizi aŭ mortigi la [[predado|predojn]], kaj povas poste fleksiĝis por venigi ilin ĝis la buŝo.<ref name=Ruppert>{{cite book |title=Invertebrate Zoology, 7th edition |last1=Ruppert |first1=Edward E. |last2=Fox |first2=Richard, S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |year=2004 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-81-315-0104-7 |pages=148–174 }}</ref> Ilia maniero naĝi helpas la kaptadon de predoj, ĉar kiam la korpo etendiĝas, ĝi alsuĉas akvon, kio venigas eventualajn predojn en la atingeblan proksimon de la tentakloj.<ref>{{cite web |url=http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |title=Bigger jellyfish inheriting the ocean, study finds |website=msnbc.com |access-date=3-a de decembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714121949/http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |archive-date=14-a de julio 2014|date=2011-09-15 }}</ref> Iuj meduzoj, kiel ''[[Aglaura hemistoma]]'', estas ĉionmanĝantoj, ĉar ili nutras sin per mikroplanktono, kiu konsistas el miksaĵo de [[zooplanktono]] kaj [[fitoplanktono]] (microskopaj plantecaj organismoj) kiel [[dinoflagelatoj]].<ref>{{cite web |last1=Davies |first1=C.H. |last2=Slotwinski |first2=A.S. |title=Australian Marine Zooplankton-Jellyfish, Cladocerans |url=http://www.imas.utas.edu.au/__data/assets/pdf_file/0017/401264/AustralianZooplanktonGuide_JellyfishCladocerans.pdf |publisher=Institute for Marine and Antarctic Studies, University of Tasmania |access-date=12-a de oktobro 2018}}</ref> Aliaj mastras [[mutualismo|mutualismajn]] algojn ([[zooksantelo]]jn) en sia histo;<ref name=Ruppert /> tipa estas ''[[Mastigias papua]]'', kiu nutras sin parte per la produktoj de [[fotosintezo]] kaj parte de kaptita zooplanktono.<ref>{{cite journal |title=Variegated mesocosms as alternatives to shore-based planktonkreisels: notes on the husbandry of jellyfish from marine lakes |journal=Journal of Plankton Research |first=Michael N. |last=Dawson |volume=22 |issue=9 |pages=1673–1682 |year=2000 |doi=10.1093/plankt/22.9.1673|doi-access=free }}</ref><ref name="Dawson2001">{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=iQSTgX1UkdUC&pg=PA131 |title=Jellyfish swarms, tourists, and the Christ-child |journal=[[Hydrobiologia]] |publisher=Springer |first1=Mike N. |last1=Dawson |first2=Laura E. |last2=Martin |last3=Lolita K |first3=Lolita K. |last4=Penland |volume=451 |pages=131–144 |date=majo 2001 |issue=1–3 |isbn=978-0-7923-6964-6 |doi=10.1023/A:1011868925383|bibcode=2001HyBio.451..131D |s2cid=1679552 }}</ref> Ankaŭ ''[[Cassiopea]]'' simbiozas kun [[mikroalgoj]] kaj kaptas bestetojn por suplementi sian dieton. Ĝi faras tion liberigante buletojn de vivantaj ĉeloj kaj [[mezogleo]], kiuj movas sin tra la akvo per cilioj kaj paralizas predojn per cilioj. La buletoj ŝajne ankaŭ havas digestan kapablon.<ref>{{cite web |url=https://www.discovermagazine.com/planet-earth/venomous-snot-helps-these-jellyfish-sting-without-their-tentacles |title=Venomous Snot Helps These Jellyfish Sting Without Their Tentacles |author=Nemo, Leslie |date=13 February 2020 |work=Discover |access-date=11 July 2021}}</ref> === Predantoj === Inter la plej oftaj kaj gravaj predantoj de meduzoj estas aliaj meduzoj. Maranemonoj povas kapti meduzojn, kiuj drivas en kapteblan proksimon. Inter la aliaj predantoj estas [[tinuso]]j, ŝarkoj, [[spadfiŝo]]j, martestudoj kaj pingvenoj.<ref>{{cite news | last=Yin | first=Steph | date=29-a de septembro 2017 | title=Who's Eating Jellyfish? Penguins, That's Who | url=https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | newspaper=[[The New York Times]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20171001051212/https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | archive-date=1-a de oktobro 2017 | access-date=4-a de oktobro 2017 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thiebot |first1=Jean-Baptiste |last2=Arnould |first2=John P. Y. |last3=Gómez-Laich |first3=Agustina |last4=Ito |first4=Kentaro |last5=Kato |first5=Akiko |last6=Mattern |first6=Thomas |last7=Mitamura |first7=Hiromichi |last8=Noda |first8=Takuji |last9=Poupart |first9=Timothée |last10=Quintana |first10=Flavio |last11=Raclot |first11=Thierry |last12=Ropert-Coudert |first12=Yan |last13=Sala |first13=Juan E |last14=Seddon |first14=Philip J. |last15=Sutton |first15=Grace J. |last16=Yoda |first16=Ken |last17=Takahashi |first17=Akinori |display-authors=3|s2cid=90152409 |title=Jellyfish and other gelata as food for four penguin species – insights from predator-borne videos |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |year=2017 |doi=10.1002/fee.1529 |volume=15 |issue=8 |pages=437–441|bibcode=2017FrEE...15..437T |hdl=11336/38026 |hdl-access=free }}</ref> Meduzoj surstrandigitaj de la ondoj konsumiĝas de vulpoj, aliaj teraj mamuloj kaj birdoj.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Jellyfish: A Natural History |url=https://books.google.com/books?id=PVRFDwAAQBAJ&pg=PA140 |year=2016 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-28767-6 |page=140}}</ref> Ĝenerale, tamen, malmultaj bestoj manĝas meduzojn; oni povas pli-malpli konsideri ilin [[pintopredanto]]j en la manĝoĉeno. Se meduzoj ekdominis ekosistemon, ekzemple pro fiŝkaptado, kiu mortigis la predantojn de meduzaj larvoj, povas ne esti videbla maniero reestigi la antaŭan ekvilibron; ili mem nutras sin per fiŝaj ovoj kaj fiŝidoj kaj konkuras pri nutraĵo kun fiŝoj, malebligante ke la fiŝaj populacioj regrandiĝu.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Stung!: On Jellyfish Blooms and the Future of the Ocean |url={{google books |plainurl=y |id=4jEJKlpSVf8C|page=274}} |year=2013 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-02010-5 |pages=274–|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806072537/https://books.google.com/books?id=4jEJKlpSVf8C&pg=PA274 |archive-date=6-a de aŭgusto 2016}}</ref> === Simbiozo === Iuj fiŝetoj estas imunaj al meduzaj pikoj kaj vivas inter iliaj tentakloj, servante kiel logaĵo en fiŝkaptilo; ili estas sekuraj de predantoj kaj kunmanĝas la fiŝojn, kiujn la meduzo kaptas.<ref>{{cite web |url=http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 |title=The jellyfish |author=colugo7 |year=2006 |website=Tree of Life Web Project |access-date=7-a de junio 2018 |archive-date=12-a de junio 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140910/http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 }}</ref> ''[[Stomolophus meleagris]]'' simbiozas kun dek specioj de fiŝoj kaj kun la krabo ''[[Libinia dubia]]'', kiu vivas en la konkavo de la meduza korpo, kunhavante ĝian nutraĵon kaj manĝetante ĝian histons.<ref>{{cite web |author1=Griffin, DuBose B. |author2=Murphy, Thomas M. |title=Cannonball Jellyfish |publisher=South Carolina Department of Natural Resources |url=http://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf |access-date=7 June 2018 |archive-date=19-a de januaro 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119191254/https://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf }}</ref> === Meduzofloradoj === [[File:Jellyfish population trends by LME.jpg|thumb|Mapo de la ŝanĝado de la multeco de indiĝenaj kaj neindiĝenaj meduzoj.<ref name="brotz">{{cite journal |journal=Hydrobiologia |title=Increasing jellyfish populations: trends in Large Marine Ecosystems |year=2012 |volume=688 |author1=Brotz, Lucas |author2=Cheung, William W. L. |author3=Kleisner, Kristin |author4=Pakhomov, Evgeny |author5=Pauly, Daniel |display-authors=3|issue=1 |doi=10.1007/s10750-012-1039-7 |pages=3–20|bibcode=2012HyBio.690....3B |doi-access=free }}</ref> <br />La rondoj signifas datumregistrojn; pli grandaj rondoj signifas pli certajn konstatojn.<br /> {{priskribo|#E51A1D|Tre certa pliiĝo}}{{priskribo|#F1A341|Malcerta pliiĝo}} {{priskribo|#4DAF4A|Stabila/variema}}{{priskribo|#377CB5|Malpliiĝo}}{{priskribo|#CCCCCA|Datumoj mankas}}]] Meduzoj formas amasegojn ("floradojn") en iuj kondiĉoj de la mediaj [[marfluo]]j, [[nutraĵo|nutrosubstancoj]], sunlumo, temperaturo, sezono, havebleco de predoj, manko de predantoj kaj koncentriĝo de [[oksigeno]]. La marfluoj kunportas meduzojn, des pli en jaroj kun granda nombro da ili. Meduzoj ankaŭ povas sensi la fluojn kaj naĝi kontraŭflue por kuniĝi.<ref>{{cite news |last1=Gill |first1=Victoria |title=Jellyfish 'can sense ocean currents' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |access-date=26-a de januaro 2015 |agency=BBC News |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150126020804/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |archive-date=26-a de januaro 2015}}</ref><ref>{{cite journal | last=Hays | first=Graeme C. | title=Ocean currents and marine life | journal=Current Biology | volume=27 | issue=11 | year=2017 | doi=10.1016/j.cub.2017.01.044 | pages=R470–R473|pmid=28586681| doi-access=free | bibcode=2017CBio...27.R470H | hdl=10536/DRO/DU:30100274 | hdl-access=free }}</ref> Ili pli kapablas vivi en akvo kun multe da nutrosubstancoj kaj malmulte da oksigeno ol siaj konkurantoj, kaj tial povas manĝegi la planktonon. Ili eble profitas ankaŭ pro pli sala akvo, ĉar ĝi enhavas pli da [[jodo]], kiu necesas por ke polipoj iĝu meduzoj. Plivarmiĝo de la maro pro [[klimata ŝanĝo]] povas kontribui al meduzofloradoj, ĉar multaj specioj de meduzoj kapablas vivi en pli varma akvo.<ref>{{cite web |last=Shubin |first=Kristie |access-date =19-a de novembro 2009 |date =10-a de decembro 2008 |title =Anthropogenic Factors Associated with Jellyfish Blooms – Final Draft II |url=http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614184618/http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |publisher= Tropical Field Courses: Western Program: Miami University|archive-date=14-a de junio 2010 }}</ref> Pliiĝo de nutrosubstancoj en agrikultura aŭ urba [[surfaca fluado]], interalie kunmetaĵoj de nitrogeno kaj fosforo, pliigas la kreskon de fitoplanktono, kio kaŭzas [[plantoziĝo]]jn kaj [[algoflorado]]jn. Kiam la fitoplanktono mortas, ĝi povas estigi [[mortozono]]jn, tiel nomatajn pro [[hipoksio (media)|oksigenmanko]]. Tio mortigas fiŝojn kaj aliajn bestojn, sed ne meduzojn,<ref>{{cite web|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/deadzone.html|title=What is a dead zone?|publisher=National Ocean Service|access-date=3-a de oktobro 2018}}</ref> do ĉi tiuj povas flori.<ref>{{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/|title=Jellyfish shift ocean food webs by feeding bacteria with mucus and excrement|last1=Yong|first1=Ed|date=6-a de junio 2011|publisher=Discover Magazine|access-date=3-a de oktobro 2018|archive-date=6=a de novembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106190642/http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/}}</ref><ref name="WaPost">{{Cite web|title=Jellyfish blooms could be sign of ailing seas|url=http://www.eurocbc.org/page727.html|access-date=2023-02-10|website=www.eurocbc.org}}</ref> Meduzaj populacioj kredeble kreskas tutmonde pro surfaca fluado kaj [[troa fiŝkaptado|homa mortigado]] de iliaj [[predado|naturaj predantoj]].<ref>{{cite journal|last1=Hays|first1=G. C.|last2=Bastian|first2=T.|last3=Doyle|first3=T. K.|last4=Fossette|first4=S.|last5=Gleiss|first5=A. C.|last6=Gravenor|first6=M. B.|last7=Hobson|first7=V. J.|last8=Humphries|first8=N. E.|last9=Lilley|first9=M. K. S.|last10=Pade|first10=N. G.|last11=Sims|first11=D. W.|display-authors=3|year=2011|title=High activity and Lévy searches: jellyfish can search the water column like fish|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|url-status=live|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=279|issue=1728|pages=465–473|doi=10.1098/rspb.2011.0978|pmc=3234559|pmid=21752825|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225074206/http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|archive-date=25-a de decembro 2012}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121225074206/http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf |date=2012-12-25 }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Christensen|first2=V.|last3=Dalsgaard|first3=J.|last4=Froese|first4=R.|last5=Torres Jr|first5=F.|display-authors=3|year=1998|title=Fishing down marine food webs|url=http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|url-status=live|journal=Science|volume=279|issue=5352|pages=860–863|bibcode=1998Sci...279..860P|doi=10.1126/science.279.5352.860|pmid=9452385|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710184954/http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|archive-date=10-a de julio 2012}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120710184954/http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf |date=2012-07-10 }}</ref> Meduzoj estas bone adaptitaj por profiti perturbon de maraj ekosistemoj: ili reproduktiĝas rapide; ili predas multajn speciojn kaj malmultaj predas ilin; kaj ili kaptas predojn pere de tuŝado kaj ne vidado, do ili kaptas efike dum la nokto kaj en malklaraj akvoj.<ref>{{cite journal|last1=Richardson|first1=A. J.|author2-link=Andrew Bakun|last2=Bakun|first2=A.|last3=Hays|first3=G. C.|last4=Gibbons|first4=M. J.|year=2009|title=The jellyfish joyride: causes, consequences and management responses to a more gelatinous future|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Richardson_et_al_2009_TREE_-_The_Jellyfish_Joyride.pdf|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=24|issue=6|pages=312–322|doi=10.1016/j.tree.2009.01.010|pmid=19324452|bibcode=2009TEcoE..24..312R }}{{Dead link|date=februaro 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Aksnes|first1=D. L.|last2=Nejstgaard|first2=J.|last3=Sædberg|first3=E.|last4=Sørnes|first4=T.|year=2004|title=Optical control of fish and zooplankton populations|journal=Limnology and Oceanography|volume=49|issue=1|pages=233–238|bibcode=2004LimOc..49..233A|doi=10.4319/lo.2004.49.1.0233|doi-access=free}}</ref> Povas esti malfacile ke fiŝa [[populacio]] rekresku en mara ekosistemo post kiam ĝin dominas meduzoj, ĉarla meduzoj nutras sin per planktono, do interalie per [[frajo|fiŝaj ovoj]] kaj [[fiŝido]]j.<ref>{{cite journal|last1=Lynam|first1=C. P.|last2=Gibbons|first2=M. J.|last3=Axelsen|first3=B. E.|last4=Sparks|first4=C. A. J.|last5=Coetzee|first5=J.|last6=Heywood|first6=B. G.|last7=Brierley|first7=A. S.|display-authors=3|year=2006|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|url=https://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|url-status=live|journal=Current Biology|volume=16|issue=13|pages=492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323010524/http://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|archive-date=23 March 2011|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Graham|first2=W.|last3=Libralato|first3=S.|last4=Morissette|first4=L.|last5=Palomares|first5=M. L. D.|display-authors=3|year=2009|title=Jellyfish in ecosystems, online databases, and ecosystem models|url=http://filaman.ifm-geomar.de/home/pages/JellyfishInEcosystems_publication.pdf|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1|pages=67–85|doi=10.1007/s10750-008-9583-x|bibcode=2009HyBio.616...67P|s2cid=12415790|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712214856/http://www.uamshealth.com/?id=11935&sid=1|archive-date=12 July 2013}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130712214856/http://www.uamshealth.com/?id=11935&sid=1 |date=2013-07-12 }}</ref><ref name="WaPost" /> [[File:Aurelia aurita (auge24eu).jpg|thumb|[[Orelmeduzo]]j povas vivi en nordhemisferaj maroj,<ref>{{cite journal |last1=Dawson |first1=M. N. |first2=A. |last2=Sen Gupta |first3=M. H. |last3=England |year=2005 |title=Coupled biophysical global ocean model and molecular genetic analyses identify multiple introductions of cryptogenic species |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. USA]] |volume=102 |issue=34 |pages=11968–73 |doi=10.1073/pnas.0503811102 |pmid=16103373 |pmc=1189321|bibcode=2005PNAS..10211968D |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dawson |first=M. N. |year=2003 |title=Macro-morphological variation among cryptic species of the moon jellyfish, ''Aurelia'' (Cnidaria: Scyphozoa) |journal=[[Marine Biology]] |volume=143 |issue=2 |pages=369–79 |doi=10.1007/s00227-003-1070-3 |bibcode=2003MarBi.143..369D |s2cid=189820003 }}</ref> ekzemple la [[Balta Maro]].<ref name="navandi" /><ref name="haaretz" />]] Kiel oni suspektas ekde la komenco de la jarcento,<ref>{{cite journal |last1=Briand |first1=Frederic |last2=Boero |first2=Ferdinando |title=Gelatinous zooplankton outbreaks - an overview on jellyfish blooms |journal=CIESM Monographs |date=2001 |volume=14 |pages=5–17 |url=https://www.researchgate.net/publication/365366204}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mills|first1=C. E.|year=2001|title=Jellyfish blooms: are populations increasing globally in response to changing ocean conditions?|url=http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|url-status=live|journal=Hydrobiologia|volume=451|issue=1–3 |pages=55–68|doi=10.1023/A:1011888006302|bibcode=2001HyBio.451...55M |s2cid=10927442|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171345/http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|archive-date=3 March 2016}}</ref> meduzofloradoj estas plioftiĝantaj. Inter 2013 kaj 2020 la [[Mediteranea Scienca Komisiono]] ĉiusemajne kontroladis la oftecon de multiĝoj de meduzoj en bordaj maroj de Maroko ĝis la Nigra Maro, konstatante relative oftan okazadon dum preskaŭ la tuta jaro, kun pintoj de Marto ĝis Julio kaj ofte ree en la aŭtuno. La floradojn formas diversaj meduzaj specioj en diversaj partoj de la baseno: klare dominas floradoj de ''[[Pelagia noctiluca]]'' kaj ''[[Velella velella]]'' en la okcidenta Mediteraneo, de ''[[Rhizostoma pulmo]]'' kaj ''[[Rhopilema nomadica]]'' en la orienta Mediteraneo, kaj de [[orelmeduzo]]j kaj ''[[Mnemiopsis leidyi]]'' en la Nigra Maro.<ref>{{Cite web|title=CIESM GIS|url=https://www.ciesm.org/gis/JW/build/JellyBlooms.php|access-date=2023-02-10|website=www.ciesm.org}}</ref> Iuj meduzaj populacioj, kiuj klare pliiĝis en la lastaj jardekoj, estas [[invadaj specioj]] freŝe venintaj de aliaj habitatoj: tio okazas ekzemple en la [[Nigra Maro]], [[Kaspia Maro]], [[Balta Maro]], centra kaj orienta [[Mediteraneo]], [[Havajo]], kaj tropikaj kaj subtropikaj partoj de la okcidenta Atlantiko (inklude la {{n|Kariba Maro}}, [[Golfo de Meksiko|Golfon de Meksiko]] kaj Brazilon).<ref name="navandi">{{cite journal |author1=Abed-Navandi, D. |author2=Kikinger, R. |year=2007 |title=First record of the tropical scyphomedusa ''Phyllorhiza punctata'' von Lendenfeld, 1884 (Cnidaria: Rhizostomeae) in the Central Mediterranean Sea |journal=Aquatic Invasions |volume=2 |issue=4 |pages=391–394 |url=http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |doi=10.3391/ai.2007.2.4.7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120917090718/http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |archive-date=17-a de septembro 2012 |doi-access=free |bibcode=2007AqInv...2..391A }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120917090718/http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |date=2012-09-17 }}</ref><ref name="haaretz">{{cite news |url=https://www.haaretz.com/1.5065394 |title=World's Most Invasive Jellyfish Spreading Along Israel Coast |author=Rinat, Zafrir |date=15-a de junio 2009 |newspaper=Haaretz |access-date=13-a de oktobro 2018}}</ref> Meduzofloradoj povas grave efiki al komunuma strukturo. Iuj meduzoj voras zooplanktonon dum aliaj paŝtiĝas je unuavicaj produktantoj.<ref>{{Cite journal|last1=Purcell|first1=J.|last2=Arai|first2=M.|date=2001|title=Interactions of pelagic cnidarians and ctenophores with fish: a review|journal=Hydrobiologia|volume=541|pages=27–44|doi=10.1007/978-94-010-0722-1|isbn=978-94-010-3835-5|s2cid=27615539|editor1-last=Purcell|editor1-first=J. E|editor2-last=Graham|editor2-first=W. M|editor3-last=Dumont|editor3-first=H. J}}</ref> Malpliiĝoj de zooplanktono kaj [[fiŝplanktono]] pro meduzoflorado povas ondi tra la trofaj niveloj. Densegaj meduzaj populacioj povas forkonkuri aliajn predantojn kaj malpliigi pluvivon de fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Brodeur|first1=Richard D.|last2=Link|first2=Jason S.|last3=Smith|first3=B.E.|last4=Ford|first4=M.D.|last5=Kobayashi|first5=D.R.|last6=Jones|first6=T.T.|display-authors=3|date=2016|title=Ecological and Economic Consequences of Ignoring Jellyfish: A Plea for Increased Monitoring of Ecosystems|journal=Fisheries|volume=41|issue=11|pages=630–637|doi=10.1080/03632415.2016.1232964|bibcode=2016Fish...41..630B }}</ref> Pliiĝinta paŝtiĝado je unuavicaj produktantoj fare de meduzoj povas interrompi la transiradon de energio al pli altaj trofaj niveloj.<ref>{{Cite journal|last1=Ruzicka|first1=J.J.|last2=Brodeur|first2=R.D.|last3=Emmett|first3=R.L.|last4=Steele|first4=J.H.|last5=Zamon|first5=J.E.|last6=Morgan|first6=C.A.|last7=Thomas|first7=A.C.|last8=Wainwright|first8=T.C.|display-authors=3|date=2012|title=Interannual variability in the Northern California Current food web structure: changes in energy flow pathways and the role of forage fish, euphausiids, and jellyfish|journal=Progress in Oceanography|volume=102|pages=19–41|doi=10.1016/j.pocean.2012.02.002|bibcode=2012PrOce.102...19R}}</ref> Dum floradoj, la meduzoj grave ŝanĝas la haveblecon de nutrosubstancoj medie. Ili bezonas grandan kvanton da haveblaj organikaj nutrosubstancoj en la akvo, kio limigas la haveblecon por aliaj organismoj.<ref name="Pitt-2009">{{Cite journal|last1=Pitt|first1=Kylie|last2=Welsh|first2=David|last3=Condon|first3=Robert|date=januaro 2009|title=Influence of jellyfish blooms on carbon, nitrogen and phosphorus cycling and plankton production|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1 |pages=133–149|doi=10.1007/s10750-008-9584-9|bibcode=2009HyBio.616..133P |s2cid=22838905}}</ref> Iuj meduzoj simbiozas kun unuĉelaj dinoflagelatoj, pere de kiuj ili enkorpigas neorganikan karbonon, fosforon, kaj nitrogenon, konkurante kontraŭ fitoplanktono.<ref name="Pitt-2009" /> Ilia granda biomaso igas ilin grava fonto de solvita kaj partikla organikaĵo por mikrobaj komunumoj pere de fekado, mukado kaj diseriĝado.<ref name="brotz" /><ref>{{Cite journal|last1=Condon|first1=Robert H.|last2=Duarte|first2=Carlos M.|last3=Pitt|first3=Kylie A.|last4=Robinson|first4=Kelly L.|last5=Lucas|first5=Cathy H.|last6=Sutherland|first6=Kelly R.|last7=Mianzan|first7=Hermes W.|last8=Bogeberg|first8=Molly|last9=Purcell|first9=Jennifer E.|last10=Decker|first10=Mary Beth|last11=Uye|first11=Shin-ichi|display-authors=3|date=2013-01-15|title=Recurrent jellyfish blooms are a consequence of global oscillations|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=110|issue=3|pages=1000–1005|doi=10.1073/pnas.1210920110|pmid=23277544|pmc=3549082|bibcode=2013PNAS..110.1000C|doi-access=free}}</ref> La mikroboj dismetas la organikaĵon en neorganikan amonion kaj fosfaton. Dume, la malgranda havebleco de karbono aliigas la procezon de produktado al spirado, kio estigas oksigenmankajn areojn kaj plejparte maluzebligas la solvitan nitrogenon kaj fosforon por unuavica produktado. Homoj fiŝkaptistoj malŝatas meduzofloradon pro la manko de kapteblaj fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Lynam|first1=Christopher P.|last2=Gibbons|first2=Mark J.|last3=Axelsen|first3=Bjørn E.|last4=Sparks|first4=Conrad A. J.|last5=Coetzee|first5=Janet|last6=Heywood|first6=Benjamin G.|last7=Brierley|first7=Andrew S.|display-authors=3|date=2006-07-11|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|journal=Current Biology |volume=16|issue=13|pages=R492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref> Elektrejoj foje malŝaltiĝis pro meduzoj, kiuj ŝtopis la fluadon de akvo por malvarmigado.<ref>{{Cite journal|last1=Masilamani|first1=J|last2=Jesudoss|first2=K|last3=Kanavillil|first3=Nandakumar|last4=Satpathy|first4=K.K.|last5=Nair|first5=K|last6=Azariah|first6=J|display-authors=3|date=2000-09-10|title=Jellyfish ingress: A threat to the smooth operation of coastal power plants|url=https://www.researchgate.net/publication/236844536|journal=Current Science|volume=79|pages=567–569}}</ref> Ili ankaŭ damaĝis turismon pro plioftiĝo de pikoj kaj foje malfermoj de plaĝoj.<ref name="Purcell-2007">{{Cite journal|last1=Purcell|first1=Jennifer E.|last2=Uye|first2=Shin-ichi|last3=Lo|first3=Wen-Tseng|date=2007-11-22|title=Anthropogenic causes of jellyfish blooms and their direct consequences for humans: a review|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=350|pages=153–174|doi=10.3354/meps07093|bibcode=2007MEPS..350..153P|doi-access=free}}</ref> Meduzoj estas parto de [[ĝelfalo]]j, t.e. faloj de ĝeleca [[zooplanktono]] al la marfundo, kio havigas nutraĵon al la [[benta zono|fundaj]] organismoj.<ref>{{Cite journal |last1=Sweetman |first1=Andrew K. |last2=Smith |first2=Craig R. |last3=Dale |first3=Trine |last4=Jones |first4=Daniel O. B. |date=2014 |title=Rapid scavenging of jellyfish carcasses reveals the importance of gelatinous material to deep-sea food webs |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=281 |issue=1796 |article-number=20142210 |doi=10.1098/rspb.2014.2210 |pmid=25320167 |pmc=4213659}}</ref> En moderaj kaj subpolusaj regionoj, ĝelfalo kutime sekvas tuj post meduzoflorado.<ref>{{Cite journal |last1=Lebrato |first1=Mario |last2=Pahlow |first2=Markus |last3=Oschlies |first3=Andreas |last4=Pitt |first4=Kylie A. |last5=Jones |first5=Daniel O. B. |last6=Molinero |first6=Juan Carlos |last7=Condon |first7=Robert H. |display-authors=3 |date=2011 |title=Depth attenuation of organic matter export associated with jelly falls |journal=Limnology and Oceanography |volume=56 |issue=5 |pages=1917–1928 |doi=10.4319/lo.2011.56.5.1917 |doi-access=free|url=http://oceanrep.geomar.de/12648/1/1917.pdf |bibcode=2011LimOc..56.1917L |hdl=10072/43275 |s2cid=3693276 |hdl-access=free }}</ref> === Habitato === [[File:Common jellyfish swimming close to shore.jpg|thumb|upright|Ofta scifozoa meduzo vidata proksime al strandoj en neduoninsula Florido]] La plej multaj meduzoj estas marbestoj, kvankam iuj hidrozoaj meduzoj vivas en [[nesala akvo]]. La plej konata dolĉakva ekzemplo estas la [[kosmopolita distribuo (biologio)|tutmonda]] hidrozoa meduzo ''[[Craspedacusta sowerbii]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |title=Invasive Alien Species Fact Sheet: ''Craspedacusta sowerbyi'' |last=Didžiulis |first=Viktoras |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517210230/http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |publisher=NOBANIS |archive-date=17 May 2014 |url-status=live |access-date=16 June 2016 }}</ref> Iuj meduzaj populacioj enfermiĝis en marbordaj salaj lagoj, ekzemple la [[Lago de Meduzoj]] en Palaŭo.<ref name="Dawson2001" /> Kvankam la plej multaj meduzoj vivas planktone malproksime de la marfundo, iuj specioj asociiĝas kun la fundo dum la plejparto de la vivo kaj povas konsideriĝis kiel [[benta zono|bentaj]]. La "inversaj meduzoj" de la genro ''[[Cassiopea]]'' kutime kuŝas sur la fundo de malprofundaj lagunoj, kie ili foje pulsetas kun la korpa konvekso malsupre. Eĉ kelkaj profundmaraj specioj de ''Hydrozoa'' kaj ''Scyphozoa'' kutime kolektiĝas ĉe la fundo. Ĉiuj ''[[Stauromedusae]]'' troviĝas kroĉitaj al makroalgoj aŭ rokeca aŭ firma materialo sur la fundo.<ref>{{cite journal |last=Mills |first=C. E. |author2=Hirano, Y. M. |title=Stauromedusae |journal=Encyclopedia of Tidepools and Rocky Shores |year=2007 |pages=541–543}}</ref> Iuj specioj havas specifajn adaptojn por la [[tajdo|tajda]] fluo. En [[Provinca Parko Roscoe Bay|Roscoe Bay]], meduzoj rajdas la fluon ĉe malalta tajdo ĝis ili kolizias kun [[sablobenko]] kaj tiam profundiĝas sub la fluon. Ili restas en trankvila akvo ĝis la tajdo altiĝas, kaj tiam malprofundiĝas kaj lasas ke ĝi reportu ilin en la golfon. Ili aktive evitas dolĉan akvon de fandita monta neĝo, malsupriĝante ĝis ili trovas sufiĉe da salo.<ref name=angier2dec /> === Parazitoj === Meduzoj estas [[mastro (biologio)|mastroj]] de tre diversaj parazitoj. Ili estas mezaj mastroj de internaparazitaj [[helmintoj]], kiuj transiras al fiŝa fina mastro post [[predado]]. Iuj [[digenea]]j [[trematodo]]j, precipe specioj en la familio ''[[Lepocreadiidae]]'', uzas meduzojn kiel duan mezan mastron. Fiŝoj infektiĝas de la trematodoj kiam ili manĝas infektitan meduzon.<ref>{{cite journal|last1=Kondo |first1=Yusuke |last2=Ohtsuka |first2=Susumu |last3=Hirabayashi |first3=Takeshi |last4=Okada |first4=Shoma |last5=Ogawa |first5=Nanako O. |last6=Ohkouchi |first6=Naohiko |last7=Shimazu |first7=Takeshi |last8=Nishikawa |first8=Jun |display-authors=3|title=Seasonal changes in infection with trematode species utilizing jellyfish as hosts: evidence of transmission to definitive host fish via medusivory |journal=Parasite |volume=23 |year=2016 |page=16 |doi=10.1051/parasite/2016016 |url=https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html|pmid=27055563 |pmc=4824873 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104045257/https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html |archive-date=4 November 2017 }}</ref><ref>{{cite web |author=Leung, Tommy |url=http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |title=''Opechona olssoni'' |publisher=Blog: Parasite of the Day |date=26 May 2016|access-date=1 June 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630161725/http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |archive-date=30-a de junio 2016}}</ref> == Literaturo == * artikolo "''La perfidema meduzo''" de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4) == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Biologio|Zoologio}} * [[Hidrozoo]] * [[Kubozoo]] * [[Orelmeduzo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Scyphozoa|ReVo=meduz}} [[Kategorio:Disvolviĝ-biologio]] [[Kategorio:Meduzoj|Meduzoj]] l4yaods533en6isgk060xyjvgasywnz 9387483 9387480 2026-05-30T11:15:24Z ThomasPusch 1869 9387483 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Ĉi tiu artikolo temas pri simpla besto. Por la mitologia persono, vidu [[Meduzo (mitologio)]]}} [[Dosiero:Jelly_Monterey.jpg|eta|''Chrysaora quinquecirrha'']] '''Meduzo''' estas ĝeleca vivofazo de iuj membroj de la [[subfilumo]] ''[[Medusozoa]]'', kiu konsistigas grandan parton de la [[filumo]] [[Kniduloj]] (latine ''Cnidaria''). Ili plejparte estas naĝantaj {{Ill|lingvo=d|trad=Q1230015|eo=maraj organismoj|teksto=marbestoj}} kvankam iuj kroĉiĝas al la fundo per tigo kaj ne estas [[Moviĝa organismo|moviĝaj]]. Ili konsistas el ombrelforma korpo el [[mezogleo]] kaj aro da postflosantaj [[tentaklo]]j malsupre. Per pulsaj kuntiriĝoj la korpo utilas por [[movkapablo|moviĝo]] tra la akvo. La tentakloj estas armitaj per [[knido (ĉelo)|pikĉeloj]] por kaptado de predoj kaj defendado kontraŭ predantoj. Meduzoj havas malsimplan [[vivciklo (biologio)|vivociklon]]. La meduzo normale estas la seksa fazo kaj produktas [[planulo|planulajn]] larvojn. Ĉi tiuj disiras kaj fariĝas senmovaj polipoj, kiuj povas nesekse burĝoni. Meduzoj troviĝas tra la tuta mondo de la akvosupro ĝis la profunda maro. La "veraj meduzoj" (''{{Ill|lingvo=d|trad=Q272388|eo=Scyphozoa}}'') estas ekskluzive [[mara habitato|maraj]], sed iuj similaspektaj [[hidrozoo]]j vivas en [[nesala akvo]]. Grandaj, ofte brilkoloraj meduzoj oftas en tutmondaj marbordaj zonoj. La plej multaj meduzoj estas rapidekreskaj kaj maturiĝas en kelkaj monatoj, reproduktiĝas, kaj baldaŭ mortas, sed la polipo povas vivi multe pli longe kroĉita al la marfundo. Meduzoj ekzistas de antaŭ almenaŭ 500 milionoj da jaroj,<ref>{{Cite web|title=Fossil Record Reveals Elusive Jellyfish More Than 500 Million Years Old|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071030211210.htm|access-date=2023-02-10|website=ScienceDaily|language=en}}</ref> kaj eble pli ol 700 milionoj da jaroj, do estas la plej malnovaj plurorganaj bestoj.<ref name=angier2dec>{{cite news |last=Angier |first=Natalie |title=So Much More Than Plasma and Poison |url=https://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |access-date=2 December 2011 |newspaper=[[The New York Times]] |date=6-a de junio 2011|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518014510/http://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |archive-date=18-a de majo 2013}}</ref> Meduzoj [[meduzoj kiel manĝaĵo|manĝiĝas de homoj]] en iuj kulturoj. En iuj aziaj landoj ili taksiĝas frandaĵoj, specife la [[ordo (biologio)|ordo]] ''[[Rhizostomeae]]'', kiujn oni premas kaj salas por forigi troan akvon. Aŭstraliaj esploristoj priskribis ilin kiel "perfektan nutraĵon", daŭripovan kaj proteinriĉan sed kun relative malalta [[nutraĵa energio]].<ref name=asfood>{{Cite web |title=Why jellyfish could be a 'perfect food' |author=Isabelle Rodd |website=BBC News |date=20 October 2020 |url= https://www.bbc.co.uk/news/av/world-australia-54534747|access-date=7-a de majo 2023}}</ref> Meduzoj uziĝas en [[ĉelbiologio|ĉelbiologia]] kaj [[molekula biologio|molekulbiologia]] esplorado, precipe la [[verda fluoreska proteino]], kiun iuj specioj uzas por [[biologia luminesko]]. Ĝin oni adaptis en fluoreskan {{n|raporta geno}} pri [[Enigo (genetiko)|enigitaj]] genoj kaj grande efikis al [[fluoreska mikroskopo|fluoreska mikroskopado]]. Meduzaj pikĉeloj povas vundi homojn. Miloj da naĝantaj homoj pikiĝas ĉiujare, kun damaĝoj de malgrava malkomforto ĝis grava vundo aŭ morto. En favoraj kondiĉoj meduzoj povas formi egajn meduzarojn, kiuj povas plenigi kaj damaĝi fiŝretojn, kaj foje ŝtopas la malvarmigajn sistemojn de elektrejoj kaj [[sensaligo|sensaligejoj]], kiuj ĉerpas akvon el la maro. [[Dosiero:Tiny Jelly.jpg|eta|Eta meduzo, tipe radia besto.]] == Taksonoj == * La '''leonharara meduzo''' (''Cyanea capillata''), konata ankaŭ kiel '''giganta meduzo''' aŭ pli simple [[hararmeduzo]], estas la plej granda konata specio de meduzo. * Genro [[Velelo]] aŭ ''Velella'', kaj la tipa specio estas ''Velella velella''. * [[Kubozoo]] == Ekologio == === Dieto === Kiel la plej multaj aliaj kniduloj, meduzoj estas karnvoraj,<ref name="Brusca296">{{cite book | last=Brusca | first=Richard | title=Invertebrates | publisher=Sinauer Associates | year=2016 | isbn=978-1-60535-375-3 | page=296}}</ref> nutrante sin per planktono, krustacoj, fiŝetoj, fiŝidoj kaj fiŝaj ovoj, kaj aliaj meduzoj, enkorpigante nutraĵon kaj elkorpigante nedigestitaĵojn tra la buŝo. Ili "ĉasas" malaktive lasante la tentaklojn drivi, aŭ profundiĝas tra la akvo kun la tentakloj disetenditaj. La tentakloj havas pikĉelojn por paralizi aŭ mortigi la [[predado|predojn]], kaj povas poste fleksiĝis por venigi ilin ĝis la buŝo.<ref name=Ruppert>{{cite book |title=Invertebrate Zoology, 7th edition |last1=Ruppert |first1=Edward E. |last2=Fox |first2=Richard, S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |year=2004 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-81-315-0104-7 |pages=148–174 }}</ref> Ilia maniero naĝi helpas la kaptadon de predoj, ĉar kiam la korpo etendiĝas, ĝi alsuĉas akvon, kio venigas eventualajn predojn en la atingeblan proksimon de la tentakloj.<ref>{{cite web |url=http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |title=Bigger jellyfish inheriting the ocean, study finds |website=msnbc.com |access-date=3-a de decembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714121949/http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |archive-date=14-a de julio 2014|date=2011-09-15 }}</ref> Iuj meduzoj, kiel ''[[Aglaura hemistoma]]'', estas ĉionmanĝantoj, ĉar ili nutras sin per mikroplanktono, kiu konsistas el miksaĵo de [[zooplanktono]] kaj [[fitoplanktono]] (microskopaj plantecaj organismoj) kiel [[dinoflagelatoj]].<ref>{{cite web |last1=Davies |first1=C.H. |last2=Slotwinski |first2=A.S. |title=Australian Marine Zooplankton-Jellyfish, Cladocerans |url=http://www.imas.utas.edu.au/__data/assets/pdf_file/0017/401264/AustralianZooplanktonGuide_JellyfishCladocerans.pdf |publisher=Institute for Marine and Antarctic Studies, University of Tasmania |access-date=12-a de oktobro 2018}}</ref> Aliaj mastras [[mutualismo|mutualismajn]] algojn ([[zooksantelo]]jn) en sia histo;<ref name=Ruppert /> tipa estas ''[[Mastigias papua]]'', kiu nutras sin parte per la produktoj de [[fotosintezo]] kaj parte de kaptita zooplanktono.<ref>{{cite journal |title=Variegated mesocosms as alternatives to shore-based planktonkreisels: notes on the husbandry of jellyfish from marine lakes |journal=Journal of Plankton Research |first=Michael N. |last=Dawson |volume=22 |issue=9 |pages=1673–1682 |year=2000 |doi=10.1093/plankt/22.9.1673|doi-access=free }}</ref><ref name="Dawson2001">{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=iQSTgX1UkdUC&pg=PA131 |title=Jellyfish swarms, tourists, and the Christ-child |journal=[[Hydrobiologia]] |publisher=Springer |first1=Mike N. |last1=Dawson |first2=Laura E. |last2=Martin |last3=Lolita K |first3=Lolita K. |last4=Penland |volume=451 |pages=131–144 |date=majo 2001 |issue=1–3 |isbn=978-0-7923-6964-6 |doi=10.1023/A:1011868925383|bibcode=2001HyBio.451..131D |s2cid=1679552 }}</ref> Ankaŭ ''[[Cassiopea]]'' simbiozas kun [[mikroalgoj]] kaj kaptas bestetojn por suplementi sian dieton. Ĝi faras tion liberigante buletojn de vivantaj ĉeloj kaj [[mezogleo]], kiuj movas sin tra la akvo per cilioj kaj paralizas predojn per cilioj. La buletoj ŝajne ankaŭ havas digestan kapablon.<ref>{{cite web |url=https://www.discovermagazine.com/planet-earth/venomous-snot-helps-these-jellyfish-sting-without-their-tentacles |title=Venomous Snot Helps These Jellyfish Sting Without Their Tentacles |author=Nemo, Leslie |date=13 February 2020 |work=Discover |access-date=11 July 2021}}</ref> === Predantoj === Inter la plej oftaj kaj gravaj predantoj de meduzoj estas aliaj meduzoj. Maranemonoj povas kapti meduzojn, kiuj drivas en kapteblan proksimon. Inter la aliaj predantoj estas [[tinuso]]j, ŝarkoj, [[spadfiŝo]]j, martestudoj kaj pingvenoj.<ref>{{cite news | last=Yin | first=Steph | date=29-a de septembro 2017 | title=Who's Eating Jellyfish? Penguins, That's Who | url=https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | newspaper=[[The New York Times]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20171001051212/https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | archive-date=1-a de oktobro 2017 | access-date=4-a de oktobro 2017 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thiebot |first1=Jean-Baptiste |last2=Arnould |first2=John P. Y. |last3=Gómez-Laich |first3=Agustina |last4=Ito |first4=Kentaro |last5=Kato |first5=Akiko |last6=Mattern |first6=Thomas |last7=Mitamura |first7=Hiromichi |last8=Noda |first8=Takuji |last9=Poupart |first9=Timothée |last10=Quintana |first10=Flavio |last11=Raclot |first11=Thierry |last12=Ropert-Coudert |first12=Yan |last13=Sala |first13=Juan E |last14=Seddon |first14=Philip J. |last15=Sutton |first15=Grace J. |last16=Yoda |first16=Ken |last17=Takahashi |first17=Akinori |display-authors=3|s2cid=90152409 |title=Jellyfish and other gelata as food for four penguin species – insights from predator-borne videos |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |year=2017 |doi=10.1002/fee.1529 |volume=15 |issue=8 |pages=437–441|bibcode=2017FrEE...15..437T |hdl=11336/38026 |hdl-access=free }}</ref> Meduzoj surstrandigitaj de la ondoj konsumiĝas de vulpoj, aliaj teraj mamuloj kaj birdoj.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Jellyfish: A Natural History |url=https://books.google.com/books?id=PVRFDwAAQBAJ&pg=PA140 |year=2016 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-28767-6 |page=140}}</ref> Ĝenerale, tamen, malmultaj bestoj manĝas meduzojn; oni povas pli-malpli konsideri ilin [[pintopredanto]]j en la manĝoĉeno. Se meduzoj ekdominis ekosistemon, ekzemple pro fiŝkaptado, kiu mortigis la predantojn de meduzaj larvoj, povas ne esti videbla maniero reestigi la antaŭan ekvilibron; ili mem nutras sin per fiŝaj ovoj kaj fiŝidoj kaj konkuras pri nutraĵo kun fiŝoj, malebligante ke la fiŝaj populacioj regrandiĝu.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Stung!: On Jellyfish Blooms and the Future of the Ocean |url={{google books |plainurl=y |id=4jEJKlpSVf8C|page=274}} |year=2013 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-02010-5 |pages=274–|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806072537/https://books.google.com/books?id=4jEJKlpSVf8C&pg=PA274 |archive-date=6-a de aŭgusto 2016}}</ref> === Simbiozo === Iuj fiŝetoj estas imunaj al meduzaj pikoj kaj vivas inter iliaj tentakloj, servante kiel logaĵo en fiŝkaptilo; ili estas sekuraj de predantoj kaj kunmanĝas la fiŝojn, kiujn la meduzo kaptas.<ref>{{cite web |url=http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 |title=The jellyfish |author=colugo7 |year=2006 |website=Tree of Life Web Project |access-date=7-a de junio 2018 |archive-date=12-a de junio 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140910/http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 }}</ref> ''[[Stomolophus meleagris]]'' simbiozas kun dek specioj de fiŝoj kaj kun la krabo ''[[Libinia dubia]]'', kiu vivas en la konkavo de la meduza korpo, kunhavante ĝian nutraĵon kaj manĝetante ĝian histons.<ref>{{cite web |author1=Griffin, DuBose B. |author2=Murphy, Thomas M. |title=Cannonball Jellyfish |publisher=South Carolina Department of Natural Resources |url=http://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf |access-date=7 June 2018 |archive-date=19-a de januaro 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119191254/https://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf }}</ref> === Meduzofloradoj === [[File:Jellyfish population trends by LME.jpg|thumb|Mapo de la ŝanĝado de la multeco de indiĝenaj kaj neindiĝenaj meduzoj.<ref name="brotz">{{cite journal |journal=Hydrobiologia |title=Increasing jellyfish populations: trends in Large Marine Ecosystems |year=2012 |volume=688 |author1=Brotz, Lucas |author2=Cheung, William W. L. |author3=Kleisner, Kristin |author4=Pakhomov, Evgeny |author5=Pauly, Daniel |display-authors=3|issue=1 |doi=10.1007/s10750-012-1039-7 |pages=3–20|bibcode=2012HyBio.690....3B |doi-access=free }}</ref> <br />La rondoj signifas datumregistrojn; pli grandaj rondoj signifas pli certajn konstatojn.<br /> {{priskribo|#E51A1D|Tre certa pliiĝo}}{{priskribo|#F1A341|Malcerta pliiĝo}} {{priskribo|#4DAF4A|Stabila/variema}}{{priskribo|#377CB5|Malpliiĝo}}{{priskribo|#CCCCCA|Datumoj mankas}}]] Meduzoj formas amasegojn ("floradojn") en iuj kondiĉoj de la mediaj [[marfluo]]j, [[nutraĵo|nutrosubstancoj]], sunlumo, temperaturo, sezono, havebleco de predoj, manko de predantoj kaj koncentriĝo de [[oksigeno]]. La marfluoj kunportas meduzojn, des pli en jaroj kun granda nombro da ili. Meduzoj ankaŭ povas sensi la fluojn kaj naĝi kontraŭflue por kuniĝi.<ref>{{cite news |last1=Gill |first1=Victoria |title=Jellyfish 'can sense ocean currents' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |access-date=26-a de januaro 2015 |agency=BBC News |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150126020804/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |archive-date=26-a de januaro 2015}}</ref><ref>{{cite journal | last=Hays | first=Graeme C. | title=Ocean currents and marine life | journal=Current Biology | volume=27 | issue=11 | year=2017 | doi=10.1016/j.cub.2017.01.044 | pages=R470–R473|pmid=28586681| doi-access=free | bibcode=2017CBio...27.R470H | hdl=10536/DRO/DU:30100274 | hdl-access=free }}</ref> Ili pli kapablas vivi en akvo kun multe da nutrosubstancoj kaj malmulte da oksigeno ol siaj konkurantoj, kaj tial povas manĝegi la planktonon. Ili eble profitas ankaŭ pro pli sala akvo, ĉar ĝi enhavas pli da [[jodo]], kiu necesas por ke polipoj iĝu meduzoj. Plivarmiĝo de la maro pro [[klimata ŝanĝo]] povas kontribui al meduzofloradoj, ĉar multaj specioj de meduzoj kapablas vivi en pli varma akvo.<ref>{{cite web |last=Shubin |first=Kristie |access-date =19-a de novembro 2009 |date =10-a de decembro 2008 |title =Anthropogenic Factors Associated with Jellyfish Blooms – Final Draft II |url=http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614184618/http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |publisher= Tropical Field Courses: Western Program: Miami University|archive-date=14-a de junio 2010 }}</ref> Pliiĝo de nutrosubstancoj en agrikultura aŭ urba [[surfaca fluado]], interalie kunmetaĵoj de nitrogeno kaj fosforo, pliigas la kreskon de fitoplanktono, kio kaŭzas [[plantoziĝo]]jn kaj [[algoflorado]]jn. Kiam la fitoplanktono mortas, ĝi povas estigi [[mortozono]]jn, tiel nomatajn pro [[hipoksio (media)|oksigenmanko]]. Tio mortigas fiŝojn kaj aliajn bestojn, sed ne meduzojn,<ref>{{cite web|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/deadzone.html|title=What is a dead zone?|publisher=National Ocean Service|access-date=3-a de oktobro 2018}}</ref> do ĉi tiuj povas flori.<ref>{{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/|title=Jellyfish shift ocean food webs by feeding bacteria with mucus and excrement|last1=Yong|first1=Ed|date=6-a de junio 2011|publisher=Discover Magazine|access-date=3-a de oktobro 2018|archive-date=6=a de novembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106190642/http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/}}</ref><ref name="WaPost">{{Cite web|title=Jellyfish blooms could be sign of ailing seas|url=http://www.eurocbc.org/page727.html|access-date=2023-02-10|website=www.eurocbc.org}}</ref> Meduzaj populacioj kredeble kreskas tutmonde pro surfaca fluado kaj [[troa fiŝkaptado|homa mortigado]] de iliaj [[predado|naturaj predantoj]].<ref>{{cite journal|last1=Hays|first1=G. C.|last2=Bastian|first2=T.|last3=Doyle|first3=T. K.|last4=Fossette|first4=S.|last5=Gleiss|first5=A. C.|last6=Gravenor|first6=M. B.|last7=Hobson|first7=V. J.|last8=Humphries|first8=N. E.|last9=Lilley|first9=M. K. S.|last10=Pade|first10=N. G.|last11=Sims|first11=D. W.|display-authors=3|year=2011|title=High activity and Lévy searches: jellyfish can search the water column like fish|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|url-status=live|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=279|issue=1728|pages=465–473|doi=10.1098/rspb.2011.0978|pmc=3234559|pmid=21752825|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225074206/http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|archive-date=25-a de decembro 2012}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121225074206/http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf |date=2012-12-25 }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Christensen|first2=V.|last3=Dalsgaard|first3=J.|last4=Froese|first4=R.|last5=Torres Jr|first5=F.|display-authors=3|year=1998|title=Fishing down marine food webs|url=http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|url-status=live|journal=Science|volume=279|issue=5352|pages=860–863|bibcode=1998Sci...279..860P|doi=10.1126/science.279.5352.860|pmid=9452385|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710184954/http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|archive-date=10-a de julio 2012}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120710184954/http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf |date=2012-07-10 }}</ref> Meduzoj estas bone adaptitaj por profiti perturbon de maraj ekosistemoj: ili reproduktiĝas rapide; ili predas multajn speciojn kaj malmultaj predas ilin; kaj ili kaptas predojn pere de tuŝado kaj ne vidado, do ili kaptas efike dum la nokto kaj en malklaraj akvoj.<ref>{{cite journal|last1=Richardson|first1=A. J.|author2-link=Andrew Bakun|last2=Bakun|first2=A.|last3=Hays|first3=G. C.|last4=Gibbons|first4=M. J.|year=2009|title=The jellyfish joyride: causes, consequences and management responses to a more gelatinous future|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Richardson_et_al_2009_TREE_-_The_Jellyfish_Joyride.pdf|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=24|issue=6|pages=312–322|doi=10.1016/j.tree.2009.01.010|pmid=19324452|bibcode=2009TEcoE..24..312R }}{{Dead link|date=februaro 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Aksnes|first1=D. L.|last2=Nejstgaard|first2=J.|last3=Sædberg|first3=E.|last4=Sørnes|first4=T.|year=2004|title=Optical control of fish and zooplankton populations|journal=Limnology and Oceanography|volume=49|issue=1|pages=233–238|bibcode=2004LimOc..49..233A|doi=10.4319/lo.2004.49.1.0233|doi-access=free}}</ref> Povas esti malfacile ke fiŝa [[populacio]] rekresku en mara ekosistemo post kiam ĝin dominas meduzoj, ĉarla meduzoj nutras sin per planktono, do interalie per [[frajo|fiŝaj ovoj]] kaj [[fiŝido]]j.<ref>{{cite journal|last1=Lynam|first1=C. P.|last2=Gibbons|first2=M. J.|last3=Axelsen|first3=B. E.|last4=Sparks|first4=C. A. J.|last5=Coetzee|first5=J.|last6=Heywood|first6=B. G.|last7=Brierley|first7=A. S.|display-authors=3|year=2006|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|url=https://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|url-status=live|journal=Current Biology|volume=16|issue=13|pages=492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323010524/http://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|archive-date=23 March 2011|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Graham|first2=W.|last3=Libralato|first3=S.|last4=Morissette|first4=L.|last5=Palomares|first5=M. L. D.|display-authors=3|year=2009|title=Jellyfish in ecosystems, online databases, and ecosystem models|url=http://filaman.ifm-geomar.de/home/pages/JellyfishInEcosystems_publication.pdf|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1|pages=67–85|doi=10.1007/s10750-008-9583-x|bibcode=2009HyBio.616...67P|s2cid=12415790|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712214856/http://www.uamshealth.com/?id=11935&sid=1|archive-date=12 July 2013}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130712214856/http://www.uamshealth.com/?id=11935&sid=1 |date=2013-07-12 }}</ref><ref name="WaPost" /> [[File:Aurelia aurita (auge24eu).jpg|thumb|[[Orelmeduzo]]j povas vivi en nordhemisferaj maroj,<ref>{{cite journal |last1=Dawson |first1=M. N. |first2=A. |last2=Sen Gupta |first3=M. H. |last3=England |year=2005 |title=Coupled biophysical global ocean model and molecular genetic analyses identify multiple introductions of cryptogenic species |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. USA]] |volume=102 |issue=34 |pages=11968–73 |doi=10.1073/pnas.0503811102 |pmid=16103373 |pmc=1189321|bibcode=2005PNAS..10211968D |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dawson |first=M. N. |year=2003 |title=Macro-morphological variation among cryptic species of the moon jellyfish, ''Aurelia'' (Cnidaria: Scyphozoa) |journal=[[Marine Biology]] |volume=143 |issue=2 |pages=369–79 |doi=10.1007/s00227-003-1070-3 |bibcode=2003MarBi.143..369D |s2cid=189820003 }}</ref> ekzemple la [[Balta Maro]].<ref name="navandi" /><ref name="haaretz" />]] Kiel oni suspektas ekde la komenco de la jarcento,<ref>{{cite journal |last1=Briand |first1=Frederic |last2=Boero |first2=Ferdinando |title=Gelatinous zooplankton outbreaks - an overview on jellyfish blooms |journal=CIESM Monographs |date=2001 |volume=14 |pages=5–17 |url=https://www.researchgate.net/publication/365366204}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mills|first1=C. E.|year=2001|title=Jellyfish blooms: are populations increasing globally in response to changing ocean conditions?|url=http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|url-status=live|journal=Hydrobiologia|volume=451|issue=1–3 |pages=55–68|doi=10.1023/A:1011888006302|bibcode=2001HyBio.451...55M |s2cid=10927442|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171345/http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|archive-date=3 March 2016}}</ref> meduzofloradoj estas plioftiĝantaj. Inter 2013 kaj 2020 la [[Mediteranea Scienca Komisiono]] ĉiusemajne kontroladis la oftecon de multiĝoj de meduzoj en bordaj maroj de Maroko ĝis la Nigra Maro, konstatante relative oftan okazadon dum preskaŭ la tuta jaro, kun pintoj de Marto ĝis Julio kaj ofte ree en la aŭtuno. La floradojn formas diversaj meduzaj specioj en diversaj partoj de la baseno: klare dominas floradoj de ''[[Pelagia noctiluca]]'' kaj ''[[Velella velella]]'' en la okcidenta Mediteraneo, de ''[[Rhizostoma pulmo]]'' kaj ''[[Rhopilema nomadica]]'' en la orienta Mediteraneo, kaj de [[orelmeduzo]]j kaj ''[[Mnemiopsis leidyi]]'' en la Nigra Maro.<ref>{{Cite web|title=CIESM GIS|url=https://www.ciesm.org/gis/JW/build/JellyBlooms.php|access-date=2023-02-10|website=www.ciesm.org}}</ref> Iuj meduzaj populacioj, kiuj klare pliiĝis en la lastaj jardekoj, estas [[invadaj specioj]] freŝe venintaj de aliaj habitatoj: tio okazas ekzemple en la [[Nigra Maro]], [[Kaspia Maro]], [[Balta Maro]], centra kaj orienta [[Mediteraneo]], [[Havajo]], kaj tropikaj kaj subtropikaj partoj de la okcidenta Atlantiko (inklude la {{n|Kariba Maro}}, [[Golfo de Meksiko|Golfon de Meksiko]] kaj Brazilon).<ref name="navandi">{{cite journal |author1=Abed-Navandi, D. |author2=Kikinger, R. |year=2007 |title=First record of the tropical scyphomedusa ''Phyllorhiza punctata'' von Lendenfeld, 1884 (Cnidaria: Rhizostomeae) in the Central Mediterranean Sea |journal=Aquatic Invasions |volume=2 |issue=4 |pages=391–394 |url=http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |doi=10.3391/ai.2007.2.4.7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120917090718/http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |archive-date=17-a de septembro 2012 |doi-access=free |bibcode=2007AqInv...2..391A }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120917090718/http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |date=2012-09-17 }}</ref><ref name="haaretz">{{cite news |url=https://www.haaretz.com/1.5065394 |title=World's Most Invasive Jellyfish Spreading Along Israel Coast |author=Rinat, Zafrir |date=15-a de junio 2009 |newspaper=Haaretz |access-date=13-a de oktobro 2018}}</ref> Meduzofloradoj povas grave efiki al komunuma strukturo. Iuj meduzoj voras zooplanktonon dum aliaj paŝtiĝas je unuavicaj produktantoj.<ref>{{Cite journal|last1=Purcell|first1=J.|last2=Arai|first2=M.|date=2001|title=Interactions of pelagic cnidarians and ctenophores with fish: a review|journal=Hydrobiologia|volume=541|pages=27–44|doi=10.1007/978-94-010-0722-1|isbn=978-94-010-3835-5|s2cid=27615539|editor1-last=Purcell|editor1-first=J. E|editor2-last=Graham|editor2-first=W. M|editor3-last=Dumont|editor3-first=H. J}}</ref> Malpliiĝoj de zooplanktono kaj [[fiŝplanktono]] pro meduzoflorado povas ondi tra la trofaj niveloj. Densegaj meduzaj populacioj povas forkonkuri aliajn predantojn kaj malpliigi pluvivon de fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Brodeur|first1=Richard D.|last2=Link|first2=Jason S.|last3=Smith|first3=B.E.|last4=Ford|first4=M.D.|last5=Kobayashi|first5=D.R.|last6=Jones|first6=T.T.|display-authors=3|date=2016|title=Ecological and Economic Consequences of Ignoring Jellyfish: A Plea for Increased Monitoring of Ecosystems|journal=Fisheries|volume=41|issue=11|pages=630–637|doi=10.1080/03632415.2016.1232964|bibcode=2016Fish...41..630B }}</ref> Pliiĝinta paŝtiĝado je unuavicaj produktantoj fare de meduzoj povas interrompi la transiradon de energio al pli altaj trofaj niveloj.<ref>{{Cite journal|last1=Ruzicka|first1=J.J.|last2=Brodeur|first2=R.D.|last3=Emmett|first3=R.L.|last4=Steele|first4=J.H.|last5=Zamon|first5=J.E.|last6=Morgan|first6=C.A.|last7=Thomas|first7=A.C.|last8=Wainwright|first8=T.C.|display-authors=3|date=2012|title=Interannual variability in the Northern California Current food web structure: changes in energy flow pathways and the role of forage fish, euphausiids, and jellyfish|journal=Progress in Oceanography|volume=102|pages=19–41|doi=10.1016/j.pocean.2012.02.002|bibcode=2012PrOce.102...19R}}</ref> Dum floradoj, la meduzoj grave ŝanĝas la haveblecon de nutrosubstancoj medie. Ili bezonas grandan kvanton da haveblaj organikaj nutrosubstancoj en la akvo, kio limigas la haveblecon por aliaj organismoj.<ref name="Pitt-2009">{{Cite journal|last1=Pitt|first1=Kylie|last2=Welsh|first2=David|last3=Condon|first3=Robert|date=januaro 2009|title=Influence of jellyfish blooms on carbon, nitrogen and phosphorus cycling and plankton production|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1 |pages=133–149|doi=10.1007/s10750-008-9584-9|bibcode=2009HyBio.616..133P |s2cid=22838905}}</ref> Iuj meduzoj simbiozas kun unuĉelaj dinoflagelatoj, pere de kiuj ili enkorpigas neorganikan karbonon, fosforon, kaj nitrogenon, konkurante kontraŭ fitoplanktono.<ref name="Pitt-2009" /> Ilia granda biomaso igas ilin grava fonto de solvita kaj partikla organikaĵo por mikrobaj komunumoj pere de fekado, mukado kaj diseriĝado.<ref name="brotz" /><ref>{{Cite journal|last1=Condon|first1=Robert H.|last2=Duarte|first2=Carlos M.|last3=Pitt|first3=Kylie A.|last4=Robinson|first4=Kelly L.|last5=Lucas|first5=Cathy H.|last6=Sutherland|first6=Kelly R.|last7=Mianzan|first7=Hermes W.|last8=Bogeberg|first8=Molly|last9=Purcell|first9=Jennifer E.|last10=Decker|first10=Mary Beth|last11=Uye|first11=Shin-ichi|display-authors=3|date=2013-01-15|title=Recurrent jellyfish blooms are a consequence of global oscillations|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=110|issue=3|pages=1000–1005|doi=10.1073/pnas.1210920110|pmid=23277544|pmc=3549082|bibcode=2013PNAS..110.1000C|doi-access=free}}</ref> La mikroboj dismetas la organikaĵon en neorganikan amonion kaj fosfaton. Dume, la malgranda havebleco de karbono aliigas la procezon de produktado al spirado, kio estigas oksigenmankajn areojn kaj plejparte maluzebligas la solvitan nitrogenon kaj fosforon por unuavica produktado. Homoj fiŝkaptistoj malŝatas meduzofloradon pro la manko de kapteblaj fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Lynam|first1=Christopher P.|last2=Gibbons|first2=Mark J.|last3=Axelsen|first3=Bjørn E.|last4=Sparks|first4=Conrad A. J.|last5=Coetzee|first5=Janet|last6=Heywood|first6=Benjamin G.|last7=Brierley|first7=Andrew S.|display-authors=3|date=2006-07-11|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|journal=Current Biology |volume=16|issue=13|pages=R492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref> Elektrejoj foje malŝaltiĝis pro meduzoj, kiuj ŝtopis la fluadon de akvo por malvarmigado.<ref>{{Cite journal|last1=Masilamani|first1=J|last2=Jesudoss|first2=K|last3=Kanavillil|first3=Nandakumar|last4=Satpathy|first4=K.K.|last5=Nair|first5=K|last6=Azariah|first6=J|display-authors=3|date=2000-09-10|title=Jellyfish ingress: A threat to the smooth operation of coastal power plants|url=https://www.researchgate.net/publication/236844536|journal=Current Science|volume=79|pages=567–569}}</ref> Ili ankaŭ damaĝis turismon pro plioftiĝo de pikoj kaj foje malfermoj de plaĝoj.<ref name="Purcell-2007">{{Cite journal|last1=Purcell|first1=Jennifer E.|last2=Uye|first2=Shin-ichi|last3=Lo|first3=Wen-Tseng|date=2007-11-22|title=Anthropogenic causes of jellyfish blooms and their direct consequences for humans: a review|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=350|pages=153–174|doi=10.3354/meps07093|bibcode=2007MEPS..350..153P|doi-access=free}}</ref> Meduzoj estas parto de [[ĝelfalo]]j, t.e. faloj de ĝeleca [[zooplanktono]] al la marfundo, kio havigas nutraĵon al la [[benta zono|fundaj]] organismoj.<ref>{{Cite journal |last1=Sweetman |first1=Andrew K. |last2=Smith |first2=Craig R. |last3=Dale |first3=Trine |last4=Jones |first4=Daniel O. B. |date=2014 |title=Rapid scavenging of jellyfish carcasses reveals the importance of gelatinous material to deep-sea food webs |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=281 |issue=1796 |article-number=20142210 |doi=10.1098/rspb.2014.2210 |pmid=25320167 |pmc=4213659}}</ref> En moderaj kaj subpolusaj regionoj, ĝelfalo kutime sekvas tuj post meduzoflorado.<ref>{{Cite journal |last1=Lebrato |first1=Mario |last2=Pahlow |first2=Markus |last3=Oschlies |first3=Andreas |last4=Pitt |first4=Kylie A. |last5=Jones |first5=Daniel O. B. |last6=Molinero |first6=Juan Carlos |last7=Condon |first7=Robert H. |display-authors=3 |date=2011 |title=Depth attenuation of organic matter export associated with jelly falls |journal=Limnology and Oceanography |volume=56 |issue=5 |pages=1917–1928 |doi=10.4319/lo.2011.56.5.1917 |doi-access=free|url=http://oceanrep.geomar.de/12648/1/1917.pdf |bibcode=2011LimOc..56.1917L |hdl=10072/43275 |s2cid=3693276 |hdl-access=free }}</ref> === Habitato === [[File:Common jellyfish swimming close to shore.jpg|thumb|upright|Ofta scifozoa meduzo vidata proksime al strandoj en neduoninsula Florido]] La plej multaj meduzoj estas marbestoj, kvankam iuj hidrozoaj meduzoj vivas en [[nesala akvo]]. La plej konata dolĉakva ekzemplo estas la [[kosmopolita distribuo (biologio)|tutmonda]] hidrozoa meduzo ''[[Craspedacusta sowerbii]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |title=Invasive Alien Species Fact Sheet: ''Craspedacusta sowerbyi'' |last=Didžiulis |first=Viktoras |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517210230/http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |publisher=NOBANIS |archive-date=17 May 2014 |url-status=live |access-date=16 June 2016 }}</ref> Iuj meduzaj populacioj enfermiĝis en marbordaj salaj lagoj, ekzemple la [[Lago de Meduzoj]] en Palaŭo.<ref name="Dawson2001" /> Kvankam la plej multaj meduzoj vivas planktone malproksime de la marfundo, iuj specioj asociiĝas kun la fundo dum la plejparto de la vivo kaj povas konsideriĝis kiel [[benta zono|bentaj]]. La "inversaj meduzoj" de la genro ''[[Cassiopea]]'' kutime kuŝas sur la fundo de malprofundaj lagunoj, kie ili foje pulsetas kun la korpa konvekso malsupre. Eĉ kelkaj profundmaraj specioj de ''Hydrozoa'' kaj ''Scyphozoa'' kutime kolektiĝas ĉe la fundo. Ĉiuj ''[[Stauromedusae]]'' troviĝas kroĉitaj al makroalgoj aŭ rokeca aŭ firma materialo sur la fundo.<ref>{{cite journal |last=Mills |first=C. E. |author2=Hirano, Y. M. |title=Stauromedusae |journal=Encyclopedia of Tidepools and Rocky Shores |year=2007 |pages=541–543}}</ref> Iuj specioj havas specifajn adaptojn por la [[tajdo|tajda]] fluo. En [[Provinca Parko Roscoe Bay|Roscoe Bay]], meduzoj rajdas la fluon ĉe malalta tajdo ĝis ili kolizias kun [[sablobenko]] kaj tiam profundiĝas sub la fluon. Ili restas en trankvila akvo ĝis la tajdo altiĝas, kaj tiam malprofundiĝas kaj lasas ke ĝi reportu ilin en la golfon. Ili aktive evitas dolĉan akvon de fandita monta neĝo, malsupriĝante ĝis ili trovas sufiĉe da salo.<ref name=angier2dec /> === Parazitoj === Meduzoj estas [[mastro (biologio)|mastroj]] de tre diversaj parazitoj. Ili estas mezaj mastroj de internaparazitaj [[helmintoj]], kiuj transiras al fiŝa fina mastro post [[predado]]. Iuj [[digenea]]j [[trematodo]]j, precipe specioj en la familio ''[[Lepocreadiidae]]'', uzas meduzojn kiel duan mezan mastron. Fiŝoj infektiĝas de la trematodoj kiam ili manĝas infektitan meduzon.<ref>{{cite journal|last1=Kondo |first1=Yusuke |last2=Ohtsuka |first2=Susumu |last3=Hirabayashi |first3=Takeshi |last4=Okada |first4=Shoma |last5=Ogawa |first5=Nanako O. |last6=Ohkouchi |first6=Naohiko |last7=Shimazu |first7=Takeshi |last8=Nishikawa |first8=Jun |display-authors=3|title=Seasonal changes in infection with trematode species utilizing jellyfish as hosts: evidence of transmission to definitive host fish via medusivory |journal=Parasite |volume=23 |year=2016 |page=16 |doi=10.1051/parasite/2016016 |url=https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html|pmid=27055563 |pmc=4824873 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104045257/https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html |archive-date=4 November 2017 }}</ref><ref>{{cite web |author=Leung, Tommy |url=http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |title=''Opechona olssoni'' |publisher=Blog: Parasite of the Day |date=26 May 2016|access-date=1 June 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630161725/http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |archive-date=30-a de junio 2016}}</ref> == Literaturo == * artikolo "''La perfidema meduzo''" de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4) == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Biologio|Zoologio}} * [[Hidrozoo]] * [[Kubozoo]] * [[Orelmeduzo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Scyphozoa|ReVo=meduz}} [[Kategorio:Disvolviĝ-biologio]] [[Kategorio:Meduzoj|Meduzoj]] ps1w0ohzen7g91uuojoj7i7yc9jbzu9 0 55541 9387217 8912911 2026-05-30T03:21:32Z Sj1mor 12103 9387217 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}[[Dosiero:Briny Beach.jpg|eta|300px|dekstra|''"La Ĉarpentisto kaj Rosmaro<br />Kunmarŝis tre afable,<br />Sed ploris kiam ili vidis<br />Ke estas tiom sable."''<br />Bildon verkis [[John Tenniel]] 1871]] '''La Rosmaro kaj la Ĉarpentisto''' ({{Lang-en|The Walrus and the Carpenter}}) estas poemo de [[Lewis Carroll]], kiu aperis en lia libro ''[[Trans la spegulo]]''. En la libro, ĝi estas citata de la roluloj [[Fingrumad kaj Fingrumid]] (angle: ''Tweedledum and Tweedledee''). Ekzistas [[esperanto|esperantlingva]] traduko de la poemo, verkita de [[Donald Broadribb]], en sia traduko de la libro ''Through the Looking-Glass, and What Alice Found There ([[1871]])'' (Trans la spegulo, kaj kion Alico trovis tie, tr. [[1996]]). Ekzistas ankaŭ traduko farita de [[William Auld]]. Jen du elĉerpaĵoj de la poemo, kun la traduko, prezentitaj kiel ekzemploj de la verkoj de Carrol kaj Broadribb. {| |- valign=top | == [[Angla lingvo|Angla]] == ''Unua stanzo''<br /> The sun was shining on the sea,<br /> Shining with all his might:<br /> He did his very best to make<br /> The billows smooth and bright—<br /> And this was odd, because it was<br /> The middle of the night.<br /> ''Dekunua stanzo'' "The time has come," the Walrus said,<br /> "To talk of many things:<br /> Of shoes—and ships—and sealing-wax—<br /> Of cabbages—and kings—<br /> And why the sea is boiling hot—<br /> And whether pigs have wings."<br /> | == Esperanta traduko == ''Unua stanzo'' La suno brilis sur la maron,<br /> Ĝi brilis tre kompleze;<br /> Ĝi forte strebis por briligi<br /> La ondojn ĉiupreze.<br /> Kaj tio estis stranga, ĉar<br /> Jam estis noktomeze.<br /> ''Dekunua stanzo'' "Jam estas hor'," Rosmaro diris<br /> "Por priparoli fulgon,<br /> "Kaj ŝuojn, ŝipojn, sigelvakson,<br /> "Kaj reĝojn kaj terplugon,<br /> "Kaj kial maro ĉiam bolas,<br /> "Kaj de la porkoj flugon."<br /> |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.jabberwocky.com/carroll/walrus.html ''The Walrus and the Carpenter'' - originala anglalingva teksto] * [https://web.archive.org/web/20060108041936/http://82.182.30.179/inko/X16-4.pdf ''Trans la spegulo'' - enhavas esperantlingvan tradukon de la poemo ''La Rosmaro kaj la Ĉarpentisto'' (sur paĝoj 72-79)] {{Ĝermo}} [[Kategorio:Alico en Mirlando]] ayfschnsoulep1y7jdn5l5uib1qup3j 0 57140 9387225 8555801 2026-05-30T03:30:59Z Sj1mor 12103 9387225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Feliĉaj la simplaj''' ({{pt}} ''Bem-aventurados os simples'') estas [[spiritismo|spiritisma]] libro, kiu enhavas kvindek ĉapitrojn. Kelkaj estas vertikaj en formo de kroniko, aliaj kiel malgrandaj rakontoj. La aŭtoro estas spirito Valerium. Ĝi estas kaj [[psikografio|psikografiita]] de [[Waldo Viera]]. La antaŭparolon verkis [[Emmanuel]]. La verko havas kiel bazan temon la [[Prediko sur la Monto|Predikon sur la Monto]] kun memorigoj pri la instruoj de [[Jesuo]]. Tradukis ĝin al Esperanto [[Allan Kardec Afonso Costa]]. ==Eksteraj ligiloj== *Spiritismaj libroj [http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/download-elsutoj/ senpage elŝuteblaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160825235557/http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/download-elsutoj/ |date=2016-08-25 }} el la retejo de [[Brazila Spiritisma Federacio]] *[http://www.revistaautadesouza.com/index.php/artigos/categoria/espiritismo-em-esperanto/23 Spiritisma prelegoserio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160813025936/http://www.revistaautadesouza.com/index.php/artigos/categoria/espiritismo-em-esperanto/23 |date=2016-08-13 }} konsistanta el 14 temoj. ==Vidu ankaŭ== *[[Brazila Spiritisma Federacio]] (Eldoninto de la Esperantlingva traduko de la verko) *[[Monda Spiritisma Asocio]] [[Kategorio:Spiritismaj libroj]] j3vyn4iyfg5ue453ze256wsjg9fwgvh 0 57202 9387223 7495816 2026-05-30T03:29:56Z Sj1mor 12103 9387223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''La Semisto''' estas infan-libro verkita de la spirito [[Amélia Rodrigues]] kaj [[psikografio|psikografiita]] de [[Divaldo Pereira Franco]]. La profito de la vendado estas destinata al la [[orfejo]] [[Mansão do Caminho]]. La libro enhavas kolorajn ilustraĵojn de [[José Luiz Cechelero]]. [[Nelson Pereira de Souza]] tradukis ĝin en Esperanton kaj [[Livraria Espírita Alvorada Editora]] eldonis la Esperantan tradukon. [[Monda Spiritisma Asocio]] publikigis hungarlingvan eldonon, tradukitan el Esperanto. ==Resumo== La ĉefa rolulo estas instruistino Angélica. Ĉiutage ŝi veturas per trajno ĝis la lernejo, kie ŝi instruas. Dum la veturado ŝi ordinare svingadas la manon tra la fenestro. Ŝiaj gelernantoj ne komprenis ŝian agadon. Tial ili opiniis ŝin stranga persono. Iun tagon la afero klariĝis. Iu lernanto, nome Alberto, demandis al ŝi pri ŝiaj manmovoj. Ŝi respondis, ke per siaj gestoj ŝi semas florsemojn apud la vojo. La historio estas aludo pri la [[parabolo de la semisto]]. == Vidu ankaŭ == * [[Paraboloj de Jesuo]] [[kategorio:Spiritismaj libroj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/download-elsutoj/ Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj el la retejo de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160825235557/http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/download-elsutoj/ |date=2016-08-25 }} [[Brazila Spiritisma Federacio]] elzj85ahv0xxvjvy2dt56ccm3lt0io6 0 58696 9386883 9367508 2026-05-29T18:16:53Z RG72 11847 /* Sekretaj societoj */ 9386883 wikitext text/x-wiki {{Informkesto revolucio |kunpuŝiĝo = Decembrista revolucio |dosiero = [[Dosiero:Kolman decembrists.jpg|250px|Decembrista insurekcio. Karl Kolman, 1825.]] |komento = Desegnaĵo fare de Karl Kollmann, 1825 |daŭro = la {{JULGREGDATO|26|12|1825|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an de "F]]}} |loko = [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senata placo]], [[Sankt-Peterburgo]], la [[Rusia Imperio]] |kaŭzo = malkontento pro servuteco,<br /> manko de reformoj |rezulto = Venko de la caro [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]],<br /> fortigo de la aŭtokratio |iniciintoj = la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Mara Skipo |subpremintoj = la Ĉevala Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Sapeista Imperiestra Gvardia Batalino,<br /> gvardia artilerio,<br /> la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento (parte),<br />la Preobraĵenskij Imperiestra Gvardia Regimento |komandanto1 = Sergej Trubeckoj, Jevgenij Obolenskij |komandanto2 = [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]]<br />grandprinco Miĥail Pavloviĉ |forto1 = {{unuo|3150}} |forto2 = {{unuo|12000}} |perdoj1 = |perdoj2 = |perdoj sume = {{unuo|1271}} }} La '''Decembrista Ribelo''' ({{l-ru|восстание декабристов}}) aŭ '''Decembrista Insurekcio''' okazis la {{JULGREGDATO|26|12|1825|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} sur la [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senata placo]], [[Sankt-Peterburgo]], la [[Rusia Imperio]] kaj celis kapti la potencon por plenumi radikalajn ŝanĝojn en la ŝtata regado, ekonomio kaj socio. La puĉo malsukcesis, ĝiaj partoprenintoj estis punitaj. == Sekretaj societoj == Ekde la 18-a jarcento rusa socio kaj kulturo estis grave influata de [[Francio]]. La nobelaro ofte parolis la francan pli bone ol la rusan, libroj kaj magazinoj venis de Francio amase, ideoj de francaj filozofoj diskoniĝis rapide. Post la [[Franca revolucio de 1789]] multaj edukitaj homoj (plejparte tio estis nobeloj) priparolis neceson de gravaj ŝanĝoj ankaŭ en la rusaj socio, politiko kaj ekonomio, kiujn ili konsideris tro arkaikaj. Post kiam armeo de [[Napoleono]], [[Franca invado al Rusio|invadinta Rusion]] en 1812, sekvan jaron estis forpelita kaj la rusa armeo atingis [[Parizo]]n, komplete venkinte la eŭropajn invadintojn, la soldatoj kaj oficiroj estis eĉ pli impresitaj de la vivo de eŭropaj kamparanoj kiuj ne konis servutecon dum en Rusio oni plu aĉetis kaj vendis homojn kvazaŭ sklavojn. Post reveni hejmen ili esperis pri mildigo de la ŝtata regado sed okazis inverse — imperiestro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] iĝis ĉiam pli suspektema kaj konservema. Kamparanoj kaj soldatoj reagis per spontaneaj ribeloj. En 1815–1825 okazis ĉirkaŭ 280 tumultoj, soldataj ribeloj aperis en diversaj partoj de Rusio. En 1818–[[1820]] ĉe la rivero [[Don (rivero)|Dono]] eksplodis ribelo, kies partoprenintoj postulis la abolicion de la servutula sistemo. Sekve de ĉio ĉi en la armeo aperis unuaj sekretaj societoj, kies membroj estis oficiroj, ofte membrintaj ankaŭ en framasonaj loĝioj. En 1816 estis fondita la Unio de Savado ({{l-ru|Союз Спасения}}), proklaminta sia celo anstataŭigon de la aŭtokratio ({{l-ru|самодержавие}}) per konstitucia monarĥio. La societo konsistis el proksimume 30 homoj, kiuj ofte disputis pri la celoj kaj rimedoj de sia agado. Tamen en ĝia statuto jam aperis la vortumo, kiun sekvos la decembrista insurekcio post jardeko: {{Citaĵo |teksto = Se la reganta imperiestro donos neniujn rajtojn de sendependeco al sia popolo, oni neniukaze ĵuru al la heredonto, sen limigi lian aŭtokration. |aŭtoro = |verko = Statuto de la Unio de Savado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Если царствующий император не даст никаких прав независимости своему народу, то в ни каком случае не присягать наследнику, не ограничив его самодержавия. }} Fine ili decidis malfondi la union por establi en 1818 novan sekretan societon — tiel aperis la Unio de Prospero ({{l-ru|Союз Благоденствия}}). Fondintoj de tiu ĉi organizaĵo ekde komence decidis krei grandan reton de filioj kun pluraj membroj kaj tiel formi progreseman pensmanieron en la lando ĝenerale. La programo estis vortumita en la Verda Libro ({{l-ru|Зелёная книга}}) kaj konsistis el du partoj: la unua estis publika kaj priskribis klerigan kaj progresigan socian agadon dum la dua estis konata nur al malvasta rondo kaj priskribis estontan ribelon. Ili planis preparadi la ribelon dum proksimume 20 jaroj kaj esperis ke samtempe okazos similaj eventoj en [[Prusio]] kaj [[Pollando]]. Sed disputoj inter la membroj kreskis kaj en 1820 dum kunsido de la Ĉefa Administracio ({{l-ru|Коренная управа}}) oni decidis ke preferinde estus transiri de monarĥio (eĉ la konstitucia) al respubliko. Serio da revolucioj, okazintaj tiutempe en Eŭropo, instigis la komplotulojn al pli rapida kaj radikala agado. Oni definitive decidis ke necesos armita ribelo, komenciĝis preparado de konstituciaj projektoj — "Rusa Vero" de Pavel Pestel kaj "La Konstitucio" de Nikita Muravjov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1821 okazis kunveno de la Unio de Prospero en Moskvo dum kiu oni anoncis ĝian malfondon por jam en marto 1821 fondi novan sekretan organizaĵon el plej fidindaj membroj, pretaj al la insurekcio — tiel en [[Ukrainio]] aperis la Suda Societo ({{l-ru|Южное общество}}) gvidata de Pavel Pestel dum la estro de la Norda Societo ({{l-ru|Северное общество}}) en Sankt-Peterburgo estis Nikita Muravjov. La Suda Societo akceptis mortigon de la caro kaj diktaturon de la Provizora Revolucia Registaro ({{l-ru|Временное революционное правительство}}). En 1823 oni eĉ planis ribeli kaj aresti la caron dum militekzercoj en [[Bobrujsko]], sed fine rezignis je tiu ĉi plano kaj decidis aranĝi insurekcion en 1826, post akordigi la programojn de ambaŭ societoj kaj sukcese propagandi siajn ideojn al la soldatoj. En la Norda Societo kreskis influo de [[Kondratij Rilejev]], kiu same kiel Pestel subtenis transiron al la respubliko, dum pozicioj de Nikita Muravjov estis malfortiĝantaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Lastaj preparoj == En julio 1825 venis la unua denunco fare de suboficiro Ivan Ŝervud (John Sherwood), raportinta pri la Suda Societo. Sekvis denuncoj de Aleksandr Boŝnjak, Ivan Vitt kaj Arkadij Majboroda. En aŭgusto 1825 Pestel eksciis ke la societo estas malkovrita kaj komenciĝis diskutoj pri neceso ribeli baldaŭ, antaŭ ol komenciĝos la arestoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|12|1825|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} al Sankt-Peterburgo venis informoj ke la imperiestro estas baldaŭ mortonta kaj la decembristoj transiris al la praktika planado de la insurekcio. Aleksandr Jakuboviĉ kaj Pjotr Kaĥovskij proponis rezolutan ribelon — kun disrabado de drinkejoj, amasaj tumultoj kaj grandskala sangoverŝado — "oni ne timu la sangon" ({{l-ru|крови бояться не должно}}). Vladimir Ŝtejngejl proponis surtronigi vidvinon de la imperiestro Jelizaveta Aleksejevna, eble kun ŝia posta rezigno je la trono kaj transiro al la respubliko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|9|12|1825|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} Aleksandro la 1-a mortis en [[Taganrogo]] kaj tra la lando okazis ĵuro al lia frato [[Konstantin Pavloviĉ]] kiel laŭleĝa heredonto, estis emisiita monero kun liaj nomo kaj portreto. Sed Konstantin 2 jarojn pli frue edziĝis al la pola princino Joanna Grudzińska kaj jam rezignis la tronon, kiun li ne rajtis pretendi pro tiu ĉi [[morganata geedzeco]]. Oni rezervis en la sekreta aktejo de la Ŝtata Konsilio kaj en la preĝejo en la [[Moskva Kremlo]] (nomata "Ĉieliro de Maria") car-sigelitan fermitan dokumenton, kiu ekskludis Konstantinon el la tronheredo kaj nomis tronheredanto lian fraton [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolaon]]. Konstantin tiutempe servis en [[Varsovio]] kiel guberniestro. Estiĝis kvazaŭ paŭzo en la hereda linio kion decidis profiti la ribeluloj. "Amo de Konstantin faris caron el Nikolao", diris Kondratij Rilejev, "sed se ni derompas la plej freŝan ŝoson de la familiarbo de Romanov-dinastio, la carismo kun siaj jarcentaj radikoj elradikiĝas el la historio!" Ili decidis venigi siajn trupojn sur la [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senatan placon]] en Sankt-Peterburgo por devigi la senatanojn akcepti kaj publikigi ilian manifeston, kiu proklamis nuligon de servuteco, liberecon de parolo, gazetaro, kredo kaj okupoj, egalajn rajtojn por ĉiuj sociaj klasoj, publikajn juĝejojn kun ĵurianoj, redukton de soldatservo je 10 jaroj, egalecon de rekrutado por ĉiuj sociaj klasoj, nuligon de la militsetlejoj, anstataŭigon de konstanta armeo per popola milico, abolon de la ŝtataj monopoloj kaj pokapa imposto kun pardono de ĉiuj nepagoj, elekteblo de ŝtatoficistoj en lokaj administracioj. Poste la trupoj devus retiriĝi al apudurboj (Gavriil Batenkov parolis pri la Pulkova monto)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> por gardi la ĉefurbon kontraŭ eventuala kontraŭrevolucio ĝis kunveno de la Granda Kongreso ({{l-ru|Великий собор}}), dum kiu reprezentantoj de ĉiuj sociaj klasoj kaj regionoj decidos pri la ŝtata sistemo kaj institucioj. Aranĝi la kongreson oni planis post 3 monatoj, do en marto 1825. Ĝis tiam la landon regus la Provizora Revolucia Registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47–54, 63, 66 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili planis postuli la manifeston ĝuste de la Senato, ĉar la caro tiutempe mankis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La caran familion oni decidis aresti por ke ĝian sorton decidu la Granda Kongreso, kiu povos elekti novan caron kiel konstitucian monarĥon aŭ forsendi la tutan familion eksterlanden<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen tagon antaŭ la insurekcio Kondratij Rilejev proponis al Pjotr Kaĥovskij ke antaŭ alveno de la trupoj sur la Senatan placon li venu al la [[Palaca placo (Sankt-Peterburgo)|Palaca placo]] kaj murdu Nikolaon: "Malfermu al ni la vojon" ({{l-ru|Открой нам ход}}). Aleksandr Jakuboviĉ kaj Anton Arbuzov devis okupis la [[Vintra Palaco|Vintran palacon]] kaj Aleksandr Bulatov sturmi la [[Petropaŭla fortikaĵo|Petropaŭlan fortikaĵon]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 79–81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Puŝĉin kaj Rilejev devis verki la Revolucian Manifeston, devigi la Senaton aprobi ĝin kaj dissendi tra la lando. Kaze de malsukceso oni planis retiriĝi al militsetlejoj apud [[Novgorodo]] kaj provi novan insurekcion jam en Moskvo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La periodo konvena por la insurekcio, laŭ logiko de la komplotuloj, estis ege mallonga kaj strikte difinta: post kiam Nikolao anoncis la ĵuron sed antaŭ ol la armeo kaj loĝantaro ĵuris al li. Kutime oni informis la gvardianojn pri la ĵuro lastmomente, do temis pri kelkaj horoj kiam necesis ribeligi ilin, alvokinte rifuzi la novan ĵuron al Nikolao kiel kontraŭan al la jama ĵuro al Konstantino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 89–90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili ricevis pli da tempo por sin prepari, ĉar Konstantin ne sendis al Nikolao formalan rifuzon, sed nur esprimis sian maldeziron surtroniĝi en leteroj. Korespondado inter la fratoj iĝis ĉiam pli streĉa kaj fine Nikolao decidis ne plu atendi la formalan rifuzon, sed proklami ke li estas la reganta imperiestro ekde la {{JULGREGDATO|24|12|1825|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, kiam de Varsovio venis letero de Konstantino kun la rifuzo, kvankam ne formale vortumita. Samtage vespere la influa ŝtatoficisto [[Miĥail Speranskij]] preparis malneton de la manifesto pri la surtroniĝo de Nikolao kaj sekvan tagon Nikolao subskribis ĝin, intence markinte per la antaŭa tago kiel komenca dato de sia regado. Samtage, kelkajn horojn post la subskribo kaj antaŭ respektiva kunsido de la Ŝtata Konsilio pri la manifesto eksciis la decembristoj, eble de Miĥail Speranskij, kiun ili planis enpostenigi en la Provizora Revolucia Registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 93–95 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La ribeluloj esperis ke ne necesos apliki la forton, tamen esprimis pretecon al tio kaj kelkaj taĉmentoj sukcesis preni kartoĉojn el stokejoj, kvankam tio ne estis facile. Oni planis venigi al la Senata placo 6 gvardiajn regimentojn: la Izmajlova, Ĉasista, Finnlanda, Moskva, Imperiestra Grenadista, Gvardia Mara Skipo. Sergej Trubeckoj supozis ke necesos {{unuo|6000}} militistoj. Laŭ propono de Rilejev, kiel diktatoro de la ribelo estis elektita Sergej Trubeckoj. Princo Jevgenij Obolenskij estis elektita lia stabestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Insurekcio == Estis lundo, la nuba, malvarma vintra tago, de la maro blovis akra vento. Je la 6-a matene Jevgenij Obolenskij ekveturis por viziti ĉiujn ribelontajn regimentojn, kion li faris trifoje. Samhore Aleksandr Jakuboviĉ ekveturis al Aleksandr Bestuĵev, loĝinta en la sama domo kun Rilejev, kaj diris ke li rezignas je sia tasko sturmi la Vintran Palacon, promesinte tamen veni al la Senata placo. Sian decidon li klarigis per timo ke "ne eviteblos la sangoverŝado", evidente celante la caran sangon, ĉar kiel veterano de la Kaŭkazia milito kaj aktiva duelanto li certe ne timis la sangoverŝadon, nur ne estis preta al eventuala mortigo de Nikolao aŭ ties familianoj. Samtempe la caromurdon rifuzis Kaĥovskij, dirinta ke li ne deziras esti manipulata de Rilejev. Kondratij Rilejev ne povis plenumi tion ĉi propramane, ĉar li devis veni al la Senato kaj devigi la senatanojn akcepti la manifeston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118–125 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Je la 8-a al Rilejev venis Ivan Puŝĉin kaj sciigis ke lia frato Miĥail rifuzis venigi surplacen sian ĉevala-pioniran skadron. Do Kondratij Rilejev kaj Nikolaj Bestuĵev sendis Pjotr Bestuĵev al Arbuzov kun notico, informinta ke li ne atendu Jakuboviĉ, sed memstare ribeligu la matrosojn kion helpos Nikolaj Bestuĵev. Je 9-04 leviĝis la suno, do komenciĝis la tago. Je tiu horo ĉiuj komplotuloj ekveturis al destinitaj lokoj, la ribelo komenciĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 131–132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtempe Sergej Trubeckoj vokis Rilejev kaj Puŝĉin por transdoni al ili ĵus printitan manifeston de Nikolao (ankoraŭ sen apendicoj) kaj informi ke la senatanoj estis vokitaj de Nikolao je la 7-a matene kaj je 7-20 ili aŭskultis la manifeston, ĵuris kaj disiris, do la Senato estis jam malplena kaj la esperoj devigi ĝin akcepti la decembristan manifeston fiaskis. Supozeble Nikolao elektis la fruan horon por rompli la planon de la komplotuloj, kiun antaŭnelonge denuncis al li Jakov Rostovcev, amiko de Jevgenij Obolenskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 136–138 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Veninte al la kazernoj, la komplotuloj instigis la soldatojn al la ribelo reference al neceso konservi fidelecon al Konstantino, kiun rompus ilia nova ĵuro al Nikolao. Estis menciata ankaŭ eventuala redukto de la soldatservo ĝis 15 jaroj (anstataŭ 23 en gvardio kaj 25 en armeo). La unua al la Senata placo ekmarŝis la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento ({{l-ru|Московский лейб-гвардии полк}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 148–153 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Proksimume je la 11-a ĝi estis surplace, kie Aleksandr Bestuĵev kaj Dmitrij Ŝĉepin-Rostovskij starigis ĝin forme de kvadrato kaj Bestuĵev komencis akrigi sian sabron je la monumento al [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] konata kiel [[La Bronza Rajdanto]]. Estis frosta vetero, laŭ diversaj taksoj 5 ĝis 10 gradoj sub la nulo, do la militistoj venintaj en nura uniformo suferis malvarmon. Sur la Senata kaj Palaca placoj amasiĝis urbanoj, ofte transirantaj de unu placo al alia<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 159–162 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ ordono de Nikolao, surplacen venis milit-guberniestro de Sankt-Peterburgo generalo [[Miĥail Miloradoviĉ]], heroo de la milito kontraŭ Napoleono, bone konata en la armeo kaj gvardio. Li venigis la ĉevalan gvardion, kiu jam ĵuris al Nikolao, kaj alparolis la ribelintojn, listigante batalojn kiujn ili partoprenis sub lia komando kaj alvokante ilin tuj sergenuiĝi antaŭ la caro Nikolao. Li parolis elokvente, uzante samtempe fortajn sakraĵojn kontraŭ la perfiduloj. La decembristoj ektimis ke la vortoj de la fama komandestro influos la soldatojn, do post vanaj admonoj foriri propravole, Jevgenij Obolenskij atakis lian ĉevalon per fusilo kun bajoneto, vundinte la generalon ĉe la kruro, samtempe Kaĥovskij kaj pluraj militistoj pafis kaj la morte vundita generalo falis surteren. Tio okazis proksimume je la 13-a horo. Post tio generalo Aleksandr Voinov provis admoni la ribelulojn, sed estis rezolute haltigita de Jakuboviĉ kaj foriris. Almenaŭ dufoje Jakuboviĉ iris al Nikolao kaj revenis, evidente celinte ricevi informojn por transdoni ilin al la komplotuloj, sed fine okazis ĝis nun malklara konflikto post kiu li foriris senrevene, ricevinte malestimajn menciojn en postaj rememoroj de la decembristoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 166–182 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La tempo pasis, sed la diktatoro ne venis, kio konsternis la decembristojn. Laŭplane Sergej Trubeckoj devis veni post kiam venos la trupoj. Poste evidentiĝis ke li estis apude kaj foje eĉ rigardis kaŝe la placon, sed ne plenumis sian promeson al la kamaradoj. Li dubis ĝis la lasta tago kaj eĉ preparis [[arseno]]n por preni ĝin kaze de aresto kaj tiel eviti la turmentojn, sed en la lasta nokto li ŝanĝis sian decidon kaj intence forlasis la hejmon por ke serĉontaj lin kamaradoj ne povu lin trovi<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184–192 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiel vic-diktatoro anticipe estis elektita Aleksandr Bulatov, amiko de Rilejev de infanaĝo. Li devus atendi ĉe la [[Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo|katedralo Sankta Isaako]] alvenon de imperiestraj grenadistoj kaj sturmokupi la Petropaŭlan fortikaĵon kaj arsenaron. Sed la grenadistoj malfruiĝis, do ilin komandis alia homo. Kelkfoje Bulatov proksimiĝis al Nikolao kun pistolo enmane por mortigi lin, tamen ne pafis. Fine riproĉoj de la konscienco turmentis lin tiel forte, ke en la Petropaŭla fortikaĵo li disbatis sian kapon kontraŭ muroj de sia ĉelo kaj mortis pro [[cerboskuo]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 192–194 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La homamaso tumultis apude, foje ĵetante brulŝtipojn kaj ŝtonojn kontraŭ militistoj fidelaj al Nikolao, kaj subtenante la ribelulojn per krioj. Kavalerio kelkfoje atakis la tumultulojn. La komplotuloj tamen rifuzis proponojn de la urbanoj aliĝi al la ribelo, timante ĥaoson kaj senliman perforton tra la urbo, kion ili esperis eviti<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 213–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiutempe surplace akumuliĝis jam {{unuo|10000}} soldatoj fidelaj al Nikolao, kiuj komplete ĉirkaŭis 800 ribelulojn. La suno subiris je 14-58 kaj proksimume je tiu tempo Nikolao ordonis al ĉevala gvardio ataki la Moskvan regimenton, skribinte poste ke konstruistoj de la katedralo de Sankta Isaako komencis ĵeti brulŝtipojn kontraŭ lin kaj liajn militistojn, do li ektimis ke la popolo aliĝos al la ribelo. Tamen pli ol mil kirasitaj kavaleriistoj malsukcesis dispeli 800 infanterianojn. Nikolao referencas al glita glacikovrita tero kaj ne sufiĉe akrigitaj [[rekta sabro|rektaj sabroj]]^{[[:en:Backsword|en]]}, sed sovetia historiistino Milica Neĉkina argumentis ke ĝis decembro la kavaleriistoj certe jam instalis la surhufajn pikilojn aŭ sukcese rajdis sen ili, kaj atentigas ke pluraj atestantoj rakontis pri maldeziro de la militistoj ambaŭflanke mortigi unu la alian, pro kio la ribeluloj pafis ĉefe super la kapoj dum la atakintoj agis malvigle<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 224–230 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao sendis al la ribeluloj metropoliton Serafim (Glagolevskij), sed ankaŭ lia misio fiaskis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 232–237 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tuj poste venis roto de la imperiestraj grenadistoj subestre de Aleksandr Sutgof (proksimume {{unuo|1250}} homoj) kaj mara skipo (pli ol {{unuo|1100}} homoj), danke al kio nombro de la ribeluloj kreskis kvaroble. Post duonhoro venis imperiestraj grenadistoj subestre de Nikolaj Panov. Regimenta komandestro Nikolaj Stjurler (Ludwig Niklaus von Stürler) klopodis haltigi sian regimenton, postkuris ĝin ĝis la Senata placo, sed tie lin pafis Kaĥovskij dum Jevgenij Obolenskij dufoje batis per sabro kontraŭ la kapo, do li falis morte vundita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 237–242, 271, 334 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sed tiutempe kontraŭ malpli ol {{unuo|4000}} ribeluloj jam staris {{unuo|9000}} infanterianoj kaj {{unuo|3000}} kavaleriistoj. Krome je apudurbo estis starigitaj kiel rezervo {{unuo|7000}} infanterianoj kaj 22 kavaleriaj skadroj ({{unuo|3000}} kavaleriistoj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 336–337 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sekvis grandprinco Miĥail Pavloviĉ, ĉefo de la Moskva regimento, ĵus sukcesinta venigi al la ĵuro kelkajn ĝiajn taĉmentojn restintajn en la kazernoj. Li alparolis la maristojn, admonante ilin ke lia frato Konstantin vere rezignis je la trono propravole, do ili devas ĵuri al Nikolao. Ivan Puŝĉin ekvidis pistolon en la mano de [[Wilhelm Küchelbecker]] kaj proponis "elseligi" la grandprincon, sed la pistolo misis. Sekvis pliaj kavaleriaj atakoj, sed la ribeluloj rebatis ilin per pafoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 273–277 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao skribis en siaj rememoroj ke la soldatoj, kriintaj "Konstitucion!" ({{l-ru|Конституцию}}) kvazaŭ miskomprenis tion, kredante ke temas pri edzino de la grandprinco Konstantin Pavloviĉ. Milica Neĉkina je sia analizo de la fontoj montras ke tiu ĉi anekdoto originis je atestoj de Dmitrij Ŝĉepin-Rostovskij dum la enketado, dirinta ke li ordonis al siaj trupoj krii: "Gloron al la imperiestro Konstantin kaj la imperiestrino, edzino lia". Ŝi klarigas ke li tiel klopodis malgrandigi sian kulpon, referencante al sia fideleco kaj lojaleco. Ŝi aldonas ke la gvardianoj laŭ reguloj devis koni ĉiujn membrojn de la cara familio, memori iliajn titolojn kaj rekoni iliajn vizaĝojn, do konsideras la rakonton nura propaganda fabelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 292–295 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Proksimume je tiu tempo la ribeluloj decidis elekti novan diktatoron anstataŭ la ne veninta Sergej Trubeckoj. Unue oni proponis tion al Nikolaj Bestuĵev kiel staba oficiro kun la la plej alta rango post Trubeckoj, sed li rifuzis tion reference al sia sole marista sperto kaj malkompetento en surteraj aferoj. Iun tempon la trupojn propainiciate gvidis civilulo Ivan Puŝĉin, dirinta al la soldatoj ke li iam militservis. Fine je la 15-a estis elektita Jevgenij Obolenskij kiel stabestro, kiu laŭ armeaj statutoj devus anstataŭi la mankan komandestron. Li trifoje provis aranĝi militan konsilion, sed la vokitoj jam konsideris la aferon malgajnita, do reagis malvigle. Estis jam mallume, ĉiuj suferis malvarmon post kelkaj horoj de preskaŭ senmova starado surplace<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 302–305 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la 16-a horo laŭ ordono de Nikolao artilerio ekpafis per [[mitrajlo]]. Lasta provo de paca solvo antaŭ la pafoj estis sendo de komandestro de gvardia artilerio generalo-majoro Ivan Suĥozanet al la ribeluloj, sed ili renkontis lin per indignaj krioj kaj pafoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 310–311 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Mallumo, alveno de la taĉmento de Panov kaj timo ke al la ribeluloj aliĝos la tumultanta apude popolo, instigis Nikolaon uzi artilerion por definitive fini la aferon. "Mia filo okupas la tronon per kanonoj", diris lia patrino, kiam ŝi ekvidis tra la fenestro, ke oni preparas kanonojn al la pafado. {{Citaĵo |teksto = Necesis decidiĝi por rapide fini tion ĉi, alikaze la ribelo povus engaĝi la popolon, kaj tiukaze ĉirkaŭitaj de ĝi trupoj estus en la plej malfacila situacio. |aŭtoro = [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] |verko = Noticoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 314 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Надо было решиться положить сему скорый конец, иначе бунт мог сообщиться черни, и тогда окруженные ею войска были б в самом трудном положении. }} Sume estis faritaj almenaŭ 7 mitrajlaj salvoj, al kiuj la ribeluloj reagis per fusila pafado. La placo pleniĝis je la vunditoj kaj mortigitoj, la ribeluloj ekfuĝis. Miĥail Bestuĵev haltigis la kurantojn sur la glacikovrita [[rivero Neva]] kaj vicigis ilin, dezirinte marŝi laŭ la rivero al la Petropaŭla fortikaĵo por okupi ĝin kaj minacante kanonan bombadon de la Vintra palaco komenci intertraktojn. Sed artilerio lokita sur la Isaaka flospontono komencis pripafi ilin, la glacio rompiĝis, soldatoj ekdronis kaj estis devigitaj fuĝi plu, pripafataj kaj pelataj de kavalerio. La ribelo estis definitive subpremita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 319–322 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La aŭtoritatoj raportis ke surplace restis proksimume 80 kadavroj. Princo Jevgenij de Virtembergo (Friedrich Eugen Karl Paul Ludwig von Württemberg) parolis pri kelkcent viktimoj de la mitrajlo, senatano Pavel Divov pri 200, Butenjov pri 300. Oficisto de statistika fako de la Ministerio pri Justico S. N. Korsakov lasis jenan kalkulaĵon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 319–320 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Viktimoj''' |- | align="center" |'''Rango''' | align="center" |'''Nombro''' |- |Generaloj || 1 |- |Stabaj oficiroj || 1 |- |Malsuperaj oficiroj de diversaj regimentoj || 17 |- |Malsuperaj ranguloj de la Moskva Imperiestra Regimento || 93 |- |Malsuperaj ranguloj de la Grenadista Imperiestra Regimento || 69 |- |Malsuperaj ranguloj de la Mara Gvardia Skipo || 103 |- |Malsuperaj ranguloj de la Ĉevala Gvardia Regimento || 17 |- |En frakoj kaj uniformaj paltoj<ref>{{l-ru|во фраках и шинелях}}</ref> || 39 |- |Virinoj || 9 |- |Infanoj || 19 |- |Popolanoj || 903 |- |'''Sume''' || '''{{unuo|1271}}''' |} == Arestoj == Tuj komenciĝis la kaptado kaj arestoj de la fuĝintoj. Ĉiuj pordoj kaj pordegoj en la urbo jam estis fermitaj laŭ ordono de polico. La kaptitoj estis pelataj al la Senata placo, kie oni vicigis ilin je kolono kaj poste sendis al la Petropaŭla fortikaĵo. Unu el dokumentoj mencias 680 militistojn, senditajn al la fortikaĵo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 322–324 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Malfruvespere en la apartamento de Rilejev okazis la lasta kunsido dum kiu kelkaj postvivintoj interkonsentis kiel konduti dum la enketado kaj adiaŭis unu la alian. Poeto [[Pjotr Vjazemskij]] venis al Ivan Puŝĉin kaj prenis fermitan tekon kun kopio de la konstitucio de Nikita Muravjov, manskribitajn poemojn de [[Aleksandro Puŝkin]], [[Kondratij Rilejev]] kaj [[Anton Delvig]], tiel savinte la dokumentojn de eventuala aresto — li redonis la tekon al Puŝĉin en 1856, kiam tiu revenos de siberia ekzilo. Nokte al la {{JULGREGDATO|27|12|1825|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} al la Vintra placo venis la unuaj arestitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 326–328 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == La reprezalio, ekzekutoj == La proceso daŭris duonjaron. La suboficiroj kaj soldatoj estis juĝitaj je bastonumo (bastonbatado), kio signifis ofte mortopunon aŭ eternan kriplecon. Dum la bastonumo staris 1000 soldatoj unu kontraŭ la alia (en du vicoj) kaj oni trud-tiris la kondamniton inter la spaliro 12-foje. La manoj de kondamnito estis kunligitaj, lin batis ĉiu soldato plenforte. Eĉ la plej fortaj eltenis nur 7–8 trairojn. Kiu pro kompato batis malforte, mem estis bastonumita. Tio okazis plurfoje. Se la kondamnito terenfalis, oni fintiris lin per ŝnurego. La plimulton de la kulpaj oficiroj oni kondamnis je plurjara punlaboro kaj posta ekzilo en [[Siberio]]. Antaŭ la ekzilo, oni forprenis de la kondamnitoj ties rangojn, nobelajn titolojn, familiajn nomojn. 11 edzinoj (el 23) kaj 2 fianĉinoj sekvis siajn kondamnitajn edzojn kaj fianĉojn en la ekzilo malgraŭ jura rajto ĉesigi la geedzecon kaj maleblo reveni laŭplaĉe aŭ kunpreni la infanojn. Pro tio la vorto ''decembristino'' ({{l-ru|декабристка}}) iĝis simbolo de la sindonema, kuraĝa virino kiu propravole sekvas sian edzon al fora loko por akompani lin en ege malfacilaj kondiĉoj. === Pendumado de la ĉeforganizantoj === [[Dosiero:DecembristsExecutionPlaque.jpg|eta|Memorsigno pri la pendumitoj: Rilejev, Pestel, Muravjov-Apostol, Kaĥovskij kaj Bestuĵev-Rjumin.]] Rilejev, Pestel, Muravjov-Apostol, Kaĥovskij kaj Bestuĵev-Rjumin estis kondamnitaj al pendumado. La {{JULGREGDATO|25|7|1826|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni vestis la mortkondamnitojn en blankajn, longajn vestojn, surpetis tabulon al la brustoj kun surskribo "car-murdisto". Oni starigis la pendumejon kun 5 maŝoj sur la ekstera remparo de la Petropaŭla fortikaĵo. La kondamnitoj devis surpaŝi longan, komunan benkon. Kiam oni detiris la benkon el sub ili, 3 ŝnuroj rompiĝis. Rilejev, Kaĥovskij kaj Muravjov-Apostol falis suben. Muravjov-Apostol levis sian sangantan, kontuzitan kapon kaj ekkriis: "Malfeliĉa Rusio! Ĉi tie oni ne povas eĉ normale pendumi!" Rezerva ŝnuro mankis, ĉar en Rusio dum jardekoj oni pendumis neniun, la mortopuno ne etis aplikata. Oni enterigis la korpojn sekrete en nekonata loko, eble sur la insulo [[Insulo Dekabristov|Golodaj]] ("Malsata"), poste alinomita insulo de la Decembristoj. La restaĵoj ne estis trovitaj. == Puŝkin kaj la ribelo == [[Aleksandr Puŝkin]], tiam loĝinta en sia bieno [[Miĥajlovskoe]] (proksimume 300 km for de Sankt-Peterburgo), plurfoje esprimis sian simpation al la komplotuloj kaj post ekscii pri la okazonta insurekcio, tuj ekveturis per sledo al la ĉefurbo, sed laŭvoje li vidis leporon transkuri la vojon kaj poste pastron de najbara monaĥejo de [[Svjatogorsk]]. Ambaŭ aferoj estis konsiderataj malbona aŭguro en la rusa tradicio, do li kiel la homo tre superstiĉa, revenis hejmen. Poste li renkontiĝis kun Nikolao kaj agnoskis ke se tiutage li estus en Sankt-Peterburgo, li certe troviĝus inter siaj amikoj. Tamen la {{JULGREGDATO|22|7|1826|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en letero al Pjotr Vjazemskij li skribis: "La ribelo kaj la revolucio neniam plaĉis al mi, tio estas la vero" ({{l-ru|Бунт и революция мне никогда не нравились, это правда}}). == Vidu ankaŭ == * [[Decembristoj]] * [[Insulo Dekabristov]] == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Historio de la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Ribeloj en Rusio]] [[Kategorio:Sekretaj societoj]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1825]] [[Kategorio:Ribeloj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Insurekcioj]] owp7fdspk8qgcb1nftdoxqt3pfq99qk 9386884 9386883 2026-05-29T18:26:01Z RG72 11847 /* Lastaj preparoj */ 9386884 wikitext text/x-wiki {{Informkesto revolucio |kunpuŝiĝo = Decembrista revolucio |dosiero = [[Dosiero:Kolman decembrists.jpg|250px|Decembrista insurekcio. Karl Kolman, 1825.]] |komento = Desegnaĵo fare de Karl Kollmann, 1825 |daŭro = la {{JULGREGDATO|26|12|1825|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an de "F]]}} |loko = [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senata placo]], [[Sankt-Peterburgo]], la [[Rusia Imperio]] |kaŭzo = malkontento pro servuteco,<br /> manko de reformoj |rezulto = Venko de la caro [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]],<br /> fortigo de la aŭtokratio |iniciintoj = la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Mara Skipo |subpremintoj = la Ĉevala Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Sapeista Imperiestra Gvardia Batalino,<br /> gvardia artilerio,<br /> la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento (parte),<br />la Preobraĵenskij Imperiestra Gvardia Regimento |komandanto1 = Sergej Trubeckoj, Jevgenij Obolenskij |komandanto2 = [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]]<br />grandprinco Miĥail Pavloviĉ |forto1 = {{unuo|3150}} |forto2 = {{unuo|12000}} |perdoj1 = |perdoj2 = |perdoj sume = {{unuo|1271}} }} La '''Decembrista Ribelo''' ({{l-ru|восстание декабристов}}) aŭ '''Decembrista Insurekcio''' okazis la {{JULGREGDATO|26|12|1825|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} sur la [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senata placo]], [[Sankt-Peterburgo]], la [[Rusia Imperio]] kaj celis kapti la potencon por plenumi radikalajn ŝanĝojn en la ŝtata regado, ekonomio kaj socio. La puĉo malsukcesis, ĝiaj partoprenintoj estis punitaj. == Sekretaj societoj == Ekde la 18-a jarcento rusa socio kaj kulturo estis grave influata de [[Francio]]. La nobelaro ofte parolis la francan pli bone ol la rusan, libroj kaj magazinoj venis de Francio amase, ideoj de francaj filozofoj diskoniĝis rapide. Post la [[Franca revolucio de 1789]] multaj edukitaj homoj (plejparte tio estis nobeloj) priparolis neceson de gravaj ŝanĝoj ankaŭ en la rusaj socio, politiko kaj ekonomio, kiujn ili konsideris tro arkaikaj. Post kiam armeo de [[Napoleono]], [[Franca invado al Rusio|invadinta Rusion]] en 1812, sekvan jaron estis forpelita kaj la rusa armeo atingis [[Parizo]]n, komplete venkinte la eŭropajn invadintojn, la soldatoj kaj oficiroj estis eĉ pli impresitaj de la vivo de eŭropaj kamparanoj kiuj ne konis servutecon dum en Rusio oni plu aĉetis kaj vendis homojn kvazaŭ sklavojn. Post reveni hejmen ili esperis pri mildigo de la ŝtata regado sed okazis inverse — imperiestro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] iĝis ĉiam pli suspektema kaj konservema. Kamparanoj kaj soldatoj reagis per spontaneaj ribeloj. En 1815–1825 okazis ĉirkaŭ 280 tumultoj, soldataj ribeloj aperis en diversaj partoj de Rusio. En 1818–[[1820]] ĉe la rivero [[Don (rivero)|Dono]] eksplodis ribelo, kies partoprenintoj postulis la abolicion de la servutula sistemo. Sekve de ĉio ĉi en la armeo aperis unuaj sekretaj societoj, kies membroj estis oficiroj, ofte membrintaj ankaŭ en framasonaj loĝioj. En 1816 estis fondita la Unio de Savado ({{l-ru|Союз Спасения}}), proklaminta sia celo anstataŭigon de la aŭtokratio ({{l-ru|самодержавие}}) per konstitucia monarĥio. La societo konsistis el proksimume 30 homoj, kiuj ofte disputis pri la celoj kaj rimedoj de sia agado. Tamen en ĝia statuto jam aperis la vortumo, kiun sekvos la decembrista insurekcio post jardeko: {{Citaĵo |teksto = Se la reganta imperiestro donos neniujn rajtojn de sendependeco al sia popolo, oni neniukaze ĵuru al la heredonto, sen limigi lian aŭtokration. |aŭtoro = |verko = Statuto de la Unio de Savado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Если царствующий император не даст никаких прав независимости своему народу, то в ни каком случае не присягать наследнику, не ограничив его самодержавия. }} Fine ili decidis malfondi la union por establi en 1818 novan sekretan societon — tiel aperis la Unio de Prospero ({{l-ru|Союз Благоденствия}}). Fondintoj de tiu ĉi organizaĵo ekde komence decidis krei grandan reton de filioj kun pluraj membroj kaj tiel formi progreseman pensmanieron en la lando ĝenerale. La programo estis vortumita en la Verda Libro ({{l-ru|Зелёная книга}}) kaj konsistis el du partoj: la unua estis publika kaj priskribis klerigan kaj progresigan socian agadon dum la dua estis konata nur al malvasta rondo kaj priskribis estontan ribelon. Ili planis preparadi la ribelon dum proksimume 20 jaroj kaj esperis ke samtempe okazos similaj eventoj en [[Prusio]] kaj [[Pollando]]. Sed disputoj inter la membroj kreskis kaj en 1820 dum kunsido de la Ĉefa Administracio ({{l-ru|Коренная управа}}) oni decidis ke preferinde estus transiri de monarĥio (eĉ la konstitucia) al respubliko. Serio da revolucioj, okazintaj tiutempe en Eŭropo, instigis la komplotulojn al pli rapida kaj radikala agado. Oni definitive decidis ke necesos armita ribelo, komenciĝis preparado de konstituciaj projektoj — "Rusa Vero" de Pavel Pestel kaj "La Konstitucio" de Nikita Muravjov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1821 okazis kunveno de la Unio de Prospero en Moskvo dum kiu oni anoncis ĝian malfondon por jam en marto 1821 fondi novan sekretan organizaĵon el plej fidindaj membroj, pretaj al la insurekcio — tiel en [[Ukrainio]] aperis la Suda Societo ({{l-ru|Южное общество}}) gvidata de Pavel Pestel dum la estro de la Norda Societo ({{l-ru|Северное общество}}) en Sankt-Peterburgo estis Nikita Muravjov. La Suda Societo akceptis mortigon de la caro kaj diktaturon de la Provizora Revolucia Registaro ({{l-ru|Временное революционное правительство}}). En 1823 oni eĉ planis ribeli kaj aresti la caron dum militekzercoj en [[Bobrujsko]], sed fine rezignis je tiu ĉi plano kaj decidis aranĝi insurekcion en 1826, post akordigi la programojn de ambaŭ societoj kaj sukcese propagandi siajn ideojn al la soldatoj. En la Norda Societo kreskis influo de [[Kondratij Rilejev]], kiu same kiel Pestel subtenis transiron al la respubliko, dum pozicioj de Nikita Muravjov estis malfortiĝantaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Lastaj preparoj == En julio 1825 venis la unua denunco fare de suboficiro Ivan Ŝervud (John Sherwood), raportinta pri la Suda Societo. Sekvis denuncoj de Aleksandr Boŝnjak, Ivan Vitt kaj Arkadij Majboroda. En aŭgusto 1825 Pestel eksciis ke la societo estas malkovrita kaj komenciĝis diskutoj pri neceso ribeli baldaŭ, antaŭ ol komenciĝos la arestoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|12|1825|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} al Sankt-Peterburgo venis informoj ke la imperiestro estas baldaŭ mortonta kaj la decembristoj transiris al la praktika planado de la insurekcio. Aleksandr Jakuboviĉ kaj Pjotr Kaĥovskij proponis rezolutan ribelon — kun disrabado de drinkejoj, amasaj tumultoj kaj grandskala sangoverŝado — "oni ne timu la sangon" ({{l-ru|крови бояться не должно}}). Vladimir Ŝtejngejl proponis surtronigi vidvinon de la imperiestro Jelizaveta Aleksejevna, eble kun ŝia posta rezigno je la trono kaj transiro al la respubliko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|9|12|1825|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} Aleksandro la 1-a mortis en [[Taganrogo]] kaj tra la lando okazis ĵuro al lia frato [[Konstantin Pavloviĉ]] kiel laŭleĝa heredonto, estis emisiita monero kun liaj nomo kaj portreto. Sed Konstantin 2 jarojn pli frue edziĝis al la pola princino Joanna Grudzińska kaj jam rezignis la tronon, kiun li ne rajtis pretendi pro tiu ĉi [[morganata geedzeco]]. Oni rezervis en la sekreta aktejo de la Ŝtata Konsilio kaj en la preĝejo en la [[Moskva Kremlo]] (nomata "Ĉieliro de Maria") car-sigelitan fermitan dokumenton, kiu ekskludis Konstantinon el la tronheredo kaj nomis tronheredanto lian fraton [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolaon]]. Konstantin tiutempe servis en [[Varsovio]] kiel guberniestro. Estiĝis kvazaŭ paŭzo en la hereda linio kion decidis profiti la ribeluloj. "Amo de Konstantin faris caron el Nikolao", diris Kondratij Rilejev, "sed se ni derompas la plej freŝan ŝoson de la familiarbo de Romanov-dinastio, la carismo kun siaj jarcentaj radikoj elradikiĝas el la historio!" Ili decidis venigi siajn trupojn sur la [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senatan placon]] en Sankt-Peterburgo por devigi la senatanojn akcepti kaj publikigi ilian manifeston, kiu proklamis nuligon de servuteco, liberecon de parolo, gazetaro, kredo kaj okupoj, egalajn rajtojn por ĉiuj sociaj klasoj, publikajn juĝejojn kun ĵurianoj, redukton de soldatservo je 10 jaroj, egalecon de rekrutado por ĉiuj sociaj klasoj, nuligon de la militsetlejoj, anstataŭigon de konstanta armeo per popola milico, abolon de la ŝtataj monopoloj kaj pokapa imposto kun pardono de ĉiuj nepagoj, elekteblo de ŝtatoficistoj en lokaj administracioj. Poste la trupoj devus retiriĝi al apudurboj (Gavriil Batenkov parolis pri la Pulkova monto)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> por gardi la ĉefurbon kontraŭ eventuala kontraŭrevolucio ĝis kunveno de la Granda Kongreso ({{l-ru|Великий собор}}), dum kiu reprezentantoj de ĉiuj sociaj klasoj kaj regionoj decidos pri la ŝtata sistemo kaj institucioj. Aranĝi la kongreson oni planis post 3 monatoj, do en marto 1826. Ĝis tiam la landon regus la Provizora Revolucia Registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47–54, 63, 66 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili planis postuli la manifeston ĝuste de la Senato, ĉar la caro tiutempe mankis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La caran familion oni decidis aresti por ke ĝian sorton decidu la Granda Kongreso, kiu povos elekti novan caron kiel konstitucian monarĥon aŭ forsendi la tutan familion eksterlanden<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen tagon antaŭ la insurekcio Kondratij Rilejev proponis al Pjotr Kaĥovskij ke antaŭ alveno de la trupoj sur la Senatan placon li venu al la [[Palaca placo (Sankt-Peterburgo)|Palaca placo]] kaj murdu Nikolaon: "Malfermu al ni la vojon" ({{l-ru|Открой нам ход}}). Aleksandr Jakuboviĉ kaj Anton Arbuzov devis okupi la [[Vintra Palaco|Vintran palacon]] kaj Aleksandr Bulatov sturmi la [[Petropaŭla fortikaĵo|Petropaŭlan fortikaĵon]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 79–81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Puŝĉin kaj Rilejev devis verki la Revolucian Manifeston, devigi la Senaton aprobi ĝin kaj dissendi tra la lando. Kaze de malsukceso oni planis retiriĝi al militsetlejoj apud [[Novgorodo]] kaj provi novan insurekcion jam en Moskvo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La periodo konvena por la insurekcio, laŭ logiko de la komplotuloj, estis ege mallonga kaj strikte difinta: post kiam Nikolao anoncis la ĵuron sed antaŭ ol la armeo kaj loĝantaro ĵuris al li. Kutime oni informis la gvardianojn pri la ĵuro lastmomente, do temis pri kelkaj horoj kiam necesis ribeligi ilin, alvokinte rifuzi la novan ĵuron al Nikolao kiel kontraŭan al la jama ĵuro al Konstantino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 89–90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili ricevis pli da tempo por sin prepari, ĉar Konstantin ne sendis al Nikolao formalan rifuzon, sed nur esprimis sian maldeziron surtroniĝi en leteroj. Korespondado inter la fratoj iĝis ĉiam pli streĉa kaj fine Nikolao decidis ne plu atendi la formalan rifuzon, sed proklami ke li estas la reganta imperiestro ekde la {{JULGREGDATO|24|12|1825|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, kiam de Varsovio venis letero de Konstantino kun la rifuzo, kvankam ne formale vortumita. Samtage vespere la influa ŝtatoficisto [[Miĥail Speranskij]] preparis malneton de la manifesto pri la surtroniĝo de Nikolao kaj sekvan tagon Nikolao subskribis ĝin, intence markinte per la antaŭa tago kiel komenca dato de sia regado. Samtage, kelkajn horojn post la subskribo kaj antaŭ respektiva kunsido de la Ŝtata Konsilio pri la manifesto eksciis la decembristoj, eble de Miĥail Speranskij, kiun ili planis enpostenigi en la Provizora Revolucia Registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 93–95 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La ribeluloj esperis ke ne necesos apliki la forton, tamen esprimis pretecon al tio kaj kelkaj taĉmentoj sukcesis preni kartoĉojn el stokejoj, kvankam tio ne estis facile. Oni planis venigi al la Senata placo 6 gvardiajn regimentojn: la Izmajlova, Ĉasista, Finnlanda, Moskva, Imperiestra Grenadista, Gvardia Mara Skipo. Sergej Trubeckoj supozis ke necesos {{unuo|6000}} militistoj. Laŭ propono de Rilejev, kiel diktatoro de la ribelo estis elektita Sergej Trubeckoj. Princo Jevgenij Obolenskij estis elektita lia stabestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Insurekcio == Estis lundo, la nuba, malvarma vintra tago, de la maro blovis akra vento. Je la 6-a matene Jevgenij Obolenskij ekveturis por viziti ĉiujn ribelontajn regimentojn, kion li faris trifoje. Samhore Aleksandr Jakuboviĉ ekveturis al Aleksandr Bestuĵev, loĝinta en la sama domo kun Rilejev, kaj diris ke li rezignas je sia tasko sturmi la Vintran Palacon, promesinte tamen veni al la Senata placo. Sian decidon li klarigis per timo ke "ne eviteblos la sangoverŝado", evidente celante la caran sangon, ĉar kiel veterano de la Kaŭkazia milito kaj aktiva duelanto li certe ne timis la sangoverŝadon, nur ne estis preta al eventuala mortigo de Nikolao aŭ ties familianoj. Samtempe la caromurdon rifuzis Kaĥovskij, dirinta ke li ne deziras esti manipulata de Rilejev. Kondratij Rilejev ne povis plenumi tion ĉi propramane, ĉar li devis veni al la Senato kaj devigi la senatanojn akcepti la manifeston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118–125 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Je la 8-a al Rilejev venis Ivan Puŝĉin kaj sciigis ke lia frato Miĥail rifuzis venigi surplacen sian ĉevala-pioniran skadron. Do Kondratij Rilejev kaj Nikolaj Bestuĵev sendis Pjotr Bestuĵev al Arbuzov kun notico, informinta ke li ne atendu Jakuboviĉ, sed memstare ribeligu la matrosojn kion helpos Nikolaj Bestuĵev. Je 9-04 leviĝis la suno, do komenciĝis la tago. Je tiu horo ĉiuj komplotuloj ekveturis al destinitaj lokoj, la ribelo komenciĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 131–132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtempe Sergej Trubeckoj vokis Rilejev kaj Puŝĉin por transdoni al ili ĵus printitan manifeston de Nikolao (ankoraŭ sen apendicoj) kaj informi ke la senatanoj estis vokitaj de Nikolao je la 7-a matene kaj je 7-20 ili aŭskultis la manifeston, ĵuris kaj disiris, do la Senato estis jam malplena kaj la esperoj devigi ĝin akcepti la decembristan manifeston fiaskis. Supozeble Nikolao elektis la fruan horon por rompli la planon de la komplotuloj, kiun antaŭnelonge denuncis al li Jakov Rostovcev, amiko de Jevgenij Obolenskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 136–138 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Veninte al la kazernoj, la komplotuloj instigis la soldatojn al la ribelo reference al neceso konservi fidelecon al Konstantino, kiun rompus ilia nova ĵuro al Nikolao. Estis menciata ankaŭ eventuala redukto de la soldatservo ĝis 15 jaroj (anstataŭ 23 en gvardio kaj 25 en armeo). La unua al la Senata placo ekmarŝis la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento ({{l-ru|Московский лейб-гвардии полк}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 148–153 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Proksimume je la 11-a ĝi estis surplace, kie Aleksandr Bestuĵev kaj Dmitrij Ŝĉepin-Rostovskij starigis ĝin forme de kvadrato kaj Bestuĵev komencis akrigi sian sabron je la monumento al [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] konata kiel [[La Bronza Rajdanto]]. Estis frosta vetero, laŭ diversaj taksoj 5 ĝis 10 gradoj sub la nulo, do la militistoj venintaj en nura uniformo suferis malvarmon. Sur la Senata kaj Palaca placoj amasiĝis urbanoj, ofte transirantaj de unu placo al alia<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 159–162 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ ordono de Nikolao, surplacen venis milit-guberniestro de Sankt-Peterburgo generalo [[Miĥail Miloradoviĉ]], heroo de la milito kontraŭ Napoleono, bone konata en la armeo kaj gvardio. Li venigis la ĉevalan gvardion, kiu jam ĵuris al Nikolao, kaj alparolis la ribelintojn, listigante batalojn kiujn ili partoprenis sub lia komando kaj alvokante ilin tuj sergenuiĝi antaŭ la caro Nikolao. Li parolis elokvente, uzante samtempe fortajn sakraĵojn kontraŭ la perfiduloj. La decembristoj ektimis ke la vortoj de la fama komandestro influos la soldatojn, do post vanaj admonoj foriri propravole, Jevgenij Obolenskij atakis lian ĉevalon per fusilo kun bajoneto, vundinte la generalon ĉe la kruro, samtempe Kaĥovskij kaj pluraj militistoj pafis kaj la morte vundita generalo falis surteren. Tio okazis proksimume je la 13-a horo. Post tio generalo Aleksandr Voinov provis admoni la ribelulojn, sed estis rezolute haltigita de Jakuboviĉ kaj foriris. Almenaŭ dufoje Jakuboviĉ iris al Nikolao kaj revenis, evidente celinte ricevi informojn por transdoni ilin al la komplotuloj, sed fine okazis ĝis nun malklara konflikto post kiu li foriris senrevene, ricevinte malestimajn menciojn en postaj rememoroj de la decembristoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 166–182 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La tempo pasis, sed la diktatoro ne venis, kio konsternis la decembristojn. Laŭplane Sergej Trubeckoj devis veni post kiam venos la trupoj. Poste evidentiĝis ke li estis apude kaj foje eĉ rigardis kaŝe la placon, sed ne plenumis sian promeson al la kamaradoj. Li dubis ĝis la lasta tago kaj eĉ preparis [[arseno]]n por preni ĝin kaze de aresto kaj tiel eviti la turmentojn, sed en la lasta nokto li ŝanĝis sian decidon kaj intence forlasis la hejmon por ke serĉontaj lin kamaradoj ne povu lin trovi<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184–192 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiel vic-diktatoro anticipe estis elektita Aleksandr Bulatov, amiko de Rilejev de infanaĝo. Li devus atendi ĉe la [[Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo|katedralo Sankta Isaako]] alvenon de imperiestraj grenadistoj kaj sturmokupi la Petropaŭlan fortikaĵon kaj arsenaron. Sed la grenadistoj malfruiĝis, do ilin komandis alia homo. Kelkfoje Bulatov proksimiĝis al Nikolao kun pistolo enmane por mortigi lin, tamen ne pafis. Fine riproĉoj de la konscienco turmentis lin tiel forte, ke en la Petropaŭla fortikaĵo li disbatis sian kapon kontraŭ muroj de sia ĉelo kaj mortis pro [[cerboskuo]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 192–194 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La homamaso tumultis apude, foje ĵetante brulŝtipojn kaj ŝtonojn kontraŭ militistoj fidelaj al Nikolao, kaj subtenante la ribelulojn per krioj. Kavalerio kelkfoje atakis la tumultulojn. La komplotuloj tamen rifuzis proponojn de la urbanoj aliĝi al la ribelo, timante ĥaoson kaj senliman perforton tra la urbo, kion ili esperis eviti<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 213–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiutempe surplace akumuliĝis jam {{unuo|10000}} soldatoj fidelaj al Nikolao, kiuj komplete ĉirkaŭis 800 ribelulojn. La suno subiris je 14-58 kaj proksimume je tiu tempo Nikolao ordonis al ĉevala gvardio ataki la Moskvan regimenton, skribinte poste ke konstruistoj de la katedralo de Sankta Isaako komencis ĵeti brulŝtipojn kontraŭ lin kaj liajn militistojn, do li ektimis ke la popolo aliĝos al la ribelo. Tamen pli ol mil kirasitaj kavaleriistoj malsukcesis dispeli 800 infanterianojn. Nikolao referencas al glita glacikovrita tero kaj ne sufiĉe akrigitaj [[rekta sabro|rektaj sabroj]]^{[[:en:Backsword|en]]}, sed sovetia historiistino Milica Neĉkina argumentis ke ĝis decembro la kavaleriistoj certe jam instalis la surhufajn pikilojn aŭ sukcese rajdis sen ili, kaj atentigas ke pluraj atestantoj rakontis pri maldeziro de la militistoj ambaŭflanke mortigi unu la alian, pro kio la ribeluloj pafis ĉefe super la kapoj dum la atakintoj agis malvigle<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 224–230 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao sendis al la ribeluloj metropoliton Serafim (Glagolevskij), sed ankaŭ lia misio fiaskis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 232–237 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tuj poste venis roto de la imperiestraj grenadistoj subestre de Aleksandr Sutgof (proksimume {{unuo|1250}} homoj) kaj mara skipo (pli ol {{unuo|1100}} homoj), danke al kio nombro de la ribeluloj kreskis kvaroble. Post duonhoro venis imperiestraj grenadistoj subestre de Nikolaj Panov. Regimenta komandestro Nikolaj Stjurler (Ludwig Niklaus von Stürler) klopodis haltigi sian regimenton, postkuris ĝin ĝis la Senata placo, sed tie lin pafis Kaĥovskij dum Jevgenij Obolenskij dufoje batis per sabro kontraŭ la kapo, do li falis morte vundita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 237–242, 271, 334 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sed tiutempe kontraŭ malpli ol {{unuo|4000}} ribeluloj jam staris {{unuo|9000}} infanterianoj kaj {{unuo|3000}} kavaleriistoj. Krome je apudurbo estis starigitaj kiel rezervo {{unuo|7000}} infanterianoj kaj 22 kavaleriaj skadroj ({{unuo|3000}} kavaleriistoj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 336–337 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sekvis grandprinco Miĥail Pavloviĉ, ĉefo de la Moskva regimento, ĵus sukcesinta venigi al la ĵuro kelkajn ĝiajn taĉmentojn restintajn en la kazernoj. Li alparolis la maristojn, admonante ilin ke lia frato Konstantin vere rezignis je la trono propravole, do ili devas ĵuri al Nikolao. Ivan Puŝĉin ekvidis pistolon en la mano de [[Wilhelm Küchelbecker]] kaj proponis "elseligi" la grandprincon, sed la pistolo misis. Sekvis pliaj kavaleriaj atakoj, sed la ribeluloj rebatis ilin per pafoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 273–277 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao skribis en siaj rememoroj ke la soldatoj, kriintaj "Konstitucion!" ({{l-ru|Конституцию}}) kvazaŭ miskomprenis tion, kredante ke temas pri edzino de la grandprinco Konstantin Pavloviĉ. Milica Neĉkina je sia analizo de la fontoj montras ke tiu ĉi anekdoto originis je atestoj de Dmitrij Ŝĉepin-Rostovskij dum la enketado, dirinta ke li ordonis al siaj trupoj krii: "Gloron al la imperiestro Konstantin kaj la imperiestrino, edzino lia". Ŝi klarigas ke li tiel klopodis malgrandigi sian kulpon, referencante al sia fideleco kaj lojaleco. Ŝi aldonas ke la gvardianoj laŭ reguloj devis koni ĉiujn membrojn de la cara familio, memori iliajn titolojn kaj rekoni iliajn vizaĝojn, do konsideras la rakonton nura propaganda fabelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 292–295 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Proksimume je tiu tempo la ribeluloj decidis elekti novan diktatoron anstataŭ la ne veninta Sergej Trubeckoj. Unue oni proponis tion al Nikolaj Bestuĵev kiel staba oficiro kun la la plej alta rango post Trubeckoj, sed li rifuzis tion reference al sia sole marista sperto kaj malkompetento en surteraj aferoj. Iun tempon la trupojn propainiciate gvidis civilulo Ivan Puŝĉin, dirinta al la soldatoj ke li iam militservis. Fine je la 15-a estis elektita Jevgenij Obolenskij kiel stabestro, kiu laŭ armeaj statutoj devus anstataŭi la mankan komandestron. Li trifoje provis aranĝi militan konsilion, sed la vokitoj jam konsideris la aferon malgajnita, do reagis malvigle. Estis jam mallume, ĉiuj suferis malvarmon post kelkaj horoj de preskaŭ senmova starado surplace<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 302–305 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la 16-a horo laŭ ordono de Nikolao artilerio ekpafis per [[mitrajlo]]. Lasta provo de paca solvo antaŭ la pafoj estis sendo de komandestro de gvardia artilerio generalo-majoro Ivan Suĥozanet al la ribeluloj, sed ili renkontis lin per indignaj krioj kaj pafoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 310–311 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Mallumo, alveno de la taĉmento de Panov kaj timo ke al la ribeluloj aliĝos la tumultanta apude popolo, instigis Nikolaon uzi artilerion por definitive fini la aferon. "Mia filo okupas la tronon per kanonoj", diris lia patrino, kiam ŝi ekvidis tra la fenestro, ke oni preparas kanonojn al la pafado. {{Citaĵo |teksto = Necesis decidiĝi por rapide fini tion ĉi, alikaze la ribelo povus engaĝi la popolon, kaj tiukaze ĉirkaŭitaj de ĝi trupoj estus en la plej malfacila situacio. |aŭtoro = [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] |verko = Noticoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 314 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Надо было решиться положить сему скорый конец, иначе бунт мог сообщиться черни, и тогда окруженные ею войска были б в самом трудном положении. }} Sume estis faritaj almenaŭ 7 mitrajlaj salvoj, al kiuj la ribeluloj reagis per fusila pafado. La placo pleniĝis je la vunditoj kaj mortigitoj, la ribeluloj ekfuĝis. Miĥail Bestuĵev haltigis la kurantojn sur la glacikovrita [[rivero Neva]] kaj vicigis ilin, dezirinte marŝi laŭ la rivero al la Petropaŭla fortikaĵo por okupi ĝin kaj minacante kanonan bombadon de la Vintra palaco komenci intertraktojn. Sed artilerio lokita sur la Isaaka flospontono komencis pripafi ilin, la glacio rompiĝis, soldatoj ekdronis kaj estis devigitaj fuĝi plu, pripafataj kaj pelataj de kavalerio. La ribelo estis definitive subpremita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 319–322 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La aŭtoritatoj raportis ke surplace restis proksimume 80 kadavroj. Princo Jevgenij de Virtembergo (Friedrich Eugen Karl Paul Ludwig von Württemberg) parolis pri kelkcent viktimoj de la mitrajlo, senatano Pavel Divov pri 200, Butenjov pri 300. Oficisto de statistika fako de la Ministerio pri Justico S. N. Korsakov lasis jenan kalkulaĵon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 319–320 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Viktimoj''' |- | align="center" |'''Rango''' | align="center" |'''Nombro''' |- |Generaloj || 1 |- |Stabaj oficiroj || 1 |- |Malsuperaj oficiroj de diversaj regimentoj || 17 |- |Malsuperaj ranguloj de la Moskva Imperiestra Regimento || 93 |- |Malsuperaj ranguloj de la Grenadista Imperiestra Regimento || 69 |- |Malsuperaj ranguloj de la Mara Gvardia Skipo || 103 |- |Malsuperaj ranguloj de la Ĉevala Gvardia Regimento || 17 |- |En frakoj kaj uniformaj paltoj<ref>{{l-ru|во фраках и шинелях}}</ref> || 39 |- |Virinoj || 9 |- |Infanoj || 19 |- |Popolanoj || 903 |- |'''Sume''' || '''{{unuo|1271}}''' |} == Arestoj == Tuj komenciĝis la kaptado kaj arestoj de la fuĝintoj. Ĉiuj pordoj kaj pordegoj en la urbo jam estis fermitaj laŭ ordono de polico. La kaptitoj estis pelataj al la Senata placo, kie oni vicigis ilin je kolono kaj poste sendis al la Petropaŭla fortikaĵo. Unu el dokumentoj mencias 680 militistojn, senditajn al la fortikaĵo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 322–324 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Malfruvespere en la apartamento de Rilejev okazis la lasta kunsido dum kiu kelkaj postvivintoj interkonsentis kiel konduti dum la enketado kaj adiaŭis unu la alian. Poeto [[Pjotr Vjazemskij]] venis al Ivan Puŝĉin kaj prenis fermitan tekon kun kopio de la konstitucio de Nikita Muravjov, manskribitajn poemojn de [[Aleksandro Puŝkin]], [[Kondratij Rilejev]] kaj [[Anton Delvig]], tiel savinte la dokumentojn de eventuala aresto — li redonis la tekon al Puŝĉin en 1856, kiam tiu revenos de siberia ekzilo. Nokte al la {{JULGREGDATO|27|12|1825|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} al la Vintra placo venis la unuaj arestitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 326–328 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == La reprezalio, ekzekutoj == La proceso daŭris duonjaron. La suboficiroj kaj soldatoj estis juĝitaj je bastonumo (bastonbatado), kio signifis ofte mortopunon aŭ eternan kriplecon. Dum la bastonumo staris 1000 soldatoj unu kontraŭ la alia (en du vicoj) kaj oni trud-tiris la kondamniton inter la spaliro 12-foje. La manoj de kondamnito estis kunligitaj, lin batis ĉiu soldato plenforte. Eĉ la plej fortaj eltenis nur 7–8 trairojn. Kiu pro kompato batis malforte, mem estis bastonumita. Tio okazis plurfoje. Se la kondamnito terenfalis, oni fintiris lin per ŝnurego. La plimulton de la kulpaj oficiroj oni kondamnis je plurjara punlaboro kaj posta ekzilo en [[Siberio]]. Antaŭ la ekzilo, oni forprenis de la kondamnitoj ties rangojn, nobelajn titolojn, familiajn nomojn. 11 edzinoj (el 23) kaj 2 fianĉinoj sekvis siajn kondamnitajn edzojn kaj fianĉojn en la ekzilo malgraŭ jura rajto ĉesigi la geedzecon kaj maleblo reveni laŭplaĉe aŭ kunpreni la infanojn. Pro tio la vorto ''decembristino'' ({{l-ru|декабристка}}) iĝis simbolo de la sindonema, kuraĝa virino kiu propravole sekvas sian edzon al fora loko por akompani lin en ege malfacilaj kondiĉoj. === Pendumado de la ĉeforganizantoj === [[Dosiero:DecembristsExecutionPlaque.jpg|eta|Memorsigno pri la pendumitoj: Rilejev, Pestel, Muravjov-Apostol, Kaĥovskij kaj Bestuĵev-Rjumin.]] Rilejev, Pestel, Muravjov-Apostol, Kaĥovskij kaj Bestuĵev-Rjumin estis kondamnitaj al pendumado. La {{JULGREGDATO|25|7|1826|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni vestis la mortkondamnitojn en blankajn, longajn vestojn, surpetis tabulon al la brustoj kun surskribo "car-murdisto". Oni starigis la pendumejon kun 5 maŝoj sur la ekstera remparo de la Petropaŭla fortikaĵo. La kondamnitoj devis surpaŝi longan, komunan benkon. Kiam oni detiris la benkon el sub ili, 3 ŝnuroj rompiĝis. Rilejev, Kaĥovskij kaj Muravjov-Apostol falis suben. Muravjov-Apostol levis sian sangantan, kontuzitan kapon kaj ekkriis: "Malfeliĉa Rusio! Ĉi tie oni ne povas eĉ normale pendumi!" Rezerva ŝnuro mankis, ĉar en Rusio dum jardekoj oni pendumis neniun, la mortopuno ne etis aplikata. Oni enterigis la korpojn sekrete en nekonata loko, eble sur la insulo [[Insulo Dekabristov|Golodaj]] ("Malsata"), poste alinomita insulo de la Decembristoj. La restaĵoj ne estis trovitaj. == Puŝkin kaj la ribelo == [[Aleksandr Puŝkin]], tiam loĝinta en sia bieno [[Miĥajlovskoe]] (proksimume 300 km for de Sankt-Peterburgo), plurfoje esprimis sian simpation al la komplotuloj kaj post ekscii pri la okazonta insurekcio, tuj ekveturis per sledo al la ĉefurbo, sed laŭvoje li vidis leporon transkuri la vojon kaj poste pastron de najbara monaĥejo de [[Svjatogorsk]]. Ambaŭ aferoj estis konsiderataj malbona aŭguro en la rusa tradicio, do li kiel la homo tre superstiĉa, revenis hejmen. Poste li renkontiĝis kun Nikolao kaj agnoskis ke se tiutage li estus en Sankt-Peterburgo, li certe troviĝus inter siaj amikoj. Tamen la {{JULGREGDATO|22|7|1826|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en letero al Pjotr Vjazemskij li skribis: "La ribelo kaj la revolucio neniam plaĉis al mi, tio estas la vero" ({{l-ru|Бунт и революция мне никогда не нравились, это правда}}). == Vidu ankaŭ == * [[Decembristoj]] * [[Insulo Dekabristov]] == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Historio de la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Ribeloj en Rusio]] [[Kategorio:Sekretaj societoj]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1825]] [[Kategorio:Ribeloj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Insurekcioj]] 7usq1egiqqr0k9t39gh8muwb6ndvltf 9386891 9386884 2026-05-29T18:40:03Z RG72 11847 9386891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto revolucio |kunpuŝiĝo = Decembrista revolucio |dosiero = [[Dosiero:Kolman decembrists.jpg|250px|Decembrista insurekcio. Karl Kolman, 1825.]] |komento = Desegnaĵo fare de Karl Kollmann, 1825 |daŭro = la {{JULGREGDATO|26|12|1825|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an de "F]]}} |loko = [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senata placo]], [[Sankt-Peterburgo]], la [[Rusia Imperio]] |kaŭzo = malkontento pro servuteco,<br /> manko de reformoj |rezulto = Venko de la caro [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]],<br /> fortigo de la aŭtokratio |iniciintoj = la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Mara Skipo |subpremintoj = la Ĉevala Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Sapeista Imperiestra Gvardia Batalino,<br /> gvardia artilerio,<br /> la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento (parte),<br />la Preobraĵenskij Imperiestra Gvardia Regimento |komandanto1 = Sergej Trubeckoj, Jevgenij Obolenskij |komandanto2 = [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]]<br />grandprinco Miĥail Pavloviĉ |forto1 = {{unuo|3150}} |forto2 = {{unuo|12000}} |perdoj1 = |perdoj2 = |perdoj sume = {{unuo|1271}} }} La '''Decembrista Ribelo''' ({{l-ru|восстание декабристов}}) aŭ '''Decembrista Insurekcio''' okazis la {{JULGREGDATO|26|12|1825|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} sur la [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senata placo]], [[Sankt-Peterburgo]], la [[Rusia Imperio]] kaj celis kapti la potencon por plenumi radikalajn ŝanĝojn en la ŝtata regado, ekonomio kaj socio. La puĉo malsukcesis, ĝiaj partoprenintoj estis punitaj. == Sekretaj societoj == Ekde la 18-a jarcento rusa socio kaj kulturo estis grave influata de [[Francio]]. La nobelaro ofte parolis la francan pli bone ol la rusan, libroj kaj magazinoj venis de Francio amase, ideoj de francaj filozofoj diskoniĝis rapide. Post la [[Franca revolucio de 1789]] multaj edukitaj homoj (plejparte tio estis nobeloj) priparolis neceson de gravaj ŝanĝoj ankaŭ en la rusaj socio, politiko kaj ekonomio, kiujn ili konsideris tro arkaikaj. Post kiam armeo de [[Napoleono]], [[Franca invado al Rusio|invadinta Rusion]] en 1812, sekvan jaron estis forpelita kaj la rusa armeo atingis [[Parizo]]n, komplete venkinte la eŭropajn invadintojn, la soldatoj kaj oficiroj estis eĉ pli impresitaj de la vivo de eŭropaj kamparanoj kiuj ne konis servutecon dum en Rusio oni plu aĉetis kaj vendis homojn kvazaŭ sklavojn. Post reveni hejmen ili esperis pri mildigo de la ŝtata regado sed okazis inverse — imperiestro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] iĝis ĉiam pli suspektema kaj konservema. Kamparanoj kaj soldatoj reagis per spontaneaj ribeloj. En 1815–1825 okazis ĉirkaŭ 280 tumultoj, soldataj ribeloj aperis en diversaj partoj de Rusio. En 1818–[[1820]] ĉe la rivero [[Don (rivero)|Dono]] eksplodis ribelo, kies partoprenintoj postulis la abolicion de la servutula sistemo. Sekve de ĉio ĉi en la armeo aperis unuaj sekretaj societoj, kies membroj estis oficiroj, ofte membrintaj ankaŭ en framasonaj loĝioj. En 1816 estis fondita la Unio de Savado ({{l-ru|Союз Спасения}}), proklaminta sia celo anstataŭigon de la aŭtokratio ({{l-ru|самодержавие}}) per konstitucia monarĥio. La societo konsistis el proksimume 30 homoj, kiuj ofte disputis pri la celoj kaj rimedoj de sia agado. Tamen en ĝia statuto jam aperis la vortumo, kiun sekvos la decembrista insurekcio post jardeko: {{Citaĵo |teksto = Se la reganta imperiestro donos neniujn rajtojn de sendependeco al sia popolo, oni neniukaze ĵuru al la heredonto, sen limigi lian aŭtokration. |aŭtoro = |verko = Statuto de la Unio de Savado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Если царствующий император не даст никаких прав независимости своему народу, то в ни каком случае не присягать наследнику, не ограничив его самодержавия. }} Fine ili decidis malfondi la union por establi en 1818 novan sekretan societon — tiel aperis la Unio de Prospero ({{l-ru|Союз Благоденствия}}). Fondintoj de tiu ĉi organizaĵo ekde komence decidis krei grandan reton de filioj kun pluraj membroj kaj tiel formi progreseman pensmanieron en la lando ĝenerale. La programo estis vortumita en la Verda Libro ({{l-ru|Зелёная книга}}) kaj konsistis el du partoj: la unua estis publika kaj priskribis klerigan kaj progresigan socian agadon dum la dua estis konata nur al malvasta rondo kaj priskribis estontan ribelon. Ili planis preparadi la ribelon dum proksimume 20 jaroj kaj esperis ke samtempe okazos similaj eventoj en [[Prusio]] kaj [[Pollando]]. Sed disputoj inter la membroj kreskis kaj en 1820 dum kunsido de la Ĉefa Administracio ({{l-ru|Коренная управа}}) oni decidis ke preferinde estus transiri de monarĥio (eĉ la konstitucia) al respubliko. Serio da revolucioj, okazintaj tiutempe en Eŭropo, instigis la komplotulojn al pli rapida kaj radikala agado. Oni definitive decidis ke necesos armita ribelo, komenciĝis preparado de konstituciaj projektoj — "Rusa Vero" de Pavel Pestel kaj "La Konstitucio" de Nikita Muravjov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1821 okazis kunveno de la Unio de Prospero en Moskvo dum kiu oni anoncis ĝian malfondon por jam en marto 1821 fondi novan sekretan organizaĵon el plej fidindaj membroj, pretaj al la insurekcio — tiel en [[Ukrainio]] aperis la Suda Societo ({{l-ru|Южное общество}}) gvidata de Pavel Pestel dum la estro de la Norda Societo ({{l-ru|Северное общество}}) en Sankt-Peterburgo estis Nikita Muravjov. La Suda Societo akceptis mortigon de la caro kaj diktaturon de la Provizora Revolucia Registaro ({{l-ru|Временное революционное правительство}}). En 1823 oni eĉ planis ribeli kaj aresti la caron dum militekzercoj en [[Bobrujsko]], sed fine rezignis je tiu ĉi plano kaj decidis aranĝi insurekcion en 1826, post akordigi la programojn de ambaŭ societoj kaj sukcese propagandi siajn ideojn al la soldatoj. En la Norda Societo kreskis influo de [[Kondratij Rilejev]], kiu same kiel Pestel subtenis transiron al la respubliko, dum pozicioj de Nikita Muravjov estis malfortiĝantaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Lastaj preparoj == En julio 1825 venis la unua denunco fare de suboficiro Ivan Ŝervud (John Sherwood), raportinta pri la Suda Societo. Sekvis denuncoj de Aleksandr Boŝnjak, Ivan Vitt kaj Arkadij Majboroda. En aŭgusto 1825 Pestel eksciis ke la societo estas malkovrita kaj komenciĝis diskutoj pri neceso ribeli baldaŭ, antaŭ ol komenciĝos la arestoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|12|1825|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} al Sankt-Peterburgo venis informoj ke la imperiestro estas baldaŭ mortonta kaj la decembristoj transiris al la praktika planado de la insurekcio. Aleksandr Jakuboviĉ kaj Pjotr Kaĥovskij proponis rezolutan ribelon — kun disrabado de drinkejoj, amasaj tumultoj kaj grandskala sangoverŝado — "oni ne timu la sangon" ({{l-ru|крови бояться не должно}}). Vladimir Ŝtejngejl proponis surtronigi vidvinon de la imperiestro Jelizaveta Aleksejevna, eble kun ŝia posta rezigno je la trono kaj transiro al la respubliko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|9|12|1825|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} Aleksandro la 1-a mortis en [[Taganrogo]] kaj tra la lando okazis ĵuro al lia frato [[Konstantin Pavloviĉ]] kiel laŭleĝa heredonto, estis emisiita monero kun liaj nomo kaj portreto. Sed Konstantin 2 jarojn pli frue edziĝis al la pola princino Joanna Grudzińska kaj jam rezignis la tronon, kiun li ne rajtis pretendi pro tiu ĉi [[morganata geedzeco]]. Oni rezervis en la sekreta aktejo de la Ŝtata Konsilio kaj en la preĝejo en la [[Moskva Kremlo]] (nomata "Ĉieliro de Maria") car-sigelitan fermitan dokumenton, kiu ekskludis Konstantinon el la tronheredo kaj nomis tronheredanto lian fraton [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolaon]]. Konstantin tiutempe servis en [[Varsovio]] kiel guberniestro. Estiĝis kvazaŭ paŭzo en la hereda linio kion decidis profiti la ribeluloj. "Amo de Konstantin faris caron el Nikolao", diris Kondratij Rilejev, "sed se ni derompas la plej freŝan ŝoson de la familiarbo de Romanov-dinastio, la carismo kun siaj jarcentaj radikoj elradikiĝas el la historio!" Ili decidis venigi siajn trupojn sur la [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senatan placon]] en Sankt-Peterburgo por devigi la senatanojn akcepti kaj publikigi ilian manifeston, kiu proklamis nuligon de servuteco, liberecon de parolo, gazetaro, kredo kaj okupoj, egalajn rajtojn por ĉiuj sociaj klasoj, publikajn juĝejojn kun ĵurianoj, redukton de soldatservo je 10 jaroj, egalecon de rekrutado por ĉiuj sociaj klasoj, nuligon de la militsetlejoj, anstataŭigon de konstanta armeo per popola milico, abolon de la ŝtataj monopoloj kaj pokapa imposto kun pardono de ĉiuj nepagoj, elekteblo de ŝtatoficistoj en lokaj administracioj. Poste la trupoj devus retiriĝi al apudurboj (Gavriil Batenkov parolis pri la Pulkova monto)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> por gardi la ĉefurbon kontraŭ eventuala kontraŭrevolucio ĝis kunveno de la Granda Kongreso ({{l-ru|Великий собор}}), dum kiu reprezentantoj de ĉiuj sociaj klasoj kaj regionoj decidos pri la ŝtata sistemo kaj institucioj. Aranĝi la kongreson oni planis post 3 monatoj, do en marto 1826. Ĝis tiam la landon regus la Provizora Revolucia Registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47–54, 63, 66 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili planis postuli la manifeston ĝuste de la Senato, ĉar la caro tiutempe mankis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La caran familion oni decidis aresti por ke ĝian sorton decidu la Granda Kongreso, kiu povos elekti novan caron kiel konstitucian monarĥon aŭ forsendi la tutan familion eksterlanden<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen tagon antaŭ la insurekcio Kondratij Rilejev proponis al Pjotr Kaĥovskij ke antaŭ alveno de la trupoj sur la Senatan placon li venu al la [[Palaca placo (Sankt-Peterburgo)|Palaca placo]] kaj murdu Nikolaon: "Malfermu al ni la vojon" ({{l-ru|Открой нам ход}}). Aleksandr Jakuboviĉ kaj Anton Arbuzov devis okupi la [[Vintra Palaco|Vintran palacon]] kaj Aleksandr Bulatov sturmi la [[Petropaŭla fortikaĵo|Petropaŭlan fortikaĵon]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 79–81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Puŝĉin kaj Rilejev devis verki la Revolucian Manifeston, devigi la Senaton aprobi ĝin kaj dissendi tra la lando. Kaze de malsukceso oni planis retiriĝi al militsetlejoj apud [[Novgorodo]] kaj provi novan insurekcion jam en Moskvo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La periodo konvena por la insurekcio, laŭ logiko de la komplotuloj, estis ege mallonga kaj strikte difinta: post kiam Nikolao anoncis la ĵuron sed antaŭ ol la armeo kaj loĝantaro ĵuris al li. Kutime oni informis la gvardianojn pri la ĵuro lastmomente, do temis pri kelkaj horoj kiam necesis ribeligi ilin, alvokinte rifuzi la novan ĵuron al Nikolao kiel kontraŭan al la jama ĵuro al Konstantino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 89–90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili ricevis pli da tempo por sin prepari, ĉar Konstantin ne sendis al Nikolao formalan rifuzon, sed nur esprimis sian maldeziron surtroniĝi en leteroj. Korespondado inter la fratoj iĝis ĉiam pli streĉa kaj fine Nikolao decidis ne plu atendi la formalan rifuzon, sed proklami ke li estas la reganta imperiestro ekde la {{JULGREGDATO|24|12|1825|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, kiam de Varsovio venis letero de Konstantino kun la rifuzo, kvankam ne formale vortumita. Samtage vespere la influa ŝtatoficisto [[Miĥail Speranskij]] preparis malneton de la manifesto pri la surtroniĝo de Nikolao kaj sekvan tagon Nikolao subskribis ĝin, intence markinte per la antaŭa tago kiel komenca dato de sia regado. Samtage, kelkajn horojn post la subskribo kaj antaŭ respektiva kunsido de la Ŝtata Konsilio pri la manifesto eksciis la decembristoj, eble de Miĥail Speranskij, kiun ili planis enpostenigi en la Provizora Revolucia Registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 93–95 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La ribeluloj esperis ke ne necesos apliki la forton, tamen esprimis pretecon al tio kaj kelkaj taĉmentoj sukcesis preni kartoĉojn el stokejoj, kvankam tio ne estis facile. Oni planis venigi al la Senata placo 6 gvardiajn regimentojn: la Izmajlova, Ĉasista, Finnlanda, Moskva, Imperiestra Grenadista, Gvardia Mara Skipo. Sergej Trubeckoj supozis ke necesos {{unuo|6000}} militistoj. Laŭ propono de Rilejev, kiel diktatoro de la ribelo estis elektita Sergej Trubeckoj. Princo Jevgenij Obolenskij estis elektita lia stabestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Insurekcio == Estis lundo, la nuba, malvarma vintra tago, de la maro blovis akra vento. Je la 6-a matene Jevgenij Obolenskij ekveturis por viziti ĉiujn ribelontajn regimentojn, kion li faris trifoje. Samhore Aleksandr Jakuboviĉ ekveturis al Aleksandr Bestuĵev, loĝinta en la sama domo kun Rilejev, kaj diris ke li rezignas je sia tasko sturmi la Vintran Palacon, promesinte tamen veni al la Senata placo. Sian decidon li klarigis per timo ke "ne eviteblos la sangoverŝado", evidente celante la caran sangon, ĉar kiel veterano de la Kaŭkazia milito kaj aktiva duelanto li certe ne timis la sangoverŝadon, nur ne estis preta al eventuala mortigo de Nikolao aŭ ties familianoj. Samtempe la caromurdon rifuzis Kaĥovskij, dirinta ke li ne deziras esti manipulata de Rilejev. Kondratij Rilejev ne povis plenumi tion ĉi propramane, ĉar li devis veni al la Senato kaj devigi la senatanojn akcepti la manifeston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118–125 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Je la 8-a al Rilejev venis Ivan Puŝĉin kaj sciigis ke lia frato Miĥail rifuzis venigi surplacen sian ĉevala-pioniran skadron. Do Kondratij Rilejev kaj Nikolaj Bestuĵev sendis Pjotr Bestuĵev al Arbuzov kun notico, informinta ke li ne atendu Jakuboviĉ, sed memstare ribeligu la matrosojn kion helpos Nikolaj Bestuĵev. Je 9-04 leviĝis la suno, do komenciĝis la tago. Je tiu horo ĉiuj komplotuloj ekveturis al destinitaj lokoj, la ribelo komenciĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 131–132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtempe Sergej Trubeckoj vokis Rilejev kaj Puŝĉin por transdoni al ili ĵus printitan manifeston de Nikolao (ankoraŭ sen apendicoj) kaj informi ke la senatanoj estis vokitaj de Nikolao je la 7-a matene kaj je 7-20 ili aŭskultis la manifeston, ĵuris kaj disiris, do la Senato estis jam malplena kaj la esperoj devigi ĝin akcepti la decembristan manifeston fiaskis. Supozeble Nikolao elektis la fruan horon por rompli la planon de la komplotuloj, kiun antaŭnelonge denuncis al li Jakov Rostovcev, amiko de Jevgenij Obolenskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 136–138 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Veninte al la kazernoj, la komplotuloj instigis la soldatojn al la ribelo reference al neceso konservi fidelecon al Konstantino, kiun rompus ilia nova ĵuro al Nikolao. Estis menciata ankaŭ eventuala redukto de la soldatservo ĝis 15 jaroj (anstataŭ 23 en gvardio kaj 25 en armeo). La unua al la Senata placo ekmarŝis la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento ({{l-ru|Московский лейб-гвардии полк}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 148–153 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Proksimume je la 11-a ĝi estis surplace, kie Aleksandr Bestuĵev kaj Dmitrij Ŝĉepin-Rostovskij starigis ĝin forme de kvadrato kaj Bestuĵev komencis akrigi sian sabron je la monumento al [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] konata kiel [[La Bronza Rajdanto]]. Estis frosta vetero, laŭ diversaj taksoj 5 ĝis 10 gradoj sub la nulo, do la militistoj venintaj en nura uniformo suferis malvarmon. Sur la Senata kaj Palaca placoj amasiĝis urbanoj, ofte transirantaj de unu placo al alia<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 159–162 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ ordono de Nikolao, surplacen venis milit-guberniestro de Sankt-Peterburgo generalo [[Miĥail Miloradoviĉ]], heroo de la milito kontraŭ Napoleono, bone konata en la armeo kaj gvardio. Li venigis la ĉevalan gvardion, kiu jam ĵuris al Nikolao, kaj alparolis la ribelintojn, listigante batalojn kiujn ili partoprenis sub lia komando kaj alvokante ilin tuj surgenuiĝi antaŭ la caro Nikolao. Li parolis elokvente, uzante samtempe fortajn sakraĵojn kontraŭ la perfiduloj. La decembristoj ektimis ke la vortoj de la fama komandestro influos la soldatojn, do post vanaj admonoj foriri propravole, Jevgenij Obolenskij atakis lian ĉevalon per fusilo kun bajoneto, vundinte la generalon ĉe la kruro, samtempe Kaĥovskij kaj pluraj militistoj pafis kaj la morte vundita generalo falis surteren. Tio okazis proksimume je la 13-a horo. Post tio generalo Aleksandr Voinov provis admoni la ribelulojn, sed estis rezolute haltigita de Jakuboviĉ kaj foriris. Almenaŭ dufoje Jakuboviĉ iris al Nikolao kaj revenis, evidente celinte ricevi informojn por transdoni ilin al la komplotuloj, sed fine okazis ĝis nun malklara konflikto post kiu li foriris senrevene, ricevinte malestimajn menciojn en postaj rememoroj de la decembristoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 166–182 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La tempo pasis, sed la diktatoro ne venis, kio konsternis la decembristojn. Laŭplane Sergej Trubeckoj devis veni post kiam venos la trupoj. Poste evidentiĝis ke li estis apude kaj foje eĉ rigardis kaŝe la placon, sed ne plenumis sian promeson al la kamaradoj. Li dubis ĝis la lasta tago kaj eĉ preparis [[arseno]]n por preni ĝin kaze de aresto kaj tiel eviti la turmentojn, sed en la lasta nokto li ŝanĝis sian decidon kaj intence forlasis la hejmon por ke serĉontaj lin kamaradoj ne povu lin trovi<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184–192 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiel vic-diktatoro anticipe estis elektita Aleksandr Bulatov, amiko de Rilejev de infanaĝo. Li devus atendi ĉe la [[Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo|katedralo Sankta Isaako]] alvenon de imperiestraj grenadistoj kaj sturmokupi la Petropaŭlan fortikaĵon kaj arsenaron. Sed la grenadistoj malfruiĝis, do ilin komandis alia homo. Kelkfoje Bulatov proksimiĝis al Nikolao kun pistolo enmane por mortigi lin, tamen ne pafis. Fine riproĉoj de la konscienco turmentis lin tiel forte, ke en la Petropaŭla fortikaĵo li disbatis sian kapon kontraŭ muroj de sia ĉelo kaj mortis pro [[cerboskuo]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 192–194 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La homamaso tumultis apude, foje ĵetante brulŝtipojn kaj ŝtonojn kontraŭ militistoj fidelaj al Nikolao, kaj subtenante la ribelulojn per krioj. Kavalerio kelkfoje atakis la tumultulojn. La komplotuloj tamen rifuzis proponojn de la urbanoj aliĝi al la ribelo, timante ĥaoson kaj senliman perforton tra la urbo, kion ili esperis eviti<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 213–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiutempe surplace akumuliĝis jam {{unuo|10000}} soldatoj fidelaj al Nikolao, kiuj komplete ĉirkaŭis 800 ribelulojn. La suno subiris je 14-58 kaj proksimume je tiu tempo Nikolao ordonis al ĉevala gvardio ataki la Moskvan regimenton, skribinte poste ke konstruistoj de la katedralo de Sankta Isaako komencis ĵeti brulŝtipojn kontraŭ lin kaj liajn militistojn, do li ektimis ke la popolo aliĝos al la ribelo. Tamen pli ol mil kirasitaj kavaleriistoj malsukcesis dispeli 800 infanterianojn. Nikolao referencas al glita glacikovrita tero kaj ne sufiĉe akrigitaj [[rekta sabro|rektaj sabroj]]^{[[:en:Backsword|en]]}, sed sovetia historiistino Milica Neĉkina argumentis ke ĝis decembro la kavaleriistoj certe jam instalis la surhufajn pikilojn aŭ sukcese rajdis sen ili, kaj atentigas ke pluraj atestantoj rakontis pri maldeziro de la militistoj ambaŭflanke mortigi unu la alian, pro kio la ribeluloj pafis ĉefe super la kapoj dum la atakintoj agis malvigle<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 224–230 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao sendis al la ribeluloj metropoliton Serafim (Glagolevskij), sed ankaŭ lia misio fiaskis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 232–237 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tuj poste venis roto de la imperiestraj grenadistoj subestre de Aleksandr Sutgof (proksimume {{unuo|1250}} homoj) kaj mara skipo (pli ol {{unuo|1100}} homoj), danke al kio nombro de la ribeluloj kreskis kvaroble. Post duonhoro venis imperiestraj grenadistoj subestre de Nikolaj Panov. Regimenta komandestro Nikolaj Stjurler (Ludwig Niklaus von Stürler) klopodis haltigi sian regimenton, postkuris ĝin ĝis la Senata placo, sed tie lin pafis Kaĥovskij dum Jevgenij Obolenskij dufoje batis per sabro kontraŭ la kapo, do li falis morte vundita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 237–242, 271, 334 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sed tiutempe kontraŭ malpli ol {{unuo|4000}} ribeluloj jam staris {{unuo|9000}} infanterianoj kaj {{unuo|3000}} kavaleriistoj. Krome je apudurbo estis starigitaj kiel rezervo {{unuo|7000}} infanterianoj kaj 22 kavaleriaj skadroj ({{unuo|3000}} kavaleriistoj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 336–337 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sekvis grandprinco Miĥail Pavloviĉ, ĉefo de la Moskva regimento, ĵus sukcesinta venigi al la ĵuro kelkajn ĝiajn taĉmentojn restintajn en la kazernoj. Li alparolis la maristojn, admonante ilin ke lia frato Konstantin vere rezignis je la trono propravole, do ili devas ĵuri al Nikolao. Ivan Puŝĉin ekvidis pistolon en la mano de [[Wilhelm Küchelbecker]] kaj proponis "elseligi" la grandprincon, sed la pistolo misis. Sekvis pliaj kavaleriaj atakoj, sed la ribeluloj rebatis ilin per pafoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 273–277 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao skribis en siaj rememoroj ke la soldatoj, kriintaj "Konstitucion!" ({{l-ru|Конституцию}}) kvazaŭ miskomprenis tion, kredante ke temas pri edzino de la grandprinco Konstantin Pavloviĉ. Milica Neĉkina je sia analizo de la fontoj montras ke tiu ĉi anekdoto originis je atestoj de Dmitrij Ŝĉepin-Rostovskij dum la enketado, dirinta ke li ordonis al siaj trupoj krii: "Gloron al la imperiestro Konstantin kaj la imperiestrino, edzino lia". Ŝi klarigas ke li tiel klopodis malgrandigi sian kulpon, referencante al sia fideleco kaj lojaleco. Ŝi aldonas ke la gvardianoj laŭ reguloj devis koni ĉiujn membrojn de la cara familio, memori iliajn titolojn kaj rekoni iliajn vizaĝojn, do konsideras la rakonton nura propaganda fabelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 292–295 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Proksimume je tiu tempo la ribeluloj decidis elekti novan diktatoron anstataŭ la ne veninta Sergej Trubeckoj. Unue oni proponis tion al Nikolaj Bestuĵev kiel staba oficiro kun la la plej alta rango post Trubeckoj, sed li rifuzis tion reference al sia sole marista sperto kaj malkompetento en surteraj aferoj. Iun tempon la trupojn propainiciate gvidis civilulo Ivan Puŝĉin, dirinta al la soldatoj ke li iam militservis. Fine je la 15-a estis elektita Jevgenij Obolenskij kiel stabestro, kiu laŭ armeaj statutoj devus anstataŭi la mankan komandestron. Li trifoje provis aranĝi militan konsilion, sed la vokitoj jam konsideris la aferon malgajnita, do reagis malvigle. Estis jam mallume, ĉiuj suferis malvarmon post kelkaj horoj de preskaŭ senmova starado surplace<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 302–305 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la 16-a horo laŭ ordono de Nikolao artilerio ekpafis per [[mitrajlo]]. Lasta provo de paca solvo antaŭ la pafoj estis sendo de komandestro de gvardia artilerio generalo-majoro Ivan Suĥozanet al la ribeluloj, sed ili renkontis lin per indignaj krioj kaj pafoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 310–311 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Mallumo, alveno de la taĉmento de Panov kaj timo ke al la ribeluloj aliĝos la tumultanta apude popolo, instigis Nikolaon uzi artilerion por definitive fini la aferon. "Mia filo okupas la tronon per kanonoj", diris lia patrino, kiam ŝi ekvidis tra la fenestro, ke oni preparas kanonojn al la pafado. {{Citaĵo |teksto = Necesis decidiĝi por rapide fini tion ĉi, alikaze la ribelo povus engaĝi la popolon, kaj tiukaze ĉirkaŭitaj de ĝi trupoj estus en la plej malfacila situacio. |aŭtoro = [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] |verko = Noticoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 314 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Надо было решиться положить сему скорый конец, иначе бунт мог сообщиться черни, и тогда окруженные ею войска были б в самом трудном положении. }} Sume estis faritaj almenaŭ 7 mitrajlaj salvoj, al kiuj la ribeluloj reagis per fusila pafado. La placo pleniĝis je la vunditoj kaj mortigitoj, la ribeluloj ekfuĝis. Miĥail Bestuĵev haltigis la kurantojn sur la glacikovrita [[rivero Neva]] kaj vicigis ilin, dezirinte marŝi laŭ la rivero al la Petropaŭla fortikaĵo por okupi ĝin kaj minacante kanonan bombadon de la Vintra palaco komenci intertraktojn. Sed artilerio lokita sur la Isaaka flospontono komencis pripafi ilin, la glacio rompiĝis, soldatoj ekdronis kaj estis devigitaj fuĝi plu, pripafataj kaj pelataj de kavalerio. La ribelo estis definitive subpremita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 319–322 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La aŭtoritatoj raportis ke surplace restis proksimume 80 kadavroj. Princo Jevgenij de Virtembergo (Friedrich Eugen Karl Paul Ludwig von Württemberg) parolis pri kelkcent viktimoj de la mitrajlo, senatano Pavel Divov pri 200, Butenjov pri 300. Oficisto de statistika fako de la Ministerio pri Justico S. N. Korsakov lasis jenan kalkulaĵon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 319–320 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Viktimoj''' |- | align="center" |'''Rango''' | align="center" |'''Nombro''' |- |Generaloj || 1 |- |Stabaj oficiroj || 1 |- |Malsuperaj oficiroj de diversaj regimentoj || 17 |- |Malsuperaj ranguloj de la Moskva Imperiestra Regimento || 93 |- |Malsuperaj ranguloj de la Grenadista Imperiestra Regimento || 69 |- |Malsuperaj ranguloj de la Mara Gvardia Skipo || 103 |- |Malsuperaj ranguloj de la Ĉevala Gvardia Regimento || 17 |- |En frakoj kaj uniformaj paltoj<ref>{{l-ru|во фраках и шинелях}}</ref> || 39 |- |Virinoj || 9 |- |Infanoj || 19 |- |Popolanoj || 903 |- |'''Sume''' || '''{{unuo|1271}}''' |} == Arestoj == Tuj komenciĝis la kaptado kaj arestoj de la fuĝintoj. Ĉiuj pordoj kaj pordegoj en la urbo jam estis fermitaj laŭ ordono de polico. La kaptitoj estis pelataj al la Senata placo, kie oni vicigis ilin je kolono kaj poste sendis al la Petropaŭla fortikaĵo. Unu el dokumentoj mencias 680 militistojn, senditajn al la fortikaĵo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 322–324 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Malfruvespere en la apartamento de Rilejev okazis la lasta kunsido dum kiu kelkaj postvivintoj interkonsentis kiel konduti dum la enketado kaj adiaŭis unu la alian. Poeto [[Pjotr Vjazemskij]] venis al Ivan Puŝĉin kaj prenis fermitan tekon kun kopio de la konstitucio de Nikita Muravjov, manskribitajn poemojn de [[Aleksandro Puŝkin]], [[Kondratij Rilejev]] kaj [[Anton Delvig]], tiel savinte la dokumentojn de eventuala aresto — li redonis la tekon al Puŝĉin en 1856, kiam tiu revenos de siberia ekzilo. Nokte al la {{JULGREGDATO|27|12|1825|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} al la Vintra placo venis la unuaj arestitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 326–328 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == La reprezalio, ekzekutoj == La proceso daŭris duonjaron. La suboficiroj kaj soldatoj estis juĝitaj je bastonumo (bastonbatado), kio signifis ofte mortopunon aŭ eternan kriplecon. Dum la bastonumo staris 1000 soldatoj unu kontraŭ la alia (en du vicoj) kaj oni trud-tiris la kondamniton inter la spaliro 12-foje. La manoj de kondamnito estis kunligitaj, lin batis ĉiu soldato plenforte. Eĉ la plej fortaj eltenis nur 7–8 trairojn. Kiu pro kompato batis malforte, mem estis bastonumita. Tio okazis plurfoje. Se la kondamnito terenfalis, oni fintiris lin per ŝnurego. La plimulton de la kulpaj oficiroj oni kondamnis je plurjara punlaboro kaj posta ekzilo en [[Siberio]]. Antaŭ la ekzilo, oni forprenis de la kondamnitoj ties rangojn, nobelajn titolojn, familiajn nomojn. 11 edzinoj (el 23) kaj 2 fianĉinoj sekvis siajn kondamnitajn edzojn kaj fianĉojn en la ekzilo malgraŭ jura rajto ĉesigi la geedzecon kaj maleblo reveni laŭplaĉe aŭ kunpreni la infanojn. Pro tio la vorto ''decembristino'' ({{l-ru|декабристка}}) iĝis simbolo de la sindonema, kuraĝa virino kiu propravole sekvas sian edzon al fora loko por akompani lin en ege malfacilaj kondiĉoj. === Pendumado de la ĉeforganizantoj === [[Dosiero:DecembristsExecutionPlaque.jpg|eta|Memorsigno pri la pendumitoj: Rilejev, Pestel, Muravjov-Apostol, Kaĥovskij kaj Bestuĵev-Rjumin.]] Rilejev, Pestel, Muravjov-Apostol, Kaĥovskij kaj Bestuĵev-Rjumin estis kondamnitaj al pendumado. La {{JULGREGDATO|25|7|1826|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni vestis la mortkondamnitojn en blankajn, longajn vestojn, surpetis tabulon al la brustoj kun surskribo "car-murdisto". Oni starigis la pendumejon kun 5 maŝoj sur la ekstera remparo de la Petropaŭla fortikaĵo. La kondamnitoj devis surpaŝi longan, komunan benkon. Kiam oni detiris la benkon el sub ili, 3 ŝnuroj rompiĝis. Rilejev, Kaĥovskij kaj Muravjov-Apostol falis suben. Muravjov-Apostol levis sian sangantan, kontuzitan kapon kaj ekkriis: "Malfeliĉa Rusio! Ĉi tie oni ne povas eĉ normale pendumi!" Rezerva ŝnuro mankis, ĉar en Rusio dum jardekoj oni pendumis neniun, la mortopuno ne etis aplikata. Oni enterigis la korpojn sekrete en nekonata loko, eble sur la insulo [[Insulo Dekabristov|Golodaj]] ("Malsata"), poste alinomita insulo de la Decembristoj. La restaĵoj ne estis trovitaj. == Puŝkin kaj la ribelo == [[Aleksandr Puŝkin]], tiam loĝinta en sia bieno [[Miĥajlovskoe]] (proksimume 300 km for de Sankt-Peterburgo), plurfoje esprimis sian simpation al la komplotuloj kaj post ekscii pri la okazonta insurekcio, tuj ekveturis per sledo al la ĉefurbo, sed laŭvoje li vidis leporon transkuri la vojon kaj poste pastron de najbara monaĥejo de [[Svjatogorsk]]. Ambaŭ aferoj estis konsiderataj malbona aŭguro en la rusa tradicio, do li kiel la homo tre superstiĉa, revenis hejmen. Poste li renkontiĝis kun Nikolao kaj agnoskis ke se tiutage li estus en Sankt-Peterburgo, li certe troviĝus inter siaj amikoj. Tamen la {{JULGREGDATO|22|7|1826|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en letero al Pjotr Vjazemskij li skribis: "La ribelo kaj la revolucio neniam plaĉis al mi, tio estas la vero" ({{l-ru|Бунт и революция мне никогда не нравились, это правда}}). == Vidu ankaŭ == * [[Decembristoj]] * [[Insulo Dekabristov]] == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Historio de la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Ribeloj en Rusio]] [[Kategorio:Sekretaj societoj]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1825]] [[Kategorio:Ribeloj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Insurekcioj]] 37uaiuah9ci3t0qx1bsunjv445mziln 9386897 9386891 2026-05-29T18:45:17Z RG72 11847 /* La reprezalio, ekzekutoj */ 9386897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto revolucio |kunpuŝiĝo = Decembrista revolucio |dosiero = [[Dosiero:Kolman decembrists.jpg|250px|Decembrista insurekcio. Karl Kolman, 1825.]] |komento = Desegnaĵo fare de Karl Kollmann, 1825 |daŭro = la {{JULGREGDATO|26|12|1825|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an de "F]]}} |loko = [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senata placo]], [[Sankt-Peterburgo]], la [[Rusia Imperio]] |kaŭzo = malkontento pro servuteco,<br /> manko de reformoj |rezulto = Venko de la caro [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]],<br /> fortigo de la aŭtokratio |iniciintoj = la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Mara Skipo |subpremintoj = la Ĉevala Imperiestra Gvardia Regimento,<br /> la Sapeista Imperiestra Gvardia Batalino,<br /> gvardia artilerio,<br /> la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento (parte),<br />la Preobraĵenskij Imperiestra Gvardia Regimento |komandanto1 = Sergej Trubeckoj, Jevgenij Obolenskij |komandanto2 = [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]]<br />grandprinco Miĥail Pavloviĉ |forto1 = {{unuo|3150}} |forto2 = {{unuo|12000}} |perdoj1 = |perdoj2 = |perdoj sume = {{unuo|1271}} }} La '''Decembrista Ribelo''' ({{l-ru|восстание декабристов}}) aŭ '''Decembrista Insurekcio''' okazis la {{JULGREGDATO|26|12|1825|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} sur la [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senata placo]], [[Sankt-Peterburgo]], la [[Rusia Imperio]] kaj celis kapti la potencon por plenumi radikalajn ŝanĝojn en la ŝtata regado, ekonomio kaj socio. La puĉo malsukcesis, ĝiaj partoprenintoj estis punitaj. == Sekretaj societoj == Ekde la 18-a jarcento rusa socio kaj kulturo estis grave influata de [[Francio]]. La nobelaro ofte parolis la francan pli bone ol la rusan, libroj kaj magazinoj venis de Francio amase, ideoj de francaj filozofoj diskoniĝis rapide. Post la [[Franca revolucio de 1789]] multaj edukitaj homoj (plejparte tio estis nobeloj) priparolis neceson de gravaj ŝanĝoj ankaŭ en la rusaj socio, politiko kaj ekonomio, kiujn ili konsideris tro arkaikaj. Post kiam armeo de [[Napoleono]], [[Franca invado al Rusio|invadinta Rusion]] en 1812, sekvan jaron estis forpelita kaj la rusa armeo atingis [[Parizo]]n, komplete venkinte la eŭropajn invadintojn, la soldatoj kaj oficiroj estis eĉ pli impresitaj de la vivo de eŭropaj kamparanoj kiuj ne konis servutecon dum en Rusio oni plu aĉetis kaj vendis homojn kvazaŭ sklavojn. Post reveni hejmen ili esperis pri mildigo de la ŝtata regado sed okazis inverse — imperiestro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] iĝis ĉiam pli suspektema kaj konservema. Kamparanoj kaj soldatoj reagis per spontaneaj ribeloj. En 1815–1825 okazis ĉirkaŭ 280 tumultoj, soldataj ribeloj aperis en diversaj partoj de Rusio. En 1818–[[1820]] ĉe la rivero [[Don (rivero)|Dono]] eksplodis ribelo, kies partoprenintoj postulis la abolicion de la servutula sistemo. Sekve de ĉio ĉi en la armeo aperis unuaj sekretaj societoj, kies membroj estis oficiroj, ofte membrintaj ankaŭ en framasonaj loĝioj. En 1816 estis fondita la Unio de Savado ({{l-ru|Союз Спасения}}), proklaminta sia celo anstataŭigon de la aŭtokratio ({{l-ru|самодержавие}}) per konstitucia monarĥio. La societo konsistis el proksimume 30 homoj, kiuj ofte disputis pri la celoj kaj rimedoj de sia agado. Tamen en ĝia statuto jam aperis la vortumo, kiun sekvos la decembrista insurekcio post jardeko: {{Citaĵo |teksto = Se la reganta imperiestro donos neniujn rajtojn de sendependeco al sia popolo, oni neniukaze ĵuru al la heredonto, sen limigi lian aŭtokration. |aŭtoro = |verko = Statuto de la Unio de Savado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Если царствующий император не даст никаких прав независимости своему народу, то в ни каком случае не присягать наследнику, не ограничив его самодержавия. }} Fine ili decidis malfondi la union por establi en 1818 novan sekretan societon — tiel aperis la Unio de Prospero ({{l-ru|Союз Благоденствия}}). Fondintoj de tiu ĉi organizaĵo ekde komence decidis krei grandan reton de filioj kun pluraj membroj kaj tiel formi progreseman pensmanieron en la lando ĝenerale. La programo estis vortumita en la Verda Libro ({{l-ru|Зелёная книга}}) kaj konsistis el du partoj: la unua estis publika kaj priskribis klerigan kaj progresigan socian agadon dum la dua estis konata nur al malvasta rondo kaj priskribis estontan ribelon. Ili planis preparadi la ribelon dum proksimume 20 jaroj kaj esperis ke samtempe okazos similaj eventoj en [[Prusio]] kaj [[Pollando]]. Sed disputoj inter la membroj kreskis kaj en 1820 dum kunsido de la Ĉefa Administracio ({{l-ru|Коренная управа}}) oni decidis ke preferinde estus transiri de monarĥio (eĉ la konstitucia) al respubliko. Serio da revolucioj, okazintaj tiutempe en Eŭropo, instigis la komplotulojn al pli rapida kaj radikala agado. Oni definitive decidis ke necesos armita ribelo, komenciĝis preparado de konstituciaj projektoj — "Rusa Vero" de Pavel Pestel kaj "La Konstitucio" de Nikita Muravjov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1821 okazis kunveno de la Unio de Prospero en Moskvo dum kiu oni anoncis ĝian malfondon por jam en marto 1821 fondi novan sekretan organizaĵon el plej fidindaj membroj, pretaj al la insurekcio — tiel en [[Ukrainio]] aperis la Suda Societo ({{l-ru|Южное общество}}) gvidata de Pavel Pestel dum la estro de la Norda Societo ({{l-ru|Северное общество}}) en Sankt-Peterburgo estis Nikita Muravjov. La Suda Societo akceptis mortigon de la caro kaj diktaturon de la Provizora Revolucia Registaro ({{l-ru|Временное революционное правительство}}). En 1823 oni eĉ planis ribeli kaj aresti la caron dum militekzercoj en [[Bobrujsko]], sed fine rezignis je tiu ĉi plano kaj decidis aranĝi insurekcion en 1826, post akordigi la programojn de ambaŭ societoj kaj sukcese propagandi siajn ideojn al la soldatoj. En la Norda Societo kreskis influo de [[Kondratij Rilejev]], kiu same kiel Pestel subtenis transiron al la respubliko, dum pozicioj de Nikita Muravjov estis malfortiĝantaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Lastaj preparoj == En julio 1825 venis la unua denunco fare de suboficiro Ivan Ŝervud (John Sherwood), raportinta pri la Suda Societo. Sekvis denuncoj de Aleksandr Boŝnjak, Ivan Vitt kaj Arkadij Majboroda. En aŭgusto 1825 Pestel eksciis ke la societo estas malkovrita kaj komenciĝis diskutoj pri neceso ribeli baldaŭ, antaŭ ol komenciĝos la arestoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|12|1825|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} al Sankt-Peterburgo venis informoj ke la imperiestro estas baldaŭ mortonta kaj la decembristoj transiris al la praktika planado de la insurekcio. Aleksandr Jakuboviĉ kaj Pjotr Kaĥovskij proponis rezolutan ribelon — kun disrabado de drinkejoj, amasaj tumultoj kaj grandskala sangoverŝado — "oni ne timu la sangon" ({{l-ru|крови бояться не должно}}). Vladimir Ŝtejngejl proponis surtronigi vidvinon de la imperiestro Jelizaveta Aleksejevna, eble kun ŝia posta rezigno je la trono kaj transiro al la respubliko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|9|12|1825|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} Aleksandro la 1-a mortis en [[Taganrogo]] kaj tra la lando okazis ĵuro al lia frato [[Konstantin Pavloviĉ]] kiel laŭleĝa heredonto, estis emisiita monero kun liaj nomo kaj portreto. Sed Konstantin 2 jarojn pli frue edziĝis al la pola princino Joanna Grudzińska kaj jam rezignis la tronon, kiun li ne rajtis pretendi pro tiu ĉi [[morganata geedzeco]]. Oni rezervis en la sekreta aktejo de la Ŝtata Konsilio kaj en la preĝejo en la [[Moskva Kremlo]] (nomata "Ĉieliro de Maria") car-sigelitan fermitan dokumenton, kiu ekskludis Konstantinon el la tronheredo kaj nomis tronheredanto lian fraton [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolaon]]. Konstantin tiutempe servis en [[Varsovio]] kiel guberniestro. Estiĝis kvazaŭ paŭzo en la hereda linio kion decidis profiti la ribeluloj. "Amo de Konstantin faris caron el Nikolao", diris Kondratij Rilejev, "sed se ni derompas la plej freŝan ŝoson de la familiarbo de Romanov-dinastio, la carismo kun siaj jarcentaj radikoj elradikiĝas el la historio!" Ili decidis venigi siajn trupojn sur la [[Senata placo (Sankt-Peterburgo)|Senatan placon]] en Sankt-Peterburgo por devigi la senatanojn akcepti kaj publikigi ilian manifeston, kiu proklamis nuligon de servuteco, liberecon de parolo, gazetaro, kredo kaj okupoj, egalajn rajtojn por ĉiuj sociaj klasoj, publikajn juĝejojn kun ĵurianoj, redukton de soldatservo je 10 jaroj, egalecon de rekrutado por ĉiuj sociaj klasoj, nuligon de la militsetlejoj, anstataŭigon de konstanta armeo per popola milico, abolon de la ŝtataj monopoloj kaj pokapa imposto kun pardono de ĉiuj nepagoj, elekteblo de ŝtatoficistoj en lokaj administracioj. Poste la trupoj devus retiriĝi al apudurboj (Gavriil Batenkov parolis pri la Pulkova monto)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> por gardi la ĉefurbon kontraŭ eventuala kontraŭrevolucio ĝis kunveno de la Granda Kongreso ({{l-ru|Великий собор}}), dum kiu reprezentantoj de ĉiuj sociaj klasoj kaj regionoj decidos pri la ŝtata sistemo kaj institucioj. Aranĝi la kongreson oni planis post 3 monatoj, do en marto 1826. Ĝis tiam la landon regus la Provizora Revolucia Registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47–54, 63, 66 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili planis postuli la manifeston ĝuste de la Senato, ĉar la caro tiutempe mankis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La caran familion oni decidis aresti por ke ĝian sorton decidu la Granda Kongreso, kiu povos elekti novan caron kiel konstitucian monarĥon aŭ forsendi la tutan familion eksterlanden<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen tagon antaŭ la insurekcio Kondratij Rilejev proponis al Pjotr Kaĥovskij ke antaŭ alveno de la trupoj sur la Senatan placon li venu al la [[Palaca placo (Sankt-Peterburgo)|Palaca placo]] kaj murdu Nikolaon: "Malfermu al ni la vojon" ({{l-ru|Открой нам ход}}). Aleksandr Jakuboviĉ kaj Anton Arbuzov devis okupi la [[Vintra Palaco|Vintran palacon]] kaj Aleksandr Bulatov sturmi la [[Petropaŭla fortikaĵo|Petropaŭlan fortikaĵon]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 79–81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Puŝĉin kaj Rilejev devis verki la Revolucian Manifeston, devigi la Senaton aprobi ĝin kaj dissendi tra la lando. Kaze de malsukceso oni planis retiriĝi al militsetlejoj apud [[Novgorodo]] kaj provi novan insurekcion jam en Moskvo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La periodo konvena por la insurekcio, laŭ logiko de la komplotuloj, estis ege mallonga kaj strikte difinta: post kiam Nikolao anoncis la ĵuron sed antaŭ ol la armeo kaj loĝantaro ĵuris al li. Kutime oni informis la gvardianojn pri la ĵuro lastmomente, do temis pri kelkaj horoj kiam necesis ribeligi ilin, alvokinte rifuzi la novan ĵuron al Nikolao kiel kontraŭan al la jama ĵuro al Konstantino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 89–90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili ricevis pli da tempo por sin prepari, ĉar Konstantin ne sendis al Nikolao formalan rifuzon, sed nur esprimis sian maldeziron surtroniĝi en leteroj. Korespondado inter la fratoj iĝis ĉiam pli streĉa kaj fine Nikolao decidis ne plu atendi la formalan rifuzon, sed proklami ke li estas la reganta imperiestro ekde la {{JULGREGDATO|24|12|1825|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, kiam de Varsovio venis letero de Konstantino kun la rifuzo, kvankam ne formale vortumita. Samtage vespere la influa ŝtatoficisto [[Miĥail Speranskij]] preparis malneton de la manifesto pri la surtroniĝo de Nikolao kaj sekvan tagon Nikolao subskribis ĝin, intence markinte per la antaŭa tago kiel komenca dato de sia regado. Samtage, kelkajn horojn post la subskribo kaj antaŭ respektiva kunsido de la Ŝtata Konsilio pri la manifesto eksciis la decembristoj, eble de Miĥail Speranskij, kiun ili planis enpostenigi en la Provizora Revolucia Registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 93–95 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La ribeluloj esperis ke ne necesos apliki la forton, tamen esprimis pretecon al tio kaj kelkaj taĉmentoj sukcesis preni kartoĉojn el stokejoj, kvankam tio ne estis facile. Oni planis venigi al la Senata placo 6 gvardiajn regimentojn: la Izmajlova, Ĉasista, Finnlanda, Moskva, Imperiestra Grenadista, Gvardia Mara Skipo. Sergej Trubeckoj supozis ke necesos {{unuo|6000}} militistoj. Laŭ propono de Rilejev, kiel diktatoro de la ribelo estis elektita Sergej Trubeckoj. Princo Jevgenij Obolenskij estis elektita lia stabestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Insurekcio == Estis lundo, la nuba, malvarma vintra tago, de la maro blovis akra vento. Je la 6-a matene Jevgenij Obolenskij ekveturis por viziti ĉiujn ribelontajn regimentojn, kion li faris trifoje. Samhore Aleksandr Jakuboviĉ ekveturis al Aleksandr Bestuĵev, loĝinta en la sama domo kun Rilejev, kaj diris ke li rezignas je sia tasko sturmi la Vintran Palacon, promesinte tamen veni al la Senata placo. Sian decidon li klarigis per timo ke "ne eviteblos la sangoverŝado", evidente celante la caran sangon, ĉar kiel veterano de la Kaŭkazia milito kaj aktiva duelanto li certe ne timis la sangoverŝadon, nur ne estis preta al eventuala mortigo de Nikolao aŭ ties familianoj. Samtempe la caromurdon rifuzis Kaĥovskij, dirinta ke li ne deziras esti manipulata de Rilejev. Kondratij Rilejev ne povis plenumi tion ĉi propramane, ĉar li devis veni al la Senato kaj devigi la senatanojn akcepti la manifeston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118–125 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Je la 8-a al Rilejev venis Ivan Puŝĉin kaj sciigis ke lia frato Miĥail rifuzis venigi surplacen sian ĉevala-pioniran skadron. Do Kondratij Rilejev kaj Nikolaj Bestuĵev sendis Pjotr Bestuĵev al Arbuzov kun notico, informinta ke li ne atendu Jakuboviĉ, sed memstare ribeligu la matrosojn kion helpos Nikolaj Bestuĵev. Je 9-04 leviĝis la suno, do komenciĝis la tago. Je tiu horo ĉiuj komplotuloj ekveturis al destinitaj lokoj, la ribelo komenciĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 131–132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtempe Sergej Trubeckoj vokis Rilejev kaj Puŝĉin por transdoni al ili ĵus printitan manifeston de Nikolao (ankoraŭ sen apendicoj) kaj informi ke la senatanoj estis vokitaj de Nikolao je la 7-a matene kaj je 7-20 ili aŭskultis la manifeston, ĵuris kaj disiris, do la Senato estis jam malplena kaj la esperoj devigi ĝin akcepti la decembristan manifeston fiaskis. Supozeble Nikolao elektis la fruan horon por rompli la planon de la komplotuloj, kiun antaŭnelonge denuncis al li Jakov Rostovcev, amiko de Jevgenij Obolenskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 136–138 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Veninte al la kazernoj, la komplotuloj instigis la soldatojn al la ribelo reference al neceso konservi fidelecon al Konstantino, kiun rompus ilia nova ĵuro al Nikolao. Estis menciata ankaŭ eventuala redukto de la soldatservo ĝis 15 jaroj (anstataŭ 23 en gvardio kaj 25 en armeo). La unua al la Senata placo ekmarŝis la Moskva Imperiestra Gvardia Regimento ({{l-ru|Московский лейб-гвардии полк}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 148–153 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Proksimume je la 11-a ĝi estis surplace, kie Aleksandr Bestuĵev kaj Dmitrij Ŝĉepin-Rostovskij starigis ĝin forme de kvadrato kaj Bestuĵev komencis akrigi sian sabron je la monumento al [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] konata kiel [[La Bronza Rajdanto]]. Estis frosta vetero, laŭ diversaj taksoj 5 ĝis 10 gradoj sub la nulo, do la militistoj venintaj en nura uniformo suferis malvarmon. Sur la Senata kaj Palaca placoj amasiĝis urbanoj, ofte transirantaj de unu placo al alia<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 159–162 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ ordono de Nikolao, surplacen venis milit-guberniestro de Sankt-Peterburgo generalo [[Miĥail Miloradoviĉ]], heroo de la milito kontraŭ Napoleono, bone konata en la armeo kaj gvardio. Li venigis la ĉevalan gvardion, kiu jam ĵuris al Nikolao, kaj alparolis la ribelintojn, listigante batalojn kiujn ili partoprenis sub lia komando kaj alvokante ilin tuj surgenuiĝi antaŭ la caro Nikolao. Li parolis elokvente, uzante samtempe fortajn sakraĵojn kontraŭ la perfiduloj. La decembristoj ektimis ke la vortoj de la fama komandestro influos la soldatojn, do post vanaj admonoj foriri propravole, Jevgenij Obolenskij atakis lian ĉevalon per fusilo kun bajoneto, vundinte la generalon ĉe la kruro, samtempe Kaĥovskij kaj pluraj militistoj pafis kaj la morte vundita generalo falis surteren. Tio okazis proksimume je la 13-a horo. Post tio generalo Aleksandr Voinov provis admoni la ribelulojn, sed estis rezolute haltigita de Jakuboviĉ kaj foriris. Almenaŭ dufoje Jakuboviĉ iris al Nikolao kaj revenis, evidente celinte ricevi informojn por transdoni ilin al la komplotuloj, sed fine okazis ĝis nun malklara konflikto post kiu li foriris senrevene, ricevinte malestimajn menciojn en postaj rememoroj de la decembristoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 166–182 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La tempo pasis, sed la diktatoro ne venis, kio konsternis la decembristojn. Laŭplane Sergej Trubeckoj devis veni post kiam venos la trupoj. Poste evidentiĝis ke li estis apude kaj foje eĉ rigardis kaŝe la placon, sed ne plenumis sian promeson al la kamaradoj. Li dubis ĝis la lasta tago kaj eĉ preparis [[arseno]]n por preni ĝin kaze de aresto kaj tiel eviti la turmentojn, sed en la lasta nokto li ŝanĝis sian decidon kaj intence forlasis la hejmon por ke serĉontaj lin kamaradoj ne povu lin trovi<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184–192 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiel vic-diktatoro anticipe estis elektita Aleksandr Bulatov, amiko de Rilejev de infanaĝo. Li devus atendi ĉe la [[Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo|katedralo Sankta Isaako]] alvenon de imperiestraj grenadistoj kaj sturmokupi la Petropaŭlan fortikaĵon kaj arsenaron. Sed la grenadistoj malfruiĝis, do ilin komandis alia homo. Kelkfoje Bulatov proksimiĝis al Nikolao kun pistolo enmane por mortigi lin, tamen ne pafis. Fine riproĉoj de la konscienco turmentis lin tiel forte, ke en la Petropaŭla fortikaĵo li disbatis sian kapon kontraŭ muroj de sia ĉelo kaj mortis pro [[cerboskuo]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 192–194 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La homamaso tumultis apude, foje ĵetante brulŝtipojn kaj ŝtonojn kontraŭ militistoj fidelaj al Nikolao, kaj subtenante la ribelulojn per krioj. Kavalerio kelkfoje atakis la tumultulojn. La komplotuloj tamen rifuzis proponojn de la urbanoj aliĝi al la ribelo, timante ĥaoson kaj senliman perforton tra la urbo, kion ili esperis eviti<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 213–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiutempe surplace akumuliĝis jam {{unuo|10000}} soldatoj fidelaj al Nikolao, kiuj komplete ĉirkaŭis 800 ribelulojn. La suno subiris je 14-58 kaj proksimume je tiu tempo Nikolao ordonis al ĉevala gvardio ataki la Moskvan regimenton, skribinte poste ke konstruistoj de la katedralo de Sankta Isaako komencis ĵeti brulŝtipojn kontraŭ lin kaj liajn militistojn, do li ektimis ke la popolo aliĝos al la ribelo. Tamen pli ol mil kirasitaj kavaleriistoj malsukcesis dispeli 800 infanterianojn. Nikolao referencas al glita glacikovrita tero kaj ne sufiĉe akrigitaj [[rekta sabro|rektaj sabroj]]^{[[:en:Backsword|en]]}, sed sovetia historiistino Milica Neĉkina argumentis ke ĝis decembro la kavaleriistoj certe jam instalis la surhufajn pikilojn aŭ sukcese rajdis sen ili, kaj atentigas ke pluraj atestantoj rakontis pri maldeziro de la militistoj ambaŭflanke mortigi unu la alian, pro kio la ribeluloj pafis ĉefe super la kapoj dum la atakintoj agis malvigle<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 224–230 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao sendis al la ribeluloj metropoliton Serafim (Glagolevskij), sed ankaŭ lia misio fiaskis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 232–237 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tuj poste venis roto de la imperiestraj grenadistoj subestre de Aleksandr Sutgof (proksimume {{unuo|1250}} homoj) kaj mara skipo (pli ol {{unuo|1100}} homoj), danke al kio nombro de la ribeluloj kreskis kvaroble. Post duonhoro venis imperiestraj grenadistoj subestre de Nikolaj Panov. Regimenta komandestro Nikolaj Stjurler (Ludwig Niklaus von Stürler) klopodis haltigi sian regimenton, postkuris ĝin ĝis la Senata placo, sed tie lin pafis Kaĥovskij dum Jevgenij Obolenskij dufoje batis per sabro kontraŭ la kapo, do li falis morte vundita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 237–242, 271, 334 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sed tiutempe kontraŭ malpli ol {{unuo|4000}} ribeluloj jam staris {{unuo|9000}} infanterianoj kaj {{unuo|3000}} kavaleriistoj. Krome je apudurbo estis starigitaj kiel rezervo {{unuo|7000}} infanterianoj kaj 22 kavaleriaj skadroj ({{unuo|3000}} kavaleriistoj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 336–337 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sekvis grandprinco Miĥail Pavloviĉ, ĉefo de la Moskva regimento, ĵus sukcesinta venigi al la ĵuro kelkajn ĝiajn taĉmentojn restintajn en la kazernoj. Li alparolis la maristojn, admonante ilin ke lia frato Konstantin vere rezignis je la trono propravole, do ili devas ĵuri al Nikolao. Ivan Puŝĉin ekvidis pistolon en la mano de [[Wilhelm Küchelbecker]] kaj proponis "elseligi" la grandprincon, sed la pistolo misis. Sekvis pliaj kavaleriaj atakoj, sed la ribeluloj rebatis ilin per pafoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 273–277 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao skribis en siaj rememoroj ke la soldatoj, kriintaj "Konstitucion!" ({{l-ru|Конституцию}}) kvazaŭ miskomprenis tion, kredante ke temas pri edzino de la grandprinco Konstantin Pavloviĉ. Milica Neĉkina je sia analizo de la fontoj montras ke tiu ĉi anekdoto originis je atestoj de Dmitrij Ŝĉepin-Rostovskij dum la enketado, dirinta ke li ordonis al siaj trupoj krii: "Gloron al la imperiestro Konstantin kaj la imperiestrino, edzino lia". Ŝi klarigas ke li tiel klopodis malgrandigi sian kulpon, referencante al sia fideleco kaj lojaleco. Ŝi aldonas ke la gvardianoj laŭ reguloj devis koni ĉiujn membrojn de la cara familio, memori iliajn titolojn kaj rekoni iliajn vizaĝojn, do konsideras la rakonton nura propaganda fabelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 292–295 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Proksimume je tiu tempo la ribeluloj decidis elekti novan diktatoron anstataŭ la ne veninta Sergej Trubeckoj. Unue oni proponis tion al Nikolaj Bestuĵev kiel staba oficiro kun la la plej alta rango post Trubeckoj, sed li rifuzis tion reference al sia sole marista sperto kaj malkompetento en surteraj aferoj. Iun tempon la trupojn propainiciate gvidis civilulo Ivan Puŝĉin, dirinta al la soldatoj ke li iam militservis. Fine je la 15-a estis elektita Jevgenij Obolenskij kiel stabestro, kiu laŭ armeaj statutoj devus anstataŭi la mankan komandestron. Li trifoje provis aranĝi militan konsilion, sed la vokitoj jam konsideris la aferon malgajnita, do reagis malvigle. Estis jam mallume, ĉiuj suferis malvarmon post kelkaj horoj de preskaŭ senmova starado surplace<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 302–305 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la 16-a horo laŭ ordono de Nikolao artilerio ekpafis per [[mitrajlo]]. Lasta provo de paca solvo antaŭ la pafoj estis sendo de komandestro de gvardia artilerio generalo-majoro Ivan Suĥozanet al la ribeluloj, sed ili renkontis lin per indignaj krioj kaj pafoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 310–311 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Mallumo, alveno de la taĉmento de Panov kaj timo ke al la ribeluloj aliĝos la tumultanta apude popolo, instigis Nikolaon uzi artilerion por definitive fini la aferon. "Mia filo okupas la tronon per kanonoj", diris lia patrino, kiam ŝi ekvidis tra la fenestro, ke oni preparas kanonojn al la pafado. {{Citaĵo |teksto = Necesis decidiĝi por rapide fini tion ĉi, alikaze la ribelo povus engaĝi la popolon, kaj tiukaze ĉirkaŭitaj de ĝi trupoj estus en la plej malfacila situacio. |aŭtoro = [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] |verko = Noticoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 314 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Надо было решиться положить сему скорый конец, иначе бунт мог сообщиться черни, и тогда окруженные ею войска были б в самом трудном положении. }} Sume estis faritaj almenaŭ 7 mitrajlaj salvoj, al kiuj la ribeluloj reagis per fusila pafado. La placo pleniĝis je la vunditoj kaj mortigitoj, la ribeluloj ekfuĝis. Miĥail Bestuĵev haltigis la kurantojn sur la glacikovrita [[rivero Neva]] kaj vicigis ilin, dezirinte marŝi laŭ la rivero al la Petropaŭla fortikaĵo por okupi ĝin kaj minacante kanonan bombadon de la Vintra palaco komenci intertraktojn. Sed artilerio lokita sur la Isaaka flospontono komencis pripafi ilin, la glacio rompiĝis, soldatoj ekdronis kaj estis devigitaj fuĝi plu, pripafataj kaj pelataj de kavalerio. La ribelo estis definitive subpremita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 319–322 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La aŭtoritatoj raportis ke surplace restis proksimume 80 kadavroj. Princo Jevgenij de Virtembergo (Friedrich Eugen Karl Paul Ludwig von Württemberg) parolis pri kelkcent viktimoj de la mitrajlo, senatano Pavel Divov pri 200, Butenjov pri 300. Oficisto de statistika fako de la Ministerio pri Justico S. N. Korsakov lasis jenan kalkulaĵon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 319–320 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Viktimoj''' |- | align="center" |'''Rango''' | align="center" |'''Nombro''' |- |Generaloj || 1 |- |Stabaj oficiroj || 1 |- |Malsuperaj oficiroj de diversaj regimentoj || 17 |- |Malsuperaj ranguloj de la Moskva Imperiestra Regimento || 93 |- |Malsuperaj ranguloj de la Grenadista Imperiestra Regimento || 69 |- |Malsuperaj ranguloj de la Mara Gvardia Skipo || 103 |- |Malsuperaj ranguloj de la Ĉevala Gvardia Regimento || 17 |- |En frakoj kaj uniformaj paltoj<ref>{{l-ru|во фраках и шинелях}}</ref> || 39 |- |Virinoj || 9 |- |Infanoj || 19 |- |Popolanoj || 903 |- |'''Sume''' || '''{{unuo|1271}}''' |} == Arestoj == Tuj komenciĝis la kaptado kaj arestoj de la fuĝintoj. Ĉiuj pordoj kaj pordegoj en la urbo jam estis fermitaj laŭ ordono de polico. La kaptitoj estis pelataj al la Senata placo, kie oni vicigis ilin je kolono kaj poste sendis al la Petropaŭla fortikaĵo. Unu el dokumentoj mencias 680 militistojn, senditajn al la fortikaĵo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 322–324 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Malfruvespere en la apartamento de Rilejev okazis la lasta kunsido dum kiu kelkaj postvivintoj interkonsentis kiel konduti dum la enketado kaj adiaŭis unu la alian. Poeto [[Pjotr Vjazemskij]] venis al Ivan Puŝĉin kaj prenis fermitan tekon kun kopio de la konstitucio de Nikita Muravjov, manskribitajn poemojn de [[Aleksandro Puŝkin]], [[Kondratij Rilejev]] kaj [[Anton Delvig]], tiel savinte la dokumentojn de eventuala aresto — li redonis la tekon al Puŝĉin en 1856, kiam tiu revenos de siberia ekzilo. Nokte al la {{JULGREGDATO|27|12|1825|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} al la Vintra placo venis la unuaj arestitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = День 14 декабря 1825 года. |lasta = Нечкина |unua = М. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1975 |eldonejo = Мысль |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 326–328 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == La reprezalio, ekzekutoj == La proceso daŭris duonjaron. La suboficiroj kaj soldatoj estis juĝitaj je bastonumo (bastonbatado), kio signifis ofte mortopunon aŭ eternan kriplecon. Dum la bastonumo staris {{unuo|1000}} soldatoj unu kontraŭ la alia (en du vicoj) kaj oni trud-tiris la kondamniton inter la spaliro 12-foje. La manoj de kondamnito estis kunligitaj, lin batis ĉiu soldato plenforte. Eĉ la plej fortaj eltenis nur 7–8 trairojn. Kiu pro kompato batis malforte, mem estis bastonumita. Tio okazis plurfoje. Se la kondamnito terenfalis, oni fintiris lin per ŝnurego. La plimulton de la kulpaj oficiroj oni kondamnis je plurjara punlaboro kaj posta ekzilo en [[Siberio]]. Antaŭ la ekzilo, oni forprenis de la kondamnitoj ties rangojn, nobelajn titolojn, familiajn nomojn. 11 edzinoj (el 23) kaj 2 fianĉinoj sekvis siajn kondamnitajn edzojn kaj fianĉojn en la ekzilo malgraŭ jura rajto ĉesigi la geedzecon kaj maleblo reveni laŭplaĉe aŭ kunpreni la infanojn. Pro tio la vorto ''decembristino'' ({{l-ru|декабристка}}) iĝis simbolo de la sindonema, kuraĝa virino kiu propravole sekvas sian edzon al fora loko por akompani lin en ege malfacilaj kondiĉoj. === Pendumado de la ĉeforganizantoj === [[Dosiero:DecembristsExecutionPlaque.jpg|eta|Memorsigno pri la pendumitoj: Rilejev, Pestel, Muravjov-Apostol, Kaĥovskij kaj Bestuĵev-Rjumin.]] Rilejev, Pestel, Muravjov-Apostol, Kaĥovskij kaj Bestuĵev-Rjumin estis kondamnitaj al pendumado. La {{JULGREGDATO|25|7|1826|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni vestis la mortkondamnitojn en blankajn, longajn vestojn, surmetis tabulon al la brustoj kun surskribo "car-murdisto". Oni starigis la pendumejon kun 5 maŝoj sur la ekstera remparo de la Petropaŭla fortikaĵo. La kondamnitoj devis surpaŝi longan, komunan benkon. Kiam oni detiris la benkon el sub ili, 3 ŝnuroj rompiĝis. Rilejev, Kaĥovskij kaj Muravjov-Apostol falis suben. Muravjov-Apostol levis sian sangantan, kontuzitan kapon kaj ekkriis: "Malfeliĉa Rusio! Ĉi tie oni ne povas eĉ normale pendumi!" Rezerva ŝnuro mankis, ĉar en Rusio dum jardekoj oni pendumis neniun, la mortopuno ne etis aplikata. Oni enterigis la korpojn sekrete en nekonata loko, eble sur la insulo [[Insulo Dekabristov|Golodaj]] ("Malsata"), poste alinomita insulo de la Decembristoj. La restaĵoj ne estis trovitaj. == Puŝkin kaj la ribelo == [[Aleksandr Puŝkin]], tiam loĝinta en sia bieno [[Miĥajlovskoe]] (proksimume 300 km for de Sankt-Peterburgo), plurfoje esprimis sian simpation al la komplotuloj kaj post ekscii pri la okazonta insurekcio, tuj ekveturis per sledo al la ĉefurbo, sed laŭvoje li vidis leporon transkuri la vojon kaj poste pastron de najbara monaĥejo de [[Svjatogorsk]]. Ambaŭ aferoj estis konsiderataj malbona aŭguro en la rusa tradicio, do li kiel la homo tre superstiĉa, revenis hejmen. Poste li renkontiĝis kun Nikolao kaj agnoskis ke se tiutage li estus en Sankt-Peterburgo, li certe troviĝus inter siaj amikoj. Tamen la {{JULGREGDATO|22|7|1826|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en letero al Pjotr Vjazemskij li skribis: "La ribelo kaj la revolucio neniam plaĉis al mi, tio estas la vero" ({{l-ru|Бунт и революция мне никогда не нравились, это правда}}). == Vidu ankaŭ == * [[Decembristoj]] * [[Insulo Dekabristov]] == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Historio de la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Ribeloj en Rusio]] [[Kategorio:Sekretaj societoj]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1825]] [[Kategorio:Ribeloj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Insurekcioj]] 6p8374m8m4ni1rxf4j5lvxab88kpgiz 0 68723 9387129 7958419 2026-05-29T21:20:32Z Stefangrotz 91903 ĝermeto 9387129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Carapelle | blazono = [[Dosiero:Map of comune of Carapelle (province of Foggia, region Apulia, Italy).svg|300px]] | regiono = {{Italio PUG}} (2005) | provinco = {{Italio FG}} (2005) | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 22 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 15 | longitudo_minutoj = 42 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 223 | koord_Y_en_mapo = 189 | alto = | areo = 24 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 5900 (2005) | denso_de_loĝantoj = 246 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Cerignola]], [[Foggia]], [[Manfredonia]], [[Ordona]], [[Orta Nova]] (2005) | poŝtkodo = 71041 (2005) | telefona_kodo = 0885 (2005) | ISTAT_kodo = 071010 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = ''[[carapellesi]]'' | patrono = | festo = | retpaĝo = http://www.comune.carapelle.fg.it/ | mapo = ItalyPuglia.png | mapamplekso = 300 }} '''Carapelle''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Apulio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Foggia]] 4vfb0c5pqxhrra1660218wslfrqyssf 0 68736 9387124 7960187 2026-05-29T21:14:14Z Stefangrotz 91903 ĝermeto 9387124 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Castellaneta | blazono = [[Dosiero:Paese vecchio.jpg|300px]] | regiono = {{Italio PUG}} (2005) | provinco = {{Italio TA}} (2005) | latitudo_gradoj = 40 | latitudo_minutoj = 38 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 56 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 252 | koord_Y_en_mapo = 213 | alto = 245 | areo = 239 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 17364 (31-12-04) | denso_de_loĝantoj = 73 (2005) | subdividaĵoj = Marina di Castellaneta, Gaudella (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Ginosa]], [[Laterza]], [[Mottola]], [[Palagianello]], [[Palagiano]], [[Gioia del Colle]] ([[Bari]]) (2005) | poŝtkodo = 74011 (2005) | telefona_kodo = 099 (2005) | ISTAT_kodo = 073003 (2005) | imposta_kodo = C136 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''castellanetani'' | patrono = [[San Nicola]] | festo = [[8-a de decembro]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.castellaneta.ta.it/ | mapo = ItalyPuglia.png | mapamplekso = 300 }} '''Castellaneta''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}{{Projektoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Apulio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Taranto]] tovtk2ztehq4vxyp4zk5i1nlprp1vjf 0 81150 9386807 8791706 2026-05-29T14:19:13Z Aidas 3488 9386807 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Administra distriktaro |lando = Germanio |regiono = Bavario |regiono tipo = Federacia lando |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |mapo1 = |mapo1 priskribo = |regiono-ISO = DE-BY |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=6 |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes }} '''Malsupra Frankonio''' ({{Lang-de|Unterfranken}}) estas unu el la sep [[distriktaro (Germanio)|distriktaroj]] de la [[Germanio|germana]] [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]], kaj parto de [[Frankonio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|096}}}} loĝantojn. Ĉefurbo de la distriktaro estas [[Würzburg]]. Plej grava rivero estas [[Majno (rivero)|Majno]]. Ĉe Majno troviĝas la plej malaltaj lokoj de Bavario (ĉ. 130 m super [[marnivelo]]). La okcidenta parto de la distriktaro, ĉirkaŭ [[Aschaffenburg]], estas etne kaj lingve ne frankona, sed [[hesio|hesa]]. == [[Administra divido]] == Malsupra Frankonio konsistas el naŭ distriktoj kaj tri eksterdistriktaj urboj: {| |----- bgcolor=#eeeeff ! ''Distriktoj'' ! ''Eksterdistriktaj urboj'' |----- | valign="top" | * [[Distrikto Aschaffenburg|Aschaffenburg]] * [[Distrikto Bad Kissingen|Bad Kissingen]] * [[Distrikto Haßberge|Haßberge]] * [[Distrikto Kitzingen|Kitzingen]] * [[Distrikto Main-Spessart|Main-Spessart]] * [[Distrikto Miltenberg|Miltenberg]] * [[Distrikto Rhön-Grabfeld|Rhön-Grabfeld]] * [[Distrikto Schweinfurt|Schweinfurt]] * [[Distrikto Würzburg|Würzburg]] | valign="top" | * [[Aschaffenburg]] * [[Schweinfurt]] * [[Würzburg]] |} <gallery> Dosiero:Bavaria_unterfranken.png|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> Dosiero:Regierungsbezirk Unterfranken 1970.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_alte_ _Landkreisgrenzen_ --> Dosiero:DEU Regierungsbezirk Unterfranken COA.svg|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distriktaroj de Bavario}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Malsupra Frankonio| ]] [[Kategorio:Distriktaroj de Bavario]] jea4gnqzvf18uvwkv7pwf7mpdc134z1 0 81175 9386808 8646570 2026-05-29T14:20:13Z Aidas 3488 retejo 9386808 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Administra distriktaro |lando = Germanio |regiono = Bavario |regiono tipo = Federacia lando |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |mapo1 = |mapo1 priskribo = |regiono-ISO = DE-BY |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=6 |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes }} '''Supra Frankonio''' ({{Lang-de|Oberfranken}}) estas unu el la sep [[distriktaro (Germanio)|distriktaroj]] de la [[Germanio|germana]] [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]], kaj parto de la historia kultura regiono [[Frankonio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|094}}}} loĝantojn. Ĉefurbo de la distriktaro estas [[Bayreuth]]. La teritorio situas en la orienta nordo de Bavario kaj limas al * tri aliaj bavariaj distriktaroj: [[Malsupra Frankonio]], [[Meza Frankonio]], [[Supra Palatinato]]; * du aliaj federaciaj landoj: [[Saksio]] kaj [[Turingio]]; * [[Ĉeĥa Respubliko]] (distrikto [[Karlovy Vary]]). Gravaj riveroj estas [[Majno (rivero)|Majno]], [[Pegnitz]], [[Regnitz]] kaj [[Saale]]. == [[Administra divido]] == Supra Frankonio konsistas el naŭ distriktoj kaj kvar [[eksterdistrikta urbo|eksterdistriktaj urboj]]. == Eksterdistriktaj urboj == * [[Bayreuth]] * [[Bamberg]] * [[Hof (Bavario)|Hof]] * [[Coburg]] == distriktoj == # [[distrikto Bamberg]] # [[distrikto Bayreuth]] # [[distrikto Coburg]] # [[distrikto Forchheim]] # [[distrikto Hof]] # [[distrikto Kronach]] # [[distrikto Kulmbach]] # [[distrikto Lichtenfels]] # [[distrikto Wunsiedel]] En distrikto Wunsiedel estas du "grandaj distriktaj urboj": [[Marktredwitz]] kaj [[Selb]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <center><gallery> Dosiero:Bayern rboberfranken.png|<center>situo en Bavario Dosiero:Festspielhaus.jpg|<center>la festivalejo [[Richard Wagner]] en [[Bayreuth]] Dosiero:Laibaroes2003.jpg|<center>Laibarös en la distrikto Bamberg Dosiero:Regierungsbezirk Oberfranken 1970.png|<center>eksaj distriktaj limoj laŭ la stato de la jaro 1970 </gallery></center> {{Navigacipanelo bavaraj distriktoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Supra Frankonio| ]] [[Kategorio:Distriktaroj de Bavario]] 5h8btkizp6ce91grxpuqvigelau08wx 0 84450 9386804 8646538 2026-05-29T14:12:39Z Aidas 3488 retejo 9386804 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Administra distriktaro |lando = Germanio |regiono = Bavario |regiono tipo = Federacia lando |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |mapo1 = |mapo1 priskribo = |regiono-ISO = DE-BY |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=6 |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes }} '''Supra Palatinato''' ({{lang-de|Oberpfalz}}) estas unu el la sep [[administra distriktaro (Germanio)|distriktaroj]] de la [[Germanio|germana]] [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|093}}}} loĝantojn. Ĉefurbo de la distriktaro estas [[Regensburg]]. La teritorio situas en la orienta parto de Bavario kaj limas al * kvar aliaj bavariaj distriktaroj: [[Meza Frankonio]], [[Supra Frankonio]], [[Malsupra Bavario]], [[Supra Bavario]]; * [[Ĉeĥa Respubliko]]. La nomo de la distriktaro reiras al divido de la dinastio ''[[Wittelsbach]]'' post la morto de duko '''Ludoviko la 2-a''', "la severa" (ne konfuzenda kun la multe pli posta '''reĝo''' [[Ludoviko la 2-a (Bavario)|Ludoviko la 2-a]]) en [[1294]] al du branĉoj: ''Pfalz'' ([[Palatinato]]) kaj ''Bayern'' ([[Bavario]]). La palatinata branĉo ricevis teritoriojn en norda Bavario, kiuj poste estis nomitaj "Supra Palatinato en Bavario". Kiam en la [[19-a jarcento]] la administrado de Bavario estis restrukturita, oni nomis parton de la nova reĝlando "Supra Palatinato". == [[Administra divido]] == Supra Palatinato konsistas el sep [[distrikto (Germanio)|distriktoj]] kaj tri [[eksterdistrikta urbo|eksterdistriktaj urboj]]. == Eksterdistriktaj urboj == # [[Amberg]] # [[Regensburg]] # [[Weiden (Supra Palatinato)|Weiden]] == Distriktoj == # [[distrikto Amberg-Sulzbach]] # [[distrikto Cham]] # [[distrikto Neumarkt (Supra Palatinato)]] # [[distrikto Neustadt an der Waldnaab]] # [[distrikto Regensburg]] # [[distrikto Schwandorf]] # [[distrikto Tirschenreuth]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <center><gallery> Dosiero:Bayern rboberpfalz.png|<!-- thumb|maldekstra|180ra| --> Dosiero:Regierungsbezirk Oberpfalz 1970.png|<!-- thumb|maldekstra|180ra|_alte_ _Landkreisgrenzen_ --> Dosiero:Dost.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|Naturrezervejo _Dost_ _zwischen_ _Floß_ _und_ _Neustadt_ _an_ _der_ _Waldnaab_ --> Dosiero:Flossenbuerg.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|_Burgruine_ _Flossenbürg_ in _der_ _nördlichen_ _Oberpfalz_ --> </gallery></center> {{-}} {{Distriktaroj de Bavario}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Supra Palatinato| ]] [[Kategorio:Distriktaroj de Bavario]] [[Kategorio:Palatinato]] tcn49jkvnmp2tphexg2mz5kod3s0xxt 0 84483 9386806 9222825 2026-05-29T14:15:14Z Aidas 3488 9386806 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Administra distriktaro |lando = Germanio |regiono = Bavario |regiono tipo = Federacia lando |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |mapo1 = |mapo1 priskribo = |regiono-ISO = DE-BY |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=6 |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes }} '''Supra Bavario''' ({{Lang-de|Oberbayern}}) estas la plej granda el la sep [[administra distriktaro (Germanio)|distriktaroj]] de la [[Germanio|germana]] [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|091}}}} loĝantojn. Ĉefurbo de la distriktaro estas [[Munkeno]]. La teritorio situas en la suda parto de Bavario kaj limas al * tri aliaj bavariaj distriktaroj: [[Malsupra Bavario]], [[Meza Frankonio]], [[Ŝvabio (administra distriktaro)|Ŝvabio]]; * [[Aŭstrio]] (oriente kaj sude). Supra Bavario havas kvaronon el la areo kaj trionon el la loĝantaro de Bavario. Per tio ĝi estas relative dense loĝata, eĉ pli dense ol [[Meza Frankonio]]. Preskaŭ la tuta teritorio situas sude de la rivero [[Danubo]] kaj relative alte; [[Munkeno]], kvankam ĉirkaŭ 80&nbsp;km distanca al la [[Alpoj]], situas 500 metrojn super la [[marnivelo]]. Pro la Alpoj la lando estas riĉa je akvo. Krom [[Iller]], ĉiuj alfluantoj de la Danubo fluas tra Supra Bavario sur la dekstra bordo. Jen ili estas:: * [[Danubo]] ** [[Lech]] ** [[Isar]] *** [[Loisach]] *** [[Amper]] ** [[Inn]] *** [[Alz]] *** [[Mangfall]] *** [[Salzach]] **** [[Saalach]] En la antaŭalpa regiono situas ankaŭ signifaj lagoj, precipe: * [[Ammersee]] * [[Chiemsee]] * [[Kochelsee]] * [[Osterseen]] * [[Schliersee]] * [[Staffelsee]] * [[Starnberger See]] * [[Tegernsee]] * [[Waginger See]] kaj [[Tachinger See]] * [[Walchensee]] == [[Administra divido]] == Supra Bavario konsistas el dudek [[distrikto (Germanio)|distriktoj]] kaj tri [[eksterdistrikta urbo|eksterdistriktaj urboj]]. == Eksterdistriktaj urboj == # [[Ingolstadt]] # [[München]] # [[Rosenheim]] == distriktoj == # [[Distrikto Altötting]] # [[Distrikto Bad Tölz-Wolfratshausen]] # [[Distrikto Berchtesgadener Land]] # [[Distrikto Dachau]] # [[Distrikto Ebersberg]] # [[Distrikto Eichstätt]] # [[Distrikto Erding]] # [[Distrikto Freising]] # [[Distrikto Fürstenfeldbruck]] # [[Distrikto Garmisch-Partenkirchen]] # [[Distrikto Landsberg|Distrikto Landsberg am Lech]] # [[Distrikto Miesbach]] # [[Distrikto Mühldorf|Distrikto Mühldorf am Inn]] # [[Distrikto München]] # [[Distrikto Neuburg-Schrobenhausen]] # [[Distrikto Pfaffenhofen|Distrikto Pfaffenhofen an der Ilm]] # [[Distrikto Rosenheim]] # [[Distrikto Starnberg]] # [[Distrikto Traunstein]] # [[Distrikto Weilheim-Schongau]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Bayern rboberbayern.png|eta|maldekstra|180ra]] [[Dosiero:Coat of arms of Bavaria.svg|eta|maldekstra|180ra]] {{-}} {{Distriktaroj de Bavario}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Supra Bavario| ]] [[Kategorio:Distriktaroj de Bavario]] n441v7fdsjlasx5qu27jzenbtxuitmu 0 85666 9386810 8920119 2026-05-29T14:21:40Z Aidas 3488 retejo 9386810 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri '''Ŝvabio''', administra unuo en la nuna [[Bavario]]. Por aliaj signifoj vidu: [[Ŝvabio]]}} {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Administra distriktaro |lando = Germanio |regiono = Bavario |regiono tipo = Federacia lando |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |mapo1 = |mapo1 priskribo = |regiono-ISO = DE-BY |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo = [[Augsburg]] |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=6 |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes }} '''Ŝvabio''' aŭ '''Ŝvabujo''' ({{lang-de|Schwaben}}) estas unu el la sep [[distriktaro (Germanio)|distriktaroj]] de la [[Germanio|germana]] [[Federacia lando (Germanio)|lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|097}}}} loĝantojn. La teritorio situas en la sud-okcidento de Bavario kaj limas al * du aliaj bavariaj distriktaroj: [[Meza Frankonio]] kaj [[Supra Bavario]]; * la federacia lando [[Baden-Virtembergo]] (okcidente) * la ŝtato [[Aŭstrio]] (sude). La distriktaro etne kaj lingve grandparte apartenas ne al la bajuvara, sed al la [[alemana lingvo|alemana]] lingvoregiono. En [[distrikto Aichach-Friedberg]], oriente de rivero [[Lech]], uzatas bavara dialekto. La historian lingvolimon oni bone rimarkas kalkulante sur mapo urbonomojn finiĝantajn per "-ingen" (alemana) kaj per "-ing" (bavara). La plejsuda parto de Ŝvabio estas (la plejgranda) parto de la historia regiono [[Algovio]]. == [[Administra divido]] == Ŝvabio konsistas el dek distriktoj kaj kvar eksterdistriktaj urboj. == Eksterdistriktaj urboj == # [[Augsburg]] # [[Kaufbeuren]] # [[Kempten (Algovio)|Kempten]] # [[Memmingen]] == distriktoj == # [[distrikto Aichach-Friedberg]] # [[distrikto Augsburg]] # [[distrikto Dillingen]] # [[distrikto Donau-Ries]] # [[distrikto Günzburg]] # [[distrikto Lindau]] # [[distrikto Neu-Ulm]] # [[distrikto Oberallgäu]] (Supra [[Algovio]]) # [[distrikto Ostallgäu]] (Orienta [[Algovio]]) # [[distrikto Unterallgäu]] (Malsupra [[Algovio]]) == Riveroj == * [[Brenz (rivero)|Brenz]] * [[Danubo]] * [[Günz]] * [[Iller]] * [[Lech]] * [[Mindel]] * [[Wertach (rivero)|Wertach]] * [[Wörnitz]] ''Wertach'' en Augsburg kunfluas kun ''Lech''; Wörnitz estas norda, la aliaj estas sudaj flankriveroj de Danubo. == Vidu ankaŭ == * [[Supra Ŝvabio]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Distriktaroj de Bavario}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distriktaro Ŝvabio| ]] [[Kategorio:Ŝvabio]] [[Kategorio:Distriktaroj de Bavario]] 9kec3eecvsk51xnzydpqui51tz28eo1 0 86113 9386805 8646626 2026-05-29T14:13:30Z Aidas 3488 retejo 9386805 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Administra distriktaro |lando = Germanio |regiono = Bavario |regiono tipo = Federacia lando |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |mapo1 = |mapo1 priskribo = |regiono-ISO = DE-BY |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=6 |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes }} '''Malsupra Bavario''' ({{lang-de|Niederbayern}}) estas unu el la sep [[administra distriktaro (Germanio)|distriktaroj]] de la [[Germanio|germana]] [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|092}}}} loĝantojn. Ĉefurbo de la distriktaro estas [[Landshut]], kiu iam estis rezidejo de la dukoj de Bavario. [[Dosiero:Bayern rbniederbayern.png|eta|300px|Malsupra Bavario]] == [[Administra divido]] == Malsupra Bavario konsistas el naŭ [[distrikto (Germanio)|distriktoj]] kaj tri [[eksterdistrikta urbo|eksterdistriktaj urboj]]: ''Distriktoj'' # [[Distrikto Deggendorf]] # [[Distrikto Dingolfing-Landau]] # [[Distrikto Freyung-Grafenau]] # [[Distrikto Kelheim]] # [[Distrikto Landshut]] # [[Distrikto Passau]] # [[Distrikto Regen]] # [[Distrikto Rottal-Inn]] # [[Distrikto Straubing-Bogen]] ''Eksterdistriktaj urboj'' # [[Landshut]] # [[Passau]] # [[Straubing]] == Historio == La nomo ''Malalta Bavario'' estis unuafoje oficiale uzita dum la unua disdivido de Bavario en [[1255]]. Tiam ĝi ampleksis teritoriojn sufiĉe altajn, interalie la regionojn de lago [[Chiemsee]] kaj de [[Bad Reichenhall]], kiu situas en la nordaj [[Alpoj]]. La dukoj de Bayern-Landshut (Malalta Bavario) iam estis regantoj de sufiĉe granda teritorio, konsiderinde pli granda ol nuna Malalta Bavario. == Geografio kaj agrokulturo == Malsupra Bavario situas ambaŭflanke de la rivero [[Danubo]] kaj estas (kompare kun [[Supra Bavario]] malalta; en ĝia agrokulturo gravas interalie [[kukumo|kukumetoj]] kaj [[lupolo]]. Pri kukumetoj ĝi estas la plej granda kultivejo en Eŭropo. Ĝi enhavas parton de la monde plej granda kultivejo de lupolo, [[Hallertau]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Distriktaroj de Bavario}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Malsupra Bavario| ]] [[Kategorio:Distriktaroj de Bavario]] 4mb76pmusrauyjww0jro2h746e492ef 0 103212 9386934 9120602 2026-05-29T19:40:15Z Sj1mor 12103 9386934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Libušín chalet in Pustevny in winter (CZE).jpg|eta|Montara kabano Libušín, [[Pustevny]]]] [[Dosiero:Journey To the summit.jpg|eta|Montara kabano ([[Kameruno]])]] '''Montara kabano''' (aŭ alpisma [[kabano]], montara rifuĝejo) estas montara domo, farita el arbotrunkoj aŭ tabuloj kun malalta tegmento kovrita per [[ŝindo]]j. Ĝi estas hodiaŭ jam konstruita el ŝtono, briko. La montara kabano estas konstruita por servi por la turistoj, ĝi ofertas manĝaĵojn kaj drinkaĵojn. La montarkabanoj funkciigas plej ofte alpisma klubo aŭ alia societo (kies anoj ricevas [[rabato]]n). En [[Svislando]] la [[Svisa Alpismo-Klubo|Svisa Alpismo-Klubo (SAC)]] funkciigas tutan reton de [[Alpismo-Klubo-Kabanoj]]. == Rilataj temoj == * [[Montara budo]] {{Projektoj|ReVo=kaban.mont0o}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Loĝado]] [[Kategorio:Turismo]] [[Kategorio:Montaraj kabanoj| ]] 8x3ewwftdy65cv55ptc6ayqjyz50a9g 0 103320 9387219 9139295 2026-05-30T03:23:32Z Sj1mor 12103 9387219 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Naturalismo''' estas ĉiu el pluraj [[filozofio|filozofiaj]] vidpunktoj kiuj ne distingas inter la eksternatura (aŭ "[[supernaturo|supernatura]]") kaj la natura. Naturalismo ne pretendas ke la [[fenomeno]]j nomitaj kiel "eksternaturaj" ne ekzistas sed insistas ke ĉiuj fenomenoj estas esploreblaj per la samaj metodoj, ke ĉio vere ekzistanta estas ''natura''. Naturalismo estas la malo de [[Mistikismo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Naturalismo]] (en literaturo, teatro, bildaj artoj) * [[Naturfilozofio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Naturalismo (filozofio)| ]] ndupzcgl13tfb3k8nxevkzq5ne5ulk2 0 107708 9387204 8395779 2026-05-30T03:12:58Z Sj1mor 12103 9387204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Ottuvslovnik.jpg|eta|250px|Ottův slovník naučný - Enciklopedia vortaro de Otto]] '''Ottův slovník naučný''' (Enciklopedia vortaro de Otto) estas la plej granda ĉeĥlingva enciklopedia vortaro, kiu aperadis inter la jaroj 1888 kaj 1909 en 28 volumoj. [[Jan Otto]] en [[1871]] transprenis post sia bopatro Jaroslav Pospíšil presejon kaj tuj komencis pripensi eldonadon de „nova konversacia vortaro“, inspirita de la 14-voluma enciklopedia vortaro de Rieger (1874), kies redaktoro [[Jakub Malý]] ellaboris por li en [[1884]] planon de nova sesvoluma Nacia Enciklopedio, sed jam venontjare li mortis. Jan Otto planis eldonadi la vortaron en kajeroj 45/50-paĝaj kun ilustraĵoj kaj mapoj. La laboron gvidis redakcia komitato, kiun prezidis [[Tomáš Garrigue Masaryk]] (kontrakto [[1885]]). Tiu dividis la enciklopedion laŭ fakoj, por ĉiu trovis redaktorojn, sed necesis trovi aŭtorojn por la unuopaj artikoloj, precipe inter profesoroj kaj docentoj de la ĉeĥa universitato. Tiutempe Masaryk rifuzis aŭtentikecon de la t.n. „Manuskriptoj de Dvůr Králové kaj Zelená Hora", proklamis la supozatan mezepokan nacian memoraĵon falsaĵo de [[Václav Hanka]], sed li mem estis pro tio persekutata kiel nacia perfidulo kaj lia enciklopedio bojkotata. Sekve de tio Masaryk en [[1887]] rezignis, sed postlasis skeleton de la nova enciklopedio. Otto petis profesorojn, ke ili elektu novan ĉefredaktoron, sed ili elektis redaktistaron, en kiu ĉiu fakultato havis sian reprezentanton. Tamen en la unua kunveno ili sciigis al Otto, ke ili rezignas, ĉar tiel giganta laboro ne estas realigebla. Otto deklaris, ke li eldonos la vortaron eĉ sen ili. Post nova traktado la laboroj komenciĝis, sed nur kiam ĉiuj kajeroj de la unua volumo estis eldonitaj, la profesoroj ĉesis dubi. La unua kajero anstataŭ en januaro 1887 aperis nur la 25-an de januaro 1888. La vortaro vekis grandan intereson, unuaj kajeroj aperadis en eldonkvanto de 40 mil ekzempleroj. Librovendistoj atendis ilin rekte antaŭ la presejo kaj tuj transportis al sia librovendejo. La intereso dum la jaroj iom post iom malkreskis kaj la lastaj volumoj aperis en eldonkvanto ĉirkaŭ 10 mil ekzempleroj. Pro la intereso de la publiko la enciklopedio fariĝis tutnacia verko, al kiu kontribuis 1 100 aŭtoroj sub 52 redaktoroj. Oni ne sukcesis eldoni 3 kajerojn monate, kiel estis planite, la eldonado daŭris dudek jarojn, sed anstataŭ planitaj 6 volumoj ĝi atingis fine 28 volumojn (en 1908). Jan Otto mortis en [[1916]] kaj ne sukcesis aperigi la duan, jam kompletan eldonon de la enciklopedio. Ekde [[1930]] lia eldonejo, gvidata de lia bofilo K. B. Mádl, eldonadis sub redakto de profesoro [[Bohumil Němec]] kaj grafikisto [[Karel Svolinský]] suplementojn de la enciklopedio. En la suplentoj troviĝas sufiĉe ampleksa artikolo pri Esperanto, pli ol unupaĝa, subskribita de [[B.U.E.]], dum en la origina enciklopedio estis artikolo nur pri [[volapuko]] kun rimarko en la lasta frazo, ke volapukon lastatempe elpuŝas Esperanto. Tiutempe la eldonejo Jan Otto troviĝis en financaj problemoj, en [[1934]] ĝin aĉetis eldonejo Novina, kiu daŭrigis eldonadon de la suplementoj ĝis [[1943]], kiam [[nazio]]j la eldonadon ĉesigis (ĉe la lasta artikolo Užok). En [[1996]] du eldonejoj [[Eldonejo Paseka|Paseka]] kaj [[Eldonejo Argo|Argo]] entreprenis reeldonon de la vortaro per fotokopia represo, po kvin volumoj jare. La firmaoj [[Aion CS]] kaj [[AMD, v.o.s.]] prizorgis enkomputiligon de la tuta verko kaj ĝian disponigon sur kompakta disko. La enciklopedia vortaro havas 28 volumojn (+ 12 volumojn suplementajn, la lastaj 2 ne aperis) kun 28 912 paĝoj (+ 8 585 paĝoj suplementaj). En ili troviĝas 185 869 artikoloj (+ 53 315 artikoloj suplementaj) kaj 4 888 bildoj (+ 2 461 suplementaj). Kontribuis 1 086 (+ 230) aŭtoroj. Artikolo pri [[Parizo]] havas 11 paĝojn, pri [[Prago]] eĉ 133 paĝojn, pri [[Aristotelo]] 8 paĝojn, pri [[Victor Hugo]] 6 paĝojn, pri [[Shakespeare]] 4 paĝojn. {{Projektoj}} [[Kategorio:Ĉeĥlingvaj enciklopedioj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1888]] atehskbdjf5cnjafgnz4k174ym9q3dc 0 108303 9386926 8399801 2026-05-29T19:34:45Z Sj1mor 12103 9386926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Perestrojko.jpg|eta|160px|<center>[[Miĥailo Gorbaĉovo]] en afiŝo pri la perestrojko de Sovetunio]] '''Perestrojko''' ({{lang-ru|перестройка}}; [pereSTROJka], ''rekonstruo'', ''restrukturigo'' aŭ ''transformado'') estas procezo, kiun komencis [[Miĥailo Gorbaĉovo]] por reformi la [[politiko|politikan]] kaj [[ekonomiko|ekonomikan]] sistemon en [[Sovetunio]]. Perestrojko celis realigi [[demokratio|demokratiajn]] principojn (liberajn [[baloto]]jn, [[disigo de povoj|disigon de povoj]]), kvankam oni planis konservi la privilegian pozicion de la [[KPSU|komunisma partio]]. Unue principoj de Perestrojko estis formulitaj aprile de la jaro [[1985]] sine de la Komunisma Partio de Sovetunio. Tiuj principoj estis disvolvitaj dum la 27-a kaj la 28-a [[Kongreso de KPSU|partiaj kongresoj]], en 1986 kaj 1990. Perestrojko kaj [[glasnost]] kuraĝigis la homojn en la influsfero de Sovetunio postuli pli da libereco, kio fine kondukis al la falo de la [[fera kurteno]] kaj la disfalo de la [[orienta bloko]]. Perestrojko do, en la internacia nivelo, estas konsiderata fino de la [[Malvarma milito]]. Pli kaj pli drastaj ŝanĝoj en la vivo de la ŝtato fine iĝis nekontroleblaj, kio kaŭzis ĝeneralan krizon kaj [[dissolvo de Sovetunio|disfalon de Sovetunio]] dum [[1991]]. {{Commons|Perestroika}} {{Ĝermo|historio}} {{Ĝermo|politiko}} {{Malvarma milito}} [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Malvarma milito]] [[Kategorio:Perestrojko kaj disfalo de Sovetunio| ]] [[Kategorio:1985 en Sovetunio]] 75g70gxml8ha4lovduh5b2t8m8xignu 0 108307 9386925 8900908 2026-05-29T19:34:31Z Sj1mor 12103 9386925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Glasnost''' ({{lang-ru|гласность}}, do ''malfermeco'' aŭ ''videbleco'') estas la politiko de travidebla kaj malferma konduto de la [[Sovetunio|sovetia]] ŝtato al la civitanoj, kiun rememorigis [[Miĥail Gorbaĉov]] en marto [[1985]]. En la 30-aj jaroj de la 20-a jarcento glasnost estis difinita en oficiala soveta enciklopedio kiel "transdono al publika diskuto aŭ manipulado".{{mankas fonto}} Glasnost estas unu el iloj de misinformo.{{mankas fonto}} ^{[[Vikipedio:Neŭtrala vidpunkto|[''malneŭtrala'']]]} Glasnost ebligis relative vastan [[parollibereco|liberecon de la opinioj]] kaj [[informlibereco]] en Sovetunio. Gorbaĉov intencis instigi pere de Glasnost al kritika publika diskuto pri la kriza sovetia [[ekonomio]], por krei tiamaniere pli vastan akcepton de lia reforma politiko [[perestrojko]]. Glasnost komencis proceson de la formigo en Sovetunio de civitanaj socioj, kiuj kontribuis al [[disfalo de Sovetunio]] kaj rompo de komunista sistemo en la mondo. Tio estis malvenko de Miĥail Gorbaĉov, kiu strebis al savo de [[komunismo]] kaj [[Sovetunio]]. ==Bibliografio== {{Projektoj}} * D. Robertson, ''Słownik polityki'' (Vortaro de politiko), [[Varsovio]] 2009, p. 128-129. {{malvarma milito}} [[Kategorio:Rusaj vortoj kaj esprimoj]] [[Kategorio:Politiko de Sovetunio]] [[Kategorio:Politikaj sloganoj]] [[Kategorio:Politiko en 1985]] [[Kategorio:Reformoj en Sovetunio]] [[Kategorio:Sovetia terminologio]] [[Kategorio:Perestrojko kaj disfalo de Sovetunio]] [[Kategorio:1985 en Sovetunio]] opf0oj1z3gjgvmmd0sc9a0dlq0z88h0 0 124170 9387279 9050395 2026-05-30T04:11:59Z Sj1mor 12103 9387279 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Konkubineco''' signifas daŭran kaj seksan kunvivadon de viro(j) kaj virino(j) sen geedziĝo. Tiu formo de kunvivado estas ne aŭ apenaŭ leĝe reguligita. Oni nomas la virinan partneron de la rilato '''konkubino''', sed ĝi ankaŭ signifas '''kromvirino''' (krom ekz. la laŭleĝa [[edzino]]). == Vidu ankaŭ == * [[Mut'a]] {{projektoj|ReVo=konkub|ReVo titolo=Konkubino}} [[Kategorio:Konkubineco| ]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] a5fbt5zxduaolizctgcqu6moliacqxu 0 128461 9386854 9341048 2026-05-29T16:23:06Z ThomasPusch 1869 9386854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto duoninsulo |nomo=Cotentin |dosiero1=Cotentin Peninsula.jpg |priskribo de dosiero1=La duoninsulo Cotentin |dosiero2= |priskribo de dosiero2= |akvejo= [[Manika Markolo]] |akvejo2= |latitudo=49/30/00/N |longitudo= 1/30/00/W |regiono-ISO= FR-50 |mapo= |situo sur mapo= Francio |zomo=7 |longo= |larĝo= |areo= }} [[Dosiero:Cotentin.jpg|eta|<center>Cotentin]] '''Cotentin''' (malnova skribo: ''Costentin'', sen prononco de la "s") estas [[Normandio|normandia]] regiono de la [[armorika montaro]], kiun la [[Romio|romianoj]] nomis ''Pagus Constantiensis'' (lando de [[Coutances]]). Ĝi situas inter la la marenfluo de la [[Vire (rivero)|Vire]] (kiu trafluas la urbon [[Vire Normandie|Vire]]), kiu markas la orientan finon de la duoninsulo, kaj la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfo de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]], sude ĉe la okcidenta bordo de la duoninsulo. Ĉe la tuta okcidenta bordo la duoninsulo tuŝas la [[Sanmala golfo|Sanmalan golfon]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.pbase.com/ericdeparis/normandie Mia Normandio : artaj fotoj de Cotentin] (france, angle) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naturaj regionoj de Francio]] [[Kategorio:Normandio]] [[Kategorio:Duoninsuloj en Francio]] injvgpiufkew9dsi8wif33xi24hospi 9386855 9386854 2026-05-29T16:23:44Z ThomasPusch 1869 9386855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto duoninsulo |nomo=Cotentin |dosiero1=Cotentin Peninsula.jpg |priskribo de dosiero1=La duoninsulo Cotentin |dosiero2= |priskribo de dosiero2= |akvejo= [[Manika Markolo]] |akvejo2= |latitudo=49/30/00/N |longitudo= 1/30/00/W |regiono-ISO= FR-50 |mapo= |situo sur mapo= Francio |zomo=7 |longo= |larĝo= |areo= }} [[Dosiero:Cotentin.jpg|eta|<center>Cotentin]] '''Cotentin''' (malnova skribo: ''Costentin'', sen prononco de la "s") estas vasta [[duoninsulo]] kaj [[Normandio|normandia]] regiono de la [[armorika montaro]], kiun la [[Romio|romianoj]] nomis ''Pagus Constantiensis'' (lando de [[Coutances]]). Ĝi situas inter la la marenfluo de la [[Vire (rivero)|Vire]] (kiu trafluas la urbon [[Vire Normandie|Vire]]), kiu markas la orientan finon de la duoninsulo, kaj la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfo de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]], sude ĉe la okcidenta bordo de la duoninsulo. Ĉe la tuta okcidenta bordo la duoninsulo tuŝas la [[Sanmala golfo|Sanmalan golfon]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.pbase.com/ericdeparis/normandie Mia Normandio : artaj fotoj de Cotentin] (france, angle) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naturaj regionoj de Francio]] [[Kategorio:Normandio]] [[Kategorio:Duoninsuloj en Francio]] 2999w5qvlzpaws8plog5vzaxd83i5x5 0 128859 9387403 9189710 2026-05-30T09:02:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Regiono |lando = Pollando |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |mapo1 = |mapo1 priskribo = |regiono-ISO = PL |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=6 |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes }} '''Prusia Silezio''' (oficiale '''Silezio''', {{Lang-de|Schlesien}}) en la jaroj [[1742]] - [[1945]] estis unu el la partoj de [[Prusio]], en la jaroj [[1815]] ĝis [[1919]] kaj poste en [[1938]] ĝis [[1941]] unu el [[provincoj de Prusio|ties provincoj]]. Ties parto fariĝis ankaŭ graflando germane nomata ''[[Grafschaft Glatz]]'' ([glaːts]); loke ''Grofschoaft Glootz'' aŭ ''Groofschoft Glootz'', ĉeĥe ''Hrabství kladské'', pole ''Hrabstwo Kłodzkie'', latine ''provincia glacensis'', ĝis tiu tempo unu el la eksteraj regionoj de [[Bohemio]]. Metropolo de Prusia Silezio estis la urbo nun nomata [[Vroclavo]] (tiam germane ''Breslau'' kaj esperantlingve ekde la fino de la 19-a jarcento ''Breslaŭo''). == Historio == [[Dosiero:German Empire - Prussia - Silesia (1871).svg|eta|maldekstra|{{centre|Prusia Silezio (malhelruĝa) inter 1871 kaj 1918 enkadre de [[Prusia reĝlando]] (helflava) en la [[Germana imperio]] (helbruna)}}]] === Ĝis la jaro 1918 === Ekde la [[mezepoko]] ĝis la jaro [[1742]] la tuta [[Duklando Silezio]] (escepte de la regiono [[Crossen an der Oder]], kiun en [[1482]] akiris [[Brandenburgio]]) estis parto de [[Landoj de Krono Ĉeĥa]]. Post malvenkita unua silezia milito [[Maria Teresia]] perdis per breslaŭa paco la [[11-an de junio]] [[1742]] plimulton de Silezio inkluzive de Kladsko favore al Prusio. Post la [[Viena kongreso]] parto de Prusia Silezio fariĝis ankaŭ nordorienta duono de [[Supra Luzacio]] (sed ĝis la jaro [[1825]] la distrikto [[Hoyerswerda]] apartenis al provinco Brandenburgio akirita de [[Saksio|saksa reĝlando]], kaj Prusia Silezio fariĝis unu el dek [[provincoj de Prusio]] (kiel '''Provinco Silezio''', germane ''Provinz Schlesien''). En ties kadro en 1871 ĝi fariĝis parto de [[Germana imperiestra regno]]. Politika mapo de Prusia Silezio estas [http://www.tr62.de/maps/Silesia-h1871.html jen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060916145058/http://www.tr62.de/maps/Silesia-h1871.html |date=2006-09-16 }}, nacieca mapo [http://www.tr62.de/maps/Silesia-national.html jen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060916145303/http://www.tr62.de/maps/Silesia-national.html |date=2006-09-16 }}. === [[1918]]-[[1945]] === Post la fino de la [[unua mondmilito]] la [[28-an de oktobro]] [[1918]] la renovigita [[Pollando]] okupis randajn teritoriojn de Prusia Silezio (teritorio sudokcidente de [[Bojanowo]] (germane same ''Bojanowo''), Kaczkowo (''Katschkau'') kun la ĉirkaŭaĵo, kaj teritorion okcidente de urbo [[Kempen (Silezio)|Kempen]] (nun pole [[Kępno]]) kun urboj Rychtal (''Reichthal''), Bralin (''Bralin''), Sośnie (''Sosnie'') kaj Domaslów (''Domsel'') - vidu [https://web.archive.org/web/20090420062044/http://www.tr62.de:80/maps/po-1920.html mapo 2] kaj enmembrigis ilin en Vojvodio Poznań. La 14-an de oktobro 1919 okazis divido de Prusia Silezio je provincoj [[provinco Malsupra Silezio|Malsupra Silezio]] (ĉefurbo [[Vroclavo]]) kaj [[provinco Supra Silezio|Supra Silezio]] (ĉefurbo [[Opole]]). Laŭ [[Traktato de Versajlo|versajla packontrakto]] devis okazis en Supra Silezio [[referendumo]] pri aparteneco de tiu ĉi naciece miksita teritorio. La [[10-an de januaro]] [[1920]] poste parto de Supra Silezio ([[Regiono Hlučín]]) fariĝis parto de [[Ĉeĥoslovakio]]. Surbaze de rezulto de la referendumo la orienta parto de Supra Silezio fariĝis la [[20-an de oktobro]] [[1921]] parto de Pollando, kiu enmembrigis ĝin en [[Silezia vojevodio|Silezian vojevodion]]. Mapo de Malsupra Silezio estas [http://www.gonschior.de/weimar/Preussen/Niederschlesien/uebersichtskarte.html jen], mapo de Supra Silezio post la 20-a de oktobro 1921 [http://www.gonschior.de/weimar/Preussen/Oberschlesien/uebersichtskarte.html jen]. La [[1-an de aprilo]] [[1938]] Prusia Silezio estis denove unuigita en unu provincon. La [[2-an de septembro]] [[1938]] estis al Prusia Silezio aligita malgranda suda parto de la nuligita [[provinco Lima Marko Posen-Okcidenta Prusio]]. Post la [[munkena interkonsento]], la [[regiono Hlučín]] fariĝis parto de [[nazia Germanio]], kaj enkadre de Prusio ĝi estis enmembrigita reen en Prusian Silezion. Post la germana invado Pollandon en [[septembro]] de [[1939]] la nazia Germanio priregis la tutan [[Pola Silezio|polan parton de Silezio]]. La [[26-an de oktobro]] [[1939]] estis al Prusia Silezio aligita la ĝisnuna pola Silezia vojevodio. Parto de Silezio, kiu en la jaroj [[1918]] - [[1939]] apartenis al la pola vojevodio Poznań la [[1-an de novembro]] [[1939]] fariĝis parto de [[provinco Posen]], la [[29-an de januaro]] [[1940]] alinomita je Regna [[provinco Vartlando]]. Provinco Silezio poste estis la [[29-an de januaro]] [[1941]] denove dividita je provincoj [[Malsupra Silezio|Malsupra]] kaj [[provinco Supra Silezio|Supra Silezio]] kaj tiu ĉi stato poste daŭris ĝis fino de la [[dua mondmilito]]. [[dosiero:Curzon-linio.svg|eta|maldekstra|220px|{{centre|Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de [[Pola Dua Republiko]] en 1945}}]] === Ekde la jaro [[1945]] === Fine de la [[dua mondmilito]] la tutan Prusian Silezion ekokupis soldataroj de [[Sovetunio]]. Rilate al la limoj, okazis renovigo de la divido de Silezio el la tempo antaŭ la [[munkena interkonsento]], dum kio la teritoriojn oriente de rivero [[Nisa]] (inkluzive de malgranda parto de ĝis nun [[Saksio|saksa]] parto de [[Supra Luzacio]] ĉirkaŭ urbo [[Bogatynia]]) estis surbaze de decido de [[Konferenco de Potsdam]] donita la [[2-an de aŭgusto]] [[1945]] en administradon de [[Pollando]], eĉ kiam ĝi dum ne fariĝis ties parto. La [[26-an de decembro]] [[1945]] poste Pollando [[anekso|aneksis]] tiun ĉi regionon (pri plua evoluo vidu [[Pola Silezio|Polan Silezion]]). Parto de Supra Luzacio, okcidente de rivero [[Nisa]], kiu apartenis ĝis la jaro [[1945]] al Prusia Silezio, estis surbaze de la rezultoj de la referendumo aligita enkadre de [[Soveta okupacia zono de Germanio]] al [[Saksio]]. == Administra membrigo == === Registaraj distriktoj === * [[1818]]–[[1820]] 4 registaraj distriktoj (''Regierungbezirke''): Breslau ([[Vroclavo]]), Liegnitz ([[Lehnice]]), Opeln ([[Opole]]), Reichenbach ([[Dzierżoniów]]). * [[1820]]–[[1939]] 3 registaraj distriktoj. Reichenbach nuligita kaj ties teritorio dividita inter Breslau kaj Liegnitz. * [[1939]]–[[1945]] 4 registaraj distriktoj. Kreita registara distrikto Kattowitz ([[Katowice]]). == Vidu ankaŭ == * [[Silezio]] * [[Prusio]] * [[Sileziaj ribeloj]] * [[Ĉeĥa Silezio]] * [[Pola Silezio]] * [[Regiono Hlučín]] {{Provincoj de Prusio}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Silezio, Prusia}} [[Kategorio:Silezio]] [[Kategorio:Provincoj de Prusio]] [[Kategorio:Historio de Silezio]] [[Kategorio:Reĝlando Prusio]] [[Kategorio:Historia geografio de Germanio]] bxy4xcmw5buxnhcepfdv9pjr2364xu4 0 129028 9386792 9348363 2026-05-29T12:37:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386792 wikitext text/x-wiki Tiu estas la listo de politikaj partioj kaj movadoj en [[Francio]]. La gravaj partioj estas grase menciitaj. == Ekstremmaldekstro == === [[Anarkiismo]] === * '''[[Anarkiista Federacio]]''' :'''''F'''édération '''A'''narchiste'' ([http://www.federation-anarchiste.org/ FA]) * '''[[Alternative libertaire|Liberacana Alternativo]]''' :'''''A'''lternative '''L'''ibertaire'' ([http://www.alternativelibertaire.org/ AL]) * [[Komunista Liberecana Organizaĵo]] :'''''O'''rganisation '''C'''ommuniste '''L'''ibertaire'' ([http://oclibertaire.free.fr/ OCL]) * [[Kunordigo de la Anarkiistaj Grupoj]] :'''''C'''oordination des '''G'''roupes '''A'''narchistes'' ([http://www.c-g-a.org/ CGA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070405043910/http://www.c-g-a.org/ |date=2007-04-05 }}) * [[Liberecana kaj Sociala Ofensivo]] :'''''O'''ffensive '''L'''ibertaire et '''S'''ociale'' ([http://offensive.samizdat.net/ OSL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070510223322/http://offensive.samizdat.net/ |date=2007-05-10 }}) * [[Sekcio Senhezite Kontraŭ Le Pen]] :'''''S'''ection '''C'''arrément '''A'''nti '''L'''e '''P'''en'' ([http://nopasaran.samizdat.net/ SCALP]) * [[Unuiĝo de la Anarkiistoj]] :'''''U'''nion des '''A'''narchistes'' (UA) === [[Maoismo]] === * [[Komunista Partio de Laboristoj de Francio]] :'''''P'''arti '''C'''ommuniste des '''O'''uvriers de '''F'''rance'' ([http://www.pcof.net/ PCOF]) * [[Marksista-Leninista-Maoista Komunista Partio]] :'''''P'''arti '''C'''ommuniste '''M'''arxiste-'''L'''éniniste-'''M'''aoïste'' ([http://etoilerouge.chez.tiscali.fr/ PCMLM]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) === [[Marksismo]] === * [[Komunistoj]] :''Communistes'' [http://www.sitecommunistes.org/] * [[La Rebato]] :''La Riposte'' [http://www.lariposte.com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070515200434/http://www.lariposte.com/ |date=2007-05-15 }} * [[Unuiĝo de Komunistaj Revoluciistoj de Francio]] :'''''U'''nion des '''R'''évolutionnaires '''C'''ommunistes de '''F'''rance'' ([http://www.urcf.net/ URCF]) === [[Trockismo]] === * '''[[Laborista Lukto]]''' :'''''L'''utte '''O'''uvrière'' ([http://www.lutte-ouvriere.org/ LO]) * '''[[Ligo Komunista Revoluciista]]''' :'''''L'''igue '''C'''ommuniste '''R'''évolutionnaire'' ([http://www.lcr-rouge.org/ LCR]) * '''[[Partio de Laboristoj]]''' :'''''P'''arti des '''T'''ravailleurs'' ([http://www.parti-des-travailleurs.org/ PT] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724103356/http://www.parti-des-travailleurs.org/ |date=2008-07-24 }}) * [[Bolŝevika grupo]] :''Groupe bolchevik'' [http://www.revolution-socialiste.info/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070306144741/http://www.revolution-socialiste.info/ |date=2007-03-06 }} * [[Grupo La Komunumo]] :''Groupe La Commune'' [http://www.lacommune.org/] * [[Internaciista Revoluciista Komunista Grupo]] :''Groupe '''C'''ommuniste '''R'''évolutionnaire '''I'''nternationaliste'' ([http://groupecri.free.fr/ CRI]) * [[Por Socialismo]] :''Pour le Socialisme'' * [[Revoluciista maldekstro]] :''Gauche révolutionnaire'' [http://grcio.org.free.fr/index.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Revoluciista Socialista Alternativo]] :'''''A'''lternative '''R'''évolutionnaire '''S'''ocialiste'' ([http://arsorga.site.voila.fr/index.html ARS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070517050114/http://arsorga.site.voila.fr/index.html |date=2007-05-17 }}) * [[Internaciista Socialista Grupo]] :'''''G'''roupe '''S'''ocialiste '''I'''nternationaliste'' ([http://www.gsi-litqi.org/ GSI]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) == Maldekstro == * '''[[Franca Komunista Partio|Franca Komunisma Partio]]''' :'''''P'''arti '''C'''ommuniste '''F'''rançais'' ([http://www.pcf.fr/ PCF]) * '''[[La Verduloj (Francio)|La Verduloj]]''' :''Les Verts'' [http://www.lesverts.fr/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061116084808/http://www.lesverts.fr/ |date=2006-11-16 }} * '''[[Maldekstra Radikala Partio]]''' :'''''P'''arti '''R'''adical de '''G'''auche'' ([http://www.planeteradicale.org/ PRG]) * '''[[Respublika kaj Civitana Movado (Francio)|Respublika kaj Civitana Movado]]''' :'''''M'''ouvement '''R'''épublicain et '''C'''itoyen'' ([http://www.mrc-france.org/ MRC]) * '''''[[Unuigita Socialisma Partio (Francio)|Unuigita Socialisma Partio]] :'''''P'''arti '''S'''ocialiste '''U'''nifié'' * '''[[Socialista Partio (Francio)|Socialisma Partio]]''' :'''''P'''arti '''S'''ocialiste'' ([http://www.parti-socialiste.fr/ PS]) * [[Asocio por Respublika Maldekstro]] :'''''A'''ssociation pour une '''G'''auche '''R'''épublicaine'' (AGR) * [[La Alternativuloj]] :''Les Alternatifs'' [http://www.alternatifs.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060913012404/http://www.alternatifs.org/ |date=2006-09-13 }} * [[Movado por Respublika kaj Sociala Alternativo]] :'''''M'''ouvement pour une '''A'''lternative '''R'''épublicaine et '''S'''ociale'' ([http://www.lemars.org/ MARS]) * [[Nova Reĝisma Agado]] :'''''N'''ouvelle '''A'''ction '''R'''oyaliste'' ([http://narinfo.site.voila.fr/accueil.htm NAR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070706081457/http://narinfo.site.voila.fr/accueil.htm |date=2007-07-06 }}) * [[Poluso de Komunisma Renaskiĝo en Francio]] :'''''P'''ôle de '''R'''enaissance '''C'''ommuniste en '''F'''rance'' ([http://www.prcf.fr/ PRCF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091222193619/http://www.prcf.fr/ |date=2009-12-22 }}) * [[Unuiĝo de Radikalaj Respublikistoj]] :'''''U'''nion des '''R'''épublicains '''R'''adicaux'' ([http://www.u2r.org/ U2R] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090827082402/http://www.u2r.org/ |date=2009-08-27 }}) * [[Demokratia Sociala Unuiĝo]] :'''''U'''nion '''S'''ociale '''D'''émocratique'' ([http://www.usdsite.canalblog.com/ USD]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * [[La France insoumise]] == Centro == * '''[[Demokrata Movado (Francio)|Demokrata Movado]]''' :'''''Mo'''uvement '''Dém'''ocrate'' ([http://www.mouvementdemocrate.fr/ MoDem]) * [[Civitaneco, Agado, Partopreno por 21-a jarcento]] :'''''C'''itoyenneté, '''A'''ction, '''P'''articipation pour le '''21'''e siècle'' ([http://www.cap21.net/ Cap 21]) * [[Demokrata Kuniĝo]] :'''''R'''assemblement '''D'''émocrate'' ([http://www.rassemblement-democrate.org/ RD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051130221235/http://www.rassemblement-democrate.org/ |date=2005-11-30 }}) * [[Eŭropa kaj Sociala Iniciato]] :'''''I'''nitiative '''E'''uropéenne et '''S'''ociale'' ([http://www.i-es.eu/ IES]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * [[Eŭropa Rezisto]] :''Europe Résistance'' [http://www.europe-resistance.com/]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Federaciisma Partio]] :''Parti Fédéraliste'' [http://www.parti-federaliste.fr/] * [[Sendependa Ekologia Movado (Francio)|Sendependa Ekologia Movado]] :'''''M'''ouvement '''É'''cologiste '''I'''ndépendant'' ([http://www.mei-fr.org/ MEI]) == Dekstro == * '''[[Movado Por Francio]]''' :'''''M'''ouvement '''P'''our la '''F'''rance'' ([http://www.pourlafrance.fr/ MPF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070225022124/http://www.pourlafrance.fr/ |date=2007-02-25 }}) * '''[[Unuiĝo por la Nova Respubliko (Francio)|Unuiĝo por la Nova Respubliko]]''' :'''''U'''nion pour la '''N'''ouvelle '''R'''épublique'' (UNR) * '''[[Unuiĝo de Demokratoj por la Respubliko (Francio)|Unuiĝo de Demokratoj por la Respubliko]]''' :'''''U'''nion des '''D'''émocrates pour la '''R'''épublique'' (UDR) * '''[[Union pour la Démocratie Française|Unuiĝo por Franca Demokratio]]''' :'''''U'''nion pour la '''D'''émocratie '''F'''rançaise'' ([http://www.udf.org/ UDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020527221039/http://www.udf.org/ |date=2002-05-27 }}) * '''[[Unuiĝo por Popola Movado (Francio)|Unuiĝo por Popola Movado]]''' :'''''U'''nion pour un '''M'''ouvement '''P'''opulaire'' ([http://www.u-m-p.org/ UMP] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150521010650/http://www.u-m-p.org/ |date=2015-05-21 }}) * '''[[Les Républicains]]''' (LR) * '''[[Soyons libres]]''' (Libres !) * [[Ĉasado - Fiŝkaptado - Naturo - Tradicioj (Francio)|Ĉasado - Fiŝkaptado - Naturo - Tradicioj]] :'''''C'''hasse - '''P'''êche - '''N'''ature - '''T'''raditions'' ([http://www.cpnt.asso.fr/ CPNT] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031028152709/http://www.cpnt.asso.fr/ |date=2003-10-28 }}) * [[Ekstaru La Respubliko (Francio)|Ekstaru La Respubliko]] :'''''D'''ebout '''L'''a '''R'''épublique'' ([http://www.deboutlarepublique.com/ DLR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160308165755/http://www.deboutlarepublique.com/ |date=2016-03-08 }}) * [[Forumo de Socialaj Respublikanoj]] :'''''F'''orum des '''R'''épublicains '''S'''ociaux'' ([http://www.frs-ladroitehumaine.fr/ FRS]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * [[Generacio Ekologio]] :'''''G'''énération '''É'''cologie'' ([http://www.generation-ecologie.asso.fr/ GE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928081419/http://www.generation-ecologie.asso.fr/ |date=2007-09-28 }}) * [[Kuniĝo Por Francio]] :'''''R'''assemblement '''P'''our la '''F'''rance'' (RPF) * [[Kuniĝo por Sendependeco kaj Suvereneco de Francio]] :'''''R'''assemblement pour l''''I'''ndépendance et la '''S'''ouveraineté de la France'' ([http://www.r-i-f.org/ RIF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070528001313/http://www.r-i-f.org/ |date=2007-05-28 }}) * [[Liberala Alternativo]] :'''''A'''lternative '''L'''ibérale'' (AL) * [[Nacia Centro de Sendependuloj kaj Kamparanoj]] :'''''C'''entre '''N'''ational des '''I'''ndépendants et '''P'''aysans'' ([http://www.cni.asso.fr/ CNIP] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070626042942/http://www.cni.asso.fr/ |date=2007-06-26 }}) * [[Respublikana Partio (Francio)|Respublikana partio]] :'''''P'''arti '''R'''épublicain'' * [[Radikala Partio (Francio)|Radikala Partio]] :''Parti radical "valoisien"'' [http://www.partiradical.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110222021435/http://www.partiradical.net/ |date=2011-02-22 }} * [[Reĝa Alianco]] :'''''A'''lliance '''R'''oyale'' ([http://www.allianceroyale.fr/ AR]) == Ekstremdekstro == * '''[[Front National (Francio)|Nacia Fronto]]''' :'''''F'''ront '''N'''ational'' ([http://www.frontnational.com/ FN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110225024814/http://www.frontnational.com/ |date=2011-02-25 }}) * '''[[Nacia Respublika Movado]]''' :'''''M'''ouvement '''N'''ational '''R'''épublicain'' ([http://www.m-n-r.net/ MNR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061108193751/http://www.m-n-r.net/ |date=2006-11-08 }}) * [[Ĉasrajto]] :''Droit de chasse'' * [[Action Française|Franca Agado]] :'''''A'''ction '''F'''rançaise'' ([http://www.actionfrancaise.net/ AF]) * [[Franca kaj Eŭropa Naciista Partio]] :'''''P'''arti '''N'''ationaliste '''F'''rançais et '''E'''uropéen'' (PNFE) * [[Populista partio]] :''Parti populiste'' [http://www.parti-populiste.info/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070509155445/http://www.parti-populiste.info/ |date=2007-05-09 }} * '''[[Reconquête]]''' kreita en [[2021]] kaj estrata de [[Éric Zemmour]]. == Aliaj partioj == * [[Animalisma Partio (Francio)|Animalisma Partio]] :''Parti Animaliste'' * [[Atenton! Handikapo]] :''Attention! Handicap'' [http://attentionhandicap.free.fr/] * [[Esperanto Libereco]] :''Espéranto Liberté'' [http://www.esperanto-liberte.com/]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Movado de Konkreta Utopio]] :'''''M'''ouvement de l''''U'''topie '''C'''oncrète'' ([http://www.utopiesconcretes.org/ MUC]) * [[Partio por Malkreskado]] :''Parti pour la décroissance'' [http://www.partipourladecroissance.net/] * [[Partio de Plezuro]] :'''''P'''arti du '''P'''laisir'' ([http://www.parti-du-plaisir.com/ PP]) * [[Respublika Kristana Partio]] :'''''P'''arti '''R'''épublicain '''C'''hrétien'' ([http://www.prc-france.org/ PRC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070507054632/http://www.prc-france.org/ |date=2007-05-07 }}) * [[Solidareco kaj Progreso (Francio)|Solidareco kaj Progreso]] :'''''S'''olidarité et '''P'''rogrès'' ([http://www.solidariteetprogres.org/ SP]) * [[Unser Land]] en Alzaco {{Projektoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj de Francio| ]] kk8fn1pnun43lmtjn0hc6eqgrv1reoy 0 130568 9387378 9000968 2026-05-30T08:30:44Z ThomasPusch 1869 9387378 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 11 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} [[Dosiero:guernsey_sm02.png|frame|Mapo de la insularo Guernsey]] '''Jethou''' estas malgranda, ne publike alirebla [[insulo]] de la [[Manika Markolo]] apud la insulo [[Herm]]. La manikaj insuloj estas nek parto de la [[Unuiĝinta Reĝlando]], nek [[kolonio]] de la brita krono, sed kiel posedaĵo de la krono ({{lang-en|crown dependency}}) ili troviĝas rekte sub la brita krono. La insulo estas ĉirkaŭ 18 hektarojn granda kaj havis kvar tutjarajn loĝantojn en [[1996]]. Ekzistas ununura domo sur ĝi. Politike la insulo dependas de la [[voktujo]] [[Guernsey]]. Ekzistas indikoj, ke la tero inter Herm kaj Jethou estis forprenita de ŝtormego en la jaro [[709]]. La insulo, samkiel la aliaj manikaj insuloj, estis posedaĵo de la [[Listo de dukoj de Normandio|duko de Normandio]] kaj post la konkero de Anglio en la jaro [[1066]], ĝi iĝis posedaĵo de la [[Listo de britaj reĝoj|anglaj reĝoj]]. Dum la [[Dua mondmilito]] la insulo estis okupita de la [[Germanio|germana]] [[armeo]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * '''Insuloj:''' [[Guernsey (insulo)]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], Jethou, [[Sark]] {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] c8l9a6qeifihj2v2g2lqf0u0g3kgatr 9387379 9387378 2026-05-30T08:31:31Z ThomasPusch 1869 9387379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 11 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} [[Dosiero:guernsey_sm02.png|frame|Mapo de la insularo Guernsey]] '''Jethou''' estas malgranda, ne publike alirebla [[insulo]] de la [[Manika Markolo]] apud la insulo [[Herm]]. La manikaj insuloj estas nek parto de la [[Unuiĝinta Reĝlando]], nek [[kolonio]] de la brita krono, sed kiel posedaĵo de la krono ({{lang-en|crown dependency}}) ili troviĝas rekte sub la brita krono. La insulo estas ĉirkaŭ 18 hektarojn granda kaj havis tri tutjarajn loĝantojn en [[1996]]. Ekzistas ununura domo sur ĝi. Politike la insulo dependas de la voktujo [[Gernezejo]]. Ekzistas indikoj, ke la tero inter Herm kaj Jethou estis forprenita de ŝtormego en la jaro [[709]]. La insulo, samkiel la aliaj manikaj insuloj, estis posedaĵo de la [[Listo de dukoj de Normandio|duko de Normandio]] kaj post la konkero de Anglio en la jaro [[1066]], ĝi iĝis posedaĵo de la [[Listo de britaj reĝoj|anglaj reĝoj]]. Dum la [[Dua mondmilito]] la insulo estis okupita de la [[Germanio|germana]] [[armeo]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * '''Insuloj:''' [[Guernsey (insulo)]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], Jethou, [[Sark]] {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] 0nw9s52369ci6v8rtgqmg40ad6xrh5e 9387380 9387379 2026-05-30T08:32:28Z ThomasPusch 1869 9387380 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |situo = voktujo {{Gernezejo}}, <br/>{{Manikinsuloj}} |regiono-ISO = GG |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Manika markolo |mapo2 = Channel Islands.svg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 11 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Manika Markolo |parenco_tipo = Akvejo }} [[Dosiero:guernsey_sm02.png|frame|Mapo de la insularo Guernsey]] '''Jethou''' estas malgranda, ne publike alirebla [[insulo]] de la [[Manika Markolo]] apud la insulo [[Herm]]. La manikaj insuloj estas nek parto de la [[Unuiĝinta Reĝlando]], nek [[kolonio]] de la brita krono, sed kiel posedaĵo de la krono ({{lang-en|crown dependency}}) ili troviĝas rekte sub la brita krono. La insulo estas ĉirkaŭ 18 hektarojn granda kaj havis tri tutjarajn loĝantojn en [[1996]]. Ekzistas ununura domo sur ĝi. Politike la insulo dependas de la voktujo [[Gernezejo]]. Ekzistas indikoj, ke la tero inter [[Herm]] kaj Jethou estis forprenita de ŝtormego en la jaro [[709]]. La insulo, samkiel la aliaj manikaj insuloj, estis posedaĵo de la [[Listo de dukoj de Normandio|duko de Normandio]] kaj post la konkero de Anglio en la jaro [[1066]], ĝi iĝis posedaĵo de la [[Listo de britaj reĝoj|anglaj reĝoj]]. Dum la [[Dua mondmilito]] la insulo estis okupita de la [[Germanio|germana]] [[armeo]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * '''Insuloj:''' [[Guernsey (insulo)]], [[Alderney]], [[Brechou]], [[Herm]], Jethou, [[Sark]] {{Komunumo de Nacioj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] dj5k3iyzxcai4vuhx4123dofvx6uerh 0 132556 9387381 8753414 2026-05-30T08:35:02Z ~2026-32162-68 257797 9387381 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''''Language Problems and Language Planning''''', mallonge '''LPLP''' ({{Eo}} ''Lingvoproblemoj kaj lingvoplanado'') estas plurlingva scienca [[revuo]] en la kampo de [[lingvoplanado]], kiu publikigas artikolojn pri politikaj, sociologiaj kaj ekonomiaj aspektoj de lingvo kaj lingvouzo. Ĝi havis ĉefrolon en la disvolviĝo de la teorio pri lingvoplanado. La revuo estas reprezentema por la ŝanĝoj en la kampo de lingvoplanado<ref name=":0">(en) Wenwen Li, Haitao Liu, ''Language Problems and Language Planning - A corpus-based historical investigation'', En: [[Language Problems and Language Planning|Language Problems & Language Planning]], p. 171, 177, Vol. 37, n-ro 2, 2013, ISSN 0272-2690</ref>. == Historio == La revuo estis fondita en [[1969]] kun la titolo ''La Monda Lingvo-Problemo'', tiam eldonis ĝin la eldonejo [[Mouton]] en [[Hago]]. En [[1977]] la revuo ŝanĝis la titolon al ''Language Problems and Language Planning'', samtempe kiam la germana scienca eldonejo [[Walter de Gruyter]] transprenis la eldonejon ''Mouton''. [[Nun en 2012|Nun]] LPLP estas eldonata de la eldonejo [[John Benjamins Publishing Company]] en [[Amsterdamo]]. Ĝian redaktadon prizorgas [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj|CED]]. Unuaj ĉefredaktoroj estis [[Victor Sadler]] (1969–1972) kaj Richard E. Wood (1973–1976), post la nomŝanĝo ekde 1977 pli ol du jardekojn estis [[Humphrey Tonkin]], komence de la 21-a jarcento [[Timothy G. Reagan]]<!--ekzemple en 2012 estis li-->, kiu ekde ties fondo en 2010 aktivas en universitato [[Nursultan Nazarbajev|Nazarbajev]] nomata laŭ la tiutempa prezidanto de [[Kazaĥio]], en [[Astano]], kaj [[nun en 2023]] estas [[François Grin]] ([[Universitato de Ĝenevo]]). La revuon kunredaktas [[Probal Dasgupta]] kaj [[Mark Fettes]]. Pri la recenzoj de libroj respondecas [[Frank Nuessel]] kaj [[Federico Gobbo]]. == FPlurlingva aliro == La revuo estas vere plurlingve eldonata ĉar ĝi akceptas artikolojn verkitaj en iu ajn lingvo. La redakcio precipe bonvenigas artikolojn en aliaj lingvoj ol la angla ĉar ĝi celas malfermi la revuon al internacia kaj plurlingva legantaro<ref name=":0" />. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == *{{en}} [https://benjamins.com/catalog/lplp LPLP] - informoj en la retpaĝo de John Benjamins Publishing Company *{{en}} [http://www.jbe-platform.com/content/journals/15699889 Enhavoj de numeroj] - informoj en la retpaĝo de John Benjamins {{Unua}} [[Kategorio:Sciencaj gazetoj]] [[Kategorio:Sociolingvistiko]] nzd76rxlv2jm3gnz6kiqiavbdf5nnyd 0 132574 9387122 8916603 2026-05-29T21:12:36Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9387122 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Tincova''' [tinkova] (hungare: '''Tinkova''') estas vilaĝo en [[Rumanio]] nord-nordokcidente de [[Caransebeş]]. En [[1910]] ĝi havis 793 loĝantojn (rumanoj); en [[1992]] 483 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en [[1411]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]], (''Krassó-Szörény vármegye''). Administre ĝi apartenas al [[Sacu]]. ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Gravaj personoj == *Timoftei Popovici ([[20-a de aŭgusto]] [[1970]] - [[Lugoj]], [[11-a de julio]] [[1950]]): rumana komponisto. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.harta-turistica.ro/ Interaga mapo de distrikto] * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Krasso Administra mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080219194325/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Krasso |date=2008-02-19 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Caraș-Severin]] 75886y255worinugrrij8zgfbfpkh66 0 141217 9386933 9048051 2026-05-29T19:38:42Z Sj1mor 12103 9386933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Bruna nano''' estas kompakta [[astronomia objekto]], kiu havas [[maso (fiziko)|mason]] inter 13- kaj 75-obla maso de [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] kaj tiel okupas eksterordinaran pozicion inter [[planedo]]j kaj [[stelo]]j. Tio ankaŭ validas por la procesoj okazantaj en la interno. Brunaj nanoj estas pli masoriĉaj ol planedaj [[gasgiganto]]j kaj pli masomalriĉaj ol stelaj [[ruĝa nano|ruĝaj nanoj]]. [[Dosiero:Brown Dwarf Gliese 229B.jpg|eta|300px|[[Gliese 229|Gliese 229B]] (en bildmezo respektive), maldekstre: Malkovro je la [[Observatorio de la Monto Palomar|Observatorio Palomar]], dekstre: Hubble Space Telescope (NASA)]] == Stelamasoj == {{HR-diagramo}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Ben R. Oppenheimer, S. R. Kulkarni, John R. Stauffer: ''[http://xxx.arxiv.org/pdf/astro-ph/9812091 Brown Dwarfs]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. In: ''Protostars and Planets.'' Bd 4. University of Arizona Press, Tucson 1999, Academic Press, San Diego Cal 2000 (PDF, bona, tre ampleksa superrigardo pri la sciostato de 1998). * Shiv S. Kumar: ''[http://xxx.arxiv.org/pdf/astro-ph/0208096 The Bottom of the Main Sequence and Beyond]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Speculations, Calculations, Observations, and Discoveries (1958-2002)''. [[Astronomical Society of the Pacific|ASP]] Conference Series. Bd 30. Astronomical Society of the Pacific, San Francisco Cal 2002 (PDF, Detala priskribo de la scienca akceptiteco en la 1960-aj jaroj). {{ISSN|1080-7926}} * Gilles Chabrier: ''[http://xxx.arxiv.org/pdf/astro-ph/9902015 The Physics of Brown Dwarfs]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. In: ''Journal of physics.'' Condensed Matter. IOP, Bristol 10.1998, S.11263 (PDF, fizika teorio pri la brunaj nanoj, tre formulŝarĝita). {{ISSN|0953-8984}} * Bo Reipurth, Cathie Clarke: ''[http://xxx.arxiv.org/pdf/astro-ph/0103019 The Formation of Brown Dwarfs as Ejected Stellar Embryos]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. En: ''The Astronomical Journal.'' Univ. of Chicago Press, Chicago Ill 122.2001, S.432-439 (Bazaj informoj kaj diskuto de tiu ekestomodelo). {{ISSN|0004-6256}} * Ray Jayawardhana, Subhanjoy Mohanti, Gibor Basri: ''[http://xxx.arxiv.org/pdf/astro-ph/0303565 Evidence for a T Tauri Phase in Young Brown Dwarfs]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. En: ''The Astrophysical Journal.'' Univ. of Chicago Pr., Chicago Ill 592.2003, S.282-287 (PDF) {{ISSN|0571-7248}} * Coryn Bailer-Jones, Wolfgang Brandner, Thomas Henning: ''Braune Zwerge. Entstehung, Scheiben, Doppelsysteme und Atmosphären''. En: ''[[Sterne und Weltraum]].'' Spektrum der Wissenschaft, Heidelberg 2.2006,45, S.34-42. {{ISSN|0039-1263}} == Vidu ankaŭ == * [[Astronomio]] * [[Klasigo de steloj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Astronomio}} * [http://www.extrasolar-planets.com/astronomie/braune_zwerge.php extrasolar-planets.com – Braune Zwerge] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070301162526/http://www.extrasolar-planets.com/astronomie/braune_zwerge.php |date=2007-03-01 }} (germanlingva) * [http://www.wienerzeitung.at/Desktopdefault.aspx?TabID=3946&Alias=wzo&lexikon=Astronomie&letter=A&cob=5309 Christian Pinter: Die gescheiterten Sterne. Braune Zwerge, ein Ärgernis für die astronomische Taxonomie.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311194726/http://www.wienerzeitung.at/Desktopdefault.aspx?TabID=3946&Alias=wzo&lexikon=Astronomie&letter=A&cob=5309 |date=2007-03-11 }} (germanlingva) * [http://astron.berkeley.edu/~basri/bdwarfs Brown Dwarfs] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051104012405/http://astron.berkeley.edu/~basri/bdwarfs/ |date=2005-11-04 }} (anglalingva, kolekto de retligoj de Gibor Basri) * [http://www-int.stsci.edu/~inr/ldwarf.html M dwarfs, L dwarfs and T dwarfs] (anglalingva) <!-- Ligilo el viki-de: {{Alpha Centauri|000409-l|Was sind braune Zwerge?}} ligas al TV-serio de prelegoj pri astronomio; germanlingva --> {{Ĝermo|astronomio}} {{Spektra klasifikado de steloj}} [[Kategorio:Specoj de steloj]] [[Kategorio:Brunaj nanoj| ]] rb619ie17xibflgvmyjfq3irbh5v1nt 0 161574 9386803 9138555 2026-05-29T14:12:02Z Aidas 3488 retejo 9386803 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! blazono ! mapo |- style="background: #ffffff; text-align: center;" | style="width: 145px;" | [[Dosiero:DEU Landkreis Emsland COA.svg|140ra|distrikta blazono]] | style="width: 145px;" | [[Dosiero:Lage des Landkreises Emsland in Deutschland.GIF|140ra|situo de la distrikto Emsland en Germanio]] |- ! colspan="2" | Bazaj datumoj |- style="background: #ffffff;" | [[federacia lando (Germanio)|Federacia lando]]: || [[Malsupra Saksio]] |- style="background: #ffffff;" | Administra urbo: || [[Meppen]] |- style="background: #ffffff;" | Areo: || 2 881&nbsp;km² |- style="background: #ffffff;" | Loĝantoj: || {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03454}}}}<br /><small>''(fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}})''</small> |- style="background: #ffffff;" | [[Loĝdenso]]: || 107 po km² |- style="background: #ffffff;" | [[Listo de germanaj aŭtokodoj|Aŭtokodo]]: || EL |- style="background: #ffffff;" | [[Oficiala Municipokodo|Municipokodo]]: || 03454 |- style="background: #ffffff;" | Komunumoj: || 60 |- ! colspan="2" | Situo ene de Malsupra Saksio |- style="background: #ffffff;" ! colspan="2" | [[Dosiero:Lower Saxony EL.svg|300ra|situo de la distrikto en Malsupra Saksio]] |} La '''[[distrikto (Germanio)|distrikto]] Emsland''' {{prononco|EMSlant}} ([[Germana lingvo|germane]] ''Landkreis Emsland'') situas en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]], en la nordokcidento de [[Germanio]]. Sian nomon la regiono havas de la rivero [[Emso]], kiu trafluas ĝin. Administra centro estas la urbo [[Meppen]], aliaj gravaj urboj estas [[Lingen]] kaj - tratranĉita per multaj kanaloj - [[Papenburg]]. La distrikto havas areon de 2 881&nbsp;km², kaj fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03454}}}} loĝantojn. Sude ĝi limas je la [[distrikto Steinfurt]] de la najbara federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]], parto de la [[Monastera Lando]], norde je la [[distrikto Leer]], parto de la historia regiono [[Orienta Frislando]], kaj okcidente interalie al la du [[provincoj en Nederlando|nederlandaj provincoj]] [[Drenthe]] kaj [[Groningen (provinco)|Groningen]]. == Vidu ankaŭ == * la artikolon pri la historia regiono [[Emslando]], kies centro estas la distrikto. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Municipalities in EL.svg|eta|maldekstra|400ra|<center>skema mapo de la distriktaj komunumoj]] {{Projektoj}} {{-l}} <center> <gallery> Dosiero:Lingen Schülerflohmarkt someraj ferioj de 2012 c.JPG|<center>la historia urbodomo de [[Lingen]] Dosiero:Historia urbodomo Meppen 2.jpg|<center>kaj la same historia urbodomo de [[Meppen]] Dosiero:Haren (Ems) katedralo Emsland-Dom somere 5.JPG|<center>katedralo [[Emsland-Dom (Haren)|Emsland-Dom]] en [[Haren (Emso)|Haren]] Dosiero:Papenburg Hauptkanal z.JPG|<center>la centra kanalo de [[Papenburg]] Dosiero:Sögel kastelo Clemenswerth 5.JPG|<center>kastelo Clemenswerth en [[Sögel]] Dosiero:Huevener-Muehle.jpg|<center>regiona ventomuelejo </gallery> </center> {{Distrikto Emsland}} {{Administra divido de Malsupra Saksio}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Emsland| ]] [[Kategorio:Distriktoj de Malsupra Saksio]] sq2i0yi1il7eme20wb27jwmvgol1vcd 0 166316 9387206 8168395 2026-05-30T03:14:03Z Sj1mor 12103 9387206 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''Codex Leicester''' ([[kodekso]] Lejkester) estas aro de ĉefe sciencaj skribaĵoj de [[Leonardo da Vinci]]. Ĝi estas nomita laŭ [[Thomas Coke]], kiu iĝis unua [[grafo]] de [[Leicester]] kaj aĉetis la kodekson en [[1717]]. == Enhavo de la kodekso == La kodekso konsistas el 18 paperfolioj, ĉiu folio estas faldita unufojon kaj ambaŭ flankoj estas surskribitaj. Entute la dokumento enhavas do 72 paĝojn. La aparta eco de la manuskripto estas la inversa skribo, t.e. ke necesas meti ĝin antaŭ [[spegulo]] por legi la tekstojn. == Ekde la [[20-a jarcento]] == Nuntempe ĝi apartenas al [[Bill Gates]], kiu aĉetis ĝin [[adjudiko|adjudike]] en [[1994]] kontraŭ la sumo de ĉirkaŭ 30 milionoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]]. La kodekso estas ekspoziciata ĉiujare en alia loko. Tiel en [[2004]] ĝi estis en la [[kastelo]] [[Chambord]]. == Vidu ankaŭ == * [[Codex Atlanticus]] * [[Leonardo da Vinci]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://noe-education.org/vinci/D12101C01.php3 La kajeroj de Leonardo da Vinci] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bill Gates]] [[Kategorio:Sciencaj ilustritaj manuskriptoj]] [[Kategorio:Verkoj de Leonardo da Vinci]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en la 16-a jarcento]] b0kau58ws7w0iltgm8b7ep5o0ci6tag 0 187233 9387300 9295159 2026-05-30T05:02:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387300 wikitext text/x-wiki La '''Proklamoj de Bahá'u'lláh''' estas eventoj historiaj kaj religiaj, kiuj okazis en la [[Mezoriento]] dum la dua parto de la [[19-a jarcento]]. Sekve de sia mistika sperto en la subtera karcero [[Síyáh-Chál|''Síyáh-<u>Ch</u>ál'']] de [[Teherano]] dum [[1852]], ''Mírzá H&#803;usayn 'Alí Núrí'' ([[1817]]-[[1892]]), titolita ''[[Bahá'u'lláh]]'' kaj la [[Profeto|profeto]]-fondinto de la [[Bahaa Kredo]], proklamis sian profetan mision unue private al siaj kunuloj en [[Bagdado]] dum [[1863]], kaj poste publike al la homaro kaj al la regantoj politikaj kaj religiaj ekde [[1867]] ĝis [[1892]] en [[Edirne]] (Adrianopolo) kaj [[Akko]]. {{Ort-Bahaa}} == Fono de Mesiisma Agitado : "Tiu, kiun Dio manifestos" == La mezo de la [[19-a jarcento]] estis tempo de mesiista agitado tiel en [[Kristanismo|kristanismo]] (ekz : [[adventismo]], [[mormonismo]]) kiel en [[Islamo|islamo]] (ekz: [[ŝejĥismo]], [[babismo]]). ''Siyyid 'Alí Muh&#803;ammad <u>Sh</u>írází'' ([[1819]]-[[1850]]), kiu titoliĝis ''[[Báb]]'' kaj estis la profeto-fondinto de la babismo, [[Proklamoj de Bab|proklamis]] sin en [[1844]] kiel la [[Proklamoj_de_Bab#La_.22Promesito.22_de_Islamo|"Promesiton" de islamo]] (''Mahdí'' aŭ ''Qá'im''). En siaj verkoj li lokis sin en senfina serio de sinsekvaj profetoj antaŭ la alveno de "Tiu, kiun Dio manifestos" (''man yuz&#803;hiruhu'lláh'', [[Araba lingvo|arabe]]: من یظهر الله‎ , [[Persa lingvo|perse]]: مظهر کلّیه الهی‎ ): <blockquote> "Sciu vere, ke li similas al la suno. Ĉiam estis kaj estos nur unusola suno eĉ se ĝi senĉese aperus kaj malaperus ĝis la senfina fino. Estas tiu Primara Volo, kiu brilege aperas en ĉiu profeto kaj parolas en ĉiu revelaciita Libro. Li havas nek komencon, ĉar el li la unua tiel kvalifikiĝas, nek finon, ĉar el li la lasta tiel kvalifikiĝas. Dum la epoko de la unua manifestiĝo la Primara Volo aperis en [[Adamo]]; dum la tagoj de [[Noa]] li estis en Noa; dum la tago de [[Abrahamo]] en tiu ĉi; kaj same dum la tago de [[Moseo]], dum la tago de [[Jesuo]], dum la tago de [[Mohamedo]] la Apostolo de Dio, dum la tago de la [[Proklamoj_de_Bab#Diversaj_Titoloj_de_B.C3.A1b|"Punkto de Bayán"]] (ndlt: t.e. ''Báb''), dum la tago de "Tiu, kiun Dio manifestos" kaj dum la tago de Tiu, kiu aperos post "Tiu, kiun Dio manifestos". Tio estas la kaŝita senco de la vortoj eldiritaj de la Apostolo de Dio: << Mi estas ĉiuj profetoj >>, ĉar tio brileganta en ĉiu el ili ĉiam estis kaj estos la sama unusola suno." <ref>"Sélection des écrits de Bab" (elektitaj skriboj de Bab), eldonita en la franca lingvo de M.E.B., [http://www.religare.org/Livres/BA/BA_SBAB.htm?cit=107.1 107/61-65] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927213355/http://www.religare.org/Livres/BA/BA_SBAB.htm?cit=107.1 |date=2007-09-27 }}</ref></blockquote> La ''Báb'' mem atestis, ke li ne povas adekvate priskribi la kvalitojn de tia glora estaĵo <ref>"The World Order of Bahá'u'lláh" (la mondordo de ''Bahá'u'lláh'') angle verkita en 1929 de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' (U.S., First pocket-sized edition, 1991) [http://bahai-library.com/writings/shoghieffendi/wob/32.html 32/4]</ref>. Same kiel por la babanoj la ''[[Persa Bayán|Bajano]]'' verkita ĉe [[Mah-Ku|''Máh-Kú'']] en [[1847]]-[[1848]] anstataŭis la ''[[Korano|Koranon]]'' kaj la baba leĝaro la islaman [[Ŝario|ŝarion]], ili estos anstataŭitaj de la sankta Libro kaj de la leĝaro, kiuj estos revelaciitaj de "Tiu, kiun Dio manifestos" en la "Tago de la Revivigo". <ref>''Bayan Persan''. (Persa Bajano) tradukita el la persa lingvo al la franca de A.L.M. NICOLAS [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan1.htm#u2p6 2/6] kaj [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan4.htm 7/13]</ref> Dum sia enkarcerigo en la kastelo de ''Máh-Kú'' la ''Báb'' aludis pri la graveco de la jaroj 9-a (1269 p.H.) kaj 19-a (1279 p.H.) post la naskiĝo de la Babismo en [[1844]] (1260 p.H.) <ref>"God passes by" (Dio preter pasas) ĉapitro 2-a [http://bahai-library.org/writings/shoghieffendi/gpb/26-30.html paĝoj 29-30] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927024143/http://bahai-library.org/writings/shoghieffendi/gpb/26-30.html |date=2007-09-27 }} (angle)</ref>, kaj li eĉ rilatigis la vorton ''Bahá' '' kun "Tiu, kiun Dio manifestos": <blockquote>"Ĉia splendoro (arabe : ''Bahá' '') de la Bajano estas "Tiu, kiun Dio manifestos"; estu plena mizerikordo al tiu kredanta je li kaj plena puno al tiu malkredanta." <ref>''Bayan Persan'' (Persa Bajano) tradukita el la persa al la franca de A.L.M. Nicolas [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan2.htm bayan persan 3/14]</ref>.</blockquote> Post la [[Ekzekuto de Bab|ekzekuto de ''Báb'']] en [[1850]] pluraj babanoj deklaris sin "Tiu, kiun Dio manifestos" anoncita de la ''Báb'', sed neniu el ili sukcesis konvinki la baban komunumon pri la praveco de siaj pretendoj. == Historiaj Eventoj == [[Dosiero:Nasirid-Din-Shah_1850.jpg|eta|maldekstra|150ra|''Nás&#803;iri'd-Dín-<u>Sh</u>áh Qájár'']] ''Mírzá H&#803;usayn 'Alí Núrí'' estis filo de [[M%C3%ADrz%C3%A1_%60Abb%C3%A1s|''Mírzá 'Abbás-i-Núrí "Buzurg"'']] ( ? - [[1839]]), la ministro ĉe la [[Ŝaho]] de [[Persio]] [[Fath-Ali_%C5%9Caho_Ka%C4%9Daro|''Fath&#803;-`Alí <u>Sh</u>áh Qájár'']] ([[1772]]-[[1834]]), kaj ankaŭ unu el la gvidaj personecoj de la baba movado. Dum la somero [[1848]] okaze de la [[Konferenco de Badasht|konferenco]] de la babanoj en la persa vilaĝo ''Bada<u>sh</u>t'', li alprenis la titolojn ''Jináb-i-Bahá'' kaj ''Bahá'u'lláh'' (بهاءالله), kiujn poste konfirmis la ''Báb''. Tuj post la atenco kontraŭ la persa reĝo [[Naser_al-Din_%C5%9Caho|''Nás&#803;iri'd-Dín <u>Sh</u>áh Qájár'']] ([[1831]]-[[1896]]) la [[15-an de aŭgusto]] [[1852]], li estis enprizonigita dum 4 monatoj en la subtera karcero ''Síyáh-<u>Ch</u>ál'' de Tehrano, kie li travivis mistikan sperton komence de la jaro 1269 p.H. (do naŭ jarojn post la naskiĝo de babismo en 1260 p.H.). Post sia liberiĝo li estis ekzilita al Bagdado komence de [[1853]]. Dum tiu ekzilo kelkaj babanoj distingis en li la spiritajn kvalitojn de tiu promesita de ''Báb''. Sed li petis, ke ili ne diskonigu sian eltrovon, kvankam ili ja pravis resp. ''Bahá'u'lláh'' dum sia enkarcerigo ja ricevis la dian vokon al profeteco. <br /><br /> &nbsp; === Privata Proklamo en Bagdado === [[Dosiero:Ali-Pasha_1868.jpg|eta|dekstra|150ra|<center>'' 'Alí-Pá<u>sh</u>á''</center>]] [[Dosiero:Fuad-Pasha.gif|eta|dekstra|150ra|<center>''Fu'ád Pá<u>sh</u>á''</center>]] Post dek jaroj da [[Ekzilo de Bahá'u'lláh|ekzilo]] en Bagdado (''Ba<u>gh</u>dád'') la famo kaj la influo de ''Bahá'u'lláh'' multe kreskis kaj alarmis liajn malamikojn, kiuj petis de la turka registaro pli foran ekzilon por li. Tial la [[Veziro|Granda Veziro]] '' 'Alí Pá<u>sh</u>á'' ([[1815]]-[[1871]]) kaj la Ministro pri Eksterlandaj Aferoj ''Fu'ád Pá<u>sh</u>á'' ([[1815]]-[[1869]]), kiuj kune regis la [[Otomana imperio|otomanan imperion]], sendis al li devigan inviton veni al [[Konstantinopolo]]. Preparante sian foriron ''Bahá'u'lláh'' kun grupo da siaj adeptoj pasigis ekster Bagdado dek-du tagojn sur insulo de la riverego [[Tigriso]] en la ĝardeno de ''Najíb Pá<u>sh</u>á'' konita sub la nomo ''Najíbíyyih'' . En tiu loko, nomata de la bahaanoj la "Ĝardeno de ''Rid&#803;ván''" (ĝardeno de la Paradizo = Rezvan), ''Bahá'u'lláh'' private deklaris al siaj kunuloj sian profetan mision kiel "Tiu, kiun Dio manifestos" anoncita de ''Báb''. Tio okazis de la [[22-a de aprilo]] [[1863]] ([[Islama kalendaro|3-a de ''<u>Dh</u>i'l-Qa'dih'' 1279 p.H.]]) ĝis la [[3-a de majo]] [[1863]] (14-a de ''<u>Dh</u>i'l-Qa'dih'' 1279 p.H.), do deknaŭ jarojn post la naskiĝo de babismo en 1260 p.H. Multaj homoj tiam venis al la ĝardeno por renkontiĝi kun ''Bahá'u'lláh'' kaj plorpetis, ke li ne foriru el Bagdado. La naŭan tagon alvenis la [[Bahaa Sankta Familio|familianoj]] de ''Bahá'u'lláh'' kaj la dekduan tagon li ekvojaĝis kvazaŭ reĝo al Konstantinopolo. <ref>"Dans la Gloire du Père" ("King of Glory / Reĝo de Gloro) [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/ouvrage/gloire-du-pere/gloire-du-pere-5.htm ĉapitro 25-a] (france)</ref> Tiel skribis la "[[Gardanto de la Afero de Dio]]" [[Shoghi Effendi|''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'']] : <blockquote>"Pri la ekzaktaj cirkonstancoj de tiu historia deklaro ni bedaŭre estas tre malmulte informitaj. La vortoj kiujn efektive eldiris ''Bahá'u'lláh'', la maniero laŭ kiu li prezentis Sian deklaron, la reago kiun ĝi okazigis, la ŝoko kiun ricevis ''Mírzá Yah&#803;yá'', la identeco de tiuj ĝuintaj la privilegion aŭdi ''Bahá'u'lláh''-on, ĉio tio restas envolvita de mallumo, kiun la estontaj historiistoj malfacile trapenetros. La fragmenta priskribo, kiun postlasis al la posteularo lia [[Kroniko de Nabil|kronikisto ''Nabil'']], konsistigas iun el la raraj rakontoj aŭtentikaj, kiujn ni posedas pri la memorindaj tagoj pasigitaj de li en tiu ĝardeno." <ref>"God passes by" (Dio preterpasas) [http://bahai-library.org/writings/shoghieffendi/gpb/151-155.html#CHAPTER ĉapitro 9-a] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927024405/http://bahai-library.org/writings/shoghieffendi/gpb/151-155.html#CHAPTER |date=2007-09-27 }} (angle)</ref></blockquote> Tiun dekdu-tagan periodon memorfestas ĉiujare la bahaanoj kiel la [[Ridvan|"Festivalon de Rezvan"]], kies tagoj unua, naŭa kaj dekdua estas feriaj kaj sanktaj por ili. Laŭ la [[Bahaa kalendaro]] tiuj eventoj komenciĝis la 13-an tagon de la 2-a monato ''Jalál'' (Gloro) kaj finiĝis la 5-an tagon de la 3-a monato ''Jamál'' (Beleco) en la 20-a jaro de la bahaa erao. En [[1863]] la festo [[Novruz|''Náw-Rúz'']] (Nova Tago) de la printempa ekvinokso, kiu estis la [[Novjaro|unua tago]] de tiu 20-a jaro bahaa, okazis la [[22-an de marto]] kaj la festivalo de Rezvan komenciĝis en la 32-a tago de tiu bahaa jaro (22-a de aprilo 1863 = 13-a de ''Jalál'' 20 B.E.). Dum jardekoj la bahaanoj festis je fiksitaj datoj de la 21-a de marto ĝis la 2-a de majo. Sed la [[Universala Domo de Justeco]] decidis, ke ĉiuj baha-anoj de la mondo celebru tiun feston ekde [[2015]] laŭ la Baha-a kalendaro, kies la unua tago varias kiel la printempa ekvinokso ĉe Teherano inter la 20-a kaj la 22-a de marto. === Publikaj Proklamoj en Edirne (Adrianopolo) kaj poste en Akko === [[Dosiero:Sultan_Abdul-Aziz_1863.jpg|eta|maldekstra|100ra|'' 'Abdu'l-Azíz'']] ''Bahá'u'lláh'' alvenis en [[Istanbulo]] (Konstantinopolo) la [[16-an de aŭgusto]] [[1863]] (1-an de ''Rabí'u'l-Awwal'' 1280 p.H.) kaj skribis al la Sultano epistolon titolitan ''Lawh&#803;-i-'Abdu'l-Azíz-Va-Vukalá''. ==== Ekzilo en Edirne ==== Tamen la [[Abd-ul-Aziz|Sultano'' 'Abdu'l-'Azíz'']] ([[1830]]-[[1876]]) ne respondis kaj intriguloj instigis lin al pli fora ekzilo de la babanoj en la urbo [[Adrianopolo]] (nuntempa [[Edirne]]) de la turka provinco okcidenta kaj eŭropa de [[Rumelio]]. Post 12 tagoj da dumvintra vojaĝo malfacila, ili alvenis la [[12-an de decembro]] [[1863]] (1-an de ''Rajab'' 1280 p.H.) al Adrianopolo, kvalifikita de ''Bahá'u'lláh'' "la fora prizono" kaj la "lando de la mistero". &nbsp; ==== La proklamoj el Edirne ==== [[Dosiero:Domo de Baha'u'llah en Adrianopolo.jpg|eta|200ra|dekstra|Domo kie vivis ''Baha'u'llah'' en Edirne]] [[Dosiero:Bahais in Adrianople.jpg|eta|dekstra|200ra|Bahaanoj en Edirne (ĉ 1867)]] Ekde [[1867]] ''Bahá'u'lláh'' publike proklamis sian mision al la homaro kaj al ĝiaj regantoj politikaj aŭ religiaj per diversaj epistoloj <ref>"Dans la Gloire du Père" ("King of Glory" / Reĝo de Gloro) [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/ouvrage/gloire-du-pere/gloire-du-pere-5.htm#c27 ĉapitro 27-a] (france) </ref>. Kelkaj el tiuj tekstoj estas legeblaj en du kompilaĵoj titolitaj : la "Proklamo de ''Baha'u'llah'' al la reĝoj kaj regantoj de la mondo" kaj la [[Alvokoj_de_la_Sinjoro_de_Armeoj|"Alvoko de la Sinjoro de la Armeoj"]] (vidu la eksterajn ligilojn). La plej gravaj el tiuj epistoloj estas : * ''Súriy-i-Mulúk'' (Surao al la Reĝoj), la plej grava epistolo; per ĝi li por la unua fojo alparolis pri sia misio ĉiujn monarkojn de Okcidento kaj Oriento, kaj aparte la [[Sultano|Sultanon]] de [[Turkio]] kaj liajn ministrojn, ankaŭ la ambasadorojn de [[Francio]] kaj Persio ĉe la "[[Sublima Pordo]]", la islamajn religiestrojn en Konstantinopolo, la klerulojn kaj loĝantojn de tiu urbo, la popolon de Persio kaj la filozofojn de la mondo. * ''Lawh&#803;-i-Sult&#803;án'' al la Ŝaho de Persio ''Nás&#803;iri'd-Dín'' * ''Súriy-i-Ra'ís'' (Surao al la Regantoj) al la Granda Veziro '' 'Alí Pá<u>sh</u>á'' * ''Súriy-i-Haykal'' (Surao de la Templo), en kiu li sendis apartajn mesaĝojn al la [[Katolikismo|katolika]] [[Papo]] [[Pio la 9-a]] ([[1792]]-[[1878]]), al la reĝoj de la kristanaro kiel la franca imperiestro [[Napoleono la 3-a]] ([[1808]]-[[1873]]), la rusa caro [[Aleksandro_la_2-a_(Rusio)|Aleksandro la 2-a]] ([[1818]]-[[1881]]), la germana imperiestro [[Vilhelmo la 1-a]] ([[1797]]-[[1888]]), la brita reĝino [[Viktorino_%28Britio%29|Viktorino]] ([[1819]]-[[1901]]), kaj la aŭstra-hungara imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a]] ([[1830]]-[[1916]]), La skemoj similas en tiuj epistoloj : ''Bahá'u'lláh'' anoncas al ili sian mesiecon kaj la novajn revelaciojn de la "Reĝo de la Reĝoj" por la homaro... li ilin komplimentas pro iliaj bonaj agoj, admonas pro la malbonaj, konsilas por la plibonigo de iliaj ŝtatoj, avertas pri ilia destino. <center> <gallery> Dosiero:Francisko-Jozefo.jpg|<center>Francisko-Jozefo</center> Dosiero:Napoleono_la_3-a.jpg|<center><center>Napoleono III</center> Dosiero:Papo-Pio9.jpg|<center>Pio IX</center> </gallery> <gallery> Dosiero:Reĝino_Viktoria.jpg|<center>Viktorino</center> Dosiero:Vilhelmo_la_1-a_(germanio).jpg|<center>Vilhelmo I</center> Dosiero:Tsar Alexander II -6.jpg|<center>Aleksandro II</center> </gallery> </center> ==== Skismo kaj ekzilo en Akko ==== [[Dosiero:Mirza_Yahya_1868.jpg|eta|dekstra|130ra|''Mírzá Yah&#803;yá-i-Núrí'' titolita ''S&#803;ubh&#803;-i-Azal'']] Dum la dua jaro de la ekzilo en Adrianopolo [[Subh-i-Azal|''Mírzá Yah&#803;yá-i-Núrí'']] ([[1831]]-[[1912]]) ekribelis kontraŭ la aŭtoritato de sia duonfrato, intrigis ĉe la turkaj aŭtoritatoj, komplotis kaj provis plurfoje mortigi lin, interalie per veneno. Estigis [[skismo]] ene de la baba komunumo kaj kvazaŭ milito inter la sekvantoj de ''Bahá'u'lláh'' (bahaanoj = ''bahá'í'' ) kaj la sekvantoj de ''Mírzá Yah&#803;ya'' (azalanoj = ''azalí'' ), kiu ankaŭ sin deklaris profeto, kaj sin titolis [[Subh-i-Azal|''S&#803;ubh&#803;-i-Azal'']] ("Mateno de Eterneco"). [[Dosiero:Akko BW 1.JPG|eta|maldekstra|250ra|Kazerno de Akko]] La tiel nomata "Plej Granda Disiĝo" oficialiĝis dum septembro de [[1867]] inter ''S&#803;ubh&#803;-i-Azal'' kaj ''Bahá'u'lláh'', kiu nelonge poste verkis sian libron titolitan ''Kitáb-i-Badí' '' (La Mirinda Libro Nova) por refuti la argumentojn de siaj opoziciantoj nomitaj de li la "Popolo de la ''Bayán''" (''Ahl-i-Bayán'') kaj precipe de ''Siyyid Muh&#803;ammad-i-Is&#803;fahání'' <ref>"Logos and Civilization" verkita de Nader Saiedi kaj eldonita de "University Press of Maryland" (Usono, 2000) ISBN 1883053609, ĉapitro 6-a </ref> La foje eĉ sanga konflikto inter bahaanoj kaj azalanoj forte malkontentigis la turkan registaron, kiu fine ordonis splitigon de ekzilintoj kaj sendon de unu grupo, inter ili ''Mírzá Yah&#803;ya'', al la insulo [[Kipro]] kaj de la alia, inter ili ''Bahá'u'lláh'', al la punkolonio de [[Akko]] ('' 'Akká'') en [[Palestino]]. Ili forlasis Adrianopolon la [[12-an de aŭgusto]] [[1868]] (22-an de ''Rabí'u'<u>th</u>-<u>Th</u>ání'' 1285 p.H.). <ref>"Dans la Gloire du Père" ("King of Glory" / Reĝo de Gloro) [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/ouvrage/gloire-du-pere/gloire-du-pere-5.htm#c28 ĉapitro 28-a] (france)</ref> ''Bahá'u'lláh'' ŝipe alvenis al Akko, kiun li kvalifikis la "plej grandan prizonon", la [[31-an de aŭgusto]] [[1868]] (12-an de ''Jamádíyu'l-Awwal'' 1285 p.H.) kaj restis tie ekzilita ĝis sia forpaso la [[29-an de majo]] [[1892]] (2-an de ''<u>Dh</u>i'l-Qa'dih'' 1309 p.H.), unue en la [[Bahaa_Mondcentro#Karcero_de_Bah.C3.A1.27u.27ll.C3.A1h|kazerno]] ĝis [[1870]], poste ene de la urbo en la domoj de [[Bahaa_Mondcentro#Domo_de__.27Abb.C3.BAd|''Abbud'']] kaj de [[Bahaa_Mondcentro#Domo_de__.27Abdu.27ll.C3.A1h_P.C3.A1sh.C3.A1|'' 'Abdulláh-Pá<u>sh</u>á'']] ĝis [[1877]], sekve ekster la urbo en [[Bahaa_Mondcentro#Mazra.27ih|''Mazra'ih'']] kaj fine en [[Bahaa_Mondcentro#Domego_de_Bahj.C3.AD|''Bahjí'']] ekde [[1879]]. ==== La proklamoj el Akko ==== [[Dosiero:House-of-abbud.jpg|eta|Domo de ''Abbud'']] [[Dosiero:Domo_de_Abdullah-Pasha.jpg|eta|Domo de '' 'Abdulláh-Pá<u>sh</u>á'']] [[Dosiero:Domo-Mazraih.jpg|eta|Domo en ''Mazra'ih'']] [[Dosiero:Mansion bahji.jpg|eta|Domego en ''Bahjí'']] Dum tiuj 24 jaroj ''Bahá'u'lláh'' senlace daŭrigis sian revelacion al la mondo per verkoj kiel la ''[[Kitáb-i-Aqdas]]'' (la "Plej Sankta Libro" en [[1873]], kiu estas la kerno de la bahaa revelacio kaj ĝia libro de la Leĝo) kaj la [[Epistoloj de Bahá'u'lláh|epistoloj]] revelaciitaj post ĝi. Sed ĉiuj, regantoj politikaj aŭ religiaj malestimis liajn avertojn kaj konsilojn, escepte la brita reĝino Viktorino, kiu reagis kiel la fariseo Gamiliel dum la proceso de la apostoloj de Jesuo <ref>"La Agoj" [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_ago.html 5/34-39]</ref> <ref>"Voici le jour promis" (alvenis la promesita tago) de Shoghi Effendi [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/shoghi/jour-promis4.htm#17ĉapitro 17-a] (france)</ref>. Tial ''Bahá'u'lláh'' denove skribis al ili : <blockquote> "Oh Reĝoj de la tero ! Ni vidas vin ĉiujare kreskigi viajn elspezojn kaj ŝuldigi tiun ŝarĝon al viaj regatoj. Tio nekonteste estas plena kaj grava maljustaĵo. Timu suspirojn kaj larmojn de tiu subpremato kaj ne trudu al viaj popoloj troajn ŝarĝojn. Ne senigu ilin por konstruigi al vi palacojn kaj eĉ elektu por ili tion, kion vi elektus por vi mem. Ni tiel klarigas al vi tion profiteblan, se vi estas komprenemaj. Viaj popoloj estas viaj trezoroj. Gardu vin, ke vi ne malobservu la ordonojn de Dio, liverante al la ŝtelistoj tiujn, kies gardantoj vi estas. Dank'al ili vi regas, vivtenas vin kaj realigas konkerojn. Sed tamen vi tiom malestimas ilin. Stranga, tre stranga tio estas vere ! Sed ĉar vi rifuzis la "Plej Grandan Pacon", almenaŭ strebu al tiu ĉi : la "Malpli Granda Paco", kiu tamen ebligos al vi iom plibonigi vian staton kaj tiun de viaj regatoj. Oh Suverenoj de la tero ! Repaciĝu inter vi tiel ke vi bezonos armi vin nur por la necesa defendo de viaj teritorioj kaj imperioj. Gardu vin, ke vi ne neglektu la konsilojn de Tiu, kiu estas la Ĉio-Scia, la Fidela." <ref>"Proclamation de Bahá'u'lláh aux rois et dirigeants de la terre" (proklamo de ''Bahá'u'lláh'' al la reĝoj kaj regantoj de la tero), [http://www.religare.org/intro/BA/BA_PROC_sommaire.htm versoj 1/54-58]{{404|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, (france)</ref></blockquote> Malgraŭ tiuj konsiloj ili agadis kiel kutime. Ofte ili enoficigis "intrigulojn" kaj "senskrupululojn" avidajn nur je plezuroj kaj personaj potenco, honoro kaj riĉeco. Ili daŭre malestimis, koloniis kaj ekspluatadis popolojn tiel kreskiginte maljustecon, ribelemon kaj militemon ĝis nekredebla nivelo... Kelkajn jarojn post tiu malatentita averto, disfalis la franca imperiestro Napoleono la 3-a en [[1870]], malaperis la [[Papaj ŝtatoj|papaj ŝtatoj]] en [[1870]] kaj estis murditaj la Sultano otomana'' 'Abdu'l-'Azíz'' en [[1876]], la Caro Aleksandro la 2-a en [[1881]] kaj la Ŝaho de Persio ''Nás&#803;iri'd-Dín'' en [[1896]]. Kvindek jarojn poste, la [[unua mondmilito]] ruinigis [[Eŭropo|Eŭropon]] kaj malaperigis la [[Imperio|imperiojn]] [[Germanio|germanan]], [[Rusio|rusan]], [[Aŭstrio-Hungario|aŭstra-hungaran]], [[Otomana imperio|otomanan]]... estingiĝis la islama [[Kalifo|kalifeco]] la [[3-an de marto]] [[1924]] kaj la persa dinastio ''Qájár'' en oktobro [[1925]]. <ref>[http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/shoghi/jour-promis_sommaire.htm "Voici le jour promis"] (alvenis la promesita tago) de Shoghi Effendi (france)</ref> La homaro travivas ian "tagon de juĝo" okaze de la naskiĝo de nova mondordo. ''Bahá'u'lláh'' skribis, ke tutnova vivoforto viglas nuntempe en ĉiuj popoloj de la tero, sed ke neniu malkovris ĝian kaŭzon ĉar homoj senatente sonĝas en Oriento kaj revas en Okcidento <ref>"Florilège d'écrits de Bahá'u'lláh" (antologio de la skriboj de Bahá'u'lláh, [http://www.religare.org/Livres/BA/BA_EEBA.htm ĉapitro 96-a] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070314222650/http://www.religare.org/Livres/BA/BA_EEBA.htm |date=2007-03-14 }}</ref>. Li diris al la S-ro ''Edward Granville Browne'', orientalisto de la Kembriĝa Universitato kiu vizitis lin, ke tamen tiuj senfruktaj konfliktoj, tiuj detruaj militoj pasos for, kaj ke la Plej Granda Paco venos... <ref>"Baha'u'llah kaj la nova epoko", verkita de [[John Esslemont]] kaj esperantigita de Lidja Zamenhof [http://bahaaeligo.bahai.de/U-tekstoj/bahaullah-U.htm lasta paragrafo kun noto 110-a]</ref> == Spiritaj Signifoj == La proklamoj kaj la nomo mem de ''Bahá'u'lláh'' havas spiritan signifon, kiu rilatas kun mesieco, la "reveno de la Filo de homo en la gloro de sia Patro" <ref>Evangelio laŭ Sankta Mateo [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_mat.html 16/27]</ref> kaj la rivelo de la mistera "plej granda nomo" de Dio. === la "Plej Granda Nomo" de Dio === La islamanoj instruas, ke ekzistas 99 nomoj por Dio kaj ke la centa nomo "plej granda" (arabe : ''al-ism al-a'z&#803;am'' kaj perse : ''ism-i-a'z&#803;am'' ) estas kaŝita mistero, kies ekkono estas celo de la [[Sufiismo|sufianoj]]. Estas raportite en la [[Hadiso|hadisa]] kompilaĵo ''Sahih Muslim'' ("aŭtentikaj" rakontoj pri la agoj kaj eldiroj de la Profeto Mohamedo) ke kiu citos la 99 nomojn de Dio, tiu eniros Paradizon.<ref>"Sahih Muslim", libro 35-a, [http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/muslim/035.smt.html#035.6475 numero 6475] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081128190239/http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/muslim/035.smt.html#035.6475 |date=2008-11-28 }}</ref> Por la bahaanoj, tiu centa nomo "kaŝita" estas ''Bahá' '' (بهاء), kiu arabe signifas splendoron, gloron, lumon kaj belecon <ref>[http://bahai-library.org/encyclopedia/greatest.name.html "Greatest Name"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070707091349/http://bahai-library.org/encyclopedia/greatest.name.html |date=2007-07-07 }}, artikolo en la angla lingvo verkita de Stephen N. Lambden</ref> <ref>[http://bahai-library.org/articles/baha.2.html "The Word Bahá' : Quintessence of the Greatest Name"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630072721/http://bahai-library.org/articles/baha.2.html |date=2007-06-30 }}, artikolo en la angla lingvo verkita de Stephen N. Lambden kaj eldonita en la ''Baha'i Studies Review'' (3.1 / 1993)</ref> … Laŭ la [[Abjad-numeraloj]] la nombra valoro de tiu vorto estas [[Bahaaj_simboloj#Na.C5.ADpinta_Stelo|9 (2+0+5+1+1)]], kiu simbolas perfektecon. En sia "Epistolo al la Filo de la Lupo" ''Baháu'lláh'' klare asertis, ke li estas "manifestiĝo de Dio" sendita al la homaro sub la "plej granda nomo" por revivigi la mondon kaj unuigi ĝiajn popolojn <ref>''Lawh&#803;-i-Ibn-i-<u>Dh</u>ib'' (Epistolo al la Filo de la Lupo) verkita de ''Bahá'u'lláh'', versoj [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/epitre-fils-loup2.htm 106-108] kaj [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/epitre-fils-loup3.htm 187] (france)</ref>. === La "Gloro de Dio" === La titolo ''Bahá'u'lláh'' signifas en la araba lingvo "splendoron, gloron, lumon de Dio" kaj similas al la [[Hebrea lingvo|hebreaj]] vortoj ''Kabod YHWH'' ( כבוד יהוה ) uzitaj en la [[Malnova Testamento]]. La vorto ''Bahá' '' (بهاء) iel elvokas la nimbon (glorkrono) ĉirkaŭ [[Kristo]] aŭ la sanktuloj pentritaj sur [[Ikono (religio)|ikonoj]], kun la ideo de lumo, beleco, splendoro, majesto kaj gloro. En [[-593|593 a.K.]] ĉe la rivero Kebaro en la lando [[Ĥaldeo|Ĥaldea]] dum la kvina jaro de la elpatrujigo de la reĝo [[Jehojaĥin]] al [[Babilono]] <ref> Malnova Testamento tradukita de L.L.Zamenhof el la hebrea [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_jeh.html Libro de Jeĥezkel 2-3]</ref>, la profeto [[Jeĥezkel]] spertis mistikan vizion, en kiu li vidis la "majeston de la Eternulo" ( כבוד יהוה ) kiel luman "ĉielarkon" ĉirkaŭ homo sidanta sur trono <ref> Malnova Testamento tradukita de L.L.Zamenhof el la hebrea [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_jeh.html Libro de Jeĥezkel 1/26-28]</ref>. Poste dum la dudek-kvina jaro de tiu ekzilo <ref>Malnova Testamento tradukita de L.L.Zamenhof el la hebrea [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_jeh.html Libro de Jeĥezkel 40/1-2]</ref>, li denove spertis alian vizion, en kiu tiu "majesto de Dio" estis venanta al la Templo de la Sankta Lando laŭ la orienta vojo tra la pordo turnita orienten kun voĉo kiel la bruo de granda akvo, kaj la tero lumiĝis de lia majesto <ref> Malnova Testamento tradukita de L.L.Zamenhof el la hebrea [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_jeh.html Libro de Jeĥezkel 43/1-7]</ref>. Tio estas tekstaj faktoj... kaj estas historiaj faktoj, ke ''Bahá'u'lláh'' (kies titolo signifas "Gloro de Dio" en la araba lingvo) estis ekzilita al Bagdado ne for de la rivero Kebar kaj poste el Irako al Palestino, kaj ke li revendikis esti la profeto anoncita de la ''Báb'' (kies titolo signifas "la Pordo" en la araba lingvo) por revivigi la mondon kaj starigi le "regnon de Dio" sur la tero. Tiuj vortoj "Kabod YHWH" okazas 36 fojojn en la Hebrea Biblio <ref>"The Word Bahá' : Quintessence of the Greatest Name", artikolo en la angla lingvo verkita de Stephen N. Lambden kaj eldonita en la Baha'i Studies Review (3.1 / 1993) [http://bahai-library.org/articles/baha.2.html noto 7-a] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630072721/http://bahai-library.org/articles/baha.2.html |date=2007-06-30 }}</ref>, interalie en la versoj de la [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_jes.html Libro de Jesaja] (2/10) kaj (35/1-2), kiujn citis ''Bahá'u'lláh'' en sia "Epistolo al la Filo de la Lupo" kiel pravigajn profetaĵojn de lia mesia misio : <blockquote>"Jesaja diris : << nur la Eternulo sola estos alta en tiu tago >>. Koncerne la grandiozecon de la revelacio, li diris : << Eniru en rokon kaj kaŝu vin en la tero, pro timo antaŭ la Eternulo kaj antaŭ la majesto de Lia grandeco >>. Kaj alie li diris : << Ekĝojos la dezerto kaj la senakvejo, triumfos la stepo kaj ekfloros kiel lilio. Ĝi forte ekfloros kaj triumfos, triumfos kaj kantos; la gloro de Lebanon estos donita al ĝi, la beleco de Karmel kaj Ŝaron; ili vidos la gloron de la Eternulo, la majeston de nia Dio >>. Tiuj fragmentoj necesigas neniun komenton. Ili estas klaregaj kaj evidentaj kiel la suno, brilegaj kaj lumaj kiel la lumo." <ref>"Epître au Fils du Loup" (Epistolo al la Filo de la Lupo) de ''Bahá'u'lláh", [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/epitre-fils-loup3.htm versoj 212-213] (france)</ref></blockquote> En tradukoj al la araba lingvo cititaj de ''Bahá'u'lláh'', tiuj bibliaj versoj entenas la vorton ''Bahá' '' : "la majesto de Lia grandeco" (''Bahá'azamatihi'') kaj "la majeston de nia Dio" (''Bahá'a iláhiná'') … sed la verso "ili vidos la gloron de la Eternulo" estas tradukita per la vortoj ''majd al-rabb'' <ref>"The Word Bahá' : Quintessence of the Greatest Name", artikolo en la angla lingvo verkita de Stephen N. Lambden kaj eldonita en la Baha'i Studies Review (3.1 / 1993) [http://bahai-library.org/articles/baha.2.html old testament] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630072721/http://bahai-library.org/articles/baha.2.html |date=2007-06-30 }}</ref> En la [[Nova Testamento]], tiuj vortoj teologie similas al la [[Greka lingvo|greka]] "doxa" (δοζα του θεος : radianta gloro de Dio), kiu estas la traduko de "Kabod YHWH" <ref>"The Word Bahá' : Quintessence of the Greatest Name", artikolo en la angla lingvo verkita de Stephen N. Lambden kaj eldonita en la Baha'i Studies Review (3.1 / 1993) [http://bahai-library.org/articles/baha.2.html noto 9-a] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630072721/http://bahai-library.org/articles/baha.2.html |date=2007-06-30 }}</ref>. En sia ''Kitáb-i-Íqán'' kaj aliaj verkoj ''Baháu'lláh'' citis kaj klarigis versojn de la Nova Testamento, kiuj profetas la revenon de Kristo en "gloro de la Patro" (greke : ''doxa'' kaj arabe : ''majd'') <ref>"Kitáb-i-Íqán" (la "Libro de Certeco", tradukita al Esperanto de Lidja Zamenhof) [http://klausjames.tripod.com/librodecerteco.html Parto 1 versoj 25 kaj 75] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070211062029/http://klausjames.tripod.com/librodecerteco.html |date=2007-02-11 }}</ref>. Sed la vorto ''Bahá' '' estas foje uzita por la araba traduko, kiel de la verso 21/23 de la [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_apo.html Apokalipso] de sankta Johano <ref>"The Word Bahá' : Quintessence of the Greatest Name", artikolo en la angla lingvo verkita de Stephen N. Lambden kaj eldonita en la Baha'i Studies Review (3.1 / 1993) [http://bahai-library.org/articles/baha.2.html new testament] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630072721/http://bahai-library.org/articles/baha.2.html |date=2007-06-30 }}</ref> === Mesieco por Nova Mondo === ''Bahá’u’lláh'' asertis klare kaj konstante, ke li estas la "promesito" atendita de la disĉiploj de ĉiuj religioj por starigi la "oran eraon" aŭ la "regnon de Dio" sur la tero. Por tiuj, kiuj lin agnoskas tiel, li estas la manifestiĝo de la "Sinjoro de la Armeoj" ("Haŝem Cebaot" : הַשֵּׁם צְבָקוֹת) laŭ [[Judismo|judoj]], la reveno de Jesuo laŭ kristanoj kaj islamanoj, Ŝaho Bahram laŭ [[Zoroastrismo|zoroastranoj]], la 5-a [[Budho]] Majtreja laŭ [[Budhismo|budhanoj]] kaj la 10-a [[Avataro]] de [[Kriŝno]] laŭ [[Hinduismo|hinduoj]] <ref>"God passes by" (Dio preter pasas) [http://bahai-library.org/writings/shoghieffendi/gpb/91-95.html ĉapitro 6-a, paĝo 94] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929092937/http://bahai-library.org/writings/shoghieffendi/gpb/91-95.html |date=2007-09-29 }} (angle)</ref>. Li klarigis la profetaĵojn de la [[Biblio]] kaj de la [[Korano]], kiuj anoncis lian alvenon kaj tiun de la ''Báb'', interalie en verkoj tiel : * ''Kitáb-i-Íqán'' (la [http://klausjames.tripod.com/librodecerteco.html "Libro de Certeco"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070211062029/http://klausjames.tripod.com/librodecerteco.html |date=2007-02-11 }}, tradukita al Esperanto de [[Lidja Zamenhof]]), al kiu li skribis en [[1862]] por pravigi la proklamojn de la ''Báb''. * ''Lawh&#803;-i-Aqdas'' (la [http://bahaaeligo.bahai.de/U-tekstoj/Lawhe-Akdas-U.html "Epistolo al la Kristanoj"] en Esperanto), en kiu ''Bahá'u'lláh'' asertas, ke li estas tiu anoncita de Jesuo kiel "la spirito de la vero" <ref> Evangelio laŭ [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_joh.html Sankta Johano 16/7-15]</ref>, kiu gvidos la homojn en ĉian veron, "la filo de homo venonta en la gloro de sia Patro kun siaj anĝeloj" <ref> Evangelio laŭ [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_mat.html Sankta Mateo 16/27]</ref> kaj kun "nova nomo" <ref>Apokalipso de [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_apo.html Sankta Johano 3/11-12]</ref>. * ''Lawh&#803;-i-Ibn-i-<u>Dh</u>ib'' (la [[Epistolo al la Filo de la Vulpo|"Epistolo al la Filo de la Lupo"]] en la lingvoj [http://www.sacred-texts.com/bhi/esw.htm angla] kaj [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/epitre-fils-loup1.htm franca]), kiu estas lia lasta verko kaj resumas liajn proklamojn. Jen tio, kion li skribis pri tia "Reveno" : <blockquote> "Oh vi, la judoj ! Se vi volas denove krucumi Jesuon, la Spiriton de Dio, tuj mortigu min, ĉar en mi li manifestiĝis al vi denove. Tiel agu kontraŭ mi kiel plaĉos al vi, ĉar mi ĵurpromesis oferi mian vivon sur la vojo de Dio. Ne eblus al mi timi iun ajn, eĉ se ĉiuj potencoj de la tero kuniĝus kontraŭ mi. Kaj vi, disĉiploj de la [[Evangelio]], se plaĉas al vi mortigi Mohamedon, la Apostolon de Dio, ekkaptu min kaj mortigu min, ĉar mi estas li kaj mia persono estas identa kun lia persono. Agu kontraŭ mi laŭ via plaĉo, ĉar la plej grava sopiro de mia koro estas atingi la ĉeeston de mia Amato, en Lia regno de gloro. Tiel estas la Dia dekreto, se tion vi deziras scii. Kaj vi, disĉiploj de Mohamedo, se vi sentas vin emaj disbori per kugloj la bruston de tiu, kiu sendigis al vi sian libron, la ''Bajanon'', batu min kaj persekutu min, ĉar mi estas lia Amato, la manifestiĝo de lia persono mem, kvankam mia nomo ne estas lia nomo. Mi venis kovrite per nuboj de gloro, kaj Dio investis min per nevenkebla suvereneco. Li vere estas la Ĉio-Scia. De vi mi atendas ja tion, kion vi faris kontraŭ tiu, kiu venis antaŭ mi. Pri tio atestas ĉio, se vi estas el tiuj aŭskultantaj. Kaj fine vi, disĉiploj de la ''Bajano'', se vi decidis elverŝi la sangon de tiu, kies alvenon proklamis ''Báb'', kies reĝiĝon profetis Mohamedo, post kiam Jesuo-Kristo mem estis anoncata lian revelacion, jen mi estas antaŭ vi, tute preta kaj sendefenda. Agu kontraŭ mi laŭ via plaĉo." <ref>"Florilège d'écrits de Bahá'u'lláh" (Antologio de tekstoj de ''Bahá'u'lláh''), [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/florilege.htm#47 teksto n°47] (france)</ref> </blockquote> Tiun deklaron bahaanoj komprenas ne kiel aludon al ia reenkorpiĝo de spirito, sed simile al la manifestiĝo (''mazhar-i-iláhí'') en diversaj speguloj de la samaj kvalitoj sunaj kvankam la suno ne malsupreniras en la spegulon <ref>"Kitáb-i-Íqán" (Libro de Certeco) de ''Bahá'u'lláh'', [http://klausjames.tripod.com/librodecerteco.html parto 2-a verso 5-a] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070211062029/http://klausjames.tripod.com/librodecerteco.html |date=2007-02-11 }} en esperanto</ref>. Sur tio baziĝas la kredo de la bahaanoj pri la fundamenta unueco de la profetoj kaj de la religioj malgraŭ iliaj diversaj aspektoj ŝajne malsimilaj. En sia persa ''Bajano'' la ''Báb'' skribis, ke Adamo ne estis la unua homo kaj ke nenombreblaj generacioj homaj vivis antaŭ li. Por la bahaanoj Adamo estis la unua profeto de spirita ciklo de la homaro, la "Ciklo de la Profetadoj", kiu komenciĝis 12210 lunajn jarojn antaŭ la ''Báb'' <ref>''Bayan Persan'' (Persa Bajano) tradukita el la persa al la franca de A.L.M. Nicolas [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan2.htm 3/13]</ref> kaj finiĝis per la islama revelacio de Mohamedo, titolita kiel la "Sigelo de la Profetoj" (''<u>Kh</u>átam an-Nabiyyín'') en la korana verso 33/40 <ref>"Sélection des écrits de Bab" (elektitaj skriboj de Bab), eldonita en la franca lingvo de M.E.B., [http://www.religare.org/Livres/BA/BA_SBAB.htm?cit=129.1 129/61-62] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927213454/http://www.religare.org/Livres/BA/BA_SBAB.htm?cit=129.1 |date=2007-09-27 }}</ref>. Por la bahaanoj la revelacio de Dio al la homaro estas progresa edukado pere de la diaj instruistoj, kiuj de tempo al tempo sinsekve manifestiĝas senfine kiel la sunleviĝo de ĉiu "tago de Dio" <ref>"Sélection des écrits de Bab" (elektitaj skriboj de Bab), eldonita en la franca lingvo de M.E.B., [http://www.religare.org/Livres/BA/BA_SBAB.htm?cit=107.1 107/50-65] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927213355/http://www.religare.org/Livres/BA/BA_SBAB.htm?cit=107.1 |date=2007-09-27 }}</ref>. Ili ĉiuj manifestas la samajn kvalitojn diajn, alportas novajn normojn, konfirmas la pasintajn instruistojn kaj anoncas la venontajn, sed ĉiam laŭ bezonoj kaj kapabloj de tiuj, al kiuj ili estas senditaj. Kiel indikas lia nomo mem en la araba lingvo "باب" (b-A-b = pordo), ''Báb'' deklaris sin esti la ĉarniro aŭ la pordo inter du spiritaj cikloj de la homaro : antaŭ li finiĝis kun Mohamedo la infanaĝo de la homaro kaj post li komenciĝas kun "Tiu, kiun Dio manifestos" <ref>''Bayan Persan'' (Persa Bajano) tradukita el la persa al la franca de A.L.M. Nicolas [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan4.htm 7/13]</ref> ĝia matureco, dum kiu plenumiĝos la profetaĵoj anoncantaj la "oran eraon" aŭ la "regnon de Dio" sur la tero. Kaj fakte ekde la mezo de la [[19-a jarcento]] okazas gravegaj ŝanĝoj en ĉiuj partoj de la homara vivo, demografie, science, teknike, politike, morale... finiĝas la civilizacio breda kaj agrikultura, kiu anstataŭis antaŭ 10000 jaroj la pratempa civilizacio de plukado kaj ĉasado, kaj komenciĝas tutmonda civilizacio industria kaj scienca. Laŭ aserto de [['Abdu'l-Bahá]] <ref>"The World Order of Bahá'u'lláh" (la mondordo de ''Bahá'u'lláh'') angle verkita en 1929 de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' ( U.S., First pocket-sized edition, 1991) [http://bahai-library.com/writings/shoghieffendi/wob/woball.html#102 paĝo 102-a]</ref>, tiu ciklo de "Splendoro" (arabe : ''Bahá' '') de plenumita matureco daŭros dum almenaŭ 500 000 jaroj, kaj en ĝi sinsekve manifestiĝos en la estonteco multaj "instruistoj" diaj por gvidi la disvolviĝon de la homaro. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.steloj.de/esperanto/biblio/index.html Biblio en Esperanto] (kun Malnova Testamento tradukita de [[L. L. Zamenhof ]] el la hebrea lingvo). * ''[http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan-sommaire.htm ''Bayan persan''], Le livre sacré du babisme de Séyyèd Ali Mohammed, dit le Bâb'' (La ''Persa Bajano'', la sankta libro de la Babismo de Sejjed Ali Mohamedo kromnomita la Bab), tradukita el la persa lingvo al la franca de A.L.M. NICOLAS, eldonita en 4 volumoj ĉe Parizo, 1911-1914 (ankaŭ parte tradukita al la [http://bahai-library.com/file.php5?file=bab_bayan_farsi_velasco angla lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930182906/http://bahai-library.com/file.php5?file=bab_bayan_farsi_velasco |date=2007-09-30 }}) * ''[http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/cp_bab.htm Sélection des écrits du Báb]'' (Elektitaj skribaĵoj de ''Báb'') , eldonita de M.E.B. ( 205 Rue du Trône, 1050 Brukselo, Belgio.), 1984, D/1547/1984/1 (france, ankaŭ en la [http://bahai-library.com/file.php5?file=bab_selections_writings_bab angla lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930181956/http://bahai-library.com/file.php5?file=bab_selections_writings_bab |date=2007-09-30 }}) * [http://www.religare.org/intro/BA/BA_PROC_sommaire.htm''Proclamation de Bahá'u'lláh aux rois et dirigeants de la terre''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070415201501/http://www.religare.org/intro/BA/BA_PROC_sommaire.htm |date=2007-04-15 }} (proklamo de ''Bahá'u'lláh'' al la reĝoj kaj regantoj de la tero), eldonita de MEB (205 rue du Trône, Brukselo, belgio), 1972, D-1547-1983-5 (france, ankaŭ [http://bahai-library.com/file.php5?file=bahaullah_proclamation_bahaullah angle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927201339/http://bahai-library.com/file.php5?file=bahaullah_proclamation_bahaullah |date=2007-09-27 }} kaj [http://bahai-library.com/file.php5?file=bahaullah_proclamacion_de_bahaullah hispane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930182453/http://bahai-library.com/file.php5?file=bahaullah_proclamacion_de_bahaullah |date=2007-09-30 }}) * ''[http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/appel-seigneur-armees.htm Appel du Seigneur des armées]'' (Alvoko de la Sinjoro de la Armeoj), kompilaĵo de tekstoj de ''Bahá'u'lláh'', eldonita de M.E.B. (205 rue du Trône, 1050 Brukselo, Belgio), 2002, ISBN 2872030646 (france, ankaŭ en la [http://bahai-library.com/file.php5?file=bahaullah_summons_lord_hosts angla lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930165451/http://bahai-library.com/file.php5?file=bahaullah_summons_lord_hosts |date=2007-09-30 }}) * ''[http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/florilege.htm Florilège d'écrits de Bahá'u'lláh]'' (Antologio de tekstoj de ''Bahá'u'lláh''), eldonita en la franca lingvo de M.E.B. ( 205 rue du Trône, 1050 Brukselo, Belgio) ISBN 2872030735 * ''Kitáb-i-Íqán'' (la [http://klausjames.tripod.com/librodecerteco.html "Libro de Certeco"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070211062029/http://klausjames.tripod.com/librodecerteco.html |date=2007-02-11 }}), skribita en 1862, tradukita al esperanto de [[Lidja Zamenhof]]. * ''Lawh&#803;-i-Aqdas'' (la "Plej Sankta Epistolo") de ''Bahá'u'lláh'', ankaŭ titolita [http://bahaaeligo.bahai.de/U-tekstoj/Lawhe-Akdas-U.html "Epistolo al la Kristanoj"], en esperanto. * ''Lawh&#803;-i-Ibn-i-<u>Dh</u>ib'' (la Epistolo al la Filo de la Lupo), skribita de ''Bahá'u'lláh'' al la religiestro de [[Esfahano]] (''Is&#803;fáhán'') ''Muh&#803;ammad Taqí'' ([http://www.sacred-texts.com/bhi/esw.htm angle] kaj [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/epitre-fils-loup1.htm france]) * [http://bahai-library.org/writings/shoghieffendi/gpb/ ''God passes by''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070611223815/http://bahai-library.org/writings/shoghieffendi/gpb/ |date=2007-06-11 }} (Dio preterpasas) verkita de [[Shoghi Effendi|''<u>Sh</u>o<u>gh</u>I Effendi'']] (1944) kaj eldonita de ''Bahá'í Publishing Trust'' (''Wilmette'', Ilinojso, Usono) ISBN 0877430209 (angle, ankaŭ en la [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/Shoghi/dieupasse_sommaire.htm franca lingvo]) * [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/ouvrage/gloire-du-pere/gloire-du-pere.htm ''Dans la Gloire du Père''] (''King of Glory'' / Reĝo de Gloro) verkita de ''Hasan M. Balyuzi'' (1980) kaj eldonita de MEB (205 rue du Trône, 1050 Brukselo, Belgio) ISBN 2872030689 (france) * ''La Révélation de Bahá'u'lláh'' (la Revelacio de ''Bahá'u'lláh'') verkita de ''Adib Taherzadeh'' [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/ouvrage/revelation-baha/revelation-bahaullah1-sommaire.htm Volumo 1-a] pri Bagdado (1853-1863), [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/ouvrage/revelation-baha/revelation-bahaullah2-sommaire.htm Volumo 2-a] pri Adrianopolo (1863-1868), [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/ouvrage/revelation-baha/revelation-bahaullah3-sommaire.htm Volumo 3-a] pri Akko (1868-1877) kaj Volumo 4-a pri ''Bahjí'' (1877-1892) en la franca lingvo * [http://bahai-library.org/encyclopedia/greatest.name.html "Greatest Name"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070707091349/http://bahai-library.org/encyclopedia/greatest.name.html |date=2007-07-07 }}, artikolo en la angla lingvo verkita de Stephen N. Lambden * [http://bahai-library.org/articles/baha.2.html "The Word Bahá' : Quintessence of the Greatest Name"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630072721/http://bahai-library.org/articles/baha.2.html |date=2007-06-30 }}, artikolo en la angla lingvo verkita de Stephen N. Lambden kaj eldonita en la ''Baha'i Studies Review'' (3.1 / 1993) [[Kategorio:Bahaismo]] [[Kategorio:Historio Bahaa]] d9mjvodvwm0lmizow7nic4p7kau3a9g 0 195252 9387267 9344998 2026-05-30T03:59:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387267 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo | nomo = Probal Dasgupta | dosiero = [[Dosiero:2008-04-26 malf Probal Das Gupta 01.JPG|350ra]] | priskribo = Probal Dasgupta parolante en la [[Malferma Tago de UEA]], printempo 2008 | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = 1953-09-19 | loko de naskiĝo = {{Flago|Barato}} [[Kalkato]], [[Barato]] | nacieco = | tradukis = [[Probal Dasgupta#Tradukoj|liaj tradukoj]] | dato de morto = | loko de morto = | verkis = [[Probal Dasgupta#Verkoj|liaj verkoj]] | aliaj aktivaĵoj = [[Prezidanto de UEA]] (2007–2013) | akademiano = | denaska esperantisto = }} '''Probal DASGUPTA''', foje esperantigita kiel '''Daŝgupto''' (naskiĝis la {{daton|19|septembro|1953}} en [[Kalkato]]) estas [[Barato|barata]] esperantisto kaj leksika esploristo, en la jaroj 2007–2013 [[prezidantoj de UEA|prezidanto]] de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Li estis elektita por trijara periodo en la [[UK 2007|jokohama Universala Kongreso]] en aŭgusto [[2007]] kaj reelektita en la [[UK 2010|95-a UK]] en [[Havano]] en [[2010]]. == Vivo kaj kariero == Probal Dasgupta doktoriĝis en [[Novjorko|Novjorka]] universitato pri la genera sintakso de sia gepatra lingvo, la [[Bengala lingvo|bengala]]. Honora membro de la [[Lingvistika Societo de Usono]] ekde [[2004]], li instruis lingvistikon en tri barataj universitatoj. En la [[Universitato de Hajderabado]], li estas profesoro pri aplika lingvistiko ekde 1989 kaj estis direktoro ([[2000]]-[[2006]]) de “Programo por Studi Hindion” por {{J|fremda studento}}, kiu sub li iĝis tutlande konata pioniraĵo pontofaranta inter eŭropaj/usonaj junuloj kaj la barata universitata medio. Li estis en tiu universitato ankaŭ la [[dekano]] pri humanistiko (2001-04). Ekde [[aŭgusto de 2006]], li entreprenas en la Hinda Statistika Instituto (en [[Kalkato]]) leksikajn esplorojn. Esperanto rolas en tiu laboro kiel interleksika glosilo ebliganta novtipan, pedagogie utilan kartografion de la vortokono. Aperis el lia plumo pli ol dek libroj kaj pli ol tricent artikoloj en la bengala, la angla, la franca kaj Esperanto. Krom sian denaskan lingvon, la bengalan, li parolas ankaŭ la anglan, la francan, la germanan, la [[sanskrito|sanskritan]], kaj Esperanton. En 2021 la Premio Vidyasagar-Dinamoyee estis aljuĝita al Probal Dasgupta. Tiun ĉi premion, rilatantan al la tuta verkaro de la respektivaj aljuĝitoj, la registaro de la gubernio [[Okcidenta Bengalio]] (en Barato) lanĉis en 1980 honore al la memoro de la granda klerulo, edukisto, instituci-konstruinto kaj soci-reforma pioniro [[Ishwar Chandra Vidyasagar]] (1820–1891).<ref>UEA. (2021). Eks-prezidanto de UEA ricevas ŝtatan premion en Barato, Gazetara Komuniko, 8-an de oktobro 2021, [https://uea.org/gk/987]</ref><ref>"Esperantista lingvisto en Barato ricevas ŝtatan premion" en [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], n-ro 1362 (11) novembro 2021, p. 219.</ref> == Esperanto == En [[Esperantujo]], li estas konata ĉefe kiel verkisto, tradukisto kaj kritikisto. En 1983 elektita li estis membro de la [[Akademio de Esperanto]].<ref>{{Citaĵo el la reto| url = [http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html]| titolo = Membroj kaj korespondantoj| alirdato = 2015-10-29| arkivurl = https://web.archive.org/web/20151029020513/http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html| arkivdato = 2015-10-29}}</ref> Li iĝis ĝia vicprezidanto en 2001, kaj ĝia prezidanto en 2016.<ref>{{Cite web|url=https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Probal_Dasgupta |title=Probal Dasgupta |publisher=Akademio de Esperanto |date= |accessdate=2023-03-23}}</ref> Komence de 2019, li estis reelektita al la Akademio de Esperanto por 9-jara oficperiodo.<ref>[https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Membroj_kaj_korespondantoj Membroj kaj Korespondantoj de AdE, Februaro 2019]</ref> Jam kiel 17-jarulo ([[1969]]-[[1970]]) li korespondis kun [[Kolomano Kalocsay]] pri la tradukado de [[Tagore]], pri la [[ata-ita-problemo]] kaj pri frazeologio [[DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj]], helpante el vidpunkto de la lingvoj [[Bengala lingvo|bengala]] kaj [[Hindia lingvo|hindia]]. Kalocsay traktas kun li komplikajn gramatikajn problemojn, kvankam li scias pri lia juneco (gratulas lin pro [[bakalaŭro|abiturientiĝo]]) (vidu: Elektitaj Leteroj de Kálmán Kalocsay, Budapest 2006). Al la movada vivo, li kontribuas ekde la [[62-a UK 1977|Rejkjavika UK en 1977]]. Tuj post la Rejkjavika kongreso, li tri semajnojn volontulis en la Centra Oficejo de UEA. Li poste reprezentis Universalan Esperanto-Asocion ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]] inter oktobro 1977 kaj januaro 1979, kion faciligis la ĉeesto de [[Ralph Harry]] kiel la estro de la aŭstralia delegacio en UN. Post tio oni kreis la Novjorkan Oficejon de UEA por daŭrigi lian laboron. Li servis kiel volontulo de UEA (1980), kaj kiel komitatano (1983-86). En UK-oj, li estis trifoje reĝisoro de la kongresa temo. Iama prezidanto de la [[Federacio Esperanto de Barato]] (1987-89) – kiun li kunfondis en 1982 – li poste iĝis la prezidanto de la [[Internacia Ekzamena Komisiono]]. Ekde 1990, li estas kunredaktoro de la revuo ''[[Language Problems and Language Planning]]'' (Lingvaj Problemoj kaj Lingvo-Planado). De 2007 li kunredaktas la novan revuon [[Beletra Almanako]] kune kun [[Jorge Camacho]] (ĉefred.) kaj [[István Ertl]]. Printempe de 2007 li kandidatis por la posteno de la prezidanto de UEA, kaj estis tiel elektita. En 2010 li reelektiĝis kiel prezidanto kaj oficis ĝis 2013. == Verkoj == * ''Nomi kaj karakterizi'' (En: ''De A al B ; fest-libro por la 75a naskiĝ-tago de D-ro [[André Albault]], 1923 - 14 majo - 1998'' / Hrsg.: Haupenthal, Reinhard ; p.&nbsp;75 - 82) * ''Facila lingveto, peza lingvego, ĉu?'' (En: ''Menade bal püki bal : Festschrift zum 50. Geburtstag von [[Reinhard Haupenthal]]'' ; p.&nbsp;83 - 94) * ''Degree words in Esperanto and categories in universal grammar'' (En: ''Interlinguistics : aspects of the science of planned languages'' / Hrsg.: Schubert, Klaus ; p.[231] - 247 : bibliogr. p.&nbsp;246 - 247) * ''Adverboj en Esperanto'' (En: ''Serta gratulatoria in honorem [[Juan Régulo]]: II Esperantismo'' : [La junta de gobierno presidida por el Magfco. y Excmo. Sr. Rector, decidió la publicación ... come homenaje al profesor Don Juan Régulo Pérez con motivo de su jubilación, a los 70 años...] ; p.[119] - 130) * ''Towards a dialogue between the sociolinguistic sciences and Esperanto culture'' (Pune: Dashgupta, [1987]. - [28] p. : bibliogr. p.&nbsp;28) Dashgupta, Probal: * ''Culture, sharing and language'' (En: ''Rights to language: equity, power and education : celebrating the 60th birthday of [[Tove Skutnabb-Kangas]]'' / Hrsg.: Phillipson, Robert ; p.[49] - 51)¨Dashgupta, Probal: * ''Kategorioj, la fleksio, la lingvistiko, kaj radikoj en Esperanto'' (En: ''Centjara Esperanto : jubilea libro de Akademianoj'' ; p.&nbsp;63 - 75) * ''La toleremo kaj aliaj artoj'' (En: ''Lingva arto : jubilea libro omaĝe al [[William Auld]] kaj [[Marjorie Boulton]]'' / Hrsg.: Benczik, Vilmos ; p.&nbsp;40 - 49) * ''Toward a dialogue between the sociolinguistic sciences and Esperanto culture'' (En: ''Esperanto, interlinguistics and planned language'' / Hrsg.: Tonkin, Humphrey ; p.[140] - 171 : bibliogr. p.&nbsp;169 - 171) * ''La lingvo kaj la rajto je komunikado'' (kun [[Renato Corsetti]], [[Humphrey Tonkin]], En: ''Esperanto: the solution to our language problems : studies and articles on language problems, the right to communicate and the international language (1959-1981)'' / Hrsg.: Eichholz, Rüdiger ; p.&nbsp;298 - 361 : ilustr.) * ''The otherness of English: India's auntie tongue syndrome: New Delhi''/ Thousand Oaks/ London: Sage, 1993. {{ISBN|978-0803994560}} * ''Explorations in Indian Sociolinguistics'', [[Rajendra Singh]], Probal Dasgupta, [[Jayant K. Lele]]. New Delhi, Sage, 1995, 258 p., {{ISBN|978-0803992382}} * ''After Etymology'', 2000 * ''Loĝi en homaj lingvoj: la substancisma perspektivo'', New York: Mondial, 2011. {{ISBN|1595692142}} {{ISBN|978-1595692146}} * Probal Daŝgupto, ''Flugilhava ŝtono: la poezio de [[Jiří Karen]]'', ''[[Beletra Almanako]]'', nº 19, februaro 2014, Novjorko, Mondial. ISBN 978-1-59569-277-1, ISSN 1937-3325. pp. 108-120. === Resumoj kaj referencoj === * [http://www.llf.cnrs.fr/resumes-llf-fr.php La modalité subjonctive et la transparence en bangla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080906232354/http://www.llf.cnrs.fr/resumes-llf-fr.php |date=2008-09-06 }} Conférences du Laboratoire de Linguistique Formelle {{fr}} * [http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3725727 Translation and the application of linguistics] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110821160601/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3725727 |date=2011-08-21 }} sur [http://cat.inist.fr/?aModele=presentation Cat.inist]/[[CNRS]] {{fr}} === Legeblaj en la interreto === * [http://www.linguistic-rights.org/probal-dasgupta/ Substantive language rights] {{en}} * [http://id.erudit.org/iderudit/002486ar Translation and the Application of Linguistics], Article, Meta, vol. 39, n° 2, 1994, p.&nbsp;374-386. {{en}} == Tradukoj == * [[Manashi DasGupta]]: ''Dormanta hejmaro'' (romano - Trad. el la bengala Probal Daŝgupto. Antaŭparolo de [[Claude Piron]]. - Antverpeno: Flandra Esperanto-Ligo, 2006. - 240 p.) ISBN 90-77066-20-9 ([[Serio Stafeto]] n-ro 29) * [[Manashi DasGupta]]: ''Mi juna'' (Trad. el la bengala Probal Daŝgupto. Antaŭparolo de [[Meva Maron]]. Ed. [[Kris Long]]. - Rotterdam: Esperantaj Kajeroj, 1989. - 102 p.) * [[Rabindranath Tagore]]: ''Primico'' (poemoj - trad. Probal Daŝgupto. - København: TK, 1977. - 114 p.) * [[Upendronath Gangopaddhae]]: ''Klera edzino'' (El la bengala trad. Probal Daŝgupto. [Antaŭparolo: [[John C. Wells]]]. - Pisa: Edistudio, 1994. - 184 p.) === Aliaj === Kontribuis al [[BA1]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} {{Projektoj|n=Kategorio:Probal Dasgupta}} * {{Twitter|Zbekul}} * [http://eo.nitobe.info/ar/prezento.php?id=22 Lia sinprezento ĉe Nitobe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119113721/http://eo.nitobe.info/ar/prezento.php?id=22 |date=2012-01-19 }} * [http://raporto.info/2007/08/07/d-ro-probal-dasgupta-nova-prezidanto-de-uea/ Artikolo pri lia elekto ĉe raporto.info] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928125353/http://raporto.info/2007/08/07/d-ro-probal-dasgupta-nova-prezidanto-de-uea/ |date=2007-09-28 }} * [http://www.liberafolio.org/2007/jokohamo4 LiberaFolio.org: artikolo "Probal Dasgupta iĝis prezidanto de UEA" (la 7-an de aŭgusto 2007)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140223125957/http://www.liberafolio.org/2007/jokohamo4 |date=2014-02-23 }} * [http://www.liberafolio.org/2009/probal-dasgupta-mezuras-sian-subtenon-kaj-proponas-sangojn LiberaFolio.org: artikolo "Probal Dasgupta mezuras sian subtenon kaj proponas ŝanĝojn" (la 16-an de aŭgusto 2010)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140223125954/http://www.liberafolio.org/2009/probal-dasgupta-mezuras-sian-subtenon-kaj-proponas-sangojn |date=2014-02-23 }} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basic&displayMode=full&bulkSize=10&highlight=true&dum=true&query=any,contains,Probal%20Dasgupta&displayField=all Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Probal Dasgupta en la [https://www.onb.ac.at/eo/museen/esperantomuzeo Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [https://uea.org/gk/987 Eks-prezidanto de UEA ricevas ŝtatan premion en Barato], aperinta en gazetaro komuniko de UEA 2021-10-08 {{Antaŭuloj-Posteuloj|POSTENO=[[Prezidantoj de UEA|Prezidanto]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] |TEMPO=[[2007]]–[[2013]] |ANTAŬULO=[[Renato Corsetti]] |POSTEULO= [[Mark Fettes]] }} {{Bibliotekoj|PeEnEo=195252|GND=122658078|LCCN=n/92/81710|VIAF=114598633|TSURL=viaf/114598633}} {{Vivtempo|Daŝgupto Probal}} [[Kategorio:Barataj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de UEA]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] 68ysv0tolan1e2yiiev1m774rr991v3 0 196169 9387426 8978724 2026-05-30T09:38:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387426 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la urbo Pszczyna en nuna Pollando, kiu ĝis 1922 nomiĝis ''Pless'' kaj estis parto de [[Germanio]]. Ĝi ne konfuzindas kun la komunumo ''Pleß'', ankaŭ literumebla ''Pless'', en la federacia lando [[Bavario]] de Germanio.}} {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Pszczyna | genitivo = Pszczyny | germana_nomo = Pless | blazono = POL Pszczyna COA (1936-2019).svg | flago = | mapo = | provinco = [[Silezio (provinco de Pollando)|Silezio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[Distrikto Pszczyna]] | komunumo = [[Komunumo Pszczyna]] | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Krystian Szostak | urba_komunumo = | retpoŝto = | adreso-estraro = Rynek 2 | poŝtkodo-estraro = 43-200 | telefono-estraro = 32 449-39-99 | fakso-estraro = 32 449-39-55 | poŝto-estraro = pszczyna@pszczyna.pl | areo = 21.86 | alto = 262 | latitudo = 49/59 | longitudo = 18/57 | loĝantaro-dato = 2004 | loĝantaro = 25633 | denso = 1172.6 | tel_antaŭkodo = 32 | poŝtkodo = 43-200 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = SPS | TERYT = 2243310054 | SIMC = | fondita = Limo inter la [[13-a jarcento]] kaj la [[14-a jarcento]] | urborajtoj = | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.pszczyna.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:2012 Powiat pszczyński, Pszczyna, Pałac (03).jpg|eta|maldekstra|<center>la urba kastelo]] [[Dosiero:Ring Pless.jpg|eta|maldekstra|<center>la merkata placo ''(Rynek, Marktplatz)'' urbocentra]] '''Pszczyna''' (jen pole ekde 1922, prononco {{prononco|Pŝĉina}}, germane ''Pless'') estas urbo en [[Silezio (provinco de Pollando)|la provinco Silezio]] de [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma [[komunumo Pszczyna]] kaj estas la administra centro de ankaŭ samnoma [[distrikto Pszczyna]]. En la [[plebiscito en Supra Silezio]] en 1921 granda plimulto de la urbanoj voĉdonis favore al restato en la Germana Regno. Sed ĉar en la ĉirkaŭa distrikto plimulto voĉdonis por transdono al Pollando, la tuta distrikto kun sia ĉefurbo en 1922 estis transdonitaj al Pollando. Grava vidindaĵo estas la [[Kastelo de Pszczyna]]. == Partneraj urboj == * [[Bergisch Gladbach]], Germanio * [[Klein Rönnau]], Germanio * [[Holešov]], Ĉeĥio {{-l}} == Galerio == <gallery widths=200 perrow=3> Pszczyna kirkut 02.JPG|<center>la juda tombejo Rynek w Pszczynie001 kpjas.jpg|<center>historia puto de la centra placo Zamek w Pszczynie003 kpjas.jpg|<center>la loka kastelo Układ urbanistyczny starego miasta.jpg|<center>tutproksime: maldekstre la luterana kirko, dekstre la urbodomo Pszczyna park zamkowy003 kpjas.jpg|<center>lagego de la urba parko Pszczyna park zamkowy002 kpjas.jpg|<center>parka impreso Pszczyna-Ludwikowka.jpg|<center>kavalira bienejo Ludvika Pszczyna pawilon herbaciany002 kpjas.jpg|<center>parka [[pavilono]] Pszczyna-cmentarz Anhalt-Kothen.jpg|<center>tombejo de la nobela familio [[Anhalt-Köthen]] </gallery> === Historiaj impresoj de 1914 === <gallery widths=200 perrow=3> RynekPszczyna1.jpg|<center>el birda perspektivo RynekPszczyna2.jpg|<center>la centra placo same bildigita supre RynekPszczyna3.jpg|<center>la sama placo kaj la tukofarista strato </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.pszczyna.pl Urbo-paĝo] * [http://www.pszczyna.info.pl/ Oficejo de Turisma Informo] * [http://www.zamek-pszczyna.pl/ Kastela Muzeo (en kelkaj lingvoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213083754/http://www.zamek-pszczyna.pl/ |date=2021-02-13 }} * [http://www.zubry.pszczyna.pl/ Bieno de] [[eŭropa bizono]] {{projektoj}} {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Silezia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] 5p5jvdel7j2lwp9cxoewiva4idarh3x 0 197188 9387205 9342172 2026-05-30T03:13:53Z Sj1mor 12103 9387205 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Aprilaj tezoj''' estis programo, ellaborita de [[Lenino]] post lia reveno el la svislanda ekzilo kaj kiu celis subigi la ŝtatpotencon al la sovetoj. Ĝi aperis en aprilo de [[1917]] kaj antaŭhelpis la ribelon en julio kaj enpotenciĝon de la [[bolŝeviko]]j en oktobro de 1917. Dum la februara revolucio, la potenco duobliĝis: parte regis la provizora registaro, parte la Soveto de la Laboristaj kaj Soldataj Komisiitoj de Sankt-Peterburgo. En la soveto multnombris la socialistoj, kiuj rigardis la februaran revolucion burĝa registaro kaj apogis la burĝaron por akiri la potencon. Tiel ili akceptis decidojn de la provizora registaro. La soveto pretis por kunlaboro kun la registaro en intereso de la laboristoj kaj soldatoj. Lenino rigardis la du potencajn centrojn kiel du konkurantajn asociojn, reprezentantaj sociajn tavolojn. Li sentis tiel, ke la venkonta asocio likvidas la malvenkotan asocion, tiel ili ne povas longtempe paralele ekzisti. Liaj tezoj baziĝis sur tiu teorio kaj instigis la bolŝevikojn *forpreni la apogon disde la provizora registaro, *tuj forlasi la militon *dividi la agrojn *ŝtatproprigi la bankojn, *ke la sovetoj kontrolu la produktadon kaj dividon de la produktoj. Lenino unuafoje publikigis siajn tezojn en kunsido de la socialdemokratoj, pli poste en bolŝevika komitata kunsido (17-an de aprilo 1917, laŭ nova kalendaro), sed ambaŭ kunsidoj rifuzis tion. La gazeto de la bolŝevikoj ([[Pravda]]) publikigis la tezojn, sed singardeme notis, ke tiuj punktoj respegulas nur vidpunkton de Lenino. Spite al tio, post kelkaj semajnoj la sepa titlanda kongreso de la partio (inter la 7-a kaj 12-a de majo) akceptis la tezojn kiel sia programo, kaj ankaŭ la vokfrazon de „Ĉiun potencon al la sovetoj”. La tezoj iĝis tre popularaj inter la sankt-peterburgaj laboristoj kaj soldatoj, kiuj volis puĉon jam en julio. ==Vidu ankaŭ== *[[Rusia revolucio de 1917]] *[[Oktobra Revolucio]] *[[Aleksandr Kerenskij]] *[[Februara revolucio]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.marxists.org/deutsch/archiv/lenin/1917/04/april.htm La aprilaj tezoj en la germana] [[Kategorio:Februara revolucio]] [[Kategorio:Oktobra Revolucio]] [[Kategorio:Verkoj de Lenin]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1917]] [[Kategorio:7-a de aprilo]] 6te5av4cmhx5h7k1bj5tem2rhyxpjn3 0 197240 9387349 8414073 2026-05-30T07:34:46Z Sj1mor 12103 9387349 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=DE|situo sur mapo=|zomo=13}}[[Dosiero:Prison.jpg|dekstra|200ra|Malliberulo]] La '''Prizonula [[Dilemo]]''' estas speco de [[ludoteorio|matematika ludo]] originale farita por [[Merril Flood]] kaj [[Melvin Dresher]] en [[1950]]. Pli malfrue, Albert W. Tucker formaligis ĝin kun la temo de la kondamno je tempo de prizono kaj donis al la ĝenerala problemo tiun ĉi specifan nomon. Du ludantoj elektas sekrete, ĉu silenti ĉu perfidi la alian ludanton. Se unu ludanto elektas "silenti" kaj aliaj elektas "perfidi", la perfidanto gajnas maksimume kaj la silenta prizonulo malgajnegas. Tamen, se la du prizonuloj ambaŭ elektas "silenti", la du prizonuloj ankaŭ gajnas. == Vidu ankaŭ == * [[Ambaŭgajna strategio]] * [[Nash-ekvilibro]] * [[Simultana politiko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Ludoteorio]] [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Teoria biologio]] 0civw9stpjzkz817mrfdkjvhc5b2cw4 9387350 9387349 2026-05-30T07:35:23Z Sj1mor 12103 9387350 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Prison.jpg|dekstra|200ra|Malliberulo]] La '''Prizonula [[Dilemo]]''' estas speco de [[ludoteorio|matematika ludo]] originale farita por [[Merril Flood]] kaj [[Melvin Dresher]] en [[1950]]. Pli malfrue, Albert W. Tucker formaligis ĝin kun la temo de la kondamno je tempo de prizono kaj donis al la ĝenerala problemo tiun ĉi specifan nomon. Du ludantoj elektas sekrete, ĉu silenti ĉu perfidi la alian ludanton. Se unu ludanto elektas "silenti" kaj aliaj elektas "perfidi", la perfidanto gajnas maksimume kaj la silenta prizonulo malgajnegas. Tamen, se la du prizonuloj ambaŭ elektas "silenti", la du prizonuloj ankaŭ gajnas. == Vidu ankaŭ == * [[Ambaŭgajna strategio]] * [[Nash-ekvilibro]] * [[Simultana politiko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Ludoteorio]] [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Teoria biologio]] h4yywlmroypnxtt4e6qlvutbil0fzhw 0 212026 9387374 8756831 2026-05-30T08:26:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387374 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | Administra unuo |kategorio=provinco |lando=Japanio |mapo = Provinces of Japan-Suruga.svg |mapo priskribo = Mapo de la malnovaj japanaj provincoj, ruĝe Suruga |regiono-ISO=JP }} '''Provinco Suruga''' ([[Japana|japane]]: 駿河国 [Suruga no kuni]) estis unu el la historiaj provincoj de [[Japanio]]. La regiono troviĝas nuntempe en la orienta parto de la gubernio [[gubernio Ŝizuoka|Ŝizuoka]]. Suruga havis limojn kun la provincoj [[Izu (provinco)|Izu]], [[Kai (provinco)|Kai]], [[Sagami (provinco)|Sagami]], [[Ŝinano (provinco)|Ŝinano]] kaj [[Totomi (provinco)|Totomi]]. La malnova ĉefurbo troviĝis ĉe la nuntempa [[Ŝizuoka (urbo)|Ŝizuoka]], kiu jam dum la feŭda epoko havis gravan rolon. Dum la pli granda parto de la [[epoko Sengoku]] Suruga estis estrita de la familio [[Imagaŭa]]. Post la venko de [[Oda Nobunaga]] super [[Imagaŭa Joŝimoto]] la klano [[Imagaŭa]] perdis sian potencon kaj la provinco estis transdonita al [[Takeda Ŝingen]]. Poste [[Tokugaŭa Iejasu]] donis ĝin al unu el siaj alianculoj. <!--{{Koordinate Artikel|35_7_39_N_138_29_12_E_type:adm1st_region:JP-22|35° 7' 39" N, 138° 29' 12" O}}--> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.maproom.org/00/05/sub1/1.html Mapo de historiaj japanaj provincoj, 1903] {{en}} * [http://www.wdl.org/en/item/9935/ Mapo de historiaj suruga, 1828-1859]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}} [[Kategorio:Malnovaj provincoj de Japanio]] [[Kategorio:Gubernio Ŝizuoka]] j3h2cyspz4nikpsm9j4kjdd6r7vz5tq 0 213178 9386919 9351594 2026-05-29T19:15:06Z ThomasPusch 1869 9386919 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la historia kaj kultura Bretonio. Se vi celas la francan regionon, kies areo estas malpli vasta, alklaku [[Bretonio (franca regiono)]]}} {{Granda dosiero|Panorama-roch-trevezel-09-2005.jpg|3000ra|Montaro [[Menez Are]]}} {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio = |lando = Francio |flago = Dosiero:Flago de Bretonio (testo).svg |mapo ={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = FR-E |mapo1 lokumilo = Francio |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Bretonio''' aŭ '''Bretonujo''' estas vasta [[duoninsulo]] situanta okcidente de la [[Eŭropo|Eŭropa]] [[kontinento]] inter la [[manika markolo]] norde kaj la [[atlantika oceano]] okcidente kaj sude. Ĝi estas unu el la ses [[keltaj nacioj]], laŭ vidpunkto [[lingvistiko|lingvistika]], [[etnologio|etnologia]] kaj [[historio|historia]]. Ekzistas flago, la ''[[Flago de Bretonio|Gwenn ha Du]]'' (blanko kaj nigro) kaj nacia [[himno]], ''[[Bro gozh ma zadoù]]'' (Antikva lando de miaj patroj). Nuntempe estas parolataj du endogenaj lingvoj – la [[galoa lingvo|galoa]] kaj la [[bretona lingvo]] – kaj unu ekzogena lingvo – la [[franca lingvo]] – kiu estas la ununura oficiala kaj komprenata de ĉiuj. Ekde la fino de la [[romia imperio]], miloj da migrantoj devenantaj de [[Britio]] ekloĝas la okcidentan parton de tio kio estis tiam nomita [[Armoriko]]. Tiuj konstituis reĝlandon en la [[9-a jarcento]] kiu poste fariĝis duklando. En [[1532]], ĝi iĝas "fremda provinco" en la [[Francio|Franca reĝlando]] ĝis la [[franca revolucio]], dum kiu, en [[1790]], ĝi perdis sian apartan statuton. Ĝi estas poste apartigita en du [[francaj regionoj|francajn regionojn]]: 80 [[%]] en [[Bretonio (franca regiono)]] kaj 20 % en [[Luarlandoj]]. La nomo ''Bretonio'' estas parenca al tiu de ''[[Britio]]'', ĉar temis pri la sama popolo. Cetere, en aliaj lingvoj, la du nomoj estas tutsamaj, malsamigataj per la [[prefikso]] ''malgranda'' (Bretonio) kaj ''granda'' (Britio). Ĝia [[Bretona lingvo|bretonlingva]] nomo, '''''Breizh''''' (/bʁejs/ laŭ [[IFA]]) estas literumita per ''ZH'' por akordigi la eksan skribmanieron, kiu ekzistis por la nordo kaj okcidento (Breiz), kun tiu de la sudo (Breih). ''Breizh'' estas kutime mallongigata BZH. [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] de la regiono estas <tt>FR-E</tt>. En la [[galoa lingvo]] ĝi nomiĝas ''Bertaèyn'' kaj en la [[franca lingvo]], ''Bretagne''. == Geografio == {{Komenco de ilustraĵo|center}} {{Duobla mapo|Francio Bretonio|larĝo=500}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Francio Bretonio|Bildo}}|Mapo de Bretonio kun la nunaj administraj limoj kaj ĉefaj urboj}} [[Dosiero:France Pays bretons map.svg|eta|dekstra|300ra|Bretonio kaj ties subdividaĵoj]] [[Dosiero:Bretagne Finistere PointeduRaz15119.jpg|eta|dekstra|200ra|''Pointe du Raz'' (france) aŭ ''Beg ar Raz'' (bretone) estas [[Kabo (geografio)|kabo]] en la ekstremokcidenta Bretonio]] Bretonio kuŝas sur 34 034 [[km²]], el kiuj 27 209&nbsp;km² estas en la [[Bretonio (franca regiono)|franca regiono Bretonio]]. La bretona marbordo estas tre rifa, kun multnombraj najbaraj insuletoj kaj la tuta longeco proksimas 3 000 [[km]]. Tradicie oni distingas la marbordajn regionojn (''Arvor'' en la bretona) de la centraj regionoj (''Argoat'', t.e. la arbaro). En centra Bretonio situas la [[Arbaro de Brocéliande]], plej granda [[arbaro]] de Bretonio kaj hejmlando de multaj legendoj, interalie la [[artura legendo]]. La klimato estas tre ŝanĝiĝema kaj, pro la marborda situo, konstante mezvarma kaj pluvema. Sed nebulpluvoj estas multe pli kutimaj ol veraj ŝtormaj pluvegoj. La komuna klaĉo pri Bretonio estas ke ĉiam pluvas, sed tio ne estas vera. En la okcidenta Bretonio staras la montaron [[Menez Are]] (aŭ Monto Are en la esperanta), parto de la [[armorika montaro]], naskita dum la [[Paleozoiko|paleozoika erao]]. Nuntempe ĝi estas nur [[granito|granitaj]] montetoj, kies plej alta monto, la [[Roc'h Ruz]], kulminas je 385,01 m super la [[marnivelo]]. Tiu montaro, kiu emerĝas el la erikejo, tre similas al tiuj de [[Irlando]] kaj [[Kimrio]]. == Subdividaĵoj == === Departementoj === La oficiala dividaĵo de Bretonio estas en francaj [[departemento]]j: {| {{prettytable}} !Bretona nomo !Franca nomo ![[Areo]] ([[km²]]) ![[Loĝantaro]] ([[Censo]] de [[1999]]) ![[Denseco]] (homoj/km²) |- |[[Aodoù-an-Arvor]] |[[Côtes-d'Armor]] |6 878 |542 373 |79 |- |[[Il-ha-Gwilen]] |[[Ille-et-Vilaine]] |6 775 |903 400 |133 |- |[[Liger-Atlantel]] |[[Loire-Atlantique]] |6 815 |1 134 266 |166 |- |[[Mor-Bihan]] |[[Morbihan]] |6 823 |643 873 |94 |- |[[Penn-ar-Bed]] |[[Finistère]] |6 733 |852 418 |127 |} === Diocezoj === [[Dosiero:Bretagne historique.png|350ra|eta|dekstra|La malnovaj bretonaj dividoj, t.n. diocezoj de Bretonio, kun iliaj bretonlingvaj nomoj.]] La bretona teritorio estis tradicie dividita per [[diocezo]]j, kiuj, eĉ se ili ne plu validas nuntempe, ankoraŭ estas ofte aludita. {| {{prettytable}} !Bretona nomo !Franca nomo ![[Areo]] ([[km²]]) ![[Loĝantaro]] ([[Censo]] de [[1999]]) ![[Denseco]] (homoj/km²) |- |[[Bro-Dreger]] |Trégor |2 251 |192 243 |85 |- |[[Bro-Gerne]] |Cornouaille |5 919 |456 307 |76 |- |[[Bro-Leon]] |Léon |2 019 |405 082 |201 |- |[[Bro-Naoned]] |Pays Nantais |7 352 |1 149 432 |156 |- |[[Bro-Roazhon]] |Pays Rennais |3 946 |611 419 |155 |- |[[Bro-Sant-Brieg]] |Pays de Saint-Brieuc |2 558 |271 513 |106 |- |[[Bro-Sant-Maloù]] |Pays de Saint-Malo |3 931 |314 934 |80 |- |[[Bro-Gwened]] |Vannetais |5 649 |595 801 |105 |- |[[Bro-Zol]] |Pays dolois |637 |47 434 |74 |} == Loĝantaro == {{Ĉefartikolo|Bretonoj}} [[Dosiero:Tombees de la nuit.jpg|eta|dekstra|350ra|Stratirantoj en urbocentra [[Roazhon|Roazhon / Resnn / Rennes]], ĉefurbo de Bretonio]] {| {{prettytable}} !Jaro ([[1-a de januaro]]) !Loĝantaro !Denseco (loĝ/[[km²]]) |- |[[1801]] |2.202.715 |64,7 |- |[[1851]] |2.838.777 |83,41 |- |[[1901]] |3.228.369 |94,86 |- |[[1921]] |3.074.640 |90,34 |- |[[1936]] |3.056.075 |89,79 |- |[[1946]] |3.001.884 |88,20 |- |[[1954]] |3.072.378 |90,27 |- |[[1962]] |3.177.815 |93,37 |- |[[1968]] |3.329.679 |97,83 |- |[[1975]] |3.529.930 |103,72 |- |[[1982]] |3.703.382 |108,81 |- |[[1990]] |3.844.856 |112,97 |- |[[1999]] |4.037.322 |118,63 |- |[[2005]] |4.270.878 |125,48 |} === Urboj === Urba loĝantaro laŭ la censo de [[1999]]. {| {{prettytable}} !Bretona nomo !Galoa nomo !Franca nomo ![[Urbo]] ![[Aglomeraĵo]] ![[Departemento]] ![[Diocezo]] |- |[[Naoned]] |Nàntt |Nantes |289 000 |763 000 ([[2007]]) |[[Liger-Atlantel]] |[[Bro Naoned]] |- |[[Roazhon]] |Resnn |Rennes |209 900 |588 684 ([[2007]]) |[[Il-ha-Gwilen]] |[[Bro-Roazhon]] |- |[[Brest]] |? |Brest |145 200 |303 484 |[[Penn-ar-Bed]] |[[Bro Leon]] |- |[[An Oriant]] |? |Lorient |59 189 |186 144 |[[Mor-Bihan]] |[[Bro Wened]] |- |[[Sant Nazer]] |Saint-Nazaer |Saint-Nazaire |67 800 |110 275 |[[Liger-Atlantel]] |[[Bro Naoned]] |- |[[Sant-Brieg]] |Saent-Bérieu |Saint-Brieuc |46 087 |121 237 |[[Aodoù-an-Arvor]] |[[Bro Sant-Brieg]] |- |[[Kemper]] |? |Quimper |63 283 |120 441 |[[Penn-ar-Bed]] |[[Bro Kernev]] |- |[[Gwened]] |Vann |Vannes |51 759 |118 029 |[[Penn-ar-Bed]] |[[Bro Kernev]] |- |[[Sant-Maloù]] |Saent-Malô |Saint-Malo |50 675 |70 303 |[[Il-ha-Gwilen]] |[[Bro Sant-Maloù]] |- |[[Lannuon]] |? |Lannion |18 368 |70 303 |[[Aodoù-an-Arvor]] |[[Bro Dreger]] |- |[[Felger]] |Foujerr |Fougères |21 779 |40 132 |[[Il-ha-Gwilen]] |[[Bro-Roazhon]] |- |[[Montroulez]] |? |Morlaix |15 990 |35 996 |[[Penn-ar-Bed]] |[[Bro Kernev]] |- |[[Dinan]] |Dinan |Dinan |10 907 |32 903 |[[Aodoù-an-Arvor]] |[[Bro Sant-Maloù]] |- |[[Redon]] |Rdon |Redon |9 499 |26 522 |[[Il-ha-Gwilen]] |[[Bro Gwened]] |} == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Bretonio}} La bretona kulturo estas tre malnova, en Bretonio staras [[megalito]]j de la jaro 2000 a.K. Bretonio estas konsiderata kiel unu el la ses keltaj nacioj. Post la [[unua mondmilito]] aperis naciisma politika movado favore al la revivigo de la bretona kulturo, ĉefe rilate la lingvon. En 1927 fondiĝas la Bretona Aŭtonomista Partio, kelkajn jarojn antaŭe, en 1923, Morvan Marchal, unu el la ĉefaj bretonaj naciistoj, kreis la nuntempan bretonan flagon, bazita sur tradiciaj nigra kaj blanka koloroj de la mezepoka bretona armeo. La aŭtoro de la flago tiris inspiron el la flagoj de Usono kaj Grekio, konsiderataj de li kiel la luliloj de la libereco kaj la demokratio. La strioj reprezentas la bretonajn provincojn kaj sur la supra kantono aperas la simbolo de la bretona duk-lando.<ref>José M. Rodríguez, "La Usona Flago, influita kaj influanta simbolo", [[VENTO (gazeto)|VENTO]], numero 10, Decembro 2021. p. 7.</ref> === Sendependismo en Bretonio === {{Ĉefartikolo|Sendependismo en Bretonio}} == Lingvoj == [[Dosiero:Road signs bilingual Breton in Quimper.jpg|eta|dekstra|250ra|Dulingvaj (france k bretone) aviztabuloj en [[Quimper|Quimper/Kemper]]]] La ĉefa lingvo uzata hodiaŭ en Bretonio estas la [[Franca lingvo|franca]]. Eĉ se antaŭ cent jaroj nur kelkaj ĝin parolis, la franca registaro sukcesis uzigi sian lingvon perforte ekzemple en lernejoj, ktp... (en [[1950]] oni taksis, ke nur 100.000 bretonoj ne parolis la francan; kaj tiu cifero ĝismalsupreniris nulen.) Bretonio povas esti dividita en du partojn: okcidente (de la mezo de Côtes-d'Armor kaj Morbihan) tiel nomata la "Malalta Bretonio". Tie, oni parolas la [[Bretona lingvo|bretonan lingvon]]. Tiu-ĉi [[Kelta lingvaro|keltida lingvo]] estas nun instruata en la [[lernejaro Diwan]] kaj la lingvo verŝajne restos vigla. En [[1992]], je la demando "ĉu indas konservi la bretonan?", 92 % de demandataj bretonoj jese respondis. Sed oriente de Bretonio, en la "Alta Bretonio" (inkluzive orienta parto de [[Côtes-d'Armor]] kaj [[Morbihan]], [[Loire-Atlantique]] kaj [[Ille-et-Vilaine]]) estas tutmalsama lingvo, la [[Galoa lingvo|Galolingvo]]. Estas [[latinida lingvo]] malpli parolata ol la bretona (precipe de maljunuloj) kaj kiu ankoraŭ ne havas fiksan alfabeton. Kelkaj vortoj en la tri lingvoj de Bretonio {| class="wikitable" ![[Esperanta lingvo|Esperante]] ![[Bretona lingvo|Bretone]] ![[Galoa lingvo|Galoe]] ![[Franca lingvo|France]] |- |abelo |gwenanenn |avètt |abeille |- |buŝo |genou |góll |bouche (gueule) |- |domo |ti |ostèu |maison |- |elirejo |er-maez |desort |sortie |- |fromaĝo |formaj |fórmaij |fromage |- |fali |kouezhañ |cheir |tomber |- |fumi |butunat |betunae |fumer |- |hodiaŭ |hiziv |anoet |aujourd'hui |- |horaro |taolenn an eurioù |oryaer |horaire |- |kaprino |gavr |biq |chèvre |- |lernejo / skolo |skol |escoll |école |- |lipo |gweuz |lip |lèvre |- |numero |niver |limerot |numéro |- |piro |perenn |peirr |poire |- |seĝo |kador |chaérr |chaise |- |sciuro |kazh-koad |chat-de-boéz |écureuil |- |sibli / fajfi |c'hwibanañ |sublae |siffler |- |stelo |steredenn |esteill |étoile |} <!--== Esperanto en Bretonio == --> == Kulturo == * [[Tradicia bretona muziko]] * [[Bretonaj kostumoj]] === Festoj === * [[Fest-noz]] kaj [[Fest-Deiz]] * [[Festivalo de la Vieilles Charrues]] * [[Festivalo de la Terre-Neuvas]] == En Esperanto == * ''Bretonlando [Bretagne]'', de [[Eugénie Ferter-Cense]] en ''[[The Esperanto-Monthly|The Esperanto Monthly]]'' (septembro 1919), en [[s:Bretonlando|Vikifonto]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[ĉuano]]j, regionaj [[reĝismo|reĝismaj]] ribelintoj kontraŭ la [[Unua Respubliko de Francio]] inter la jaroj 1792 kaj proksimume 1804 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=breton.0ujo}} * Jean-Yves Santerre, [https://www.monato.be/2013/010991.php Bretonio, Kie akvo kaj ĉielo najbaras], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 9-an de majo 2017. * [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/index.asp Geobreizh (bretone kaj france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515033544/http://www.geobreizh.com/breizh/bre/index.asp |date=2013-05-15 }} {{Keltaj nacioj}} {{Navigilo Francio}} [[Kategorio:Kelta mondo]] [[Kategorio:Bretonio| ]] 1vszckspevhwftl4jol1vjv3znyd6ya 0 215456 9386832 9027695 2026-05-29T15:45:37Z ThomasPusch 1869 9386832 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|pritraktas la administran centron de la insulo [[Jersey]] en la [[Manika Markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. Por la kvartalo de la urbo [[Londono]], vidu la tiuurban artikolon. Por la svisa verkistino vidu [[Monique Saint-Hélier]]}} [[Dosiero:Saint_Hélyi_panoranmique_2.jpg|alternative=Saint Hélyi panoranmique 2.jpg|eta|centre|775x775ra|Panoramo de Saint Heliero]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=JE|Mapo en angulo=|tipo1=reliefo |situo sur mapo=Kanalinsuloj |situo sur mapo2=Ĵerzejo|situo de2=Situa mapo de Ĵerzejo |zomo=12}} '''Sanheliero'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanheliero" en la vasta, du-paĝa mapo 10. En tiu mapo ankaŭ videblas esperantlingvo nomo de la ĉirkaŭa [[sanmala golfo]]. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> ({{l-fr|Saint-Hélier}}, en la loka franca dialekto "Jèrriais" ''St Hélyi'', {{l-en|Saint Helier}}, nomata laŭ la kristana sanktulo [[Helier]]) estas unu el 12 komunumoj kaj inter ili la plej granda urbo de la insulo [[Jersey]], la plej granda el la [[Manikinsuloj]] en la samnoma [[Manika markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. La urbo situas ĉe la suda bordo de la insulo, havas proksimume 28.000 loĝantojn kaj estas la administra centro de la insulo (kvankam la registara palaco troviĝas en [[Saint Saviour]]). Ĝi situas en la [[sanmala golfo]],<ref name=PdlM/> [[golfo]] de la [[Manika markolo]], inter la [[Manikinsuloj]] norde kaj la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]] sude le la golfo. [[Dosiero:Jersey Memorial.jpg|eta|maldekstra|{{centre|urbocentra skulptaĵo}}]] [[Dosiero:Markthalle Jersey.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la merkata halo de Saint Helier}}]] La komunumo kovras areon de 10,6&nbsp;km², kio korespondas al 9 procentoj de la insula areo. == Historio == Supozeble Saint Helier unuafoje ekloĝiĝis dum la epoko de la [[Romia Imperio|romia]] konkero de [[Gaŭlio]]. Komunumo kaj urbo ricevis sian nomon de kristana [[martiro]], kiu mortis sur la insulo. La urba kristana preĝejo, kiu nun situas en ioma distanco de la marbordo, origine konstruiĝis rekte ĉe la marbordaj [[duno]]j. Sur la monto ''Mont Orgueil'' super la loĝloko konstruiĝis fortikaĵo. Dum la jaro [[1155]] en Sanheliero fondiĝis [[monaĥo|monaĥa]] [[abatejo]] sur la insuleto ''L'Islet'' - areo, kiu dum malalta [[tajdo]] estas konektita al la ĉefa insulo kaj nur dum alta tajdo estas insulo. Dum la epoko de la kristana [[reformacio]] la abatejo fermiĝis, kaj sur la insuleto konstruiĝis nova fortikaĵo, kiu transprenis la funkcion de la konstruaĵo sur la monto ''Mont Orgueil''. La tiama guberniestro de la insulo nomas ĝin ''Elizabeth Castle'' laŭ la tiutempa brita reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]]. Sub la posta reĝo [[Georgo la 1-a (Anglio)|Georgo la 1-a]] konstruiĝas la unua haveno de la urbo. La 6-an de januaro [[1781]] sur la "reĝa placo" de la urbo okazas la batalo de Jersey - la lasta provo de la franca armeo konkeri la insulon. Ekde proksimume la jaro 1820 rimarkeblas kontinua almigro de parolantoj de la [[angla lingvo]] al la insulo kaj aparte la urbo Sanheliero. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] ffdkj0ul87z3phe9scz7p2w4izaxu9u 9386836 9386832 2026-05-29T15:57:15Z ThomasPusch 1869 9386836 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|pritraktas la administran centron de la insulo [[Jersey]] en la [[Manika Markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. Por la kvartalo de la urbo [[Londono]], vidu la tiuurban artikolon. Por la svisa verkistino vidu [[Monique Saint-Hélier]]}} [[Dosiero:Saint_Hélyi_panoranmique_2.jpg|alternative=Saint Hélyi panoranmique 2.jpg|eta|centre|775x775ra|Panoramo de Saint Heliero]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=JE|Mapo en angulo=|tipo1=reliefo |situo sur mapo=Kanalinsuloj |situo sur mapo2=Ĵerzejo|situo de2=Situa mapo de Ĵerzejo |zomo=12}} [[Dosiero:Liberation Statue, Liberation Square, St Helier - geograph.ci - 151.jpg|eta|maldekstra|{{centre|urbocentra skulptaĵo pri la fino de la [[dua mondmilito]]}}]] [[Dosiero:Markthalle Jersey.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la merkata halo de Saint Helier}}]] '''Sanheliero'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanheliero" en la vasta, du-paĝa mapo 10. En tiu mapo ankaŭ videblas esperantlingvo nomo de la ĉirkaŭa [[sanmala golfo]]. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> ({{l-fr|Saint-Hélier}}, en la loka franca dialekto "Jèrriais" ''St Hélyi'', {{l-en|Saint Helier}}, nomata laŭ la kristana sanktulo [[Helier]]) estas unu el 12 komunumoj kaj inter ili la plej granda urbo de la insulo [[Jersey]], la plej granda el la [[Manikinsuloj]] en la samnoma [[Manika markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. La urbo situas ĉe la suda bordo de la insulo, havas proksimume 28.000 loĝantojn kaj estas la administra centro de la insulo (kvankam la registara palaco troviĝas en [[Saint Saviour]]). Ĝi situas en la [[sanmala golfo]],<ref name=PdlM/> [[golfo]] de la [[Manika markolo]], inter la [[Manikinsuloj]] norde kaj la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]] sude le la golfo. La komunumo kovras areon de 10,6&nbsp;km², kio korespondas al 9 procentoj de la insula areo. == Historio == Supozeble Saint Helier unuafoje ekloĝiĝis dum la epoko de la [[Romia Imperio|romia]] konkero de [[Gaŭlio]]. Komunumo kaj urbo ricevis sian nomon de kristana [[martiro]], kiu mortis sur la insulo. La urba kristana preĝejo, kiu nun situas en ioma distanco de la marbordo, origine konstruiĝis rekte ĉe la marbordaj [[duno]]j. Sur la monto ''Mont Orgueil'' super la loĝloko konstruiĝis fortikaĵo. Dum la jaro [[1155]] en Sanheliero fondiĝis [[monaĥo|monaĥa]] [[abatejo]] sur la insuleto ''L'Islet'' - areo, kiu dum malalta [[tajdo]] estas konektita al la ĉefa insulo kaj nur dum alta tajdo estas insulo. Dum la epoko de la kristana [[reformacio]] la abatejo fermiĝis, kaj sur la insuleto konstruiĝis nova fortikaĵo, kiu transprenis la funkcion de la konstruaĵo sur la monto ''Mont Orgueil''. La tiama guberniestro de la insulo nomas ĝin ''Elizabeth Castle'' laŭ la tiutempa brita reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]]. Sub la posta reĝo [[Georgo la 1-a (Anglio)|Georgo la 1-a]] konstruiĝas la unua haveno de la urbo. La 6-an de januaro [[1781]] sur la "reĝa placo" de la urbo okazas la batalo de Jersey - la lasta provo de la franca armeo konkeri la insulon. Ekde proksimume la jaro 1820 rimarkeblas kontinua almigro de parolantoj de la [[angla lingvo]] al la insulo kaj aparte la urbo Sanheliero. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}, {{pl}}), {{pt}}, {{{ro}} kaj {{th}}, strange ne ne france) * [https://www.facebook.com/StHelierJsy multaj notoj en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.instagram.com/parishofsthelier multaj notoj en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|centra|320ra|{{centre|jen en la e-lingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] o6yst6c58a3dhaekq97pb622uji40b8 9386843 9386836 2026-05-29T16:09:04Z ThomasPusch 1869 9386843 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|pritraktas la administran centron de la insulo [[Jersey]] en la [[Manika Markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. Por la kvartalo de la urbo [[Londono]], vidu la tiuurban artikolon. Por la svisa verkistino vidu [[Monique Saint-Hélier]]}} [[Dosiero:Saint_Hélyi_panoranmique_2.jpg|alternative=Saint Hélyi panoranmique 2.jpg|eta|centre|775x775ra|Panoramo de Saint Heliero]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=JE |Mapo en angulo= |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |situo sur mapo=Kanalinsuloj |situo sur mapo2=Ĵerzejo |situo de2=Situa mapo de Ĵerzejo |zomo=12 }} [[Dosiero:Liberation Statue, Liberation Square, St Helier - geograph.ci - 151.jpg|eta|maldekstra|{{centre|urbocentra skulptaĵo pri la fino de la [[dua mondmilito]]}}]] [[Dosiero:Markthalle Jersey.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la merkata halo de Saint Helier}}]] [[Dosiero:George II Vièr Marchi Saint Hélyi Jèrri 2010 g.jpg|eta|maldekstra|{{centre|orumita statuo de [[Georgo la 1-a (Britio)|Georgo la 1-a]] en la urba "reĝa placo"}}]] [[Dosiero:Sculpture town park.JPG|eta|maldekstra|{{centre|skulptaĵo rande de la utba parko}}]] '''Sanheliero'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanheliero" en la vasta, du-paĝa mapo 10. En tiu mapo ankaŭ videblas esperantlingvo nomo de la ĉirkaŭa [[sanmala golfo]]. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> ({{l-fr|Saint-Hélier}}, en la loka franca dialekto "Jèrriais" ''St Hélyi'', {{l-en|Saint Helier}}, nomata laŭ la kristana sanktulo [[Helier]]) estas unu el 12 komunumoj kaj inter ili la plej granda urbo de la insulo [[Jersey]], la plej granda el la [[Manikinsuloj]] en la samnoma [[Manika markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. La urbo situas ĉe la suda bordo de la insulo, havas proksimume 28.000 loĝantojn kaj estas la administra centro de la insulo (kvankam la registara palaco troviĝas en [[Saint Saviour]]). Ĝi situas en la [[sanmala golfo]],<ref name=PdlM/> [[golfo]] de la [[Manika markolo]], inter la [[Manikinsuloj]] norde kaj la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]] sude le la golfo. La komunumo kovras areon de 10,6&nbsp;km², kio korespondas al 9 procentoj de la insula areo. == Historio == Supozeble Saint Helier unuafoje ekloĝiĝis dum la epoko de la [[Romia Imperio|romia]] konkero de [[Gaŭlio]]. Komunumo kaj urbo ricevis sian nomon de kristana [[martiro]], kiu mortis sur la insulo. La urba kristana preĝejo, kiu nun situas en ioma distanco de la marbordo, origine konstruiĝis rekte ĉe la marbordaj [[duno]]j. Sur la monto ''Mont Orgueil'' super la loĝloko konstruiĝis fortikaĵo. Dum la jaro [[1155]] en Sanheliero fondiĝis [[monaĥo|monaĥa]] [[abatejo]] sur la insuleto ''L'Islet'' - areo, kiu dum malalta [[tajdo]] estas konektita al la ĉefa insulo kaj nur dum alta tajdo estas insulo. Dum la epoko de la kristana [[reformacio]] la abatejo fermiĝis, kaj sur la insuleto konstruiĝis nova fortikaĵo, kiu transprenis la funkcion de la konstruaĵo sur la monto ''Mont Orgueil''. La tiama guberniestro de la insulo nomas ĝin ''Elizabeth Castle'' laŭ la tiutempa brita reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]]. Sub la posta reĝo [[Georgo la 1-a (Britio)|Georgo la 1-a]] konstruiĝas la unua haveno de la urbo. La 6-an de januaro [[1781]] sur la "reĝa placo" de la urbo okazas la batalo de Jersey - la lasta provo de la franca armeo konkeri la insulon. Ekde proksimume la jaro 1820 rimarkeblas kontinua almigro de parolantoj de la [[angla lingvo]] al la insulo kaj aparte la urbo Sanheliero. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}, {{pl}}), {{pt}}, {{{ro}} kaj {{th}}, strange ne ne france) * [https://www.facebook.com/StHelierJsy multaj notoj en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.instagram.com/parishofsthelier multaj notoj en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|centra|320ra|{{centre|jen Sanheliero en la e-lingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] aqw5tyeofquyfu8yjwxpmkbirkx74ys 9386846 9386843 2026-05-29T16:10:11Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9386846 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|pritraktas la administran centron de la insulo [[Jersey]] en la [[Manika Markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. Por la kvartalo de la urbo [[Londono]], vidu la tiuurban artikolon. Por la svisa verkistino vidu [[Monique Saint-Hélier]]}} [[Dosiero:Saint_Hélyi_panoranmique_2.jpg|alternative=Saint Hélyi panoranmique 2.jpg|eta|centre|775x775ra|Panoramo de Saint Heliero]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=JE |Mapo en angulo= |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |situo sur mapo=Kanalinsuloj |situo sur mapo2=Ĵerzejo |situo de2=Situa mapo de Ĵerzejo |zomo=12 }} [[Dosiero:Liberation Statue, Liberation Square, St Helier - geograph.ci - 151.jpg|eta|maldekstra|{{centre|urbocentra skulptaĵo pri la fino de la [[dua mondmilito]]}}]] [[Dosiero:Markthalle Jersey.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la merkata halo de Saint Helier}}]] [[Dosiero:George II Vièr Marchi Saint Hélyi Jèrri 2010 g.jpg|eta|maldekstra|{{centre|orumita statuo de [[Georgo la 1-a (Britio)|Georgo la 1-a]] en la urba "reĝa placo"}}]] [[Dosiero:Sculpture town park.JPG|eta|maldekstra|{{centre|skulptaĵo rande de la utba parko}}]] '''Sanheliero'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanheliero" en la vasta, du-paĝa mapo 10. En tiu mapo ankaŭ videblas esperantlingvo nomo de la ĉirkaŭa [[sanmala golfo]]. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> ({{l-fr|Saint-Hélier}}, en la loka franca dialekto "Jèrriais" ''St Hélyi'', {{l-en|Saint Helier}}, nomata laŭ la kristana sanktulo [[Helier]]) estas unu el 12 komunumoj kaj inter ili la plej granda urbo de la insulo [[Jersey]], la plej granda el la [[Manikinsuloj]] en la samnoma [[Manika markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. La urbo situas ĉe la suda bordo de la insulo, havas proksimume 28.000 loĝantojn kaj estas la administra centro de la insulo (kvankam la registara palaco troviĝas en [[Saint Saviour]]). Ĝi situas en la [[sanmala golfo]],<ref name=PdlM/> [[golfo]] de la [[Manika markolo]], inter la [[Manikinsuloj]] norde kaj la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]] sude le la golfo. La komunumo kovras areon de 10,6&nbsp;km², kio korespondas al 9 procentoj de la insula areo. == Historio == Supozeble Saint Helier unuafoje ekloĝiĝis dum la epoko de la [[Romia Imperio|romia]] konkero de [[Gaŭlio]]. Komunumo kaj urbo ricevis sian nomon de kristana [[martiro]], kiu mortis sur la insulo. La urba kristana preĝejo, kiu nun situas en ioma distanco de la marbordo, origine konstruiĝis rekte ĉe la marbordaj [[duno]]j. Sur la monto ''Mont Orgueil'' super la loĝloko konstruiĝis fortikaĵo. Dum la jaro [[1155]] en Sanheliero fondiĝis [[monaĥo|monaĥa]] [[abatejo]] sur la insuleto ''L'Islet'' - areo, kiu dum malalta [[tajdo]] estas konektita al la ĉefa insulo kaj nur dum alta tajdo estas insulo. Dum la epoko de la kristana [[reformacio]] la abatejo fermiĝis, kaj sur la insuleto konstruiĝis nova fortikaĵo, kiu transprenis la funkcion de la konstruaĵo sur la monto ''Mont Orgueil''. La tiama guberniestro de la insulo nomas ĝin ''Elizabeth Castle'' laŭ la tiutempa brita reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]]. Sub la posta reĝo [[Georgo la 1-a (Britio)|Georgo la 1-a]] konstruiĝas la unua haveno de la urbo. La 6-an de januaro [[1781]] sur la "reĝa placo" de la urbo okazas la batalo de Jersey - la lasta provo de la franca armeo konkeri la insulon. Ekde proksimume la jaro 1820 rimarkeblas kontinua almigro de parolantoj de la [[angla lingvo]] al la insulo kaj aparte la urbo Sanheliero. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}, {{pl}}), {{pt}}, {{{ro}} kaj {{th}}, strange ne ne france) * [https://www.facebook.com/StHelierJsy multaj notoj en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.instagram.com/parishofsthelier multaj notoj en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' <br/> [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|centra|320ra|{{centre|<small>jen Sanheliero en la e-lingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971</small>}}]] {{Projektoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] dg1dyok0z7b4gakl16hmpwb12h29vkd 9386924 9386846 2026-05-29T19:30:19Z Sj1mor 12103 9386924 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|pritraktas la administran centron de la insulo [[Jersey]] en la [[Manika Markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. Por la kvartalo de la urbo [[Londono]], vidu la tiuurban artikolon. Por la svisa verkistino vidu [[Monique Saint-Hélier]]}} [[Dosiero:Saint_Hélyi_panoranmique_2.jpg|alternative=Saint Hélyi panoranmique 2.jpg|eta|centre|775x775ra|Panoramo de Saint Heliero]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=JE |Mapo en angulo= |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |situo sur mapo=Kanalinsuloj |situo sur mapo2=Ĵerzejo |situo de2=Situa mapo de Ĵerzejo |zomo=12 }} [[Dosiero:Liberation Statue, Liberation Square, St Helier - geograph.ci - 151.jpg|eta|maldekstra|{{centre|urbocentra skulptaĵo pri la fino de la [[dua mondmilito]]}}]] [[Dosiero:Markthalle Jersey.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la merkata halo de Saint Helier}}]] [[Dosiero:George II Vièr Marchi Saint Hélyi Jèrri 2010 g.jpg|eta|maldekstra|{{centre|orumita statuo de [[Georgo la 1-a (Britio)|Georgo la 1-a]] en la urba "reĝa placo"}}]] [[Dosiero:Sculpture town park.JPG|eta|maldekstra|{{centre|skulptaĵo rande de la urba parko}}]] '''Sanheliero'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanheliero" en la vasta, du-paĝa mapo 10. En tiu mapo ankaŭ videblas esperantlingvo nomo de la ĉirkaŭa [[sanmala golfo]]. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> ({{l-fr|Saint-Hélier}}, en la loka franca dialekto "Jèrriais" ''St Hélyi'', {{l-en|Saint Helier}}, nomata laŭ la kristana sanktulo [[Helier]]) estas unu el 12 komunumoj kaj inter ili la plej granda urbo de la insulo [[Jersey]], la plej granda el la [[Manikinsuloj]] en la samnoma [[Manika markolo]] inter [[Francio]] kaj [[Britio]]. La urbo situas ĉe la suda bordo de la insulo, havas proksimume 28.000 loĝantojn kaj estas la administra centro de la insulo (kvankam la registara palaco troviĝas en [[Saint Saviour]]). Ĝi situas en la [[sanmala golfo]],<ref name=PdlM/> [[golfo]] de la [[Manika markolo]], inter la [[Manikinsuloj]] norde kaj la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]] sude le la golfo. La komunumo kovras areon de 10,6&nbsp;km², kio korespondas al 9 procentoj de la insula areo. == Historio == Supozeble Saint Helier unuafoje ekloĝiĝis dum la epoko de la [[Romia Imperio|romia]] konkero de [[Gaŭlio]]. Komunumo kaj urbo ricevis sian nomon de kristana [[martiro]], kiu mortis sur la insulo. La urba kristana preĝejo, kiu nun situas en ioma distanco de la marbordo, origine konstruiĝis rekte ĉe la marbordaj [[duno]]j. Sur la monto ''Mont Orgueil'' super la loĝloko konstruiĝis fortikaĵo. Dum la jaro [[1155]] en Sanheliero fondiĝis [[monaĥo|monaĥa]] [[abatejo]] sur la insuleto ''L'Islet'' - areo, kiu dum malalta [[tajdo]] estas konektita al la ĉefa insulo kaj nur dum alta tajdo estas insulo. Dum la epoko de la kristana [[reformacio]] la abatejo fermiĝis, kaj sur la insuleto konstruiĝis nova fortikaĵo, kiu transprenis la funkcion de la konstruaĵo sur la monto ''Mont Orgueil''. La tiama guberniestro de la insulo nomas ĝin ''Elizabeth Castle'' laŭ la tiutempa brita reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]]. Sub la posta reĝo [[Georgo la 1-a (Britio)|Georgo la 1-a]] konstruiĝas la unua haveno de la urbo. La 6-an de januaro [[1781]] sur la "reĝa placo" de la urbo okazas la batalo de Jersey - la lasta provo de la franca armeo konkeri la insulon. Ekde proksimume la jaro 1820 rimarkeblas kontinua almigro de parolantoj de la [[angla lingvo]] al la insulo kaj aparte la urbo Sanheliero. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}, {{pl}}), {{pt}}, {{{ro}} kaj {{th}}, strange ne ne france) * [https://www.facebook.com/StHelierJsy multaj notoj en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.instagram.com/parishofsthelier multaj notoj en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' <br/> [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|centra|320ra|{{centre|<small>jen Sanheliero en la e-lingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971</small>}}]] {{Projektoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Manikinsuloj]] lm8jnu0jtyrvi2sysumujjnnfqtzfxo 2 227122 9387201 9108528 2026-05-30T02:50:58Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:PropagandaNaziStabsBible.gif|PropagandaNaziStabsBible.gif]] estas anstataŭigita per [[c:File:THIS_IS_THE_ENEMY_-_DPLA_-_b14d035945a52edb6320571dc3b16a2c.gif|THIS_IS_THE_ENEMY_-_DPLA_-_b14d035945a52edb6320571dc3b16a2c.gif]]. [[c:User:CommonsDelink 9387201 wikitext text/x-wiki {| align=right style="width: 100px; border: #4682B4 solid 3px; background-color: #87CEEB; -moz-border-radius: 15px;" |- |<center>'''<font color="#4682B4">Pri mi'''</center> |- |{{Uzanto es-4}} |- |{{Uzanto en-3}} |- |{{Uzanto fr-2}} |} == Fotos == <gallery> African America Flag.svg| Ussr0460.jpg| Plakat mayakowski gross.jpg| Warning.JPG| Britannialion.jpg| Guerre 14-18-Humour-L'ingordo, trop dur-1915.JPG| World October revolution poster.jpg| J. M. Flagg, I Want You for U.S. Army poster (1917).jpg| Ww2 poster oct0404.jpg| SuomiNeito.png| Fatherland's_1964_Europe.jpg| THIS IS THE ENEMY - DPLA - b14d035945a52edb6320571dc3b16a2c.gif| Hikoi 008.jpg| Fatherland's_1964_Europe.jpg| Second world war europe 1941-1942 map en.png| Bodie ghost town.jpg| Church in Bodie, CA.jpg| Bodie6Aug2006.JPG| Car body in Bodie, CA.jpg| Bodie Storm (DBCondit).jpg| Darwincalifornia.jpg| Sutters Mill.jpg| Ballarat California.jpg| Saint Lukes Drawing.jpg| Dallas Academy.jpg| Perine Mansion Cahaba.jpg| Perine Mansion.jpg| Crocheron mansion.jpg| Kirkpatrick House Cahaba.jpg| Cahaba Methodist Church.jpg| St Lukes Episcopal Martins Station 1.jpg| Vine Street Cahaba.jpg| Gleeson Hospital in 1925.jpg| Gleeson1.jpg| Fairbank year 1890.jpg| Charleston J W Swarts Saloon year 1885.jpg| Royal Hotel, Linda.jpg| Orla.JPG| Co goosttown st elmo1.jpg| Co goosttown st elmo4.jpg| Co goosttown st elmo5.jpg| RhyoliteNevada23.jpg| Rhyolite Station July 2006.jpg| Lida, Nevada abandon house.jpg| Lida, Nevada.jpg| Berlin Ghost Town.jpg| Tocco-caudio2.jpg| Fra Hardanger Gude.jpg| Hans Gude Innseilingen.JPG| Hans Gude Hønefoss 1893.JPG| Hans Gude - Under eketreet (1858).jpg| Hans Gude - Tordenveirsstudie (1873).jpg| Johan Christian Claussen Dahl 003.jpg| I.C.Dahl Vesuv.jpg| Brudeferden by Adolph Tidemand and Hans Gude.jpg| Bodie ghost town.jpg| Church in Bodie, CA.jpg| Bodie6Aug2006.JPG| Car body in Bodie, CA.jpg| Bodie Storm (DBCondit).jpg| Darwincalifornia.jpg| Sutters Mill.jpg| </gallery> == Aliaj == <div style="background-color:#eee; border:1px solid #ccc; text-align:center; padding:3px; margin:15px 0;"> '''My user pages:''' [[:ab:Участник:Jeneme|ab]] | [[:am:User:Jeneme|am]] | [[:ang:User:Jeneme|ang]] | [[:ar:نقاش المستخدم:Jeneme|ar]] | [[:arc:User:Jeneme|arc]] | [[:ay:Usuario:Jeneme|ay]] | [[:az:İstifadəçi:Jeneme|az]] | [[:bat-smg:Naudotojas:Jeneme|bat-smg]] | [[:bg:Потребител:Jeneme|bg]] | [[:bi:User:Jeneme|bi]] | [[:bm:Utilisateur:Jeneme|bm]] | [[:bn:ব্যবহারকারী:Jeneme|bn]] | [[:bo:User:Jeneme|bo]] | [[:br:Implijer:Jeneme|br]] | [[:be-x-old:Удзельнік:Jeneme|be-x-old]] | [[:bs:Korisnik:Jeneme|bs]] | [[:bxr:User:Jeneme|bxr]] | [[:ceb:User:Jeneme|ceb]] | [[:ch:User:Jeneme|ch]] | [[:cho:User:Jeneme|cho]] | [[:cr:User:Jeneme|cr]] | [[:cs:Wikipedista:Jeneme|cs]] | [[:cu:Польѕевател҄ь:Jeneme||cu]] | [[:cy:Defnyddiwr:Jeneme||cy]] | [[:da:Bruger:Jeneme|da]] | [[:de:Benutzer:Jeneme|de]] | [[:diq:User:Jeneme|diq]] | [[:dv:User:Jeneme|dv]] | [[:dz:User:Jeneme|dz]] [[:el:Χρήστης:Jeneme|el]] | [[:en:User:Jeneme|en]] | [[:eo:Vikipediisto:Jeneme|eo]] | [[:et:Kasutaja:Jeneme|et]] | [[:eu:Lankide:Jeneme|eu]] | [[:fa:کاربر:Jeneme|fa]] | [[:ff:User:Jeneme|ff]] | [[:fi:Käyttäjä:Jeneme|fi]] | [[:fiu-vro:Pruukja:Jeneme|fiu-vro]] | [[:fj:User:Jeneme|fj]] | [[:fr:Utilisateur:Jeneme|fr]] | [[:frp:User:Jeneme|frp]] | [[:fur:Utent:Jeneme|fur]] | [[:ha:User:Jeneme|ha]] | [[:he:משתמש:Jeneme|he]] | [[:ik:User:Jeneme|ik]] | [[:io:User:Jeneme|io]] | [[:is:Notandi:Jeneme|is]] | [[:ja:利用者:Jeneme|ja]] | [[:jbo:User:Jeneme|jbo]] | [[:jv:Panganggo:Jeneme|jv]] | [[:ka:მომხმარებელი:Jeneme|ka]] | [[:ki:User:Jeneme|ki]] | [[:ko:사용자:Jenemev|ko]] | [[:ks:User:Jeneme|ks]] | [[:ksh:Metmaacher:Jeneme|ksh]] | [[:ku:Bikarhêner:Jeneme|ku]] | [[:ky:User:Jeneme|ky]] | [[:ga:Úsáideoir:Jeneme|ga]] | [[:gd:User:Jeneme|gd]] | [[:gn:Usuario:Jeneme|gn]] | [[:ii:User:Jeneme|ii]] | [[:ilo:User:Jeneme|ilo]] | [[:la:Usor:Jeneme|la]] | [[:li:Gebroeker:Jeneme|li]] | [[:lb:User:Jeneme|lb]] | [[:lg:User:Jeneme|lg]] | [[:lmo:User:Jeneme|lmo]] | [[:ln:User:Jeneme|ln]] | [[:lt:Naudotojas:Jeneme|lt]] | [[:map-bms:User:Jeneme|map-bms]] | [[:mk:Корисник:Jeneme|mk]] | [[:ml:ഉപയോക്താവ്:Jeneme|ml]] | [[:mr:सदस्य:Jeneme|mr]] | [[:mzn:کاربر:Jeneme|mzn]] | [[:nah:Usuario:Jeneme|nah]] | [[:new:छ्येलेमि:Jeneme|new]] | [[:ng:User:Jeneme|ng]] | [[:nl:Gebruiker:Jeneme|nl]] | [[:nn:Brukar:Jeneme|nn]] | [[:no:Bruker:Jeneme|no]] | [[:nov:User:Jeneme|nov]] | [[:nv:Choinish'įįhí:Jeneme|nv]] | [[:or:User:Jeneme|or]] | [[:os:Архайæг:Jeneme|os]] | [[:pag:User:Jeneme|pag]] | [[:pdc:User:Jeneme|pdc]] | [[:pi:User:Jeneme|pi]] | [[:pih:User:Jeneme|pih]] | [[:pl:Wikipedysta:Jeneme|pl]] | [[:pms:Utent:Jeneme|pms]] | [[:ps:User:Jeneme|ps]] | [[:qu:Usuario:Jeneme|qu]] | [[:rm:User:Jeneme|rm]] | [[:rmy:Jeno:Jeneme|rmy]] | [[:rn:User:Jeneme|rn]] | [[:ro:Utilizator:Jeneme|ro]] | [[:roa-rup:User:Jeneme|roa-rup]] | [[:sa:योजकः:Jeneme|sa]] | [[:scn:Utenti:Jeneme|scn]] | [[:sco:User:Jeneme|sco]] | [[:se:User:Jeneme|se]] | [[:sg:User:Jeneme|sg]] | [[:sh:User:Jeneme|sh]] | [[:si:User:Jeneme|si]] | [[:simple:User:Jeneme|simple]] | [[:sq:Përdoruesi:Jeneme|sq]] | [[:sr:Корисник:Jeneme|sr]] | [[:ss:User:Jeneme|ss]] | [[:sw:User:Jeneme|sw]] | [[:ta:பயனர்:Jeneme|ta]] | [[:te:సభ్యుడు:Jeneme|te]] | [[:tet:User:Jeneme|tet]] | [[:tg:Корбар:Jeneme|tg]] | [[:ti:User:Jeneme|ti]] | [[:to:User:Jeneme|to]] | [[:tpi:User:Jeneme|tpi]] | [[:tr:Kullanıcı:Jeneme|tr]] | [[:tt:Äğzä:Jeneme|tt]] | [[:tum:User:Jeneme|tum]] | [[:tw:User:Jeneme|tw]] | [[:uz:Foydalanuvchi:Jeneme|uz]] | [[:ve:User:Jeneme|ve]] | [[:vec:Utente:Jeneme|vec]] | [[:vo:Geban:Jeneme|vo]] | [[:wa:Uzeu:Jeneme|wa]] | [[:xal:Орлцач:Jeneme|xal]] | [[:yo:User:Jeneme|yo]] | [[:zh:User:Jeneme|zh]] | [[:zh-classical:User:Jeneme|zh-classical]] | [[:zh-min-nan:User:Jeneme|zh-min-nan]] | [[:zh-yue:User:Jeneme|zh-yue]] | </div> 6darkvrhb4tvyxmd04oeent7q9smob4 0 228460 9387141 9373922 2026-05-29T22:05:51Z Xocolatl 4256 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Tamerlane Besieging Urganj.JPG]] → [[File:Tamerlane Besieging Urganj. Zafarnama, 1523 (British Library, Add. 7635).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Clarifying attribution. Thank you! 9387141 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Stamps of Uzbekistan, 2007-37.jpg|220ra|eta|dekstra|Timur Lenko en [[poŝtmarko]] de [[Uzbekio]].]] [[Dosiero:Das Reich Timur-i Lenks (1365-1405).GIF|dekstra|350ra|eta|La imperio de Timur inter la jaroj 1365 kaj 1405]] [[Dosiero:UzbekistanP81-500sum-1999-donatedoy_b.jpg|eta|350ra|Statuo de Tamerlano sur monbileto de [[Uzbekio]].]] '''Timuro'''<ref>[https://vortaro.net/#Timuro_kd kapvorto ''Timuro'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ en la presita eldono</ref> aŭ '''Timur''' ({{lang-chg|تیمور}}, „la fera“), fakte '''Timur bin Tara<u>gh</u>ay Barlas'''; ofte nomata '''Tīmur-e Lang''' aŭ '''Timur Lenko''' (<big>تیمور لنگ</big>, „Timur la [[lama]]“) kiu en [[okcidenta Eŭropo]] estis latinigita al la nomo '''Tamerlan''' – (la [[8-an de aprilo]] [[1336]] en Kesh, nuntempe [[Shahrisabz]], hodiaŭa [[Uzbekio]]; la [[19-an de februaro]] [[1405]] en Ŝimkento, hodiaŭa [[Kazaĥio]]) – estis [[Centrazio|centrazia]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC&printsec=frontcover&hl=en#v=onepage|titolo=Medieval Islamic Civilization|aŭtoro=Josef W. Meri|jaro=2005|eldoninto=Routledge|paĝo=812}}</ref> konkeranto, militestro kaj [[imperiestro]] fine de la [[14-a jarcento]]. Li fondis la [[dinastio]]n de la [[Timuridoj]]. Alternativaj prononcaj kaj skribaj variaĵoj de la nomo estas interalie ''Timur-i Lenk'', ''Timur Läng'', ''Timur Khan (Timur-Ĥano)'', ''Amir Temur''. Li mem nomis sin '''Tīmur-e Gurkāni'''<ref>Sharaf ud-Dīn Alī Yazdī, ''„Zafarnāma“'' (laŭ tiuepoka biografio, kiu ekestis laŭ mendo de Timur)</ref> ( <big>تيمور گوركانى</big>), la [[irana lingvaro|iranigita formo]] de la origine [[Mongola lingvo|mongola]] vorto ''kürügän''<ref>B.F. Manz, ''„Tīmūr Lang“'', en la "Enciklopedio de Islamo" ([[angle]] "Encyclopaedia of Islam"), reta eldono, 2006</ref>, kio havas la signifon "bofilo". La nomo estis aludo de Timur al sia membrigo per edzigo en la familio de [[Ĝingis-Ĥano]] kaj celis fortigi sian legitimon je regado. Aldone li havis la perse islaman honoran titolon '''Amīr-e Kabīr''' kaj sub tiu nomo pli ofte menciiĝas en klasikaj islamaj tekstoj. Naskiĝinta en la konfederacio [[Barlas]] en [[Transoksiano]] dum la 1320-aj aŭ [[1330-aj jaroj]], li akiris kontrolon de [[Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando]] ĉirkaŭ 1370. El tiu bazo, li estris militajn kampanjojn tra [[Okcidenta Azio|Okcidenta]], [[Suda Azio|Suda]] kaj [[Centra Azio]] kaj aperis kiel la plej povega reganto en la [[islama mondo]] post sia venko super la [[Mamlukoj|Mamlukoj de Egipto kaj Sirio]], la ekira [[Otomana Imperio]] kaj la dekadenca [[Delhia Sultanlando]]. El tiuj konkeroj li fondis la [[Timurida Imperio|Timuridan Imperion]], kvankam ĝi fragmentiĝis tuj post lia morto. Li estis konsiderata la lasta el la grandaj [[Nomadaj imperioj|nomadaj konkeristoj]] de la [[Eŭrazia Stepo]], kaj lia imperio preparis la aperon de pli strukturitaj kaj longdaŭraj [[Kanonaj Imperioj|kanonaj imperioj]] en la 1500-aj kaj 1600-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400-2000|familia nomo=Darwin|persona nomo=John|jaro=2008|eldoninto=Bloomsbury Press|ISBN=9781596917606|paĝoj=29, 92}}</ref><ref name=":1" /> Timuro antaŭvidis la restarigon de la [[Mongola Imperio]] de [[Ĝingis-Ĥano]].<ref>Beatrice Forbes Manz, ''Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy'', '''Journal of the Royal Asiatic Society''', Third Series, Vol. 8, No. 1 (Apr., 1998), 25; "''In his formal correspondance Temur continued throughout his life as the restorer of Chinggisid rights. He even justified his Iranian, Mamluk and Ottoman campaigns as a re-imposition of legitimate Mongol control over lands taken by usurpers...''".</ref> Kiel rimedo por legitimigi siajn konkerojn, Timuro fidis je islamaj simboloj kaj lingvo, nomante sin mem la ''Glavo de Islamo'' kaj helpante instruajn kaj religiajn instituciojn. Li konvertis preskaŭ ĉiujn gvidantojn el [[Borjigidoj]] al [[Islamo]] dum sia vivdaŭro.<ref>Michal Biran, ''The Chaghadaids and Islam: The Conversion of Tarmashirin Khan (1331–34) '', '''Journal of American Oriental Society''', Vol. 122, No. 4 (Oct. – Dec., 2002), 751; "''Temur, a non-Chinggisid, tried to build a double legitimacy based on his role as both guardian and restorer of the Mongol Empire.''".</ref> Liaj armeoj estis inkluziveme multetnaj. Timuro ankaŭ decide venkis la kristanajn [[Ordeno de Johanitoj|kavalir-hospitalistojn]] ĉe [[Smirno]], titolante sin ''ghazi''.<ref name="marozzi-2004">{{Citaĵo el libro|titolo=Tamerlane: Sword of Islam, conqueror of the world|aŭtoro=Marozzi, Justin|jaro=2004|eldoninto=HarperCollins}}</ref> Antaŭ la fino de sia regado, Timuro ankaŭ akiris kompletan kontrolon de ĉiuj restoj de la [[Ĉagataja Ĥanlando]], [[Ilĥanato]], [[Ora Hordo]] kaj eĉ provis restarigi la [[Juan-dinastio]]n. La armeoj de Timuro estis timitaj ĉie en Azio, Afriko, kaj Eŭropo,<ref name="marozzi-2004" /> kaj konsiderindaj partoj de kiuj estis detruitaj per liaj kampanjoj.<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', [[Canongate Books]], 2011, ISBN 978-0-85786-125-2, section "Timur"</ref> Fakuloj ĉirkaŭkalkulas ke liaj kampanjoj kaŭzis la mortojn de 17 milionoj da homoj, sumiĝante al proksimume 5% de la monda loĝantaro.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://articles.chicagotribune.com/1999-01-17/news/9901170256_1_uzbek-islam-karimov-tashkent|titolo=The Rehabilitation Of Tamerlane|dato=17a de Januaro 1999|verkaĵo=Chicago Tribune}}</ref><ref>J.J. Saunders, [http://books.google.com/books?id=nFx3OlrBMpQC&pg=PA174&lpg=PA174 The history of the Mongol conquests] (paĝo 174), Routledge & Kegan Paul Ltd., 1971, ISBN 0-8122-1766-7</ref> Li estis la avo de [[Ulugbek]], kiu regis en Centra Azio de 1411 ĝis 1449, kaj la praprapraavon de [[Babur]], nome fondinto de la [[Mogola Imperio]], kiu regis en partoj de Sudazio dum proksimume kvar jarcentoj, de 1526 ĝis 1857.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://search.eb.com/eb/article-9072544|titolo=Timur|jaro=2007|eldoninto=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition}}</ref><ref name="EI">Tīmūr Lang, Encyclopaedia of Islam, Brill, alirita la 24an de Aprilo 2014, Beatrice F. Manz, 2000, volumo 10, 2a eld. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |date=2015-02-07 }}</ref> Timuro ankaŭ estas rekonita kiel granda patrono de arto kaj arkitekturo, kiam li interagis kun islamaj intelektuloj kiel ekzemple [[Ibn Ĥaldun]] kaj [[Hafiz-i Abru]].<ref name="marozzi-2004" /> == Komenca vivo == [[Dosiero:Teymur.jpg|eta|altdekstre|Emiro Timuro festas en la ĝardenoj de [[Samarkando]].]] Timuro estis naskita en [[Transoksiano]], proksime de la urbo Keŝ (areo nun pli bone konata kiel [[Ŝahrisabz]], "la verda grandurbo"), proksimume 80 kilometroj (50 mejl.) sude de [[Samarkando]] en nuntempa [[Uzbekio]], parto de kio tiam estis la [[Ĉagataja Ĥanlando]].<ref name="Tamerlane">{{Citaĵo el la reto|url=http://asianhistory.about.com/od/profilesofasianleaders/p/TimurProf.htm|titolo=Tamerlane|alirdato=1-a de novembro 2013|eldoninto=AsianHistory|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111005015216/http://asianhistory.about.com/od/profilesofasianleaders/p/TimurProf.htm|arkivdato=2011-10-05}}</ref> Lia patro, Taraqai, estis negrava nobelulo apartenanta al la tribo [[Barlas]].<ref name="Tamerlane"/> La Barlas estis origine mongola tribo<ref>"Central Asia, history of [http://search.eb.com/eb/article-73545 Timur]", en [[Encyclopædia Britannica]], reta eldono, 2007. (Citaĵo:"''...Under his leadership, Timur united the Mongol tribes located in the basins of the two rivers.''")</ref><ref>"[http://search.eb.com/eb/article-26920 Islamic world]", en [[Encyclopædia Britannica]], reta eldono, 2007. Citaĵo: "''Timur (Tamerlane) was of Mongol descent and he aimed to restore Mongol power.''..."</ref> kiu iĝis turkigita.<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, Oxford University Press, 2005, ISBN 978-0-19-517726-8, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''"The Persians"'', Malden, ISBN 978-1-55786-860-2, MA: Blackwell Pub., 2007. ([http://books.google.de/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148&dq=Timur+Turkic+speaking&hl=tr&sig=9tWp001dj7GoDBdAjveeJclsQD8 p.148]) Citaĵo:...''Timur's tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking... However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are "Barlus Ovogton" people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia.''</ref><ref>M.S. Asimov & Clifford Edmund Bosworth, ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, ISBN 92-3-103467-7, p. 320: ''"...&nbsp;One of his followers was [...] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled [...] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania ..."''</ref> Laŭ [[Gérard Chaliand]], Timuro estis islamano<ref name="Chaliand"> Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' tradukita de A.M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. tradukita de A.M. Berrett. Transaction Publishers, p.75. ISBN 0-7658-0204-X. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [http://books.google.de/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75&dq=Timur+Turkic+speaking&hl=tr&sig=9Dxl3dFIql2fIK7XMXoIvswcg5o p. 75.], ISBN 0-7658-0204-X, [http://books.google.de/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75&dq=Timur+Turkic+speaking&hl=tr&sig=9Dxl3dFIql2fIK7XMXoIvswcg5o p.75.], ''"Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir."'', ''"Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khan's heir."''</ref> sed li vidis sin kiel la heredanto de Ĝingis-Ĥano.<ref name="Chaliand"/> Kvankam ne [[Ĉinggisido]] aŭ descendanto de Ĝingis-Ĥano,<ref>Timur ne postulis esti descendanto de Ĝingis-Ĥano, ĉar en 1370 li instalis pup-ĥanon kiel reganto de Ĉagatai, en agnosko de la Mongola juro laŭ kiu nur sangodescendanto de Ĝingis-Ĥano rajtas regi. ([http://books.google.com/books?id=Ay23EpKGFi0C&pg=PA342 Marozzi, p. 342]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> li evidente serĉis alvoki la heredaĵon de la konkeroj de Ĝingis-Ĥano dum sia vivdaŭro.<ref>Richard C. Martin, ''Encyclopedia of Islam and the Muslim World'' A-L, Macmillan Reference USA, 2004, ISBN 978-0-02-865604-5, p. 134.</ref> Pli postaj historioj pri la Timurida dinastio asertas ke li estis naskita la 8an de aprilo 1336, sed la plej multaj fontoj pri lia vivdaŭro donas aĝojn kiuj estas kongruaj kun naskiĝodato en la fino de la [[1320-aj jaroj]]. Historiisto [[Beatrice Forbes Manz]] suspektas ke la dato (1336) estis invento dezajnita por ligi Timuron al la heredaĵo de [[Abu Sa'id Bahadur Ĥano]], nome la lasta reganto de la [[Ilĥanlando]] descendinta de [[Hülegü]], kiu mortis en tiu jaro.<ref name=":0">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.jstor.org/stable/4310596|titolo=Tamerlane and the symbolism of sovereignty|familia nomo=Manz|persona nomo=Beatrice Forbes|dato=1988|gazeto=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]]|volumo=21|numero=1-2|COI=10.1080/00210868808701711|paĝoj=105–122}}</ref> En la aĝo de ok aŭ naŭ, Timuro kaj lia patrino kaj fratoj estis portitaj kiel kaptitoj al Samarkando fare de invada mongola armeo. En lia infanaĝo, Timuro kaj malgranda grupo de grupanoj trudeniris vojaĝantojn por varoj, aparte bestoj kiel ekzemple ŝafoj, ĉevaloj, kaj bovoj.<ref name=":0" /> En ĉirkaŭ 1363, estas kredite ke Timuro provis ŝteli [[ŝafo]]n de paŝtisto sed estis pafita per du sagoj, unu en sia dekstra gambo kaj alia en sia dekstra mano, kie li perdis du fingrojn. Ambaŭ vundoj igis lin esti kripla por vivo. Kelkaj kredas ke Timuro suferspertis siajn kripligajn vundojn funkciante kiel [[soldulo]] al la ĥano de [[Sistano]] en [[Ĥorasano]], en kio estas konata hodiaŭ kiel [[Daŝti Margo]] (Dezerto de Morto) en sudokcidenta [[Afganio]]. La vundoj de Timuro donis al Timuro la nomon de Lama aŭ Tamerlano fare de eŭropanoj.<ref name="marozzi-2004" /> Timuro estis islamano, sed dum lia ĉefa oficiala religiema konsilisto kaj konsultisto estis la [[Hanafismo|hanafisma]] fakulo Abdu' l-Jabbar Ĥŭarazmi, liaj specialaj kredoj ne estas konataj. En Tirmidh, li venis sub la influon de lia spirita mentoro [[Sajjid Barakah]], gvidanto de [[Balĥo]] kiu estas entombigita kune kun Timuro en [[Gur-e Amir]].<ref>''The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia'' de Devin DeWeese, Journal of the American Oriental Society, Vol. 115, No. 4 (Okt. – Dec., 1995), pp. 612–634</ref><ref>''Four studies on the history of Central Asia'', Volume 1 de Vasilij Vladimirovič Bartold p. 19</ref><ref>''Islamic art'' de Barbara Brend p. 130</ref> Oni konas ke Timuro tenis [[Ali ibn Abi Talib]] kaj la familion [[Ahl al-Bajt]] en alta konsidero kaj estis supozita fare de diversaj fakuloj por sia "[[Ŝijaismo|por-Ali]]" sinteno. Malgraŭ tio, Timuro estis konata pro atakado kontraŭ [[Ŝijaismo|ŝijaistoj]] pro sunaaj kialoj kaj tial liaj propraj religiaj inklinoj restas neklaraj.<ref>Virani, Shafique N. The Ismailis in the Middle Ages: A History of Survival, A Search for Salvation (New York: Oxford University Press), 2007, p. 114.</ref> == Personeco == Timuro estas rigardita kiel armea geniulo kaj taktikisto, kun perturba kapablo labori ene de altagrade flua politika strukturo por venki kaj konservi lojalan sekvantaron de [[nomado]]j dum sia regado en Mezazio. Li ankaŭ estis konsiderita eksterordinare inteligenta - ne nur intuicie sed ankaŭ intelekte.<ref name=":1">{{Citaĵo el libro|titolo=The rise and rule of Tamerlane|familia nomo=Manz|persona nomo=Beatrice Forbes|aŭtoroligilo=Beatrice Forbes Manz|jaro=1989|eldoninto=Cambridge University Press}}</ref> En Samarkando kaj siaj multaj vojaĝoj, Timuro, sub la konsilado de eminentaj fakuloj povis lerni la [[persa]]n, [[mongola]]n, kaj tjurklingvajn lingvojn.<ref name="marozzi-2004" /> Pli grave, Timuro estis karakterizita kiel oportunisto. Profitante avantaĝon de sia tjurk-mongola heredaĵo, Timuro ofte utiligis ĉu la islaman religion ĉu la juron kaj tradiciojn de la [[Mongola Imperio]] por realigi siajn armeajn celojn aŭ hejmajn politikajn intencojn.<ref name="marozzi-2004" /> == Militestro == [[Dosiero:Timurid Dynasty 821 - 873 (AH).png|eta|320ra|dekstra|Mapo de la [[Timurida Imperio]]]] Ĉirkaŭ 1360 Timuro akiris eminentecon kiel armea gvidanto kies soldatoj estis plejparte tjurklingvaj tribuloj de la regiono.<ref name="Chaliand"/> Li partoprenis en kampanjoj en [[Transoksiano]] kun la [[Ĉagataja Ĥanlando|Ĥano de Ĉagatajo]]. Lia kariero dum la venontaj dek aŭ dek unu jaroj povas esti tiel nelonge resumita de liaj ''Memuaroj''. Alianciĝante sin kaj de si mem kaj per familia ligo kun Kurgan, la detroniganto kaj detruanto de [[Volgia Bulgario]], li devis invadi [[Ĥorasano]]n ĉe la kapo de mil rajdantoj. Tio estis la dua armea ekspedicio kiun li gvidis, kaj ĝia sukceso kondukis al pliaj operacoj, inter ili la submetiĝo de [[Ĥorezmo]] kaj [[Urgenĉo]]. Sekvante la murdon de Kurgan, disputoj ekestis inter la multaj postulantoj al [[Suvereneco|suverena potenco]]; tiu bataletaro estis haltigita per la invado de la energia Ĉagtaid [[Tuglug Timur]] de [[Kaŝgar]], alia posteulo de Ĝingis-Ĥano. Timuro estis ekspedita en misio al la tendaro de la invadanto, kio rezultiĝis en lia propra nomumo al la estreco de sia propra tribo, [[Barlas]], anstataŭe de ĝia iama gvidanto, [[Hajji Beg]]. La krizaj situacioj de la kvazaŭ-suverena pozicio de Timuro devigis lin havi rimedon al lia impona patrono, kies reveno sur la bordoj de la [[Sirdarjo]] kreis konsterniĝon ne facile mildigita. Unu el la filoj de Tuglug envenis konfidita al la teritorio de Barlas, kune kun la resto de Maŭarannahr ([[Transoksiano]]), sed li estis venkita en batalo fare de la aŭdaca militisto kiun li anstataŭigis, ĉe la kapo de nombre malsupera forto. == Ascendo al potenco == [[Dosiero:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|eta|dekstra|Timuro komandante la [[Sieĝo de Balĥo (1370)|Sieĝon de Balĥo]].]] Estis en tiu periodo kiam Timuro reduktis la [[Ĉagataja Ĥanlando|Ĉagatajajn Ĥanojn]] al la pozicio de [[prufiguro (politiko)|prufiguroj]] dum li regadis en ilia nomo. Ankaŭ dum tiu periodo, Timuro kaj lia bofrato Huŝejn, kiuj estis komence kunfuĝantoj kaj migrantoj en komunaj aventuroj, iĝis rivaloj kaj antagonistoj. La rilato inter ili komencis iĝi streĉita post kiam Huŝejn prirezignis laborojn por aranĝi la ordonojn de Timuro terenbati Iljan Ĥojan (iama guberniestro de Maŭaranah) proksime al Tiŝnet.<ref name="marozzi-2004" /> Timuro komencis akiri sekvantaron en Balĥo, konsistante el komercistoj, kuntribuloj, islama pastraro, aristokrataro kaj [[agrikulturlaboristo|agrikulturaj laboristoj]], pro sia bonvolemo el partumado de siaj havaĵoj kun ili. Tio estis komparita kun la konduto de Huŝejn, kiu fremdigis tiujn homojn, prenis multajn havaĵojn de ili per siaj pezaj fiskaj [[imposto]]j kaj egoisme elspezis la impostmonon konstruante kompleksajn strukturojn.<ref name="marozzi-2004" /> Ĉirkaŭ 1370 Huŝejn kapitulacis al Timuro kaj poste estis murdita, kio permesis al Timuro esti formale proklamita suvereno ĉe [[Balĥo]]. Li geedziĝis kun la edzino de Huŝejn nome [[Saraj Mulk Ĥanum]], posteulo de Ĝingis-Ĥano, kio permesis al li iĝi imperia reganto de la Ĉagataja-tribo.<ref name="marozzi-2004" /> Unun tagon Aksak Temür parolis tiel: {{Citaĵo|"Ĥano Züdei (en Ĉinio) regas pri la grandurbo. Ni nun nombras kvindek ĝis sesdek viroj, do lasu nin elekti gvidanton." Tiel ili metis bastonon en la grundon kaj diris: "Ni devas kuri tien kaj tiu inter ni kiu estos la unua se temas pri atingi la bastonon, li povas iĝi nia gvidanto". Tiel ili kuris kaj Aksak Timur, ĉar li estas lama, malfruis, sed antaŭ la aliaj atingis la bastonon li ĵetis sian ĉapon sur ĝin. Tiuj kiuj unue alvenis diris: "Ni estas la gvidantoj." ["Sed"] Aksak Timur diris: "mia kapo venis unue, mi estas la gvidanto." Dume, maljunulo alvenis kaj diris: "La gvidado devus aparteni al Aksak Timur; viaj piedoj alvenis sed, antaŭ tiam, lia kapo atingis la celon." Tiel ili faris al Aksak Timur sian princon.<ref>Sinor, D., "''XIV The Making of a Great Khan''", paĝo 242, Studies in Medieval Inner Asia, Variorum, 1997. ISBN 0-86078-632-3</ref><ref>Radloff, W., ''Proben der Volkslitteratur der türkischen stämme Süd-Sibiriens'', IV. St Petersburg, paĝo 308</ref>}} == Legitimigo de la regado de Timuro == [[Dosiero:Timur reconstruction03.jpg|eta|dekstre|Timür ibn Taraghai Barlas, laŭ rekonstruo fare de [[Miĥail Miĥailoviĉ Gerasimov|Miĥail Gerasimov]])]] La tjurk-mongola heredaĵo de Timuro disponigis ŝancojn kaj defiojn ĉar li serĉis regi la Mongolan Imperion kaj la islaman mondon. Laŭ la mongolaj tradicioj, Timuro ne povis postuli la titolon de [[ĥano]] aŭ regi la Mongolan Imperion ĉar li ne estis posteulo de [[Ĝingis-Ĥano]]. Tial, Timuro starigis la [[Prufiguro (politiko)|marionetan]] [[Ĉagataja Ĥanlando|Ĉagatajan Ĥanon]], Sujurghatmiŝ, kiel la nominala reganto de Balĥo ĉar li ŝajnigis funkcii kiel "protektanto de la membro de Ĉinggisida linio, tiu de la plej aĝa filo de Ĝingis-Ĥano, nome Joĉi."<ref name="manz-2002-3">{{Citaĵo el gazeto|url=http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_world_history/v013/13.1manz.html|titolo=Tamerlane's Career and Its Uses|familia nomo=Manz|persona nomo=Beatrice Forbes|jaro=2002|gazeto=Journal of World History|volumo=13|COI=10.1353/jwh.2002.0017|paĝoj=3}}</ref> Kiel rezulto, Timuro neniam utiligis la titolon de [[ĥano]] ĉar la nomo ĥano povus nur esti utiligita de tiuj kiuj venas de la sama genlinio kiel Ĝingis-Ĥano mem. Timuro anstataŭe utiligis la titolon de [[emiro]] kun la signifo [[generalo]], kaj agadis en la nomo de la Ĉagataja reganto de Transoksanio.<ref name=":0" /> Por plifortikigi sian pozicion en la Mongola Imperio, Timuro sukcesis akiri la reĝan titolon de bofilo kiam li geedziĝis kun princino de Ĉinggisida deveno.<ref name=":1" /> Same, Timuro ne povis postuli la superan titolon de la islama mondo, nome [[kalifo]], ĉar tiu "posteno estis limigita al la [[Kurajŝoj]], la tribo de la profeto [[Mohamedo]]." Tial, Timuro reagis al la defio kreante miton kaj bildon de li mem kiel "supernatura persona povo" ordonita fare de Dio.<ref name="manz-2002-3" /> Ĉar Timuro havis sukcesan karieron kiel konkerinto, estis facile pravigi sian regadon kiel ordonita kaj preferita de Dio ĉar neniu ordinara viro povis esti posedanto de tia prospero ke lia rezisto estus vidita kiel kontraŭbatalado de la volo de Dio. Krome, la islama nocio ke armea kaj politika sukceso estis la sekvo de la favoro de [[Alaho]] estis longe sukcese ekspluatita fare de pli fruaj regantoj. Tial, la asertoj de Timuro ne ŝajnis nekredeblaj al islamaj homoj. == Periodo de etendo == [[Dosiero:Tamerlane Besieging Urganj. Zafarnama, 1523 (British Library, Add. 7635).jpg|eta|maldekstra|Timur sieĝas la historian urbon [[Urganj]].]] [[Dosiero:Timur bestows honours upon Taharten, the Prince of Arzinjan.jpg|eta|dekstra|Timur ordonas [[Timuraj invadoj de Kartvelio|kampanjojn]] kontraŭ [[Kartvelio]].]] [[Dosiero:Timur's army attacks Nerges, Georgia.jpg|eta|Armeo de Emiro Timuro atakas la survivantojn de la urbo Nerges, en Kartvelio, en la printempo de 1396.]] Timuro pasigis la venontajn 35 jarojn en diversaj militoj kaj ekspedicioj. Li ne nur plifirmigis sian regadon hejme (interne) per la submetigo de liaj malamikoj, sed serĉis etendojn de teritorio per intervenoj sur la teroj de eksterlandaj potenculoj. Liaj konkeroj en la okcidento kaj nordokcidento kondukis lin al la teroj proksime de la [[Kaspia Maro]] kaj al la bordoj de la [[Uralo]] kaj la [[Volgo]]. Konkeroj en la sudo kaj sud-okcidento ampleksis al preskaŭ ĉiuj provincoj en [[Irano]], inkluzive de [[Bagdado]], [[Karbalo]] kaj Norda [[Irako]]. Unu el la plej grandaj el la kontraŭuloj de Timuro estis alia mongola reganto, posteulo de Ĝingis-Ĥano nomita [[Toktamiŝo]]. Post esti rifuĝinto en la kortego de Timuro, Toktamiŝo iĝis reganto kaj de la orienta [[Kipĉak]] kaj de la [[Ora Hordo]]. Post lia surtroniĝo, li kverelis kun Timuro pri la posedo de [[Ĥorezmo]] kaj [[Azerbajĝano]]. Tamen, Timuro daŭre apogis lin kontraŭ la rusoj kaj en 1382 Toktamiŝo invadis la [[Grandprinclando Moskvo|moskvan regnon]] kaj bruligis [[Moskvo]]n.<ref>Nicholas V. Raisanovsky; Mark D. Steinberg: ''A History of Russia'' Seventh Edition, pg 93</ref> Post la morto de [[Abu Sa'id Bahadur Ĥano|Abu Sa'id]], reganto de la [[Ilĥanato|Ilĥanida Dinastio]], en 1335, ekzistis povovakuo en Irano. En 1383, Timuro komencis la armean konkeron de Irano. Li konkeris [[Herato]]n, [[Ĥorasano]]n kaj la tuton de orienta Irano antaŭ 1385; li kaptis preskaŭ ĉion el Irano antaŭ 1387. Notinda dum la persa kampanjo estis la kapto de [[Isfahano]]. Kiam Isfahano kapitulacis al Timuro en 1387, li traktis ĝin kun relativa kompato kiel certe normale kun grandurboj kiuj kapitulacis. Tamen, post kiam la grandurbo protestis kontraŭ la impostoj de Timuro per mortigado de la impostokolektistoj kaj de kelkaj el la soldatoj de Timuro, Timuro ordonis la masakron da la civitanoj de la grandurbo kun mortnombro ĉirkaŭkalkulita inter 100,000 kaj 200,000.<ref name="Chaliand 2007 87">{{Cite book|last=Chaliand|first=Gerard|title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al Qaeda|year=2007|publisher=University of California Press|isbn=978-0520247093|url=http://books.google.co.uk/books?id=YmpfgNqmVXYC&pg=PA87&dq=isfahan+Timur{{!}}tamerlane+genocidal&hl=en&sa=X&ei=UoGjUI7aJKe80QWAk4CAAQ&ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&q=isfahan%20Timur|author2=Arnaud Blin |page=87}}</ref> Ĉeestinto nombris pli ol 28 turojn konstruitajn de proksimume po 1,500 kapoj por ĉiu turo.<ref>Fisher, W.B.; Jackson, P.; Lockhart, L.; Boyle, J.A. : The Cambridge History of Iran, p 55.</ref> Tio estis priskribita kiel "sistema uzado de teruro kontraŭ urboj ... integrita elemento de la strategia elemento de Tamerlano" kiun li rigardis kiel malhelpado de sangoverŝado senkuraĝigante reziston. Liaj masakroj estis selektemaj kaj li esceptigis la artajn kaj teknikajn (ekz. inĝenieroj) elitojn.<ref name="Chaliand 2007 87"/> Intertempe Toktamiŝo, nun ĥano de la [[Ora Hordo]], turnis kontraŭ sia patrono kaj en 1385 invadis [[Azerbajĝano]]n. La neevitebla respondo de Timuro rezultigis la militon inter Toktamiŝo kaj Timur. En la komenca stadio de la milito Timuro venkis ĉe la [[Batalo de la Kondurĉa Rivero]]. Post la batalo Toktamiŝo kaj iuj el lia armeo estis permesitaj eskapi. Post komenca malvenko de Toktamiŝo, Timuro invadis [[Rusio]]n en la nordo de la teritorioj de Toktamiŝo. La armeo de Timuro bruligis [[Rjazan]] kaj moviĝis kontraŭ [[Moskvo]]. Li estis haltigita foren antaŭ atingado de la rivero Okao per la renoviĝinta kampanjo de Toktamiŝo en la sudo.<ref>Nicholas V. Raisanovsky; Mark D. Steinberg: ''A History of Russia'' Sepa Eldono, paĝo 94</ref> En la unua fazo de la konflikto kontraŭ Toktamiŝo, Timuro gvidis armeon da pli ol 100,000 homoj norden dum pli ol 700 mejloj en la stepon. Li tiam rajdis okcidente proksimume 1,000 mejlojn avancante en fronto pli ol 10 mejlojn larĝa. Dum tiu antaŭeniro la timura armeo venis sufiĉe norden ĉar estis en regiono de tre longaj [[Noktomeza suno|someraj tagoj]] kaŭzante plendojn de islamaj soldatoj pro konservado de longa horaro de [[Salat|preĝoj]]. Estis tiam kiam la armeo de Toktamiŝo estis enfermita enen kontraŭ la orienta bordo de la Volgo en la [[Orenburga provinco|Orenburga regiono]] kaj detruita ĉe la [[Batalo de la Kondurĉa Rivero]]. Estis en la dua fazo de la konflikto kiam Timuro prenis malsaman itineron kontraŭ la malamiko invadante la teritorion de Toktamiŝo tra regionoj de [[Kaŭkazo]]. En la jaro 1395 okazis la [[Batalo de la rivero Terek]], kiu finigis la titanan lukton inter la du monarkoj. Toktamiŝo ne povis restarigi sian potencon aŭ prestiĝon. Li estis mortigita proksimume jardekon post la Terek-batalo en la areo de nuntempa [[Tjumeno]]. Dum la kurso de la kampanjoj de Timuro lia armeo detruis [[Sarai]], la ĉefurbon de la [[Ora Hordo]], kaj [[Astraĥano]]n, poste interrompante la [[Silka Vojo|Silkan Vojon]] de la Ora Hordo. La [[Ora Hordo]] jam ne tenis potencon post la alveno de Timuro. En majo 1393 la armeo de Timuro invadis Anjudan. Tio endanĝerigis la [[Ismailanismo|ismailian]] vilaĝon nur unu jaron post lia atako sur la [[Ismailanismo|ismailianoj]] en [[Mazandarano]]. La vilaĝo estis preta por la atako. Tio estas konstatita ĉar ĝi enhavas fortikaĵon kaj sistemon de subteraj tuneloj. Senlace, la soldatoj de Timuro inundis la tunelojn per tranĉado en kanalo. La kialoj de Timuro por atakado de tiu vilaĝo ankoraŭ ne estas bone komprenitaj. Tamen, estis sugestite ke liaj konfesioj kaj vido de li mem kiel ekzekutisto de dia volo eble kontribuis al liaj instigoj.<ref name="Virani, Shafique N 2007, p. 116">Virani, Shafique N. The Ismailis in the Middle Ages: A History of Survival, A Search for Salvation (New York: Oxford University Press), 2007, p. 116.</ref> La persa historiisto [[Ĥŭandamir]] klarigas ke ismailia ĉeesto kreskis pli potence en persa Irako. Grupo de lokuloj en la regiono estis malkontenta kun tio kaj, Ĥŭandamir skribas, tiuj lokuloj kunvenis kaj alportis supren sian plendon al Timuro, eventuale provokante lian atakon sur la ismailianoj tie.<ref name="Virani, Shafique N 2007, p. 116"/> == Kampanjo kontraŭ la Tuglaka Dinastio == [[Dosiero:Timur defeats the sultan of Delhi.jpg|maldekstra|eta|Timur venkas super la [[Sultano de Delhi]], Nasir Al-Din Mahmud Tuglak, vintre de 1397–1398, pentrita 1595–1600.]] En 1398, Timuro invadis nordan Hindion, atakante la Delhian Sultanlandon regitan fare de sultano Nasir-ud-Din Mahmud Shah Tughluq (Nasir-ud-bruo Mahmud Shah Tughluq) de la Tughlaq Dinastio. Li estis kontraŭbatalita fare de Ahirs kaj Jats sed la Sultanlando en Delhio nenion por maldaŭrigis lin. [34] Post transirado de la Indusa rivero la [[30an de septembro]] [[1398]], li maldungis Tulamba kaj masakritajn ĝiajn loĝantojn. [35] Tiam li avancis kaj kaptis Multan antaŭ oktobro. Timuro transiris la Induson ĉe Attock (nun Pakistano) la [[24an de septembro]] [[1398]]. Lia invado ne iĝis senrezista kaj li renkontis reziston de la Guberniestro de Meerut dum la marŝo al Delhio. Timuro daŭre povis daŭrigi sian aliron al Delhio, alvenante en 1398, por kontraŭbatali la armeojn de sultano Nasir-ud-Din Mahmud Shah Tughluq, kiu jam estis malfortigita per sinsekvolukto ene de la reĝa familio. == Heredo == [[Dosiero:Gur-e Amir - tomb of Tamerlane.jpg|eta|Timura sarkofago en [[Gur-Emir]] en Samarkando, Uzbekio]] Oni ligas [[Malbeno de Timuro|legendojn]] al malfermo de lia tombo. Oni atentigis ne ĝeni la tombon, ĉar tio alportas demonojn de la milito. La ekspedicio de la soveta esploristo [[Miĥail Miĥailoviĉ Gerasimov]] [[elterigo|malfermis]] la tombon la 19-an de junio de 1941. Tri tagojn poste komenciĝis [[nazia]] [[Operaco Barbaroso|invado]] de la [[Sovetunio]]. La skeletoj de li kaj [[Ulugh Beg]], lia nepo, estis reentombigitaj per plena islama rito en 1942. Samtage la soveta armeo grave venkis ĉe [[Batalo ĉe Stalingrado|Stalingrado]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Arnaud Blin, ''Tamerlan'', Perrin,‎ 2007 * Henri Bontemps, Yves Portier, ''Barbazan, de Tamerlan à Jeanne d'Arc... le secret'', Regain de lecture,‎ 2012 * Marcel Brion, ''Tamerlan'', [[Albin Michel (eldonejo)|Albin Michel]],‎ 1999 * Beatrice Forbes Manz: ''The Rise and Rule of Tamerlane''. Cambridge University Press, Kembriĝo 1989 (anglalingva) ISBN 0-521-34595-2 (''Cambridge studies in Islamic civilization''). * González de Clavijo, R., ''Embajada a Tamorlán'', Francisco López Estrada, Madrid: Castalia, 2005. ISBN 84-7039-831-8. * González de Clavijo, R., ''La route de Samarkand au temps de Tamerlan'', ''Relato del viaje de la embajada de Castilla a la corte de Timur Beg (1403-1406)'' , tradukita kaj komentita de Lucien Kehren. París: Imprimerie nationale, 2002. * René Grousset, ''L'empire des steppes. Attila, Gengis-khan, Tamerlan'', Paris, Payot,‎ 1965, 620 p. (http://dx.doi.org/doi:10.1522/24883187, http://classiques.uqac.ca/classiques/grousset_rene/empire_des_steppes/grousset_steppes.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240324053243/http://classiques.uqac.ca/classiques/grousset_rene/empire_des_steppes/grousset_steppes.pdf |date=2024-03-24 }}) * Gerhard Herm: ''Der Balkan. Das Pulverfaß Europas''. Econ Verlag GmbH, Düsseldorf u. a. 1993, ISBN 978-3-430-14445-2, S. 164. * Lucien Kehren, ''Tamerlan - l'empire du Seigneur de Fer'', Neuchâtel,‎ 1978 * Lamb, Harold, ''Tamerlán: El conquistador'', México, D. F.: Ediciones Jasón, 1953. Tradukita hispanen el angla: ''Tamerlán: The Earth Shaker''. Traduko de Héctor Saldivar González. Impresora Galve. * Manz, B.F., ''The Rise and Rule of Tamerlane''. [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]]: ''[[Cambridge University Press]]'', 1989. * Marozzi, J. ''Tamerlane: sword of Islam, conqueror of the world'', [[Cambridge (MA)]]: Da Capo Press, 2006. * Tilman Nagel: ''Timur der Eroberer und die islamische Welt im späten Mittelalter''. Beck, [[Munkeno]] 1993 (germanlingva) ISBN 3-406-37171-X. * Jean-Paul Roux: ''Tamerlan''. eldonejo Fayard,‎ [[Parizo]] 1991 (franclingva) ISBN 2-213-02742-0. * Jean de Soltanieh (trad. Texte traduit en français moderne, présenté et annoté par Jean-François Kosta-Théfaine), ''La Vie et la cour de Tamerlan. Recit de son ambassadeur auprès de Charles VI en 1403'', eldonejo Cartouche,‎ 2012 == Vidu ankaŭ == * [[Tamerlano (opero)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB||118622803}} * [http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/tamerlane.html S. A. M. Adshead. „Tamerlane and the Global Arsenal, 1370-1405“ (paĝoj anglalingvaj)] * [http://depts.washington.edu/silkroad/texts/clavijo/cltxt1.html "ambasadejo al Tamerlan" (same anglalingvaj)] * Forbes, Andrew, & Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media) * ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A.D.1403-6'' – {{google books|ZVkMAAAAIAA|Full text}}. * Ruy González de Clavijo, ''Embassy to Tamerlane, 1403-1406'', tradukita de Guy Le Strange, kun nova Enkonduko de Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). * [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html ''Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=2021-02-26 }} {{Havenda artikolo|Timur}} {{Leginda|2016|03|10}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Timuro| ]] [[Kategorio:Historio de Azio]] [[Kategorio:Historio de Armenio]] [[Kategorio:Historio de Irako]] [[Kategorio:Historio de Irano]] [[Kategorio:Historio de Kartvelio]] [[Kategorio:Historio de Kazaĥio]] [[Kategorio:Historio de Turkio]] [[Kategorio:Historio de Uzbekio]] 3jvuovaar95y2b1ku9pjxogzmsut460 0 234625 9386890 6701266 2026-05-29T18:39:09Z Trigenibinion 181623 /* Vidu ankaŭ */ 9386890 wikitext text/x-wiki '''Andaluza naciismo''' estas la naciismo de [[Andaluzio]], en [[Hispanio]]. Tiu movado defendas, ke Andaluzio estas [[nacio]] en [[Eŭropo]]. La gravaj partioj de tiu naciismo estas: * [[Partido Andalucista]] * [[Partido Socialista de Andalucía]] kaj aliaj partioj malgrandaj kaj sendependendismaj kiel [[Nación Andaluza]] aŭ [[Asamblea Nacional de Andaluzía]]. Tamen ekzistas aliaj asociacioj memnomataj naciistaj, kiel la [[Sindicato de Obreros del Campo]], la [[Colectivo de Unidad de los Trabajadores-Bloque Andaluz de Izquierdas]] aŭ la sendependentista junulara asocio [[Jaleo!!!]] == Flagoj de la Andaluza naciismo == <center> <gallery> Image:Andnac2.svg|Flago uzata de la Junulara Andaluzista. Image:Bandera Andalucía Libre.svg|La flago naciista andaluza plej fama Image:Andnac3.svg|Flago kun la stelo de Tarteso. </gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Flago de Andaluzio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Politiko en Andaluzio|Naciismo]] [[Kategorio:Andaluza naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Andaluza]] 4fnohh38uua6dmqn9nf9303h1i4mlcl 9386892 9386890 2026-05-29T18:40:05Z Trigenibinion 181623 kat 9386892 wikitext text/x-wiki '''Andaluza naciismo''' estas la naciismo de [[Andaluzio]], en [[Hispanio]]. Tiu movado defendas, ke Andaluzio estas [[nacio]] en [[Eŭropo]]. La gravaj partioj de tiu naciismo estas: * [[Partido Andalucista]] * [[Partido Socialista de Andalucía]] kaj aliaj partioj malgrandaj kaj sendependendismaj kiel [[Nación Andaluza]] aŭ [[Asamblea Nacional de Andaluzía]]. Tamen ekzistas aliaj asociacioj memnomataj naciistaj, kiel la [[Sindicato de Obreros del Campo]], la [[Colectivo de Unidad de los Trabajadores-Bloque Andaluz de Izquierdas]] aŭ la sendependentista junulara asocio [[Jaleo!!!]] == Flagoj de la Andaluza naciismo == <center> <gallery> Image:Andnac2.svg|Flago uzata de la Junulara Andaluzista. Image:Bandera Andalucía Libre.svg|La flago naciista andaluza plej fama Image:Andnac3.svg|Flago kun la stelo de Tarteso. </gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Flago de Andaluzio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Andaluza naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Andaluza]] 78hz57e8ahv7u2tjak57wytv3vtnvy6 9386894 9386892 2026-05-29T18:40:38Z Trigenibinion 181623 /* Vidu ankaŭ */ kat 9386894 wikitext text/x-wiki '''Andaluza naciismo''' estas la naciismo de [[Andaluzio]], en [[Hispanio]]. Tiu movado defendas, ke Andaluzio estas [[nacio]] en [[Eŭropo]]. La gravaj partioj de tiu naciismo estas: * [[Partido Andalucista]] * [[Partido Socialista de Andalucía]] kaj aliaj partioj malgrandaj kaj sendependendismaj kiel [[Nación Andaluza]] aŭ [[Asamblea Nacional de Andaluzía]]. Tamen ekzistas aliaj asociacioj memnomataj naciistaj, kiel la [[Sindicato de Obreros del Campo]], la [[Colectivo de Unidad de los Trabajadores-Bloque Andaluz de Izquierdas]] aŭ la sendependentista junulara asocio [[Jaleo!!!]] == Flagoj de la Andaluza naciismo == <center> <gallery> Image:Andnac2.svg|Flago uzata de la Junulara Andaluzista. Image:Bandera Andalucía Libre.svg|La flago naciista andaluza plej fama Image:Andnac3.svg|Flago kun la stelo de Tarteso. </gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Flago de Andaluzio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Andaluza naciismo]] dsirzrn2sohsbd16uglqorccr3jby4j 0 234946 9387393 9302921 2026-05-30T08:51:41Z Sj1mor 12103 9387393 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Robert Edward LEE''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1807}}, mortis la {{daton|12|oktobro|1870}}) estis [[Usono|usona]] [[militisto]] kaj la [[ĉefkomandanto]] de la trupoj de la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko]] dum la [[Usona Enlanda Milito]]. == Infanaĝo == Robert Edward Lee naskiĝis la {{daton|19|januaro|1807}} en [[kantono Westmoreland]], [[Virginio]]. Lia patro, Majorgeneralo [[Henry Lee la 3-a]], estis membro de la [[Kontinenta Kongreso]] dum la [[Usona Revolucio]]. Li estis posteulo de [[Thomas More]] ({{l-la|Thomas MORUS}}, Tomaso Moro) kaj Reĝo [[Roberto 2-a de Skotlando]]. La patro de Lee mortis kiam li havas 11 jarojn. La morto lasis la familion senhavan. Tra la subteno de parencoj, li povis ricevi edukadon ĉe la Alexandria Akademio en [[Alexandria, Virigino]] kie li sukcesis en matematiko. En 1825 li enskribigis en [[West Point]], la oficiala Usono militistakademio. == Ĉe West Point == Robert E. Lee bone faris ĉe [[West Point]]. Li estis la unua kadeto en la historio de la institucio atingi la rangon de serĝento dum la unua jaro. Li estas unu el kvin kadetoj kiuj iam ajn kompletigis siajn studojn sen akiro de ununura malmerito. En [[1829]], li diplomiĝis dua en sia klaso, kaj estis la unua en sia klaso ĉe [[artilerio]] kaj taktikoj. == Militista Kariero == Lee havis serion da inĝenieristiko komisioj en [[Georgio]], [[Virginio (ŝtato)|Virginio]], [[Vaŝingtono]], [[Iovao]] kaj [[Novjorko]]. Antaŭ la komenco de la Meksikia-Usona Milito, li atingis la rangon de kapitano. === Meksika-usona milito === Lee distingis sin en la [[meksika-usona milito]] ([[1846]]–[[1848]]). Li estis unu el la ĉefadjutantoj de [[Winfield Scott]] dum la marŝo de [[Veracruz]] al [[Meksikurbo]]. Li estis perintaj kelkaj Usonaj venkoj per lia propra skoltado kiel personaro oficiro; li trovis vojoj de atako ke la Meksikianoj ne estis defendita car ili penso la tereno estis senmovigo. Li estis promociiginta al provizora majoro post la Batalo de Cerro Gordo je la [[19-a de aprilo]] [[1847]]. Li ankaŭ batalo ĉe Contreras, Churubusco, kaj Chapultepec, kaj vundigis ĉe la fina batalo. Nelongtempe antaŭ la fino de la milito, li havis ricevitajn suplementajn provizorajn promociojn al Leŭtenanto Kolonelo kaj Kolonelo, sed lia konstanta rango estis ankoraŭ Kapitano de Inĝenieroj kaj li restus kapitano ĝis lia translokigo al la [[kavalerio]] en 1855. Post la meksika-usona milito, Lee deĵoris en [[Marilando]] antaŭ li akceptis la pozicio de lernejestro de West Point. === Usona Enlanda Milito === Kvankam Lee private kredis, ke la secesio de la sudaj ŝtatoj estis ribelo kontraŭ Usono kaj mallojaleco al la Fondintoj, kiun li admiris (li commixes lia filo George Washington Custis Lee en honoro al [[George Washington]], la unua Usona prezidanto), li asertis, ke lin defendus lia naska ŝtato de Virginio se necesus. Kiam klariĝis Virginio secesion de la Unio, li eksigis de la Usona Armeo je la [[20-a de aprilo]] [[1861]] kaj fariĝis la komandanton de la armeo da Virginio je la [[23-a de aprilo]] [[1861]]. En la printempo de [[1862]], la Unia armeo da la [[Potomac]] sub la komando de Generalo [[George B. McClellan]] almarŝis apud [[Richmond, Virginio]] de Fortikaĵo Monroe, finfine atinganta la orientaj randoj de la Konfederaciita ĉefurbo laŭ la Rivero Chickahominy. Kiam Generalo [[Joseph E. Johnston]] vundiĝis ĉe la Batalo de Seven Pines, je la [[1-a de junio]] 1862, Lee alprenis la komandon de la Armeo de Norda Virginio, lia unua okazo por gvidi armeon en la kampo. Ĵurnalaj cefartikoloj de la tago kontraŭis al li nomumo pro koncernoj ke Lee ne estus agresema kaj atendus la Unia armeo veni lin. Post de la Batalo Seven Days ĝis la fino de la milito liaj viroj nom li simple "Marse Robert." Li kontrolis grandan fortig de Richmondaj defendoj dum la unua tri semajnoj de [[junio]] kaj poste lancita serion da atakoj, la Batalo Seven Days, kontraŭ trupoj de Mcclellan. La atakoj de Lee rezultis je pezaj Konfederaciitaj viktimoj kaj ili estis makulita de mallertaj taktikaj prezentoj de li subuloj, sed li agresaj agoj maltrankviligis McClellan, kiun retiriĝis punkton sur la Rivero James kie Unio marameaj forte reĝis. Ĉi tiuj sukcesoj kondukis al rapida turno de la cirkaŭajo de la popola opinio kaj la ĵurnalo cefartikoloj rapide sangita ilian opinion sur la agresemo de Lee. Post la retiriĝo de McClellan, Lee venkis alian Unian armeon ĉe la Dua Batalo de Bull Run. Tiame Lee invadis Marilandon, esperanta refresiĝi liajn provizojn kaj eble influo la aŭtunaj Nordaj [[balotado]]j kun celo de finiĝis la militon. La viroj kiun McClellan komandis pli fruje retrovis perdan ordon ke rivelitis planojn de Lee. McClellan, kiu ĉiame trokalkulis la fortoj de la trupoj Lee, aktuale sciis la Konfederaciitan armeon dividigis kaj povus detruiĝi en furioza atako ce [[Antietiem]]. Jam McClellan tro malrapide movis, ĉar li ne konsciis, ke spionon frue informis Lee-n, ke McClellan havis lin planojn. Lee eltenis la Unian atencojn. Li retiris lin batadan armeon kaj reiris al Virginio dum Prezidanto [[Abraham Lincoln]] uzis la retroirigon kiel sufiĉa preteksto anonci la [[Emancipon Proklamadon]], agon kiu difektis Konfederaciitajn diplomatiajn rilatojn kaj donis al la Unio pliigan moralan aŭtoritaton plidauri la militon. Esperanta alia Suda venko, malfortigus la solveco de la Unio, Lee invadis la Nordon en la somero de [[1863]]. Li renkontis Uniajn trupojn sub George G. Meade ĉe la tri-tago [[Batalo de Gettysburg]] en [[Pensilvanio]] en julio; la batalo produktus la plej grandan nombron de viktimoj de la milito. Iuj li subuloj estis novaj kaj nespertaj en iliaj ordonoj, la kavalerio de [[J.E.B. Stuart]] ne estis apud. Malgraŭ tio, Lee decidis, je la tria tago, ekataki en masiva fronta atenco sur la centro de la Unio linio. La Konfederaciita malvenko rezultis en multaj Konfederaciitaj mortoj. La Generala eltenis renkonti lin retirigantan armeon kaj proklamis, “This is all my fault!” (Esperante: “Ĉi tiu estas tute mia kulpo!”) Lee devis retirigis. Malgrau inunditajn riverojn ke blokita lin retirigo, Lee evitis Meade-n senefika postkuro. Sekvanta li malvenkis ĉe Gettysburg, Lee sendis leteron de eksigo Prezidanto Davis sur 8 Augusto 1863, sed Davis ĝin malakceptis. La Konfederaciito neniam superfortis la perdojn ke ĝi suferis ĉe Gettysburg. En [[1865]], Lee ensiĝis kiel ĉefogeneralo de la Konfederaciita Armeo, tamen li ne povis turni la tajdo de la milito. Je le [[9-a de aprilo 1865]], Lee kapitulacis ĉe [[Appomatox Courthouse]]. Post la milito, li fariĝis prezidento de Washington Universitato en Virginio. Sub li gvidanteco, la lernejo transformiĝis de maldistinga universitato al unu el la plej prestiĝaj edukaj institucioj en Usono. Hodiaŭ la universitato portas lin nomon ([[Universitato Washington and Lee]])). Li mortiĝis la [[12-an de oktobro]] [[1870]] de [[pneŭmonio]] sekvanta [[apopleksio]]. Laudire, li finaj vortoj estis batalejo ordonoj al siaj trupoj ĉe la Batalo de Gettysburg, tamen la apopleksio lasis lin sen la parolopovo. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lee, Robert E.}} [[Kategorio:Usonaj generaloj]] [[Kategorio:Generaloj de la Usona Enlanda Milito]] 54gxpwyd2xg1dq8lbiz7oxzci009wjn 0 238461 9386780 9027360 2026-05-29T12:18:51Z Sj1mor 12103 9386780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Pirate Flag of Rack Rackham.svg|eta|200px|dekstra|18-a-jarcenta pirata flago.]] [[Dosiero:Amaro Pargo.jpg|eta|200px|[[Amaro Pargo]].]] '''Korsarŝipo''' estis privata militŝipo, kiun la registaro de iu lando rajtigis per oficiala letero ataki fremdajn ŝipojn. Ano de korsarŝipo nomiĝas '''korsaro'''. Korsareco estas ofte priskribita kiel formo de laŭleĝa, aŭ eĉ bona [[Pirato|pirateco]]. Laŭ strikta leĝa vidpunkto, korsaro rajtis ataki alilandajn ŝipojn nur okaze de milito. Diversaj ŝtatoj tamen kuraĝigis atakojn kontraŭ aliaj ŝiparoj eĉ en paca periodo, aŭ kontraŭ neŭtralaj ŝipoj dum milito, tiel malprecizigante la limon inter korsareco kaj pirateco. Korsaroj estis akceptitaj partoprenantoj al surmaraj militoj ekde la [[16-a jarcento|16-a]] ĝis la [[19-a jarcento]], kaj estis aprobitaj de ĉiuj plej gravaj ŝiparoj. Per la kosto de la korsaraj ŝipoj ŝarĝis sin privataj investistoj, kiuj kompense esperis profiti el la predoj de la korsaro. La [[Pariza Deklaracio pri Mara Juro]] en [[1856]] egaligis korsarecon al pirateco kaj tiel [[proskribo|proskribis]] ĝin. == Konataj korsaroj == * [[John Hawkins]] * [[Yves Joseph Kerguelen]] * [[Amaro Pargo]] == En arto == * ''[[Il corsaro]]'' == Vidu ankaŭ == * [[Kaperado]] * [[Piratado]] {{Projektoj|ReVo=korsar}} [[Kategorio:Korsaroj| ]] 58qn24xmj3p9412fsf49k6o30jge9z1 0 239589 9387249 9091832 2026-05-30T03:44:45Z Sj1mor 12103 9387249 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:PikiWiki_Israel_10875_Architecture_of_Israel.jpg|eta|250ra|Infanoj sur modelo de tanko en publika prezentaĵo dum festotago en [[Israelo]]]] La vorto '''militismo''' aŭ '''militarismo''' havas tri signifajn nuancojn: # Laŭ la plej ofta difino temas pri [[ideologio]], kiu defendas la opinion ke nur forta armea potenco garantias politikan sekurecon kaj [[paco]]n. En sia plej milda formo la ideologio servas por legitimigo de [[armado]] respektive [[vetarmado]], en pli fortaj formoj signifas la pliverŝajnigon de militaj konfliktoj. Post la komenciĝo de la 21-a jarcento la koncepto ofte difiniĝas kiel la malo de [[pacismo]] aŭ [[pacifismo]] kaj do estas kontraŭaganto al la civitanaj movadoj pri paco kaj malarmado. # Kontraste al tio la brazila sociologo ''Willems'' difinas la vorton tiel, ke tuta socio orientiĝas laŭ armeaj kutimoj kaj valoroj, plej volonte jam vidas infanojn en uniformoj kaj kun ludaj armiloj ktp., sen ke ĝi nepre estu avida je realaj militaj konfliktoj. Malo de tiu koncepto estus kamparana, burĝa aŭ intelektula malŝatego de ĉio armea (iusenca "malmilitismo"). # Laŭ la difino de la sciencisto ''Walter Benjamin'' fine la vorto difiniĝas kiel "devo por ĝenerala apliko de [[perforto]] kiel rimedo de ŝtata politiko". == Militarismo kiel ideologio == Historie la militarismo ligiĝas al ŝtatoj kiel [[Sparto]], la [[Romia Imperio]], [[Prusio]] aŭ ankaŭ modernaj imperiismaj ŝtatoj kiel la [[Japana Imperio]] antaŭ la [[Dua Mondmilito]], la koloniisma [[Brita Imperio]] aŭ la [[faŝismo|faŝismaj ŝtatoj]] kiel [[Nazia Germanio]] aŭ Italio sub [[Benito Mussolini]]. Plue eblas asociigi la militarismon kun ankoraŭ ekzistantaj komunismaj ŝtatoj kiel [[Nord-Koreio]], kie la armeo havas plej altan politikan prioritaton. Sed militismo ja okazas ankaŭ en [[Demokratio|demokratiaj]] ŝtatoj, kiel [[Usono]] kaj [[Israelo]], kie la armeo ludas gravan rolon en la socio. == Militarismo kiel kultura stilo == Militarismo kiel kultura stilo estas karakterizita per la troigita valorigo de armeaj [[Hierarkio|hierarkioj]], [[Armilo|armiloj]], ordenoj, [[Uniformo|uniformoj]] (kiuj en festaj eventoj povas anstataŭigi elegantajn privatajn vestaĵojn), [[Parado|paradoj]], [[Mito|mitoj]], [[Rito|ritoj]] kaj la komunikaj stiloj de ordono kaj obeo. Ofte la apliko de perforto kiel en militoj kaj la rilataj konsciaj statoj kaj [[Emocio|emocioj]] estas glorigitaj (ekzemple ĉe [[Ernst Jünger]]) kaj armeanoj estas heroigitaj, io kio [[kulto de herooj]] kaj de [[heroismo]]. La soldato iĝas rola modelo por la socio (tre malnovstila germana frazo tekstas ''Der Soldat, der Soldat ist der erste Mann im Staat'' - "la soldato, la soldato pinte rolas en la ŝtato"). Ekzemploj por tiaspeca socia ordo estas la [[Germana Regno]] inter la jaroj [[1871]] kaj [[1914]] kaj [[Nazia Germanio]]. Escepte militarismaj ŝtatoj laŭ tiu difino, kiel ekzemple la regno [[Prusio]] sub la soldata reĝo ''Friedrich Wilhelm la 1-a'', kiu tute ne militis, aŭ la [[Germana Regno]] inter la jaroj [[1871]] kaj [[1914]], kiu implikiĝis en malmultaj militoj, ne nepre signifis fortan realan militadon, dum aliaj ŝtatoj, kiuj ne estis kulture militarismaj, sed konsideris militadon praktika politika instrumento, kiel ekzemple la demokratia Usono, engaĝiĝis en multnombraj militoj. {{Projektoj|ReVo=militarism}} [[Kategorio:Militarismo| ]] [[Kategorio:Ideologioj]] [[Kategorio:Armeo]] [[Kategorio:Ismoj]] 2izki9j55fuwxjdluh3dmyq5x51zd61 0 243623 9387346 9334642 2026-05-30T07:33:52Z Rangeroverlover06 253665 9387346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dato de naskiĝo=nekonata}} '''Caterina VILIONI''' estis [[italio|itala]] virino, ano de komercista familio, kiu loĝis en [[Yangzhou]], [[Ĉinio]], dum la [[14-a jarcento]]. [[Dosiero:Yangzhou Katherina Vilioni Tomb 1342.jpg|eta|Faksimilo de la ilustraĵo de la tomboŝtono de Katarina Vilioni, ano de itala komercista familio, en [[Yangzhou]] el la jaro [[1342]].]]Ŝi estas konata pro sia tomboŝtono, kiun malkovris la [[Popola Liberiga Armeo]] en la [[remparo]]j de Yangzhou en [[1951]]. La surskribaĵo de la ŝtono estas [[gotiko|gotika]], kaj klarigas, ke ŝi estis filino de Domenico Vilioni kaj mortis en [[1342]]. La ekzisto de tia tomboŝtono en Yangzhou, kelkajn jarojn post la vizito de [[Marko Polo]], sugestas, ke ekzistis itala komunumo en la urbo, verŝajne pro la [[silko]]-komerco.<ref>Frances Wood, p125-126</ref> La surskribaĵo de la tomboŝtono estas jena: :In nomine Dñi <ref>Mallongigo de: Domini</ref> amen hic jacet :Katerina filia q&lt;u&gt;ondam Domini :Dñici<ref>Mallongigo de: Dominici</ref> de Vilionis que obiit in :anno Domini mileximo<ref>''Mileximo'' skribita por ''milesimo'', pro itala prononco.</ref> CCC :XXXX II de mense Junii "En la nomo de la Sinjoro, amen. Ĉi tie kuŝas Caterina iam<ref>Aŭ "filino de la iama (ktp.)" La vorto "iama" signifas, ke ambaŭ estis mortintaj.</ref> filino de sinjoro Domenico de Vilioni, kiu mortis en A.D. 1342, en la monato junio." Alia, malpli granda plato estis malkovrita kelkajn jarojn poste, kune kun kristana skulptaĵo kaj mallonga surskribaĵo pri la morto de la filo de la sama Dominico, nomita Antonio en novembro [[1344]]. == Vidu ankaŭ == * [[Marko Polo]] * [[Historio de Ĉinio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * "The Silk Road", Frances Wood, University of California Press, ISBN 0520243404 * "The Chan's Great Continent", Chap 1, Jonathan D. Spence, W. W. Norton & Company [http://www.nytimes.com/books/first/s/spence-continent.html interrete] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vilioni, Katarina}} [[Kategorio:Silka Vojo]] [[Kategorio:Historio de Ĉinio]] [[Kategorio:Italoj]] [[Kategorio:Homoj de la 14-a jarcento]] ifcwum0xl734d7i6i3qkyipfbf3mf4q 9387348 9387346 2026-05-30T07:34:08Z WikiBayer 123014 Reverted edits by [[Special:Contribs/Rangeroverlover06|Rangeroverlover06]] ([[User talk:Rangeroverlover06|talk]]) to last version by CommonsDelinker: ??? 9334642 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dato de naskiĝo=nekonata}} '''Katarina VILIONI''' estis [[italio|itala]] virino, ano de komercista familio, kiu loĝis en [[Yangzhou]], [[Ĉinio]], dum la [[14-a jarcento]]. [[Dosiero:Yangzhou Katherina Vilioni Tomb 1342.jpg|eta|Faksimilo de la ilustraĵo de la tomboŝtono de Katarina Vilioni, ano de itala komercista familio, en [[Yangzhou]] el la jaro [[1342]].]]Ŝi estas konata pro sia tomboŝtono, kiun malkovris la [[Popola Liberiga Armeo]] en la [[remparo]]j de Yangzhou en [[1951]]. La surskribaĵo de la ŝtono estas [[gotiko|gotika]], kaj klarigas, ke ŝi estis filino de Domenico Vilioni kaj mortis en [[1342]]. La ekzisto de tia tomboŝtono en Yangzhou, kelkajn jarojn post la vizito de [[Marko Polo]], sugestas, ke ekzistis itala komunumo en la urbo, verŝajne pro la [[silko]]-komerco.<ref>Frances Wood, p125-126</ref> La surskribaĵo de la tomboŝtono estas jena: :In nomine Dñi <ref>Mallongigo de: Domini</ref> amen hic jacet :Katerina filia q&lt;u&gt;ondam Domini :Dñici<ref>Mallongigo de: Dominici</ref> de Vilionis que obiit in :anno Domini mileximo<ref>''Mileximo'' skribita por ''milesimo'', pro itala prononco.</ref> CCC :XXXX II de mense Junii "En la nomo de la Sinjoro, amen. Ĉi tie kuŝas Caterina iam<ref>Aŭ "filino de la iama (ktp.)" La vorto "iama" signifas, ke ambaŭ estis mortintaj.</ref> filino de sinjoro Domenico de Vilioni, kiu mortis en A.D. 1342, en la monato junio." Alia, malpli granda plato estis malkovrita kelkajn jarojn poste, kune kun kristana skulptaĵo kaj mallonga surskribaĵo pri la morto de la filo de la sama Dominico, nomita Antonio en novembro [[1344]]. == Vidu ankaŭ == * [[Marko Polo]] * [[Historio de Ĉinio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * "The Silk Road", Frances Wood, University of California Press, ISBN 0520243404 * "The Chan's Great Continent", Chap 1, Jonathan D. Spence, W. W. Norton & Company [http://www.nytimes.com/books/first/s/spence-continent.html interrete] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vilioni, Katarina}} [[Kategorio:Silka Vojo]] [[Kategorio:Historio de Ĉinio]] [[Kategorio:Italoj]] [[Kategorio:Homoj de la 14-a jarcento]] m648xk21sbzyqwfqx9n8rgpceh668l9 0 244262 9386899 9386466 2026-05-29T18:47:46Z Tirolischleioans 254019 9386899 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AT-2|situo sur mapo2=Aŭstrio|zomo=10}} '''Villach''' [FILaĥ] (slovene: ''Beljak'', itale: ''Villaco'') estas urbo en la [[aŭstria]] [[federacia lando]] [[Karintio]], ĉirkaŭata de la banlokoj ĉe la lagoj Ossiacher See, Magdalenasee, Leonharder See, Vassacher See. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. En 1997 Villach honoriĝis per la titolo [[Alpa urbo de la jaro]]. En la centro de la Karintia Lago- kaj Montoregiono, je la kruciĝpunkto de internaciaj trafiklinioj, ĉe ''Drau'' ([[Dravo]]), la ĉefrivero de Karintio, situas la Kurac- kaj kongresurbo [[Villach]] kun la [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] ([[germane]] ''Warmbad Villach''). Okcidente de la termobanejo leviĝas la giganta montomasivo de la [[Villacher Alpe]] (Filaĥer Alpe). Multnombraj historiaj vidindaĵoj memorigas la varioplenan pasintecon de la urbo, kiu jam en la [[antikva tempo]] havis apartan signifon kiu grava "pont-loko". De la jaro [[1007]] ĝis [[1759]] la urbo apartenis al la [[Monaĥejo]] [[Bamberg]]. ==Vidindaĵoj== * [[Paroĥopreĝejo de Villach]] == Homoj rilataj al Villach == * [[Albert Quendler]] *[[Manfried Rauchensteiner]], historiisto <gallery> Dosiero:Villach kirche zum Heiligen Kreuz.jpg|Villach, preĝejo Sankta Kruco Dosiero:Villach Maibachl 04042007 01.jpg|Maibachl Dosiero:Villach - Draubrücke mit Blick zur Altstadt- 2005.jpg|Urbocentro </gallery> {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Karintio]] qskgkuk62ebwhdm5upcp7kl8ulg705b 0 246926 9387193 8934217 2026-05-30T01:15:35Z Altenmann 22615 9387193 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Klasifiko= :::[[Hindeŭropa lingvaro|Hindeŭropa]]<br /> ::::[[Balta lingvaro|Balta]]<br /> :::::okcidenta balta lingvaro<br /> ::::::''' Kurona''' |Regiono=[[Latvio]], [[Litovio]], ĝis 1945 [[Orienta Prusio]], nun pli okcidentaj partoj de [[Germanio]] |Parolantoj=malnova kurona lingvo elmortinta, nova kurona lingvo}} La vorto '''kurona lingvo''' (en la kurona kaj la [[latva lingvo]] ''kuršu valoda'', [[litove]] ''kuršių kalba'', [[germane]] ''Kurisch'') aplikiĝas al du malsamaj, sed parencaj lingvoj el la [[balta lingvaro]]. == La "malnova" aŭ origina kurona lingvo == La "malnova" aŭ origina kurona lingvo estas elmortinta lingvo, kiun parolis la [[balta lingvaro|balta]] popolo [[kuronoj]], kiu vivis en la teritorio [[Kuronio]], kiu kovris la duoninsulon de la nuntempa okcidenta [[Latvio]] (regiono ankoraŭ nun latve nomata ''Kurzeme'') kaj borde de la [[Balta Maro]] sude de ''Kurzeme'', do en la pleja okcidento de la nuna [[Litovio]] kaj la nordo de la ekde la 13-a jarcento germana regata provinco [[Orienta Prusio]], la nuna [[Kaliningrada provinco]] de [[Rusio]] – ĉirkaŭ la [[kurona laguno]]. Kvankam baze [[balta lingvaro|balta lingvo]], la malnova kurona lingvo ankaŭ estis proksime rilata al la [[finn-ugra lingvaro|finn-urgraj]] [[finna]] kaj [[estona lingvo]]j. Tiu lingvo malaperis dum la 17-a jarcento, lasante nur iujn spurojn en la okcidentaj dialektoj de la [[latva]] kaj [[litova lingvo]]j, aparte la [[ĵemajtia dialekto]]. Neniuj skribitaj dokumentoj en la lingvo estas konataj, sed iuj frumezepokaj tekstoj en la litova lingvo el la pleja okcidento de Litovio montras rimarkeblan influon de la malnova kurona lingvo. == Nova kurona lingvo == [[Dosiero: Nova kurona lingvo dum 1649.png|eta|dekstra|300px|<center>la areo kie la nova kurona lingvo estis parolata dum [[1649]]]] Kiam la germanlingvaj armeanoj de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] kaj la [[Livonia ordeno]] enmarŝis [[Kuronio]]n, la sudo de la teritorio estis preskaŭ senhoma. Plejparto de la kuronoj estis formigrintaj al la nordo (la nuna okcidenta Latvio), pro fortegaj pluvoj dum pluraj jaroj en la sudo, kiuj ŝanĝis la regionan klimaton kaj malfaciligis kaj la kultivadon de plantoj kaj la bestobredadon. Nur sur la [[Kurona Duoninsulo]] estis restintaj iuj kuronaj familiaroj. La sudo de la kurona teritorio iĝis tereno de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]], la nordo de la [[Livonia ordeno]]. Ekde proksimume la jaro 1400 unuaj kuronoj remigris el la nordo, la latva regiono ''Kurzeme'', al la teritorio ĉirkaŭ la kurona laguno. La patroflankaj prauloj de [[Immanuel Kant]] estas tiaj remigrintaj latviaj kuronoj (en la nova kurona lingvo ''kursenieki''), kiuj resetlis en la regiono ĉirkaŭ la delto de la rivero [[Nemunas]] kaj ĉirkaŭ la [[kurona laguno]]. Intertempe la kurona lingvo adaptiĝis al la [[latva lingvo]], tiel ke la origina kurona lingvo nur estis parolata de malmultaj maljunuloj. En miksiĝo kun la [[praprusa lingvo]] de la [[skalvoj]] (sude de la rivereto ''Minija'') kaj la latvigita eks-kurona lingvo ekestis nova lingvaĵo, kiun oni nomas '''nova kurona lingvo''' (en la nova kurona ''kursenieku valoda'' [[germane]] ''Nehrungskurisch'', do "duoninsula kurona lingvo"). Ekde la 15-a jarcento en la antaŭaj sudkuronaj pejzaĝoj ankaŭ vivis germanlingvanoj, praprusoj, [[ĵemajtia dialekto|jemajtianoj]] kaj aliaj litovoj, tiel ke inter la kamparanoj ekestis lingvo, kiu havas latvajn, praprusajn, nov-kuronajn, [[platgermana lingvo|platgermanajn]] kaj precipe litovajn vortojn, sed en la vortaro tamen signife malsamis de la "norma" [[litova lingvo]]. La kampara loĝantaro ĝenerale estis plurlingva, sed nur tre malmultaj loĝantoj regis la norman germanan lingvon, kiu laŭ la regantoj de [[Orienta Prusio]] estis la lingvo de la eklezio, de la lernejoj kaj de la administro. Tiel la kristana eklezio adaptiĝis oferti diservojn jen en la germana, jen en la litova lingvo. La litova lingvo estis kompromiso, ĉar temis pri la lingvo kiun pli-malpli ĉiuj komprenis kaj kiun la pastroj povis lerni, ĉar ekzistis signife pli da skribaj dokumentoj en tiu ol en la aliaj baltaj lingvoj. Tamen multaj kristanaj paroĥoj restis sen pastro. Germanaj instruistoj kun konoj de la litova aŭ nov-kurona lingvoj ricevis aparte altajn salajrojn, por plenumi almenaŭ la instruistajn postenojn. La disvastiĝo de la [[germana lingvo]] en la teritorio formale klare apartenanta al [[Sankta Romia Imperio|Germanio]] do estis tre malgranda. La lingvo de la regantoj nur disvastiĝis fine de la 19-a jarcento, kiam la kampara loĝantaro pli interesiĝis pri klerigo, ekaprezis la vastan germanlingvan literaturon kaj gazetaron, kaj krome ekdisvastiĝis la turismo kun ĉiam pli da germanaj gastoj en la regiono. La kurona lingvo iĝis pura vira respektive marista sublingvo. == Lingvaj dokumentoj en la nova kurona lingvo == '''La [[Patro nia]]:''' * Teve mūses, kur tu es danguj, * Garbiets ir taue vards. * Lai nāke taue karelīste. * Taue vale nuoase duoade ka is dange, ta ir us zeme. * Mūse diene maize duoade mums šuoadiene. * Ir paduoade mums mūse kalte, * Ka ir mes paduoadame mūsams kaltejams. * Ir nevede mums is pajundijuma, * Islidze mums nu piktume. * Tad taue ir ta kareliste un ta sile un ta šviesibe * Nu amžu lidz amžu. Amen '''Kuoa tie laužes ede (Manĝokutimoj):''' * Kad tie zvejes par labes saguvumes juoa dauge āspelnij, tap pirages cepte, tas jau pussvete tap uoazgrieste un duoate. (Kiam la fiŝistoj pro bonaj kaptoj pli multe enspezis, oni ankaŭ bakis kukojn, kiu jam sabate vespere estis tranĉita kaj donita.) * Svedienes deve tad sāles rāpučes ar pečānes brādes, apvirtes gribes, tie rudina tap ielikte, va ieliktes bruklines lasete is kāpe meze. (Dimanĉe oni donis tiam salitajn terpomojn kun porka rostaĵo, kuiritajn fungojn, kiuj aŭtune estis marinitaj, aŭ konservitajn [[vakcinio]]jn el la arbaro de la [[Kurona Duoninsulo|duoninsulo]].) * Ieliktes melines, kracines va aviečes deve nu kāde reze va us svediene pa edine. (Konservitajn [[mirtelo]]jn, [[rubuso]]jn aŭ [[frambo]]jn oni donis nur je specialaj eventoj aŭ sur la dimanĉa pudingo.) Vortaro de la nova kurona lingvo publikigita dum la jaro 1927 montris, ke 60 procentoj de la nov-kuronaj vortoj samis al tiuj en la [[latva lingvo]], 27 procentoj estis pruntvortoj el la [[platdiĉa lingvo|platdiĉa]] kaj [[germana lingvo|altgermana]] lingvoj, kaj 13 procentoj samis al paralelaj vortoj de [[litova lingvo|litovaj dialektoj]], aparte de la [[ĵemajtia dialekto]]. La eventoj de la unua duono de la 20-a jarcento, inkluzive de la [[sovetunio|sovetunia]] okupado de la [[Baltio|baltiaj ŝtatoj]] kaj poste de [[Orienta Prusio]], gvidis al la preskaŭa elmorto de la nova kurona lingvo, kaj nune ĝi de lingvistoj estas konsiderata ekskreme endanĝerigita. Grupo de denaskaj parolantoj de la lingvo vivas en [[Germanio]], ĉar post la [[Dua Mondmilito]], kiam la sovetuniaj funkciuloj forsendis ĉiujn ĝistiamajn loĝantojn el [[Orienta Prusio]] al plia okcidentaj partoj de Germanio, ili celis forsendi la germanlingvanojn sed praktike ekziligis ankaŭ ĉiujn lokajn parolantojn de la nova kurona. == Reviviĝo de la nova kurona lingvo == Post la malfondo de la Sovetunio, la baltiaj ŝtatoj observis reviviĝon de scienca kaj kultura intereso pri la elmortiĝintaj baltaj lingvoj kaj triboj. Ekzemplo estas la dokumenta filmo ''Tarp 8 vėjų'' ("inter ok ventoj") fare de la filmisto ''Arvydas Barysas'', pri la deklino de la kurona lingvo. Ekzistas multaj entuziasmuloj pri la kurona lingvo, kiuj provas gardi informojn pri la lingvo, inkluzive ekzemple de la germanoj ''Paul Kwauka'' ["Paŭl '''Kvaŭ'''ka"] kaj ''Richard Pietsch'' ["Riĥart '''Pi:ĉ'''"]. == Referencoj == * Paul Kwauka kaj Richard Pietsch, ''Kurisches Wörterbuch'', 1977, ISBN 3-921515-03-3 * Richard Pietsch, ''Deutsch-Kurisches Wörterbuch,'' 1991, ISBN 3-922296-60-2 * [http://www.ailab.lv/balt/2002/tez_kopa8.pdf Studentu zinātniskās konferences "Aktuāli baltistikas jautājumi" tēzes Loreta Stonkutė: Kuršininkų tarmės lituanizmai ("litovismoj en la dialektoj de la nova kurona lingvo", en la latva lingvo), paĝoj 43 kaj 44] [[Kategorio:Balta lingvaro|{{paĝonomo}}]] [[Kategorio:Mortintaj baltaj lingvoj]] kub04chcdqe79qzapw09gq95yl7fq5n 0 255783 9386923 8898891 2026-05-29T19:29:56Z Sj1mor 12103 9386923 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Águeda (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |bildo= Rua Luis de Camões, Águeda.jpg |lando = {{Portugalio}} |regiono = [[Centra regiono (Portugalio)|centra]] |distrikto = [[distrikto Aveiro]] |regiono-ISO=PT |tipo1=reliefo |zomo=10 }} '''Águeda''' - prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|ˈaɡɨdɐ}}] - estas [[urbo]] en [[Portugalio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en Águeda vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo post administra reformo de 2013 apartenas al la [[Centra regiono (Portugalio)|centra regiono Portugalio]] kaj la [[distrikto Aveiro]]. La municipo limas: norde kun [[Sever do Vouga]]; nordoriente kun [[Oliveira de Frades]] kaj [[Vouzela]]; oriente kun [[Tondela]]; sude kun [[Mortágua]] kaj [[Anadia]]; sudokcidente kun [[Oliveira do Bairro]]; okcidente kun [[Aveiro]] kaj nordokcidente kun [[Albergaria-a-Velha]]. [[dosiero:Águeda - Portugal (3111295014).jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|sur la "malnova ponto" de Águeda}}]] Estante la municipa sidejo klasita kiel "cidade" (urbo) ekde 1985, la Municipo Águeda enhavas la ''vilas'' ([[urbeto]]jn) Aguada de Cima, Fermentelos, Mourisca do Vouga kaj Valongo do Vouga (tiu lasta altigita tien la 6an de aŭgusto 2009). == Disdivido == La urbo ekde septembro 2013 estas subdividita en 11 komunumojn (''[[freguesia]]s''): {{div col|cols = 2}} * [[Aguada de Cima]] * [[Águeda e Borralha]] * [[Barrô e Aguada de Baixo]] * [[Belazaima do Chão, Castanheira do Vouga e Agadão]] * [[Fermentelos]] * [[Macinhata do Vouga]] * [[Préstimo e Macieira de Alcoba]] * [[Recardães e Espinhel]] * [[Travassô e Óis da Ribeira]] * [[Trofa, Segadães e Lamas do Vouga]] * [[Valongo do Vouga]] {{div col end}} <hr> Ĝis septembro 2013 temis pri 20 komunumoj: {{div col|cols = 4}} * Agadão, * Aguada de Baixo, * Aguada de Cima, * Agueda, * Barrô, * Belazaima do Chão, * Borralha, * Castanheira do Vouga, * Espinhel, * Fermentelos, * Lamas do Vouga, * Macieira de Alcoba, * Macinhata do Vouga, * Óis da Ribeira, * Préstimo, * Recardães, * Segadães, * Travassô, * Trofa kaj * Valongo do Vouga. {{div col end}} [[dosiero: Tribunal de Águeda (4506620026).jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la tribunalo}}]] ==Historio== Águeda, kiel setlejo estis fondita de keltoj, turduloj kaj grekoj (370 a.n.e). Oni trovis pli antikvajn restaĵojn en la regiono, nome megalitaj monumentoj kaj ĉe Cabeço do Vouga, arkeologiejo ĉe la romia ŝoseo de Olissipo ([[Lisbono]]) al Bracara Augusta ([[Braga]]). En la 11-a jarcento, Águeda estis jam prospera urbeto, kun komerco kaj rivera haveno por kontakti kun la najbara Alcoba (nuna Caramulo). Ĝi estis referencita, en dokumentoj de 1050 kaj 1077, kaj per sia primitiva nomo Casal Lousado (en vulgara latino: Casal Lousato) kaj per propra latinigita nomo: Anegia, Agatha kaj Ágada. [[Dosiero:Panteão dos Lemos Igreja da Trofa Águeda IMG 5943.jpg|eta|maldekstre|300ra|Funebra monumento des Lemos en la preĝejo de Trofa.]] Águeda ne havis [[foruo]]n en la Mezepoko, male al aliaj najbaraj loĝlokoj, kiel tero de la krono (''terra reguenga'') kaj ĉasrezervejo de la monaĥejoj de Lorvão kaj Vacariça. Tamen, ĝia voja strategia loko iĝis grava helpopunkto de la [[Jakoba Vojo]], kies tradicio pluas ĝis nuntempo. En tiea gastejo gastis en 1325 la [[Izabela de Aragono (Portugalio)|reĝino Isabel]], survoje polgrime al [[Santiago de Compostela]]. En 1834, Águeda ascendis al la kategorio de sidejo de municipo sekve de la liberala revolucio, ĉefe pro gravo strategia politik-milita por la rezistado al la dua franca invado (la loko havis militan hospitalon kiu flegis vunditojn devenajn de la bataloj). Jam en la 20-a jarcento, en Águeda okazis la Batalo de Barreiras, nome la 27an de januaro 1919, kiam grupo de respublikistoj, helpitaj de militistoj, venkis en la zono de Barreiras (norde de Águeda) trupojn estritajn de la monarkiisto Paiva Couceiro, kiuj venid de la Nordo kontraŭ Koimbro. La 8an de julio 1985, la "vila" Águeda estis altigita al la kategorio de "ciudade" (urbo). Ekde tiam ĝi montris grandan sed neregulan disvolviĝon kaj ekonomian kaj socian, kaj nun ĝi estas tre industriigita urbo. ==Vidindaĵoj== Águeda kiel municipo enhavas valorajn vidindaĵojn, inter kiuj menciindas preĝejoj, kapeloj kaj krucmonumentoj. Elstaras la preĝejo de Aguada de Cima — rekonstruita en la 18-a jarcento, sed kun figuro de la 15-a jarcento — kaj tiu de Valongo do Vouga, konstruita en la 17-a jarcento kun "manuelina" baptujo de la 16-a jarcento. Aparte menciendas la Funebra monumento des Lemos en la preĝejo de Trofa, en la loĝloko Trofa do Vouga. Inter kulturaj kaj naturaj lokoj elstaras la Arkeologiejo de Cabeço do Vouga (foje fermita al la publiko) kaj Pateira de Fermentelos, ĉefa natura lago de Iberio. Referencatas ankaŭ mezepoka ponto de Lamas do Vouga, super la rivero Marnel, kiu estis proksima al la romia ŝoseo kiu ligis [[Porto]]n kun [[Koimbro]]. Inter muzeoj menciindas jenaj: * Museu da Fundação Dionísio Pinheiro e Alice Pinheiro, Águeda * Casa-Museu do Cancioneiro de Águeda, Águeda * Casa-Museu João Tomás Nunes, Fermentelos * Museu Ferroviário de Macinhata do Vouga * Museu Etnográfico da Região do Vouga, Mourisca do Vouga * Centro Interpretativo da Aldeia do Milho Antigo, Macieira de Alcôba * Centro Interpretativo das Magnólias, Vale Domingos ==Bildoj== <gallery> Igreja da Trofa Águeda IMG 5871.jpg|Preĝejo de Trofa Ponte do Cabeço do Vouga - Lamas do Vouga - Portugal (3635419219).jpg|''Ponte Velha do Marnel'', ''Ponte Medieval do Marnel'', konata ankaŭ kiel Ponte do Cabeço de Vouga, en Lamas do Vouga Pateira de Fermentelos Aveiro (599093168).jpg|Pateira de Fermentelos Waiting for the Summer rain (24172332572).jpg|Pateira de Fermentelos A Pateira.jpg|Pateira de Fermentelos CP E123 - Ex. VV 3.13 (8923259628).jpg|Fervoja Muzeo de Macinhata do Vouga Águeda - Portugal (3355437339).jpg|Águeda Aguada de Baixo - Portugal (25021176411).jpg|Aguada de Baixo Da Pateira ao Águeda XV (29537706146).jpg|Preĝejo de Santo Adrião en Óis da Ribeira Ponte Velha do Vouga.jpg|Malnova ponto de Vouga Vouga-ponte-mf.jpg|Malnova ponto de Vouga, 2021 </gallery> == Partneraj urboj == *{{flago|BRA}} [[Rio Grande (Suda Rio-Grando)|Rio-Grando]], Brazilo, ekde la 16-a de novembro 1993 *{{flago|GNB}} [[Bisaŭo]], Gvineo Bisaŭa, ekde la 10-a de marto 1995 *{{flago|ESP}} [[Ferrol]], Hispanio, ekde la 26-a de aŭgusto 1999 *{{flago|BEL}} [[Sint-Gillis-Waas]], Belgio, ekde la 25-a de aŭgusto 2000 *{{flago|Portugalio}} Madalena, [[Acoroj]], Portugalio, ekde la 11-a de aprilo 2016 == Vidu ankaŭ == * [[Águeda (stacidomo)]] * [[Aguieira (stacidomo)]] * [[Cabanões (stacidomo)]] * [[Carvalhal da Portela (stacidomo)]] * [[Casal do Álvaro (stacidomo)]] * [[Macinhata (stacidomo)]] * [[Mourisca do Vouga (stacidomo)]] * [[Oronhe (stacidomo)]] * [[Sernada do Vouga (stacidomo)]] * [[Travassô (stacidomo)]] * [[Valongo-Vouga (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) {{DEFAŬLTORDIGO:Agueda}} [[Kategorio:Águeda| ]] [[Kategorio:Urboj de Portugalio]] sxr6kslhl1467n27hhhfnadjhregx6y 0 259567 9387416 9342113 2026-05-30T09:13:38Z Sj1mor 12103 9387416 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |emblemo=Svitavy, Esperanto-muzeo, tabulo, 2.jpeg |bildo=Ottendorferova vila 4.JPG |bildograndeco=280 |bildoteksto=Ottendorfer-domo, sidejo de la Esperanto-muzeo en Svitavy |lando=Ĉeĥio |latitudo=49/45/16.88/N |longitudo=16/28/21.41/E |regiono-ISO=CZ |malfermdato={{daton|20|09|2008}} }} La '''Esperanto-Muzeo en Svitavy''' estas kultura institucio situanta en Domo de Ottendorfer en [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]). Ĝi estis fondita en [[2008]] (inaŭguro la [[20-an de septembro]]) kaj estas prizorgata de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]. Ekde [[2011]] ĝi estas samtempe oficiala sidejo (sed ne oficejo) de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]. La muzeo prezentas historion kaj nuntempon de la [[Esperanto-movado]] kaj krom ekspozicioj ĝi okazigas ankaŭ diversajn klerigajn kaj kulturajn aranĝojn kaj prizorgas Esperanto-bibliotekon. == Estiĝo kaj jura pozicio == La muzeo estiĝis danke al kunlaboro inter la urbo Svitavy, Urba Muzeo kaj Galerio Svitavy, Ĉeĥa Esperanto-Asocio kaj la loka klubo de amikoj de Esperanto. Ĝi estis solene inaŭgurita la 20-an de septembro en 2008 kaj ĝian ekeston finance grave subtenis Muzeo pri Kulturo de Ĉeĥa Respubliko, la urbo Svitavy kaj la fondaĵo Esperantic Studies Foundation, ESF (Usono). La domo estas posedaĵo de la urbo, prizorgata de la Urba Muzeo kaj Esperanto-muzeo estas tie en senpaga luo. La tuta interna ekipaĵo estas posedaĵo de Ĉeĥa Esperanto-Asocio. == Ĉefaj celoj kaj aktivecoj == * multflanke kaj multmedie informi la ĉeĥan kaj eksterlandan publikon pri Esperanto, pri ĝia historio kaj bezonateco kaj utiligeblecoj en la nuna mondo (pere de informpaneloj kaj vitrinoj, interaga tuŝekrano, virtualaj kolektoj kaj multmediaj dosieroj en la muzea komputilo kaj libere trarigardeblaj gazetoj kaj informmaterialoj) * okazigi portempajn temajn ekspoziciojn kaj kulturajn kaj klerigajn aranĝojn (ankaŭ por neesperantista publiko) * prilabori kaj alirebligi Esperanto-bibliotekon kaj arkivon kaj vendi Esperanto-librojn == Situo == La muzeo troviĝas en la plej bela konstruaĵo de la urbo, en t.n. [[Ottendorfer-domo]], kiun en [[1892]] konstruigis usona mecenato, naskiĝinta en Svitavy, [[Valentin Oswald Ottendorfer]]. La projekton de la domo desegnis arkitekto el [[Brno]] [[Germano Wanderley]] (1845-1904), la realigon de la konstruado la urbestro [[Friedrich Sander]] konfidis al la konstruisto [[Johann Bier]]. La domo estas nomata ankaŭ '''La ruĝa biblioteko''', ĉar ties muroj havas brike ruĝan koloron. === Origina celo de la domo === En la domo troviĝis publika biblioteko kun 7 400 germanlingvaj libroj, kiuj poste atingis la nombron de 22 000 volumoj. La urbo estis tiutempe plejparte loĝata de germanlingva loĝantaro. En la supra etaĝo troviĝas belega salono, kie okazadis koncertoj, teatraĵoj kaj prelegoj. [[Dosiero:Sv-enirejo.jpg|eta|maldekstra|250ra|Enirejo de la muzeo]] [[Dosiero:Sv-tabuleto.jpg|eta|dekstra|250ra|Tabuleto ĉe la enirejo]] La libroj estis altkvalitaj, ĉar Ottendorfer volis batali kontraŭ literaturaj kiĉoj, misaj kaj fiaj verkaĉoj, kaj disponigi la bonkvalitan literaturon al la vasta popola publiko. Li esperis, ke la modelon imitos ankaŭ aliaj urboj. La librojn li disdividis laŭ decimala klasifiko en 9 kategoriojn laŭ modelo de la usona biblioteko en [[Novjorko]]: 1) [[Filozofio]], 2) [[Religio]] kaj [[teologio]], 3) [[Sociologio]] kaj [[juro]], 4) [[Filologio]] kaj [[lingvistiko]], 5) [[Natursciencoj]] kaj [[matematiko]], 6) Parencaj kaj interdisciplinaj sciencoj kaj [[teĥnologio]]j, 7) [[Belarto]], 8) [[Literaturo]], 9) [[Historio]] kaj [[geografio]]. Dum la [[dua mondmilito]] estis multaj libroj forŝtelitaj kaj aliaj dum la sekva [[socialismo|socialisma]] periodo, ĝis restis nur 6 000 volumoj. Tiuj nun estas konservataj en la kontraŭa domo, kie troviĝas la Urba muzeo de Svitavy. === Starigo de Esperanto-muzeo === [[Dosiero:Sv-salono.jpg|eta|maldekstra|350ra|Salono de la muzeo]] En la teretaĝo de la Ottendorfer-domo, kiu ĉiam apartenas al la muzeo, restis malplena salono. Lokaj esperantistoj proponis al la direktorino de la muzeo kaj al la urbestro instali tie ekspozicion pri la historio de la Esperanto-movado. Ambaŭ entuziasmiĝis por la ideo, akiris de la kulturministerio ne nur konsenton, sed ankaŭ financan helpon por ripari la salonon kaj ekipi ĝin per necesa meblaro. Multe da laboroj plenumis lokaj esperantistoj mem, la ekspozicion helpis prepari esperantistoj de la [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] kaj eĉ kelkaj eksterlandaj. La buston de Zamenhof kaj plurajn librojn pruntis la Urba muzeo en la proksima [[Česká Třebová]], kiu posedas la plej grandan esperantlingvan librokolekton en Ĉeĥio. Sed tie la libroj estas kaŝitaj en deponejo por sciencaj bezonoj, dum en Svitavy estas ekspozicio alirebla por la vasta publiko. Esperantisto el Brno [[Adolf Veselý]] donacis al la muzeo alian skulptaĵon, nome reliefon kun la vizaĝo de [[Eŭgeno Lanti]], kiun li dum jardekoj konservis en sia loĝejo. [[Dosiero:Sv-lanti.jpg|eta|dekstra|250ra|Reliefo de Lanti kun la donacinto]] === Interna situacio === En sep vitritaj ŝrankoj estas eksponitaj libroj en Esperanto, dividitaj laŭ temoj de la unuopaj ekspozicioj. En la oka ŝranko oni trovas nuntempajn, do aĉeteblajn librojn. Malantaŭ la ŝrankoj troviĝas fermita spaco kun deponita librokolekto sur bretaro. Aliaj eksponaĵoj povas trovi lokon sur kvin tabloj kloŝe kovritaj per vitro kaj sur la muroj pendas 13 kadroj kun temoj pri la movado. La 14-a estas fakte bretaro kun miniaturaj ĉeloj por insignoj kaj similaj etaj esperantaĵoj. En la ĉambro troviĝas ankaŭ komputilo kaj inter-aga panelo kun informoj pri la movado. Apud ili staras bretaro kun gazetoj kaj propagandiloj, kiujn la vizitantoj povas senpage preni. [[Dosiero:Sv-bretaro.jpg|eta|maldekstra|250ra|Bretaro kun insignoj kaj etaj memoraĵoj]] En la antaŭcambro de la muzeo oni povas sidi kaj babili en agrabla te-trinkejo, kiun praktikas privata posedanto, eblas tie ankaŭ kafumi. == Agado == === Solena inaŭguro === La muzeo estis [http://www.muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/5-slavnostni-otevreni-ina-guro.html inaŭgurita] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131102173632/http://muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/5-slavnostni-otevreni-ina-guro.html |date=2013-11-02 }} sabate la [[20-an de septembro]] [[2008]] per koncerto en la supra salono (pianludis kaj kantis [[Elena Puchova]] kaj ŝia filo [[Dimitrij Dovžik]]), parolis la urbestro [[Jiří Brýdl]], la direktorino de la muzeo [[Blanka Čuhelová]], prezidantino de [[ĈEA]] [[Jana Melichárková]] kaj eksterlandaj gastoj [[Herbert Mayer]] (direktoro de Esperanto-Muzeo kaj de Kolekto pri Planlingvoj en Vieno) kaj [[Wolfgang Schwarz]] (estro de Esperanto-Kolekto ĉe Teknika Universitato en Dresdeno). === Aranĝoj en la muzeo === Krom la ekspozicioj okazis en la muzeo ankaŭ kursoj de Esperanto, Muzeaj noktoj (ĉiujare komence de junio), EKOTUR, Konferenco de ĈEA (oktobro 2009), printempaj regionaj Esperanto-renkontiĝoj kaj seminarioj por ĈEA-membroj, porinfanaj kreaj atelieroj Marcipana Kristnasko kun [[Anna Vyšinková]] aŭ Desegnado kun [[Pavel Rak]]. En oktobro 2011 la muzeo gastigis [[Esperanta Vikimanio|Esperantan Vikimanion]] okaze de la 10-a datreveno de la [[Vikipedio en Esperanto]]. En julio 2012 ĝi estis okazloko de la 25-a Internacia Konferenco de [[OSIEK]]. En aŭgusto 2013 en Svitavy estis organizita la 63-a Kongreso de [[KELI]] kaj parto de ĝia programo okazis ankaŭ en la muzeo. En septembro 2013 realiĝis Solenaĵo okaze de la 5-jariĝo de la muzeo kaj 80-jariĝo de la loka klubo, 14.-16.9.2018 okazis Solenaĵo omaĝe al 10-jariĝo de la muzeo (inkluzive Internacian Muzean Seminarion). Okazas tie ankaŭ neesperantistaj aranĝoj, ekz. Tago de Harmonio, Sano kaj Metamorfozo (la 4-an de decembro 2010) kaj ĉeĥlingvaj prelegoj kaj diskutoj pri vojaĝtemoj (kunlabore kun Klubo de vojaĝemuloj Brontosaurus Svitavy). === ĈEA-Biblioteko === En la muzeo kaj en la ekstera deponejo situas ankaŭ kolekto de Esperantlingva literaturo, kunmetita el la origina ĈEA-biblioteko ĝis 2014 lokita en [[Vracov]], el aĉetoj far ĈEA, donacoj de Esperanto-kluboj, aliaj institucioj aŭ unuopuloj kaj el libroj akiritaj per interŝanĝo kun eksterlandaj bibliotekoj. Printempe 2014 estis al Svitavy transportita ne ankaŭ Libroservo (stoko de vendeblaj libroj). La libroj de la origina ĈEA-biblioteko estis iom post iom nun envicigitaj en la unuecan katalogon. La biblioteko konsistas el jarkolektoj de multaj gazetoj kaj precipe el granda kvanto de libroj beletraj kaj ankaŭ nebeletraj (fakaj, religiaj, biografiaj, lernolibroj, vortaroj, turismaj propagandiloj, jarlibroj). La kolekto enhavas preskaŭ 20 000 katalogigitajn bibliotekajn unuojn (librojn kaj gazetjarkolektojn). Prilaboron de la kolekto kaj pruntservojn prizorgas s-ino [[Marie Čumová]] el Klubo de amikoj de Esperanto en Svitavy. La biblioteko havas propran subpaĝon en la retejo http://muzeum.esperanto.cz, kiu entenas ankaŭ katalogon de la biblioteko kaj de la duoblaĵoj por interŝanĝo kaj aktualajn informojn pri pruntokondiĉoj. Ĝi enhavas ankaŭ abundajn sekundarajn ligilojn al informoj rilataj al biblioteka kaj muzea fako kaj al superrigardoj pri Esperanta movado kaj literaturo. === Portempaj ekspozicioj === ==== La 1-a ekspozicio ==== La [http://www.muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/1-1-vystava-1-a-ekspozicio.html unua ekspozicio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140922090426/http://www.muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/1-1-vystava-1-a-ekspozicio.html |date=2014-09-22 }} ekde septembro 2008 ĝis februaro 2009 estis dediĉita al la '''historio de la internaciaj lingvoj kaj komenco de la Esperanto-movado'''. En la ŝrankoj estis eksponitaj libroj jene dividitaj: por la infanoj kaj junularo, lernolibroj, vortaroj, faka literaturo, originala literaturo, tradukita literaturo, antologioj. [[Dosiero:Sv-vitrina.jpg|eta|maldekstra|250ra|Vitrino kun la kroniko de la loka klubo]] [[Dosiero:Sv-japana.jpg|eta|dekstra|250ra|Malnova japana gazeto]] Sur la kvin tabloj sub vitro estis prezentitaj modernaj lerniloj, Esperanto kaj muziko, kronikoj de la loka klubo kaj ekzemple malnova japana esperantlingva gazeto kiun antaŭ cent jaroj ricevis ĉeĥa abonanto (donaco de lia filo). [[Dosiero:Sv-75jaroj.jpg|eta|maldekstra|250ra|Kadro pri la 75-jariĝo de la loka klubo]] [[Dosiero:Sv-bildkart.jpg|eta|dekstra|250ra|Kadro kun bildkartoj]] Sur la muroj la 13 kadroj prezentis: kio estis antaŭ Esperanto, estiĝo de Esperanto, komencoj de la movado en Ĉeĥio, nia nuntempo, origina literaturo, ĉeĥa literaturo en Esperanto, faka literaturo, [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] kaj [[E@I]], [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], 75 jaroj de Esperanto en Svitavy, Esperanto en la ĉirkaŭaĵo, Esperanto en la interreto, bildkartoj. En specialaj bretaroj estas prezentitaj Esperanto-gazetoj kaj Esperanto-insignoj. ==== La 2-a ekspozicio ==== '''40 jaroj de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]''' kaj '''Esperanto kaj junularo''' estis ĉeftemoj de la [http://www.muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/2-2-vystava-2-a-ekspozicio.html dua ekspozicio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140922090029/http://www.muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/2-2-vystava-2-a-ekspozicio.html |date=2014-09-22 }}, kiu prezentis organizojn [[TEJO]], [[ĈEJ]], [[E@I]] kaj ĝian retan kurson '''[[lernu!]]''', kompaktan diskon '''[[Esperanto Elektronike]]''' kaj aliajn aktivaĵojn de la [[esperanto-junularo|esperantistaj gejunuloj]]. La ekspozicio daŭris ĝis oktobro 2009. ==== La 3-a ekspozicio ==== Ĝis majo 2010 sub titolo '''Esperanto kaj fervojo''' prezentis sian laboron la [http://www.muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/9-3-vystava-3-a-ekspozicio.html ĉeĥa IFEF-sekcio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304133624/http://www.muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/9-3-vystava-3-a-ekspozicio.html |date=2016-03-04 }}, kiu fine de la sama jaro memstariĝis kiel [[Český železničářský esperantský svaz|Ĉeĥa Fervojista Esperanto-Asocio]]. Omaĝe al 100-jariĝo de [[IFEF]] realiĝis internacia figurtarta konkurso por infanoj-esperantistoj, dediĉita ĝuste al la temo "Fervojo". La plej interesaj kaj premiitaj konkursaĵoj estis ankaŭ prezentitaj dum la ekspozicio. ==== La 4-a ekspozicio ==== La [[12-an de junio]] [[2010]] estis inaŭgurita ekspozicio [http://www.muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/13-4-vystava-4-a-ekspozicio.html '''Esperanto kaj desegnita humuro'''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140922084418/http://www.muzeum.esperanto.cz/cs/galerie/13-4-vystava-4-a-ekspozicio.html |date=2014-09-22 }} dediĉita ĉefe al la verkaro de [[Pavel Rak]], elstara ĉeĥa desegnisto kaj karikaturisto, konata ankaŭ kiel ilustristo por [[Juna Amiko]] aŭ de lernolibro [[Tendaraj Tagoj]] kaj aliaj verkoj de [[Stefan McGill]]. Prezentitaj humuraj havis akompanajn tekstojn en la ĉeĥa, Esperanto, la angla kaj la germana. Por invititaj infanoj li faris malgrandan kurson de desegnado por komencantoj. Dum la solena malfermo estis krome baptita ĉeĥa traduko de la populara lernolibro "Esperanto per rekta metodo" de [[Stano Marček]]. ==== La 5-a ekspozicio ==== La 5-a ekspozicio havis nomon: '''Spiritaj tradicioj de la mondo kaj Esperanto''' Inaŭguro okazis la [[4-a de junio|4-an de junio]] [[2011]] kadre de la aranĝo "Muzea nokto" kaj ĝi daŭris ĝis la 15-a de majo 2012. Kadre de ĝi estis prezentitaj unuopaj religioj kaj spiritaj movadoj, havantaj ian rilaton al Esperanto, aŭ havantaj kadre de Esperanto-movado sian organizon. Krom la filozofia koncepto de [[homaranismo]] de Zamenhof estis sinsekve prezentitaj sur apartaj paneloj:[[katolikismo]], ceteraj partoj de [[kristanismo]] ([[protestantismo]], [[ortodoksismo]], [[kvakeroj]]), [[unitarismo]] kaj unitaria universalismo, [[bahaa kredo]], [[budhismo]] kaj [[ŭonbulismo]], filozofio de [[Martinus]], ekumena [[Legio de Bona Volo]]. La informojn sur paneloj akompanis riĉa kolekto de libroj kaj gazetoj en la librovitrinoj. ==== La 6-a ekspozicio ==== La 6-a ekspozicio inaŭgurita en du partoj - la [[14-an de aprilo]] [[2012]] kaj la [[2-an de junio]] [[2012]] kadre de la "Muzea nokto" - havis la titolon "'''125 jaroj de Esperanto'''". Ĝi entenis panelojn: "Junaĝo de Zamenhof kaj estiĝo de Esperanto", 4 kronologiajn panelojn (1887-1918, 1918-1945, 1945-1989, 1989-2012), "Zamenhof/Esperanto-Objektoj" en Ĉeĥio" kaj "Zamenhof/Esperanto-Objektoj en la mondo". La informoj sur paneloj estis akompanitaj per historiaj ekspoziciaĵoj en vitrinoj, fotoalbumo de pluaj ZEOj kaj virtualaj kolektoj en la muzea komputilo. Kadre de la inaŭguro estis trarigardeblaj ankaŭ elektitaj raraj historiaj libroj kaj gazetoj el la muzea biblioteko. ==== La 7-a ekspozicio ==== La 7-a ekspozicio estis inaŭgurita la 28-an de septembro 2013 kadre de la solenaĵo Sanktvenceslaa [[vingustumado]] en Svitavy kaj daŭris ĝis la 15-a de septembro 2014. Ĝia temo estis '''"Esperanto kaj muzoj"''' kaj prezentis artan kreemon kaj artverkojn de esperantistoj, precipe el la kampo de vidartoj (pentrado, desegnado, grafiko, ilustrarto), sed ankaŭ artmetioj, poezio, muziko kaj teatro. Akcento estis pri informoj pri profesiaj artistoj el diversaj landoj, kiuj estis samtempe esperantistoj. Krome estis prezentitaj ankaŭ originalaj verkoj de ĉeĥaj esperantistoj, kiuj amatore okupiĝas pri arto. La libroekspozicio tiuokaze prezentis pli da titoloj rilate al beletro, precipe al poezio kaj al interese ilustritaj libroj. ==== La 8-a ekspozicio ==== La 8-a ekspozicio sub la titolo '''"Esperanto kaj kolektado"''' komenciĝis la 27-an de septembro 2014. La tempo estis elektita pro la samtempe okazanta Tutŝtata filatela ekspozicio en Svitavy, kie ankaŭ unu ekspoziciaĵo pri Historio de Esperanto (de Alois Jakubec el Hranice) estis prezentita. La ekspozicio prezentas informojn pri historio kaj nuntempo de kolektado ene de Esperantujo kaj paneloj kaj vitrinoj enhavas kolektmaterialojn kun Esperanto-temaro (bildkartoj, filatelo, glumarkoj, insignoj, moneroj kaj medaloj, kalendaretoj k.a.). Aparta panelo temas pri famaj personoj-esperantistoj, prezentitaj sur poŝtmarkoj, moneroj kaj bankbiletoj. Por atingi plian variecon enestas ankaŭ ekspozicio pri "Kion kolektas esperantistoj" (poŝtmarkoj, historiaj bildkartoj, moneroj kaj bankbiletoj, telefonkartoj, bierpletoj, pupoj, tepakumoj, geoĵetonoj el geokaŝado, alumet-etikedoj k.a.). Entute partoprenas 15 ekspoziciantoj el tuta Ĉeĥio, el Kroatio kaj Francio kaj estas prezentataj ekspoziciaĵoj el pli ol 40 landoj de la mondo. Aktualigitaj librovitrinoj prezentas nove ekz. la temon "Esperanto kaj blinduloj", "Novaj libroj akiritaj per interŝanĝo kun partneraj organizoj eksterlande", "Esperantistaj verkistoj el la regiono Svitavy". Dum la inaŭguro partoprenis ankaŭ gastoj el Aŭstrio, Nederlando kaj Slovakio kaj reprezentanto de la Asocio de ĉeĥaj filatelistoj. ==== La 9-a ekspozicio ==== La 9-a ekspozicio sub la titolo "Kun Esperanto ĉirkaŭ la mondo" aŭ ''Alternativaj formoj de vojaĝado kaj de ekkonado de fremdaj landoj kaj kulturoj'' komenciĝis la 26-an de septembro 2015. ==== La 10-a ekspozicio ==== La 10-a ekspozicio sub la titolo "La Homo kontraŭ Babelo" kaj subtitolo "Pardubice - lulilo de Esperanto en ĉeĥaj landoj" estis inaŭgurita ĉeĥlingve la 9-an kaj esperantlingve la 10-an de junio 2017. La historia parto estis dediĉita precipe al [[L.L. Zamenhof]] kaj al [[Francisko Valdomiro Lorenz]] - aŭtoro de la unua Esperanto-lernolibor por ĉeĥoj - kaj al nestoro de la ĉeĥa Esperanto-movado [[Theodor Čejka]]. ==== La 11-a ekspozicio ==== La 11-a ekspozicio sub la titolo "10 jaroj de la muzeo kaj 100 jaroj de la respubliko" (omaĝe al jubileo de Ĉeĥoslovakio) estis inaŭgurita la 14-an de septembro 2018. ==== La 12-a ekspozicio ==== La 12-a ekspozicio sub la titolo "50 jaroj ekde renovigo de la tutŝtata Esperanto-organizo" (omaĝe al la jubileo de ĈEA) kaj "Junulara Esperanto-movado" (realigita de Ĉeĥa Esperanto-Junularo) estis inaŭgurita la 14-an de septembro 2019. === La 13-a ekspozicio === "La plej grandaj tutmondaj Esperanto-aranĝoj dum la jaro" (2020) ===La 14-a ekspozicio === "La plej grandaj kongresoj nialande kaj tutmonde" (2021) === La 15-a ekspozicio=== "Fakaj asocioj" (2022) === la 16-a ekspozicio=== "90 jaroj de Esperanto en Svitavy" kaj "15 jaroj de Esperanto-muzeo en Svitavy" (2023) ===La 17-a ekspozicio=== "Esperanto en la mondo" (2025) == Literaturo == * CHRDLE, Petr. ''Historio kaj planoj de nova Esperanto-Muzeo en Svitavy''. En: Esperantologio / Esperanto Studies 4 (2009), pp. 93–102 [http://www.cb.uu.se/esperanto/ees4.pdf] * DVOŘÁKOVÁ, Pavla. ''Aplikoj de informaj teknologioj en la Esperanto-muzeo de Svitavy''. En: Avantaĝoj kaj obstakloj de moderna komunikado. Prelegokolekto el [[KAEST]]. Espero: Partizánske, 2017. ISBN 978-80-89366-80-4. * DVOŘÁKOVÁ, Pavla. ''Dek jaroj de la Esperanto-Muzeo en Svitavy (1) – Sondo en la historion, aŭ: kiel realiĝas la revoj''. En: La Ondo de Esperanto, 2018, n-ro 11, pp. 41–44 * DVOŘÁKOVÁ, Pavla. ''Dek jaroj de la Esperanto-Muzeo en Svitavy (2) – Eta resumo kaj bilanco de la revoj kaj realeco''. En: La Ondo de Esperanto, 2019, n-ro 5, pp. 35–41 * ''Starto'', organo de ĈEA, 2008, eksterordinara numero dediĉita al la inaŭguro de la muzeo [http://muzeum.esperanto.cz/soubory/Starto_2008%20-%20eksterordinara_%20muzea_numero.pdf] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://muzeum.esperanto.cz/eo/bonvenon-en-muzeo-de-esperanto/ Oficiala retejo de la Esperanto-muzeo en Svitavy kaj Biblioteko de la Esperanto-muzeo en Svitavy] * [http://www.ipernity.com/home/181031/ Retejo de la muzeo en Ipernity] * [http://www.muzeum.svitavy.cz/stale-exp/ottendorferova-knihovna/muzeum-ceskeho-esperanta-ve-svitavach/383-1/ Oficiala retejo de la Urba Muzeo en Svitavy pri la Esperanto-ekspozicio] * [http://www.muzeum.svitavy.cz/foto.php?id_cl=383/ Fotoj el la solena inaŭguro de la muzeo] * [http://muzeo.rajce.idnes.cz/ Fotogalerio de la muzeo en rajce.idnes.cz] * [https://www.facebook.com/muzeumesperantasvitavy Esperanto-Muzeo Svitavy en Facebook] * [https://www.facebook.com/groups/esperanto.muzeo.svitavy/ Grupo Amikoj de Muzeo de Esperanto Svitavy en Facebook] == Vidu ankaŭ == * [[Heredaĵo]] * [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno|Internacia Esperanto-muzeo en Vieno]] * [[Internacia Esperanto-Muzeo en Zaozhuang|Internacia Esperanto-muzeo de Zaozhuang]] == Fontoj, referencoj == * Vlastimil Štěrba: Valentin Oswald Ottendorfer (1826-1900) * [http://encyklopedie.brna.cz/home-mmb/?acc=profil_osobnosti&load=10530&qc=W&qa=0 Enciklopedio de la urbo Brno - informo pri la arkitekto G. Wanderley] {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-muzeoj|Svitavy]] [[Kategorio:Esperanto-bibliotekoj|Svitavy]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Ĉeĥio|Svitavy]] [[Kategorio:Svitavy]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2008]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Svitavy]] [[Kategorio:Esperanto en 2008]] [[Kategorio:Muzeoj fonditaj en 2000-2009]] nvvumtgssh4qc87w4fhvoen4bt0xnle 0 260700 9387132 9330617 2026-05-29T21:23:27Z Nrapubfikm 257776 9387132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=SE|nomo=Skandinava Esperanto-Domo|iamaj nomoj=Esperanto-Gården|bildo=Skandinava Esperanto-Domo.png|bildo-larĝeco=275}} '''Skandinava Esperanto-Domo (SED)''', ankaŭ konata per sia antaŭa nomo '''Esperanto-Gastigejo''' ({{lang-sv|Esperanto-Gården}}), estas [[Esperanto-domo]], kursejo kaj junulargastejo en [[Lesjöfors|Lesjoforso]] ([[Sveda lingvo|sveda]] elp. leĥeFOŜ) en la provinco [[Vermlando]], [[Svedio]]. Ĝin posedas ekde [[2025]] [[Esplora Instituto de Esperantologio]], establo konektita al la [[Esperanta Civito]]. Pasintece, ĝin proprietis internacia kooperativo kun individuaj membroj el pluraj landoj. La kooperativo kunlaboris kun aliaj asocioj kaj estis membro de [[Sveda Esperanto-Instituto]] (SEI). Esperantlingve estis uzitaj diversaj nomoj, inter kiuj la kooperativa estraro decidis uzi la formon Esperanto-Gastigejo. Situanta en unu el la plej pitoreskaj regionoj de Svedio, ne for de la farmodomo kie vivis [[Selma Lagerlöf|Selma Lagerlof]], SED kunigas trankvilon al naturo ene de nuntempo, kreante unikan etoson por homoj kiuj volas promeni kaj ekskursi bicikle, trovi inspiron por kleriĝi aŭ verki, ĝardenumi aŭ slojdi<ref name=":0">https://kulturservo.esperantio.net/fenestro/domoj</ref>. == Historio == === La unua fazo === Esperanto-Gastigejo fondiĝis en [[1996]], kiam [[Filipstad|Filipstada]] komunumo forvendis la terenon de iama maljunulejo kaj poste akceptejo por rifuĝantoj. E-G situas ĉe la 60-a latitudo norde, preskaŭ meze inter [[Stokholmo]] kaj [[Oslo]]. Iniciatinto kaj multjara mastrumanto de E-G estis [[Lennart Svensson, Klipptorp]]. La loko ĝis nun plurfoje estis la okazejo de internaciaj Esperantaj renkontiĝoj, inter aliaj la [[E@I]]-seminario de [[2002]] kaj la [[59-a IJK 2003|Internacia Junulara Kongreso]] de [[2003]]. En la jaro [[2011]] kaj 2014 tie okazis [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj|REF]], la familia renkontiĝo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://familioj.wikispaces.com/REF2014 |titolo=Retpaĝo pri REF-2014 en la familia vikio |alirdato=2014-06-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140214234019/http://familioj.wikispaces.com/REF2014 |arkivdato=2014-02-14 }}</ref>. Ĉiujare realiĝis internacia somera kurso en Esperanto-Gastejo en kiu eblis lerni la lingvon je pluraj niveloj. La kurso estis tradicie populara por familioj kun infanoj. Ĝis [[2022]] la gastigejo estis malfermita dum la tuta jaro por individuaj gastoj kaj por grupoj. La enspezoj de la ordinara junulargasteja agado financadis la plutenon de la domo kaj agadojn por Esperanto. Interalie en la domo situas sufiĉe granda kolekto de libroj kaj periodaĵoj ĉefe en [[Esperanto]], sed ankaŭ en aliaj [[planlingvo]]j, kaj pluraj arkivaj materialoj. Esperanto-Gastigejo ankaŭ akceptis volontulojn dum la tuta jaro. === Esplora Instituto de Esperantologio === Post tri-jara nefunkciado, dum majo [[2025]] la kooperativa societo kiu posedis la domon bankrotis kaj dum septembro, laŭ decido de la sindiko, la domo estis vendita al Pro Esperanto, la "banko" de la [[Esperanta Civito]]. Ĝi estas nun flegata kaj renovigata sub la nomo Skandinava Esperanto-Domo (SED)<ref>https://www.esperantio.net/heko/esplora-instituto-de-esperantologio-fondita-en-svedio</ref>. [[Dosiero:Esplora Instituto de Esperantologio.png|eta|119x119px|Emblemo de EIE, nova posedanto de la Skandinava Esperanto-Domo.]] SED proponos loĝadon laŭ la naturamikaj reguloj, kun la eblo mem kuiri aŭ ĉe la remtero mendi supon plus nevarman manĝon. La tarifoj varias laŭ la dezirata nivelo de memmastrumado: maksimumon oni atingas se oni mendas ĉiun servon, de lit- kaj viŝtukoj ĝis fina purigado, de simpla uzo de la kuirejo ĝis manĝo. Eblas ankaŭ saŭno<ref name=":0" />. SED gastigos kursojn, seminariojn, konferencojn, eĉ kongresojn. Ĝi rolos kiel kultura poluso por [[Esperantujo|Esperantio]] en [[norda Eŭropo]] kaj apud la [[Balta Maro|balta maro]]. Certe okazos aranĝoj ankaŭ en aliaj lingvoj (kulture, turisme, sporte), sed la prioritaton ricevos tiuj en la nia. == Adreso == Stiftelsevägen 1, 682 60 Lesjöfors ([[Svedio]]) Skribu al: se_legacio@esperantio.net == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== *[https://esperantio.net/ Hejmpaĝo] de [[Heroldo Komunikas]], la retagentejo de la [[Esperanta Civito]] *[http://www.esperantogarden.se Hejmpaĝo de E-G] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210507135549/https://esperantogarden.se/ |date=2021-05-07 }} {{Ĝermo|Esperanto}} {{Esperanto-domoj}} [[Kategorio:Esperanto-domoj]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Svedio]] [[Kategorio:Esperanto en 1996]] 6y31sdlti1z6taulwqzm0q6jz6nay3s 0 263528 9386858 9192815 2026-05-29T16:30:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Potavatomoj}}[[Dosiero:Potawatomi_rain_dance.gif|dekstra|eta|400px|[[Pluvodanco]], [[Kansaso]], ĉ. [[1920]]]] La '''potavatomoj''' (ankaŭ '''potawatomi''', '''pottawatomie''' aŭ '''pottawatomi''') estas [[indianoj|indiana]] etno de [[Kanado]] el la regiono de la alta [[Misisipo]]. Ili parolas la potavataman lingvon, kiu estas branĉo de la [[algonkina lingvaro]]. La potavatomoj nomas sin mem '''bodéwadmi''', kies signifo estas ''"tiuj, kiuj gardas la fajron"''. La potavatomoj partoprenis la aliancon de la [[Oĝibvoj]] kaj [[Otavoj]], nomitan [[Koncilio de la tri fajroj]]. Tie la potavatomoj estis konsiderataj ''la plej junaj fratoj''. == Komunumoj == Ekzistas pluraj aktivaj potavatomaj komunumoj: * Citizen Potawatomi nation, [[Oklahoma]] * [[Forest County Potawatomi Community]], [[Wisconsin]] * [[Match-E-Be-Nash-She-Wish Band]] de Pottawatomi (antaŭe konata kiel tribo ''Gun Lake''), [[Miĉigano]] * [[Hannahville Indian Community]], [[Miĉigano]] * [[Moose Deer Point First Nation]], [[Ontario]], [[Kanado]] * [[Nottawaseppi Huron Band of Potawatomi]], [[Miĉigano]] * Pokagon Band, [[Miĉigano]] kaj [[Indiana]] * [[Prairie Band Potawatomi]], [[Kansaso]] * Stoney Point et Kettle Point bands, [[Ontario]], [[Kanado]] * [[Walpole Island]] band; insulo inter [[Usono]] kaj [[Kanado]] == Vidu ankaŭ == * [[Leopold Pokagon]] == Eksteraj ligiloj == {{commons|Potawatomi}} * [http://www.tolatsga.org/pota.html Histoire des Potawatomi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080611144959/http://www.tolatsga.org/pota.html |date=2008-06-11 }} * [http://www.potawatomi.org/ Citizen Potawatomi Nation] * [http://www.nhbpi.com/ Nottawaseppi Huron Band of Potawatomi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110714180315/http://nhbpi.com/pdfs/Articles_06.pdf |date=2011-07-14 }} * [http://www.fcpotawatomi.com/ Forest County Potawatomi] * [http://www.mbpi.org/default.asp Match-E-Be-Nash-She-Wish Band of Pottawatomi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120216002552/http://www.mbpi.org/default.asp |date=2012-02-16 }} * [http://www.moosedeerpoint.com/ Moose Deer Point First Nation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130624000448/http://moosedeerpoint.com/ |date=2013-06-24 }} * [http://www.pokagon.com Pokagon Band of Potawatomi Indians] * [http://www.gbl.indiana.edu/Pot/Php1760.html The Potawatomi in historical perspective] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100619182404/http://www.gbl.indiana.edu/Pot/Php1760.html |date=2010-06-19 }} * [http://www.potawatomivet.com Potawatomi Author Larry Mitchell] * [http://www.kettlepoint.org Kettle & Stony Point First Nation] [[Kategorio:Indianaj etnoj en Kanado]] 82wkh9fkewbrxf24uwdre0lk1icsjkc 0 265225 9387352 9242342 2026-05-30T07:37:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387352 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Provinco |lando = Burundo |mapo=Cibitoke in Burundi.svg |mapo priskribo=situo de la provinco en Burundo |ĉefurbo = [[Cibitoke]] |regiono-ISO = BI-CI |mapo1 lokumilo = iso |kodo = BI-CI |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |parenco = |parenco_tipo = }} [[Dosiero:Cibitoke in Burundi.svg|eta|<center>situo de la provinco Cibitoke en Burundo]] '''Cibitoke''' estas nordokcidenta provinco de [[Burundo]]. La ĉefurbo nomiĝas same [[Cibitoke]]. La provinco limas al [[Ruando]] en la nordo kaj al la [[Demokrata Respubliko Kongo]] en la okcidento. La provinco havis en 2007 ĉirkaŭ 523.000 loĝantojn (takso) sur ĉirkaŭ 1636 km². En la okcidento dominas tropika montara arbaro. En la nordo kaj okcidento troviĝas [[savano]] kun iom da arbaro. Cibitoke estas provinco kun multe da agronomio. Oni plantas [[kotono]]n, [[kafo]]n, [[banano]]jn kaj [[arakido]]jn. Ekzistas ses diversaj distriktoj: [[Buganda (Burundo)|Buganda]], [[Bukinanyana]], [[Mabayi]], [[Mugina]], [[Murwi]] kaj [[Rugombo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://www.reliefweb.int/ochaburundi/Provincial%20Map/Cibitoke_Province.pdf Mapo de Cibitoke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927194312/http://www.reliefweb.int/ochaburundi/Provincial%20Map/Cibitoke_Province.pdf |date=2007-09-27 }} {{Provincoj de Burundo}} {{Ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Provincoj de Burundo|Cibitoke]] sc7kbu6cxgh2aleaflg8eldc3zylqkz 0 270658 9387070 9200195 2026-05-29T20:15:51Z ThomasPusch 1869 9387070 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Aerial view Yacht Harbour Residence Rostock Yachthafenresidenz Hohe Düne 1.jpg|eta|300px|Jaĥt-haveno de ''Yachthafenresidenz Hohe Düne'', [[Rostock]].]] [[dosiero:PORT PLAISANCE FRONTIGNAN.jpg|eta|Jaĥt-haveno de [[Frontignan]] (Francio)]] '''Jaĥt-haveno, jaĥto-haveno''' aŭ '''jaĥta haveno''', foje ankaŭ pli malprecize nomata ''turisma haveno'', estas [[haveno]], kiu servas precipe al la bezonoj de relative malgrandaj boatoj, kiuj servas por distraj aŭ turismaj celoj, [[sporto]] aŭ [[amuzo]], kontraste al la profesia kaj komerca trafiko sur akvovojoj. ''Jaĥtohaveno'' estas [[haveno]], kie oni povas, kontraŭ pago, albordigi [[plezurboato|plezurŝipojn]] aŭ [[Jaĥto|jaĥtojn]] al [[varfo]]. En [[Eŭropo]] la utiligo de la sistemo de [[kanalo]]j por transportado de varoj malkreskis ekde la mezo de la [[19-a jarcento]], plej ofte pro la konstruado de paralela linio de [[fervojo]]j. Post periodo, en kiu la [[kanalo]]j kaj [[kluzo]]j disrompiĝis aŭ estis malkonstruitaj, ekde la fino de la [[20-a jarcento]] la signifo de la akvovojoj por turismaj celoj rapide kreskis. En kelkaj regionoj oni povas prunti malgrandan boaton kun limigita rapideco sen speciala permeso. Specialaj entreprenoj ekzistas en diversaj partoj de [[Eŭropo]]. En kreskanta nombro da lokoj troviĝas turismaj havenoj, kiu servas al bezonoj de homoj, kiuj vojaĝas sur la akvo pro amuzo. Turisma haveno ofte troviĝas en la centro de urbo aŭ vilaĝo kaj permesas rapidan aliron al la vendejoj, restoracioj kaj vidindaĵoj de la loko. Ofte ankaŭ estas ebleco por ricevi freŝan akvon kaj elektran kurenton. Foje estas apartaj servoj, ekzemple duŝoj kaj necesejoj. La turisma haveno ofte uzas eksan komercan [[haveno]]n aŭ [[kajo (ŝipado)|kajo]]n, kiu perdis sian originan signifon. La plimulto de la boatoj estas daŭraj uzantoj, sed kutime estas ebleco por gastoj, kiuj deziras resti nur unu nokton aŭ kelkajn tagojn. La luprezo kutime estas kalkulita laŭ la longeco de la [[boato]], kutime 1 €/m, foje pli. {{projektoj}} [[Kategorio:Sporto]] [[Kategorio:Turismo]] sdxw3vf8dk97be3kek72oakzk5rcbrt 0 274506 9387221 8771308 2026-05-30T03:28:56Z Sj1mor 12103 9387221 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}[[Dosiero:Necronomicon prop.jpg|eta|<center>la libro ''Necronomicon'' kiel rekvizito]] La fikcia libro '''Necronomicon''' [prononco "Nekro'''no'''mikon"] estas la probable plej konata kreaĵo de la usona aŭtoro [[H. P. Lovecraft]] [prononco ''Ejĉ Pi '''Lav'''kraft''] de [[hororo|horora literaturo]]. La fikcia libro ludas rolon ne nur en la verkaro de la origina inventinto, sed en multnombraj pliaj romanoj, filmoj kaj komputilaj ludoj, kaj laŭ la diversaj aŭtoroj haveblas en "diversaj versioj". == Historio de ekesto == La plej grava fonto de la fikcio estas eseo de [[H. P. Lovecraft]] el la jaro [[1927]], kiu tre konatiĝis inter siaj amikoj kaj aliaj aŭtoroj de fantasta literaturo: ''„History of the Necronomicon“'' ("historio de la [libro] Nekronomicon"). En la eseo la aŭtoro priskribas la historion de la libro, kiu estu magia verkaĵo de la arabo ''Abdul Al'hazred'', poste reverkita en pluraj tradukoj al diversaj lingvoj, kiuj ekzistu ĝis la nuntempo. La eseo estas la fundamento de ĉiuj supozoj kaj aŭdacaj teorioj pri laŭdire reale ekzistanta magia libro kun tiu nomo. === Araba originalo === La libro Necronomicon de la ''Cthulhu-mito'' (kompleksa mita "mondo", kiun la aŭtoro H. P. Lovecraft inventis por siaj noveloj), laŭdire ĉirkaŭ la jaro [[730]] post Kristo en la [[araba lingvo]] verkiĝis fare de la magiisto ''Abd Al'Azrad'' aŭ ''Abdul Al'hazred'' sub la titolo ''Kitab Al'Azif'' (''libro de zumado'', tio signifas de la zuma sono, kiun faras la dezertaj demonoj). En la libro estu detalaj priskriboj pri diversaj diaĵoj kaj pluraj rasoj de homsimilaj vivaĵoj, kiuj vivis sur la tero, antaŭ ol la nuna homaro aperis. Al'Azrad laŭdire naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 700 en la urbo [[Sanao]] de [[Jemeno]] kaj tie jam en juna aĝo estis relative konata poeto. En aĝo de 20 jaroj li laŭdire ekvojis al dekjara vojaĝo tra la dezerto de la [[araba duoninsulo]] kaj tie esploris la sekretojn de pasintaj kulturoj de [[antikva Egiptio]] kaj [[Babilonio]]. Laŭ la usona aŭtoro, Al'Azrad asertis esti estinta en la legenda perdiĝinta surbo ''Iram'', la "urbo de kolonoj", kaj en la ruinoj de plia, sennoma urbo en la dezerto esti trovinta la sekretojn kaj skribajn dokumentojn de raso el potencaj homsimilaj estaĵoj, kiu pli aĝis ol la tuta homaro. Finfine li laŭdire ekloĝis en la urbo [[Damasko]], kie li skribis sian libron „Kitab Al'Azif“, kiu poste sub la nomo „Necronomicon“ iĝu la plej konata [[okultismo|okultisma]] verko de la mondo. La usona aŭtoro H. P. Lovecraft krome enkondukis la fuguron Ibn Khallikan [prononco ''Ibn '''Ĥa'''likan''], kiun li prezentas kiel la plej konata Necronomicon-biografo de la [[12-a jarcento]]. Laŭ tiu biografo, la magiisto Al-Hazred mallonge post la fino de la libro dum la jaro [[738]] antaŭ la okuloj de pluraj atestantoj estu mistere disŝirita en plena taglumo fare de nevidebla estaĵo. La kopioj de la araba "origina versio" kun siaj misteraj simboloj kaj irigitaj stelaj mapoj estu malaperintaj ekde la [[13-a jarcento]]. Dum la [[19-a jarcento]] laŭ la eseo de Lovcraft tamen reaperis kelkaj kopioj en la usona urbo [[Los-Anĝeleso]], sed detruiĝis dum [[incendio]]. === Greka traduko === La verkisto Lovecraft daŭrigis sian historion de la sorĉolibro dum la tempo de la [[eŭropo|eŭropa]] [[mezepoko]]: Ĉirkaŭ la jaro 950 laŭ la usonano la magia libro sub la nomo „Necronomicon“ estis sekrete tradukita al la [[greka lingvo]] fare de „Theodorus Filetas“ de [[Konstantinopolo]]. Laŭ H. P. Lovecraft li verkis plurajn manuskriptojn, kaj ekzakte reproduktis en ili multajn el la ilustraĵoj de la origina libro. Dum proksimume jarcento la manuskriptoj laŭdire gvidis al teruraj eksperimentoj, ĝis la libro estis malpermesita de [[patriarko]] de la kristana ortodoksa eklezio, kaj la haveblaj ekzempleroj de la libro estis bruligitaj. Tamen ŝajne ekzemplero de la manuskripto pretervivis, sekrete venis al Italio kaj tie en la greka lingvo libroprese multobliĝis inter la jaroj 1500 kaj 1550. La ŝajne lasta kopio de la presita libroversio estu detruita dum forbrulo de biblioteko dum la jaro 1692. Laŭ la usona verkisto ekzistis onidiro, ke la familio ''Pickman'' en la usona urbeto ''Salem'' en [[Masaĉuseco]] (la urbeto fine de la [[17-a jarcento]], dum [[1692]], estis loko de unu el la lastaj brulmortigoj de laŭdira sorĉistino kaj tial en la usona literaturo estas ŝatata loko en romanoj pri magio) ankoraŭ posedis grekan ekzempleron de la libro el la 16-a jarcento, kiu tamen malaperis dum la jaro [[1926]] kune kun la artisto ''R. U. Pickman''. === Latina traduko === Laŭ la eseo de Lovecraft, dum la jaro [[1228]] [[Ole Worm|Olaus Wormius]] tradukis unu el la grekaj versioj al la [[latina lingvo]]. La manuskripto laŭdire havis multajn stiligitajn [[lignogravuraĵo]]jn laŭ la modeloj de la ilustraĵoj en la araba originalo. Mallonge post la apero de la latina versio, dum la jaro [[1232]] laŭdire la papo [[Gregorio la 9-a]] malpermesis kaj la latinan kaj la grekan eldonojn. La usona aŭtoro "raportas" krome pri du libropresaj multobligoj de la latina teksto – unuafoje dum la [[15-a jarcento]] en [[Germanio]], kaj duan fojon dum la [[17-a jarcento]] en [[Hispanio]]. De la latinaj tekstoj laŭdire versioj el la 15-a jarcento estu sekrete forŝlosite konservita en la [[Brita Muzeo]]. Plia troviĝu en la kolekto de usona milionulo. Ekzempleroj de la versio el la 17-a jarcento estu en la [[Nacia Biblioteko de Francio]] en [[Parizo]], en biblioteko de la universitatoj [[Harvard]] kaj [[Arkham]] en [[Usono]] kaj de la universitato de [[Bonaero]] en [[Argentino]]. Pliaj kopioj ekzistu en sekretaj lokoj. === Angla traduko === La angla sciencisto kaj magiisto d-ro [[John Dee]], [[astrologo]] de la reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]] laŭdire dum la jaro [[1586]] ankoraŭ verkis tradukon al la [[angla lingvo]], kiu neniam estis libroprese multobligita kaj nur en malgrandaj partoj konserviĝis. == Enhavo == La aŭtoro Lovecraft kiel enhavo de la libro „Necronomicon“ inventis specon de demona kosmologio kaj detalajn instrukcojn pri diversaj sorĉoj. En la libro priskribiĝu informoj pri la "Malnovaj Estaĵoj" kaj ilia civilizo antaŭ la apero de la homaro, pri "serpento-vivaĵoj" kaj diversaj kultejoj de la civilizo en okcidenta Azio. La libro informis pri diversaj dioj de la civilizo kaj la kultoj pri ili, pri ilia deveno, sed ankaŭ pri [[sorĉa formulo|sorĉaj formuloj]] kaj pliaj ritualoj por alvoki la spiritojn de la "Malnovaj Estaĵoj". Laŭdire la libro enhavu proksimume 800 paĝon da kodigitaj aludoj kaj ambiguaj teksteroj, inter kiuj kaŝiĝu la magiaj instrukcioj. La plej multaj signifoj kaj [[sorĉa formulo|sorĉaj formuloj]] estu perdiĝintaj pere de la diversaj ŝtupoj de la fikciaj tradukoj. Sume la libro enhavu * magiajn simbolojn, * [[sakro]]jn, * hierarkion de la demona mondo, * listigon de la regintoj kaj armeestroj de la "Malnovaj Estaĵoj", * [[sorĉa formulo|sorĉajn formulojn]] kaj * "[[portalo]]jn" al aliaj dimensioj. Se la libro estu trovata de homo reganta nigran magion, la persono helpe de la libro povu regi la demonojn kaj utiligu iliajn kapablojn. Per la sorĉaj formuloj la magiisto kapablu per portaloj migri al aliaj dimensioj kaj revivigi mortintojn. Sed jam la legado de la libro havu nekontroleblajn konsekvencojn. == Etimologio == Kiel la aŭtoro Lovekraft menciis en letero el la jaro [[1937]], la titolo „Necronomicon“ konsistis el la [[greka]]j vorteroj ''nekros'' νεκρός „kadavro“, ''nomos'' νόμος „leĝo“ kaj ''eikon'' εἰκών „ikono, bildo“, el kiu rezultas la signifo "bildigo de la leĝo de mortintoj". La nomo laŭdire venis al la aŭtoro dum sonĝo. Iom pli proza, sed eble pli korekta, traduko estus "koncerne la mortintojn" (de ''nemein'' νέμειν „konsideri, rigardi“). Plia ebla etimologio estas "scio pri la mortintoj", de la greka vorto ''gnomon'' γνώμων „scianto“ (kredante ke la komenca litero "g" perdiĝis, kio ofte okazis en kunmetoj de grekaj vorteroj). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/19990117025335/http://www.geocities.com/SoHo/9879/necfake.htm kolekto de diversaj ''Necronomicon''-interpretoj kiel reta libro (angle)] * [http://chaosmatrix.org/library/books.php la libro ''Necronomicon'' (kaj similaj retaj libroj) por subenŝuto (same angle)] [[Kategorio:Fikciaj libroj]] [[Kategorio:Hororo]] [[Kategorio:Magio]] [[hu:Howard Phillips Lovecraft#Necronomicon]] glxfe6hvaoa4sg0p4uecxw2zqqmd8wt 0 276217 9387240 9164412 2026-05-30T03:36:56Z Sj1mor 12103 9387240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Flandra Ligo Esperantista''' estis Esperanto-asocio fondita en [[Gento]] la {{daton|18|majo|1930}}. En 1962 la ligo silente mortis kaj donis vivon al la nove fondita [[Belga Esperanto-Federacio]]. En 1978 naskiĝis [[Flandra Esperanto-Ligo]], kiun oni iasence, kvankam ne jure, povas konsideri posteulo de Flandra Ligo Esperantista. ==Historio== Ekde julio 1929 en Antverpeno aperis, prizorgate de la [[Flandra Movado|Flandrema]] Grupo Esperantista, la periodaĵo "Flandra Esperantisto". La publikigo de ĉi tiu monata revuo decidigis pri la fondo de Flandra Ligo. Je Pentekosto 1930, en Antverpeno, la 1-a Flandra Kongreso de Esperanto firme starigis sian propran ligon kun advokato [[Jozef Muys]] kiel prezidanto, [[Edgard Verheyden]] kiel sekretario kaj [[Bernard Bassleer]] kiel kasisto. [[Flandra Esperantisto]] de tiam fariĝis ĝia oficiala organo, kun [[Jan Van Schoor]] kiel ĉefo-redaktoro. Dum tiu kongreso oni ankaŭ skizis la statutojn de la nova Ligo, kiuj ricevis definitivan formon la 11-an de sept. en [[Gento]]. Art. 2 mencias, ke Flandra Ligo Esperantista (FLE) celas: propagandi Esperanton inter la flandroj, konigi ĉe la aliaj popoloj la kulturstaton flandran; akceli la mondpacon laŭ sia povo. Montriĝis baldaŭ la neceso havi ankaŭ propran librejon. Tiucele, la 30-an de novembro 1930, f-ino J. Terryn el Gent kaj [[Gerard Debrouwere]] kaj Alb. Cognie el [[Kortrijk]] (Kortrejko) fondis societon [[Flandra Esperanto-Instituto]] (FEI), leĝe registrita. La akcioj de FEI ne donis rentumon. La profitoj servis por la Esperanto-informado. ==Funkciuloj== ===Prezidantoj=== * [[Jozef Muys]] 1930-5-18 - 1932-10-1 * [[Jan Van Schoor]] 1932-10-1 - 1932-6-26 * [[Leo Calloens]] 1932-6-26 - 1935-9-22 * [[Hendrik Rainson]] 1935-9-22 - 1939-1-22 (petis anstataŭigon) * [[Emile Cortvriendt]] 1939-7 - 1939-12-17 * [[Theo van Gindertaelen]] 1939-12-27 - 1949-11-6 (Theo van Gindertaelen oficiale restis prezidanto dum la tuta milito, sed malmulte povis aktivi. La {{daton|25|novembro|1941 }} li skribis al siaj kolegoj estraranoj: "Hodiaŭ posttagmeze vizitis min la germana ''Sicherheitspolizei'', kiu pridemandis min, kiel prezidanton de la Flandra Ligo Esperantista. Ĝi komunikis min, ke estis malpermesite eldoni la ‘Komunikojn’, ĉar eĉ por tio permeso estas bezonata.") * [[Gerard Debrouwere]] 1949-11-6 - ? ===Vicprezidantoj=== * [[Jan Van Schoor]] 1930-11-30 - 1932-4 * [[Leo Calloens]] 1932-4 - 1932-6-26 * [[Jan Van Schoor]] 1932-6-26 - 1933-8-27 * [[Gerard Lenaers]] 1933-8-27 - 1934-4-22 * [[H. Rainson]] 1934-4-22 - 1935-9-22 * [[J. Van den Dooren]] 1935-9-22 - 1936-5-31 * [[Emile Cortvriendt]] 1936-5-31 - 1939-12-17 * Baumers? 1939-12-17 - 1946-12-8 * [[Fernand Roose]] kaj [[Edward Symoens]] 1946-12-8 - 1957-12-7 * [[Emile Cortvriendt]] 1957-12-7 - ? ==Agado== El la agado de FLE ni mencias precipe publikigon de Esperanto-kurso en ''Toerisme'', organo de ''Vlaamse Toeristenbond'' (Flandra Turista Asocio), havanta tiam 145 000 membrojn. La programo de la Popoluniversitato "Herman Van den Reeck" en Antverpeno mencias Esperanto-kurson. Inter la studentoj de la Genta ŝtatuniversitato okazis vigla propagando kaj kerno estas starigita. ==Kongresoj== La kongresoj de FLE okazis en la jenaj lokoj: # [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] 1930 (7-a ĝis 9-a de junio) # [[Aalst]] 1931 (23-a - 24-a de majo) # [[Kortrijk]] 1932 (Pentekosto, 14-a ĝis 16-a de majo) # [[Mechelen]] 1933 (3-a ĝis 5-a de junio) # [[Oostende]] 1934 (Pentekosto, 19-a ĝis 21-a de majo) # [[Bruselo]] 1935 (8-a ĝis 10-a de junio) # [[Gento]] 1936 (Pentekosto, 30-a de majo ĝis 1-a de junio) # [[Leuven]] 1937 (Pentekosto, 15-a ĝis 17-a de majo)) # [[Bruĝo]] 1938 (4-a ĝis 6-a de junio) # Antverpeno 1939 (27-a ĝis 29-a de majo)<ref>La kongreslibro de la deka (jubilea) kongreso enhavas detalajn raportojn pri la pasintaj naŭ kongresoj.</ref> # Bruĝo 1946 (8-a ĝis 10-a de junio) # [[Meĥleno]] 1947 (24-a ĝis 26-a de majo) # [[Blankenberge]] 1948 (15-a ĝis 17-a de majo) # Gento 1949 (4-a ĝis 6-a de junio) # Oostende 1950 (27-a ĝis 29-a de majo) # [[Hilversum]] 1951 (12-a ĝis 14-a de majo, en [[Flandra Esperantisto]] anoncita kiel ''Unua Beneluksa Kongreso FLE-[[LEEN]]'') # [[Roterdamo]] (anstataŭ [[Antverpeno]] kie estis planita) 1952 (31-a de majo ĝis 2-a de junio, ''Dua Komuna Kongreso Fl.L.E.-L.E.E.N.'') # Antverpeno 1953 (23-a ĝis 25-a de majo, Unua Beneluksa Kongreso kune kun Nederlanda Esperanto-Asocio L.E.E.N. kaj Reĝa [[Belga Ligo Esperantista]], organizita de [[Maurice Jaumotte]] kaj [[Henri Sielens]]) # [[Lieĝo (urbo)|Lieĝo]] 1954 (5-a ĝis 7-a de junio, Dua Beneluksa Kongreso, samtempe 38-a Belga Kongreso) # [[Utreĥto]] 1955 (28-a ĝis 29-a de majo, [[Pentekosto]]), Tria Beneluksa Kongreso, samtempe 39-a Belga Kongreso kaj jubilea LEEN-Kongreso) # [[Gento]] 1956 (19-a ĝis 21-a de majo, Kvara Beneluksa Kongreso, samtempe jubiliea 40-a Belga Kongreso kaj LEEN-Kongreso) # [[Eindhoven]] 1957 (8-a ĝis 10-a de junio, Kvina Beneluksa Kongreso, samtempe 41-a Belga Kongreso) # [[Harlemo (Nederlando)|Harlemo]] 1959 (16-a ĝis 18-a de majo, Sesa Beneluksa Kongreso, samtempe 42-a Belga Kongreso) # [[Namuro]] 1961 (20-a ĝis 22-a de majo, Sepa Beneluksa Kongreso, samtempe 43 Belga Kongreso; dum tiuj kongresoj okazis interparoloj pri reunuigo de la belga Esperanto-movado) Dum 1958 (Mondekspozicio en Bruselo) kaj 1960 (Universala Kongreso en Bruselo) verŝajne ne estis landaj kongresoj. De la 9-a ĝis la 11-a de septembro 1983 okazis kongreso de Flandra Esperanto-Ligo (sen vica numero) en [[Leuven]]. Kvarpaĝa raporto de [[Jan Bovendeerd]] pri ĝi aperis en la FEL-revueto ''Informilo'', julio-septembro 1983. En [[Aalst]] okazis de la 31-a de aŭgusto ĝis la 2-a de septembro 1984 la ''Dua Flandra Kongreso'' de Esperanto. Pri ĝi ekzistas kongresa libro. Tria flandra kongreso okazis de la 29-a ĝis la 31-a de aŭgusto 1986 en [[Blankenberge]], kaj kvara de la 26-a ĝis la 28-a de aŭgusto 1988 en [[Gento (urbo)|Gento]]. ==Bildaro== <Gallery> Dosiero:1930 Flandra Internacia Kongreso.jpg|eta|Unua Kongreso de Flandra Ligo Esperantista (Vlaamsche Esperanto-Vereeniging) en 1930 <ref> Krantenartikel "De Stad" van vrijdag 13 juni 1930 (paĝo 294), FelixArchief, Antwerpen, bundel 2233-9 </ref>. Dosiero:Unua Flandra Kongreso de Esperanto.jpg|Bildkarto por la Unua Flandra Kongreso Dosiero:Dua Flandra Kongreso de Esperanto.jpg|Bildkarto post la Dua Kongreso |Flandra Esperanto-Kongreso en [[Bruselo]], 1935 <ref> Felixarchief, [[Antverpeno]], arĥivaĵo 2233-418 </ref> |Kongreso en [[Gento]], 1936 <ref> Felixarchief, arĥivaĵo 2233-418 </ref> |Kongreso en [[Loveno]], 1937 <ref> Felixarchief, arĥivaĵo 2233-418 </ref> Dosiero:1930 Insigno Flandra Ligo Esperantista.jpg|Insigno de la Flandra Esperanto-movado Dosiero:1939 Xa Jubilea Kongreso.jpeg|Kongreslibro, 1939 Dosiero:1947 XII-a Kongreso FLE.jpeg|Kongreslibro, 1947 |Unua Beneluksa Kongreso de Esperanto, Antverpeno 1953 Dosiero:1961 dec De Esperantist 8.jpeg|Adreso en 1961 Dosiero:1930-1939 Flandra Kongreso de Esperanto.jpg|Kongresoj 1930-1939 </Gallery> == Vidu ankaŭ == * ''[[Levu la Manojn!]]'' * ''[[Verslag van het Colloquium. Verleden, Heden en Toekomst van de Esperanto-Beweging in Vlaanderen]]'' == Referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * 1939 : ''Xa Jubilea Kongreso de Flandra Ligo Esperantista'', Antwerpen, 98 p. [[Kategorio:Belgaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Flandraj organizaĵoj]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Belgio]] 24gy92zh27n0gepqreacwlm1m9p1g8x 10 277388 9387421 9306731 2026-05-30T09:16:18Z Γλωσσολαλιά 253200 9387421 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{{subŝablono|}}}|jes|| {{banderolo-P948|sen banderolo={{{sen banderolo|}}} }} {{{!}} class="infobox" style="width: 23em; {{Kesta ombro}}" {{!-}} ! colspan="3" scope="col" style="background-color: #87CEFA;" class="kaplinio {{#if:{{{kaplinia klaso|}}}|{{{kaplinia klaso|}}}|io}}" {{!}} {{#if:{{{eonomo|}}}|{{{eonomo|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} {{!-}} {{#if: {{{nomo|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center;" {{!}} {{{nomo}}} |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P1448}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1448}} }} }}<!-- fino #if "nomo"--> }}<!--fino "subŝablono"--> <!-- |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Devennomo''' {{!}} colspan="2" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} {{VDIK|P1705}} {{!-}} }} {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P1813}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Mallongaj nomoj''' {{!}} colspan="2" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1813|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P1813}} {{!-}} }} --> |- {{#if:{{{nomo-loka|}}}{{{nomo-loka1|}}}{{{nomo-loka2|}}}{{{nomo-loka3|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center;" {{!}} {{nll|{{{nomo-loka|}}}|{{{nomo-lingvo|}}}}} {{nll|{{{nomo-loka1|}}}|{{{nomo-lingvo1|}}}}} {{nll|{{{nomo-loka2|}}}|{{{nomo-lingvo2|}}}}} {{nll|{{{nomo-loka3|}}}|{{{nomo-lingvo3|}}}}} }} |- <!--aliaj nomoj per helpo de alia ŝablono, kiu siavice devas aperigi la tabelan linion!--> {{#if:{{{nomoj|}}}| {{{nomoj}}} }}<!--fino "nomoj"--> |- {{#ifeq:{{{emblemo|}}}|neniu|<!--aperu nenio-->| {{#if:{{{emblemo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}{{#invoke:Wikidata|claim|P94}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center;" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{emblemo|}}}|{{{emblemo|}}}|{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P94}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P94}}|}} }} }}|size={{{grandeco de emblemo|250}}}|sizedefault=frameless|alt=emblemo|suppressplaceholder=yes}} {{#if:{{{priskribo de emblemo|}}}|<div style="text-align:center;">{{{priskribo de emblemo}}}</div>}} }}<!-- fino "emblemo" --> }}<!--fino "ifeq"--> |- {{#ifeq:{{{flago|}}}|neniu|<!--aperu nenio-->| {{#if:{{{flago|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center;" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{flago}}}|size={{{grandeco de flago|250}}}|sizedefault=frameless|alt=flago|suppressplaceholder=yes}} |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P41}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:Wikidata|claim|P41}}|size={{{grandeco de flago|250}}}|sizedefault=frameless|alt=flago|suppressplaceholder=yes}} }} }}<!-- fino "flago" --> }}<!--fino "ifeq"--> |- {{#ifeq:{{{bildo|}}}|neniu|<!--aperu nenio-->| {{#if: {{{bildo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center;" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{bildo|}}}|{{{bildo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}}}|size={{{grandeco de bildo|250}}}|sizedefault=frameless|alt={{{bildo_priskribo|{{{priskribo de bildo|}}}}}}|suppressplaceholder=yes|wd={{#if:{{{vikidata-bildo|}}}|{{{vikidata-bildo}}}}}}} }} {{!-}} {{#if: {{{bildo_priskribo|}}}{{{priskribo de bildo|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center;" {{!}} {{{bildo_priskribo|}}}{{{priskribo de bildo|}}} }}<!-- fino "bildo" --> }}<!--fino "ifeq"--> |- {{#ifeq:{{{subŝablono|}}}|jes|| <!-- kio ĝi estas: parametro P31 "estas": --> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P31}} | ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#87CEFA; color:#000000;" class="wikidata-content" {{!}} '''{{#invoke:Wikidades |claim |property=P31 |list=true |formatting=table |tablesort=1 |qualifier =P580 or P582 |rowsubformat1=<small>($2–$3)</small> |qualifier2=P580|qualifier3=P582 |colformat2=Y |colformat3=Y |qualifier4=P642|rowsubformat4=&nbsp;$4| separator=<br> |rowformat =$0$4 $1 }}''' <!--{{VDIK|P31}}--> {{!-}} }} <!-- fino #if P31 --> }}<!--fino "subŝablono"--> |- <!-- kio estas ĝia subklaso P279 --> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P279}} | ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#87CEFA; color:#000000;" class="wikidata-content" {{!}} '''{{#invoke:Wikidata|claim|P279|parameter=link|list=&#32;•&#32;}}''' <!--{{VDIK|P279}}--> {{!-}} }} <!-- fino #if P279--> |- {{#if:{{{fondodato|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P571}}{{#invoke:Wikidata|claim|P580}} |<!-- then: --> ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Komenco {{!}} {{#if:{{{fondodato|}}}|{{{fondodato|}}}|{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P571}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} {{VDIK|P571}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P580}} {{VDIK|P580}}}} }} {{#if:{{{fondodato-rimarko|}}}|({{{fondodato-rimarko|}}}) }} {{!-}} }} <!-- fino #if fondodato ktp. --> |- {{#if:{{{malfondodato|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P576}}{{#invoke:Wikidata|claim|P582}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Fino {{!}} {{#if:{{{malfondodato|}}}|{{{malfondodato|}}}|{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P576}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P576}} {{VDIK|P576}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P582}} {{VDIK|P582}}}} }} {{#if:{{{malfondodato-rimarko|}}}|({{{malfondodato-rimarko|}}}) }} {{!-}} }} <!-- fino #if malfondodato ktp. --> |- {{#if:{{{antaŭa|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P155}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1365}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Antaŭe {{!}} {{#if:{{{antaŭa|}}}|{{{antaŭa|}}}|{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P155}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P155|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P155}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P1365|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P1365}}}} }} {{!-}} }} <!-- fino #if antaŭa ktp. --> |- {{#if:{{{posta|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P156}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1366}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Poste {{!}} {{#if:{{{posta|}}}|{{{posta|}}}|{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P156}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P156|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P156}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P1366|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P1366}}}} }} {{!-}} }} <!-- fino #if posta --> |- {{#ifeq:{{{koordinato|}}}{{{latitudo|}}}|ne|| {{#if: {{booland|{{{latitudo|}}}|{{{longitudo|}}} }}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}| {{!}} {{CoordinateSYSTEM|{{{regiono-ISO|}}}|Geografia&nbsp;situo}} {{!}} {{Koordinato|text=/ |article=/ |NS={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} |EW={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }}|type=landmark |pop= |elevation= |region={{{regiono-ISO|}}} |dim=}} }}<!-- fino "latitudo" --> }}<!-- fino "koordinato" resp. "latitudo" --> |- {{#if: {{{mapo|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center;" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{mapo|}}}|size={{{grandeco de mapo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{mteksto|}}}|suppressplaceholder=yes}} {{#if:{{{mteksto|}}} | <div style="font-size: 0.8em; line-height: 1.4em;">{{{mteksto}}}</div> }} {{!-}} }} {{#if:{{{lando|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Lando_<i>j</i> {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{lando}}} |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}| ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Lando_<i>j</i> {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P17|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P17}} }} }}<!-- fino #if "lando"--> |- {{#if:{{{regionoj|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{#if:{{{regionoj_tipo|}}}|{{{regionoj_tipo}}}|Regionoj}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{regionoj|}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{sidejo|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{#if:{{{sidejo_tipo|}}}|{{{sidejo_tipo}}}|Sidejo}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{sidejo}}} |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P159}}| ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{#if:{{{sidejo_tipo|}}}|{{{sidejo_tipo}}}|Sidejo}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} }} }}<!-- fino #if "sidejo"--> |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P131}} | {{#ifeq:{{#invoke:Wikidata|claim|P159}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P131}}|<!--faru nenion-->| {{!}} '''Situo''' {{!}} style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{#if:{{{situo|}}}|{{{situo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}} }} {{!-}} }}}} |- {{#if:{{{adreso|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P6375}}{{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P6375}} |<!-- tiam/then/dann: --> ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Adreso {{!}} {{#if:{{{adreso|}}}|{{{adreso|}}}|{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P6375}}{{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P6375}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P6375}}{{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P6375}} }} }} {{!-}} }}<!-- fino #if P6375 adreso--> |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | {{!}} '''Poŝtkodo''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} {{!-}} }} |- {{#ifeq:{{{koordinato|}}}{{{latitudo|}}}|ne|| {{#if: {{booland|{{{latitudo|}}}|{{{longitudo|}}} }}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}} | {{#if: {{{regiono-ISO|}}}|<!--NULL-->|<span style="display:none">[[Ŝablono:Informkesto organizaĵo/regiono-ISO|ISO]]</span>}} {{#switch: {{{situo sur mapo|x}}}|none|neniu|-=<span style="display:none">[[Ŝablono:Coordinate/prizorgo/situo sur mapo maltaŭgas|w1]]</span> |#default={{!}} colspan="2" style="text-align:center; background-color:#f2f2f4; padding:0px;" {{!}} {{ Situo sur mapo {{#if: {{{situo sur mapo|}}}||ISO 3166-2 }} |1={{#if: {{{situo sur mapo|}}}|{{{situo sur mapo|}}}|{{ParmPart|1|{{{regiono-ISO|}}}}} }} |Teksto= {{#if: {{{nomo|}}}|{{{nomo}}}|{{PAGENAME}}}} |Pozicio=none |Lat={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} |Lon={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} |type=landmark |pop= |elevation= |region={{{regiono-ISO|}}} |dim= |Larĝo=250x200 |Floso=center |Bordo=none |Titolo=<!--sen priskribo de la mapo --> |Marko={{{Marko|Red pog.svg}}} | Marko-ampl={{{Marko-ampl|8}}} |Mapospeco=reliefo |montrukoordinatojn=ne |senombre=jes <!--por "Mapo en angulo"--> |Mapo en angulo={{{Mapo en angulo|none}}} |mapo={{{angula mapo|}}} |aldono={{{aldono|}}} |dosiero={{{dosiero|}}} |stilo={{{stilo|}}} |angulo={{{angulo|}}} |angula stilo={{{angula stilo|}}} |angula larĝo={{{angula larĝo|}}} }}<!--call--> {{!-}} }}<!--switch--> {{#ifeq:{{{mapligilo|}}}|ne|| {{!-}} {{!}} colspan="2" {{!}} <!--necesas, ĉar alie la mapo subite aperas eĉ antaŭ la tuta informkesto!--> {{Maplink|frame=yes |type=shape|id={{{wd-id|}}}|title=Organizaĵo|description=Organizaĵo|frame-lat={{CoordinateLAT |{{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} }} |frame-long={{CoordinateLONG| {{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} }} |zoom={{#if:{{{zomo|}}}|{{{zomo|}}}|12}} |frame-align=center|stroke-width=2|stroke-color=#004FCE|fill=#87CEFA|text={{#if:{{{eonomo|}}}|{{{eonomo|}}}|{{PAGENAME}}}} |type2=point|coord2={{koordinato|NS={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }}|EW={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }}|}}|title2={{{eonomo}}}|marker2=building|marker2-color=#87CEFA|frame-width=250 }} }}<!-- fino "ifeq"--> }}<!--latitudo--> }}<!-- fino "ne" --> |- {{#if:{{{tipo|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Tipo {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{tipo|}}} {{!-}} }} {{#if:{{{celo|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Celo {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{celo|}}} {{!-}} }} {{#if:{{{agareo|}}}| <!--! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}}--> {{!}} valign="top" {{!}} '''Agareo''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{agareo}}} |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P101}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Agareo''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P101|parameter=link|list=&#32;<br>•&#32;}} }} }}<!--fino #if "agareo"--> |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} | <!--! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}}--> {{!}} valign="top" {{!}} '''Ideologio''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1142|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} <!--{{VDIK|P1142}}--> {{!-}} }} <!-- fino #if P1142--> |- {{#if:{{{agmetodo|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Agmetodo {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{agmetodo|}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{moto|}}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Moto''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{moto}}} |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P1451}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Moto''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1451|list=&#32;<br>•&#32;}} }} }}<!-- fino #if "moto"--> |- {{#if:{{{fondintoj|}}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Fondinto_<i>j</i>''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{fondintoj}}} |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P112}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Fondinto_<i>j</i>''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P112|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P112}} }} }}<!-- fino #if "fondinto"--> |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P3975}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Ĝenerala_<i>j</i><br> Sekretario_<i>j</i>''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim| property=P3975 |qualifier=P580|qualifier2=P582 |formatting = table |rowformat= $0 <small>{{((}}Montru komencofinon{{!}}komenco{{=}}$1{{!}}fino{{=}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> |tablesort=1|sorting=-1 |colformat1=Y |colformat2=Y}} {{VDIK|P3975}} {{!-}} }} {{#if:{{{ĉefestro|}}} | {{!}} '''Ĉefestro_<i>j</i>''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{ĉefestro}}}| |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P488}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Ĉefestro_<i>j</i>''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim| property=P488 |qualifier=P580|qualifier2=P582 |formatting = table |rowformat= $0 <small>{{((}}Montru komencofinon{{!}}komenco{{=}}$1{{!}}fino{{=}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> |tablesort=1|sorting=-1 |colformat1=Y |colformat2=Y}} {{VDIK|P488}} }}<!-- fino #if "ĉefestro"--> {{!-}} }} |- {{#if:{{{estro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P488}} |<!-- tiam/then/dann: --> ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Estro {{!}} {{#if:{{{estro|}}}|{{{estro|}}}|{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P488}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P488}} {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}}|(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}}) }} }} }} {{!-}} }}<!-- fino #if P488 "estro"--> |- {{#if:{{{estro1|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{estro1_tipo}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{estro1}}} {{!-}} }} {{#if:{{{estro2|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{estro2_tipo}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{estro2}}} {{!-}} }} {{#if:{{{elstaruloj|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{elstaruloj_tipo}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{elstaruloj}}} {{!-}} }} {{#if:{{{buĝeto|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Buĝeto {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{buĝeto}}} {{!-}} }} {{#if:{{{buĝetfonto|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Buĝetfonto {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{buĝetfonto}}} {{!-}} }} {{#if:{{{dungitaro|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Dungitaro {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{dungitaro}}} {{!-}} }} {{#if:{{{gravuloj|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Gravuloj {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{gravuloj}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{lingvoj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Lingvoj''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{lingvoj}}} {{!-}} |<!-- se supra malplenas, uzu la sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P37}}{{#invoke:Wikidata|claim|P2936}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Lingvoj''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P37|parameter=link|list=&#32;<br>•&#32;}}{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P37}}|{{VDIK|P37}} }} {{#ifeq:{{#invoke:Wikidata|claim|P37}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P2936}}|<!--faru nenion-->| {{#invoke:Wikidata|claim|P2936|parameter=link|list=&#32;<br>•&#32;}}{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P2936}}|{{VDIK|P2936}} }} }}<!--fino ifeq--> {{!-}} }}<!--fino P37/P2936--> }}<!--fino "lingvoj"--> |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P127}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Posedata de''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P127|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P127}} {{!-}} }} {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P355}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Filioj''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades |claim |property=P355 |formatting=table |tablesort=1 |list=bestrank |qualifier =P580 or P582 |rowsubformat1=<small>($2–$3)</small> |qualifier2=P580|qualifier3=P582 |colformat2=Y |colformat3=Y |rowformat =$0 $1}} {{VDIK|P355}} {{!-}} }} {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P527}}| {{informkesto/+/html|etikedo=+|teksto=Partoj|stilo=1|tipara pezo=400|ŝtopado=0.2em; text-align:left|fono=#87CEFA}} ! <!--ne uzu {{!}} kun vikia grasigo. alie estas fuŝa--> {{!}} class="wikidata-content" style="width:100%;" {{!}} {{#invoke:Wikidades |claim |property=P527 |separator=<br> }} {{VDIK|P527}} {{informkesto/+/html|etikedo=*}} {{!-}} }} {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P1830}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Posedatoj''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim | property=P1830 |formatting=table |tablesort=1 |list=bestrank |qualifier =P580 or P582 |rowsubformat1=<small>($2–$3)</small> |qualifier2=P580 |qualifier3=P582 |colformat2=Y |colformat3=Y |qualifier4=P1107 |colformat4=raw |rowsubformat4=({{((}}#expr:100*$4{{))}}%). |qualifier5=P3831 |rowsubformat5=, $5 |rowformat =$0$5 $4 $1 }} {{VDIK|P1830}} <!-- ankoraŭ ne aktivas {{!-}} }} {{#if:{{{agokampo|}}} {{!}} valign="top" {{!}} '''Agokampo''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{agokampo}}} --> {{!-}} }} {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P1056}} | {{!}} '''Agokampo''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1056|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{!-}} }} {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P166}}| {{informkesto/+/html|etikedo=+|teksto=Premioj|stilo=1|tipara pezo=400|ŝtopado=0.2em; text-align:left|fono=#87CEFA}} ! <!--ne uzu {{!}} kun vikia grasigo. alie estas fuŝa--> {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades |claim |formatting=table |case0=gender |property=P166 |qualifier=P585 | qualifier2=P1686 |qualifier3 =P1027 |qualifier4 =P166/P2425 |qualifier5 =P642 |separator=<br> |rowformat=* $1 $4&nbsp;$0$5$2$3 |rowsubformat1=<small>($1)</small> |rowsubformat2=, {{lcfirst:{{GetLabelFix|P1686|lang={{{lang|}}}}}}} $2 |rowsubformat3=&nbsp;{{GetLabelFix|P1027|lang={{{lang|}}}}} $3 |rowsubformat4=[[File:$4|30px]] |rowsubformat5=&nbsp;{{lc:{{GetLabelFix|P642|lang={{{lang|}}}}}}} $5. |tablesort=1 |sorting=-1}} {{VDIK|P166}} {{informkesto/+/html|etikedo=*}} {{!-}} }}<!-- fino "P166" --> {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P737}}| {{informkesto/+/html|etikedo=+|teksto=Influita de|stilo=1|tipara pezo=400|ŝtopado=0.2em; text-align:left|fono=#87CEFA}} ! <!--ne uzu {{!}} kun vikia grasigo. alie estas fuŝa--> {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P737|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P737}} {{informkesto/+/html|etikedo=*}} {{!-}} }} {{#if:{{{notoj|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Notoj {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{notoj}}} {{!-}} }}<!-- fino "notoj" --> {{#if:{{{ĝisdatigo|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Ĝisdatigo {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{ĝisdatigo}}} {{!-}} }} {{#if: {{{TTT-ejo|}}}| ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Retejo {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{TTT-ejo}}} |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P856}}| ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Retejo {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} [{{#invoke:Wikidata|claim|P856}} Oficiala retejo] }} }}<!-- fino #if "TTT-ejo"--> |- {{#if:{{{twitter|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} Twitter {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{twitter}}} {{!-}} }} {{#if:{{{formo|}}} | {{!}} '''Jura formo''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{formo}}} |<!-- se malplena, uzu sekvan--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P1454}}| {{!}} '''Jura formo''' {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1454|parameter=link}} }} }}<!-- fino #if "formo"--> |- {{#if:{{{kesteroj|}}}|<!--por enplekto de alia informkesto per nestado--> {{{kesteroj}}} }} |- {{#ifeq:{{{subŝablono|}}}|jes|| {{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto organizaĵo|kolumnoj=3|fonkoloro=#87CEFA|vikidatumoj=jes}} {{!}}} }}{{Honorigoj}}<!-- parto pri kategorio-->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|{{#ifeq:{{{koordinato|}}}{{{latitudo|}}}|ne|[[Kategorio:Artikoloj kun malaktivigitaj koordinatoj]]|}}{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}|{{#ifeq:{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}|sen valoro|[[Kategorio:Artikoloj kun fuŝa P625-valoro]] }} }} <!--fino de kategorioj-->}}</includeonly><noinclude> {{dok}} {{DEFAULTSORT:Organizaĵo}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto]] [[Kategorio:Ŝablono:Sporto]] [[Kategorio:Ŝablono:Futbalo]] [[Kategorio:Informkesto:Geografiaj koordinatoj kaj regiono-ISO]] [[Kategorio:Informkesto:Kun mapligilo]] [[Kategorio:Informkesto:Kiel subŝablono]] </noinclude> 7rmte4ldmcj8ukps6fxhj7gr1ucerss 0 278656 9386870 8400513 2026-05-29T17:15:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386870 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-66|situo sur mapo2=Francio |lando={{Francio}} |statuso=Urbeto |nomo=Prades<br />''Prada de Conflent'' |bildo=Prades EgliseSaintPierre 01.jpg |bildo-priskribo=[[Romaniko|Romanika]] sonorilturo de la preĝejo de Sankta Petro |bildo-larĝeco= 200px |regiono=[[Dosiero:Flag of Languedoc-Roussillon2.svg|20px]] [[Langvedoko-Rusiljono]] |departemento=[[Dosiero:Arms of the Pyrénées-Orientales.svg|16px|]] [[Pyrénées-Orientales]] <small>([[subprefektujo]])</small> |arondismento=Prades <small>([[ĉefurbo]])</small> }} '''''Prado de Kunflent'''''' ('''Prada de Conflent''' aŭ '''Prada''', en la [[kataluna]]; '''Prades''' en la [[franca]] kaj oficiale) estas [[franca]] [[komunumo]] el la [[franca departemento|departemento]] de [[Orientaj Pireneoj]] kaj ĉefurbo de la historia [[Nord-Katalunio|kataluna]] [[komarko]] [[Conflent]]. Vizitindaj estas ĝia preĝejo de la [[17a jarcento]], kaj ĝiaj muzeetoj pri lokaj famaj homoj: la kataluna violonĉelisto [[Pau Casals]] kaj la pentristo [[Martin Vivès]]. [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] Lia urbestro [[Jean Castex]] iĝis [[Ĉefministro (Francio)|ĉefministro]] de [[Francio]] de la [[3-a de julio]] [[2020]].<ref>Mallet, Victor. [https://www.ft.com/content/7981cdd1-3c9e-46d6-8090-2dae4ab9c8af "Macron names Jean Castex as new French prime minister".] www.ft.com. Financial Times. Alirita en la 7a de Julio 2020.</ref> En la urbo troviĝis monaĥinejo de la [[klaretanoj|klaretaninoj]] kiuj gastigis sian ordenfondinton [[Antoni Maria Claret i Clarà]] kiam tiu ĝi revenis de la [[Unua Vatikana Koncilio]]. == Internaciaj renkontiĝoj == Prada havas tri ĉefajn ĉiujarajn internaciajn renkontiĝojn : *Festivalo pri kinejo dum julio ([http://www.cine-rencontres.com retejo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) *Festivalo pri muziko dum aŭgusto ([http://www.prades-festival-casals.com retejo]) * [[Universitat Catalana d'Estiu]] (Kataluna Somera Universitato) ([http://www.ucestiu.com retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126083357/http://www.ucestiu.com/ |date=2021-01-26 }}) fine de aŭgusto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Pyrénées-Orientales]] * [[Prades - Molitg-les-Bains (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://pagesperso-orange.fr/esperanto-conflent/ Klubo de Esperanto en Conflent] ({{eo}}) * [http://perso.wanadoo.fr/.escoles/Prada.htm Historio de Prada] ({{ca}}) * [http://perso.wanadoo.fr/jan.alain/Prades.htm Bildoj de Prades] {{projektoj|commonscat=Prades (Pyrénées-Orientales)|Prades, Pyrénées-Orientales}} {{Municipoj de Conflent}} [[Kategorio:Prades (Pyrénées-Orientales)| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Pyrénées-Orientales]] [[Kategorio:Municipoj de Conflent]] dwi58z0bclja3huydsmhia1l2umtlnp 0 278663 9387159 9042685 2026-05-29T23:18:02Z Kani 670 /* Filmografio */ 9387159 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Sergi López |dosiero = Sergi Lopez San Sebastian cropped.jpg |grandeco de dosiero = 220px |priskribo de dosiero = Sergi López en 2007 [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] |naskonomo = Sergi López i Ayats |dato de naskiĝo = {{daton|22|12|1965}} |loko de naskiĝo = [[Vilanova i la Geltrú]] |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1991 - nuntempe |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Sergi LÓPEZ I AYATS''' (naskiĝis la {{daton|22|12|1965}} en [[Vilanova i la Geltrú]]) estas [[Katalunio|kataluna]] [[aktoro]]. Li studis dramon en Barcelono kaj en la lernejo de [[Jacques Lecoq]]. Li komencis en teatroj, kaj li estas tre populara en Hispanio kaj Francio. == Premioj == * [[Premioj César]], 1998, kandidatigo * [[Premioj César]], 2000, gajninto == Filmaro == * ''[[The Man Who Killed Don Quixote]]'' (2018) * ''[[La propera pell]]'' (2016) * ''[[A Perfect Day]]'' (2015) * ''[[El laberinto del fauno (filmo)|El laberinto del fauno]]'' (2006) * ''[[Les Mots bleus]]'' (2005) * ''[[Peindre ou faire l'amour]]'' (2005) * ''[[Chemins de traverse]]'' (2004) * ''[[Janis et John]]'' (2003) * ''[[Rencontre avec le dragon]]'' (2003) * ''[[Un petit service]]'' (2003) * ''[[Dirty Pretty Things]]'' (2002) * ''[[Filles perdues, cheveux gras]]'' (2002) * ''[[Les Femmes... ou les enfants d'abord...]]'' (2002) * ''[[Décalage horaire]]'' (''Jet Lag'') (2002) * ''[[Sólo mía]]'' (2001) * ''[[Reines d'un jour]]'' (2001) * ''[[Le Lait de la tendresse humaine]]'' (2001) * ''[[Hombres felices]]'' (2001) * ''[[Te quiero]]'' (2001) - Costa * ''[[El Cielo abierto]]'' (2001) - Miguel * ''[[Harry, un ami qui vous veut du bien]]'' (2000) * ''[[Morir (o no)]]'' (2000) * ''[[Toreros]]'' (2000) * ''[[Ataque verbal]]'' (1999) * ''[[Rien à faire]]'' (1999) * ''[[Une liaison pornographique]]'' (1999) * ''[[Lisboa (filmo)]]'' (1999) * ''[[La Nouvelle Ève]]'' (1999) * ''[[Entre las piernas]]'' (1999) * ''[[Arde, amor]]'' (1999) * ''[[Carícies]]'' (1998) * ''[[Western]]'' (1997) * ''[[Marion (filmo)]]'' (1997) * ''[[Rouen, cinq minutes d'arrêt]]'' (1997) * ''[[Ciudad Baja]]'' (1994) * ''[[La Petite amie d'Antonio]]'' (1992) == Teatro == * ''Brams o la kumèdia dels errors'' * ''Fins al fons'' * ''Lisistrata'' (1996) * ''Non Solum'' (2005) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|0530365}} {{Ĝermo|aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lopez, Sergi}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] [[Kategorio:Katalunoj]] gkggsdfmbxt7dy3uvxpfjd70eviqszr 0 282178 9387149 9282200 2026-05-29T23:05:23Z Kani 670 /* Filmaro */ 9387149 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Ольга Куриленко.jpg|dekstra|eta|Olga Kurilenko]] '''Olga Kurilenko''' ({{l-uk|Ольга Куриленко}}) ([[Berdjansko]], [[14-a de novembro]] [[1979]]), estas [[Ukrainio|ukraina]] modelino kaj aktorino. Ŝi malkovriĝis fare de modelskolto kiam ŝi je 15-jaraĝo feriis en [[Moskvo]]. Ŝi debutis en la franca filmo ''[[L' Annulaire]]''. Ekde la fino de [[2008]] ŝi estas videbla kiel la [[listo de umikinoj de James Bond|Bondulino]] "Camille" en la 22-a [[James Bond]]-filmo ''[[Quantum of Solace]]''. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo !! Filmreĝisoro(j) |- | 2001 || Largo Winch || Carole || |- | 2005 || L'Annulaire || Iris || Diane Bertrand |- | 2006 || [[Paris, je t'aime]] || The Vampire || Vincenzo Natali |- | 2006 || Le porte-bonheur || Sophia || Laurent Dussaux |- | 2006 || [[Le Serpent]] || Sofia || Eric Barbier |- | 2007 || Suspectes || Eva Pirès || |- | 2007 || [[Hitman (filmo)|Hitman]] || Nika Boronina || Xavier Gens |- | 2008 || À l'est de moi || Rusa prostitutino || Bojena Horackova |- | 2008 || [[Max Payne]] || Natasha Sax || John Moore |- | 2008 || [[Quantum of Solace]] || Camille Montes || Marc Forster |- | 2009 || Kirot || Galia || Danny Lerner |- | 2010 || Tyranny || Mina Harud || John Beck Hofmann |- | 2010 || Centurion || Etain || Neil Marshall |- | 2011 || [[There Be Dragons]], Estos drakoj || Ildiko || Roland Joffé |- | 2011 || Land of Oblivion || Anya || Michale Boganim |- | 2012 || Erased || Anna Brandt || Philipp Stölzl |- | 2012 || To the Wonder || Marina || [[Terrence Malick]] |- | 2012 || Seven Psychopaths || Angela || [[Martin McDonagh]] |- | 2012 || Magic City || Vera Evans || Mainly Ed Bianchi/Simon Cellan Jones |- | 2013 || [[Oblivion]] || Julia Rusakova Harper || Joseph Kosinski |- | 2014 || Vampire Academy || Ellen Kirova || Mark Waters |- | 2014 || The November Man || Alice Fournier/Mira Filipova || Roger Donaldson |- | 2014 || Mission Control || NASA broadcasting news || Will Ferrell |- | 2014 || [[The Water Diviner]] || Ayshe || [[Russell Crowe]] |- | 2015 || [[A Perfect Day]] || Katya || Fernando León de Aranoa |- | 2015 || Momentum || Alex Farraday || Stephen S. Campanelli |- | 2016 || The Correspondence || Amy || Giuseppe Tornatore |- | 2017 || The Death of Stalin || Maria Yudina || Armando Iannucci |- | 2017 || Gun Shy || Sheila || Simon West |- | 2018 || Just a Breath Away (Dans la brume) || Anna || Daniel Roby |- | 2018 || [[The Man Who Killed Don Quixote]] || Jacqui || [[Terry Gilliam]] |- | 2018 || Mara || Kate Fuller || Clive Tonge |- | 2018 || Johnny English Strikes Again || Ophelia || David Kerr |- | 2018 || The Emperor of Paris || Baroness Roxane of Giverny || Jean-François Richet |- | 2019 || L'Intervention || Jane Anderson || Fred Grivois |- | 2019 || The Room || Kate || Christian Volckman |- | 2019 || The Courier || The Courier || Zackary Adler |- | 2019 || The Translators || Katerina Anisinova || Rėgis Roinsard |- | 2020 || The Bay of Silence || Rosalind || Paula van der Oest |- | 2021 || Sentinelle || Klara || Julien Leclercq |- | 2021 || Black Widow || Antonia Dreykov / Taskmaster || Cate Shortland |- | 2022 || Vanishing || Alice || Denis Dercourt |- | 2022 || White Elephant || Vanessa Flynn || Jesse V. Johnson |- | 2022 || The Princess || Kai || Le-Van Kiet |- | 2022 || High Heat || Ana || Zach Golden |- | 2023 || Extraction 2 || Mia || Sam Hargrave |- | 2023 || Boudica: The Queen of War || Boudica || Jesse V. Johnson |- | 2023 || Paradox Effect || Karina || Scott Weintrob |- | 2024 || Chief of Station || Krystyna Kowerski || Jesse V. Johnson |- | 2025 || Thunderbolts* || Antonia Dreykov / Taskmaster || Jake Schreier |- | 2025 || Fox Hunt || Elsa || Leo Zhang |- | 2025 || O.T.H.E.R || Alice || David Moreau |- | 2025 || Afterburn || Drea || J. J. Perry |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Facebook}} * {{Twitter}} * {{Instagram}} * {{IMDb nomo|1385871}} * {{Amg nomo|439885}} * {{Box Office Mojo nomo}} * [https://www.fashionmodeldirectory.com/models/Olga_Kurylenko/ Olga Kurilenko] ĉe Fashion Model Directory {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kurilenko, Olga}} [[Kategorio:Ukrainaj aktoroj]] [[Kategorio:Ukrainaj fotomodeloj]] [[Kategorio:Umikinoj de James Bond]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de novembro]] 0owa18zstatnc2lskengpm1c4p4ypvo 0 283902 9387261 8360794 2026-05-30T03:52:51Z Sj1mor 12103 9387261 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''La Reto Edukado Sen Limoj''' (franclingve '''RESF''') estas reto konsistanta el kolektivoj, asociaj movadoj, sindikataj movadoj kaj simplaj civitanoj, kiuj aktivas kontraŭ la forpelo de infanoj enlernejigitaj en [[Francio]]. Ĉi tiun forpelon kaŭzas la neleĝa situacio de la gepatroj. ==La kreo de la Reto== La 26an de junio 2004 okazis en la pariza Laborborso kunveno, kiu kunigis instruistojn kaj dungitojn de la Nacia Edukado, gepatrojn, edukistojn, kolektivojn, [[sindikato]]jn kaj asociojn, kiuj havas komunan zorgon : la malstabila situacio de plenaĝaj lernantoj sen legitimiloj kaj de familioj sen legitimiloj kun neplenaĝaj infanoj enlernejigitaj (de vartlernejo ĝis [[universitato]]). Ili tiun tagon decidis krei reton por subteni tiujn infanojn : tiel naskiĝis la Reto Edukado Sen Limoj.<br> Ĝia grava disvolviĝo estas malfacile kalkulebla : ĉiuj kiuj aktivas favore al la junuloj kaj familioj sen legitimiloj povas referenci al la Reto. Ĝia organizformo estas originala, sen estraro, kun decidoj surbaze de interkonsento.<br> Ĝi multe informas kaj esprimiĝas per [[interreto]] : multaj dissendolistoj, retejo, sed ankaŭ radio-elsendo ĉe Fréquence Paris Plurielle. == Kiun ĝi precize celas ? == Laŭ la franca leĝaro, neplenaĝulo ne povas esti forpelita. Do ne vere eblas paroli pri «neplenaĝuloj sen legitimiloj» ? Tamen, iliaj gepatroj, kiuj estas plenaĝaj, ja estas forpeleblaj se ili ne havas laŭleĝajn restad-permesojn, kaj ties junaj infanoj do sekve estas ankaŭ devigitaj forlasi la francan teritorion, por ne esti disigitaj de siaj gepatroj.<br> La Reto, kiu celas ebligi al la lernantoj en Francio resti surloke se ili deziras do petas ne nur la reguligon de la situacio de junaj studentoj kaj plenaĝaj liceanoj, sed ankaŭ tiun de la gepatroj de lernantoj en Francio (ĉar la junaj neplenaĝuloj jam estas en laŭleĝa situacio). == Leĝaj aspektoj == La artikolo 8 de la [[Eŭropa Konvencio pri Homaj Rajtoj]] garantias la [[rajto]]n je «normala familia vivo». Je la nomo de ĉi tiu artikolo, estas malfacile, aŭ eĉ preskaŭ eksterleĝe, disigi familion, kaj la ŝtato do devas elturniĝi kun familioj nek forpeleblaj, nek laŭleĝigeblaj.<br> Tamen, en Francio estas leĝe malpermesite subteni fremdulon en eksterleĝa situacio. Ja, laŭ la artikolo L622-1 de la Kodo pri eniro kaj restado de fremduloj kaj pri azilrajtoj :  « Ĉiu, kiu rekte aŭ nerekte, faciligos aŭ provos faciligi la kontraŭleĝan eniron, cirkuladon aŭ restadon de fremdulo en Francio estos punita per kvinjara malliberigo kaj per 30 000-eŭra monpuno. » ==La agadoj== La agadoj okazas unue ĉirkaŭ la [[lernejo]]j : subskribigoj de peticioj, gepatraj manifestacioj antaŭ la lernejoj, instruistaj strikoj. La kuniĝoj ankaŭ povas okazi en aliaj publikaj lokoj kaj uzi nekutimajn formojn : kolektivaj dosiertransdonoj en Parizo. Juraj deĵoradoj informas la familiojn sen legitimiloj pri iliaj rajtoj kaj helpas ilin konstrui la dosierojn. Festoj ofte estas organizitaj, en lernejoj aŭ en kvartaloj : solidarecaj manĝetoj, ĥoroj, ekzemple.<br> La reto, por ebligi al infanoj kaj al iliaj familioj resti en Francio organizas patronadojn tra la lando. Dum ĉi tiuj agadoj, la infanoj estis patronitaj de famuloj (elektitoj, artistoj...) kaj de malpli famaj homoj. La patronoj promesas helpi ĉi tiujn personojn dum iliaj klopodoj. Iuj municipoj organizis multajn patronadojn [http ://www.educationsansfrontieres.org/ ?rubrique28{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}].<br> La retanoj ofte akompanas la familiojn dum iliaj klopodoj ĉe la prefektejoj. Ili ĉeestas, foje multnombre, la aŭdiencojn de la JLD (Juĝistoj pri liberoj kaj enŝloso) kaj de la administracia tribunalo. La retanoj plie malebligas al la [[policisto]]j aresti senlegitimilulojn per atestocelaj ĉeestoj, provante averti la preterpasantojn, aŭ rekte intervenante ĉe la policistoj. Tio foje ebligas la ĉesigon de la policaj intervenoj, kiujn la retanoj nomas «amasarestoj».<br> Plurfoje, membroj de RESF kaŝis kaj prizorgis infanojn, kies gepatroj estis minacitaj de forpeloj. Ekzemple, la tri infanoj de la familio Pan estis kaŝitaj dum tri tagoj en majo 2007 kaj ne vizitis lernejon dum unu semajno dum iliaj gepatroj estis provizore arestitaj kaj en malliberejo. RESF ankaŭ kaŝis ambaŭ infanojn de la familio Makombo en novembro 2006. RESF ankaŭ partoprenas en manifestacioj favore al senlegitimiluloj.<br> Ĉi tiuj agadoj ofte ricevis fortan eĥon en la gazetaro, ĉe la [[radio]] kaj en la [[televido]]. La Reto dissendas proprajn informojn pere de sia retejo kaj de lokaj blogoj, kaj ankaŭ per afiŝado en lernejoj. Paneloj sur la lernejaj fasadoj daŭre esprimas tiun novtipan solidarecon kun la senlegitimilaj familioj. <br> Ĉiuokaze, la reto celas vigligi aktivulojn ekster la kutima rondo, eĉ se tio trudas nekutimajn agadmetodojn. == La membroj de la Reto == En novembro 2007, la reto enkalkulis 221 organizojn kaj kolektivojn tra tuta Francio. [[Kategorio:Edukado]] [[Kategorio:Migradoj]] [[Kategorio:Francio]] [[Kategorio:Solidaraj organizoj]] jfag5v4xtsxarelv6pqbgxdawbguyy6 1 286741 9387495 5763425 2026-05-30T11:51:23Z ThomasPusch 1869 9387495 wikitext text/x-wiki Ĉu ni havas permeson rekte kopii tekston el Kontakto? -- [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 10:20, 9. Jun 2009 (UTC) Ĉu en esperanto "meduzo" estas taksono? En vortaro.net estas skribita: "meduz1o ♉ Libere naĝanta, gelateneca, travidebla generacio de kelkaj celenteruloj. ☞ polipo." Eble "meduzo" ne estas taksono sed viv-formo tiel: [[polipo]], [[larvo]], [[imagino]] ktp.? ([[Uzanto:Castelobranco]], [[Uzanto:Crowberin]], [[Uzanto:Tlustulimu]], [[Uzanto:Pino~eowiki]], [[Uzanto:Frglz]], [[Uzanto:Narvalo]] mi pensas, ke tio estas interesa al Vi) [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 15:59, 4 Sep. 2014 (UTC) {{re|Arbarulo}} Mi dubas pri la ĝusteco de la unua frazo "'''Meduzo''' estas ĝeleca vivofazo de iuj membroj de la [[subfilumo]] ''[[Medusozoa]]'', kiu konsistigas grandan parton de la [[filumo]] [[kniduloj]] (latine ''Cnidaria'')." Laŭ klarigo de la germana vikipedio temus pri fazo de ĉiuj kniduloj, laŭ tiu de la franca vikipedio pri "fazo de tre multaj kniduloj", do konsidereblas koncizigi la unuan frazon al "'''Meduzo''' estas ĝeleca vivofazo de tre multaj membroj de la [[filumo]] [[kniduloj]] (latine ''Cnidaria'')." Tamen, ĉar mi absolute nenion scias pri kniduloj kaj meduzoj, kaj la angla teksto efektive asertas tion kion vi tradukis, mi prefere nun faris novan tekston [[medusozooj]], ''Medusozoa'', ankaŭ surbaze de la angla vikipedio. Nun, kiam esperanta klarigo almenaŭ minimume ekzistas pri la temo [[medusozooj]], jam estas egale al mi ĉu koncizigi la tekston tiel kiel farus tradukantoj venintaj el la germana aŭ franca teksto. Tamen intertempe klaras ke la tuta koncepto de "meduzo" estas ne-taksonomia koncepto kaj entute ŝajnas al mi iom biologie suspektinda kategoriiga termino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:51, 30 maj. 2026 (UTC) 4m8k8sacab7j6eq87xrlhdz9ebti2o6 0 288710 9387128 8454472 2026-05-29T21:19:25Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9387128 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Somogyacsa''' estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Somogy]], en [[Distrikto Tab]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 25&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 220 * [[Poŝtkodo]]: 7283 * [[Telefonprefikso]]: 84 == Situo == Somogyacsa situas en [[valo]] de [[rojo]], fine de [[sako]][[vojo]]. [[Igal]] troviĝas 7, [[Tab]] 21 km-ojn. == Historio == La unua mencio devenis pri la vilaĝo el [[1406]] en formo ''"Acsa"''. Post la [[mezepoko]] la [[turkoj]] faris senhoma la vilaĝon. En [[1945]] oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno. Dum la [[socialismo]] [[kolĥozo]] funkciis. Vilaĝservoj estas [[biblioteko]], [[migra poŝto]]. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Floriano]] * [[kapelo]] == Fontoj == * hungara Vikipedio * Földrajzi Világatlasz, [[Budapeŝto]], [[1992]] * www.iranymagyarorszag.hu * www.gyaloglo.hu * www.kozerdeku eadat.hu {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy]] 0vsiyslfhfc7ouqyxdr26seqt9w3b0o 0 301727 9387250 8228666 2026-05-30T03:45:12Z Sj1mor 12103 9387250 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Cumbre Iberoamericana 2007.jpg|eta|300px|La Iberamerika Pintkunveno, en [[Santiago de Chile]], 2007]] [[Dosiero:Cumbre Iberoamericana 2008.jpg|eta|300px|Gvidantoj de la Iberamerika Pintkunveno en [[San-Salvadoro]], 2008]] La '''Iberamerikaj Pintkunvenoj de Ŝtatestroj kaj Registaro''' [[hispane]] ''Cumbres Iberoamericanas de Jefes de Estado y de Gobierno'' kaj [[portugale]] ''Cimeira Ibero-Americana de Chefes de Estado e de Governo '', estas la ĉiujaraj kunvenoj de la ŝtatestroj kaj registaroj de la 22 landoj kiuj partoprenas ilin plenrajte: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Kostariko]], [[Kubo]], [[Ĉilio]], [[Ekvadoro]], [[Salvadoro]], [[Hispanio]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], [[Panamo]], [[Paragvajo]], [[Peruo]], [[Portugalio]], [[Domingo]], [[Urugvajo]] kaj [[Venezuelo]]. == Membroŝtatoj kaj estontaj malfermoj == La pintkunvenoj komenciĝis en [[1991]] en [[Gvadalaharo]] (Meksiko), kun la partopreno de preskaŭ ĉiuj nunaj membroŝtatoj. En [[2001]] aliĝis [[Puerto-Riko]], tra la Ŝtatsekretario. De tiam Puerto-Riko partoprenis la pintkunvenojn plurfoje sed ne kiel plenrajta membro sed kiel aliĝita lando. Tio ŝuldiĝas al la statuso [[Libera Aliĝita Ŝtato]], kiu malpermesas al ĝi la partoprenon de internaciaj forumoj kiel sendependa lando. Tial, ĝi partoprenas nur tra la Ŝtatestro aŭ la Ŝtatsekretario. En [[2004]] aliĝis [[Andoro]], ĉi-kaze plenrajta membro, igante ĝin la unua lando kiu plenrajte aliĝas ekde la ekiĝo de la pintkunvenoj en 1991. En [[2009]] aliĝis [[Filipinoj]] kaj [[Ekvatora Gvineo]], kiel aliĝitaj membroj. Ambaŭ landoj petis la aniĝon en 2001. Ekzistas aliaj tri landoj kiuj petis la partoprenon en la pintkunvenoj sed ankoraŭ ne ĉeestis: [[Orienta Timoro]] petis ĝin dum la Iberamerika Pintkunveno en 2001, [[Haitio]] en 2004 kaj [[Belizo]] en 2005. Ĝis la nuntempo, ilia ĉeesto ne konkretiĝis. En la komenco, por la ĉeesto en la pintkunvenoj, la landoj devis agnoski kiel oficiala lingvo la hispanan aŭ la portugalan. Laŭ tiu ĉi kriterio, ankaŭ aliaj landoj povus esti permesitaj en la pintkunvenoj: [[Mozambiko]], [[Angolo]], [[Gvineo Bisaŭa ]], [[Verda Kabo]] kaj [[Sao-Tomeo kaj Principeo]], kaj la ĉina regiono [[Makao]], ĉar ili ĉiuj agnoskas la portugalan kiel [[oficiala lingvo]]. Poste estis permesataj la landoj kie la hispana kaj la portugala estu gravaj lingvoj, eĉ se ili ne estas oficialaj. Ĉi-kaze la lando devus akcepti la ''iberamerikan kulturon''. La unua el tiuj landoj estis [[Andoro]] en 2004, kie la plimulto de la loĝantaro parolas la hispanan eĉ se la sola oficiala lingvo estas la [[kataluna]]. La ebleco ampleksigi la nombron de aliĝitoj al la pintkunvenoj de landoj kie la hispana au portugala ne estas oficiala estis agnoskata dum la 15-a Iberamerika Pintkunveno, kiam oni esploris la aliĝon de [[Belizo]]. En 2009, per la partopreno de [[Filipinoj]] kiel aliĝita membro, malfermiĝis nova ebleco: akcepti landojn kiel la hispana kaj la portugala nek estas oficialaj nek estas majoritataj. Laŭ tiu ĉi ekzemplo eblus la aliĝon de aliaj landoj kun gravaj hispan- kaj portugallingvaj minoritatoj, tiaj kiaj [[Arubo]], [[Bahamoj]], [[Kajman-insuloj]], [[Falklandoj]], [[Usonaj Virgulininsuloj]], [[Turkoj kaj Kajkoj]] (ĉiuj ili kun pli ol 10% de hispanparolantoj), [[Trinidado kaj Tobago]] (kie la hispana havas specialan statuson kaj ĝi fariĝos oficiala tie en 2020), [[Gvamo]] kaj [[Nord-Marianoj]] (antikvaj hispanaj kolonioj kie la hispana estas parolata de minoritatoj), [[Haitio]] (kie la hispana havas signifan komunumon), [[Okcidenta Saharo]] (iama hispana kolonio, kie la hispana estas studata kiel kunoficiala en la regiono kontrolata de la [[Araba Sahara Demokratia Respubliko]]) aŭ [[Maroko]] (parto de ĝia teritorio antaŭ estis hispana posedaĵo konata kiel [[Hispana Protektorato de Maroko]], kie la hispana estas parolata norde kaj en la suda marbordo de la lando. {{Commons|Category:Cumbre Iberoamericana}} [[Kategorio:Pintkunvenoj]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Brazilo]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Portugalio]] [[Kategorio:Interregistaraj organizaĵoj]] [[Kategorio:Eksaj kolonioj de Hispanio]] [[Kategorio:Hispana lingvo]] [[Kategorio:Portugala lingvo]] [[Kategorio:Hispanosfero]] [[Kategorio:Iberameriko]] olb1ytzh605muw8mlzjj20kxd5i9rfc 0 305068 9387051 8829772 2026-05-29T20:09:45Z Sj1mor 12103 9387051 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''FÜLEPP József''' (fylep) estis hungara juristo pri minado, korespondanta ano de [[MTA]], patro de [[Kálmán Fülepp]]. Li naskiĝis en [[1786]] en [[Miskolc]] kaj mortis la [[17-an de julio]] [[1847]] en [[Temeŝvaro]]. ==Kariero== József Fülepp estis la jura reprezentato de minadasocio de [[Oravicabánya]], ano de minadtribunalo de distrikto [[Banat]]. Pro liaj meritoj de hungarigo de la minada faklingvo [[István Széchenyi]] rekomendis lin ano de akademio. Sian mineralkolekton li lasis al sekcio de naturscienco de la [[MTA]]. ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Vivtempo|Fulepp, József}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj]] aoy6ki8icifm8l5v097c0lx55akkw52 0 311636 9386998 9256373 2026-05-29T20:01:35Z ThomasPusch 1869 9386998 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Vannes (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-56 |lando=[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra|Francio]]&nbsp;[[Francio]] |statuso=Urbo |nomo=Vannes |bildo=Vannes_montage.png |bildo-larĝeco = 300px |bildo-priskribo= |legendo = |mapo= |situo sur mapo2=Vannes |situo de2=Situa mapo de Vannes |zomo=11 |regiono=[[Dosiero:Blason de Bretagne.svg|20ra|Francio]]&nbsp;[[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] |departemento=[[Dosiero:Blason département fr Morbihan.svg|20ra|Francio]]&nbsp;[[Morbihan]] <small>([[subprefektejo]]) |arondismento=Vannes <small>([[ĉefurbo]]) |kantono=Ĉefurbo de 3 kantonoj |fondo= |registaro= |estro=David Robo ekde 2011 ([[Union pour un mouvement populaire|LR]]) |interkom=[[Communauté d'agglomération du Pays de Vannes]] |tipo1=reliefo }} '''Vannes''' ({{lang-br|Gwened}}, [[Galoa lingvo|galoe]] ''Vann'') estas urbo kaj [[franca komunumo]] en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Morbihan]]. Ĝi estas la prefektujo de la departemento kaj havis {{formatnum:52984}} loĝantojn laŭ censo plenumita en [[2007]]. == Historio == Vannes estas unu el la plej antikvaj urboj de [[Bretonio]]. Ĝi situas ĉe la fundo de “Golfo de Morbihan”. Ĝi datumas de antaŭ pli ol 2000 jaroj. Je la fino de la 1-a jarcento antaŭ Kristo, la [[Romio|romianoj]] fondis urbeton sur teritorio de la mara popolo “Venetoj”, sur la monteto “Boismoreau”, nun nomata kvartalo [[Sankta Paterno]]. La romianoj estis venkintaj la [[gaŭlo]]jn. kiuj ne plu volis pagi la tritikimposton de “Julio Cezaro”. Ili nomis la novan urbon “Darioritum”, kaj prosperigis ĝin per tera kaj ŝipa komerco (kun landoj kiel [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Norvegio]], [[Svedio]] kaj tiuj de la [[balta maro]]). Ĝis la [[19-a jarcento]], la mara komerco estis por la urbo fonto de riĉiĝo. Sed, pro enŝlimiĝo, oni senĉese devis modifi la instalaĵojn de la [[haveno]]. Iu el la ĉefaj [[komerco]]j estis tiu pri la [[vino]]. Poste multnombraj ŝipkonstruejoj stariĝis laŭ la [[kajo]]j. Ili konstruis la famajn ŝipojn “Chasse-Marée”, kiu trampis laŭlonge de la marbordo. Dum la [[3-a jarcento]], unua [[remparo]] ĉirkaŭis Vannes-n por defendi la urbon kontraŭ la ĝermanaj atakoj. Kun surfaco de nur kvin hektaroj, ĝi estis ĉefe rifuĝejo. Poste, en la 13-a jarcento, pro kreskigo de la loĝantoj, la tiama duko longigis ĝin. Nun, nur parto de la murego plustaras, videbla. La cetero estas aŭ detruita, aŭ kaŝita de aliaj konstruaĵoj. Oni povas ankoraŭ vidi ses [[pordego]]jn. == Konstruaĵoj == === Pordo ''Saint-Vincent'' === Ĝi estas la plej prestiĝa. Ĝi datumas de la jaroj [[1620]]. Konstruita du jarcentojn post la dua remparo, tiu pordego ne havis defendan rolon, kiel oni povas konstati. Neniu fortifikaĵo ene. Nur praktika kaj ornama funkcio. Sur la [[fasado]] estas [[ŝildo]] ornamita de la urba [[blazono]] (blanka [[ermeno]] en la mezo kaj rubando kun la vortoj “à ma vie”&nbsp;: Oni estu fidela pri siaj ideoj dum sia tuta vivo. Sur la ŝildo, oni vidas ankaŭ [[krono]]n, [[remparo]]n kun tri [[turo]]j kaj ambaŭflanke de la [[blazono]] leporhundojn. Tiuj-ĉi estis aldonitaj honore al la reĝo [[Francisko la 1-a (Francio)]] sekve al la subskribo de la senfina ligiltraktato (“traité du lien perpétuel”), t.e. la aneksado de Bretonio fare de [[Francio]]. En supera [[niĉo]] de la fasado staras statuo de “[[Sankta Vincento Ferrer]]”, la [[patrono]] de Vannes, kies iuj ostoj estas konservitaj en la [[katedralo]] (aliaj en lia hispana naskiĝurbo, [[Valencio]]). Pli malfrue, oni starigis grekajn [[kolono]]jn laŭ la tiama modo. La pordego “St Vincent” malfermas la urbon al la [[haveno]]. === La turo de la [[konestablo]] === [[Dosiero:Lavoires et tour du connétable de vannes.jpg|dekstra|180ra|eta|La Turo de la Konestablo en Vannes]] Ĝi staras meze de la orienta remparflanko. Ĝi datumas de la 15a jarcento. Ĝi enhavas kvin nivelojn kiujn komunikigas du ŝraŭbformaj ŝtuparoj. Destinita al “Connetable”, tio estas al la estro de la dukarmeo, ĝi neniam estis finita, ĉar la tiama duko, [[Francisko la 2-a (Bretonio)]], preferis forlasi la “Ermenan Kastelon” kaj instaliĝi en [[Nantes]]. Ĉe la unua nivelo estas loĝejo por soldatoj. En la superaj etaĝoj, [[kameno]]j kaj larĝaj fenestroj indikas restadejan funkcion. Maldekstre de la sekvanta [[turo]], la pulveja turo, oni vidas diferencon en la strukturo de la murego&nbsp;: malsamajn ŝtonojn, malsamajn [[krenelo]]jn kaj [[embrazuro]]jn (la truoj por ŝuti ĵetaĵojn). Tio indikas du konstruadajn epokojn. Daŭrigante laŭ la remparo, oni preterpasas ĝia gaŭlo-romia parto. Fronte al la [[prefektejo]], la tavoloj de la murego bone videblas. Ŝtonaj tavoloj intermetitaj kun brikaj, kies celo estis malfortigi la kanonajn frapojn (la brikoj disrompiĝis, la murego plustaris). === La [[katedralo]] === [[Dosiero:Cathédrale Saint-Pierre de Vannes-2253.jpg|maldekstra|180ra|eta|Fasado de la katedralo de Vannes]] Ĝi superas la ĉirkaŭitan urbon. En la 15-a jarcento, la malnova [[romanika]] [[kirko]] estis renovigita kaj pligrandigita ĉar, pro kresko de la [[pilgrimado]] pri [[Sankta Vincento Ferrer]], la preĝejo iĝis tro malvasta. La sanktulo havas sian [[statuo]]n sur la [[fasado]] de la [[katedralo]]. Li estis hispana monaĥo, fama predikanto kiu vojaĝis tra la tuta Eŭropo, elfarante miraklojn kaj resanigante malsanulojn. Aŭdinte pri li, la duko [[Johano la 5-a (Bretonio)|Johano la 5-a]] venigis lin por instrui al la popolo. Post dujara predikado tra la duklando, li revenis al Vannes, malsana kaj senfortigita. Li mortis en 1419 kaj estis entombigita en la katedralon. Iu anekdoto rakontas ke ankaŭ du Dukinoj deziris, je sia morto, esti entombigitaj apud li. Post longe, kiam la blankmarmora altarejo estis starigota, pro ties pezego, oni timis la disfalon de la apuda kriptovolbo. Do, oni eltiris la sanktulon kaj ŝtopplenigis la [[kripto]]n, forgesante la virinojn&nbsp;! Antaŭ nelonge, dum prifosadoj en la kripto, [[arkeologo]]j retrovis iujn el iliaj ostoj. De tiu tempo, plato pendas sur piliero memore al ili. Danke al la pilgrimado, la [[episkopo]]j ricevis monrimedojn kiuj ebligis ilin transformi, pligrandigi kaj ornami la katedralon. Tio klarigas la malsaman aĝon de la diversaj partoj. Alia anekdoto&nbsp;: apud la altaro estas statuo de la sanktulo [[Sankta Isidro Terkulturisto|Isidro la plugisto]]. <!--Fakte, li ne estis vera sanktulo certigita de [[Romo]], sed sanktulo laŭ la kutimo de Bretonio.--> Li estis hispana kamparano. Li vivis dum la 12-a jarcento kaj estis tre pia; tiom pia ke, laŭdire, ĉar li preĝis la tutan tagon, la anĝeloj plugis anstataŭ li! La bretona klerikaro havis la ideon proponi lin al la adoro de la popolo anstataŭ Sanktulo Fiacre, antaŭa patrono de la lokaj kamparanoj kies devoteco iĝis kaduka. La klerikaro vestis la statuon de Isidro per tradicia bretona kostumo de bonhava kamparano, kun multnombraj butonoj, ili aldonis garbon de [[tritiko]] kaj [[serpo]]n, kaj tio bone funkciis&nbsp;: la statuoj multiĝis kaj la devoteco grandiĝis&nbsp;! Ni eliru el la katedralo tra la pordo de la [[kanoniko]]j. Du grandaj pentraĵoj ornamas la murojn&nbsp;: sur iu, Sankta Vincento Ferrer konvertas nekristanoj en Hispanio, sur la alia li estas mortonta. Apud li, “Jeanne de France”, unu el la dukinoj kiuj entombiĝos en la kripton. Amuzaĵoj: Suprenirante sur la strato de la kanonikoj, oni povas vidi, fronte al la florvendejo, ĉe la supro de iu domego, virbuston kiu ŝtopas al si la orelojn. La kialo estas ke li timas pri la bruego de la [[sonorilturo]]! === La trabfakaj domoj === [[Dosiero:Maisons colombages place Henri IV Vannes.jpg|dekstra|180ra|eta|Trabfakaj domoj en la placo [[Henriko la 4-a]]]] Laŭ la malnovaj stratoj, oni vidas multnombrajn domojn el ligno kies tegmentoj preskaŭ kuntuŝiĝas. Mezepoke, pro malmultekosto, oni konstruis domstrukturojn el ligno, sen najloj, laŭ la tekniko de la [[tenono]] kaj [[mortezo]],t.e.[[trabfakaĵo]]jn . La trabkunigo estis fortigita nur per kejloj. La horizontalaj [[trabo]]j inter du niveloj estas la “sablières”. La pli malpli vertikalaj estas la “colombs”. De tio devenas la franca nomo de tiuj domoj : “maisons à colombages”. Inter la traboj estis pajlargila [[mortero]], ankaŭ ne multekosta. La bazoj estis ĝenerale ŝtonaj. La etaĝoj estis ofte pli vastaj ol la baza, pro la kialo ke la [[imposto]]j dependis de la okupita tersurfaco kaj plie, ne estis granda spaco en la urbo. Alia avantaĝo por tiuj komercaj domoj: la superaj etaĝoj protektis la montrotablojn de la komercistoj. Fakte, tiam, la [[vendejo]]j estis sur la stratoj mem, antaŭ la domoj. La vendistoj apogis tablojn sur la bazaj ŝtonoj. Tiu aranĝo de niveloj estis nomata [[korbelo]]. Lignopeco, la [[konzolo]], ofte ornamita, helpis subteni la pezon de la supera etaĝo. Kelkaj trabfakaj domoj prezentas signojn de la konstruistoj : romianajn ciferojn sur la traboj de la banko “crédit agricole” placo [[Henriko la 4-a]] - aŭ frazojn sur la trabo sablière : “Jean Foliart m’a fait faire l’an 1560” sur la vendejo “Mât de Misaine/Sonia B”, (“de Dieu en mes affaires Yves et Perrine fait ce logis”, t.e. ni deziras ke Dio estu en nia propriaĵo” sur la najbara domo de la turisma oficejo) - aŭ ornamaĵojn : bestojn sur la konzoloj de la vendejo “enfance”, 13an de la strato Sankta Salomon. Iu interno de trabfaka domo bone renovigita estas videbla fronte al la [[katedralo]]. Estas unu el la domoj malavantaĝe de kiuj la Cohue pligrandiĝis, kiel ni vidos poste. Tiu domo estas mirinda : ĝi estis prestiĝa kun siaj kvar etaĝoj kaj sia [[kelo]]. Tra la granda montra fenestro, oni vidas kelon kiun oni atingis ne per la nuna ŝtuparo sed per ekstera truo kaj eskalo. Oni vidas ankaŭ pluvakvan cisternon kiun plenigis elturniĝema sistemo de [[kanalo]]j. La loĝantoj tre komforte ĉerpis la akvon ekde la teretaĝo per ŝnuro kaj sitelo. Kiam delonge ne pluvis, ili uzis [[puto]]n en la ĝardeno malantaŭe. La plej granda danĝero por tiaj domoj estis la fajro. Sed malgraŭ la bruligoj, proksimume 170 lignodomoj plustaras en la urbo ! La proprietuloj ricevas helpojn de la urbo kaj de la Stato por renovigi tiajn domojn. La plejparto bele kaj laŭregule faras tion, sed kelkaj fuŝas. === La'' Cohue'' === “Cohue” estas mezepoka bretona vorto kiu indikas bazarhalon. Gi apartenis al la Duko. Dum la XIIIa jarcento estis nur vasta halo por vendistoj. Je la XVa jarcento, duka juĝoĉambro estis aranĝita ĉe la unua etaĝo, kaj du grandaj apertutoj estis kreitaj ambaŭflanke ĉe la enirejo. Oni tiam pligrandigis la [[halo]]n, uzante la najbarajn domojn. Oni bone ankoraŭ vidas, ene de la Cohue, la malantaŭan parton de tiuj trabaraj domoj. Bretona [[parlamento]] kunvenis tie dum sia forpelo en [[1675]]. (fakte, dum la reĝado de [[Ludoviko la 14a]] la parlamentanoj el [[Rennes]], la ĉefurbo, koleris kontraŭ la plialtiĝo de impostoj kaj estis elpelitaj al Vannes. Oni konstruis tiam por ili belajn domojn el ŝtono). Nun la Cohue estas [[muzeo]] pri [[pentraĵo]]j kaj [[skulptaĵo]]j. === La kvartalo [[Sankta Paterno]] === [[Dosiero:Porte Prison, Vannes-2252.jpg|dekstra|180ra|eta|La mallibereja pordego en Vannes]] La mallibereja [[pordego]] malfermas al la kvartalo Sankta Paterno, la plej malnova de la urbo. Je la XVIIIa jarcento, oni uzis ĝin kiel malliberejon. Ĝi estas mirinda ekzemplo de fortifikita pordego, kun ŝutotruoj kaj duobla [[levponto]] (unu por la piedirantoj, unu por la ĉaretoj). Oni ankoraŭ vidas la du fendojn en kiujn glitis la [[herso]]. Antaŭe estis du samaj turoj ambaŭflanke, sed ve, la maldekstra estis detruita dum la XVIIa jarcento por konstrui domon. [[Dosiero:Église Saint-Patern, Vannes-2237.jpg|eta|232x232ra|La preĝejo [[Sankta Paterno]]]] Starigita sur la monteto “Boismoreau”, ĝi estas la plej malnova kvartalo, fakte la unue konstruita urbo : la romiana Darioritum. La grundo kaŝas multnombrajn vestiĝojn de [[termobanejo]]j, [[forumo]]j, [[vilao]]j … Mezepoke, post kiam la urbocentro translokiĝis al la monto Méné, ĉirkaŭ la [[katedralo]], oni konstruis preĝejon dediĉitan al [[Sankta Paterno]]. [[Paterno]] estis la unue konita [[episkopo]] de Vannes. Li vivis dum la Va jarcento. Liaj relikvoj estas prezervitaj en la [[kirko]] kiu iĝis etapo de fama bretona [[pilgrimado]]: la [[Tro Breizh]]. Solaj aŭ pluropaj, la pilgrimantoj bretone turneas, preĝonte sur la tombojn de la [[sep sanktuloj fondintaj Bretonujon]], fondintoj de la plej malnovaj bretonaj episkopujoj. {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Morbihan]] * [[Vannes (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.mairie-vannes.fr/}} {{Tro Breizh}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vannes| ]] 6rwbdx7q30ahrire7pcx4fl3r73ckdp 9387321 9386998 2026-05-30T06:35:30Z ThomasPusch 1869 9387321 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Vannes (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-56 |lando=[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra|Francio]]&nbsp;[[Francio]] |statuso=Urbo |nomo=Vannes |bildo=Vannes_montage.png |bildo-larĝeco = 300px |bildo-priskribo= |legendo = |mapo= |situo sur mapo2=Vannes |situo de2=Situa mapo de Vannes |zomo=11 |regiono=[[Dosiero:Blason de Bretagne.svg|20ra|Francio]]&nbsp;[[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] |departemento=[[Dosiero:Blason département fr Morbihan.svg|20ra|Francio]]&nbsp;[[Morbihan]] <small>([[subprefektejo]]) |arondismento=Vannes <small>([[ĉefurbo]]) |kantono=Ĉefurbo de 3 kantonoj, kiuj simple nomatas Vannes-1, Vannes-2 kaj Vannes-3 |fondo= |registaro= |estro=David Robo ekde 2011 ([[Union pour un mouvement populaire|LR]]) |komunumaro =''Pays de Vannes'' |tipo1 = reliefo }} '''Vannes''' ({{lang-br|Gwened}}, [[Galoa lingvo|galoe]] ''Vann'') estas urbo kaj [[franca komunumo]] en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Morbihan]]. Ĝi estas subprefektujo de la departemento, do estas lacentro de samnoma [[arondismento]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Vannes situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Historio == Vannes estas unu el la plej antikvaj urboj de [[Bretonio]]. Ĝi situas ĉe la fundo de “Golfo de Morbihan”. Ĝi datumas de antaŭ pli ol 2000 jaroj. Je la fino de la 1-a jarcento antaŭ Kristo, la [[Romio|romianoj]] fondis urbeton sur teritorio de la mara popolo “Venetoj”, sur la monteto “Boismoreau”, nun nomata kvartalo [[Sankta Paterno]]. La romianoj estis venkintaj la [[gaŭlo]]jn. kiuj ne plu volis pagi la tritikimposton de “Julio Cezaro”. Ili nomis la novan urbon “Darioritum”, kaj prosperigis ĝin per tera kaj ŝipa komerco (kun landoj kiel [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Norvegio]], [[Svedio]] kaj tiuj de la [[balta maro]]). Ĝis la [[19-a jarcento]], la mara komerco estis por la urbo fonto de riĉiĝo. Sed, pro enŝlimiĝo, oni senĉese devis modifi la instalaĵojn de la [[haveno]]. Iu el la ĉefaj [[komerco]]j estis tiu pri la [[vino]]. Poste multnombraj ŝipkonstruejoj stariĝis laŭ la [[kajo]]j. Ili konstruis la famajn ŝipojn “Chasse-Marée”, kiu trampis laŭlonge de la marbordo. Dum la [[3-a jarcento]], unua [[remparo]] ĉirkaŭis Vannes-n por defendi la urbon kontraŭ la ĝermanaj atakoj. Kun surfaco de nur kvin hektaroj, ĝi estis ĉefe rifuĝejo. Poste, en la 13-a jarcento, pro kreskigo de la loĝantoj, la tiama duko longigis ĝin. Nun, nur parto de la murego plustaras, videbla. La cetero estas aŭ detruita, aŭ kaŝita de aliaj konstruaĵoj. Oni povas ankoraŭ vidi ses [[pordego]]jn. == Konstruaĵoj == === Pordo ''Saint-Vincent'' === Ĝi estas la plej prestiĝa. Ĝi datumas de la jaroj [[1620]]. Konstruita du jarcentojn post la dua remparo, tiu pordego ne havis defendan rolon, kiel oni povas konstati. Neniu fortifikaĵo ene. Nur praktika kaj ornama funkcio. Sur la [[fasado]] estas [[ŝildo]] ornamita de la urba [[blazono]] (blanka [[ermeno]] en la mezo kaj rubando kun la vortoj “à ma vie”&nbsp;: Oni estu fidela pri siaj ideoj dum sia tuta vivo. Sur la ŝildo, oni vidas ankaŭ [[krono]]n, [[remparo]]n kun tri [[turo]]j kaj ambaŭflanke de la [[blazono]] leporhundojn. Tiuj-ĉi estis aldonitaj honore al la reĝo [[Francisko la 1-a (Francio)]] sekve al la subskribo de la senfina ligiltraktato (“traité du lien perpétuel”), t.e. la aneksado de Bretonio fare de [[Francio]]. En supera [[niĉo]] de la fasado staras statuo de “[[Sankta Vincento Ferrer]]”, la [[patrono]] de Vannes, kies iuj ostoj estas konservitaj en la [[katedralo]] (aliaj en lia hispana naskiĝurbo, [[Valencio]]). Pli malfrue, oni starigis grekajn [[kolono]]jn laŭ la tiama modo. La pordego “St Vincent” malfermas la urbon al la [[haveno]]. === La turo de la [[konestablo]] === [[Dosiero:Lavoires et tour du connétable de vannes.jpg|dekstra|180ra|eta|La Turo de la Konestablo en Vannes]] Ĝi staras meze de la orienta remparflanko. Ĝi datumas de la 15a jarcento. Ĝi enhavas kvin nivelojn kiujn komunikigas du ŝraŭbformaj ŝtuparoj. Destinita al “Connetable”, tio estas al la estro de la dukarmeo, ĝi neniam estis finita, ĉar la tiama duko, [[Francisko la 2-a (Bretonio)]], preferis forlasi la “Ermenan Kastelon” kaj instaliĝi en [[Nantes]]. Ĉe la unua nivelo estas loĝejo por soldatoj. En la superaj etaĝoj, [[kameno]]j kaj larĝaj fenestroj indikas restadejan funkcion. Maldekstre de la sekvanta [[turo]], la pulveja turo, oni vidas diferencon en la strukturo de la murego&nbsp;: malsamajn ŝtonojn, malsamajn [[krenelo]]jn kaj [[embrazuro]]jn (la truoj por ŝuti ĵetaĵojn). Tio indikas du konstruadajn epokojn. Daŭrigante laŭ la remparo, oni preterpasas ĝia gaŭlo-romia parto. Fronte al la [[prefektejo]], la tavoloj de la murego bone videblas. Ŝtonaj tavoloj intermetitaj kun brikaj, kies celo estis malfortigi la kanonajn frapojn (la brikoj disrompiĝis, la murego plustaris). === La [[katedralo]] === [[Dosiero:Cathédrale Saint-Pierre de Vannes-2253.jpg|maldekstra|180ra|eta|Fasado de la katedralo de Vannes]] Ĝi superas la ĉirkaŭitan urbon. En la 15-a jarcento, la malnova [[romanika]] [[kirko]] estis renovigita kaj pligrandigita ĉar, pro kresko de la [[pilgrimado]] pri [[Sankta Vincento Ferrer]], la preĝejo iĝis tro malvasta. La sanktulo havas sian [[statuo]]n sur la [[fasado]] de la [[katedralo]]. Li estis hispana monaĥo, fama predikanto kiu vojaĝis tra la tuta Eŭropo, elfarante miraklojn kaj resanigante malsanulojn. Aŭdinte pri li, la duko [[Johano la 5-a (Bretonio)|Johano la 5-a]] venigis lin por instrui al la popolo. Post dujara predikado tra la duklando, li revenis al Vannes, malsana kaj senfortigita. Li mortis en 1419 kaj estis entombigita en la katedralon. Iu anekdoto rakontas ke ankaŭ du Dukinoj deziris, je sia morto, esti entombigitaj apud li. Post longe, kiam la blankmarmora altarejo estis starigota, pro ties pezego, oni timis la disfalon de la apuda kriptovolbo. Do, oni eltiris la sanktulon kaj ŝtopplenigis la [[kripto]]n, forgesante la virinojn&nbsp;! Antaŭ nelonge, dum prifosadoj en la kripto, [[arkeologo]]j retrovis iujn el iliaj ostoj. De tiu tempo, plato pendas sur piliero memore al ili. Danke al la pilgrimado, la [[episkopo]]j ricevis monrimedojn kiuj ebligis ilin transformi, pligrandigi kaj ornami la katedralon. Tio klarigas la malsaman aĝon de la diversaj partoj. Alia anekdoto&nbsp;: apud la altaro estas statuo de la sanktulo [[Sankta Isidro Terkulturisto|Isidro la plugisto]]. <!--Fakte, li ne estis vera sanktulo certigita de [[Romo]], sed sanktulo laŭ la kutimo de Bretonio.--> Li estis hispana kamparano. Li vivis dum la 12-a jarcento kaj estis tre pia; tiom pia ke, laŭdire, ĉar li preĝis la tutan tagon, la anĝeloj plugis anstataŭ li! La bretona klerikaro havis la ideon proponi lin al la adoro de la popolo anstataŭ Sanktulo Fiacre, antaŭa patrono de la lokaj kamparanoj kies devoteco iĝis kaduka. La klerikaro vestis la statuon de Isidro per tradicia bretona kostumo de bonhava kamparano, kun multnombraj butonoj, ili aldonis garbon de [[tritiko]] kaj [[serpo]]n, kaj tio bone funkciis&nbsp;: la statuoj multiĝis kaj la devoteco grandiĝis&nbsp;! Ni eliru el la katedralo tra la pordo de la [[kanoniko]]j. Du grandaj pentraĵoj ornamas la murojn&nbsp;: sur iu, Sankta Vincento Ferrer konvertas nekristanoj en Hispanio, sur la alia li estas mortonta. Apud li, “Jeanne de France”, unu el la dukinoj kiuj entombiĝos en la kripton. Amuzaĵoj: Suprenirante sur la strato de la kanonikoj, oni povas vidi, fronte al la florvendejo, ĉe la supro de iu domego, virbuston kiu ŝtopas al si la orelojn. La kialo estas ke li timas pri la bruego de la [[sonorilturo]]! === La trabfakaj domoj === [[Dosiero:Maisons colombages place Henri IV Vannes.jpg|dekstra|180ra|eta|Trabfakaj domoj en la placo [[Henriko la 4-a]]]] Laŭ la malnovaj stratoj, oni vidas multnombrajn domojn el ligno kies tegmentoj preskaŭ kuntuŝiĝas. Mezepoke, pro malmultekosto, oni konstruis domstrukturojn el ligno, sen najloj, laŭ la tekniko de la [[tenono]] kaj [[mortezo]],t.e.[[trabfakaĵo]]jn . La trabkunigo estis fortigita nur per kejloj. La horizontalaj [[trabo]]j inter du niveloj estas la “sablières”. La pli malpli vertikalaj estas la “colombs”. De tio devenas la franca nomo de tiuj domoj : “maisons à colombages”. Inter la traboj estis pajlargila [[mortero]], ankaŭ ne multekosta. La bazoj estis ĝenerale ŝtonaj. La etaĝoj estis ofte pli vastaj ol la baza, pro la kialo ke la [[imposto]]j dependis de la okupita tersurfaco kaj plie, ne estis granda spaco en la urbo. Alia avantaĝo por tiuj komercaj domoj: la superaj etaĝoj protektis la montrotablojn de la komercistoj. Fakte, tiam, la [[vendejo]]j estis sur la stratoj mem, antaŭ la domoj. La vendistoj apogis tablojn sur la bazaj ŝtonoj. Tiu aranĝo de niveloj estis nomata [[korbelo]]. Lignopeco, la [[konzolo]], ofte ornamita, helpis subteni la pezon de la supera etaĝo. Kelkaj trabfakaj domoj prezentas signojn de la konstruistoj : romianajn ciferojn sur la traboj de la banko “crédit agricole” placo [[Henriko la 4-a]] - aŭ frazojn sur la trabo sablière : “Jean Foliart m’a fait faire l’an 1560” sur la vendejo “Mât de Misaine/Sonia B”, (“de Dieu en mes affaires Yves et Perrine fait ce logis”, t.e. ni deziras ke Dio estu en nia propriaĵo” sur la najbara domo de la turisma oficejo) - aŭ ornamaĵojn : bestojn sur la konzoloj de la vendejo “enfance”, 13an de la strato Sankta Salomon. Iu interno de trabfaka domo bone renovigita estas videbla fronte al la [[katedralo]]. Estas unu el la domoj malavantaĝe de kiuj la Cohue pligrandiĝis, kiel ni vidos poste. Tiu domo estas mirinda : ĝi estis prestiĝa kun siaj kvar etaĝoj kaj sia [[kelo]]. Tra la granda montra fenestro, oni vidas kelon kiun oni atingis ne per la nuna ŝtuparo sed per ekstera truo kaj eskalo. Oni vidas ankaŭ pluvakvan cisternon kiun plenigis elturniĝema sistemo de [[kanalo]]j. La loĝantoj tre komforte ĉerpis la akvon ekde la teretaĝo per ŝnuro kaj sitelo. Kiam delonge ne pluvis, ili uzis [[puto]]n en la ĝardeno malantaŭe. La plej granda danĝero por tiaj domoj estis la fajro. Sed malgraŭ la bruligoj, proksimume 170 lignodomoj plustaras en la urbo ! La proprietuloj ricevas helpojn de la urbo kaj de la Stato por renovigi tiajn domojn. La plejparto bele kaj laŭregule faras tion, sed kelkaj fuŝas. === La'' Cohue'' === “Cohue” estas mezepoka bretona vorto kiu indikas bazarhalon. Gi apartenis al la Duko. Dum la XIIIa jarcento estis nur vasta halo por vendistoj. Je la XVa jarcento, duka juĝoĉambro estis aranĝita ĉe la unua etaĝo, kaj du grandaj apertutoj estis kreitaj ambaŭflanke ĉe la enirejo. Oni tiam pligrandigis la [[halo]]n, uzante la najbarajn domojn. Oni bone ankoraŭ vidas, ene de la Cohue, la malantaŭan parton de tiuj trabaraj domoj. Bretona [[parlamento]] kunvenis tie dum sia forpelo en [[1675]]. (fakte, dum la reĝado de [[Ludoviko la 14a]] la parlamentanoj el [[Rennes]], la ĉefurbo, koleris kontraŭ la plialtiĝo de impostoj kaj estis elpelitaj al Vannes. Oni konstruis tiam por ili belajn domojn el ŝtono). Nun la Cohue estas [[muzeo]] pri [[pentraĵo]]j kaj [[skulptaĵo]]j. === La kvartalo [[Sankta Paterno]] === [[Dosiero:Porte Prison, Vannes-2252.jpg|dekstra|180ra|eta|La mallibereja pordego en Vannes]] La mallibereja [[pordego]] malfermas al la kvartalo Sankta Paterno, la plej malnova de la urbo. Je la XVIIIa jarcento, oni uzis ĝin kiel malliberejon. Ĝi estas mirinda ekzemplo de fortifikita pordego, kun ŝutotruoj kaj duobla [[levponto]] (unu por la piedirantoj, unu por la ĉaretoj). Oni ankoraŭ vidas la du fendojn en kiujn glitis la [[herso]]. Antaŭe estis du samaj turoj ambaŭflanke, sed ve, la maldekstra estis detruita dum la XVIIa jarcento por konstrui domon. [[Dosiero:Église Saint-Patern, Vannes-2237.jpg|eta|232x232ra|La preĝejo [[Sankta Paterno]]]] Starigita sur la monteto “Boismoreau”, ĝi estas la plej malnova kvartalo, fakte la unue konstruita urbo : la romiana Darioritum. La grundo kaŝas multnombrajn vestiĝojn de [[termobanejo]]j, [[forumo]]j, [[vilao]]j … Mezepoke, post kiam la urbocentro translokiĝis al la monto Méné, ĉirkaŭ la [[katedralo]], oni konstruis preĝejon dediĉitan al [[Sankta Paterno]]. [[Paterno]] estis la unue konita [[episkopo]] de Vannes. Li vivis dum la Va jarcento. Liaj relikvoj estas prezervitaj en la [[kirko]] kiu iĝis etapo de fama bretona [[pilgrimado]]: la [[Tro Breizh]]. Solaj aŭ pluropaj, la pilgrimantoj bretone turneas, preĝonte sur la tombojn de la [[sep sanktuloj fondintaj Bretonujon]], fondintoj de la plej malnovaj bretonaj episkopujoj. {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Morbihan]] * [[Vannes (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.mairie-vannes.fr/}} {{Tro Breizh}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vannes| ]] 6jez8gz7lxl9fpm8y30759kh5rnw3ow 0 314464 9387270 8015442 2026-05-30T04:02:34Z Sj1mor 12103 9387270 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Jardeko de cigana integro''', (''Deshbersh le Romengo Anderyaripnasko'' en la [[cigana]]), nomata ankaŭ ''Jardeko de cigana inkludo'' estas iniciato de sep ŝtatoj de meza Eŭropo kaj sudorienta Eŭropo por plibonigo de social-ekonomia statuto kaj sociala enigo de la cigana nacieca minoritato en tiu ĉi regiono. La programo estis komencita en la jaro 2005 kun oficiala nomo '''Decade of Roma Inclusion 2005 - 2015''' kaj ĝi estas la unua internacia projekto en Eŭropo, kiu aktive klopodas plibonigi la kvaliton de vivo de la [[ciganoj]]. En la programo partoprenas sep ŝtatoj: [[Bulgario]], [[Ĉeĥio]], [[Hungario]], [[Kroatio]], [[Macedonio]], [[Rumanio]] kaj [[Serbio kaj Montenegro]]. En la jaro 2005 la registaroj de pli supre menciitaj ŝtatoj devligis sin malaltigi diferencojn inter vivkondiĉoj de la cigana kaj necigana loĝantaro kaj plu malekzistigon de malriĉeco kaj diskriminado. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.romadecade.org/ Decade of Roma Inclusion - oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051126163332/http://www.romadecade.org/ |date=2005-11-26 }} * [http://www.romea.cz/index.php?id=dekada Cigana informserviso - Dekado de cigana inkludo] * [http://www.soros.org/resources/articles_publications/publications/osn_20051011 Open Society News: The Decade of Roma Inclusion, Challenging Centuries of Discrimination] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070816084213/http://www.soros.org/resources/articles_publications/publications/osn_20051011 |date=2007-08-16 }} * [http://www.eumap.org/journal/features/2005/romadec EU Monitoring and Advocacy Program (EUMAP): Overcoming Exclusion, The Roma Decade - online journal issue with seven papers] * [http://www.dzeno.cz/?c_id=6356 Criticism of the Decade's organisation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120902064923/http://www.dzeno.cz/?c_id=6356 |date=2012-09-02 }} - Intervjuo kun [[Ivan Veselý]], prezidanto de asociiĝo [[Dženo]]. [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Ciganoj]] gbwygj2eizv0e3koosmwhg3rgweazor 0 316031 9386996 8864002 2026-05-29T20:00:58Z Sj1mor 12103 9386996 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BENEDEK József''' estas rumanuja hungara [[geografo]], universitata [[profesoro]] naskiĝinta en [[Baraolt]] la [[16-an de aŭgusto]] [[1969]]. ==Kariero== Benedek diplomiĝis en [[1993]] pri geografio-germanistiko, doktoriĝis en [[1999]] en [[BBTE]] de [[Kluĵo]]. Li estas ekstera membro de [[Hungara Scienca Akademio]] ekde [[2010]] kaj en la sekva jaro li ekinstruis en [[Universitato de Miskolc]]. ==Libroj== *''Amenajarea teritoriilor periurbaneúú. Studiu de caz: zona periurbană Bistriţa (kunulaustoro). Presa Universitară Clujeană / Kolozsvári Egyetemi Kiadó, Kolozsvár. *''Területfejlesztés és regionális fejlődés''. Kolozsvári Egyetemi Kiadó / Presa Universitară Clujeană, Kolozsvár, 2006. *''Analiza socio-teritorială a turismului rural din România, din perspectiva dezvoltării regionale şi locale''. Presa Universitară Clujeană / Kolozsvári Egyetemi Kiadó, Kolozsvár, 2006. *''Amenajarea teritoriului şi dezvoltarea regională''. Presa Universitară Clujeană / Kolozsvári Egyetemi Kiadó, Kolozsvár, 2004. *''Introducere în planning teritorial''. Risoprint Kiadó, Kolozsvár, 2001. *''A Társadalom térbelisége és térszervezése''. Risoprint Kiadó, Kolozsvár, 2000. *''Organizarea spaţiului rural în zona de influenţă apropiată a oraşului Bistriţa''. Presa Universitară Clujeană / Kolozsvári Egyetemi Kiadó, Kolozsvár, 2000. ==Fonto== *Adatbank.transindex.ro[http://adatbank.transindex.ro/belso.php?k=14]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Benedek, J.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj geografoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] oi1dk9zri95o7hpg7wpgyk74re5emyi 0 317807 9387422 9077290 2026-05-30T09:16:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387422 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Psamato}} {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = Psamato |Kategorio = Natura satelito |Ĉefplanedo = Neptuno |Numero = X |Dato_de_malkovro = {{dato|29|aŭgusto|2003}}<ref name="malkovro">[http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html#NeptunianSystem Paĝaro pri planeda nomenklaturo] ĉe la retejo de la usona geologia agentejo [[USGS]] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref> |Loko_de_malkovro = [[Mauna Kea]]<ref name="malkovro"/> |Malkovrintoj = [[Scott S. Sheppard]]<br />[[David C. Jewitt]]<br />[[Jan Kleyna]]<ref name="malkovro"/> |Oficiala_nomo = Neptuno X<ref name="malkovro"/> |Aliaj_nomoj = S/2003 N 1. |Granda_duonakso = 46 695 000 km<ref name="param">[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptuniansatfact.html Neptunian Satellite Fact Sheet] kaj [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/nepsatdata.html Neptune' Known Satellites] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref> |Discentreco = 0,450<ref name="param" /> |Periodo = 9 117 tagoj<ref name="param" /> |Klinangulo = 137,4°<ref name="param" /> sur la [[ekliptiko]] |Diametro ~ 38 km<ref name="param" /> |Maso = ~ 4,3 × 10¹⁶ kg |Denso = 1,5 × 10³ kg/m³ |Falakcelo = |Liberiga_rapido = |Rotacia_periodo = ? |Albedo = 0,04 hipoteze |Temperaturo = ~ ? |Videbla_magnitudo = 25,6 }} '''Psamato''' estas [[neregula satelito|neregula]] [[naturaj satelitoj de Neptuno|satelito de Neptuno]], kun [[retrograda orbito]]. == Malkovro == La {{dato|29|aŭgusto|2003}}, [[Scott S. Sheppard]] kaj teamo da astronomoj malkovris ĝin per la teleskopo [[Subaru (teleskopo)|Subaru]] de la observatorio de [[Mauna Kea]]<ref>[http://www.cfa.harvard.edu/iauc/08100/08193.html IAUC 8193: C/2002 CE_10; Sats OF NEPTUNE] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>. Ĝi tiam ricevis la maldauran nomon '''S/2003 N 1'''. == Nomo == Ĝi ricevis en [[2007]] la nomon de '''Psamato'''<ref>[http://www.cfa.harvard.edu/iauc/08800/08802.html IAUC 8802: P/2006 XG_16; Sats OF NEPTUNE; C/2006 P1] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref> (greke: Ψαμάθη, ''Psamate''), unu el la kvindek [[nereidinoj]], filinoj de [[Nereo]] kaj [[Doriso]] en la [[helena mitologio]]. == Orbito == Psamato estas la dua plej ekstera satelito de Neptuno, post [[Nezo (luno)|Nezo]], kaj eĉ estas la dua plej ekstera natura satelito [[nun en 2009|nun]] konata en la [[sunsistemo]]. La proksimeco de ĝia orbito kun tiu de Nezo sugestas ke ambaŭ lunoj havus komunan devenon, Psamato kaj Nezo estus partoj de pli granda korpo diserigita. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{pl}} [http://www.ksiezyce.astrowww.pl/neptun/psamathe.html Psamato, el "''Księżyce planet Układu Słonecznego''"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.ksiezyce.astrowww.pl/neptune/psamathe_en.html Psamato (angla versio)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/iaucneptune.html Nova satelito de Neptuno S/2003 N1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100402201027/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/iaucneptune.html |date=2010-04-02 }} * {{en}} [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Nep_Psamathe Psamato, el "''Solar System Exploration''"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141028222425/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Nep_Psamathe |date=2014-10-28 }} * {{fr}} [http://www.planete-astronomie.fr/les-satellites-mineurs-de-neptune.html La malgrandaj satelitoj de Neptuno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100419080833/http://www.planete-astronomie.fr/les-satellites-mineurs-de-neptune.html |date=2010-04-19 }} * {{fr}} [http://jmm45.free.fr/planetes/psamathe/psamathe.htm Psamato, el la paĝaro de Jean-Michel] * {{de}} [http://www.monde.de/aeussere-neptunmonde.html La eksteraj neptunlunoj (el ''"Projekto Luno"'')] {{SunSistemo}} [[Kategorio:Lunoj de Neptuno]] 226ifhbjuaych5wvvrjdu8rju783jrm 10 319363 9387465 9362805 2026-05-30T10:27:41Z Sj1mor 12103 9387465 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Kursiva titolo}}{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P948}}| [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P948}}|centre|775px|]] {{Informkesto/Komenco}}{{Informkesto/Fino}} }}{| style="background-color:#F5F5F5;border:1px solid #999999;border-right-width:2px;border-bottom-width:2px;width:23em; {{Kesta ombro}}" class="infobox" |- {{#switch:{{{titolo-ordo|}}} |esperanta |#default= ! colspan="2" style="background-color:#99FF99;font-size:150%;vertical-align:middle;font-family:Times, serif" align="center" class="kaplinio libro" {{!}} '''''{{#if:{{{titolo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1476}}|{{#if:{{{titolo|}}}|{{{titolo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P1476}}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}''''' {{#if:{{{origina titolo|}}}| {{!}}- {{!}} Origine {{!}} ''{{{origina titolo}}}'' }}<!--fino "origina titolo"--> |origina= ! colspan="2" style="background-color:#99FF99;font-size:150%;vertical-align:middle;" align="center" class="kaplinio libro" {{!}} {{#if:{{{origina titolo|}}}|'''{{{origina titolo}}}'''}} {{#if:{{{titolo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1476}}| {{!}}- {{!}} Titolo {{!}} {{#if: {{{titolo|}}}|{{{titolo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P1476}}}} }}<!--fino "titolo"--> }}<!--fino "titolo-ordo"--> |-<!--alternativaj parametroj--> |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center;" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|size={{{grandeco de emblemo|250}}}|sizedefault=frameless|alt=emblemo|suppressplaceholder=yes}} }}<!-- fino P154 --> |- {{#if:{{{bildo|}}}{{{dosiero|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P18|}}}| {{!}} valign="top" align="center" colspan="2" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{bildo|}}}|{{{bildo|}}}|{{#if:{{{dosiero|}}}|{{{dosiero|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}}}}}|size={{{grandeco|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{titolo|{{{subteksto|}}}}}}|suppressplaceholder=yes}} {{!}}- {{#if:{{{subteksto|}}}| {{!}} valign="top" align="center" colspan="2" {{!}} <small>{{{subteksto}}}</small> {{!}}- }}}} |- <!-- kio ĝi estas: parametro P31 "estas": --> {{#if:{{{estas|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P31}} | {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background-color:#AAFFAA; color:#000000;" {{!}} '''{{#if:{{{estas|}}}|{{{estas|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} }}''' }} <!-- fino #if P31 --> |- ! valign="top" align="center" colspan="2" style="background-color:#AAFFAA" {{!}} Aŭtoroj |- <!--malnovaj parametroj--> {{#if:{{{aŭtoro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P50}}| {{!}} valign="top" {{!}} Aŭtoro {{!!}} {{!}} {{#if: {{{aŭtoro|}}}|[[{{#if:{{{aŭtoro paĝo|}}}|{{{aŭtoro paĝo}}}{{!}}}}{{{aŭtoro|}}}]]|{{#invoke:Wikidata|claim|P50|list=,&#32;|parameter=link}}}}{{#if:{{{aŭtoro2|}}}|{{#if:{{{aŭtoro3|}}}|, [[{{#if:{{{aŭtoro paĝo2|}}}|{{{aŭtoro paĝo2}}}{{!}}}}{{{aŭtoro2}}}]]|&nbsp;kaj [[{{#if:{{{aŭtoro paĝo2|}}}|{{{aŭtoro paĝo2}}}{{!}}}}{{{aŭtoro2}}}]]}}|}}{{#if:{{{aŭtoro3|}}}|{{#if:{{{aliaj aŭtoroj|}}}|, [[{{#if:{{{aŭtoro paĝo3|}}}|{{{aŭtoro paĝo3}}}{{!}}}}{{{aŭtoro3}}}]]|&nbsp;kaj [[{{#if:{{{aŭtoro paĝo3|}}}|{{{aŭtoro paĝo3}}}{{!}}}}{{{aŭtoro3}}}]]}}|}}{{#if:{{{aliaj aŭtoroj|}}}|&nbsp;kaj {{{aliaj aŭtoroj}}}|}} }}<!--fino aŭtoro--> |-<!--Nova parametro per Lua.--> {{#if:{{{aŭtoroj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Aŭtoro{{#ifexpr:{{#invoke:Listutil|count|,|{{{aŭtoroj|}}}}}>1|j}} <!--aŭtomata pluraligo--> {{!}} <!--Ne tuŝu la linisalton, ĉar alie la listo fuŝiĝos!--> {{#invoke:Listutil|list|,|{{{aŭtoroj}}}|ligu={{{ligu|jes}}}|tipo=senmarko2}} <!--aŭtomata listigo--> }} |- {{#if:{{{antaŭparolo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Antaŭparolo {{!}}{{!}} {{{antaŭparolo}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{antaŭparoloj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Antaŭparolo {{!}} <!--Ne tuŝu la linisalton, ĉar alie la listo fuŝiĝos!--> {{#invoke:Listutil|list|,|{{{antaŭparoloj}}}|ligu={{{ligu2|jes}}}|tipo=senmarko2}} <!--aŭtomata listigo--> {{!}}- }} |- {{#if:{{{ilustristo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Ilustristo {{!}}{{!}} {{{ilustristo}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{koverton proponis|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Koverton proponis {{!}}{{!}} {{{koverton proponis}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{lingvo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P407|}}}{{{origina lingvo|}}}| ! valign="top" align="center" colspan="2" style="background-color:#AAFFAA" {{!}} Lingvoj }} |- {{#if:{{{origina lingvo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Origina [[lingvo]] {{!}}{{!}} {{{origina lingvo}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{lingvo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}| {{!}} valign="top" {{!}} [[Lingvo]] {{!}}{{!}} {{#if:{{{lingvo|}}}|{{{lingvo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P407|list=,&#32;|parameter=link}}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{eldonjaro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P577}}}{{{eldono|}}}{{{aliaj eldonoj|}}}{{{eldonurbo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P291}}}{{{eldoninto|}}}{{{eldonisto|}}}{{{eldonejo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P123}}}| ! valign="top" align="center" colspan="2" style="background-color:#AAFFAA" {{!}} Eldonado }} |-<!--alternativaj parametroj--> {{#if:{{{eldonjaro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P577}}{{{eldonita|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Eldondato {{!}}{{!}} {{#if:{{{eldonjaro|}}}|{{{eldonjaro|}}}|{{#if: {{{eldonita|}}}|{{{eldonita|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P577}}}}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{eldono|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Eldono {{!}}{{!}} {{{eldono}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{aliaj eldonoj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Aliaj eldonoj {{!}}{{!}} {{{aliaj eldonoj}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{eldonurbo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P291}}| {{!}} valign="top" {{!}} Loko {{!}}{{!}} {{#if: {{{eldonurbo|}}}|{{{eldonurbo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P291|parameter=link}}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{eldoninto|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Eldoninto {{!}}{{!}} {{{eldoninto}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{eldonisto|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Eldonisto {{!}}{{!}} {{{eldonisto}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{eldonejo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P123}}| {{!}} valign="top" {{!}} Eldonejo {{!}}{{!}} {{#if: {{{eldonejo|}}}|{{{eldonejo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P123|parameter=link}}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{lando|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Lando {{!}}{{!}} {{{lando}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{paĝoj|}}}{{{nombro de paĝoj|}}}{{{isbn|}}}{{{temo|}}}{{{ĝenro|}}}{{{tipo de medio|}}}{{{serio|}}}{{{antaŭa|}}}{{{sekva|}}}| ! valign="top" align="center" colspan="2" style="background-color:#AAFFAA" {{!}} Trajtoj }} |-<!--alternativaj parametroj--> {{#if:{{{paĝoj|}}}{{{nombro de paĝoj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Paĝoj {{!}}{{!}} {{{paĝoj|}}}{{{nombro de paĝoj|}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{isbn|{{{ISBN|}}}}}}| {{!}} valign="top" {{!}} [[ISBN]] {{!}}{{!}} [[Specialaĵo:Citoj el libroj/{{{isbn|{{{ISBN}}}}}}|{{{isbn|{{{ISBN}}}}}}]] {{!}}- }} |- {{#if:{{{oclc|{{{OCLC|}}}}}}| {{!}} valign="top" {{!}} [[Reta Komputila Biblioteka Centro|OCLC]] {{!}}{{!}} [//www.worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{oclc|{{{OCLC}}}}}}}} {{{oclc|{{{OCLC}}}}}}] {{!}}- }} |- {{#if:{{{temo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Temo {{!}}{{!}} {{{temo}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{ĝenro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P136}}| {{!}} valign="top" {{!}} [[Ĝenro]] {{!}}{{!}} {{#if: {{{ĝenro|}}}|{{{ĝenro|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P136|parameter=link|list=&#32;•&#32;}}}} {{!}}- }} {{#if:{{{tipo de medio|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Medio {{!}}{{!}} {{{tipo de medio}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P840}}| {{!}} valign="top" {{!}} Loko de rakonto {{!}}{{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P840|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{!}}- }} |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P166}}| {{!}} valign="top" {{!}} Honorigoj {{!}}{{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P166|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{serio|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} [[Serio]] {{!}}{{!}} {{{serio}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{antaŭa|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Antaŭa verko {{!}}{{!}} {{{antaŭa}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{sekva|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Sekvanta verko {{!}}{{!}} {{{sekva}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{tradukbildo|}}}{{{traduksubteksto|}}}{{{tradukanto|}}}{{{tradukisto|}}}{{{tradukeldonjaro|}}}{{{tradukeldonurbo|}}}{{{tradukeldoninto|}}}{{{tradukpaĝoj|}}}{{{tradukisbn|}}}| ! valign="top" align="center" colspan="2" style="background-color:#AAFFAA" {{!}} Tradukado }} |- {{#if:{{{tradukbildo|}}}| {{!}} valign="top" align="center" colspan="2" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{tradukbildo|}}}|size={{{tradukgrandeco|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{traduksubteksto|}}}|suppressplaceholder=yes}} {{!}}- {{#if:{{{traduksubteksto|}}}| {{!}} valign="top" align="center" colspan="2" {{!}} <small>{{{traduksubteksto}}}</small> {{!}}- }}}} |-<!--alternativaj parametroj--> {{#if:{{{tradukanto|}}}{{{tradukisto|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Tradukinto {{!}}{{!}} [[{{{tradukanto|}}}{{{tradukisto|}}}]]{{#if:{{{aliaj tradukantoj|}}}|{{{aliaj tradukantoj}}}|}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{tradukeldonjaro|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Eldonjaro de tradukita versio {{!}}{{!}} {{{tradukeldonjaro}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{tradukeldonurbo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Urbo de tradukita versio {{!}}{{!}} {{{tradukeldonurbo}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{tradukeldoninto|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Eldoninto de tradukita versio {{!}}{{!}} {{{tradukeldoninto}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{tradukpaĝoj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Paĝoj de tradukita versio {{!}}{{!}} {{{tradukpaĝoj}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{tradukisbn|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} [[ISBN]] de tradukita versio {{!}}{{!}} {{{tradukisbn}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{komento|}}}{{{noto|}}}| ! valign="top" align="center" colspan="2" style="background-color:#AAFFAA" {{!}} Komento kaj noto }} |- {{#if:{{{komento|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Komento {{!}}{{!}} {{{komento}}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{noto|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} Noto {{!}}{{!}} {{{noto}}} {{!}}- }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P527}}| {{informkesto/+/html|etikedo=+|teksto=Partoj|stilo=1|tipara pezo=400|ŝtopado=0.2em; text-align:left}} ! <!--ne uzu {{!}} kun vikia grasigo. alie estas fuŝa--> {{!}} class="wikidata-content" {{!}} • {{#invoke:Wikidata|claim|P527|parameter=link|list=&#32;<br>•&#32;}} {{VDIK|P527}} {{informkesto/+/html|etikedo=*}} {{!-}} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P674}}| {{informkesto/+/html|etikedo=+|teksto=Roluloj|stilo=1|tipara pezo=400|ŝtopado=0.2em; text-align:left}} ! <!--ne uzu {{!}} kun vikia grasigo. alie estas fuŝa--> {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P674|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P674}} {{informkesto/+/html|etikedo=*}} {{!-}} }} |- {{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto libro|fonkoloro=#99FF99}} |}{{#ifeq:{{NOMSPACO}}||{{#switch:{{{kat|}}}|ne=|e|eo|eo-libro={{#if:{{{aŭtoro|}}}|{{#invoke:CatUtil|category|komenco={{#if:{{{aŭtoro-kategoria komenco|}}}|{{{aŭtoro-kategoria komenco}}}|Libroj de}}|xyz={{{aŭtoro}}}<!--fino "invoke"-->}}<!--fino "if"-->}} {{#invoke:CatUtil|category|komenco=Bibliografio de Esperanto|xyz=({{{eldonjaro}}})<!--fino "invoke"-->}} {{#invoke:CatUtil|category|komenco=Libroj aperintaj en|xyz={{{eldonjaro}}}<!--fino "invoke"-->}} {{#invoke:CatUtil|category|komenco=Eldonaĵoj de|xyz={{{eldoninto}}}<!--fino "invoke"-->}} {{#if:{{{eldoninto2|}}}|{{#invoke:CatUtil|category|Eldonaĵoj de|xyz={{{eldoninto2}}}<!--fino "invoke"-->}}}}<!--fino aŭtoro-->{{#if:{{{aŭtoroj|}}}|<!--per Lua-->{{#invoke:Listutil|category|,|{{{aŭtoroj}}}|kategorio=Libroj de |ordigilo={{#if:{{{ordigo|}}}|{{{ordigo}}}|{{{titolo}}}}}}}<!--fino Lua-->}}|l|libro|#default={{#if:{{{aŭtoro|}}}|{{#invoke:CatUtil|category|komenco={{#if:{{{aŭtoro-kategoria komenco|}}}|{{{aŭtoro-kategoria komenco}}}|Libroj de}}|xyz={{{aŭtoro}}}|ordigilo={{#if:{{{ordigo|}}}|{{{ordigo}}}|{{{titolo}}}}}<!--fino "invoke"-->}}|}}{{#if:{{{aŭtoro2|}}}|{{#invoke:CatUtil|category|komenco={{#if:{{{aŭtoro2-kategoria komenco|}}}|{{{aŭtoro2-kategoria komenco}}}|Libroj de}}|xyz={{{aŭtoro2}}}|ordigilo={{#if:{{{ordigo|}}}|{{{ordigo}}}|{{{titolo}}}}}<!--fino "invoke"-->}}|}}{{#if:{{{aŭtoro3|}}}|{{#invoke:CatUtil|category|komenco={{#if:{{{aŭtoro3-kategoria komenco|}}}|{{{aŭtoro3-kategoria komenco}}}|Libroj de}}|xyz={{{aŭtoro3}}}|ordigilo={{#if:{{{ordigo|}}}|{{{ordigo}}}|{{{titolo}}}}}<!--fino "invoke"-->}}|}}{{#if:{{{eldonjaro|}}}|{{#invoke:CatUtil|category|komenco=Libroj aperintaj en|xyz={{Lin mald|{{{eldonjaro}}}|4}}|ordigilo={{#if:{{{ordigo|}}}|{{{ordigo}}}|{{{titolo}}}}}<!--fino "invoke"-->}}|}}<!--fino aŭtoro-->{{#if:{{{aŭtoroj|}}}|<!--per Lua-->{{#invoke:Listutil|category|,|{{{aŭtoroj}}}|kategorio=Libroj de |ordigilo={{#if:{{{ordigo|}}}|{{{ordigo}}}|{{{titolo}}}}}}}<!--fino Lua-->}}}}}}</includeonly><noinclude> {{dok|ekzemploj=klarigoj}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto|Libro]] </noinclude> qf0pglggc47fs471qotvaz2uqr21avl 0 320078 9387011 8555273 2026-05-29T20:04:04Z Sj1mor 12103 9387011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BENKŐ Dániel''' estis hungara fakverkisto pri agrikulturo, ano korespondanta de [[MTA]] naskiĝinta en [[Kézdivásárhely]] la [[9-an de januaro]] [[1799]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[19-an de novembro]] [[1883]]. ==Kariero== Benkő studis en [[Nadjenjedo]], poste en [[Vieno]] dum tri jaroj medicinon. En [[1823]] li iĝis bienadministranto de grafo Lajos Károlyi en [[Tótmegyer]], en jaroj 1838-39 li instruis en ekonomia lernejo de Rohonc. Inter 1840-46 li estis inspektisto de grandbienoj de princo Pál Esterházy, poste direktisto de pluraj bienoj. Li publikis en ''Magyar Gazda'' (antaŭ [[1848]]), ''Gazdasági Lapok''(1854-74), ''Falusi Gazda'' (antaŭ [[1858]]). ==Verkoj== *''Mezei gazdaság könyve'' (laŭ la verko de [[Stephens Henry]] kune kun László Korizmics kaj István Morócz I-VI. Pest, 1855-68, li ricevis pro ĝi la grandgratifikon de [[MTA]]); *''A növények táplálkozásáról gazdászati szempontból'' (Pest, 1861, inaŭgura prelego por aniĝo de [[MTA]]); *''Szőlőművelés és gazdasági üzlettan'' (manuskripto). ==Fonto== *''Magyar Életrajzi Lexikon'' {{Vivtempo|Benko, D.}} [[Kategorio:Hungaraj agrikulturistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 68lrdy4fgui5e7osgnmmsp8rnr4wil1 0 333679 9387131 8594672 2026-05-29T21:21:17Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9387131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Šterusy,''' [[hungare]] '''Cseterőc''' [ĉeterOc] estas [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Trnava]], en [[Distrikto Piešťany]]. [[Dosiero:Slovakia trnava piestany.png|300ra|eta|Šterusy situas en la plej griza parto]] == Bazaj informoj == * {{Koordinatoj gms|48|36|00|N|17|41|00|E|scale:30000}} * [[Areo]]: 11&nbsp;km² * [[Supermara alteco]]: 210 m * [[Loĝantaro]]: 515 en [[2001]] * [[Poŝtkodo]]: 922 * [[Aŭtokodo]]: PN * [[Telefonprefikso]]: 033 == Situo == Šterusy situas laŭ laŭ traira flanko[[vojo]]. [[Piešťany]] troviĝas je 14&nbsp;km-oj. == Historio == La loko estis loĝata jam antaŭ [[Kristo]] 5000 [[jaro]]j. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en [[1262]] laŭ tiama hungara [[ortografio]] ''"Cheteruch"''. En [[1787]] vivis tie 587 vilaĝanoj en 112 [[domo]]j. En [[1910]] laŭ la popolnombrado vivis en Cseterőc 660 [[homo]]j, (plejparte [[slovakoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la [[komunumo]] apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Nyitra (reĝa departemento)]], al [[distrikto Piešťany]], poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]], dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] al [[Slovakio]]. En [[2001]] vivis en Šterusy 515 homoj, (escepte de unu, ĉiuj slovakoj). == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Maria Magdalena]] de [[1685]] * [[sonorilo]]stablo de [[1990]] * [[skulptaĵo]] pri [[Johano Nepomuka]] de [[1763]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-526809&pos_y=-1234270&size=full&lang=sk&sipka=1&name=%8Aterusy%2C%20Pie%9A%9Dany Šterusy sur mapo de Slovakio] == Fontoj == * Hungara Vikipedio {{Municipoj de Regiono Trnava|Distrikto Piešťany}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Piešťany]] 9vyc92mizg695d9pwjpmg1ejt3qf0ib 0 340025 9387066 6429061 2026-05-29T20:12:55Z Sj1mor 12103 9387066 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''SZÉNÁSSY Sándor''' (se:na:ŝi) estis hungara instruisto, ano korespondanta de [[MTA]] (1871) naskita en [[Ákos]] la [[24-an de aprilo]] [[1828]] kaj mortinta en [[Peŝto]] la [[29-an de novembro]] [[1872]]. ==Kariero== Szénássy komencis siajn studojn en [[Debrecen]], sed pro la [[hungara revolucio de 1848]] li devis interrompi ĝin. Li estis dum pluraj jaroj ĉedoma instruisto, en jaroj 1857 – 59 li studis filologion en [[Pest (urbo)]], poste li iĝis instruisto en kolegio de [[Prešov|Eperjes]]. En [[1860]] li fariĝis instruisto, poste direktoro ĝis sia morto de la evangelia gimnazio de urbo Pest. ==Verko== *''Latin nyelvtan'' (I – II., Pest, 1863 – 64); *''Latin olvasókönyv'' (Pest, 1871); *''A latin nyelv és dialektusai'' (Pest, 1872) ==Fonto== *Magyar Életrajzi Lexikon {{Vivtempo|Szenassy, S.}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj|Szenassy, S.]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] piykx3mk6zbtbqcrktmh9kvnr7ul46w 0 340913 9387309 7953212 2026-05-30T05:39:00Z Akul59 155376 image 9387309 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo=Bošany | statuso=Vilaĝo | lando=Slovakio | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo2={{Situo sur mapo | Slovakio | Lat = 48.58 | Lon = 18.28 | Teksto = Bošany | montrukoordinatojn = ne}} | bildo=Bošany - kostol.jpg | longitudo-gradoj= 18 | longitudo-minutoj= 17 | longitudo-sekundoj=00 | longitudo-direkto= E | latitudo-gradoj= 48 | latitudo-minutoj= 35 | latitudo-sekundoj=00 | latitudo-direkto= N | ŝtato= [[Slovakio]] | regiono= [[Trenčín]] | mikroregiono= | provinco= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= [[Partizánske]] | fondo= | registaro= | estro= | alto= 185 m s.m. | areo= 15 km² | loĝ= 4&nbsp;263 (en [[2008]]) | dens= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]]+1 (en [[somero]] +2) | pk= 956&nbsp;18 | tel=++421-38-.... | aŭto=PE | kodo= | laŭ= }} '''Bošany,''' [[hungare]] '''Bossány''' [boŝAnj], [[germane]] '''Boschan''' [boŝan] estas unuigita [[vilaĝo]] kaj [[municipo]] en [[Slovakio]]. Ankoraŭ vilaĝeto apartenas al la municipo. == Situo == Bošany situas laŭ maldekstra [[bordo]] de [[Nitra (rivero)]], laŭ flanko[[vojo]]j, laŭ [[fervojo]] [[Topoľčany]]-[[Partizánske]]. La unua [[urbo]] troviĝas je 7, la lasta je 12, [[Bratislavo]] je 122&nbsp;km-oj. == Historio == Bošany formiĝis en [[1925]] en [[Ĉeĥoslovakio]], tiam unuiĝis la 2 sube menciitaj vilaĝoj. Dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] ĝi apartenas al [[Slovakio]]. En [[2001]] vivis en Bošany 4308 homoj, (4257 slovakoj). === Nagybossány/Veľké Bošany === La unua mencio okazis pri la vilaĝo en [[1183]] en formo ''"Bossan"'', la jam aparta vilaĝo en [[1411]] laŭ tiama hungara [[ortografio]] ''"Nogbassan"''. En [[1828]] loĝis tie 874 vilaĝanoj en 124 [[domo]]j. En [[1866]] uzino pri [[ledo]]j ekfunkciis, kiu estis la plej granda en [[Hungara reĝlando]]. En [[1872]] kaj en [[1903]] [[incendio]]j okazis. En [[1910]] laŭ la popolnombrado vivis en Nagybossány 1543 [[homo]]j, ([[slovakoj]] en majoritato, [[hungaroj]] en [[minoritato]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la [[komunumo]] apartenis al Hungara reĝlando, al [[Nyitra (reĝa departemento)]], al [[distrikto]] de [[Žabokreky nad Nitrou|Nyitrazsámbokrét]], poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]. === Kisbossány/Malé Bošany === La unua mencio okazis pri la vilaĝo en [[1277]], en [[1376]] laŭ tiama hungara [[ortografio]] ''"Kysbassan"''. En [[1778]] loĝis tie 180 vilaĝanoj en 25 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kisbossány 224 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nyitrazsámbokrét, poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]. == Vidindaĵoj == * romkatolika baroka [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Marteno]] de [[1776]] * baroka [[kapelo]] el la [[18-a jarcento]] * renesanca [[burgo]] de [[familio]] Bossányi de [[1550]], post jarcento renoviĝis == Eksteraj ligiloj == * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-484926&pos_y=-1240580&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Bo%9Aany%2C%20Partiz%E1nske Bošany sur mapo de Slovakio] == Fontoj == * Hungara Vikipedio {{Municipoj de Regiono Trenčín|Distrikto Partizánske}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Partizánske]] 6um42k1500cdahml8gc3se7ydt74k2b 0 341336 9387312 9311300 2026-05-30T05:45:12Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9387312 wikitext text/x-wiki '''Rákospalota''' estas iama [[urbo]], nun parto de la 15-a distrikto de [[Budapeŝto]]. La [[loknomo]] signifas [[hungare]]: [[kankro|kankra]]-[[palaco]]. [[Dosiero:Pestújhelyi evangélikus templom.jpg|eta|300ra|<center>Luterana preĝejo de Rákospalota-Pestújhely]] == Bazaj informoj == * [[Loĝantaro]]: 38400 * [[Poŝtkodo]]: 115x * {{Koordinatoj gms|47|33|45|N|19|07|00|E|scale:30000}} == Historio == La unua mencio okazis en [[1243]] en formo ''Nyír-Palota''. La [[komunumo]] ne senhomiĝis dum regado de [[turkoj]]. La loko estis populara pro la [[fervojo]] inter [[Pest]] kaj [[Vác]] ekde la [[1830-aj jaroj]]. En [[1923]] la tiama [[vilaĝo]] iĝis [[urbo]] kaj aliĝis al Budapeŝto en [[1950]]. La 15-a distrikto konsistas el ''Rákospalota'', ''Újpalota'' kaj ''Pestújhely''. Kontaktoj kun la ceteraj eroj de la ĉefurbo estas trame, vagonare, aŭtobuse. == Vidindaĵoj == * [[Luterana preĝejego (Rákospalota)]] * [[Kalvinana tritura kirko (Rákospalota)]] * [[Kirko Koro de Jesuo (Rákospalota)]] * [[Kirko Sankta Triunuo (Rákospalota)]] - la plej malnova kirko de la urbo * romkatolika [[Kirko Dipatrino de Hungaroj (Rákospalota)]] de [[1900]], la [[turo]] estas 70 m-ojn alta * [[Sinagogo de Rákospalota]] == Famuloj == En Rákospalota naskiĝis: * [[agronomo]] [[László Cselőtei]] * [[aktoro]]j [[György Simon]], [[Klára Tabódy]] kaj [[Ferenc Zentay]] * [[arkivisto]] [[László Benczédi]] * [[arthistoriisto]] [[Mária Aggházy]] * [[László Budai (futbalisto)]] * [[filozofo]] [[György Fukász]] * geokemiisto [[Mária Kliburszkyné Vogl]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * mikrobiologo [[János Szolnoki]] * [[monaĥo]] [[Rajmund Sándor Molnár]] * [[lingvisto]] [[Zoltán Bánhidi]] * [[muzeologo]] [[Elemér Jónás]] * [[oficisto]] [[Geyza Grubicy]] * [[operkantisto]] [[Erika Sziklay]] * [[pedagogo]] [[Ágost Lubrich]] * [[pentristo]]j [[Géza Boross (pentristo)|Géza Boross]] kaj [[Róbert Muray]] * [[psikologo]] [[Lajos Kardos]] * radioparolisto [[Zsuzsa Kertész]] * [[redaktoro]] [[Éva Takács]] * [[reĝisoro]] [[Sándor Szőnyi G.]] * [[skermisto]] [[Tibor Berczelly]] * [[skulptisto]] [[Mihály Mészáros]] * [[violonisto]] [[György Garay]]. En Rákospalota mortis [[Sándor Veres (operkantisto)]]. == Vidu ankaŭ == * [[Rákospalota]] (distrikto) [[Kategorio:Kvartaloj de Budapeŝto]] 22sltcxply67euek3edxftcqruaqk85 9387344 9387312 2026-05-30T07:12:18Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9387344 wikitext text/x-wiki '''Rákospalota''' estas iama [[urbo]], nun parto de la 15-a distrikto de [[Budapeŝto]]. La [[loknomo]] signifas [[hungare]]: [[kankro|kankra]]-[[palaco]]. [[Dosiero:Pestújhelyi evangélikus templom.jpg|eta|300ra|<center>Luterana preĝejo de Rákospalota-Pestújhely]] == Bazaj informoj == * [[Loĝantaro]]: 38400 * [[Poŝtkodo]]: 115x * {{Koordinatoj gms|47|33|45|N|19|07|00|E|scale:30000}} == Historio == La unua mencio okazis en [[1243]] en formo ''Nyír-Palota''. La [[komunumo]] ne senhomiĝis dum regado de [[turkoj]]. La loko estis populara pro la [[fervojo]] inter [[Pest]] kaj [[Vác]] ekde la [[1830-aj jaroj]]. En [[1923]] la tiama [[vilaĝo]] iĝis [[urbo]] kaj aliĝis al Budapeŝto en [[1950]]. La 15-a distrikto konsistas el ''Rákospalota'', ''Újpalota'' kaj ''Pestújhely''. Kontaktoj kun la ceteraj eroj de la ĉefurbo estas trame, vagonare, aŭtobuse. == Vidindaĵoj == * [[Luterana preĝejego (Rákospalota)]] * [[Kalvinana tritura kirko (Rákospalota)]] * [[Kirko Koro de Jesuo (Rákospalota)]] * [[Kirko Sankta Triunuo (Rákospalota)]] - la plej malnova kirko de la urbo * romkatolika [[Kirko Dipatrino de Hungaroj (Rákospalota)]] de [[1900]], la [[turo]] estas 70 m-ojn alta * [[Sinagogo de Rákospalota]] == Famuloj == En Rákospalota naskiĝis: {{ĉefartikolo|Listo de famuloj naskiĝintaj en iama urbo Rákospalota}} * [[agronomo]] [[László Cselőtei]] * [[aktoro]]j [[György Simon]], [[Klára Tabódy]] kaj [[Ferenc Zentay]] * [[arkivisto]] [[László Benczédi]] * [[arthistoriisto]] [[Mária Aggházy]] * [[László Budai (futbalisto)]] * [[filozofo]] [[György Fukász]] * geokemiisto [[Mária Kliburszkyné Vogl]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * mikrobiologo [[János Szolnoki]] * [[monaĥo]] [[Rajmund Sándor Molnár]] * [[lingvisto]] [[Zoltán Bánhidi]] * [[muzeologo]] [[Elemér Jónás]] * [[oficisto]] [[Geyza Grubicy]] * [[operkantisto]] [[Erika Sziklay]] * [[pedagogo]] [[Ágost Lubrich]] * [[pentristo]]j [[Géza Boross (pentristo)|Géza Boross]] kaj [[Róbert Muray]] * [[psikologo]] [[Lajos Kardos]] * radioparolisto [[Zsuzsa Kertész]] * [[redaktoro]] [[Éva Takács]] * [[reĝisoro]] [[Sándor Szőnyi G.]] * [[skermisto]] [[Tibor Berczelly]] * [[skulptisto]] [[Mihály Mészáros]] * [[violonisto]] [[György Garay]]. En Rákospalota mortis [[Sándor Veres (operkantisto)]]. == Vidu ankaŭ == * [[Rákospalota]] (distrikto) [[Kategorio:Kvartaloj de Budapeŝto]] coo67v7835vx6p3fjunp5zg0s5dures 0 341738 9387078 8556707 2026-05-29T20:19:44Z Sj1mor 12103 9387078 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''CSÉCSY NAGY Imre''' (ĉe:ĉi nadj) (konata ankaŭ Csécsi Imre laŭ la kutima hungara sinsekvo) estis hungara kuracisto, kolegia instruisto, ano korespondanta de la [[MTA]] (1844) naskita en [[Érkeserű]] la [[28-an de novembro]] [[1804]] kaj mortinta en [[Debrecen]] la [[23-an de julio]] [[1847]]. ==Kariero== Csécsy Nagy Imre studis medicinon inter 1831–36 en [[Peŝto]], resp. en [[Vieno]], havigis diplomon en [[1837]]. En 1839 oni elektis lin al katedro pri naturscienco de kolegio de [[Debreceno]]. Li riĉigis la mineralkolekton. ==Verkoj== *''A botanikai magyar műnyelv javításáról'' (Debrecen, 1824); *''A fénysugár polarisatiojáról'' (Athenaeum, 1840); *''A tiszta erkölcs tudománya'' (Vindobonae, 1842); *''Földünk és néhány nevezetesebb ásvány rövid természetrajza'' (Debrecen, 1842). ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Vivtempo|Csecsy Nagy, I.}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj|Csecsy Nagy, I.]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] tjicajqhmmaalokk7djghoc6foj69jy 0 342538 9387259 9301404 2026-05-30T03:52:19Z Sj1mor 12103 9387259 wikitext text/x-wiki {{Orfa|Svislando}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Svisa centra asocio por la bono de blinduloj''' estas la [[Svislando|svisa]] ĉefa asocio pro la [[Blindeco|blinduloj]]. [[Dosiero:Caoguia2006.jpg|eta|Brazila blindulo kun blindo-gvida hundo en [[Brazilio]], [[Brazilo]]. 24-a septembro 2006, Bildo de Antonio Cruz/Abr; ''Agência Brasil'']] == Helpiloj == Per reto oni povas aĉeti diversajn helpilojn por blinduloj. == Edukado por plenkreskaj personoj == La asocio faras diversajn kursojn. == Optikaj helpiloj == Per la optikaj helpiloj oni volas helpi uzi la optikan kapablecon de personoj. == Biblioteko pri ludiloj == La biblioteko enhavas specialajn bildlibrojn kaj ludilojn pro blinduloj. == Surdaj blinduloj == La asocio havas specialan konsilan oficejon por la surdaj blinduloj. == Informiloj kaj simulado-iloj == La asocio eldonas informilojn kaj simulado-ilojn. Kun la simulado-ilojn oni povas montri la problemojn de blinduloj en la societo al la vidaj personoj. == Fako-biblioteko kaj video-teko == La asocio havas ankaŭ bibliotekon kun faklibroj. == Reprezentado de interesoj de blinduloj == La asocio faras ankaŭ la reprezentadon de interesoj de blinduloj en naciaj kaj internaciaj oficejoj pri blinduloj. == Vidu ankaŭ == * [[Blindeco]] * [[Blindulo]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.szblind.ch oficiala retejo] ({{de}}, {{fr}}, {{it}} kaj {{en}}) <!-- {{oficiala retejo|https://www.szblind.ch}} ne plu eblas, ĉar ĝi aŭtomate indikiĝas nur esti en la franca, ne kvarlingve --> * [http://www.blindenverband.bz.it/ itala asocio pri blindulo - Bozen] * [http://www.afb.org/ AFB Amerika fundamento pro la blinduloj] * [http://www.afac.org.br/cursos.htm brazila organizaĵo AFAC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101207144435/http://www.afac.org.br/cursos.htm |date=2010-12-07 }} [[Kategorio:Blindeco]] [[Kategorio:Karitataj organizaĵoj]] [[Kategorio:Asocioj de Svislando]] 6713ztsueccmqvcc3j9d1vnufu2qrnw 0 342939 9386916 9181558 2026-05-29T19:12:37Z Trigenibinion 181623 /* Vidu ankaŭ */ 9386916 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Manifestación en Valencia.jpg|300px|dekstra|eta|Demonstracio en la urbo de Valencio "kontraŭ la enmiksiĝo de Katalunio kaj por antaŭenigo de la lingvo". Sen dubo, la lingva deklivo de la movado estas ties plej grava trajto.]] La '''blaverismo''' (en la [[valencia]]: ''blaverisme'') estas la termino per kiu kutime oni konas la ĵus naskitan {{N|politika movado}} kiel reago kontraŭ la katalanista fluo de la [[valencia naciismo]] en [[Valencio]] ([[Hispanio]]). == La simboloj == La blaverismo difiniĝas, super ĉio, per ties negado ke ekzistas kulturaj kaj simbolaj elementoj kiuj estas dividitaj inter [[Katalunio]] kaj [[Valencia Komunumo|Valencio]]. === La flago === La valencia flago kun la blua strio kronita apud la masto, estas de la dua duono de la [[14a jarcento]], pro reĝa privilegio, la propra aŭ oficiala simbolo de la [[Valencio|urbo de Valencio]]. En la Statuto de Aŭtonomeco de 1982 la trikolora kronita flago estos elektita oficiala flago de la [[Valencia Komunumo]]. === La lingvo === La blaveroj malakceptas la unuecon de la kataluna lingvo proponita de Joan Fuster kaj ili malakceptas la Normojn de Castellón de 1932 por elekti la Normojn de la [[Reĝa Akademio de Valencia Kulturo]] de 1978. Ĉi tiu procezo iniciatos per la verko de Miquel Adlert ''En defensa de la llengua valenciana: perqué i cóm s’ha d’escriure la que es parla'' (1977) kaj la ĉefroluloj de tiu estos la propra Adlert kaj la poeto Xavier Casp, kiuj evoluis dum la 70-aj jaroj el sinteno unitarista komenca. La blaverismo rikoltos gravajn sukcesojn dum la unuaj jaroj de ties ekzisto, kiam ĝi nomiĝis Milito de la Lingvo. == Vidu ankaŭ == * [[Valencia dialekto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Valencia naciismo]] [[Kategorio:Kataluna lingvo]] [[Kategorio:Politikaj esprimoj]] nxl1ycj5hresskzkf63y62b57am6unp 0 347155 9386795 9383138 2026-05-29T13:11:36Z Trigenibinion 181623 Redunda 9386795 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Informkesto partio |koloro = red |emblemo = ERC logo 2017.svg |propra nomo = Esquerra Republicana de Catalunya |lingvo= Kataluna |esperanta nomo = Respublika Maldekstro de Katalunio |lando = Katalunio |fondiĝo = 1931 |estro = [[Oriol Junqueras]] |ideologio = Kataluna naciismo, republicanismo, kataluna sendependentismo, socialismo kaj katalunismo |retejo = [http://www.esquerra.cat/ www.esquerra.cat] |pasita = }} La '''Respublika Maldekstro de Katalunio''', [[katalune]]: Esquerra Republicana de Catalunya, estas maldekstra sendependendisma partio en [[Hispanio]] kampanjanta por la sendependeco de [[Katalunio]]. Ĝi ankaŭ estas ĉefsponsoro de la sendependecmovado de Francio kaj Hispanio en la teritorioj konataj inter la katalunaj naciistoj kiel Kataluna Landaro . Ĝiaj bazaj politikaj principoj estas difinitaj en la Deklaro de Ideologio aprobitaj dum la 19-a Nacia kongreso en 1993. Tio estas organizita en la tri areoj kiuj donas al la organizo sian nomon: Esquerra (Maldekstro), Repúblicana (engaĝiĝo en la ŝtatoformo de respubliko kontraŭ la nuna konstitucia monarkio de Hispanio) kaj Catalunya (kiu konsistas el la tielnomitaj "[[Kataluna Landaro]]"). Esquerra Republicana de Catalunya havas nuntempe 21 sidlokojn (tria plej granda grupo laŭ sidlokoj) en la Kataluna Parlamento kaj 1 sidloko en la Baleara Parlamento. Ĝi estas unu el la tri koalicimembroj de la nuna triparta maldekstrema kataluna registaro. Ĝi estis nelonge forpelita de tiu koalicio en majo 2006 pro la multaj streĉitecoj kun la PSC-PSOE (Partio de socialistoj de Katalunio). El la "kataluna landaro", ĝi havas tri sidlokojn (kvina plej granda grupo laŭ sidlokoj) en la [[Hispana Parlamento]] kaj unu sidloko en la [[Eŭropa Parlamento]]. {{Ligiltabelo Regionismaj, aŭtonomismaj kaj sendependismaj partioj en Francio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sendependismaj partioj de Katalunio]] [[Kategorio:Sendependismaj partioj de Francio]] q9mo39xxdt9zbrd6b5jkh0bsfzxv2bk 0 351403 9386910 8261997 2026-05-29T19:02:02Z Trigenibinion 181623 kat 9386910 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bandera Siete Estrellas Verdes.svg|300px|dekstra|eta|Sendependisma kanaria flago kreita de la MPAIAC.]] La '''kanaria naciismo''' estas ideologia fluo kiu pretendas la konsideron de la [[Kanariaj Insuloj]] ([[Hispanio]]) kiel nacio. Kvankam, laŭlonge de ĝia historio, la termino estis diverse uzita en politikaj movadoj de ampleksa spektro: de sendependismaj movadoj al aliaj pli moderaj movadoj partianoj de la federismo ene de [[Hispanio]], pasante por regionistoj aŭ simple aŭtonomistoj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Kanaria naciismo]] 1iav68a4y2r7553x0ukqx479pnq5424 0 351404 9386896 7942459 2026-05-29T18:44:10Z Trigenibinion 181623 kat 9386896 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Andecha Astur.svg|eta|"Asturina" kun ruĝa stelo, astura naciista flago kiun uzas kutime la naciismo de maldekstraj grupoj.]] La '''astura naciismo''' estas politika kaj socia movado kiu konsideras ke [[Asturio]] devas havi plej grandan memregecon aŭ ke ĝi estas [[nacio]] kaj ĝi postulas la rajtojn kiujn ĝi havus kia la rajto de memdetermino laŭ la naciistoj. La arierado de la asturiaj kulturo kaj lingvo estas unu el ties penadoj. == Vidu ankaŭ == * Laborista [[Revolucio de Asturio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Astura naciismo]] 9gooo4mofibq8cuvvvavehlvtnol7sk 0 351405 9386904 8504306 2026-05-29T18:52:35Z Trigenibinion 181623 /* Vidu ankaŭ */ kat 9386904 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Senyera valenciana preautonòmica 2009.svg|eta|200ra|dekstra|<small>Flago de la Valencia Komunumo reklamata fare de la valencia naciismo. Estis la oficiala flago de antaŭaŭtonoma Valencio, antaŭ la elekto de la kronita valencia ''Senjera''.</small>]] La '''valencia naciismo''', aŭ '''valenciismo''', estas tendenco de politika penso kiu aspiras al la maksimuma nivelo de memregeco de la aktuala [[Valencia Komunumo]], kiel konsekvenco de lia konsidero kiel politika nacio, nomita [[Valencia Lando]], kio en lasta petskribo inkludus la rajton al la memdetermino de koncerna teritorio. Ĝia konsidero pri kio estus ĝia "kultura nacio", tamen, varias laŭ la historia momento, sed ĝenerale supozas ke la Valencia Komunumo dividas grandan parton de sia kultura kondiĉo kun [[Katalunio]], [[Balearaj Insuloj]], kaj [[Aragono]], sen ke tiu influas ties "politikan kadron" difinitan, kiel estas strikte la aktuala [[Valencia Komunumo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Blaverismo]] * [[Valencia dialekto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Valencilando|Naciismoj]] [[Kategorio:Valencia naciismo]] 5i3vau4wypnjetarbf3wknfsilfn31x 9386908 9386904 2026-05-29T18:59:07Z Trigenibinion 181623 /* Vidu ankaŭ */ kat 9386908 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Senyera valenciana preautonòmica 2009.svg|eta|200ra|dekstra|<small>Flago de la Valencia Komunumo reklamata fare de la valencia naciismo. Estis la oficiala flago de antaŭaŭtonoma Valencio, antaŭ la elekto de la kronita valencia ''Senjera''.</small>]] La '''valencia naciismo''', aŭ '''valenciismo''', estas tendenco de politika penso kiu aspiras al la maksimuma nivelo de memregeco de la aktuala [[Valencia Komunumo]], kiel konsekvenco de lia konsidero kiel politika nacio, nomita [[Valencia Lando]], kio en lasta petskribo inkludus la rajton al la memdetermino de koncerna teritorio. Ĝia konsidero pri kio estus ĝia "kultura nacio", tamen, varias laŭ la historia momento, sed ĝenerale supozas ke la Valencia Komunumo dividas grandan parton de sia kultura kondiĉo kun [[Katalunio]], [[Balearaj Insuloj]], kaj [[Aragono]], sen ke tiu influas ties "politikan kadron" difinitan, kiel estas strikte la aktuala [[Valencia Komunumo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Blaverismo]] * [[Valencia dialekto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Valencia naciismo]] 51d8wmaxh38mmj0s41bt6mddbkygrhm 0 352176 9387281 9382686 2026-05-30T04:12:46Z Sj1mor 12103 9387281 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Convergència i Unió''' ('''[[CiU]]''') (''Konverĝo kaj Unuigo''), estas [[politika koalicio]] de politikaj partioj [[naciismo kataluna|naciistoj katalunaj]], de [[Katalunio]] ([[Hispanio]]). Ĝin konsistigas la liberala partio ''[[Convergència Democràtica de Catalunya]]'' kaj la kristandemokratia partio ''[[Unió Democràtica de Catalunya]]''. Convergència i Unió regis Katalunion ekde [[1980]] ĝis [[2003]], sub prezido de [[Jordi Pujol]], kiu estis prezidento de la [[Generalitat de Catalunya]] ĝis la [[18-a de decembro]] de [[2003]]. Denove el [[2010]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|Katalunio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciismaj partioj de Katalunio]] [[Kategorio:Separismaj organizaĵoj]] s6s3s3ovjqqwmfdz6yu63ahpfbbwils 0 354222 9386940 5634896 2026-05-29T19:45:23Z Sj1mor 12103 9386940 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Mildred Pierce''' estas [[romano]] de usona aŭtoro [[James M. Cain]] eldonita en [[1941]]. Usona samnoma filmo estis farita baze de la romano en [[1945]] (reĝisoro [[Michael Curtiz]]). Ĝi gajnis [[Oskar-premio]]n. {{Ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Literaturo de Usono]] [[Kategorio:Usonaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1941]] ez2pl3cyj376n2lxd8ne1c0oc32u8vo 0 354977 9386820 8766254 2026-05-29T14:52:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386820 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ''Populus fremontii'' |dosiero = Cottonwood at Zion Lodge.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Populus fremontii'' |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = plantoj |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Malpighiales]] |familio = [[Salikacoj]] ''Salicaceae'' |genro = [[Poplo]]j ''Populus'' |subgenro = ''[[Nigra poplo|Aegiros]]'' |dunomo = Populus fremontii |dunomo aŭtoritato = [[Sereno Watson|S. Watson]] |mapo de vivoteritorioj = Populus fremontii range map 2.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] |vikispecio = Populus fremontii |komunejo = Populus fremontii }} '''''Populus fremontii''''' aŭ okcident-amerika nigra [[poplo]] aŭ '''fremont-poplo''' aŭ riverborda, ĉerivera nigra poplo estas [[nigra poplo]] indiĝena en okcidenta [[Norda Ameriko]], en [[Kalifornio]] (escepte Plataĵo Modoc) kaj oriente ĝis [[Nevado]], [[Utaho]], [[Arizono]] kaj [[Nov-Meksiko]] kaj sude al [[Sonora]] en nordokcidenta [[Meksiko]]. Ĝi kreskas en [[ĉeriveraj areoj]] kaj inunditaj landoj en sudokcidenta Usono kaj ĝis nordokcidenta Meksiko. == Priskribo == [[Dosiero:Populus fremontii ssp. fremontii 001.jpg|eta|maldekstra|Folio: Populus fremontii ssp. fremontii.]] ''Populus fremontii'' estas larĝa [[arbo]] kreskanta 12-35 m, kun larĝa krono, kun trunko kun diametro ĝis 1,5 m. La [[arboŝelo]] estas glata se juna, sed sulka ĉe aĝaj arboj. La [[floraro]] konsistas el longa penda amento, kiu floras de marto ĝis aprilo. . La frukto estas akeno, disvastigata per vento, kiu ŝajnas aspekti kiel pecetoj el kotono pendiĝanta de membroj. La folioj longas 3-7 cm, korformaj, kun pintiĝinta fino, blankaj vejnoj kaj krenela rando; ili estas glataj ĝis harplenaj kaj ofte makulitaj kun lakteca rezino. Laŭ la „National Register of Big Trees” (Nacia Registro de Granda Arboj), la plej granda fremonta nigra poplo en Usono estas en Santa Cruz, Arizono. Ĝi havas perimetron de 42 futoj, altecon de 92 futoj, kaj etendiĝon de 108 futoj. == Uzado == Populus fremontii estas uzata en plantado por ŝirmovivejoj kaj ekologia restarigo, pli grandaj ĝardenoj kaj kiel indiĝena planto de land-aspekto, ventoŝirmilo, eroziokontrolo, ombro por brutaro kaj ĉe refreŝigaj instalaĵoj kaj parkoj. Fremont-poplo estis uzita en la pasinto fare de setlantoj kaj agrikulturistoj por fuelo kaj barilopostenoj. La indiĝenaj amerikanoj manĝis la internan ŝelon de Fremont-poplo kontraŭ skorbuto. La ŝelo kaj foliaro kutimis fari kataplasmojn por trankviligi turga, trakti vundojn, kaj kuraci kapdolorojn. La branĉetoj estis uzitaj fare de la Pima-tribo por korbomaterialoj, kaj Cahuilla-triboj uzis la lignon por iloj. Populus fremontii estis uzita fare de la Pueblo-triboj por tamburoj, kaj estis la preferata lignospecio el la Kolorad-riveraj arbaroj por kveĉanaj kremacioj. == Vidu ankaŭ == * [[Arizonaj montarbaroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Biologio}} <!--{{Projektoj|commons=Populus fremontii|wikispecies=Populus fremontii}}--> * {{en}} [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?7038,7039,0,7043 Jepson Manual treatment: 'Populus fremontii ssubsp. fremontii''] * {{en}} [http://plants.usda.gov/factsheet/pdf/fs_pofr2.pdf Fremont-poplo (''USDA'').] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220206125745/http://plants.usda.gov/factsheet/pdf/fs_pofr2.pdf |date=2022-02-06 }} [[Kategorio:Poploj]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Arboj de Meksiko]] [[Kategorio:Arboj de Usono]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] [[Kategorio:Usona kuirarto]] q9cuius7r3v3lr18kh73bwbmvpfvtik 0 356150 9387271 8424130 2026-05-30T04:02:45Z Sj1mor 12103 9387271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Regiona Interreta Registrejo''' (angle ''Regional Internet Registry'') aŭ '''RIR''' estas organizo de regionaj entreprenoj ofertantaj [[Interreto|Interretajn]] konektigajn servojn. Ĝia tasko estas disdoni [[IP-adreso|IP-adresarojn]] al la [[Lokaj Interretaj Registrejoj]]. La RIR mem ricevas IP-adresarojn de la [[Nombro-Resursa Organizo]]. Ekde 2005 ekzistas kvin Regionaj Interretaj Registrejoj: * AfriNIC (''African Network Information Centre'') – ''Afrika Reta Informacia Centro'', respondecas pri [[Afriko]] * APNIC (''Asia Pacific Network Information Centre'') – ''Azia Pacifika Reta Informacia Centro'', respondecas pri [[Orienta Azio]] kaj [[Oceanio]] * ARIN (''American Registry for Internet Numbers'') – ''Amerika Registrejo por Interretaj Nombroj'', respondecas pri [[Nordameriko]] * LACNIC (''Regional Latin-American and Caribbean IP Address Registry'') – ''Regiona Latinamerika kaj Karibia IP-adresa Registrejo'', respondecas pri [[Latinameriko]] kaj [[Karibio]] * RIPE NCC (''Réseaŭ IP Européens Network Coordination Centre'') – ''Eŭropaj IP-retoj Reta Koordinacia Centro'', respondecas pri [[Eŭropo]], [[Mezoriento]] kaj [[Centra Azio]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.afrinic.net/ AfriNIC] * [http://www.apnic.net/ APNIC] * [http://www.arin.net/ ARIN] * [http://www.lacnic.net/ LACNIC] * [http://www.ripe.net/ RIPE NCC] [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Interretaj normoj]] [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]] jfm9zdaopo3akn4f1m8qvo7fxag77uo 0 356909 9387351 8414071 2026-05-30T07:36:02Z Sj1mor 12103 9387351 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-MO|situo sur mapo=|zomo=13}} [[Dosiero:Liberty-jail1.png|300ra|dekstra]] '''Prizono Liberty''' estas siatempa prizono en Liberty, [[Misurio]], [[Usono]] kie [[Joseph Smith, Jr.]], fondinto de [[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]], kaj aliaj asocioj estis malliberigitaj la [[1an de decembro]] [[1838]] ĝis aprilo de [[1839]] dum la [[Mormona Milito]]. {{Projektoj}} {{Gravaj lokoj rilate al mormonismo}} [[Kategorio:Gravaj lokoj rilate al mormonismo]] [[Kategorio:Misurio]] [[Kategorio:Posedoj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] [[Kategorio:Historiaj muzeoj en Usono]] [[Kategorio:Prizonoj en Usono|Liberty]] tkweadgt8r7svckh0lgz8vpc725e4tj 0 365241 9387469 9357677 2026-05-30T10:37:01Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9387469 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Veľká Lomnica | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|-|''Kakaslomnic''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|-|''Großlomnitz''}} | kategorio = municipo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Veľká Lomnica (kostol).jpg | dosiero_priskribo = Preĝejo en Veľká Lomnica <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Veľká Lomnica | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Prešov | distrikto = Distrikto Kežmarok | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Spiŝo | ŝoseo = | limo = | parto = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | rivero = [[Poprad (rivero)|Poprad]] | rivero1 = [[Studený potok (alfluanto de Poprad)|Studený potok]] | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Veľká Lomnica | leviĝo = 678 | lat_d = 49 | lat_m = 06 | lat_s = 56 | lat_NS = N | long_d = 20 | long_m = 21 | long_s = 21 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 19.1179 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 4289 | loĝantaro_dato = 31.12.2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1257 | establita_tipo = Unua skribmencio | ĉefulo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo_tipo = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 059 52 | areo_kodo = +421-52 | areo_kodo_tipo = | kodo = KK | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 524000 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Prešov | mapo1_lokumilo = Regiono Prešov | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.velkalomnica.sk/ www.velkalomnica.sk] | commons = Veľká Lomnica | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Veľká Lomnica,''' [[hungare]] '''Kakaslomnic''' [kakaŝlomnic], (ĝis [[1899]] ''Nagy-Lomnicz''), [[germane]] '''Großlomnitz''' [groslomnic] estas [[vilaĝo]] kaj [[municipo]] en [[Slovakio]]. [[Dosiero:KakaslomnicFotoThalerTamas.JPG|eta|maldekstre|Katolika preĝejo de Veľká Lomnica]] == Situo == Veľká Lomnica situas laŭ maldekstra [[bordo]] de [[Poprad (rivero)]], laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Poprad]]-[[Stará Ľubovňa]]. [[Kežmarok]] troviĝas je 6 [[km]]. == Historio == La loko estis loĝata jam dum la pratempoj. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en [[1257]] en latina formo ''"Villa Lomnicza"''. La unuaj loĝantoj estis [[saksoj]]. En [[1358]] 19 [[familio]]j pagis [[imposto]]jn. En [[1603]] oni komputis 24 [[domo]]jn, en [[1635]] 35 servutulajn domojn. En [[1787]] 1306 vilaĝanoj (252 familioj) loĝis en 163 domoj, en [[1828]] 1269 vilaĝanoj en 175 domoj. En [[1788]] [[incendio]] okazis. Ekde [[1887]] [[trajno]] trafikas apud la vilaĝo. Fine de la [[19-a jarcento]] la loko kaj la proksimeco iĝis feriejo por turistoj. En [[1910]] laŭ la popolnombrado vivis en Kakaslomnic 1324 [[homo]]j, ([[germanoj]] en majoritato, [[hungaroj]] kaj [[slovakoj]] en [[minoritato]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la [[komunumo]] apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Szepes (reĝa departemento)]], al [[distrikto]] de [[Kežmarok]], poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]], dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] al [[Slovakio]]. Nuntempe [[instituto]] pri agrikulturo funkcias tie. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Katerino]] el [[Aleksandrio]] el la [[13-a jarcento]], en [[1412]] gotikiĝis * luterana preĝejo de [[1785]], [[turo]] alkonstruiĝis en [[1908]] * [[baroko|baroka]] [[kastelo]] de [[1772]], en la [[20-a jarcento]] trakonstruita * malfrubaroka kastelo el la [[18-a jarcento]] * malfrubaroka nobeldomo el la 18-a jarcento == Famuloj == * En la iama Nagy-Lomnic (foje Kakaslomnic) naskiĝis kaj mortis: ** hungara politikisto kaj tradukisto [[Andor Sponer]] ** ŝtata [[oficisto]] [[Gergely Berzeviczy]]. * En la iama Kakaslomnic naskiĝis [[Egyed Berzeviczy]]. {{Municipoj de Regiono Prešov|Distrikto Kežmarok}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Kežmarok]] ak17v15hvs8p0sonr8ovfwtlba3qstx 0 365465 9387207 5634765 2026-05-30T03:14:37Z Sj1mor 12103 9387207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Silento''' (沈黙 ''ĉinmoku'') estas [[romano]] verkita de [[Endoo Ŝuusaku]] (遠藤周作) kaj eldonita en [[1966]]. Ĝi temas pri la historio de la [[kristanismo]] en [[Japanio]] antaŭ kelkaj jarcentoj, kiam la registaro de tiu lando kruele persekutis la kredantojn postlasitajn de la [[Katolikismo|katolikaj]] [[misiisto]]j antaŭe enirintaj la landon. Esperanta traduko de [[Doi Ĉ.]] eldoniĝis en 2010 ĉe [[Japana Esperanto-Instituto]]. == Vidu ankaŭ == * [[Japanaj Martiroj]] == Eksteraj ligiloj == [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=8603 ''Silento'' en la UEA-katalogo] [[Kategorio:Literaturo de Japanio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1966]] [[Kategorio:Kristanismo en Japanio]] [[Kategorio:Kristanaj martiroj]] oz84u85a47t3jleu8tbsj33os2grokf 4 366080 9387474 9385696 2026-05-30T10:52:26Z ThomasPusch 1869 /* Villa delle Rose (Lago de Como) */ 9387474 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus fvastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon enketi en la angla vikipe4dio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]]kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) 4qmeiqvxkg96umvi2v31pj3i81tfmxb 9387475 9387474 2026-05-30T10:53:09Z ThomasPusch 1869 /* N. Robert Branch */ 9387475 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus fvastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon enketi en la angla vikipe4dio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]]kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) 14jhxfbylnz11xxvldcnvkyl5cl3e8n 9387476 9387475 2026-05-30T10:53:40Z ThomasPusch 1869 /* N. Robert Branch */ 9387476 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus fvastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon enketi en la angla vikipe4dio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]]kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) eozl1160gpy2h0bo4mu558zff7e8mi3 9387477 9387476 2026-05-30T10:56:24Z ThomasPusch 1869 /* N. Robert Branch */ 9387477 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus fvastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]]kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) rekl162vdwliolczdoli2xut2qb6yhd 9387478 9387477 2026-05-30T10:56:48Z ThomasPusch 1869 /* N. Robert Branch */ 9387478 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]]kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) ay5dh7ln0fxbf7bxscoi7yw79gklx5s 9387479 9387478 2026-05-30T11:02:08Z ThomasPusch 1869 /* Mumio de Maunula 2026 5 25 */ 9387479 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]]kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) ki5xdyac1k8wdynz9wfmmlpuji5p5zh 9387481 9387479 2026-05-30T11:09:54Z ThomasPusch 1869 /* Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo */ Respondo 9387481 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]]kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) slm3ewqzo1knhnxgfxcrodbphjt4tw0 0 367231 9387311 9204701 2026-05-30T05:43:07Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Us_legion_of_merit_officer_rib.png|Us_legion_of_merit_officer_rib.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:Legion_of_Merit_(United_States)_officer_rib.png|Legion_of_Merit_(United_States)_officer_rib.png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] 9387311 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} {{kursiva titolo}} La ordeno '''Legio de Merito''' ({{lang-en|'''Legion of Merit'''}}) estis iniciatinta la 20-an de julio 1942 pere de la [[kongreso de Usono]]. Temas pri altranga armea ordeno, kiu ne nur doniĝas al [[usono|usonanoj]], sed ankaŭ al eksterlandaj oficiroj kaj altrangaj personoj de publika atento. Krom la "medalo de honoro", la "[[Medal of Honor]]", temas pri la sola armea ordeno de Usono portata interalie per kola rubando. Usonaj ordenoj kutime - malsame al multaj eŭropaj ordenoj - atribuiĝas nur en sola kategorio. Se la ordeno doniĝas al usonaj soldatoj, ĝi kutime atribuiĝas nur en la baza kategorio (legionisto, angle ''legionnaire''). Se ĝi tamen doniĝas al soldatoj de eksterlandaj soldatoj aŭ al registaraanoj aŭ oficistoj de eksterlandaj ŝtatoj, ĝi kiel tutsola usona ordeno atribueblas en pli ol unu kategorioj, sume kvar: legionisto, oficiro, komandisto kaj ĉefkomandisto. <center> <gallery> dosiero:Us legion of merit chief commander.png|ĉefkomandisto dosiero:Us legion of meit commander.png|komandisto dosiero:Us legion of merit officer.png|oficiro dosiero:Legion of Merit drawing.svg|legionisto </gallery> <gallery> dosiero:US_Legion_of_Merit_Chief_Commander_ribbon.png|rubando<br /> ĉefkomandisto dosiero:US_Legion_of_Merit_Commander_ribbon.png|rubando<br />komandisto dosiero:Legion of Merit (United States) officer rib.png|rubando<br /> oficiro dosiero:Legion of Merit ribbon.svg|rubando<br /> legionisto </gallery> </center> == Iuj honorigitoj (elekto) == ordigite laŭ ŝtato {|width="100%" align="center"| |width="50%" valign="top"| * ''Peter Cosgrove'', generalo ([[Aŭstralio]]) * [[Petr Pavel]], generalo ([[Ĉeĥio]]) * [[Ĉiang Kai-ŝek]], ĉefgeneralo ([[Ĉinio]]) * ''Wolfgang Altenburg'', generalo ([[Germanio]]) * ''Raban Freiherr von Canstein'', generalo (Germanio) * ''Karsten Ewert'', ĝenerala kuracisto (Germanio) * ''Lutz Feldt'', vicadmiralo (Germanio) * ''Friedrich Foertsch'', generalo (Germanio) * ''Heinz S. Fuchs'', ĝenerala kuracisto (Germanio) * ''Adolf Heusinger'', generalo (Germanio) * ''Josef Kammhuber'', generalo (Germanio), 1961 * ''Bruno Kasdorf'', generalleŭtenanto (Germanio), 2010 * ''Johann Adolf Graf von Kielmansegg'', generalo (Germanio), 1968 * ''Harald Kujat'', generalo (Germanio) * ''Klaus Naumann'', generalo (Germanio) * ''Günther Rall''‚ generalleŭtenanto (Germanio) * ''Ernst Rebentisch'', ĝenerala kuracisto (Germanio) * ''Friedrich Riechmann'', generalleŭtenanto (Germanio), 2005 * ''Friedrich Ruge'', vicadmiralo, inspektisto de la germana mararmeo kaj verkisto (Germanio) * ''Frank Schild'', generalmajoro (Germanio) * ''Heinrich Schneider'', oficiro (Germanio) * ''Wolfgang Schneiderhan'', generalo (Germanio) * ''Volker Schwamborn'', ĝenerala kuracisto (Germanio), 2005 * ''Johannes Steinhoff'', generalo (Germanio) * ''Günther Wenger'', brigada generalo (Germanio) * ''Ralf Klewin von Fintel'', majora leŭtenanto (Germanio), 2010 * ''Wecih Barzani'', generalo ([[Irako]]) |width="50%" valign="top"| * [[Bernt Balchen]] ([[Norvegio]]) * ''Michal Gutowski'', brigada generalo ([[Pollando]]) * [[Sławomir Petelicki]], brigada generalo ([[Pollando]]) * [[Mikaelo la 1-a (Rumanio)]], reĝo, ([[Rumanio]]) * ''Dragoljub Draža Mihailović'', generalo ([[Serbio]]), 1948 * ''Vasilij Filipoviĉ Margelov'', armea generalo de la sovetuniaj elaera armeunuoj * [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov]], marŝalo ([[Sovetunio]]) * ''Yaşar Büyükanıt'', armeestro ([[Turkio]]) * ''Audie Murphy'', majoro ([[Usono]]) * ''Thomas N. Barnes'', aerarmea ĉefserĝanto ([[Usono]]) * ''Edward L. Beach'', kapitana oficiro ([[Usono]]) * ''William Gordon Beecher'', vicadmiralo (Usono) * ''Ann A. Bernatitius'', leŭtenanto (Usono) * ''Lucius D. Clay'', generalo (Usono) * ''Delos Carleton Emmons'', generala leŭtenanto (Usono) * ''Anthony Haslam'', kolonelo (Usono) * ''James L. Jones'', generalo (Usono) * [[John McCain]], kapitano (Usono) * ''Peter Pace'', generalo (Usono) * [[David Petraeus]], generalo (Usono) * [[Hyman Rickover]], admiralo (Usono) * ''Dorothy C. Stratton'', leŭtenanto (Usono) * ''Tod D. Wolters'', generalbrigagestro (Usono) * ''Guy Gibson'', alta komandisto de la brita aerarmeo ([[Britio]]) * ''Hugh Llewelyn Glyn Hughes'', armea kuracisto, kunordiganto de la savoperacio pri viktimoj de la [[nazia koncentrejo]] [[Bergen-Belsen]] * ''John Tovey'', admiralo ([[Brito]]) |- |} <!-- por poste, kaze ke ekestus artikoloj pri la menciataj personoj ... {|width="100%" align="center"| |width="50%" valign="top"| * [[Peter Cosgrove]], generalo ([[Aŭstralio]]) * [[Ĉiang Kai-ŝek]], ĉefgeneralo ([[Ĉinio]]) * [[Wolfgang Altenburg]], generalo ([[Germanio]]) * [[Raban Freiherr von Canstein]], generalo (Germanio) * [[Karsten Ewert]], ĝenerala kuracisto (Germanio) * [[Lutz Feldt]], vicadmiralo (Germanio) * [[Friedrich Foertsch]], generalo (Germanio) * [[Heinz S. Fuchs]], [[Generalstabsarzt]] (Germanio) * [[Adolf Heusinger]], generalo (Germanio) * [[Josef Kammhuber]], generalo (Germanio), 1961 * [[Bruno Kasdorf]], generalleŭtenanto (Germanio), 2010 * [[Johann Adolf Graf von Kielmansegg]], generalo (Germanio), 1968 * [[Harald Kujat]], generalo (Germanio) * [[Klaus Naumann]], generalo (Germanio) * [[Günther Rall]]‚ generalleŭtenanto (Germanio) * [[Ernst Rebentisch]], ĝenerala kuracisto (Germanio) * [[Friedrich Riechmann]], generalleŭtenanto (Germanio), 2005 * [[Friedrich Ruge]], vicadmiralo, inspektisto de la germana mararmeo kaj verkisto (Germanio) * [[Frank Schild]], [[Generalmajor]] (Germanio) * [[Heinrich Schneider]], oficiro (Germanio) * [[Wolfgang Schneiderhan]], generalo (Germanio) * [[Volker Schwamborn]], ĝenerala kuracisto (Germanio), 2005 * [[Johannes Steinhoff]], generalo (Germanio) * [[Günther Wenger]], brigada generalo (Germanio) * [[Ralf Klewin von Fintel]], majora leŭtenanto (Germanio), 2010 * [[Wecih Barzani]], generalo ([[Irako]]) |width="50%" valign="top"| * [[Bernt Balchen]] ([[Norvegio]]) * [[Michal Gutowski]], brigada generalo ([[Pollando]]) * [[Sławomir Petelicki]], brigada generalo ([[Pollando]]) * [[Mikaelo la 1-a (Rumanio)]], reĝo, ([[Rumanio]]) * [[Dragoljub Draža Mihailović]], generalo ([[Serbio]]), 1948 * Vasilij Filipoviĉ Margelov, armea generalo de la sovetuniaj elaera armeunuoj * Georgi Konstantinoviĉ Zxukov, marŝalo ([[Sovetunio]]) * [[Yaşar Büyükanıt]], armeeestro ([[Turkio]]) * [[Audie Murphy]], majoro ([[Usono]]) * [[Thomas N. Barnes]], aerarmea ĉefserĝanto ([[Usono]]) * [[Edward L. Beach]], kapitana oficiro ([[Usono]]) * [[Gordon Beecher|William Gordon Beecher]], vicadmiralo (Usono) * [[Ann A. Bernatitius]], leŭtenanto (Usono) * [[Lucius D. Clay]], generalo (Usono) * [[Delos Carleton Emmons]], generala leŭtenanto (Usono) * [[Anthony Haslam]], kolonelo (Usono) * [[James L. Jones]], generalo (Usono) * [[John McCain]], kapitano (Usono) * [[Peter Pace]], generalo (Usono) * [[David Petraeus]], generalo (Usono) * [[Hyman Rickover]], admiralo (Usono) * [[Dorothy C. Stratton]], leŭtenanto (Usono) * [[Tod D. Wolters]], generalbrigagestro ([[Usono]]) * [[Guy Gibson]], alta komandisto de la brita aerarmeo ([[Britio]]) * [[Hugh Llewelyn Glyn Hughes]], armea kuracisto, kunordiganto de la savoperacio pri viktimoj de la nazia koncentrejo [[Bergen-Belsen]] * [[John Tovey]], admiralo ([[Brito]]) |- |}--> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tioh.hqda.pentagon.mil/Awards/legion_of_merit.aspx informoj en la retejo de la usona ministerio de defendo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120331032923/http://www.tioh.hqda.pentagon.mil/Awards/legion_of_merit.aspx |date=2012-03-31 }} <!-- == Notoj == <references/ --> {{Ĝermo|Usono}} [[Kategorio:Ŝtataj honorigoj]] [[Kategorio:Usona armeo]] rrez3drdnr3cdhq9116d90cj8nyyie0 0 367967 9386767 9165034 2026-05-29T12:05:17Z RG72 11847 9386767 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Paraná_River_Floodplain,_Northern_Argentina.jpg|eta|En foto prenita fare de satelito, en sekcio kiu longas 29 km de la rivero [[Parano]], oni povas vidi la apudriverajn ebenaĵojn, kun pezaj ŝarĝoj da kotaj sedimentoj.]] '''Inundebenaĵo''' aŭ '''apudrivera ebenaĵo''' estas ofte granda regiono de [[bordo]] de [[akvo]], [[bordo]] de [[rivero]]j kun [[herbejo]] kun ofte ŝanĝoj de akvoalteco. == Tipoj de inundebenaĵoj == === Monta apudrivera ebenaĵo === La montara apudrivera ebenaĵo estas regiono antaŭ [[glaĉero]], kun akvo kaj multaj raraj pioniraj [[planto]]j. [[Ekzemplo]] de monta apudrivera herbejo estas la [[Engstligenalpo]] ([[Germana lingvo|germane]]. La ''Engstligenalp'') estas la plej granda [[Altebenaĵo (geografio)|altebenaĵo]] de okcidenta [[Svisaj Alpoj|svisaj alpoj]]. La nomo de la rivero estas ''Engstlige''. La alpo estas suda de [[Adelboden]] en 1900 - 2000 m supra maro. La alpo estas ekde [[1966]] oficiala kultura pejzaĝo de [[Svisujo]] kaj ankaŭ ekde 2003 - (germane): '' Aua'' - [[apudrivera herbejo|apudrivera herbeja]] regiono de nacia graveco. [[Dosiero:Engstlige-Auenlandschaft1.JPG|eta|Engstlige-rivero de Engstligealpo kun monta [[apudrivera herbejo]]; germane '' (Aue)''; bildo de Irmgard 25-a junio 2007]] [[Dosiero:Engstlige-Auenlandschaft2.JPG|eta|Engstlige - fluo de Engstligenalpo kun monta [[apudrivera herbejo]]; germane'' Aue''; bildo de Irmgard 24-a junio 2007]] === Aliaj apudriveraj herbejoj === Oni parolis pri apudriveraj herbejoj ankaŭ de [[prato]]j en [[poezio]]. == Bildoj de diversaj inundebenaĵoj == <!--de germana vikipedio --> <gallery> File:Rheinaue-2.jpg Rhejno - ''aue'' [[Walsum]]|[[Rejno]]-''aue'' en [[Duisburg]]-[[Walsum]] / [[Dinslaken]] ([[Germanujo]]) Dosiero:Rheinaue-3.jpg| [[Rejno]]- ''aue'' en Duisburg-Walsum / Dinslaken Dosiero:Rheinaue-Winter.jpg|parta influo en [[Rejno]]-''aue'' ''(Teilweise überschwemmte Rheinaue)'' en Duisburg-Walsum / Dinslaken Dosiero:NPDonauAuenHochwasser.jpg|Printempa altanivela akvo en [[nacia parko]] [[Donau]]-''Auen'' Dosiero:Rheinauenra2.jpg|Rejno-''aue'' ĉe Rastatt-Plittersdorf, ''(hinter dem Hochwasserdamm)'' malantaŭ alta nivela akvodigo de loko Plittersdorf Dosiero::Rheinauenra1.jpg|[[Rejno]]-''aue'' ĉe Rastatt-Plittersdorf Dosiero::Rheinauenra3.jpg| [[Rejno]]-''aue'' ĉe Rastatt-Plittersdorf Dosiero::Indeauen1.jpg|Renaturierte [[Inde (Fluss)|[[Inde]] - aue]] inter [[Eschweiler]] kaj [[Weisweiler]] ([[Germanujo]]) (Inde-fluvo) Dosiero:Unteres_Odertal.jpg | apudrivera herbeja pejzaĝo en nacia parko ''Unteres [[Oder]]tal'' [[Odervalo]] File:Hochwasser im Biosphärenreservat Mittelelbe,Dessau Mulde Flussaue Auwald.JPG|alta nivela akvo en [[Elbe]] (''Biosphärenreservat Mittelelbe'') </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Wildstrubel-Glaĉero]] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Engstligenalp?uselang=eo Engstligenalpo, bildoj] * [[Engstligenalpo]] * [[Geomorfologio]] * [[:de:Niederung|sinko]] en la germana vikipedio * [[Marĉo]] * [[Aluvia grundo]] == Retejoj == * [http://www.engstligenalp.ch/ oficiala retejo Englistenalpo] (germane,angle) * pri '''[[Svisujo]]''': [http://www.bafu.admin.ch/schutzgebiete-inventare/07839/index.html?lang=de] pri alpina ''"Aue"'', germane: ''"Aue"'', en internacia lingvo laŭ vortaro de [[Erich-Dieter Krause]] '''[[apudrivera herbejo]]''', estas regiono antaŭ glaĉero, kun akvo kaj multaj raraj pioniraj [[planto]]j; (pdf);([http://es.wikipedia.org/wiki/Terreno_inundable];[http://fr.wikipedia.org/wiki/%C3%89tiage]; [http://fr.wikipedia.org/wiki/Lit_%28hydrologie%29]; itale: (http://it.wikipedia.org/wiki/Golena) * [http://www.adelboden.ch/de/engstligenalpmovie.cfm pri turista regiono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090907051850/http://www.adelboden.ch/de/engstligenalpmovie.cfm |date=2009-09-07 }} * pri '''[[Germanujo]]''': [http://www.bfn.de/0324_auenzustandsbericht.html stato de apudrivera herbejoj en Germanujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100130083604/http://www.bfn.de/0324_auenzustandsbericht.html |date=2010-01-30 }} {{Commons|Category:Floodplain}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Riveraj terformoj]] bedewd3gchn1zonf39bjizppvy0koeu 0 377006 9386944 7334146 2026-05-29T19:48:58Z Sj1mor 12103 9386944 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Militnovelo''' estas [[novelo]], kies ĉefa ago okazas en batalkampo aŭ en hejmo, kie la roluloj okupiĝas aŭ pri preparado por, aŭ pri reveno post [[milito]]. Oni nomas ĝin foje milita fikcio. ==Vidu ankaŭ== {{portalo|Noveloj}} * [[Epopeo]] * [[Ernest Hemingway]] * [[Aleksandr Solĵenicin]] * [[Stendhal]] * [[Lev Tolstoj]] * [[Usona Enlanda Milito|Usona enlanda milito]] * [[Unua mondmilito]] * [[Dua mondmilito]] * [[Vjetnama milito]] * [[Hispana Enlanda Milito]] * [[Ramón J. Sender]] [[Kategorio:Fikcio]] [[Kategorio:Noveloj]] [[Kategorio:Militaj romanoj]] [[Kategorio:Militoj en fikcio]] 7m0ooipy5ifhi1wtsiimgwfnrn3x8jm 0 388278 9387232 9224870 2026-05-30T03:35:02Z Sj1mor 12103 9387232 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En la [[15-a de decembro]] [[1975]], [[Getúlio Soares de Araújo]], [[Nelson Pereira de Souza]] kaj [[Délio Pereira de Souza]] kune kun aliaj samideanoj fondis Eldonan Societon [[Francisko Valdomiro Lorenz]]. Ĝia sidejo estas en [[Rio-de-Ĵanejro]]<ref>Adreso: Rua Francisco Vale, nº 57, 3º andar - Engenheiro Leal - CEP 21.370-171, Rio de Janeiro-RJ</ref>, [[Brazilo]]. ==Historio== "Ĉio komenciĝis kiam [[Nelson Pereira de Souza]] kaj lia frato [[Délio Pereira de Souza]] vizitis [[Getúlio Soares de Araújo]], komunan amikon, tiam gvidanton de la Eldona Departemento de [[Brazila Spiritisma Federacio]] en [[Rio de Janeiro]]. Dum la interparolado Getúlio proponis la fondon de Esperanta libroklubo internacia por diskonigi spiritismon tra la tuta mondo. La vizitantoj tuj akceptis la ideon kaj komencis la laboron. Unue oni invitis samideanojn en Brazilo. Aprobis la ideon kaj aliĝis al ĝi 12 simpatiantoj, kiuj kune kun la tri unuaj cititaj, subskribis la protokolon. La kategorio ''fondinto'' estis malfermita al novaj aliĝintoj ĝis la {{dato|31|marto|1976}}. Ĝis tiam aliĝis el Brazilo pliaj ok gesamideanoj. El eksterlando aliĝis naŭ homoj el naŭ diversaj landoj."<ref>Teksto eltirita el la revuo ''Brazila Esperantisto'', 93a jaro, n-ro 314, feb. 2001. Ĝi publikiĝis okaze de la 25a jariĝo de la Societo.</ref> == Agado == Dum la jaro Societo Lorenz laboradas por disvastigi [[spiritismo]]n inter esperantistoj kaj Esperanton inter spiritistoj. Ĝis la jaro [[2000]] la Societo disdonis pli ol 50 mil librojn al pli ol 700 samideanoj. En multaj landoj, la membroj tradukis la ricevitajn librojn en sian nacian idiomon, precipe la librojn de [[Allan Kardec]]. Multaj societanoj fondis societojn kaj grupojn por studado de Spiritismo en siaj landoj. Societo Lorenz kunlaboras kun UEA ekde 1996. En [[1994]] ĝi organizis literaturan konkurson. La Societo publikigas, krom librojn, la trimonatan bultenon [[Komunikoj]] kaj la jaran [[Almanako Lorenz|''Almanako Lorenz'']]. == Kontakto == Retpoŝtadreso editora_lorenz ''che'' uol.com.br == Vidu ankaŭ == *[[Spiritismo]] *[[Brazila Spiritisma Federacio]] *[[Asocio Spiritisma Mondo]] *[[Spiritisma Esperanto-Asocio]] == Eksteraj ligiloj == *[http://www.editoralorenz.com/ Retejo de la eldonejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161114084740/http://www.editoralorenz.com/ |date=2016-11-14 }} {{pt}} *[http://www.editoralorenz.com/p/komunikoj.html Diversaj numeroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161114085856/http://www.editoralorenz.com/p/komunikoj.html |date=2016-11-14 }} de [[Komunikoj]], oficiala bulteno de la Societo *[https://uea.org/agadoj/fakoj/spiritismo.html Pri la Societo en la retejo de UEA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120419062149/http://uea.org/agadoj/fakoj/spiritismo.html |date=2012-04-19 }} ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Spiritismo en Brazilo|ELDONA SPIRITA SOCIETO]] [[Kategorio:Esperanto-eldonejoj|ELDONA SPIRITA SOCIETO]] [[Kategorio:Spiritismaj organizoj]] e0d4x7yorykpbsmy35d07zent0m1rsl 0 389354 9387094 9358562 2026-05-29T20:24:56Z ThomasPusch 1869 /* Ĝemelaj urboj */ 9387094 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Redon (stacidomo)}} {{Geokesto | komunumo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Redon | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|br|breton|''Redon''}} | alia_nomo1 = | kategorio = komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Redon | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = FranceBretagneRedonMairieEtTourDeLAbbaye.jpg | dosiero_priskribo = Urbodomo kaj turo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Blason ville fr Redon (Ille-et-Vilaine).svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Regno | lando_flago = 1 | ŝtato = Bretonio | ŝtato_tipo = [[Regionoj de Francio|Regiono]] | regiono = Ille-et-Vilaine | regiono_noto = subprefektejo | regiono_tipo = [[Departementoj de Francio|Departemento]] | distrikto = [[Arondismento de Redon|Redon]] | distrikto_tipo = [[Arondismentoj de Francio|Arondismento]] | distrikto_noto = ĉefurbo | kantono = [[Kantono de Redon|Redon]] | kantono_tipo = [[Kantono]] | kantono_noto = ĉefurbo | municipo = [[Redon Agglomération]] | municipo_tipo = Interkomunumreto | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | rivero = Vilaine | rivero1 = Oust | rivero2 = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1 = | konstruaĵo = | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Redon | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 47 | lat_m = 39 | lat_s = 8 | lat_NS = N | long_d = 02 | long_m = 5 | long_s = 1 | long_EW = U | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = 73 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_situo = | plej_malalta_leviĝo = 0 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 15.09 | areo_rondumo = 2 | areo_urbo = | areo_metropolo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = Pascal Duchêne | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 35600 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = 35236 | kodo_tipo = INSEE | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = France relief location map.jpg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Redon kadre de Francio | mapo_lokumilo = Francio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.Redon.fr/ www.Redon.fr] | commons = Redon <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Laŭloka nomo : ''Redonnais'' }} '''Redon''' estas [[komunumo (Francio)|franca komunumo]], subprefektejo de [[Ille-et-Vilaine]] en [[Bretonio]]. Redon estas la centro de la [[Interkomunumo de la lando de Redon]] kaj de la [[Lando de Redon kaj Vilaine]]. == Geografio == ;Situo Redon situas ĉe la enfluejo de la rivero '[[Oust (rivero)|Oust]]' en la riveron '[[Vilaine (rivero)|Vilaine]]', je 60&nbsp;km sudokcidente de [[Rennes]], 50&nbsp;km oriente de [[Vannes]] kaj 60&nbsp;km nordokcidente de [[Nantes]]. * La najbaraj komunumoj estas : ** en departemento [[Ille-et-Vilaine]] *** [[Bains-sur-Oust]] *** [[Sainte-Marie (Ille-et-Vilaine)|Sainte-Marie]] ** en departemento [[Morbihan]] *** [[Saint-Perreux]] *** [[Saint-Jean-la-Poterie]] *** [[Rieux (Morbihan)|Rieux]] ** en departemento [[Loire-Atlantique]] *** [[Saint-Nicolas-de-Redon]] <!-- {{Communes limitrophes |align = center |Commune = Redon |Nord = [[Bains-sur-Oust]] |Nord-Est = [[Sainte-Marie (Ille-et-Vilaine)|Sainte-Marie]] |Est =[[Saint-Nicolas-de-Redon]] |Sud-Est =[[Saint-Nicolas-de-Redon]] |Sud = [[Rieŭ (Morbihan)|Rieŭ]] |Sud-Ouest =[[Saint-Jean-la-Poterie]] |Ouest = [[Saint-Perreŭ]] <br />[[Saint-Jean-la-Poterie]] |Nord-Ouest =[[Saint-Perreŭ]] }} --> Laŭ la ordigo de INSEE, Redon estas urba komunumo, centra komunumo de urba unuo, kies ĉirkaŭurbo konsistas el 4 komunumoj : Saint-Nicolas, Rieux, Saint-Jean-la-Poterie, Allaire.<ref>Vidi la retpaĝon de INSEE :http://www.statistiques-locales.insee.fr/carto/ESL_CT_cartethematique.asp?lang=FR&nivgeo=COM {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111180330/http://www.statistiques-locales.insee.fr/carto/ESL_CT_cartethematique.asp?lang=FR&nivgeo=COM |date=2012-01-11 }}. Sur la mapeto de Francio, klaku al ''Départements'', kaj al ''Ille-et-Vilaine''.</ref>. Tiu urba unuo estas la poluso de la urba areo de Redon, kiu apartenas al la urba spaco de Nantes-Saint-Nazaire. (cf. [[komunumoj de Loire-Atlantique]]). == Toponomio == [[Dosiero:Tabula ducatus britanniae gallis - Redon.png|eta|Eltiraĵo de la ''Tabula ducatus britanniae gallis'', kie legeblas « Rhedon ». La uzata simbolo signifas ''{{lang|la|urbes minores}}'' (pli etaj urboj).]] La nomo de 'Redon' venas de la gaŭla ''roto-'' (la rado) kaj ne rilatas al la nomo de [[Rennes]] kaj de ''Redones''<ref>[http://books.google.com/books?id=IG0fUrAqvMAC&pg=PA101&lpg=PA101&dq=redon+roton&source=bl&ots=mkYVTMKtC6&sig=rjOwxa4aH891cKomPTWLQikZs9M&hl=en&ei=K_uvTcy1A8mnhAfU7ZWEBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CBEQ6AEwAw#v=onepage&q=redon%20roton&f=false {{fr}} ''Noms de lieux bretons'' (nomoj de bretonaj lokoj), Hervé Abalain]</ref>. La urbo ŝuldus sian nomon al la vorto ''roton'', kiu transformiĝis en ''Rodon'', keltorigina vorto signifanta ''transirejon'', hipotezo, kiu respondas al la formo de la lokoj. La malnovaj formoj de la nomo de Redon estas : * Roton (en 832 laŭ la ''Ĉartaro de Redon'') * Rothon * Rotonum (en 1029, ''Ĉartaro de Sainte-Croix de Quimperlé'') * Rothenum * Rothono * Regidonum La bretona nomo de la komunumo restas ''{{lang|br|Redon}}'' <ref>[http://www.ofis-bzh.org/fr/ressources_linguistiques/index-kerofis.php?mot_entier=0&m=redon&kumun=35236 Rezultoj pri « Redon » en la datumbazo KerOfis] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120905091333/http://www.ofis-bzh.org/fr/ressources_linguistiques/index-kerofis.php?mot_entier=0&m=redon&kumun=35236 |date=2012-09-05 }} de la [[publika oficejo pri la bretona lingvo]].</ref>. == Historio == === Mezepoko === Ekzistas malmultaj fontoj pri tiu regiono antaŭ 832. Malkovrante la kunfluejon de la riveroj 'Vilaine' kaj 'Oust' de montetsupro, la ĉefdiakono de la diocezo de 'Vannes', kaj liaj disĉiploj konstatis la intereson de la loko : loko protektata de la invadoj kaj kvieta, ideala por meditado. Conwoïon akiris de Ratvili, loka senjoro, la donacon de areo sufiĉe granda por starigi monaĥejon. En 832, simpla ermitejo, farita el tabuloj kaj branĉoj stariĝis. [[Nevenoeo]], tiam guberniestro Bretonio, subtenis tiun fondaĵon por plifortigi sian povon. Inter 842 kaj 853, la unua ŝtona preĝejo estis konstruita por anstataŭigi la unuan konstruaĵon. Conwoïon tie mortis la {{daton|5|Januaro|868}}. De tio restas ankoraŭ nun la [[Ĉartarejo de Redon|ĉartaro]] de tiu abatejo, kiu enhavas 391 aktojn en la latina lingvo. Tiu dokumento, posedaĵo de la [[diocezo de Rennes|ĉefepiskopejo de Rennes]], estas gravega por la historiistoj. Popolanoj iom post iom ekloĝis ĉirkaŭ la konventaj konstruaĵoj, la monaĥeja areo pligrandiĝis kaj naskis paroĥon. Post 1000, la preĝejo fariĝis tro malgranda. La konstruado de pli granda preĝejo estis pripensita. La urbo disvolviĝis ĉirkaŭ tiu religia centro por fariĝi kampara kaj industria urbo kun preskaŭ {{unuo|10000|loĝantoj}} en la 1960-aj jaroj. Unu el la lokaj industrioj estis la fandejo Pierre Chevalier kreita en 1864. En la [[Mezepoko]], Redon profitis per la mara komerco dank'al sia situacio ĉe la rivero [[Vilaine (rivero)|Vilaine]]. Ankoraŭ nun restas malnovaj domoj de ŝipposedantoj kaj baseno. [[Dosiero:Rue et Batiment en Redon Dec03.jpg|eta|Strato 'du Plessis'.]] En la 14-a jc, komenciĝis la konstruado de la ĉirkaŭmuro, sub la protekto de la abato Jean de Tréal. Ĝi havis 3 pordojn, 3 poternojn kaj 13 turojn. De tiuj remparoj restas nur la norda flanko de la transepto de la preĝejo, la kapelo de la dukoj kaj la remparoj super la kajo St Jacques. Laboroj en la urbocentro malkovrigis restaĵojn de la remparoj, aparte bastionon fronte al la urbodomo, du turojn de la 14-a jc kaj bastionon de la 16-a jc, placo de 'la République' same kiel elementojn de remparoj. Redon estas unu el la 42 urboj de Bretonio, kiuj delegis al la [[ĝenerala Asembleo de Bretonio|Parlamento de Bretonio]]. La [[ĝenerala Asembleo de Bretonio]] kunvenis 5-foje en Redon, en la 15-a kaj 17-a jc. En 1449, la duko [[Francisko la 1-a (Bretonio)|Francisko la 1-a]] akiris de la papo [[Eŭgeno la 4-a (papo)|Eŭgeno la 4-a]] la starigon de Redon kiel episkopejon per [[buleo (papo)|papa buleo]] la {{Daton|10|Junio|1449}}. La duko ŝatis Redon, kaj la fakto ke li deziris estis tie entombigita eble klarigas ke li volis rekompenci la abatejon pro ties servoj. Sed la protestoj de la najbaraj episkopoj de Rennes, Vannes kaj Nantes, pri la estonta terareo sur kiu la nova diocezo devis etendiĝi, abortigis la iniciaton. La neniiga buleo estis subskribita en la {{Dato|20|Decembro|1449}} de la sama papo<ref>{{fr}} [http://vincnet1.9online.fr/etudes_diverses/index_eveche.htm La efemera episkopejo de Redon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090212102437/http://vincnet1.9online.fr/etudes_diverses/index_eveche.htm |date=2009-02-12 }}</ref>. Dum la neplenaĝo de la dukino [[Ana de Bretonio|Anna de Bretonio]], la duka kortumo sidis dum iom da tempo en Redon, fine de 1488. En Februaro 1489, la reĝo de Anglio, [[Henriko la 7-a (Anglio)|Henriko la 7-a]] kontraktis kun la juna dukino, kiu estis nur 12-jara, la traktaton de Redon, laŭ kiu li promesis milite helpi ŝin se konflikto okazos kontraŭ Francio. La historio evoluis alimaniere, du jarojn poste, Anna edziniĝis al la reĝo de Francio [[Karlo la 7-a (Francio)|Karolo la 7-a]]. Ĉirkaŭ la abatejo, la metiaj kaj komercaj laboroj disvolviĝis. === Modernaj tempoj === Ekde la 16-a jc, la rivero 'Vilaine' estis kanalizita, favorante la havenan disvolviĝon, ĉar la marŝipoj povis supreniri ĝis Redon, tiam antaŭhaveno de Rennes. Albordiĝintaj en la haveno de Vilaine, tiam dependa de la tajdo, eblis malŝarĝi ilin alteren aŭ sur barĝon kaj riverajn boatojn, kiuj povis supreniri sur la rivero ĝis Rennes. Sur la kajo 'Duguay-Trouin', la domoj de ŝipproprietuloj kaj negocistoj (17-a kaj 18-a jc) atestas pri tiu prospera mara komerco. La saltenejoj, strato 'du Port', la turo 'Richelieu' (17-a jc), la kastelo de 'Mail' (17-a jc), ambaŭ situantaj strato 'du Plessis', la palaco Carmoy (17-a jc) strato 'du Port', same kiel la monaĥinejo de la Kalvarianinoj (17-a jc), strato 'Saint-Michel' kaj la lignostrukturaj domoj (16-a, 17-a kaj 18-a jc) de strato 'Grande-Rue' kompletigas la riĉan arkitekturan heredaĵon de la urbo. === Franca revolucio === Komence de la Revolucio, tri konventoj funkciis en Redon : unu de la [[benediktanoj]], unu de la [[kalvarianinoj]], kaj unu de la [[ursulaninoj]]<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Essai sur l’administration générale d’un district pendant la Révolution. Le district de Redon, 1-a de Julio 1790- 18 ventôse an IV », ''in'' ''[[Annales de Bretagne]]'', volumo 20, tomo 1, 1904, p. 93</ref>. En Februaro 1791, la unua politika klubo estis fondita en Redon : ĝi estis la sola en la distrikto, eĉ se pluraj loĝantoj de la komunumoj de la distriktoj, senpere aliĝis<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Essai sur l’administration générale d’un district pendant la Révolution. », ''in'' ''[[Annales de Bretagne]]'', volumo 21, tomo 2, 1905, p. 235</ref>. Post la civila konstitucio de la klerikaro, la religiaj ordenoj estis neniigitaj. La monaĥoj kaj monaĥinoj estis liberigitaj de siaj ĵurpromesoj en la {{dato|13|Februaro|1790}}, kaj rajtis forlasi sian monaĥejon. El la 9 benediktanoj, nur tri decidis resti en la ordeno<ref>Dubreuil, ''Essai...'', 20-1, p. 95</ref>. Kiam la monaĥinoj estis elpelitaj la {{daton|5|Oktobro|1792}}, ili aĉetis domojn, kaj plej multaj daŭrigis komunan vivon. Ĉiuj (monaĥoj kaj monaĥinoj, refariĝintaj laikoj aŭ ne) ricevis pension de la Ŝtato, kaj iliaj lastaj rajtoj estis pagitaj de la distrikto en la {{dato|30|Aprilo|1793}}<ref>Dubreuil, ''Essai...'', 20-1, p. 100</ref>. La [[Vendeanoj]] minacis Redon en Marto 1793, la generalo [[Jean Michel Beysser|Beysser]] neniigis la danĝeron. Poste en la jaro, ankaŭ [[Lazare Hoche|Hoche]] savis la urbon kontraŭ la rabado<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Essai sur l’administration générale d’un district pendant la Révolution », ''in'' ''[[Annales de Bretagne]]'', volumo 22, tomo 1, 1906, p. 96</ref>. La novaĵo de la falo de [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]] en la '9-Thermidor' estis akceptita kun grandaj ĝojmanifestadoj<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Essai sur l’administration générale d’un district pendant la Révolution», ''in'' ''[[Annales de Bretagne]]'', volumo 21, tomo 4, 1905, p. 521</ref> ; iom poste, la tuto de la administracioj estis purigita ('vendémiaire jaro 4-a)<ref>Dubreuil, ''Essai...'', 21-4, p. 522</ref> kaj la preĝejo de Redon estis redediĉita al la kulto la {{daton|28|Majo|1795}} ('prairial jaro 3-a)<ref>Dubreuil, ''Essai...'', 21-4, p. 549</ref>. Sed la urbo restis favora al la revolucio kaj ties progresoj, kiel montras la vizitado de la festoj : * la datreveno de la [[Okupo de la fortreso Bastille|kapto de la fortreso bastille]] estis festita en 1794 kaj ankoraŭ en [[1799]], fine de la revolucio, de malmultaj personoj<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », ''in'' ''[[Annales de Bretagne]]'', volumo 21, tomo 4, 1905, p. 397-398</ref> ; * la datreveno de la [[ekzekucio de Ludoviko la 16-a]], unu el la plej popularaj festoj, kreita en 1795 kaj bone festata en la departemento, kaj aparte en Redon<ref>Dubreuil, ''Fêtes...'', p. 398-399</ref> ; * malofta festo, la festo de la Malbono, estis organizita en la {{dato|30|Decembro|1794}}<ref>Dubreuil, {{fr}} ''Fêtes...'', p. 402</ref>. === Nuntempa epoko === Lige kun la konstruado de la [[kanalo inter Nantes kaj Brest]], la fosado de la flosbaseno komenciĝis en 1836. Dum multaj jardekoj, ĝi restis la koro mem de la urba vivo pro sia havena aktivado kaj pro la disvolviĝo de la industrioj en la 19-a jc. En Redon, la kanalo inter Nantes kaj Brest krucas la riveron [[Vilaine (rivero)|Vilaine]]. Ĝi estis finita en la 19-a jc, kaj tiel Redon fariĝis kruciĝejo de la okcidentaj navigaj vojoj. Iomete poste, Redon fariĝis ankaŭ fervoja kruciĝejo. La stacidomo estis inaŭgurita en 1862. Ĝi situas ĉe la linio [[Nantes]]-[[Rennes]] kaj [[Parizo]]-[[Quimper]]. Komence de la 20-a jc, la industria aktivado forte subtenis la lokan ekonomion. La industrioj ligitaj al mekaniko kaj teksaĵoj estis tre multaj ĝis la komenciĝo de la 1980-aj jaroj. La urbo dungis multajn laboristojn kaj oficistojn de la tuta [[lando de Redon kaj Vilaine]]. La mekanik-konstrua fabriko Garnier<ref>{{fr}} Présentation rapide de l'usine Garnier, [http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35000635] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20120712151055/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35000635 |date=2012-07-12 }}</ref> tie fabrikis agrokulturajn maŝinojn ekde la fino de la 19-a jc. Grava ekonomia krizo estigis gravajn sociajn tumultojn fine de la 1960-aj jaroj, kiuj daŭris ĝis la komenciĝo de la 1980-aj jaroj, kaj finiĝis per la definitiva fermo de la fabriko Garnier<ref>{{fr}} ''Vies ouvrières en Pays de Redon'' 1930-1980, association Mémoires vives du XXe siècle, 2006, Éditions Mémoires vives en Pays de Redon, {{ISBN|2-9528273-0-0}}</ref>. == Ekonomio == En la [[Lando de Redon kaj Vilaine]] estas bone videblaj industrioj en tri ĉefaj sektoroj : planta kosmetiko (grupo 'Yves ROCHER'), elektroniko (TES, ASTEEL) kaj aŭtomobilaj pecoj ([[Faurécia]], AFC)<ref name="PRV">{{fr}} [http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{fr}} ''Le pays de Redon et Vilaine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }}, {{p.}} 109.</ref>. 36 % de la salajruloj sur la teritorio laboras en la industrio (350 industriaj entreprenoj). La ekonomia poluso de Redon estas la plej grava en la teritorio aparte kun la sekvantaj entreprenoj : [[Dosiero:Redon_port.jpg|eta|Haveno de Redon]] * ''Asteel'', elektroniko * ''Cargill'' produktas [[pektino]]n el pomrekrementoj kaj citronŝeloj. * ''[[Faurecia]]'', aŭtomobila pecisto, laboras precipe por [[PSA Peugeot Citroën|Peugeot-Citroën]] situanta en Rennes. * ''Bic'' fabrikas fajrilojn, razilojn, skribiloj... * ''AFC'', Armoricaine de Fonderie du Châtelet (fandejo). La servekonomio kreskas duoble pli rapide ol en Bretonio, kvankam ankoraŭ subreprezentata. La hospitala centro de Redon laborigas inter 400 kaj 499 personojn<ref name="PRV"/>. La urbo Redon havas ankaŭ edukan poluson pri duagrada edukado same kiel pri postabiturientecaj studoj. * [[Supera lernejo pri industria loĝistiko]], edukado de loĝistikistoj ĝis abiturienteco+5 * Liceoj de Redon (Marcel Callo, Beaumont, [[Abatejo Saint-Sauveur de Redon|Saint-Sauveur]]), edukado ĝis abiturienteco+2 <!-- == Administracio == {{boîte déroulante |align=center |alignB=center |alignT=center |couleurFondT=#f3fff3 |couleurFondB=#f3fff3 |titre= Liste des maires de la [[Révolution française]] à la [[Libération (histoire)|Libération]] |label=[dérouler] |largeur=100% |contenu= {{ÉluDébut|Titre=Liste des maires de 1790 à 1944 }} {{Élu|Début= |Fin= |Identité= |Parti= |Qualité= }} {{Élu|Début= 1792 |Fin= |Identité= Even<ref>Léon Dubreuil, « Essai sur l’administration générale d’un district pendant la Révolution. Le district de Redon, 1{{er}} juillet 1790- 18 ventôse an IV », ''in'' ''[[Annales de Bretagne]]'', volume 20, tome 1, 1904, p. 113</ref> |Parti= |Qualité= }} {{Élu|Début= |Fin= |Identité= |Parti= |Qualité= }} {{Élu|Début= 24 novembre 1795 |Fin= |Identité= Dominé<ref>Dubreuil, ''Essai...'', 21-4, p. 525</ref> |Parti= |Qualité= }} {{Élu|Début=1800 |Fin= 1806|Identité= René Hery|Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1806 |Fin= 1822|Identité= Marie-Claude De Brehier |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1822 |Fin= 1830|Identité= Auguste De Gibon|Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1830 |Fin= 1834|Identité= Christophe-Louis Trélohan|Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1834 |Fin= 1835|Identité= Joseph Le Saulnier|Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1835 |Fin= 1844|Identité= Jean-Marie Nogues|Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1844 |Fin= 1852|Identité= Nicolas Niel|Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1852 |Fin= 1862|Identité= Louis Trélohan|Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1862 |Fin= 1866|Identité= Jacques-Gustave Imbert |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1866 |Fin= 1871|Identité= Pierre-Marie Gérard |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1871 |Fin= 1875|Identité= Paul De Gibon |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1875 |Fin= 1878|Identité= Victor Pihan-Dufeilley |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1878 |Fin= 1881|Identité= Eugène Léveque |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1881 |Fin= 1882|Identité= Jospeh Desmars|Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1882 |Fin= 1884|Identité= Victor Pihan-Dufeilley |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1884 |Fin= 1886 |Identité= Emile Normand|Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1986 |Fin= 1919 |Identité= Etienne Gascon |Parti= - |Qualité= Médecin }} {{Élu|Début=1919 |Fin= 1935 |Identité= Jules Cahour |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1935 |Fin=1942 |Identité=Paul Richer |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1942 |Fin=1944 |Identité= Eugène Simon |Parti= - |Qualité= }} {{Élu|Début=1944 |Fin= 1946 |Identité= Jules Le Calvé |Parti= -|Qualité= }} {{Élu|Début=1946 |Fin=1947 |Identité= Auguste Houssin |Parti= - |Qualité= }} {{ÉluFin}} }} --> <!-- {{ÉluDébut|Titre=Liste des maires successifs }} {{Élu |Début= 1947|Fin=1965|Identité= Général Le Brigant |Parti= [[Divers droite|DVD]] |Qualité= - }} {{Élu |Début= 1965|Fin=1970|Identité= Joseph Ricordel |Parti= [[Divers droite|DVD]] |Qualité= Chef d'entreprise }} {{Élu |Début= 1970|Fin=1983|Identité= Jean Tiger |Parti= [[Républicains indépendants|RI]] |Qualité= Commerçant }} {{Élu |Début= 1983|Fin=1995|Identité= Pierre Bourges |Parti= [[Parti socialiste (France)|PS]] |Qualité= Retraité de la fonction publique }} {{Élu |Début= 1995|Fin= 2001|Identité= [[Alain Madelin]] |Parti= [[Union pour la démocratie française|UDF]]-[[Démocratie libérale|DL]] |Qualité= Avocat - Député d'[[Ille-et-Vilaine]] }} {{Élu |Début= 2001|Fin= 2007|Identité= Jean-Michel Bollé |Parti= [[Divers droite|DVD]] |Qualité= Haut fonctionnaire - conseiller général }} {{Élu |Début= 2007|Fin= ''en cours''|Identité= Vincent Bourguet |Parti= [[Union pour la démocratie française|UDF]] > [[Alliance centriste|AC]] |Qualité= Professeur, Agrégé de philosophie }} {{ÉluDonnées}} {{ÉluFin}} Lors des [[élection]]s municipales de mars 2008, le maire sortant, Vincent Bourguet, tête de la liste "Unis pour Redon et le pays de Redon", a été élu avec une majorité absolue de 50,59 % soit {{formatnum:2074}} voix contre 49,41 % {{formatnum:2026}} voix pour [[Jean-René Marsac]], tête de la liste "Redon cœur de pays" Voici ci-dessous le partage des sièges au sein du Conseil municipal de Redon {|class="toccolours" align="center" ! !! width=15px| !! width=150px align="center"| Groupe !! width=250px align="center"|Président !! width=200px align="center"|Effectif !! width=200px align="center"| Statut |----- ALIGN="center" | || bgcolor=#3C77BF| || [[divers droite|DVD - UMP - AC - NC]]|| Vincent Bourguet||22 || Majorité |----- ALIGN="center" | || bgcolor=#FF00CC| || [[Parti socialiste (France)|PS - Les Verts - UDB - DVG]] || Marie-Claude Juhel ||7 || Opposition |} --> <!-- == Demografio == {{DemogFR| 1793= 3 549 | 1800= 3 783 | 1806= 3 777 | 1821= 4 183 | 1831= 4 504 | 1836= 4 506 | 1841= 4 606 | 1846= 5 303 | 1851= 5 882 | 1856= 5 471 | 1861= 5 943 | 1866= 6 064 | 1872= 6 131 | 1876= 6 446 | 1881= 6 537 | 1886= 6 428 | 1891= 6 929 | 1896= 7 034 | 1901= 6 935 | 1906= 6 681 | 1911= 6 699 | 1921= 6 640 | 1926= 6 718 | 1931= 6 698 | 1936= 6 565 | 1946= 7 401 | 1954= 7 869 | 1962= 8 876 | 1968= 9 363 | 1975= 9 649 | 1982= 9 170 | 1990= 9 260 | 1999= 9 499 | date1=2006 | pop1= 9 601 |<ref>[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/pages2008/pdf/dep35.pdf Recensement de 2006 des communes de l'Ille-et-Vilaine]</ref>| source = Cassini<ref>[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/6_index.htm http://cassini.ehess.fr/ Population par commune avant 1962 (résultats publiés au journal officiel ou conservés aŭ archives départementales)]</ref> et [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]<ref>[http://www.insee.fr/fr/ffc/docs_ffc/psdc.htm INSEE : Population depuis le recensement de 1962]</ref> }} --> == Heraldiko kaj devizo == <!--{{Article détaillé|Armorial des communes d'Ille-et-Vilaine}} {{Blasonnement | image=Blason ville fr Redon (Ille-et-Vilaine).svg | descript=D’azur au vaisseau équipé et habillé d’argent, voguant sur des ondes du même mouvant de la pointe, au chef aussi d’argent, chargé de cinq mouchetures d’hermine de sable. }} --> [[Dosiero:Blason et devise de la ville sur la tour de l'hôtel de ville (Redon, Ille-et-Vilaine, France).jpg|eta|Bretonlingva devizo « KEAR VIHAN BRUD VRAZ » sur la frontono de la urbodomo.]] Ĝia devizo estas {{fr}} ''Redon, petite ville grand renom'', (Eo: Redon, urbeto sed famego) bretonlingve skribita sur la frontono de la urbodomo ekde 1908 : « ''{{lang|br|kêr vihan brud vras}}'' ». == Kulturo == <!-- Redon compte une bibliothèque, située près du parc Angers, un {{Lien web | url = http://www.cinemanivel.fr/ | titre = cinéma associatif}} (5 salles) près du port, et un {{ Lien web | url = http://www.cc-pays-redon.fr/index.jsp?id=26&key=210079597&xsl=templates/contenu.xsl | titre = théâtre}}. === Événements, festivals === * Fête de la [[châtaigne]] également appelé la foire Teillouse se déroule le dernier week-end d'octobre. C'est à cette époque que la ville est la plus animée. Le centre-ville voit plusieurs dizaines d'étals se monter dans les rues, le marché est ouvert. Il y a de nombreŭ concerts de musiques traditionnelles sur lesquelles sont dansés des danses bretonnes traditionnelles. De plus le parc Anger voit l'installation d'une fête foraine. Et bien sûr les châtaignes sont grillés près des chapiteaŭ afin d'en faire profiter tout le monde. * Festival de la [[Bogue d'or]] (festival de chants, contes et musique de Haute-Bretagne) * Taknaw'Parade est un défilé festif « A la Taknaw, on ne se déguise pas pour oublier sa condition mais au contraire, pour affirmer qui l'on est »<ref>http://www.redon.maville.com/actu/actudet_-La-Taknaw-parade-se-met-en-ordre-de-marche-_loc-798242_actu.Htm</ref>. La troisième édition a eu lieu en mai 2011<ref>http://blog2011.taknawparade.org/?m=201105</ref>. * Le Calendrier de l'Avent piloté par le Chantier d’insertion Lever le Rideau est fondé sur l’adaptation du principe traditionnel du calendrier de l’avent en un spectacle vivant de théâtre de rue à destination des enfants et il se déroule du premier au 24 décembre depuis 2000. --> === Lingvoj === La historiaj variaĵoj de la bretona lingva limo montras, ke la [[bretona lingvo]] estis jam parolata en Redon dum la [[Mezepoko]]<ref>La Originoj de Bretonio, Parizo, Payot, kol. « Bibliothèque historique » (n-ro 34), 1988 (1-a eld. 1980), 353 p. {{ISBN|2-228-12711-6}} ({{fr}})</ref>. Loka parolo ŝuldiĝas al la [[galoa lingvo]], kiu apartenas al la grupo de [[lingvo de oïl|Oïl-lingvoj]]. == Gravaj personoj ligitaj al Redon == * [[Nevenoeo]], unua reĝo de Bretonio * [[Alano la 4-a (Bretonio)|Alano la 4-a Fergent]] Duko de Bretonio (de 1084 ĝis 1112) poste emerita en la abatejo Saint-Sauveur de Redon, kie li estis entombigita en 1119. * [[Pierre de l'Hôpital]], universala juĝisto de [[Bretonio]] de 1403 ĝis 1444. * [[Louis Héry]], [[fablisto]] naskiĝinta en Redon en 1808<ref>{{fr}} ''Les Esclaves de Bourbon : La Mer et la montagne'', [[Prosper Ève]], Karthala, [[Paris]], [[2003]] – ISBN 978-2-84586-456-6.</ref> * [[Arthur Bernède]], aŭtoro de ''[[Belphégor (roman)|Belphegor]]'', naskiĝinta en Redon en 1871, mortinta en 1937. * [[Noémie Dondel du Faouëdic]], aŭtoro de {{fr}} ''Guide de l'excursionniste pour Redon et ses environs'' eldonita en 1905. * [[Jacques Pâris de Bollardière]], naskiĝinta en [[Châteaubriant]] ([[Loire-Atlantique]]), lernejano de la kolegio Saint Sauveur inter 1917 kaj 1924. Kompano de la Liberigo, generalo de la franca armeo dum la [[Milito de Alĝerio]], enkarcerigita dum 3 monatoj ĉar li denuncis la torturon. Li kunfondis komence de la 1970-aj jaroj, la movadon MAN (Movado por Neperforta Alternativo). * [[Hervé Bazin]], franca verkisto lerninta en la kolegio Saint Sauveur de Redon. * [[Gilles Fournel]], franca poeto naskiĝinta en Redon en 1931. * [[Alain Madelin]] (1946-), urbestro de Redon de 1995 ĝis 2001. * [[Régis Laspalès]], humuristo, naskiĝinta en [[1957]] en Redon. * [[Tri Yann]], kanzonisto (''Les filles de Redon''). == Monumentoj kaj turismaj lokoj == Estas 6 [[historia monumento|monumentoj klasitaj historiaj]] en Redon<ref>Datumbazo 'Mérimée' : Listo de la monumentoj historiaj de la komunumo de Redon</ref> kaj trideko da registritaj konstruaĵoj (18 laŭ la datumbazo Mérimée<ref>Datumbazo 'Mérimée' : Listo de la noticoj por la komunumo de Redon</ref>, 31 laŭ la datumbazo Glad<ref>[http://patrimoine.region-bretagne.fr/sdx/sribzh/main.xsp?execute=field_query&index=insee&query=35236 {{fr}} Rezultoj laŭ datumbazo 'Glad'], datumbazo de la servo pri la heredaĵo de Bretonio.</ref>) : * La palaco 'Manoir du Mail', antaŭe nomata palaco 'du Plessis', strato 'du Plessis' kaj kajo 'Duguay-Trouin'. Situanta en la havena kvartalo, ĝi estas inter la plej belaj loĝejoj, kiuj markis la apogeon de la loka komerco en la 17-a jc<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090669</ref>. * Palaco de 'Richelieu', strato 'du Plessis', datita de la 17-a jc. Klankigita de angultureto kun ornamo influita de la renesanca stilo<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090667</ref>. * La palaco de 'Carmoy', de la 17-a jc, 6 kaj 7 strato 'du Port', laŭ stilo de Ludoviko la 13-a, reĝo de Francio<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090668</ref>. * La iama monaĥinejo de la kalvarianinoj, 26 strato 'Saint-Michel', fondita en 1629 de la bendediktaninoj. Ĝi utilas nun kiel pensiono por malavantaĝuloj<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090665</ref>. * La [[Abatejo Saint-Sauveur de Redon|Abatejo Saint-Sauveur]], reprezentanto de la [[romanika arto]] kaj de la pasinta riĉeco de la abatejo. Ĝi konsistas el navo kaj el romanika turo konstruita inter 1170 kaj 1200. La ĥorejo kaj la turo estas gotikaj <ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090664</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA00130923</ref>. * La [[abateja preĝejo de Saint-Sauveur de Redon|abateja preĝejo Saint-Sauveur]]<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090666</ref> estis reduktita post incendio en la {{dato|31|Majo|1780}}. Tio klarigas la apartigon inter la gotika turo (proksimume 70 m alta) kaj la navo (kiu antaŭe estis longa je 90 m). <gallery style=text-align:center> Dosiero:Mairie de Redon.jpg|eta|Urbodomo de Redon. Dosiero:Redon Vilaine.jpg|Redon-kajo 'Saint-Jacques' vidata de la rivero Vilaine. Dosiero:FranceBretagneRedonAbbaye.jpg|La ĥorejo kaj la navo de la abatejo ''Saint-Sauveur''. Dosiero:FranceBretagneRedonAbbayeChevet.jpg|La absido de la abatejo. </gallery> <!--{{message galerie}}--> Inter la registritaj konstruaĵoj, estas : * Kapelo 'Notre-Dame-de-la-Salette' (klasita ekde 1967) de la arkitekto René Guichebaron<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA00131001</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA00131001</ref>. * Paroĥa preĝejo 'Saint-Charles' (klasita ekde 1975) de la arkitektoj Yves Perrin kaj Georges Martin<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA00130924</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA00130924</ref>. * Pluraj konstruaĵoj ligitaj al la haveno kaj al la riveroj de Redon : havena domo<ref>Datumbazo 'Glad' : IA29003872</ref>, la kluzdomo de la granda baseno<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35048531</ref>, la aŭtoponto de 1845<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35048462</ref>, la baskula aŭtoponto de 1937<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35046897</ref>, la mara kluzo de la haveno <ref>Datumbazo 'Glad' : IA35046898</ref>, kaj la izola kluzo <ref>{Datumbazo 'Glad' : IA35046896</ref>. * Pluraj industriaj konstruaĵoj : fabriko pri metalurgiaj pecetoj de 1946<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA35000637</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35000637</ref>, ufabriko de mekanik-konstruo Garnier konstruita de 1917 ĝis 1962<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA35000635</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35000635</ref>, kaj fabriko pri senalkoholaj trinkaĵoj<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA35000643</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35000643</ref> == Transportoj == Redon situas kore de okcidentaj navigaj vojoj kaj proksime de [[Atlantika Oceano]] kun mara kaj rivera haveno ŝirmata de la vintraj ŝtormoj. Pri fervojoj, Redon situas ĉe la kruciĝejo de buslinioj TER kaj fervojaj linioj por iri al Rennes, Quimper kaj Nantes. Dank'al tiu situacio, turismaj ofertoj aldoniĝas al la marbordaj ofertoj por fari de tiu historia urbo de Bretonio interesan lokon en galoa-lingva regiono. La atlantika TGV (Rapidega trajno) haltas en {{stacidomo|Redon}}, kaj tiel la urbo estas je nur 2h45 de Parizo. == Partneraj urboj == * {{Flago|Britio}} [[Andover (Hampshire)|Andover]], [[Anglio]] * {{Flago|Germanio}} [[Goch]], [[Germanio]] == Bibliografio == * De Courson (G.). {{fr}} Récits historiques, traditions et légendes de Haute-Bretagne : l'arrondissement de Redon, 1870 (rééd. Rennes, Rue des Scribes, 1991, 205 p.). * Laburthe-Tolra (P.) (dir.). {{fr}} Le pays de Redon, Paris, 1985, 196 p. * Tiger (J.). {{fr}} Histoire de notre ville. Les temps des abbés : des origines à 1800, tome 1, Redon, 1985, 145 p. * Maugendre (L.-A.). {{fr}} Histoire de notre ville. Le temps des maires (1800-1850), tome 2, Redon, 1986, 198 p. * Flatres (P.), {{fr}} Les limites du pays de Redon, Mémoires de la Société d'Histoire et d'Archéologie de Bretagne, tome LXIV, 1987, p.&nbsp;287-294. * Hommerie (B.), LABBE (Y.), {{fr}} Bogue d'or de Redon, ArMen, n° 22, 1989. * Labbé (Y.). {{fr}} Le marron de Redon, ArMen, n° 56, 1994. * Laloy (P.), Désormeaŭ (R.). {{fr}} Regards sur le pays de Redon, Ed. Apogée, Rennes, 1995. * Béchard (G.), Duval (J.), {{fr}} Mémoires en images : Redon, ed. A. Sutton, Joué-les-Tours, 1996, 126 p. * Thual (F.). Redon : {{fr}} le Chant de l'Alouette à vingt ans, ArMen, n° 80, 1996. * Mémoires vives en Pays de Vilaine, Vies ouvrières, ed. Mémoires vives, Redon, 2006. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|colonnes = 2}} == Vidu ankaŭ == * [[Redon (stacidomo)]] * [[Abatejo Saint-Sauveur de Redon]] * [[Ĉartarejo de Redon]] * [[Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] * [[Lando de Redon kaj Vilaine]] * [[Kvara elektodistrikto de Ille-et-Vilaine]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.redon.fr/ Oficiala retpaĝo de la urbo Redon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110208163518/http://www.redon.fr/ |date=2011-02-08 }} * {{fr}} [http://www.tourisme-pays-redon.com/ Oficiala retpaĝo de la turismoficejo de la Lando de Redon] * {{fr}} [http://www.musardise.com/search/label/Redon%20%2835%29 Fotoj de Redon sur la retpaĝo de 'Musardise'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180817164416/http://www.musardise.com/search/label/Redon%20%2835%29 |date=2018-08-17 }} [[Kategorio:Redon| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] [[Kategorio:Subprefektejoj de Francio]] [[Kategorio:Havenurboj de Francio]] [[Kategorio:Riveraj havenurboj]] [[Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France]] 4em2w7br9ltjpk2sekvq80stxdkl2jb 9387123 9387094 2026-05-29T21:13:24Z ThomasPusch 1869 vidu la diskutpaĝan noton. 9387123 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Redon (stacidomo)}} {{informkesto urbo |nomo= Redon |tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] |regiono = {{Bretonio}} |departemento = {{Ille-et-Vilaine}} |arondismento = [[arondismento Redon|Redon]] |kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' |komunumaro = |bildo = <!-- el vikidatumoj --> |regiono-ISO=FR-35 |Mapo en angulo= |situo sur mapo2= Bretonio |situo de2=Situa mapo de Redon |tipo1= reliefo |zomo = 11 }} '''Redon''' - jen [[france]], [[sistemo IFA|prononco]] {{IFA|[ʁədɔ̃]}}, kaj [[bretone]] - estas [[komunumo (Francio)|franca komunumo]], subprefektejo de [[Ille-et-Vilaine]] en [[Bretonio]]. == Geografio == ;Situo Redon situas ĉe la enfluejo de la rivero '[[Oust (rivero)|Oust]]' en la riveron '[[Vilaine (rivero)|Vilaine]]', je 60&nbsp;km sudokcidente de [[Rennes]], 50&nbsp;km oriente de [[Vannes]] kaj 60&nbsp;km nordokcidente de [[Nantes]]. * La najbaraj komunumoj estas : ** en departemento [[Ille-et-Vilaine]] *** [[Bains-sur-Oust]] *** [[Sainte-Marie (Ille-et-Vilaine)|Sainte-Marie]] ** en departemento [[Morbihan]] *** [[Saint-Perreux]] *** [[Saint-Jean-la-Poterie]] *** [[Rieux (Morbihan)|Rieux]] ** en departemento [[Loire-Atlantique]] *** [[Saint-Nicolas-de-Redon]] Laŭ la ordigo de INSEE, Redon estas urba komunumo, centra komunumo de urba unuo, kies ĉirkaŭurbo konsistas el 4 komunumoj : Saint-Nicolas, Rieux, Saint-Jean-la-Poterie, Allaire.<ref>Vidi la retpaĝon de INSEE :http://www.statistiques-locales.insee.fr/carto/ESL_CT_cartethematique.asp?lang=FR&nivgeo=COM {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111180330/http://www.statistiques-locales.insee.fr/carto/ESL_CT_cartethematique.asp?lang=FR&nivgeo=COM |date=2012-01-11 }}. Sur la mapeto de Francio, klaku al ''Départements'', kaj al ''Ille-et-Vilaine''.</ref>. Tiu urba unuo estas la poluso de la urba areo de Redon, kiu apartenas al la urba spaco de Nantes-Saint-Nazaire. (cf. [[komunumoj de Loire-Atlantique]]). == Toponomio == [[Dosiero:Tabula ducatus britanniae gallis - Redon.png|eta|Eltiraĵo de la ''Tabula ducatus britanniae gallis'', kie legeblas « Rhedon ». La uzata simbolo signifas ''{{lang|la|urbes minores}}'' (pli etaj urboj).]] La nomo de 'Redon' venas de la gaŭla ''roto-'' (la rado) kaj ne rilatas al la nomo de [[Rennes]] kaj de ''Redones''<ref>[http://books.google.com/books?id=IG0fUrAqvMAC&pg=PA101&lpg=PA101&dq=redon+roton&source=bl&ots=mkYVTMKtC6&sig=rjOwxa4aH891cKomPTWLQikZs9M&hl=en&ei=K_uvTcy1A8mnhAfU7ZWEBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CBEQ6AEwAw#v=onepage&q=redon%20roton&f=false {{fr}} ''Noms de lieux bretons'' (nomoj de bretonaj lokoj), Hervé Abalain]</ref>. La urbo ŝuldus sian nomon al la vorto ''roton'', kiu transformiĝis en ''Rodon'', keltorigina vorto signifanta ''transirejon'', hipotezo, kiu respondas al la formo de la lokoj. La malnovaj formoj de la nomo de Redon estas : * Roton (en 832 laŭ la ''Ĉartaro de Redon'') * Rothon * Rotonum (en 1029, ''Ĉartaro de Sainte-Croix de Quimperlé'') * Rothenum * Rothono * Regidonum La bretona nomo de la komunumo restas ''{{lang|br|Redon}}'' <ref>[http://www.ofis-bzh.org/fr/ressources_linguistiques/index-kerofis.php?mot_entier=0&m=redon&kumun=35236 Rezultoj pri « Redon » en la datumbazo KerOfis] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120905091333/http://www.ofis-bzh.org/fr/ressources_linguistiques/index-kerofis.php?mot_entier=0&m=redon&kumun=35236 |date=2012-09-05 }} de la [[publika oficejo pri la bretona lingvo]].</ref>. == Historio == === Mezepoko === Ekzistas malmultaj fontoj pri tiu regiono antaŭ 832. Malkovrante la kunfluejon de la riveroj 'Vilaine' kaj 'Oust' de montetsupro, la ĉefdiakono de la diocezo de 'Vannes', kaj liaj disĉiploj konstatis la intereson de la loko : loko protektata de la invadoj kaj kvieta, ideala por meditado. Conwoïon akiris de Ratvili, loka senjoro, la donacon de areo sufiĉe granda por starigi monaĥejon. En 832, simpla ermitejo, farita el tabuloj kaj branĉoj stariĝis. [[Nevenoeo]], tiam guberniestro Bretonio, subtenis tiun fondaĵon por plifortigi sian povon. Inter 842 kaj 853, la unua ŝtona preĝejo estis konstruita por anstataŭigi la unuan konstruaĵon. Conwoïon tie mortis la {{daton|5|Januaro|868}}. De tio restas ankoraŭ nun la [[Ĉartarejo de Redon|ĉartaro]] de tiu abatejo, kiu enhavas 391 aktojn en la latina lingvo. Tiu dokumento, posedaĵo de la [[diocezo de Rennes|ĉefepiskopejo de Rennes]], estas gravega por la historiistoj. Popolanoj iom post iom ekloĝis ĉirkaŭ la konventaj konstruaĵoj, la monaĥeja areo pligrandiĝis kaj naskis paroĥon. Post 1000, la preĝejo fariĝis tro malgranda. La konstruado de pli granda preĝejo estis pripensita. La urbo disvolviĝis ĉirkaŭ tiu religia centro por fariĝi kampara kaj industria urbo kun preskaŭ {{unuo|10000|loĝantoj}} en la 1960-aj jaroj. Unu el la lokaj industrioj estis la fandejo Pierre Chevalier kreita en 1864. En la [[Mezepoko]], Redon profitis per la mara komerco dank'al sia situacio ĉe la rivero [[Vilaine (rivero)|Vilaine]]. Ankoraŭ nun restas malnovaj domoj de ŝipposedantoj kaj baseno. [[Dosiero:Rue et Batiment en Redon Dec03.jpg|eta|Strato 'du Plessis'.]] En la 14-a jc, komenciĝis la konstruado de la ĉirkaŭmuro, sub la protekto de la abato Jean de Tréal. Ĝi havis 3 pordojn, 3 poternojn kaj 13 turojn. De tiuj remparoj restas nur la norda flanko de la transepto de la preĝejo, la kapelo de la dukoj kaj la remparoj super la kajo St Jacques. Laboroj en la urbocentro malkovrigis restaĵojn de la remparoj, aparte bastionon fronte al la urbodomo, du turojn de la 14-a jc kaj bastionon de la 16-a jc, placo de 'la République' same kiel elementojn de remparoj. Redon estas unu el la 42 urboj de Bretonio, kiuj delegis al la [[ĝenerala Asembleo de Bretonio|Parlamento de Bretonio]]. La [[ĝenerala Asembleo de Bretonio]] kunvenis 5-foje en Redon, en la 15-a kaj 17-a jc. En 1449, la duko [[Francisko la 1-a (Bretonio)|Francisko la 1-a]] akiris de la [[papo]] [[Eŭgeno la 4-a]] la starigon de Redon kiel episkopejon per [[buleo (papo)|papa buleo]] la {{Daton|10|Junio|1449}}. La duko ŝatis Redon, kaj la fakto ke li deziris estis tie entombigita eble klarigas ke li volis rekompenci la abatejon pro ties servoj. Sed la protestoj de la najbaraj episkopoj de Rennes, Vannes kaj Nantes, pri la estonta terareo sur kiu la nova diocezo devis etendiĝi, abortigis la iniciaton. La neniiga buleo estis subskribita en la {{Dato|20|Decembro|1449}} de la sama papo<ref>{{fr}} [http://vincnet1.9online.fr/etudes_diverses/index_eveche.htm La efemera episkopejo de Redon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090212102437/http://vincnet1.9online.fr/etudes_diverses/index_eveche.htm |date=2009-02-12 }}</ref>. Dum la neplenaĝo de la dukino [[Ana de Bretonio]], la duka kortumo sidis dum iom da tempo en Redon, fine de 1488. En Februaro 1489, la reĝo de Anglio, [[Henriko la 7-a (Anglio)|Henriko la 7-a]] kontraktis kun la juna dukino, kiu estis nur 12-jara, la traktaton de Redon, laŭ kiu li promesis milite helpi ŝin se konflikto okazos kontraŭ Francio. La historio evoluis alimaniere, du jarojn poste, Anna edziniĝis al la reĝo de Francio [[Karlo la 7-a (Francio)|Karolo la 7-a]]. Ĉirkaŭ la abatejo, la metiaj kaj komercaj laboroj disvolviĝis. === Modernaj tempoj === Ekde la 16-a jc, la rivero 'Vilaine' estis kanalizita, favorante la havenan disvolviĝon, ĉar la marŝipoj povis supreniri ĝis edon, tiam antaŭhaveno de Rennes. Albordiĝintaj en la haveno de Vilaine, tiam dependa de la tajdo, eblis malŝarĝi ilin alteren aŭ sur barĝon kaj riverajn boatojn, kiuj povis supreniri sur la rivero ĝis Rennes. Sur la kajo 'Duguay-Trouin', la domoj de ŝipproprietuloj kaj negocistoj (17-a kaj 18-a jarcentoj) atestas pri tiu prospera mara komerco. La saltenejoj, strato 'du Port', la turo 'Richelieu' (17-a jarcento), la kastelo de 'Mail' (17-a jarcento), ambaŭ situantaj strato 'du Plessis', la palaco Carmoy (17-a jarcento) strato 'du Port', same kiel la monaĥinejo de la Kalvarianinoj (17-a jarcento), strato 'Saint-Michel' kaj la lignostrukturaj domoj (16-a, 17-a kaj 18-a jarcentoj) de strato 'Grande-Rue' kompletigas la riĉan arkitekturan heredaĵon de la urbo. === Franca revolucio === Komence de la Revolucio, tri konventoj funkciis en Redon : unu de la [[benediktanoj]], unu de la [[kalvarianinoj]], kaj unu de la [[ursulaninoj]]<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Essai sur l’administration générale d’un district pendant la Révolution. Le district de Redon, 1-a de Julio 1790- 18 ventôse an IV », ''in'' ''Annales de Bretagne'', volumo 20, tomo 1, 1904, p. 93</ref>. En Februaro 1791, la unua politika klubo estis fondita en Redon : ĝi estis la sola en la distrikto, eĉ se pluraj loĝantoj de la komunumoj de la distriktoj, senpere aliĝis<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Essai sur l’administration générale d’un district pendant la Révolution. », ''in'' ''Annales de Bretagne'', volumo 21, tomo 2, 1905, p. 235</ref>. Post la civila konstitucio de la klerikaro, la religiaj ordenoj estis neniigitaj. La monaĥoj kaj monaĥinoj estis liberigitaj de siaj ĵurpromesoj en la {{dato|13|Februaro|1790}}, kaj rajtis forlasi sian monaĥejon. El la 9 benediktanoj, nur tri decidis resti en la ordeno<ref>Dubreuil, ''Essai...'', 20-1, p. 95</ref>. Kiam la monaĥinoj estis elpelitaj la {{daton|5|Oktobro|1792}}, ili aĉetis domojn, kaj plej multaj daŭrigis komunan vivon. Ĉiuj (monaĥoj kaj monaĥinoj, refariĝintaj laikoj aŭ ne) ricevis pension de la Ŝtato, kaj iliaj lastaj rajtoj estis pagitaj de la distrikto en la {{dato|30|Aprilo|1793}}<ref>Dubreuil, ''Essai...'', 20-1, p. 100</ref>. La [[Vendeo|Vendeanoj]] minacis Redon en Marto 1793, la generalo [[Jean Michel Beysser|Beysser]] neniigis la danĝeron. Poste en la jaro, ankaŭ [[Lazare Hoche|Hoche]] savis la urbon kontraŭ la rabado<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Essai sur l’administration générale d’un district pendant la Révolution », ''in'' ''Annales de Bretagne'', volumo 22, tomo 1, 1906, p. 96</ref>. La novaĵo de la falo de [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]] en la '9-[[Termidoro]]' estis akceptita kun grandaj ĝojmanifestadoj<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Essai sur l’administration générale d’un district pendant la Révolution», ''in'' ''Annales de Bretagne'', volumo 21, tomo 4, 1905, p. 521</ref> ; iom poste, la tuto de la administracioj estis purigita ('vendémiaire jaro 4-a)<ref>Dubreuil, ''Essai...'', 21-4, p. 522</ref> kaj la preĝejo de Redon estis redediĉita al la kulto la {{daton|28|Majo|1795}} ('prairial jaro 3-a)<ref>Dubreuil, ''Essai...'', 21-4, p. 549</ref>. Sed la urbo restis favora al la revolucio kaj ties progresoj, kiel montras la vizitado de la festoj : * la datreveno de la [[Okupo de la fortreso Bastille|kapto de la fortreso bastille]] estis festita en 1794 kaj ankoraŭ en [[1799]], fine de la revolucio, de malmultaj personoj<ref>Léon Dubreuil, {{fr}} « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », ''in'' ''Annales de Bretagne'', volumo 21, tomo 4, 1905, p. 397-398</ref> ; * la datreveno de la [[ekzekuto]] de [[Ludoviko la 16-a]], unu el la plej popularaj festoj, kreita en 1795 kaj bone festata en la departemento, kaj aparte en Redon<ref>Dubreuil, ''Fêtes...'', p. 398-399</ref> ; * malofta festo, la festo de la Malbono, estis organizita en la {{dato|30|Decembro|1794}}<ref>Dubreuil, {{fr}} ''Fêtes...'', p. 402</ref>. === Nuntempa epoko === Lige kun la konstruado de la [[kanalo inter Nantes kaj Brest]], la fosado de la flosbaseno komenciĝis en 1836. Dum multaj jardekoj, ĝi restis la koro mem de la urba vivo pro sia havena aktivado kaj pro la disvolviĝo de la industrioj en la 19-a jc. En Redon, la kanalo inter Nantes kaj Brest krucas la riveron [[Vilaine (rivero)|Vilaine]]. Ĝi estis finita en la 19-a jc, kaj tiel Redon fariĝis kruciĝejo de la okcidentaj navigaj vojoj. Iomete poste, Redon fariĝis ankaŭ fervoja kruciĝejo. La stacidomo estis inaŭgurita en 1862. Ĝi situas ĉe la linio [[Nantes]]-[[Rennes]] kaj [[Parizo]]-[[Quimper]]. Komence de la 20-a jarcento, la industria aktivado forte subtenis la lokan ekonomion. La industrioj ligitaj al mekaniko kaj teksaĵoj estis tre multaj ĝis la komenciĝo de la 1980-aj jaroj. La urbo dungis multajn laboristojn kaj oficistojn de la tuta [[lando de Redon kaj Vilaine]]. La mekanik-konstrua fabriko Garnier<ref>{{fr}} Présentation rapide de l'usine Garnier, [http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35000635] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20120712151055/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35000635 |date=2012-07-12 }}</ref> tie fabrikis agrokulturajn maŝinojn ekde la fino de la 19-a jc. Grava ekonomia krizo estigis gravajn sociajn tumultojn fine de la 1960-aj jaroj, kiuj daŭris ĝis la komenciĝo de la 1980-aj jaroj, kaj finiĝis per la definitiva fermo de la fabriko Garnier<ref>{{fr}} ''Vies ouvrières en Pays de Redon'' 1930-1980, association Mémoires vives du XXe siècle, 2006, Éditions Mémoires vives en Pays de Redon, {{ISBN|2-9528273-0-0}}</ref>. == Ekonomio == En la [[lando de Redon kaj Vilaine]] estas bone videblaj industrioj en tri ĉefaj sektoroj : planta kosmetiko (grupo '[[Yves Rocher]]'), elektroniko (TES, ASTEEL) kaj aŭtomobilaj pecoj ([[Faurécia]], AFC)<ref name="PRV">{{fr}} [http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }} {{fr}} ''Le pays de Redon et Vilaine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429045944/http://pays.region-bretagne.fr/sections/espace-telechargements/espace-breton/pays-redon-vilaine/downloadFile/file/Redon_et_Vilaine.pdf |date=2014-04-29 }}, {{p.}} 109.</ref>. 36 % de la salajruloj sur la teritorio laboras en la industrio (350 industriaj entreprenoj). La ekonomia poluso de Redon estas la plej grava en la teritorio aparte kun la sekvantaj entreprenoj : [[Dosiero:Redon_port.jpg|eta|Haveno de Redon]] * ''Asteel'', elektroniko * ''Cargill'' produktas [[pektino]]n el pomrekrementoj kaj citronŝeloj. * ''[[Faurecia]]'', aŭtomobila pecisto, laboras precipe por [[Peugeot]]-[[Citroën]] situanta en Rennes. * ''Bic'' fabrikas fajrilojn, razilojn, skribiloj... * ''AFC'', Armoricaine de Fonderie du Châtelet (fandejo). La servekonomio kreskas duoble pli rapide ol en Bretonio, kvankam ankoraŭ subreprezentata. La hospitala centro de Redon laborigas inter 400 kaj 499 personojn<ref name="PRV"/>. La urbo Redon havas ankaŭ edukan poluson pri duagrada edukado same kiel pri postabiturientecaj studoj. * [[Supera lernejo pri industria loĝistiko]], edukado de loĝistikistoj ĝis abiturienteco+5 * Liceoj de Redon (Marcel Callo, Beaumont, [[Abatejo Saint-Sauveur de Redon|Saint-Sauveur]]), edukado ĝis abiturienteco+2 == Heraldiko kaj devizo == [[Dosiero:Blason et devise de la ville sur la tour de l'hôtel de ville (Redon, Ille-et-Vilaine, France).jpg|eta|Bretonlingva devizo « KEAR VIHAN BRUD VRAZ » sur la frontono de la urbodomo.]] Ĝia devizo estas {{fr}} ''Redon, petite ville grand renom'', (Eo: Redon, urbeto sed famego) bretonlingve skribita sur la frontono de la urbodomo ekde 1908 : « ''{{lang|br|kêr vihan brud vras}}'' ». == Kulturo == === Lingvoj === La historiaj variaĵoj de la bretona lingva limo montras, ke la [[bretona lingvo]] estis jam parolata en Redon dum la [[Mezepoko]]<ref>La Originoj de Bretonio, Parizo, Payot, kol. « Bibliothèque historique » (n-ro 34), 1988 (1-a eld. 1980), 353 p. {{ISBN|2-228-12711-6}} ({{fr}})</ref>. Loka parolo ŝuldiĝas al la [[galoa lingvo]], kiu apartenas al la grupo de [[lingvo de oïl|Oïl-lingvoj]]. == Gravaj personoj ligitaj al Redon == * [[Nevenoeo]], unua reĝo de Bretonio * [[Alano la 4-a (Bretonio)|Alano la 4-a Fergent]] Duko de Bretonio (de 1084 ĝis 1112) poste emerita en la abatejo Saint-Sauveur de Redon, kie li estis entombigita en 1119. * [[Pierre de l'Hôpital]], universala juĝisto de [[Bretonio]] de 1403 ĝis 1444. * [[Louis Héry]], [[fablisto]] naskiĝinta en Redon en 1808<ref>{{fr}} ''Les Esclaves de Bourbon : La Mer et la montagne'', [[Prosper Ève]], Karthala, [[Paris]], [[2003]] – ISBN 978-2-84586-456-6.</ref> * [[Arthur Bernède]], aŭtoro de ''[[Belphégor (roman)|Belphegor]]'', naskiĝinta en Redon en 1871, mortinta en 1937. * [[Noémie Dondel du Faouëdic]], aŭtoro de {{fr}} ''Guide de l'excursionniste pour Redon et ses environs'' eldonita en 1905. * [[Jacques Pâris de Bollardière]], naskiĝinta en [[Châteaubriant]] ([[Loire-Atlantique]]), lernejano de la kolegio Saint Sauveur inter 1917 kaj 1924. Kompano de la Liberigo, generalo de la franca armeo dum la [[Milito de Alĝerio]], enkarcerigita dum 3 monatoj ĉar li denuncis la torturon. Li kunfondis komence de la 1970-aj jaroj, la movadon MAN (Movado por Neperforta Alternativo). * [[Hervé Bazin]], franca verkisto lerninta en la kolegio Saint Sauveur de Redon. * [[Gilles Fournel]], franca poeto naskiĝinta en Redon en 1931. * [[Alain Madelin]] (1946-), urbestro de Redon de 1995 ĝis 2001. * [[Régis Laspalès]], humuristo, naskiĝinta en [[1957]] en Redon. * [[Tri Yann]], kanzonisto (''Les filles de Redon''). == Monumentoj kaj turismaj lokoj == Estas 6 [[historia monumento|monumentoj klasitaj historiaj]] en Redon<ref>Datumbazo 'Mérimée' : Listo de la monumentoj historiaj de la komunumo de Redon</ref> kaj trideko da registritaj konstruaĵoj (18 laŭ la datumbazo Mérimée<ref>Datumbazo 'Mérimée' : Listo de la noticoj por la komunumo de Redon</ref>, 31 laŭ la datumbazo Glad<ref>[http://patrimoine.region-bretagne.fr/sdx/sribzh/main.xsp?execute=field_query&index=insee&query=35236 {{fr}} Rezultoj laŭ datumbazo 'Glad'], datumbazo de la servo pri la heredaĵo de Bretonio.</ref>) : * La palaco 'Manoir du Mail', antaŭe nomata palaco 'du Plessis', strato 'du Plessis' kaj kajo 'Duguay-Trouin'. Situanta en la havena kvartalo, ĝi estas inter la plej belaj loĝejoj, kiuj markis la apogeon de la loka komerco en la 17-a jc<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090669</ref>. * Palaco de 'Richelieu', strato 'du Plessis', datita de la 17-a jc. Klankigita de angultureto kun ornamo influita de la renesanca stilo<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090667</ref>. * La palaco de 'Carmoy', de la 17-a jc, 6 kaj 7 strato 'du Port', laŭ stilo de Ludoviko la 13-a, reĝo de Francio<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090668</ref>. * La iama monaĥinejo de la kalvarianinoj, 26 strato 'Saint-Michel', fondita en 1629 de la bendediktaninoj. Ĝi utilas nun kiel pensiono por malavantaĝuloj<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090665</ref>. * La [[Abatejo Saint-Sauveur de Redon|Abatejo Saint-Sauveur]], reprezentanto de la [[romanika arto]] kaj de la pasinta riĉeco de la abatejo. Ĝi konsistas el navo kaj el romanika turo konstruita inter 1170 kaj 1200. La ĥorejo kaj la turo estas gotikaj <ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090664</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA00130923</ref>. * La [[abateja preĝejo de Saint-Sauveur de Redon|abateja preĝejo Saint-Sauveur]]<ref>Datumbazo 'Mérimée' : PA00090666</ref> estis reduktita post incendio en la {{dato|31|Majo|1780}}. Tio klarigas la apartigon inter la gotika turo (proksimume 70 m alta) kaj la navo (kiu antaŭe estis longa je 90 m). <gallery style=text-align:center> Dosiero:Mairie de Redon.jpg|eta|Urbodomo de Redon. Dosiero:Redon Vilaine.jpg|Redon-kajo 'Saint-Jacques' vidata de la rivero Vilaine. Dosiero:FranceBretagneRedonAbbaye.jpg|La ĥorejo kaj la navo de la abatejo ''Saint-Sauveur''. Dosiero:FranceBretagneRedonAbbayeChevet.jpg|La absido de la abatejo. </gallery> Inter la registritaj konstruaĵoj, estas : * Kapelo 'Notre-Dame-de-la-Salette' (klasita ekde 1967) de la arkitekto René Guichebaron<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA00131001</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA00131001</ref>. * Paroĥa preĝejo 'Saint-Charles' (klasita ekde 1975) de la arkitektoj Yves Perrin kaj Georges Martin<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA00130924</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA00130924</ref>. * Pluraj konstruaĵoj ligitaj al la haveno kaj al la riveroj de Redon : havena domo<ref>Datumbazo 'Glad' : IA29003872</ref>, la kluzdomo de la granda baseno<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35048531</ref>, la aŭtoponto de 1845<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35048462</ref>, la baskula aŭtoponto de 1937<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35046897</ref>, la mara kluzo de la haveno <ref>Datumbazo 'Glad' : IA35046898</ref>, kaj la izola kluzo <ref>{Datumbazo 'Glad' : IA35046896</ref>. * Pluraj industriaj konstruaĵoj : fabriko pri metalurgiaj pecetoj de 1946<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA35000637</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35000637</ref>, ufabriko de mekanik-konstruo Garnier konstruita de 1917 ĝis 1962<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA35000635</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35000635</ref>, kaj fabriko pri senalkoholaj trinkaĵoj<ref>Datumbazo 'Mérimée' : IA35000643</ref>,<ref>Datumbazo 'Glad' : IA35000643</ref> == Transportoj == Redon situas kore de okcidentaj navigaj vojoj kaj proksime de [[Atlantika Oceano]] kun mara kaj rivera haveno ŝirmata de la vintraj ŝtormoj. Pri fervojoj, Redon situas ĉe la kruciĝejo de buslinioj TER kaj fervojaj linioj por iri al Rennes, Quimper kaj Nantes. Dank'al tiu situacio, turismaj ofertoj aldoniĝas al la marbordaj ofertoj por fari de tiu historia urbo de Bretonio interesan lokon en galoa-lingva regiono. La atlantika TGV (Rapidega trajno) haltas en {{stacidomo|Redon}}, kaj tiel la urbo estas je nur 2h45 de Parizo. == Partneraj urboj == * {{Flago|Britio}} [[Andover (Hampshire)|Andover]], [[Anglio]] * {{Flago|Germanio}} [[Goch]], [[Germanio]] == Bibliografio == * De Courson (G.). {{fr}} Récits historiques, traditions et légendes de Haute-Bretagne : l'arrondissement de Redon, 1870 (rééd. Rennes, Rue des Scribes, 1991, 205 p.). * Laburthe-Tolra (P.) (dir.). {{fr}} Le pays de Redon, Paris, 1985, 196 p. * Tiger (J.). {{fr}} Histoire de notre ville. Les temps des abbés : des origines à 1800, tome 1, Redon, 1985, 145 p. * Maugendre (L.-A.). {{fr}} Histoire de notre ville. Le temps des maires (1800-1850), tome 2, Redon, 1986, 198 p. * Flatres (P.), {{fr}} Les limites du pays de Redon, Mémoires de la Société d'Histoire et d'Archéologie de Bretagne, tome LXIV, 1987, p.&nbsp;287-294. * Hommerie (B.), LABBE (Y.), {{fr}} Bogue d'or de Redon, ArMen, n° 22, 1989. * Labbé (Y.). {{fr}} Le marron de Redon, ArMen, n° 56, 1994. * Laloy (P.), Désormeaŭ (R.). {{fr}} Regards sur le pays de Redon, Ed. Apogée, Rennes, 1995. * Béchard (G.), Duval (J.), {{fr}} Mémoires en images : Redon, ed. A. Sutton, Joué-les-Tours, 1996, 126 p. * Thual (F.). Redon : {{fr}} le Chant de l'Alouette à vingt ans, ArMen, n° 80, 1996. * Mémoires vives en Pays de Vilaine, Vies ouvrières, ed. Mémoires vives, Redon, 2006. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|colonnes = 2}} == Vidu ankaŭ == * [[Redon (stacidomo)]] * [[Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.redon.fr/ Oficiala retpaĝo de la urbo Redon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110208163518/http://www.redon.fr/ |date=2011-02-08 }} ({{fr}}) * [http://www.tourisme-pays-redon.com/ Oficiala retpaĝo de la turismoficejo de la Lando de Redon] ({{fr}}) * [http://www.musardise.com/search/label/Redon%20%2835%29 Fotoj de Redon sur la retpaĝo de 'Musardise'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180817164416/http://www.musardise.com/search/label/Redon%20%2835%29 |date=2018-08-17 }} ({{fr}}) [[Kategorio:Redon| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] [[Kategorio:Subprefektejoj de Francio]] [[Kategorio:Havenurboj de Francio]] [[Kategorio:Riveraj havenurboj]] [[Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France]] 3prpzk58mktzp08diuvhp9iqd5ston0 0 394431 9387277 9254533 2026-05-30T04:11:00Z Sj1mor 12103 9387277 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}{{Portalo Muziko}} '''Association à la Recherche d'un Folklore Imaginaire''' (ARFI) estas tutmonde sukcesa kooperativo de [[ĵazmuzikisto]]j el la regiono [[Liono]], kiu esence antaŭenpuŝis la koncepton de [[imaga popolmuziko]]. La nomo de la socio signifas en la [[franca]] "Asocio por priserĉado de imaga folkloro". == Postulo kaj strukturo == ARFI komencis formiĝi fine de la 1960-aj jaroj kiel kooperativo de [[ĵazmuzikisto]]j el Liono kaj ĉirkaŭaĵo. Laŭleĝe ĝi fondiĝis en 1977. Temis pri tio, interŝanĝi muzikajn kaj organizajn spertojn, komune akiri pli grandan publikon kaj krei novajn prezentadajn eblecojn – komence antaŭ strikantaj laboristoj kaj je partio-renkontiĝoj, pli foratempe ankaŭ en lernejoj. Al ARFI komence apartenis 13 muzikistoj, kiuj regulatempe kunlaboris kaj pli kaj pli krom klasikaj solooj ankaŭ spertiĝis pri [[kolektivimprovizado]]j. Dum la unua jardeko ekestis kvar ensembloj: ''Workshop de Lyon'', ''Marvelous Band'', ''Trio Alvire'' kaj la [[bandego]] ''La Marmite Infernale''. Pli malfrue aldoniĝis aliaj grupoj kiel ''Ces Messieurs''; ''Kif Kif'', ''L'Effet Vapeur'', la frapinstrumentara duopo ''Baron Samedi'', ''Trio Apollo'' aŭ ''Vollat 3''. En la lastaj jaroj ankoraŭ ekestis la triopoj ''Dites 33'' kaj ''32 Janvier'' samkiel la duopoj Duo Garcia-Recio kaj Guy Villerds ''Ayler quartet''. :''Ni de ARFI ĉiuj posedas treege evoluintan teknikon de grupimprovizado kaj estas kapablaj en ĉiuj niaj ensembloj, ludi muzikon, kiu vere estas la rezulto de kolektiva pensmaniero.'' Louis Sclavis, cit. l. [[Ekkehard Jost]] ''Europas Jazz'', p. 429 Dum kiam ARFI komence funkciis pli kiel ferma rondo<ref>Nur malmultaj muzikistoj, kiuj apartenis al ARFI, ekzemple Louis Sclavis aŭ Yves Robert, iris al Parizo, por forturni sin de ARFI kaj komenci de tie propran karieron. En 1975 ''Free Jazz Workshop'' verkis diskon kun kantistino Colette Magny.</ref>, ekde la 1990-aj jaroj malfermiĝoj estas konstateblaj. ''Marmite Infernale'' prezentis kune kun la bretona bando ''Bagad Ronsed-Mor'', ekde pluraj jaroj ĝi muzikas regule kun la sudafrika ĥoro ''Nelson Mandela Metropolitan Choir''; ''Baron Samedi'' invitis muzikistojn kiel Michel Godard por kunlaboro. ARFI-muzikistoj intertempe por projektoj kunvenas regule kun la Pata-muzikistoj de [[Norbert Stein]], invitis tamen ankaŭ multinstrumentiston Fred Frith kaj basinstrumentiston Paul Rogers por la unua disko de ''32 Janvier''. Nuntempe ankaŭ parizaj ĵazmuzikistoj kiel Daunik Lazro, kiu engaĝis por sia triopo kaj kvinopo la muzikistojn Bolcato kaj Rollet, dungas por siaj bandoj siajn lionajn kolegojn. Pli kaj pli muzikistoj de ARFI enigis por siaj projektoj la vidan dimension en siajn prezentadojn. Unuaflanko ili regule muzikigas silentfilmajn klasikaĵojn kiel [[Alico en Mirlando]] (1915), [[Das Cabinet des Dr. Caligari]] aŭ [[kirasŝipo Potjomkin]], sed ankaŭ dokumentfilmojn, ekzemple pri la historia kampara vivo en Francujo; aliaflanke ili surscenejiĝas en sia programo „La Grande Spectacle“ kun [[iluziisto]]j: „Teknike treege elspeza iluzia teatraĵo por okulo kaj orelo ŝvebigas kontrabasiston tra la aero, instrumentoj subite ludas sen instrumentistoj, muzikistoj malaperas je malferma scenejo, aliaj surprize havas tri gambojn.“<ref>[http://www.hr-online.de/website/rubriken/kultur/index.jsp?rubrik=5710&key=standard_document_2589682 Anonco antaŭ la prezentado sur la Deutsches Jazzfestival 2004]</ref> En ''Palace d’ARFI'' eĉ okazas kombinaĵo de altkvalita manĝado kaj muziko. == Centraj ensembloj == === La kurso de Lyon === La instrumentistaro de la ensemblo fondita komence de 1968, komence prezentanta kiel ''Free Jazz Workshop'', konsistis el trumpetisto Jean Méreu kaj saksofonisto Maurice Merle same kiel basinstrumentisto Jean Bolcato kaj frapinstrumentistoj Pierre Guyon resp. Christian Rollet. Post 1971 por mallonga tempo alvenis Alain Gibert (kiel gitaristo) kaj poste pianisto Patrick Vollat. En 1975 Ĵanon Méreu anstataŭis Louis Sclavis. Mallonge poste la ensemblo alprenis sian nunan nomon. Dum kiam en la unuaj jaroj ''Le Workshop de Lyon'' estis precipe aŭdebla en la sudo de Francujo, ĝi nun sukcesis plietendiĝi sian agadokampon ĝis Parizo kaj ankaŭ trans la francaj landlimoj. Kiam Sclavis en 1983 forlasis la organizaĵon ARFI, lin anstataŭis Jean-Paul Autin. Aktuale la ensemblo, kiu validas kiel plej longe vivanta ĵazbandeto de Francujo, konsistas el la saksofonistoj Autin kaj Jean Aussanaire kun ritmosekcio el Bolcato kaj Rollet. === L'Effet Vapeur === Ĉi tiu ensemblo utiligas la atingaĵojn de la [[kunfandoĵazo]] kaj de la elektroniko. Saksofonisto Jean-Paul Autin, klavaristo Xavier Garcia (kiu jen precipe uzas specimenojn), frapinstrumentisto Alfred Spirli formas la kernon de la ensemblo; ili ankaŭ uzas frapinstrumentaron. La unuan sondiskon „Pièces et Accessoires“ (1997) ankaŭ kunverkis trombonisto Jacques Vielle. === La Marmite Infernale === Laŭvorta traduko de la nomo de la bando signifas „La infera kuirpoto“. La ludema ensemblo, en kiu renkontiĝis la plej multaj lionaj muzikistoj, publikigas ekde 1979 albumojn, kiuj enhavas nur proprajn pecojn de la bando. „Struktura varieco estas atingata ne nur per malsamaj stilaj referencopunktoj (Afriko, sonimprovizado, blovinstrumenta ĥoralo), sed ĉefe ankaŭ per la eblecoj de treege diferencigita instrumentado, enestaj en la ensemblo.“<ref>E. Jost, Europas Jazz, S. 432</ref> Dum kiam oni pli frue alstrebis klasikan bandegan instrumenistaron, aktuale partoprenas ĉiuj tri frapinstrumentistoj de ARFI. === Referencoj === {{Referencoj}} == Fontoj == * [http://www.arfi.org Hejmpaĝo de ARFI] * Ekkehard Jost, ''Europas Jazz. 1960 - 1980''. Fischer, Frankfurto ce Majno 1987 * [http://www.jazzbreak.com/interview.php?jparm=dossier_1265,ID_1817,wp_1,lg_0 Franclingva intervjuo kun Guy Villerd (kun bildoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120322142201/http://www.jazzbreak.com/interview.php?jparm=dossier_1265,ID_1817,wp_1,lg_0 |date=2012-03-22 }} [[Kategorio:Ĵazo]] [[Kategorio:Muzikaj organizaĵoj]] bne3wuhpvxp0r7swqylhgqy6k8viwlt 9387278 9387277 2026-05-30T04:11:21Z Sj1mor 12103 9387278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}{{Portalo Muziko}} {{Kursiva titolo}}'''''Association à la Recherche d'un Folklore Imaginaire''''' (akronime '''ARFI''') estas tutmonde sukcesa kooperativo de [[ĵazmuzikisto]]j el la regiono [[Liono]], kiu esence antaŭenpuŝis la koncepton de [[imaga popolmuziko]]. La nomo de la socio signifas en la [[franca]] "Asocio por priserĉado de imaga folkloro". == Postulo kaj strukturo == ARFI komencis formiĝi fine de la 1960-aj jaroj kiel kooperativo de [[ĵazmuzikisto]]j el Liono kaj ĉirkaŭaĵo. Laŭleĝe ĝi fondiĝis en 1977. Temis pri tio, interŝanĝi muzikajn kaj organizajn spertojn, komune akiri pli grandan publikon kaj krei novajn prezentadajn eblecojn – komence antaŭ strikantaj laboristoj kaj je partio-renkontiĝoj, pli foratempe ankaŭ en lernejoj. Al ARFI komence apartenis 13 muzikistoj, kiuj regulatempe kunlaboris kaj pli kaj pli krom klasikaj solooj ankaŭ spertiĝis pri [[kolektivimprovizado]]j. Dum la unua jardeko ekestis kvar ensembloj: ''Workshop de Lyon'', ''Marvelous Band'', ''Trio Alvire'' kaj la [[bandego]] ''La Marmite Infernale''. Pli malfrue aldoniĝis aliaj grupoj kiel ''Ces Messieurs''; ''Kif Kif'', ''L'Effet Vapeur'', la frapinstrumentara duopo ''Baron Samedi'', ''Trio Apollo'' aŭ ''Vollat 3''. En la lastaj jaroj ankoraŭ ekestis la triopoj ''Dites 33'' kaj ''32 Janvier'' samkiel la duopoj Duo Garcia-Recio kaj Guy Villerds ''Ayler quartet''. :''Ni de ARFI ĉiuj posedas treege evoluintan teknikon de grupimprovizado kaj estas kapablaj en ĉiuj niaj ensembloj, ludi muzikon, kiu vere estas la rezulto de kolektiva pensmaniero.'' Louis Sclavis, cit. l. [[Ekkehard Jost]] ''Europas Jazz'', p. 429 Dum kiam ARFI komence funkciis pli kiel ferma rondo<ref>Nur malmultaj muzikistoj, kiuj apartenis al ARFI, ekzemple Louis Sclavis aŭ Yves Robert, iris al Parizo, por forturni sin de ARFI kaj komenci de tie propran karieron. En 1975 ''Free Jazz Workshop'' verkis diskon kun kantistino Colette Magny.</ref>, ekde la 1990-aj jaroj malfermiĝoj estas konstateblaj. ''Marmite Infernale'' prezentis kune kun la bretona bando ''Bagad Ronsed-Mor'', ekde pluraj jaroj ĝi muzikas regule kun la sudafrika ĥoro ''Nelson Mandela Metropolitan Choir''; ''Baron Samedi'' invitis muzikistojn kiel Michel Godard por kunlaboro. ARFI-muzikistoj intertempe por projektoj kunvenas regule kun la Pata-muzikistoj de [[Norbert Stein]], invitis tamen ankaŭ multinstrumentiston Fred Frith kaj basinstrumentiston Paul Rogers por la unua disko de ''32 Janvier''. Nuntempe ankaŭ parizaj ĵazmuzikistoj kiel Daunik Lazro, kiu engaĝis por sia triopo kaj kvinopo la muzikistojn Bolcato kaj Rollet, dungas por siaj bandoj siajn lionajn kolegojn. Pli kaj pli muzikistoj de ARFI enigis por siaj projektoj la vidan dimension en siajn prezentadojn. Unuaflanko ili regule muzikigas silentfilmajn klasikaĵojn kiel [[Alico en Mirlando]] (1915), [[Das Cabinet des Dr. Caligari]] aŭ [[kirasŝipo Potjomkin]], sed ankaŭ dokumentfilmojn, ekzemple pri la historia kampara vivo en Francujo; aliaflanke ili surscenejiĝas en sia programo „La Grande Spectacle“ kun [[iluziisto]]j: „Teknike treege elspeza iluzia teatraĵo por okulo kaj orelo ŝvebigas kontrabasiston tra la aero, instrumentoj subite ludas sen instrumentistoj, muzikistoj malaperas je malferma scenejo, aliaj surprize havas tri gambojn.“<ref>[http://www.hr-online.de/website/rubriken/kultur/index.jsp?rubrik=5710&key=standard_document_2589682 Anonco antaŭ la prezentado sur la Deutsches Jazzfestival 2004]</ref> En ''Palace d’ARFI'' eĉ okazas kombinaĵo de altkvalita manĝado kaj muziko. == Centraj ensembloj == === La kurso de Lyon === La instrumentistaro de la ensemblo fondita komence de 1968, komence prezentanta kiel ''Free Jazz Workshop'', konsistis el trumpetisto Jean Méreu kaj saksofonisto Maurice Merle same kiel basinstrumentisto Jean Bolcato kaj frapinstrumentistoj Pierre Guyon resp. Christian Rollet. Post 1971 por mallonga tempo alvenis Alain Gibert (kiel gitaristo) kaj poste pianisto Patrick Vollat. En 1975 Ĵanon Méreu anstataŭis Louis Sclavis. Mallonge poste la ensemblo alprenis sian nunan nomon. Dum kiam en la unuaj jaroj ''Le Workshop de Lyon'' estis precipe aŭdebla en la sudo de Francujo, ĝi nun sukcesis plietendiĝi sian agadokampon ĝis Parizo kaj ankaŭ trans la francaj landlimoj. Kiam Sclavis en 1983 forlasis la organizaĵon ARFI, lin anstataŭis Jean-Paul Autin. Aktuale la ensemblo, kiu validas kiel plej longe vivanta ĵazbandeto de Francujo, konsistas el la saksofonistoj Autin kaj Jean Aussanaire kun ritmosekcio el Bolcato kaj Rollet. === L'Effet Vapeur === Ĉi tiu ensemblo utiligas la atingaĵojn de la [[kunfandoĵazo]] kaj de la elektroniko. Saksofonisto Jean-Paul Autin, klavaristo Xavier Garcia (kiu jen precipe uzas specimenojn), frapinstrumentisto Alfred Spirli formas la kernon de la ensemblo; ili ankaŭ uzas frapinstrumentaron. La unuan sondiskon „Pièces et Accessoires“ (1997) ankaŭ kunverkis trombonisto Jacques Vielle. === La Marmite Infernale === Laŭvorta traduko de la nomo de la bando signifas „La infera kuirpoto“. La ludema ensemblo, en kiu renkontiĝis la plej multaj lionaj muzikistoj, publikigas ekde 1979 albumojn, kiuj enhavas nur proprajn pecojn de la bando. „Struktura varieco estas atingata ne nur per malsamaj stilaj referencopunktoj (Afriko, sonimprovizado, blovinstrumenta ĥoralo), sed ĉefe ankaŭ per la eblecoj de treege diferencigita instrumentado, enestaj en la ensemblo.“<ref>E. Jost, Europas Jazz, S. 432</ref> Dum kiam oni pli frue alstrebis klasikan bandegan instrumenistaron, aktuale partoprenas ĉiuj tri frapinstrumentistoj de ARFI. === Referencoj === {{Referencoj}} == Fontoj == * [http://www.arfi.org Hejmpaĝo de ARFI] * Ekkehard Jost, ''Europas Jazz. 1960 - 1980''. Fischer, Frankfurto ce Majno 1987 * [http://www.jazzbreak.com/interview.php?jparm=dossier_1265,ID_1817,wp_1,lg_0 Franclingva intervjuo kun Guy Villerd (kun bildoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120322142201/http://www.jazzbreak.com/interview.php?jparm=dossier_1265,ID_1817,wp_1,lg_0 |date=2012-03-22 }} [[Kategorio:Ĵazo]] [[Kategorio:Muzikaj organizaĵoj]] hoo4508gwq6sr2wcgcm329j0rnv0xru 0 398446 9386798 8409915 2026-05-29T14:01:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386798 wikitext text/x-wiki '''Ponto''' estas en [[muziko]], ĉefe en [[ĵazo]], [[rokmuziko]] kaj [[popularmuziko]] karakteriza transkonduka formparto. Ĝi konformas kun '''parto B''' de la klasika [[kantoformo]], kiu ankaŭ havas la transpontan funkcion. {{Portalo Muziko}} == Stila superrigardo == Kutima 32-takta strofo de [[ĵaza normkanto]] havas la [[kantoformo]]n A-A-B-A. Parto B, kiu forlasas la bazan tonalon, nomiĝas ankaŭ ponto.<ref>Hans Heinrich Eggebrecht (eld.): ''Riemann-Musiklexikon. Sachteil''. Majenco 1967. Artikolo „Chorus“.</ref> La formo ofte estas ŝanĝita rilate siajn proporciojn: Ekzemple la [[bosanovo|bosanova]] peco ''[[The Girl from Ipanema]]'' havas ja la tradician 8-taktan parton A, sed 16-taktan, varie [[modulado (muziko)|modulan]] ponton.<ref>Axel Jungbluth: ''Jazz-Harmonielehre. Funktionsharmonik und Modalität''. Majenco 1981. p. 45.</ref> Ankaŭ multaj popularmzikaĵoj havas la formon A-A-B-A. La kanto ''[[Yesterday]]'' de [[John Lennon|Lennon]] kaj [[Paul McCartney|McCartney]] ekzemple havas 7-taktan parton A kaj 8-taktan ponton. == Vidu ankaŭ == * [[Interludo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gmth.de/zeitschrift/artikel/448.aspx Pri la transkonduko en la sonata formo] * [http://www.gmth.de/zeitschrift/artikel/588.aspx Babylonian confusion. Terminaro de formanalizo de popularmuziko kaj rokmuziko] * [http://www.musiktheorie-aktuell.de/tutorials/popformeln.aspx#bridge Pri la ponto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120704214104/http://www.musiktheorie-aktuell.de/tutorials/popformeln.aspx#bridge |date=2012-07-04 }} [[Kategorio:Eroj de muzika formo]] [[Kategorio:Ĵazo]] [[Kategorio:Popmuziko]] [[Kategorio:Rok-muziko]] [[Kategorio:Klasika muziko]] qevdj3rl97ygfxuurzuyy5xq0qtk4sw 0 409474 9387283 9302820 2026-05-30T04:13:22Z Sj1mor 12103 9387283 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La serio de '''Internaciaj Ornitologiaj Kongresoj''' formas la plej malnovan kaj plej grandan internacian serion de kunvenoj de [[ornitologio|ornitologoj]]. Ĝi estas organizata de la [[Internacia Ornitologia Komitato]], nome grupo de ĉirkaŭ 200 ornitologoj. La unua kunsido okazis en 1884; venontaj kunsidoj estis neregulaj ĝis 1926 ekde kiam la kunvenoj okazis ĉiun kvaran jaron, escepte ĉe la du perditaj okazoj dum kaj tuj post la [[Dua Mondmilito]]. Jaroj kaj lokoj de pasintaj kaj estontaj renkontiĝoj estas: * 1884 - {{AUT}} [[Vieno]], [[Aŭstrio]] * 1891 - {{HUN}} [[Budapeŝto]], [[Hungario]] * 1900 - {{FRA}} [[Parizo]], [[Francio]] * 1905 - {{GBR}} [[Londono]], [[Britio]] * 1910 - {{GER}} [[Berlino]], [[Germanio]] * 1926 - {{DNK}} [[Kopenhago]], [[Danio]] * 1930 - {{NED}} [[Amsterdamo]], [[Nederlando]] * 1934 - {{GBR}} [[Oksfordo]], [[Britio]] * 1938 - {{FRA}} [[Rouen]], [[Francio]] * 1950 - {{SWE}} [[Upsalo]], [[Svedio]] * 1954 - {{CHE}} [[Bazelo]], [[Svisio]] * 1958 - {{FIN}} [[Helsinki]], [[Finnlando]] * 1962 - {{USA}} [[Ithaca (Nov-Jorkio)|Ithaca]], [[Usono]] * 1966 - {{GBR}} [[Oksfordo]], [[Britio]] * 1970 - {{NED}} [[Hago]], [[Nederlando]] * 1974 - {{AUS}} [[Kanbero]], [[Aŭstralio]] * 1978 - {{GER}} [[Berlino]], [[Germanio]] * 1982 - {{USS}} [[Moskvo]], [[Sovetunio]] * 1986 - {{CAN}} [[Otavo]], [[Kanado]] * 1990 - {{NZL}} [[Christchurch]], [[Novzelando]] * 1994 - {{AUT}} [[Vieno]], [[Aŭstrio]] * 1998 - {{RSA}} [[Durbano]], [[Sudafriko]] * 2002 - {{CHN}} [[Pekino]], [[Ĉinio]] * 2006 - {{GER}} [[Hamburgo]], [[Germanio]] * 2010 - {{BRA}} [[Campos do Jordão]], [[Brazilo]] * 2014 - {{JAP}} [[Tokio]], [[Japanio]] * 2018 - {{CAN}} [[Vancouver]], [[Kanado]] * 2022 - {{ZAF}} [[Durban]], [[Sud-Afriko]] == Vidu ankaŭ == * ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', de Frank Gill kaj Minturn Wright je la konto de IOK. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.i-o-c.org/ International Ornithological Congress] * [http://www.worldbirdnames.org/index.html www.worldbirdnames.org - IOC World Bird List] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110817075501/http://www.worldbirdnames.org/index.html |date=2011-08-17 }} {{en}} * [http://www.worldbirdnames.org/names-fam-links.html www.worldbirdnames.org - The IOC classification] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110522062334/http://www.worldbirdnames.org/names-fam-links.html |date=2011-05-22 }} {{en}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ornitologiaj organizoj]] [[Kategorio:Biologiaj konferencoj]] [[Kategorio:Ornitologio]] 00sd7qq5jo5cchsxfrbnmo5bztikts6 0 414787 9386974 7428387 2026-05-29T19:55:56Z Sj1mor 12103 9386974 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''CSÍK Lajos''' [ĉ:ik lajoŝ] (aŭ CSIK Lajos) estis [[hungara]] [[biologo]], [[genetikisto]], [[fiziologo]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lajos Csík naskiĝis en [[Felsőnyárád]] la [[7-an de januaro]] [[1902]] kaj mortis en [[Szeged]] la [[12-an de aprilo]] [[1962]]. ==Biografio== Lajos Csík akiris diplomon en la Universitato de Medicino de [[Debrecen]] kaj poste li laboris en la Biologia Esplorinstituto de [[Tihany]] kaj en [[ELTE]] de [[Budapeŝto]]. De 1940 ĝis 1948 li lekciis en la [[Universitato de Koloĵvaro]], poste li laboris denove en [[Tihany]]. En [[1952]] li kandidatiĝis. Li estis unu el organizintoj de la medicinbiologia instituto de [[Szeged]]. ==Libroj== *''Vércsoportvizsgálatok [[kalotaszeg]]i községekben'' (Sangogrupoj en vilaĝoj) (kune kun [[Ernő Kállay]], Kv. 1942). ==Fontoj== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/594/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131104035225/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/594/ |date=2013-11-04 }} *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC02469/02793.htm biografio hungare] {{Vivtempo|Csik, Lajos}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj biologoj]] [[Kategorio:Hungaraj biologoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj fiziologoj]] [[Kategorio:Hungaraj genetikistoj]] 9bo5gh7w9e3y7bp9maufl72sme1dk5e 0 415940 9387275 8482768 2026-05-30T04:08:36Z Sj1mor 12103 9387275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Sun Yat Sen together with the members of the Singapore Branch of Tongmen Hui.png|eta|<center>d-ro [[Sun Jatsen]] (meze en la antaŭa vico) kun la membro de la Singapura branĝo de la societo ''Tongmenghui'']] '''Tongmenghui''' ([[ĉine]] simpligite 同盟会, tradicie 同盟會, [[pinjine]] Tóngménghuì, laŭ sistemo [[Wade-Giles]] T'ung-meng Hui, en Esperanto "socieco de revolucia alianco") estis societo fondita fare de [[Sun Jatsen]] en [[1905]] en [[Tokio]]. Temas pri kunligo de pluraj malgrandaj revoluciaj ĉinaj grupiĝoj, kiuj antaŭe agis aŭtonome. Komence ĝi kompreniĝis kiel sekreta societo. El la societo, kune kun aliaj politikaj grupiĝoj, en [[1912]] ekestis la partio [[Kuomintango]]. == Konataj membroj de la societo ''Tongmenghui'' == * [[Cai Juanpej]] (Cai Yuanpei) * [[Ĉen Ĝjongming]] (陳炯明, Chen Jiongming) * [[Ĉen Ĉimei]] (Chen Qimei) * [[Huang Ŝing]] (Huang Xing) * [[Hu Hanmin]] * [[Li Juanhong]] (黎元洪, Li Yuanhong) * [[Li Jujing]] (李煜瀛, Li Yuying) auch [[Li Ŝizeng]] (李石曾, Li Shizeng) * [[Li Zongren]] * [[Liu Ŝipej]] (刘师培, Liu Shipei) * [[Ĉiu Ĝin]] (Qiu Jin) * [[Song Ĝiaoren]] (Song Jiaoren) * [[Sun Jatsen]] (Sun Yatsen) * [[Tang Ŝaoji]] (唐紹儀, Tang Shaoyi) * [[Vang Ĉung-hui]] (王寵惠, Wang Ch'ung-hui) * [[Vang Ĝingvej]] (Wang Jingwei) * [[Ĵang Binglin]] (Zhang Binglin) * [[Ĵao Ŝeng]] (趙聲, Zhao Sheng) {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio}} [[Kategorio:Historio de Ĉinio]] [[Kategorio:Politikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Respubliko Ĉinio]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1905]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1912]] bi0q3sbxlxo0w7f7ak5khwo4rz09b6v 0 419121 9387104 9353830 2026-05-29T20:45:59Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Klasika Filologio]] al [[Klasika filologio]] anstataŭigante alidirektilon: ŝajne erara uskleco 9353830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Klasika Filologio''' aŭ '''Klasikaj Beletroj''' estas la branĉo de la [[filologio]] kiu dediĉas sin al la studo de la [[Klasika lingvo|klasikaj lingvoj]], fundamente de la [[latino]] kaj la [[antikva greka]], kaj de la tekstoj verkitaj en ili. ==Studcelo== Post la ascendo de kristanismo en Eŭropo kaj la dissolvo de la [[Romia Imperio]], la tekstoj de la klasika antikveco estis kopiitaj en ekleziaj institucioj kaj transmititaj al la postaj generacioj. Poste estis epokoj, kiaj la Renesanco aŭ la Klerismo, kiam oni tendencis al studo de tiuj kulturoj kaj ties tekstoj. Nuntempe la klasika filologio okupiĝas el studo de la lingvoj kaj civilizoj de Grekio kaj Romo are: [[historio]], [[mitologio]], [[filozofio]], institucioj ktp. Tiuj studoj estis konsiderataj kaj en Okcidenta Eŭropo kaj en Usono kiel ĝermo de la studoj de la [[Homa scienco]]. ==Kelkaj klasikistikoj== * [[Georg Curtius]] * [[Konrad Duden]] * [[Theodor Mommsen]] * [[Friedrich Nietzsche]] * [[Oscar Wilde]] * [[Ferdinand de Saussure]] * [[Agustín García Calvo]] * [[Antonio Tovar]] * [[Wilhelm von Humboldt]] * [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]] * [[Friedrich August Wolf]] ==Vidu ankaŭ== * [[Internacia federacio de asocioj pri klasikaj studoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filologio]] [[en:Classics#Philology]] rvt31n9o11fihobpc5wwa46ca5n8crj 9387108 9387104 2026-05-29T20:47:07Z Arbarulo 135469 9387108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''klasika filologio''' aŭ '''klasika beletro''' estas la branĉo de la [[filologio]] kiu dediĉas sin al la studo de la [[Klasika lingvo|klasikaj lingvoj]], fundamente de la [[latino]] kaj la [[antikva greka]], kaj de la tekstoj verkitaj en ili. ==Studcelo== Post la ascendo de kristanismo en Eŭropo kaj la dissolvo de la [[Romia Imperio]], la tekstoj de la klasika antikveco estis kopiitaj en ekleziaj institucioj kaj transmititaj al la postaj generacioj. Poste estis epokoj, kiaj la Renesanco aŭ la Klerismo, kiam oni tendencis al studo de tiuj kulturoj kaj ties tekstoj. Nuntempe la klasika filologio okupiĝas el studo de la lingvoj kaj civilizoj de Grekio kaj Romo are: [[historio]], [[mitologio]], [[filozofio]], institucioj ktp. Tiuj studoj estis konsiderataj kaj en Okcidenta Eŭropo kaj en Usono kiel ĝermo de la studoj de la [[Homa scienco]]. ==Kelkaj klasikistikoj== * [[Georg Curtius]] * [[Konrad Duden]] * [[Theodor Mommsen]] * [[Friedrich Nietzsche]] * [[Oscar Wilde]] * [[Ferdinand de Saussure]] * [[Agustín García Calvo]] * [[Antonio Tovar]] * [[Wilhelm von Humboldt]] * [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]] * [[Friedrich August Wolf]] ==Vidu ankaŭ== * [[Internacia federacio de asocioj pri klasikaj studoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filologio]] [[en:Classics#Philology]] l3p7nlie5cci0rbw5le0qp6nj1xmggn 0 420864 9386989 8215530 2026-05-29T19:57:28Z Sj1mor 12103 9386989 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gyula Mészöly''' [djula mEsoj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Mészöly Gyula''' estis [[hungara]] [[biologo]], [[profesoro]], [[instruisto]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]]. Gyula Mészöly naskiĝis la {{daton|6|januaro}} [[1910]] en [[Suhopolje]] (nuntempe en [[Kroatio]]). Li mortis la {{daton|18|marto}} [[1974]] en [[Kecskemét]]. == Biografio == Gyula Mészöly frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto. Li komencis labori en [[Érd]], sed ekde [[1936]] li instruis en [[Baja]]. Tie krom la instruado li formis eksperimentan areon por kreskaĵoj ekde [[1941]]. Post la [[2-a mondmilito]] li daŭris la esploradon ankaŭ en [[Kecskemét]] kaj [[Cegléd]]. Li precipe okupiĝis pri [[tomato]]j. Inter [[1957]]–[[1972]] li estis parlamentano. Ekde [[1967]] li instruis en universitato. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1956]], poste ankaŭ aliajn [[premio]]jn kaj medalojn. == Memorigiloj == * [[strato]]j portas lian nomon en Kecskemét, [[Kiskunfélegyháza]], Baja * [[busto]] en Kecskemét == Verkaro (elekto) == * ''A paradicsom szántóföldi termelése'' 1948 * ''Paradicsomtermesztés'' (Kultivado de tomato) 1961 * ''A növénytermesztés kézikönyve'' 1970 == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/Megyek_oroksege/Bacs_kiskun_megye/pages/Kecskemeti_eletrajzi_lexikon/007_l_r.htm hungare] [[Kategorio:Hungaraj biologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Meszoly Gyula}} f204hatyhy7n8jq15ky2rx6157m573q 0 424805 9387046 7652732 2026-05-29T20:08:49Z Sj1mor 12103 9387046 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Petro|Péter]] ARATÓ,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Arató Péter''' estis [[hungara]] prielektra [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]]. Péter Arató naskiĝis [https://www.iit.bme.hu/munkatarsak/arat%C3%B3-p%C3%A9ter-dr] la {{daton|3|februaro}} [[1942]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Péter Arató frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1960]]-[[1965]], poste li eklaboris samloke en la universitato. Tie li atingis diversajn rangojn, dume li estris diversajn fakojn. En [[1985]] li doktoriĝis. Inter [[1990]]–[[1991]] li estis gastoprofesoro en [[Karlsruhe]]. Ĝis tiam li ricevis 6 [[premio]]jn inter [[1988]]-[[2012]]. == Verkaro (elekto) == *''A Combination Network Synthesis Method Based on Treshold Logic'' (1976) *''Számítógépek és alkalmazásuk'' (Komputiloj kaj ties aplikadoj) (1980) *''Specification and Realisation of Logic Control Procedures on the Basis of Prescribed Input Output Changes'' (1987) *''A High-Level Datapath Sythesis Method for Pipelined Structures'' (1994) *''High-Level Synthesis of Pipelined Datapaths'' (2001) *''Algorithmic Aspects of Hardware/Software Partitioning'' (2005) == Fontoj == *[http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] *[https://www.iit.bme.hu/munkatarsak/arat%C3%B3-p%C3%A9ter-dr foto kaj informoj hungare] {{Vivtempo|Arató Péter}} [[Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ib8votccyug94pg0630ikemutgra1cn 0 426979 9387036 8480683 2026-05-29T20:07:22Z Sj1mor 12103 9387036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tibor BÉRCES,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bérces Tibor''' estis [[hungara]] [[kemiisto]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1998]]). Tibor Bérces naskiĝis la {{daton|20|majo}} [[1932]] en [[Bóly|Németbóly]]. Li mortis la {{daton|10|aŭgusto}} [[2007]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Tibor Bérces frekventis [[universitato]]n en [[Szeged]]. Li eklaboris en [[1955]] en universitata esplorinstituto. En [[1965]] li iris al Budapeŝto, kie li havis [[posteno]]n en instituto. Li ricevis [[premio]]jn en [[1980]] kaj [[1985]]. == Verkaro (elekto) == * ''A kémiai kötéserősségek konzisztenciája'' 1960 * ''Kinetics of photolysis of nitric acid vapour'' 1970 * ''Gas-phase decomposition and isomerization reactions of 2-pentoxy radicals'' 1986 * ''Kémiai tudományok az ezredfordulón'' (Kemiaj sciencoj jarmilŝanĝe) 2000 == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Berces Tibor}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 3f63tio2fb6u1lx1ps1taflr3rltiqo 0 427053 9387025 8469821 2026-05-29T20:06:04Z Sj1mor 12103 9387025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] BERTHA''' [ŝAndor berta], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bertha Sándor''' estis [[hungara]] [[juristo]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1839]]). Sándor Bertha [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/b/b01737.htm] naskiĝis la {{daton|7|aprilo}} [[1796]] en [[Ete (vilaĝo)|Ete]]. Li mortis la {{daton|4|februaro}} [[1877]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Sándor Bertha frekventis [[gimnazio]]n en [[Pápa]], [[universitato]]n pri [[juro]] en [[Bratislavo|Pozsony]]. Li iĝis [[advokato]] en [[1822]] kaj li ĉeestis en la hungara parlamento ekde [[1825]]. La parlamentanoj tiam komencis kodigi reformemajn kodojn, kiuj puŝis [[Hungara reĝlando|Hungaran reĝlandon]] al vojo de la evoluo. Li aliĝis al [[András Fáy]] por fondi ŝparkasojn. Li laboradis ankaŭ kun [[István Széchenyi]] por la [[ĉevalo]]konkursoj. Li ricevis gravan [[premio]]n en [[1868]]. == Verkaro (elekto) == * diversaj [[poemo]]j, [[artikolo]]j * diversaj juraj tradukaĵoj el latino == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/b/b01737.htm] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Bertha Sándor}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] dnrtg9vbrvygfptyj5o1yzz1tut7de5 0 427242 9387083 7650492 2026-05-29T20:20:10Z Sj1mor 12103 9387083 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Petro|Péter]] BIRÓ,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Biró Péter''' estas [[hungara]] geodeziisto, [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1990]]). Péter Biró [http://mta.hu/oldmta/?pid=421&TID=72] naskiĝis la {{daton|8|aŭgusto}} [[1930]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Péter Biró studis en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] inter [[1948]]-[[1952]] (en la lasta jaro li akiris inĝenieran [[diplomo]]n). Li tuj komencis sian karieron en la menciita universitato, kie li estis [[docento]] inter 1967-1969 kaj 1971-1976, katedrestro inter 1971-1995, universitata profesoro en 1976, vic[[rektoro]] inter [[1991]]-[[1994]], poste rektoro ĝis [[1997]]. En [[1965]] li kandidatiĝis, en [[1974]] li doktoriĝis. Li ricevis diversajn [[premio]]jn kaj memormedalojn inter [[1978]]-[[2000]]. == Verkaro (elekto) == *''A geodézia korszerű irányai'' (1966) *''A Föld alakja újabb kutatások tükrében'' (Formo de Tero laŭ la plej novaj esploroj) (1970) *''Geodynamic Aspects of Repeated Geodetic Levelling and Gravity Observations'' (1981) *''On the Representation of the Earth’s Gravity Field'' (1993) == Fontoj == *[http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] *[http://mta.hu/oldmta/?pid=421&TID=72 biografieto kun foto] *[http://www.agt.bme.hu/staff_h/biro.html biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090911052918/http://www.agt.bme.hu/staff_h/biro.html |date=2009-09-11 }} {{Vivtempo|Biro, Peter}} [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri geodezio]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] nxqs5lpl9y2ds49d3kvmmccd9p2gphd 0 427349 9387079 7649902 2026-05-29T20:19:49Z Sj1mor 12103 9387079 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Iván BÓCSA''' [bOĉa], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bócsa Iván''' estis [[hungara]] [[biologo]], [[pedagogo]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1995]]). Iván Bócsa [http://www.mta.hu/index.php?id=421&no_cache=1&LANG=h&TID=77&cHash=90776383ba] naskiĝis la {{daton|9|julio}} [[1926]] en [[Arad (Rumanio)]]. Li mortis la {{daton|4|majo}} [[2007]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Iván Bócsa apartenis al la hungara [[minoritato]] en [[Rumanio]]. Li frekventis [[gimnazio]]jn en [[Bukareŝto]] kaj Budapeŝto. Poste li lernis en [[universitato]] en Budapeŝto inter [[1944]]-[[1948]], poste li laboris en [[Kompolt]] dum 59 jaroj, kie eksperimenta agrarejo funkcias. Li produktis ĉefe diversajn novajn specojn de [[kanabo]]j kaj [[luzerno]]j. Ekde [[1969]] li redaktis fak[[revuo]]n. Li ricevis diversajn [[premio]]jn inter [[1973]]-[[2004]]. == Verkaro (elekto) == *''A kender-vetőmag szaporítása''. (Multigo de la kanabo-semgrajno) (1955) *''Investigations into the morphology, flowering and fertilization biology of wild Medicago species'' (1964) *''A lucernatermesztés technológiájának biológiai alapjai'' (Biologiaj bazoj de teknologio de la luzernoproduktadoj) (1976) == Fontoj == *[http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] *[http://www.mta.hu/index.php?id=421&no_cache=1&LANG=h&TID=77&cHash=90776383ba hungare kun foto] {{Vivtempo|Bocsa Iván}} [[Kategorio:Hungaraj biologoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] 3j4av52eog46bhz2mii3cwqbj1rheal 0 428191 9387081 8242449 2026-05-29T20:19:59Z Sj1mor 12103 9387081 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}}{{Informkesto homo}} {{Hungara nomo|[[Stefano|István]]|Bugarszky|bugarski iŝtvAn}} (naskiĝis la {{daton|21|majo}} [[1868]] en Zenta, [[Hungara reĝlando]] (nuntempa [[Senta]] en [[Serbio]]); mortis la {{daton|3|marto}} [[1941]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]) estis [[Hungario|hungara]] [[kemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1899]]). == Biografio == István Bugarszky apartenis al la slava [[minoritato]]. Li maturiĝis en 1886 kaj akiris diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1891]]. Li estis [[asistanto]] jam en 1890 en la [[Veterinara Universitato de Budapeŝto|Veterinara Altlernejo de Budapeŝto]]. Inter 1903-1913 li estis publika ordinara profesoro. Intertempe en [[1893]] li studvojaĝis en eksterlando, en [[1896]] li laboris en universitato de [[Göttingen]]. En [[1894]] li ekinstruis ankaŭ en Universitato de Budapeŝto. En [[1902]] li iĝis katedrestro pri [[kemio]]. Li okupiĝis pri fizikaj kaj kemiaj kvalitoj de [[proteino]]j. == Verkaro (elekto) == * ''Chemia'' (Kemio) (1900) - lernolibro * ''Ismereteink az anyag szerkezetéről'' (Niaj konoj pri strukturo de la materio) (1907) * ''Vezérfonal a chemiai-analytikai gyakorlatokhoz'' (1920) {{Unua|kat=ne}} == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/02407.htm Magyar Életrajzi Lexikon] * [http://www.kfki.hu/~cheminfo/hun/mvm/arc/bugarszk.html hungara biografio kun foto] * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=1736] * [http://mek.oszk.hu/02000/02060/html/bugarszk.htm hungara biografio kun foto] * [http://www.konyvtar.univet.hu/sirok/node21.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150712041401/http://www.konyvtar.univet.hu/sirok/node21.html |date=2015-07-12 }} * [http://fokusz.info/index.php?cid=1224723513&sid=1625333685 hungara biografio kun foto] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Bugarszky, István}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] p417iri8gknyy7eyzgu9vrujno9wy6f 0 428265 9386994 8808422 2026-05-29T19:58:10Z Sj1mor 12103 9386994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Béla BULLA,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bulla Béla''' estis [[hungara]] [[geografo]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1946]]). Béla Bulla [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/02420.htm] naskiĝis la {{daton|22|septembro}} [[1906]] en [[Keszthely]]. Li mortis la {{daton|1|septembro}} [[1962]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Béla Bulla frekventis mez[[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, [[universitato]]n en Budapeŝto. Li eklaboris en [[1929]] en geografia instituto. Baldaŭe li plulernis en [[Berlino]]. En [[1936]] li instruis kiel universitata privata profesoro, ekde [[1941]] kiel ordinara profesoro. En 1941 li iĝis direktoro de la geografia instituto. Li redaktis periodaĵon ''Földrajzi Értesítő'' kaj li okupiĝis precipe pri [[Balatono]], pri ties naskiĝo kaj pri la [[leŭso]]. == Verkaro (elekto) == * ''Der Pleistozäne Löss im Karpathen-Becken'' ([[1938]]) * ''A Kárpátmedence földrajza'' (Geografio de Karpatbaseno) ([[1945]]) * ''A Balaton és környéke földrajzi kutatásairól'' ([[1958]]) * ''Magyarország természeti földrajza'' (Natura geografio de Hungario) ([[1962]]) == Memorigiloj == * memortabulo en Keszthely * memorekspozicio en muzeo de Balatono == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/02420.htm biografio kun foto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bulla Bela}} [[Kategorio:Hungaraj geografoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] jlxy19t6wd79ulkznntusqfdfiiztz0 0 429305 9387075 8183435 2026-05-29T20:19:10Z Sj1mor 12103 9387075 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Frederiko|Frigyes]] CSÁKI''' [fridjeŝ ĉAki], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csáki Frigyes''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[rektoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1976]]). Frigyes Csáki [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|11|marto}} [[1921]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|29|aŭgusto}} [[1977]] en Budapeŝto. [[Dosiero:Bust of Frigyes Csáky by Ivan Paulkovics, 2016 Ujbuda.jpg|eta|Frigyes Csáki en [[Újbuda]]]] == Biografio == Frigyes Csáki frekventis mez[[lernejo]]n, poste lia anonco al [[universitato]] ne sukcesis, tial li eklaboris en teksaĵ-uzino. Dum la [[2-a mondmilito]] li estis trudlaboristo. Inter [[1945]]-[[1949]] li studis en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknika Universitato de Budapeŝto]], poste li restis plu en la universitato por instrui. Baldaŭe li akiris altajn instruistajn rangojn, eĉ li estis rektoro inter [[1964]]–[[1969]]. Li okupiĝis precipe pri elektraj [[motoro]]j. Li ricevis [[premio]]n en [[1973]], en [[1977]] memormedalon. == Verkaro (elekto) == * ''Komplex számok és vektorok elektrotechnikai alkalmazása'' (1952) * ''Ipari elektronika'' (Industria elektroniko) (1966) * ''Modern control theories. Nonlinear, optimal and adaptive systems'' (1972) * ''Die Zustandsraum-Methode in der Regelungstechnik'' (1973) == Memorigiloj == * [[busto]] en [[Kecskemét]] de [[1987]] [https://www.kozterkep.hu/~/1505/Dr_Csaki_Frigyes_szobra_Kecskemet_1987.html] * busto en [[Újbuda]] (vidu la bildon!) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio [[hungare]] (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero C kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=csaki hungara biografio kun foto] * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4482] {{hu}} {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Csaki Frigyes}} [[Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 690ruiqj6k672xgw1a7f7mnvrvkezxj 0 429804 9386968 8936658 2026-05-29T19:54:52Z Sj1mor 12103 9386968 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Emeriko|Imre]] Csatskó''' [ĉaĉkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csatskó Imre''' estis [[hungara]] [[juĝisto]], [[advokato]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1839]]). Lia [[pseŭdonimo]] estis ''Szödi Pál''. Imre Csatskó [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/toc/c.htm] naskiĝis la {{daton|5|novembro}} [[1804]] en [[Vác]]. Li mortis la {{daton|23|februaro}} [[1874]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Imre Csatskó frekventis [[universitato]]n en [[Pest (urbo)]]. Li komencis sian juristan karieron en [[1823]]. Li ekinstruis en [[1828]] en jura [[akademio]], krome li havis diversajn jurajn [[posteno]]jn. En [[1848]] post la [[revolucio]] li ne plu laboris, nur denove post fiasko de la liberecbatalo en [[1849]], tiam li ricevis diversajn altajn jurajn postenojn, kiel fidelulo de [[Habsburgoj]]. Li ofte okupiĝis pri la mortpuno. == Verkaro (elekto) == * ''Bevezetés a természetjogba és a tiszta általános természeti jog'' 1839 * ''Büntetőjogi elméletek'' (Teorioj en kriminala juro) 1843 * ''Büntetőjog elemei'' (Elementoj de la kriminala juro) 1850 * ''A franczia polgári törvénykezés különösen a birósági szervezet és annak alapelvei'' 1867 == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/toc/c.htm hungare] {{Vivtempo|Csatskó Imre}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] n731rcnbza98psss64dmznspc4bemr6 0 430920 9387045 7657839 2026-05-29T20:08:43Z Sj1mor 12103 9387045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] Damjanovich''' [ŝAndor damjanoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Damjanovich Sándor''' estis [[hungara]] [[kuracisto]], [[biologo]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1990]]). Sándor Damjanovich [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18974] naskiĝis la {{daton|24|januaro}} [[1936]] en [[Mátészalka]]. == Biografio == Sándor Damjanovich frekventis [[universitato]]n en [[Debrecen]] inter [[1954]]-[[1960]]. Li komencis sian kuracistan karieron loke en la universitato, kie li instruis kaj esploris. Li estis gasto[[profesoro]] en [[Usono]], [[Göttingen]]. En [[1976]] li doktoriĝis pri [[biologio]]. Li partoprenis en redaktado de fak[[revuo]]j ''Acta Biochimica'', az ''Archives of Gerontology and Geriatrics'', ''Journal of Photochemistry and Photobiology''. en ĉef[[lernejo]] en Budapeŝto. Li ricevis diversajn [[premio]]jn inter [[1993]]-[[2002]]. Li okupiĝis precipe pri [[biofiziko]] kaj [[enzimo]]j. == Verkaro (elekto) == *''Molekulaóriások biofizikája'' (Biofiziko de la grandegaj molekuloj) (1976) *''Dynamics of Biochemical Systems'' (1986) *''Milyen új eszközöket adnak a mérnök kezébe az élettudományok?'' (2000) *''Dynamic, Yet Structured: The Cell Membrane Three Decades after the Singer-Nicolson Model'' (2003) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18974 hungare] {{Vivtempo|Damjanovich Sándor}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj biologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 274j0fjpz2i58ac56nfjp71i1bb33b1 0 431303 9386947 8422565 2026-05-29T19:51:52Z Sj1mor 12103 9386947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] DETRE''' [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Detre László''' estis [[hungara]] [[astronomo]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1973]]). Lia [[edzino]] estis [[Júlia Balázs]]. László Detre [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] (ĝis [[1934]] ''Dunst László'') naskiĝis la {{daton|19|aprilo}} [[1906]] en [[Szombathely]]. Li mortis la {{daton|15|oktobro}} [[1974]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == László Detre frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, [[universitato]]jn en Budapeŝto kaj [[Berlino]]. Li lernis ekzemple de de [[Albert Einstein]] kaj [[Max Planck]]. Hejmenveninta li eklaboris en [[observatorio]] de Budapeŝto. En [[1952]] li doktoriĝis. Inter [[1964]]–[[1968]] li gvidis katedron en la universitato. Lia [[edzino]] naskis 4 [[filo|gefilojn]]. Li ricevis [[premio]]n en [[1970]]. == Verko == * ''Üzenetek a világűrből – kozmikus hatások a Földön'' (1939) == Memorigiloj == * [[asteroido]] [[1538 Detre]] * memorpremio * [[poŝtmarko]] == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungare] * [http://www.konkoly.hu/staff/detre/100/eletrajz.htm biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060504065426/http://www.konkoly.hu/staff/detre/100/eletrajz.htm |date=2006-05-04 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Detre László}} [[Kategorio:Hungaraj astronomoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 1v60eaipnhmkkz6utdhxj92g007k9ac 0 431311 9386955 7649298 2026-05-29T19:53:36Z Sj1mor 12103 9386955 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ákos Detrekői''' [Akoŝ detrekOi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Detrekői Ákos''' estis [[hungara]] geodeziisto, [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1995]]). Ákos Detrekői [http://www.fmt.bme.hu/fmt/htdocs/dolgozok/oneletr.php?felhasznalonev=detrekoi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070506234603/http://www.fmt.bme.hu/fmt/htdocs/dolgozok/oneletr.php?felhasznalonev=detrekoi |date=2007-05-06 }} naskiĝis la {{daton|27|novembro}} [[1939]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|18|decembro}} [[2012]] en Budapeŝto. == Biografio == Ákos Detrekői frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1958]]-[[1963]], poste li tuj ekinstruis samloke en la universitato. En [[1964]] li edziĝis baldaŭe havanta 2 [[filo|gefilojn]]. En [[1967]] li doktoriĝis, kiun li defendis en [[1978]]. Kelkfoje li estis gasto[[profesoro]] en [[Germanio]]. Inter [[1997]]-[[2004]] li plenumis la titolon [[rektoro]]. Li redaktis fak[[revuo]]jn ''Acta Geodetica et Geophysica'', ''Geodézia és Kartográfia'', ''Zeitschrift für Photogrammetrie''. Li ricevis diversajn [[premio]] (ankaŭ eksterlandajn) inter [[1982]]-[[2006]]. == Verkaro (elekto) == * ''Kiegyenlítő számítások'' (1973, 1991) * ''Netzausgleichung bei ingenieurgeodätischen Deformationsmessungen'' (1977) * ''Accuracy and Reliability of the Hungarian DEM'' (1994) * ''Bevezetés a térinformatikába'' (1995, 1997, 1998) * ''Terrestrial Laserscanning in Deformation Measurements of Structures'' (2008) == Fontoj == * [http://www.fmt.bme.hu/fmt/htdocs/dolgozok/oneletr.php?felhasznalonev=detrekoi hungara biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070506234603/http://www.fmt.bme.hu/fmt/htdocs/dolgozok/oneletr.php?felhasznalonev=detrekoi |date=2007-05-06 }} * [http://mta.hu/mta_hirei/elhunyt-detrekoi-akos-geodeta-az-mta-rendes-tagja-131104/ biografio kun foto] {{Vivtempo|Detrekoi Akos}} [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri geodezio]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] a9bu71na2g9qt445q3nb5hmntz9a7vh 0 431769 9387010 7652276 2026-05-29T20:03:57Z Sj1mor 12103 9387010 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vazul Dohovics''' [dohoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Dohovics Vazul''' estis [[rutenoj|rutena]]-[[hungara]] [[filozofo]], grekokatolika [[pastro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1831]]). Vazul Dohovics [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/d/d04195.htm] naskiĝis en [[1783]] en [[Zolotarovo (Ukrainio)|Ötvösfalva]]. Li mortis la {{daton|13|decembro}} [[1849]] en [[Ĥust|Huszt]]. == Biografio == Vazul Dohovics frekventis [[lernejo]]jn en la tiama [[Hungara reĝlando]] en Ĥust, [[Sighetu Marmației|Máramarossziget]], [[Oradea|Nagyvárad]], [[Trnava|Nagyszombat]] kaj [[Uĵhorodo|Ungvár]]. En [[1811]] li pastriĝis kaj li komencis sian grekokatolikan pastran laboron en [[Dovhe (Transkarpata provinco)|Dolha]]. En [[1828]] li estis pastro en [[Mukaĉeve|Munkács]] kaj samtempe ankaŭ lernejestro. Li multe laboris por konstruadoj de diversaj [[preĝejo]]j, lernejoj, [[paroĥejo]]j. == Verkaro (elekto) == * ''Carmen hungaricum leonino-elegiacum in laudem Agnellis Viser'' (1807) * ''A világ megnézéséből a teremtő s gondviselő Isten léte természetesen mutatva'' (1823) * ''Lexicon philosophicum'' (1809) - manuskripto (krome aliaj manuskriptoj latine, hungare kaj rutene) * diversaj filozofiaj artikoloj == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/d/d04195.htm biografio hungare] {{Vivtempo|Dohovics Vazul}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Rutenaj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj filozofoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 54re78kpdyetu2gvi428elup5ll1as7 14 432238 9386787 6848452 2026-05-29T12:31:18Z Trigenibinion 181623 9386787 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] [[Kategorio:Kataluna separismo]] buir1ck2xr78d0cyosbww2dsmkxbolv 0 432926 9386952 7648794 2026-05-29T19:53:02Z Sj1mor 12103 9386952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] ERDEY''' [lAslO erdei], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Erdey László''' estis [[hungara]] [[kemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1955]]). László Erdey [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|12|februaro}} [[1910]] en [[Szeged]]. Li mortis la {{daton|21|februaro}} [[1970]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == László Erdey frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, poste li eklaboris en la universitata fizika [[instituto]]. Li ekinstruis en [[ELTE]] en [[1949]]. En [[1951]] li doktoriĝis. Li partoprenis en redaktado de fak[[revuo]]j ''Magyar Kémiai Folyóirat'', ''Periodica Politechnica'', ''Journal for Thermal Analysis'', ''Radio-analytical Chemistry''. Li okupiĝis ĉefe pri [[kemia analizo]]. Li ricevis [[premio Kossuth|premiojn Kossuth]] en [[1951]] kaj [[1958]]. == Verkaro (elekto) == * ''Amalgámelektródok vizsgálata „saját-ionos” és „idegen-ionos” oldatokban'' (1938) * ''Bevezetés a kémiai analízisbe'' (Enkonduko al la kemia analizado) (1945) * ''A kémiai analízis súlyszerinti módszerei'' ([[1960]], [[germane]]: [[1964]], [[angle]]: [[1965]]). == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare] {{Unua}} {{Vivtempo|Erdey László}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 4kqftj67hovn4mn827i0eae6iq1pg6e 0 434271 9386959 8259625 2026-05-29T19:54:01Z Sj1mor 12103 9386959 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] FINKEY''' [jOĵef finkei], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Finkey József''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]] pri minado, [[pedagogo]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1940]]). József Finkey [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|27|novembro}} [[1889]] en [[Sárospatak]]. Li mortis la {{daton|7|aprilo}} [[1941]] en [[Sopron]]. == Biografio == József Finkey frekventis [[mezlernejo]]n en sia naskiĝurbo, poste [[akademio]]n en [[Banská Štiavnica|Selmecbánya]] (nuntempa [[Banská Štiavnica]] en [[Slovakio]]) inter [[1907]]-[[1911]]. Li eklaboris en [[minejo]] en tiam grava minejo de [[Hungara reĝlando]] en [[Berzasca|Drenkova]] (nuntempa [[Berzasca]] en [[Rumanio]]), sed en [[1914]] li revenis por instrui en la akademio, post la [[1-a mondmilito]] jam en Sopron. Li okupiĝis ĉefe pri prilaborado kaj antaŭpreparado de [[karbo]]j kaj diversaj [[erco]]j ekzemple en [[Recsk]], [[Gyöngyösoroszi]], [[Úrkút]], [[Létavértes]]. == Verkaro (elekto) == * ''Bányatelepítések tervezése'' (1918) * ''Nedves úton való ércelőkészítés tudományos alapjai'' (1924); ankaŭ [[germane]]; [[angle]] (1930); [[ruse]] (1932]; hispane (1941) * ''Ásványszenek brikettezése'' (1930) * ''A flotációs ásványelőkészítési eljárás'' (1937) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero F kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/01800/01841/01841.pdf hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 67-a paĝo)] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Finkey József}} [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] mh1jn5y81aamsftby9z2qbr5vc1akix 0 434572 9386967 7649077 2026-05-29T19:54:46Z Sj1mor 12103 9386967 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Petro|Péter]] FÖLDES''' [foldeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Földes Péter''' estis [[hungara]] [[kemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1982]]). Péter Földes [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|11|januaro}} [[1930]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|28|novembro}} [[1982]] en Budapeŝto. == Biografio == Péter Földes akiris kemian [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] en [[1952]], poste li plulernis en [[Leningrado]]. Hejmenveninta li ekinstruis en la menciita universitato, kie li iĝis universitata [[profesoro]] en [[1969]], katedrestro en [[1977]]. Li havis [[posteno]]n ankaŭ en [[filio]] de [[MTA]]. Li okupiĝis precipe pri destilado. == Verkaro (elekto) == * ''Desztillálóberendezések'' (Destililoj) (1970) * ''Rektifikálás'' (1978) * ''Energetische Analyse von Stoffübertragungsprozessen'' (1980) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=foldesp hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Foldes, Peter}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 9y13021w6lnzlmo0ob7hg3ezer4hvmw 0 434648 9386978 8548645 2026-05-29T19:56:28Z Sj1mor 12103 9386978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Vilhelmo|Vilmos]] Fraknói''' [vilmoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Fraknói Vilmos''' estis [[hungara]] [[historiisto]], [[bibliotekisto]], (honora) [[episkopo]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1870]]), membro de [[Societo Kisfaludy]]. [[Dosiero:Fraknoi Vilmos.jpg|eta|<center>Vilmos Fraknói en [[1880]]]] Vilmos Fraknói [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03975/04691.htm] (ĝis [[1874]] ''Frankl Vilmos'') naskiĝis la {{daton|27|februaro}} [[1843]] en [[Hungara reĝlando]], en [[Mojmírovce|Ürmény]] (nuntempa [[Mojmírovce]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|20|novembro}} [[1924]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Vilmos Fraknói frekventis mez[[lernejo]]jn en [[Trnava|Nagyszombat]] kaj [[Esztergom]], [[universitato]]n en [[Pest (urbo)]]. En [[1864]] li ekinstruis en [[gimnazio]]. En la sekva jaro li pastriĝis. En [[1875]] li ekhavis [[posteno]]n en [[biblioteko]] de [[Hungara Nacia Muzeo]] (nuna [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]]). Li fondis en [[Romo]] hungaran historian [[instituto]]n en [[1892]]. == Verkaro (elekto) == * ''A magyar nemzeti műveltség állásának vázlata'' (1861) * ''[[Péter Pázmány]] (1886) * ''Hunyadi Mátyás Király 1440-1490'' (Reĝo [[Matiaso la 1-a]] 1440-1490) (1890) * ''Martinovics Ignác élete'' (Vivo de [[Ignác Martinovics]]) (1921) == Memorigiloj == * [[premio]] "Fraknói Vilmos" == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03975/04691.htm biografio kun foto] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fraknoi Vilmos}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj episkopoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 4rznfd5qphb8la0dk8qjtyhkpm8x8dv 0 434822 9387084 7651345 2026-05-29T20:20:14Z Sj1mor 12103 9387084 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Stefano|István]] FRISS''' [iŝtvAn friŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Friss István''' estis [[hungara]] [[ekonomikisto]], [[politikisto]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1960]]). István Friss [http://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=4087&catid=64:f&Itemid=67&lang=hu] naskiĝis la {{daton|31|majo}} [[1903]] en [[Hungario]], en [[Oradea|Nagyvárad]] (nuntempa [[Oradea]] en [[Rumanio]]). Li mortis la {{daton|11|oktobro}} [[1978]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == István Friss frekventis ĉef[[lernejo]]n en [[Berlino]]. Li jam pli frue aliĝis al la hungaraj [[komunisto]]j en [[1922]], tial li ricevis punon en [[1925]] pro malpermesaj politikaj agadoj. En [[1928]] li redaktis subteran [[gazeto]]n komunistan. En [[1935]] li vivis en [[Sovetunio]], poste en [[Prago]], poste en [[Pollando]], post la germana okupo en [[Svedio]], fine en [[1941]] en [[Moskvo]]. Post 4 jaroj li hejmenvenis, kie li ricevis altajn politikajn [[posteno]]jn. Inter [[1949]]-[[1967]] li estis deputito parlamenta, kie li okupiĝis pri ekonomiaj temoj. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1949]], precipe poste ankaŭ aliajn [[premio]]jn. == Verkaro (elekto) == * ''A magyar demokrácia gazdasági stabilizációja'' (1946) * ''A jövőt építjük'' (Ni konstruas la futuron) (1951) * ''A Magyar Dolgozók Pártja gazdaságpolitikája'' (Ekonomia politiko de Partio de Laboristoj Hungaraj) (1961) * ''Gazdasági törvények, tervezés, irányítás'' (1968) == Fontoj == * [http://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=4087&catid=64:f&Itemid=67&lang=hu biografio hungare] {{Vivtempo|Friss István}} [[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] g4znx303wbu39f90mimssefgp1oqa8l 0 435272 9387053 7652436 2026-05-29T20:10:07Z Sj1mor 12103 9387053 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zoltán Füredi,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Füredi Zoltán''' estis [[hungara]] [[matematikisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2010]]). Zoltán Füredi [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19043] naskiĝis la {{daton|21|majo}} [[1954]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Zoltán Füredi frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1973]]-[[1978]], poste li eklaboris en matematika [[filio]] de [[MTA]]. Ekde [[1985]] li ankaŭ instruas en diversaj universitatoj de [[Usono]]. En [[1989]] li doktoriĝis. Li okupiĝas precipe pri [[kombinatoriko]] kaj [[grafeteorio]]. En tiuj temoj li ofte laboras kune kun [[Péter Frankl (matematikisto)]] kaj [[Imre Bárány]]. Li ricevis ĝis tiam 3 [[premio]]jn. == Verkaro (elekto) == * ''Matchings and covers in hypergraphs'' (1988) * ''Extremal hypergraphs and combinatorial geometry'' (1994) * ''Halmazrendszerek, metszetstruktúrák és távolságok'' (2005) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19043 biografio kun foto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Furedi Zoltán}} [[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] mdq2peg06i54y1w3inpdfk54jkl3jdx 0 435273 9386986 7651226 2026-05-29T19:57:10Z Sj1mor 12103 9386986 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] Gábor''' [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gábor László''' estis [[hungara]] [[arkitekto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1979]]). László Gábor [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|22|novembro}} [[1910]] en [[Debrecen]]. Li mortis la {{daton|28|oktobro}} [[1981]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == László Gábor frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, poste li eklaboris en [[1933]]. Li interesiĝis ankaŭ pri pentrado, tial foje li faris [[afiŝo]]jn kaj diversajn desegnaĵojn. Post la [[2-a mondmilito]] li partoprenis en rekonstruado de ruinaj [[konstruaĵo]]j, krome li faris konvenajn novajn domegojn. En [[1948]] li eklaboris en la [[ministerio]], sed en la sekva jaro li ekinstruis en la universitato, kie li atingis la rangon vic[[rektoro]]. Li emeritiĝis en [[1981]]. Li ricevis [[premio]]jn en [[1963]] kaj [[1965]]. == Verkaro (elekto) == * ''Tetőfedések és fémlemezmunkák'' (1952) * ''Épületszerkezettan'' (1973-1977) * ''Az információ továbbítása és vétele az iparosított építésben'' (1979) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero G kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] {{Vivtempo|Gabor László}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] bxj1wdl3cxftolasz9o5wanlgwqhzvq 0 435583 9387062 8355806 2026-05-29T20:12:23Z Sj1mor 12103 9387062 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rezső GÁSPÁR''' [reĵO gAŝpAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gáspár Rezső''' estis [[hungara]] [[fizikisto]], [[profesoro]], [[instruisto]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1979]]). Rezső Gáspár [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=gasparr&nev5=G%25E1sp%25E1r+Rezs%25F] naskiĝis la {{daton|7|februaro}} [[1921]] en [[Érsekvadkert]]. Li mortis la {{daton|1|decembro}} [[2001]] en [[Debrecen]]. == Biografio == Rezső Gáspár frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto. Li komencis sian karieron en [[1943]]: li instruis en [[Papa]]. Inter [[1945]]-[[1953]] li instruis en universitato en Budapeŝto, poste li estis katedrestro en universitato de Debrecen. Li estis gastoprofesoro en [[Koloradio]] en [[1963]], en [[Göttingen]] en [[1978]]. Lia laborado faris pli valora la universitaton en Debrecen. Li ricevis [[premio]]n en [[1965]]. == Fontoj == * [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=gasparr&nev5=G%25E1sp%25E1r+Rezs%25F5 biografio hungare] * [http://wwwold.kfki.hu/fszemle/archivum/fsz0112/gaspar.html biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130407014949/http://wwwold.kfki.hu/fszemle/archivum/fsz0112/gaspar.html |date=2013-04-07 }} {{Vivtempo|Gaspar Rezső}} [[Kategorio:Hungaraj atomfizikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] buf582r7utzq7b6mbg46b15rwtmyacn 0 435665 9387038 9363152 2026-05-29T20:07:38Z Sj1mor 12103 9387038 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Xavér [[Francisko|Ferenc]] GEBHARDT''' [ksavEr], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gebhardt Xavér Ferenc''' estis [[hungara]] [[kuracisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1830]]). Xavér Ferenc Gebhardt [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC04834/05072]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|23|januaro}} [[1791]] en [[Paks]]. Li mortis la {{daton|27|oktobro}} [[1869]] en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == Xavér Ferenc Gebhardt frekventis [[universitato]]jn en [[Szeged]], Pest kaj [[Vieno]]. En [[1815]] li eklaboris en [[Universitato de Budapeŝto|universitato de Pest]], kie li instruis kaj esploris. En [[1824]] li fondis [[instituto]]n pri [[variolo]]. En [[1840]] li iĝis [[nobelo]]. Li unuafoje ricevis [[premio]]n. == Verkaro (elekto) == * ''Versus: dno Carolo Gindlj, pro onomastico die oblati'' * ''Útmutatás az orvosi gyakorlásra, vagy bevezetés a beteg ágya mellett való orvosi tanításra'' (Instruado pri medicina praktiko aŭ enkonduko al medicina instruo laŭ la pacienta [[lito]]), (1827) * ''A különös orvosi nyavalya és gyógytudomány alapvonaljai. A különös orvosi pathologia és therapia'' (1828–1838) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC04834/05072 biografio hungare]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/g/g06429 biografio hungare]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Gebhardt Xavér Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 07bkwrpz2fb1c282l087q8d83vr9fwu 0 435948 9387006 7652250 2026-05-29T20:03:11Z Sj1mor 12103 9387006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Paŭlo|Pál]] Gergely''' [gergej], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gergely Pál''' (malofte ''Gergely Pál István'') estas [[hungara]] [[biokemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2010]]). Pál Gergely [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19058] naskiĝis la {{daton|30|januaro}} [[1947]] en [[Debrecen]]. == Biografio == Pál Gergely frekventis [[universitato]]n en sia naskiĝurbo inter [[1965]]-[[1970]], poste li komencis sian karieron en kuracista-kemia [[instituto]] de la universitato. En [[1973]] li doktoriĝis. Post 5 jaroj li esploris en [[Londono]], en [[1989]] en [[Leuven]]. En [[1987]] li iĝis katedrestro en la unoversitato, baldaŭe li estis ankaŭ vic[[rektoro]]. Li okupiĝas precipe pri [[proteino]]j, dume li partoprenas en redaktadoj de fak[[revuo]]j ''Biokémia'' kaj ''Acta Biochimica et Biophsica''. Li ricevis 4 [[premio]]jn inter [[1999]]-[[2008]]. == Verkaro (elekto) == * ''Partial phosphorylation of muscle phosphorylase I.: Fromation of a hybrid phosphorylase in vitro'' (1974) * ''Platelet and leukocyte calmodulin: Isolation and characterization'' (1981) * ''Kutatás és közlés a természettudományokban'' (1999) * ''Synthesis and structure-activity relationships of C-glycosylated oxadiazoles as inhibitors of glycogen phosphorylase'' (2009) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19058 biografio kun foto] {{Vivtempo|Gergely Pál}} [[Kategorio:Hungaraj biokemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] ewhmkkpx4nu7azc7qozpss3lm6dcz9h 0 439907 9386963 8420279 2026-05-29T19:54:27Z Sj1mor 12103 9386963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Petro|Péter]] HANÁK,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Hanák Péter''' estis [[hungara]] [[historiisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1995]]), membro honora de Pola Scienca Akademio ([[1993]]). Péter Hanák [http://regi.sofar.hu/hu/enciklopedia/hanak_peter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304101526/http://regi.sofar.hu/hu/enciklopedia/hanak_peter |date=2016-03-04 }} naskiĝis la {{daton|9|aŭgusto}} [[1921]] en [[Kaposvár]]. Li mortis la {{daton|6|oktobro}} [[1997]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Péter Hanák devenis el [[juda]] [[familio]]. Li frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li eklaboris kiel ferlaboristo en [[Csepel]], en [[uzino]]j de [[Manfréd Weiss]]. Inter [[1942]]-[[1944]] li estis trudlaboristo, poste li sukcese rifuĝis al la proksimiĝanta [[Ruĝa Armeo]]. Li frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, krome li plulernis en [[Romo]]. En [[1948]] li eklaboris en historia [[filio]] de [[MTA]], krome li instruis en la universitato. Li partoprenis en la [[revolucio]] en [[1956]], tial li ne rajtis instrui, nur post la tutlanda [[amnestio]]. De [[1993]] ĝismorte li estis katedrestro. Li estis [[gasto]][[profesoro]] en [[Usono]] kaj [[Aŭstrio]]. Li havis [[edzino]]n, kiu naskis 2 [[filo]]jn. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1965]]-[[1997]]. == Verkaro (elekto) == * ''A magyar szabadságharc és a Habsburg-monarchia elnyomott népei'' (1948) * ''A dualizmus korának történeti problémái'' (1971) * ''A History of Hungary'' (1990) * ''1867 – európai térben és időben'' (2001) == Fontoj == * [http://regi.sofar.hu/hu/enciklopedia/hanak_peter hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304101526/http://regi.sofar.hu/hu/enciklopedia/hanak_peter |date=2016-03-04 }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Hanak Péter}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] fjswquszm2ynq381efsshlmgotmvhla 0 441418 9387031 8258410 2026-05-29T20:06:53Z Sj1mor 12103 9387031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jusztinián Hollósy''' [justiniAn holOsi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Hollósy Jusztinián''' estis [[hungara]] [[astronomo]], benediktana [[pastro]], [[abato]], [[monaĥo]], [[instruisto]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1863]]). Jusztinián Hollósy [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06421.htm] naskiĝis la {{daton|26|decembro}} [[1819]] en [[Hungara reĝlando]], en [[Trnava|Nagyszombat]] (nuntempa [[Trnava]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|24|januaro}} [[1900]] en [[Celldömölk]]. == Biografio == Jusztinián Hollósy frekventis mez[[lernejo]]n, poste li aliĝis al [[benediktanoj]] en [[1835]]. Li studis [[teologio]]n en sia naskiĝurbo. En [[1843]] li pastriĝis. Komence li instruis en [[Győr]], [[Pannonhalma]], [[Sopron]], ekde [[1866]] li estis sekretario, poste gimnaziestro en [[Esztergom]], fine en [[1877]] abato en [[Celldömölk]]. Li estis ankaŭ konata astronomo. == Verkaro (elekto) == * ''Könnyen érthető elemei a természettannak alreál és gimnáziumok számára'' (1855) * ''Népszerü csillagászat'' (Populara astronomio), (1864) - premiita de [[MTA]] * ''A naprendszer égi testeinek legősiebb fejlődéséről'' (1874) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero H kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06421.htm hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Hollosy Jusztinián}} [[Kategorio:Hungaraj astronomoj]] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj abatoj]] [[Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj]] 8kk6b5acgws3y8t43c8nwa8q6hjprd2 0 442025 9386979 7651754 2026-05-29T19:56:34Z Sj1mor 12103 9386979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] HORVÁTH''' [jOĵef horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Horváth József''' estis [[hungara]] [[kuracisto]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1830]]). József Horváth [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06558]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|1|februaro}} [[1794]] en [[Lukácsháza]]. Li mortis la {{daton|23|majo}} [[1849]] en [[Bátovce|Bát]] (tiam en [[Hungara reĝlando]], nun en [[Bátovce]] en [[Slovakio]]). == Biografio == József Horváth frekventis [[lernejo]]n en [[Kőszeg]], poste li aniĝis al [[piaristoj]] inter [[1811]]-[[1814]] kaj li instruis en [[Tata (Hungario)]]. Forlasinta la [[ordeno]]n li studis [[filozofio]]n en [[Szombathely]] kaj [[Pest (urbo)]], fine li iĝis kuracisto en [[1822]] en Pest. Post kelkaj jaroj li estis jam ĉefkuracisto de [[Hont]]. Li ofte okupiĝis pri la hungara [[literaturo]]. == Verkaro (elekto) == * ''Tanácsadó az elhálás előtt, alatt és után'' (Konsiloj antaŭ dum kaj post seksumado) (1829) - traduko el la germana * ''A testi gyermek-nevelés megjobbitására szolgáló javallatok'' (Konsiloj pri plibonigo de korpa infano-eduko) (1830) * ''Utmutatás a betegségek olcsó s mégis biztos orvoslására'' (1845) - tradukaĵo * ''Naturalis Historia'' - manuskripto == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06558 biografio hungare]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/h/h08758 biografio hungare]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Horváth József}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 046emnsrplyu1gsqx929qiqf6zkvf1l 0 442963 9387055 7659931 2026-05-29T20:10:21Z Sj1mor 12103 9387055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] Illés''' [jOĵef ilEŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Illés József''' estis [[hungara]] [[juristo]], [[politikisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1936]]). Lia nobela antaŭnomo estis ''viski'' [viŝki]. József Illés [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC06707/06740.htm] naskiĝis kiel '''Illyasevics József''' la {{daton|10|novembro}} [[1871]] en [[Hungara reĝlando]], en [[urbo]] [[Ĥust|Huszt]] (nuntempa [[Ĥust]] en [[Ukrainio]]). Li mortis la {{daton|19|januaro}} [[1944]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == József Illés frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, poste li plulernis en [[Berlino]], [[Lejpcigo]], [[Parizo]], [[Londono]]. Hejmenveninta en [[1896]] li eklaboris en la [[ministerio]]. Li ekinstruis en [[universitato]] en [[1902]]. En [[1906]] li iĝis [[juĝisto]], en [[1913]] deputito parlamenta. Post la [[1-a mondmilito]] li partoprenis en [[Traktato de Trianon]], kie li estis fakulo pri [[rutenoj]]. Li pensiuliĝis en [[1942]]. == Verkaro (elekto) == *''Az újkori alkotmányfejlődés elemei'', (1898) *''Bevezetés a magyar jog történetébe'' (Enkonduko al historio de la hungara juro), 1910. *''A ruszinszkói kérdés'', (1939) *''A magyar jog a Balkánon'' (La hungara juro en Balkano), (1943) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC06707/06740.htm hungarlingva biografio] * [https://nevpont.hu/palyakep/illes-jozsef-f740c] {{Vivtempo|Illes József}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] cpw3e7w04ostmnutc604d4alytfs57p 0 444304 9387067 7659920 2026-05-29T20:12:59Z Sj1mor 12103 9387067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Stefano|István]] Juhász''' [iŝtvAn juhAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Juhász István''' estis [[hungara]] [[matematikisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2013]]). István Juhász [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19602] naskiĝis la {{daton|2|julio}} [[1943]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == István Juhász frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1961]]-[[1966]], poste li tuj ekinstruis samloke en la universitato. En [[1974]] li eklaboris en matematika [[instituto]]. En [[1977]] li doktoriĝis el [[matematiko]]. Li estis [[gasto]][[profesoro]] en [[Usono]], [[Kanado]], [[Nederlando]], [[Izraelo]], [[Brazilo]], [[Italio]]. Li partoprenis en redaktadoj de ''Studia Scientiarum Mathematicarum'' kaj ''Topology and its Application''. Li okupiĝas precipe pri [[Aroteorio]]. Li ricevis 4 [[premio]]jn kaj memormedalon inter [[1967]]-[[2008]]. == Verkaro (elekto) == *''Számossági problémák a topológiában'', (1970) *''Cardinal Functions in Topology'', (1971) *''Cardinal functions II,'' (1984) *''Combinatorial principles from adding Cohen reals,'' (1998) *''HFD and HFC type spaces, with applications,'' (2002) *''CH, a problem of Rolewicz and bidiscrete systems,'' (2011) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19602 biografio kun foto] {{Vivtempo|Juhasz István}} [[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 6vb96nvgqrgf0d44xu2bb3qou804lgg 0 444402 9386995 7651405 2026-05-29T19:58:14Z Sj1mor 12103 9386995 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] Kacskovics''' [lajos kaĉkoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kacskovics Lajos''' estis [[hungara]] [[juristo]], [[politikisto]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1837]]). Liaj [[nepo]]j estis [[Zoltán Szerémy]] kaj [[Gizella Szerémy]]. Lajos Kacskovics [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm] naskiĝis la {{daton|29|majo}} [[1806]] en [[Mohora]], li mortis la {{daton|9|decembro}} [[1891]]. == Biografio == Lajos Kacskovics frekventis [[lernejo]]jn en [[Pest (urbo)]], [[Vác]] kaj [[Győr]]. En [[1825]] li aliĝis al deputitoj de la parlamento, li apartenis al rondo de reformuloj. En [[1829]] li ricevis [[diplomo]]n pri [[advokato]]. En [[1832]] li denove helpis laboron de la parlamento, dume li konatiĝis kun kremo de tiutempaj politikistoj. Baldaŭe li strebis por [[infanĝardeno]]j. En [[1843]] li ekhavis [[posteno]]n ĉefnotario de urbo Pest. En [[1848]] li iĝis parlamentano, tial post fiasko de la hungara liberecbatalo li devis kaŝiĝi. Post longa silento la hungara parlamento denove laboris nur en la jaro [[1961]], kie Kacskovics denove partoprenis. En [[1865]] li ricevis juĝistan postenon. En [[1874]] li emeritiĝis. == Verkaro (elekto) == *''Alsómagyarországi ércművelésről'' (1832) *''Közlemények a kisdedóvás és nevelés köréből'' (Komunikaĵoj pri la infanĝardenado kaj ties edukado), (1843) * ''Membiografio'' (1888) - manuskripto == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm biografio hungare] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/054/pc005409.html#2 hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Kacskovics Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] bewj4jwvv9wyg7zlic3r01i6ftmdeau 0 445058 9387197 9070394 2026-05-30T01:51:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387197 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=ES-CM |tersituo=Toledo (urbo) |zomo=15 }} [[Dosiero:Fasado.santiago.arrabal.JPG|eta|dekstre|250ra|Fasado de la Preĝejo de Santiago del Arrabal]] [[Dosiero:Iglesia Santiago del Arrabal, Toledo.jpg|eta|250ra|Santiago del Arrabal, vidita el malproksime]] La '''Preĝejo de Santiago del Arrabal''' (Sankta Jakobo de la kvartalo) en [[Toledo]], [[Hispanio]], estas unu el ĉefaj prezentoj de la toleda [[mudeĥaro]]. Estas situanta ĉe la [[Pordego Bisagra]] norde de la historia areo. == Priskribo == Ĝi havas murojn el ŝtono kaj briko kun enirejoj kun markoj en hufoferaj arkoj multlobaj. La [[absido]] estas triobla kun tri etaĝoj de arkoj malsamtipaj. En la interno estas arabaj simboloj kiaj la [[mano de Fatimo]] aŭ enskribaĵoj sur la ligna tegmento. La navaj arkoj estas [[gotika]]j, same kiel la [[volbo]] de la navokruco. La [[retablo]] estas renesanca kun [[platereska]] ornamo, verko de Francisco de Espinosa kun bildoj de la vivoj de [[Kristo]] kaj [[Sankta Jakobo]]. == Historio == [[Sankta Vincento Ferrer]] en 1405 enardigis perpredike la kontraŭsemidan senton de la paroĥanoj kaj instigis ilin al atako kontraŭ la toleda juda komunumo al kiu senigis el ĉefa [[sinagogo]] kiu poste estis konata kiel katolika preĝejo de [[Santa María la Blanca (Toledo)|Santa María la Blanca]]. En la [[20a jarcento]] oni ŝanĝis la ĉirkaŭon por konstruo de ŝoseo, kio senigis la preĝejon el apudaj konstruoj kaj ĝi sendependiĝis el la [[Pordego Bisagra]], kun kiu ĝi estis unuigita. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Flankapordo.JPG|Flanka pordo Dosiero:Flankaenirejo.JPG|Flanka enirejo ĝenerale Dosiero:Detalo.arrabal.JPG|Ornama detalo super flanka pordo Dosiero:Ornamo.santiago.JPG|Ornama detalo ĉe flanka turo </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.toledo-turismo.com/es/iglesia-de-santiago-del-arrabal_346 Municipa retejo de turismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140114041541/http://www.toledo-turismo.com/es/iglesia-de-santiago-del-arrabal_346 |date=2014-01-14 }} * [http://museumwnf.org/database_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;29;en Senlimaj muzeoj]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.artehistoria.jcyl.es/ciudades/monumentos/430.htm ĉe ArteHistoria] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120217073038/http://www.artehistoria.jcyl.es/ciudades/monumentos/430.htm |date=2012-02-17 }} * [http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/monumentos/toledo/iglesia-de-santiago-del-arrabal/ Turisma retejo en Kastilio-Manĉo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121003031411/http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/monumentos/toledo/iglesia-de-santiago-del-arrabal/ |date=2012-10-03 }} {{Koord|39.8620|-4.0255|type:landmark_region:ES|display=inline}} [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Toledo (Hispanio)]] [[Kategorio:Monumentoj de Toledo]] [[Kategorio:Mudeĥaro]] [[Kategorio:Preĝejoj en Hispanio]] aycocp4xorq19dappw9ojgxsvptp8gm 0 445172 9386976 8242609 2026-05-29T19:56:10Z Sj1mor 12103 9386976 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Grafo]] [[Stefano|István]] Károlyi''' [iŝtvAn kAroji], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Károlyi István''' estis [[hungara]] [[politikisto]], [[membro]] direktora de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1907]]). Li estis [[filo]] de [[György Károlyi]]. István Károlyi [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/k/k10375.htm] naskiĝis la {{daton|3|februaro}} [[1845]] en [[Pest (urbo)]]. Li mortis la {{daton|31|julio}} [[1907]] en [[Carei|Nagykároly]] (nuntempa [[Carei]] en [[Rumanio]]). == Biografio == István Károlyi post lernado li vojaĝis al [[Florenco]] en [[1865]]. En la sekva jaro li aliĝis al hungara [[legio]] gvidata de [[György Klapka]]. En [[1867]] li hejmenvenis kaj li okupiĝis pri sia [[bieno]], sed li ankaŭ komencis politikadi. En [[1869]] li edziĝis baldaŭe havanta 2 [[filo|gefilojn]]. Inter [[1872]]-[[1875]] li estis notario en la supera ĉambro, krome li estis deputito parlamenta inter [[1887]]-[[1910]]. == Fontoj == * [http://www.ogyk.hu/e-konyvt/mpgy/alm/al901_06/97.htm biografio hungare (por legi ĝin iru pli malsupren!)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/k/k10375.htm hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Karolyi Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] ig63a1m179dlj8y2y5j4o3f4d9sjcqn 0 445799 9386982 7651315 2026-05-29T19:56:46Z Sj1mor 12103 9386982 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Johano|János]] Keményfy''' [jAnoŝ kemEnjfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Keményfy János''' estis [[hungara]] literaturhistoriisto, [[kritikisto]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1938]]). János Keményfy naskiĝis [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06023.htm] kiel '''Hartmann János''' la {{daton|23|oktobro}} [[1875]] en [[Hungario]], en [[Ravno Selo|Újsóvé]] (nuntempa [[Ravno Selo]] en [[Serbio]]). Li mortis la {{daton|27|decembro}} [[1943]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == János Keményfy frekventis [[universitato Kolozsvár|universitaton en Kolozsvár]], poste li plulernis en [[Berlino]]. Li komencis instrui en diversaj urboj ekde [[1903]]. En [[1918]] li translokiĝis al Budapeŝto, kie li instruis en diversaj [[gimnazio]]j ĝis la emeritiĝo en [[1939]]. Li okupiĝis precipe pri [[Sándor Petőfi]]. Liaj kritikoj aperis ĉefe en [[Napkelet]], kie li partoprenis ankaŭ en la redaktado. == Verkaro (elekto) == *''Élet: Keményfy dalai'' (1897) *''Petőfi Sándor'' (1908) *''A „Nyugat” irodalomtörténete'' (Literatura historio de [[Nyugat]], (1937) *''500 év humora: Magyar szerzők vidám írásai'' (1942) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06023.htm biografio hungare] {{Vivtempo|Keményfy János}} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kritikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ho8w6els8k0pyj4nsy8mmp4u379dz7x 0 446448 9387044 7652457 2026-05-29T20:08:34Z Sj1mor 12103 9387044 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] Keviczky''' [lAslO kevicki], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Keviczky László''' estas [[hungara]] elektra [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1993]]). László Keviczky [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19168] naskiĝis la {{daton|2|aprilo}} [[1945]] en [[Ráckeve]]. == Biografio == László Keviczky frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1963]]-[[1968]], poste li tuj komencis esplori kaj instrui samloke en la universitato. En [[1970]] li edziĝis baldaŭe havanta 2 [[filo]]jn. En [[1980]] li doktoriĝis, en la sekva jaro li laboris ankaŭ en la universitata komputila esplor[[instituto]]. Li okupiĝas precipe pri manipulado de [[sistemo]]j. Li ricevis medalojn kaj [[premio]]jn inter [[1989]]-[[2010]]. == Elektitaj publikaĵoj == *''Identification of nonlinear dynamic systems'' (1976) *''Szabályozástechnikai őrléselmélet'' (1984) *''H-infinity Detection Filter Design For Linear Systems: Comparison of Two Approaches'' (1996) *''Az információs társadalom'' (2000) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19168 biografio kun foto] {{Vivtempo|Keviczky Laszló}} [[Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] eryxpw3vih9un2grimwdbsxq18qilp0 0 447222 9387063 7650916 2026-05-29T20:12:27Z Sj1mor 12103 9387063 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Johano|János]] Kollár''' [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kollár János''' estis [[hungara]] [[fizikisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2010]]). János Kollár [http://mta.hu/mta_hirei/elhunyt-kollar-janos-az-mta-levelezo-tagja-126824/] naskiĝis la {{daton|3|novembro}} [[1945]] en [[Pécs]]. Li mortis la {{daton|13|januaro}} [[2011]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == János Kollár ricevis [[diplomo]]n pri [[fiziko]] en [[universitato]] en Budapeŝto [[1970]], poste li eklaboris en fizika esplor[[instituto]] en Budapeŝto. Li esploris ankaŭ en [[Danio]] en [[1976]], en [[Stuttgart]] en [[1981]]. En [[1988]] li doktoriĝis pri fiziko, post 2 jaroj li iĝis titulara [[profesoro]] en [[Universitato de Budapeŝto]]. En [[1989]] li estis jam vicdirektoro, en [[1998]] direktoro de la menciita esplorinstituto. Li okupiĝis precipe pri la [[solid-stata fiziko]]. Li ricevis [[premio]]jn en [[1979]] kaj [[2001]]. == Fontoj == * [http://mta.hu/mta_hirei/elhunyt-kollar-janos-az-mta-levelezo-tagja-126824/ biografio kun foto] * [http://www.hirado.hu/Hirek/2011/01/14/12/Elhunyt_Kollar_Janos.aspx hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Kollar Janos}} [[Kategorio:Hungaraj fizikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] q9p2pzfpol473e6eqcpxf2s2w9oqoev 0 447226 9386950 7648943 2026-05-29T19:52:49Z Sj1mor 12103 9386950 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] Kollár''' [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kollár Lajos''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]] pri konstruado, [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1995]]). Lia [[filo]] estis [[László Péter Kollár]]. Lajos Kollár [http://mta.hu/mta_hirei/elhunyt-kollar-lajos-akademikus-521/] naskiĝis la {{daton|14|junio}} [[1926]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|21|februaro}} [[2004]] en Budapeŝto. == Biografio == Lajos Kollár frekventis [[gimnazio]]n en [[Veszprém (urbo)]], poste [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1945]]-[[1949]]. Li ekinstruis samloke en la universitato. En [[1956]] li partoprenis en la [[revolucio]], tial li ne rajtis pluinstrui, poste li eklaboris en diversaj [[firmao]]j. Li doktoriĝis en [[1963]]. Li estis [[gasto]][[profesoro]] en [[Bochum]], [[Dortmund]] kaj [[Kalgario]]. Post fino de la [[socialismo]] li revenis instrui en universitato en Budapeŝto. Li okupiĝis plej ofte pri diversaj kovraĵoj de la [[konstruaĵo]]j. En [[2000]] li pensiuliĝis. Li ricevis [[premio]]jn kaj memormedalojn ekde [[1971]]. == Verkaro (elekto) == *''Rúdszerkezetek teherbírásszámítása és tervezése a képlékenységtan szerint'' (1958) *''Peremtartó nélküli héj-ívek méretezése'' (1961) *''Statik und Stabilität der Schalenbogen und Schalenbanken'' (1973) *''Structural design of cable-suspended roofs'' (1984) *''Térbeli rácsos szerkezetek: Segédlet építészmérnök hallgatók részére'' (1994) *''Tartószerkezetek tervezése: Modellalkotás, közelítő számítások'' (2002) == Fontoj == * [http://mta.hu/mta_hirei/elhunyt-kollar-lajos-akademikus-521/ biografio hungare] * [www.hsz.bme.hu/hsz/oktatas/feltoltesek/BMEEOHSMC02/1_ea.doc hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Kollar Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] ts0x2ch3xnrdtjvqj53k83n3zxow1o9 0 447393 9387082 7651230 2026-05-29T20:20:04Z Sj1mor 12103 9387082 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] Kolossváry''' [koloĵvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kolossváry Sándor''' estis [[hungara]] [[katoliko|katolika]] [[pastro]], predikisto, [[mecenato]], [[membro]] honora de [[Hungara Scienca Akademio|Hungara Sciencula Akademio]] ([[1831]]). Sándor Kolossváry [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/08223.htm] naskiĝis la {{daton|20|marto}} [[1775]] en [[Pápa]]. Li mortis la {{daton|6|decembro}} [[1842]] en [[Veszprém (urbo)]]. == Biografio == Sándor Kolossváry frekventis [[gimnazio]]jn en [[urbo]]j [[Sopron]] kaj Veszprém, poste li lernis [[filozofio]]n [[teologio]]n en [[Bratislavo|Pozsony]]. En [[1798]] li pastriĝis en [[Győr]], poste li instruis en Veszprém inter [[1798]]-[[1804]], poste li estis pastro en [[Nagykapornak]]. Baldaŭe li posteniĝis en diversaj lokoj havanta pli altajn pastrajn rangojn. Li estis ankaŭ [[juĝisto]], krome li partoprenis en la [[parlamento]] inter [[1825]]–[[1827]]. Li apogis finance ekzemple la edukadon, [[hospitalo]]n de Veszprém, [[MTA|Akademion]]. == Verkaro (elekto) == *''Kolossváry Sándor egyházi beszédei I–II.'' (Predikaĵoj de S. Kolossváry), (1843–1844) *''Kolossváry Sándor még eddig ki nem adott egyházi beszédei'' (Ĝis tiam ne eldonitaj predikaĵoj de S. Kolossváry), (1875) * preparo de ''Nagy magyar szókönyv'' (=Granda hungara vortaro) kune kun aliaj == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/08223.htm biografio hungare] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/k/k11771.htm hungarlingva biografio] * [http://lexikon.katolikus.hu/K/Kolossváry.html hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Kolossvary Sándor}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj mecenatoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj predikistoj]] s5ytlvv5qn1n22s0xee912qq5qgwzpf 0 447395 9387059 8839816 2026-05-29T20:12:09Z Sj1mor 12103 9387059 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Karolo|Károly]] Kocsis''' [kAroj koĉiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kocsis Károly''' estis [[hungara]] [[geografo]], [[membro]] korespondanta ([[2010]]), ordinara ([[2016]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Károly Kocsis [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=8202] naskiĝis la {{daton|2|julio}} [[1960]] en [[Szolnok]]. == Biografio == Károly Kocsis post lernado akiris diversajn sciencajn rangojn: * "CSc" [[1993]] * "DSc" [[2002]] (doktoriĝo antaŭ [[MTA]]) Li esploras en [[universitato]] de [[Miskolc]], krome li laboras en [[instituto]] pri [[astronomio]] kaj terosciencoj, krome ankaŭ en instituto pri [[geografio]]. Li okupiĝas pri etnika geografio de [[regiono]]j de [[Karpatoj]] kaj [[Balkano]]. Li ricevis 4 [[premio]]jn inter [[1990]]-[[2006]]. == Verkaro (elekto) == * ''Jugoszlávia - Egy felrobbant etnikai mozaik esete'' ([[Jugoslavio]] - kazo de eksplodiĝinta etnika mozaiko), [[1993]] * ''Ethnic geography of the Hungarian minorities in the Carpathian basin'' [[1998]] * ''Die Romafrage in der Karpato-Pannonischen Region'' [[2004]] * ''Hungary in Maps'' [[2009]] * ''Changing ethnic patterns of the Carpatho-Pannonian area'' [[2012]] == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=8202 biografio kun foto] * [http://www.matud.iif.hu/2010/11/16.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305010044/http://www.matud.iif.hu/2010/11/16.htm |date=2016-03-05 }} * [http://www.doktori.hu/index.php?menuid=192&sz_ID=3582 hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Kocsis Károly}} [[Kategorio:Hungaraj geografoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] h0coz8vruzuvrhrd0zfq96mn24hime8 0 447495 9387022 7651020 2026-05-29T20:05:33Z Sj1mor 12103 9387022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Johano|János]] Komlós''' [jAnoŝ komlOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Komlós János''' estas [[hungara]]-[[Usono|usona]] [[matematikisto]], [[profesoro]], [[membro]] ekstera de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1998]]). János Komlós [http://www.math.rutgers.edu/people/?type=faculty&id=199] naskiĝis la {{daton|23|majo}} [[1942]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == János Komlós ricevis [[diplomo]]n pri [[matematiko]] en [[ELTE]] en [[1965]], poste li eklaboris en matematika esplora [[instituto]] de la Hungara Scienca Akademio en Budapeŝto. En [[1967]] li doktoriĝis. En [[1981]] li vojaĝis al [[Usono]]. Inter [[1984]]-[[1988]] li instruis en universitato [[San Diego]], poste en Rutgers. Li okupiĝas precipe pri [[probablokalkulo]] kaj [[diskreta matematiko]]. Li ricevis hungaran [[premio]]n en [[1975]], post 20 jaroj usonan premion. == Verkaro (elekto) == * diversaj matematikaj fakartikoloj == Fontoj == * [http://www.math.rutgers.edu/people/?type=faculty&id=199 biografieto angle kun foto] * [http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=47880 biografieto angle] * [http://en.wikipedia.org/wiki/J%C3%A1nos_Koml%C3%B3s_(mathematician) angla biografio helpe de WikiTrans] {{Vivtempo|Komlos Janos}} [[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]] [[Kategorio:Usonaj matematikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] r6mwx6n5dl1b6vpvqv2e07nl65j4ir9 0 448091 9386953 7648770 2026-05-29T19:53:06Z Sj1mor 12103 9386953 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Francisko|Ferenc]] Kovács''' [kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kovács Ferenc''' estas [[hungara]] minej[[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1993]]). Ferenc Kovács [http://www.uni-miskolc.hu/~mfoldphd/nevek/KF.HTM] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060206100902/http://www.uni-miskolc.hu/~mfoldphd/nevek/Kf.htm |date=2006-02-06 }} naskiĝis la {{daton|7|decembro}} [[1938]] en [[Győr]]. == Biografio == Ferenc Kovács frekventis [[gimnazio]]n en [[Pannonhalma]], [[universitato]]n en [[Miskolc]], kie li ricevis [[diplomo]]n en [[1962]]. Post lernado li ekinstruis samloke en la universitato, kie li iĝis vic[[rektoro]] en [[1978]], katedrestro en [[1984]], rektoro en [[1986]]. Li estis [[gasto]][[profesoro]] en [[Leoben]] kaj [[Petroșani]]. Li doktoriĝis el [[scienco]] en [[1976]]. Li redaktis ekzemple fak[[revuo]]n ''Acta Geodaetica.'' Li ricevis (ankaŭ eksterlandajn) [[premio]]jn inter [[1973]]-[[2009]]. == Verkaro (elekto) == * ''Külfejtések műszaki gazdaságtana'' (1968) * ''Prognose der gasausbruch gefährlichkeit auf basis der kohlenfestigkeit'' (1980) * ''A barnaszén erőművekben keletkező maradékanyagok jellemzői és hasznosítása'' (1998) * ''Charakterisirung der in Kohlenkraftwerken anfallenden Reststoffe'' (2000) == Fontoj == * [http://www.uni-miskolc.hu/~mfoldphd/nevek/KF.HTM hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060206100902/http://www.uni-miskolc.hu/~mfoldphd/nevek/Kf.htm |date=2006-02-06 }} {{Vivtempo|Kovacs Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 61ty1zhb5o3pbs7a6yc9r53xdqqqpjw 0 448405 9386987 7651522 2026-05-29T19:57:15Z Sj1mor 12103 9386987 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Mikaelo|Mihály]] Kováts''' [mihAj kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kováts Mihály''' estis [[hungara]] [[kuracisto]], [[botanikisto]], [[kemiisto]], [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio|Hungara Sciencula Societo]] ([[1832]]). Mihály Kováts [http://mek.oszk.hu/02000/02060/html/kovats.htm] naskiĝis la {{daton|4|julio}} [[1768]] en [[Korlát]]. Li mortis la {{daton|22|junio}} [[1851]] en [[Mezőcsát]]. == Biografio == Mihály Kováts frekventis mez[[lernejo]]n en [[Sárospatak]], poste [[universitato]]n en [[Pest (urbo)]], kie li ricevis [[diplomo]]n en la fruaj [[1790-aj jaroj]]. En [[Vieno]] kaj [[Svislando]] li spertiĝis kiel kuracisto. Hejmenveninta en [[1795]] li ne nur kuracadis, sed ankaŭ li okupiĝis pri la hungara [[lingvo]], [[botaniko]] kaj [[mineralo]]j. En [[1849]] li translokiĝis al Mezőcsát. Lian imponan [[biblioteko]]n heredis [[kolegio]] de Sárospatak. == Verkaro (elekto) == * ''Szükségben való és segedelem tábla a vízbe fúlt, megfagyott és holtan születni látszott kisdedekre nézve'' (1798) * ''Lexikon Mineralogicum enneaglottum'' (1822) * ''Medicina forensis'' (1828) * ''Háromnyelvű fejtő természethon titoktan orvostudományi műszótára'' (Trilingva kuracista vortaro), (1845-1848) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero K kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/02000/02060/html/kovats.htm hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Kovats Mihály}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj botanikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 2q3slm5j0ab9aeq1zxyxdb19p7s1d3e 0 448578 9387050 8742775 2026-05-29T20:09:32Z Sj1mor 12103 9387050 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Emeriko|Imre]] KOZÁK,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kozák Imre''' estas [[hungara]] [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2001]]). Imre Kozák [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19209] naskiĝis la {{daton|21|aŭgusto}} [[1930]] en [[Gór]]. == Biografio == Imre Kozák frekventis mez[[lernejo]]n en [[Szombathely]], [[universitato]]n en [[Miskolc]], kie li ricevis [[diplomo]]n en [[1953]]. Li komencis sian karieron samloke en la universitato, baldaŭe li estis katedrestro en [[1971]], krome trifoje li estis vic[[rektoro]]. Li okupiĝĝis precipe pri [[statiko]], [[dinamiko]], [[mekaniko]], [[ekvilibro]]. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis 2 [[filo|gefilojn]]. Li ricevis diversajn [[premio]]jn ekde [[1978]]. == Verkaro (elekto) == * ''A szilárdságtani modellalkotás és a végeselem-módszer'' (1977) * ''Continuum mechanics (Summary and Comparison of Solid and Fluid Mechanics)'' (1995–1996) * ''Tensors of finite rotations and small strains on the middle surface of a shell'' (2005) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19209 biografio kun foto] * [http://www.szimamiskolc.hu/index.php?menu=2&page=1&id=68 biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203113403/http://www.szimamiskolc.hu/index.php?menu=2&page=1&id=68 |date=2013-12-03 }} * [http://www.doktori.hu/index.php?menuid=192&sz_ID=2394 hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Kozak Imre}} [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] r9h55pr9wvxxcfyfx86jwrlv5au8oum 0 449288 9387041 7658690 2026-05-29T20:07:58Z Sj1mor 12103 9387041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] KROPF''' [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kropf Lajos''' estis [[hungara]] [[historiisto]], [[inĝeniero]], [[membro]] ekstera de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1903]]). Lajos Kropf [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/08847.htm] naskiĝis la {{daton|18|aŭgusto}} [[1852]] en [[Pest (urbo)]]. Li mortis la {{daton|13|junio}} [[1939]] en [[Hersham]] apud [[Londono]]. == Biografio == Lajos Kropf frekventis [[gimnazio]]jn en [[urbo]]j Pest kaj [[Esztergom]], [[universitato]]n en [[Buda]]. Li diplomiĝis en [[1873]] kaj li ricevis la rangon [[leŭtenanto]]. Li eklaboris en Londono en diversaj [[firmao]]j, ekde [[1900]] li laboris kiel individua inĝeniero. Li ankaŭ sendis [[raporto]]jn al hungaraj [[gazeto]]j. Li esploris en [[Brita Muzeo]], la rezultojn li same sendis al gazetoj. Li tradukis al la angla lingvo [[memuaro]]n de [[Lajos Kossuth]]. Li studvojaĝis en kelke da landoj. == Verkaro (elekto) == * ''Folktales of the Magyars'' (1889) * ''Észak-Amerika és Magyarország 1848 és 1849'' ([[Nord-Ameriko]] kaj [[Hungario]] en [[1848]] kaj [[1849]], (1901) * ''Bánk bán az angol irodalomban'' ([[Bánk (banuso)]] en la angla [[literaturo]]), (1904) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/08847.htm hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/k/k12945.htm hungarlingva biografieto] {{Vivtempo|Kropf Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj armeinĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] dxer9iij77rouppnj2fbhw04gay2yq9 0 449590 9386977 7650400 2026-05-29T19:56:18Z Sj1mor 12103 9386977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] Kuthy''' [ŝAndor kuti], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kuthy Sándor''' (malofte ''K. Kuthy Sándor'') estis [[hungara]] [[biokemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1946]]). Sándor Kuthy [http://hu.wikipedia.org/wiki/Kuthy_S%C3%A1ndor_(agrok%C3%A9mikus)] naskiĝis la {{daton|5|septembro}} [[1904]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|24|junio}} [[1971]] en Budapeŝto. == Biografio == Sándor Kuthy ricevis [[diplomo]]n en Budapeŝto en [[1958]]-[[1927]], poste li esploris kaj ricevis la duan diplomon en [[universitato]] de [[Debrecen]]. En [[1932]] helpe de [[ŝtato|ŝtata]] [[stipendio]] li studis en [[Berlino]], poste en [[Sorbonne]]. Li ekinstruis en [[1935]] en [[altlernejo]] de [[Keszthely]], baldaŭe en [[Gödöllő]]. Ekde [[1957]] li havis [[posteno]]n en [[instituto]]. Li pensiuliĝis en [[1968]]. Li okupiĝis precipe pri sterkado, pri likvaj artefaritaj sterkoj. == Verkaro (elekto) == *''A hidrotropizmus biochemiai és biophysikai jelentősége'' (1930) *''Mikor érdemes istállótrágyatelepet létesíteni?'' (1942) *''Szerves kémia'' (Organika kemio), (1954) - lernolibro por studentoj *''Levélen keresztüli trágyázás'' (Sterkado tra [[folio]]), (1960) == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org/wiki/Kuthy_S%C3%A1ndor_(agrok%C3%A9mikus) hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Kuthy Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj biokemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] jnl8nwqggvb9ji6xdbu6vgwi0yp7t2r 0 450244 9387493 6376559 2026-05-30T11:46:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387493 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Puyravault}} {{Informkesto franca komunumo | nomo = Puyravault | bildo = | bildoteksto = | regiono = [[Luarlandoj]] | departemento = [[Vendée]] | arondismento = [[Arondismento de Fontenay-le-Comte|Fontenay-le-Comte]] | kantono = [[Kantono de Chaillé-les-Marais|Chaillé-les-Marais]] | interkomunumreto = | insee = 85185 | poŝtkodo = 85450 | urbestro = Jean-Paul Roy | mandato = 2008–2014 | loĝantaro = 657 | dato = 2010 | latitudo = 46.37806 | longitudo = -1.0825 | alto mini = 0 | alto maksi = 7 | areo = 17.07 | ŝanĝebla mapo = Francio/Vendée | tipo2 = normala }} '''Puyravault''' [{{IFA|pɥiʁavo}}] estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Vendée]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Luarlandoj]]. Ĝi havis 657 loĝantojn en la jaro 2010<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=85185 | titolo = Populations légales 2010 - 85185-Puyravault | alirdato = 29-an de aŭgusto 2013 | aŭtoro = [[Insee]] | lingvo = fr }}</ref>. == Geografio == Puyravault situas en la sudo de Vendée, ĉe la dekstra bordo de la enfluejo de la rivero [[Sèvre niortaise]], ĉe la limo kun [[Charente-Maritime]], proksime al la [[golfo de Aiguillon]]. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Puyravault | Norde = [[Moreilles]] | Oriente = [[Sainte-Radégonde-des-Noyers]] | Sudoriente = [[Charron (Charente-Maritime)]] | Sude = ''[[Golfo de Aiguillon]]'' | Okcidente = [[Champagné-les-Marais]] }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Vendée]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Puyravault (Vendée)}} * [http://www.puyravault.com/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090307105617/http://www.puyravault.com/ |date=2009-03-07 }} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Vendée]] tk98zsu0n1qxjhtrhnp0rpgskhk6xmn 0 450593 9387220 5575860 2026-05-30T03:28:16Z Sj1mor 12103 9387220 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''Schütz-Jahrbuch''' ('''Schütz-Jarlibro''') estas traktaĵaro aperanta ĉiujare ekde 1979 kun muziksciencaj traktaĵoj pro la muziko kaj la muzikkulturo en la 17-a jarcento, prefere en la medio de la baroka komponisto [[Heinrich Schütz]]. == Enhavo == Pezocentron de la jarlibro forma raportoj kaj prelegoj de la Heinrich-Schütz-Tagoj kaj de la Internaciaj Heinrich-Schütz-Festivaloj, krom tio estas publikigitaj liberaj kontribuaĵoj, kaj en neregulaj tempospacoj biografioj pri Schütz. La temoj de la kontribuaĵoj ampleksas la tutan gamon de baroka muziko: problemojn de la biografiado, de la ĝenrohistorio, de la analizo same kiel de la koncertado kaj multan plu. == Eldonantoj == La jarkolektojn 1 ĝis 18 (1979 ĝis 1996) de la Schütz-Jarlibro eldonis Werner Breig kune kun Hans Michael Beuerle (jarkolektojn 1–5), Friedhelm Krummacher, Stefan Kunze ( jarkolektojn 1–14), Wolfram Steude (ekde jarkolekto 6) kaj Eva Linfield ( ekde jarkolekto 14). La redaktestron transprenis per jarkolekto 13 (1991) Walter Werbeck. Ekde 1997 Werbeck eldonas la jarlibron, kune kun Werner Breig, Friedhelm Krummacher, Eva Linfield kaj Wolfram Steude. La eldono de la Schütz-Jahrbuchs okazas laŭ komisio de [[Internationale Heinrich-Schütz-Gesellschaft]] en [[Kassel]]. == Bibliografiaj indikoj == * Schütz-Jahrbuch, [[Bärenreiter-Verlag]] Kassel, ISSN 0174-2345 - eldono 2006 ISBN 978-3-7618-1684-4 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.schuetzgesellschaft.de/ Retpaĝaro de la eldonanto] [[Kategorio:Muzikaj libroj]] [[Kategorio:Jarlibroj]] 6drtegtlr4s88stbex5eh3rosfulr7x 0 450738 9387035 7650551 2026-05-29T20:07:10Z Sj1mor 12103 9387035 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Petro|Péter]] Lévai,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lévai Péter''' estas [[hungara]] [[fizikisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta ([[2010]]), ordinara ([[2016]])) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Péter Lévai [http://www.rmki.kfki.hu/~plevai/currieng.html] naskiĝis la {{daton|8|aŭgusto}} [[1962]] en [[Miskolc]]. == Biografio == Péter Lévai frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, li diplomiĝis en [[1986]], poste li eklaboris en Centra Fizika Esplora Instituto. Inter [[1990]]-[[1992]] li esploris en [[Usono]]. Li doktoriĝis (D.Sc.) en [[1999]] antaŭ [[MTA]]. Li profesoriĝis en [[2000]] en [[ELTE]]. Li okupiĝas pri [[nuklea fiziko]]. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis [[filino]]n. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1989]]-[[2007]]. == Verkaro (elekto) == * ''Should the coupling constants be mass dependent in the relativistic mean-field models?'' (1986) * ''Particle spectra from the ALCOR model'' (1996) * ''Transverse momentum distribution and nuclear modification factor of charged particles in p+Pb collisions at √sNN=5.02 TeV'' (2013) == Fontoj == * [http://www.rmki.kfki.hu/~plevai/currieng.html biografio] {{en}} * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=12138 hungarlingva biografio kun foto] [[Kategorio:Hungaraj fizikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Levai Peter}} pux0xa1yuyzegdrt1aj6y3w0b3n76bi 0 450959 9387012 7652232 2026-05-29T20:04:12Z Sj1mor 12103 9387012 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Stefano|István]] LOVAS''' [iŝtvAn lovaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lovas István''' estis [[hungara]] [[fizikisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1987]]). István Lovas [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19244] naskiĝis kiel ''Leboniczki István'' la {{daton|1|oktobro}} [[1931]] en [[Gyöngyöshalász]]. == Biografio == István Lovas frekventis [[universitato]]n en [[Budapeŝto]] inter [[1950]]-[[1955]]. Li eklaboris en centra fizika esplora [[instituto]]. Kiel instituta membro li profitis la eblecon labori en [[Kopenhago]] kaj [[Kuna Instituto por Atomfizika Esploro]] ([[Dubna]]). En [[1971]] li doktoriĝis antaŭ [[MTA]]. En [[1986]] li ekinstruis en universitato de [[Debrecen]], kie li estis katedrestro. Li okupiĝas precipe pri [[nuklea fiziko]]. Li ricevis 4 [[premio]]jn inter [[1960]]-[[2010]]. == Verkaro (elekto) == *''Az atommagok kollektív gerjesztései'' (1991) - [[libro]] *''Astrofizica'' (2003) - libro *''A részecske-családok száma'' (1991) - [[artikolo]] * diversaj studentaj lernolibretoj == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19244 biografio kun foto] [[Kategorio:Hungaraj fizikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Lovas István}} p6xn86x0kdr4g6d1u9sbn8dxida3ci0 0 451064 9387017 7658193 2026-05-29T20:04:54Z Sj1mor 12103 9387017 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ágost Lubrich''' [Agoŝt lubriĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lubrich Ágost''' estis [[hungara]] [[instruisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1871]]). Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis: garamszeghi. Ágost Lubrich [http://lexikon.katolikus.hu/L/Lubrich.html] naskiĝis la {{daton|28|decembro}} [[1825]] en [[Hungara reĝlando]], en [[Banská Bystrica|Besztercebánya]] (nuntempa [[Banská Bystrica]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|14|julio}} [[1900]] en [[Rákospalota (iama urbo)]]. == Biografio == Ágost Lubrich frekventis porinstruistan [[lernejo]]n, poste li lernis [[teologio]]n en [[Pest (urbo)]]. Pro manko de financaj eblecoj li ne povis esti [[pastro]], li restis instruisto. Post la [[diplomo]] en [[1848]] li ekinstruis en [[Szeged]]. Baldaŭe li instruis en diversaj [[urbo]]j. Ekde [[1870]] li instruis en [[universitato]]. Li studvojaĝis en [[Belgio]], [[Anglio]], [[Francio]] kaj [[Svislando]]. En [[1887]] li gvidis pilgrimadon al [[Romo]]. == Verkaro (elekto) == * ''Görögország története magán olvasásra'' (1862) * ''A középtanodai tanárok paedagógiai kiképzéséről'' (Pri edukado de mezlernejaj instruistoj) (1871) * ''Irányelvek a magyarországi autonomia szervezéséhez'' (Gvidiloj al organizado de hungarlanda aŭtonomio), (1897) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero L kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://lexikon.katolikus.hu/L/Lubrich.html hungarlingva biografio] {{Unua}} [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Vivtempo|Lubrich Ágost}} 02j4un4xd8zi2jreojnm34noy6i00q2 0 451169 9387004 9212763 2026-05-29T20:02:46Z Sj1mor 12103 9387004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nándor Lutter,''' aŭ pli komplete ''Nándor Ferdinánd Lutter'', laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lutter Nándor''' estis [[hungara]] [[pastro]], piarista [[monaĥo]], [[instruisto]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1859]]). Nándor Lutter [http://lexikon.katolikus.hu/L/Lutter.html] naskiĝis la {{daton|3|septembro}} [[1820]] en [[Bér]]. Li mortis la {{daton|30|decembro}} [[1891]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Nándor Lutter post [[gimnazio]] li aliĝis al [[piaristoj]] en [[1836]]. Li komencis instrui en diversaj [[lernejo]]j. En [[1844]] li pastriĝis en [[Esztergom]]. En [[1848]] li apogis la hungaran [[revolucio]]n. Komence li helpis laboron de [[ministro]] [[József Eötvös]], poste li estis pastro ĉe la [[armeo]]. Post reveno de la [[Habsburgoj]] li ne rajtis instrui, tial li estis ĉefamilia edukisto. En [[1852]] li denove instruis en diversaj lernejoj, baldaŭe li ricevis pli altajn [[posteno]]jn en la edukado. En [[1867]] József Eötvös sendis lin studi la lernejojn en [[Zuriko]]. En [[1882]] li ricevis titolon reĝa konsilanto. == Verkaro (elekto) == * ''Elemi számtan'' (Fundamenta matematiko), (1845, 1849) * ''A magyar nyelvtan elemei. Az új rendszer szerint'' (1852, 1861) * ''A felsőbb mennyiségtan elemei'', (1864) * ''Közönséges számtan. Az új tanterv szerint a középtanodák használatára'' (Ordinara matematiko laŭ la nova lernoplano por mezlernejanoj), (1875, plurfeje reeldonita ĝis 1882) * ''Ötszámjegyű sorszámi és szögmértani táblák'' (Kvinciferaj matematikaj kaj geometriaj tabeloj), (14-a eldono en 1908) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero L kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://lexikon.katolikus.hu/L/Lutter.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla iom pli malsupre)] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Lutter Nándor}} entvizp9hgpha750thrmkbevzjd1tgp 0 451904 9387024 8832237 2026-05-29T20:05:57Z Sj1mor 12103 9387024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] Makovitzky''' [jOĵef makovicki], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Makovitzky József''' estas [[hungara]] [[kuracisto]], [[patologio|patologo]], [[profesoro]], [[membro]] ekstera de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2007]]). József Makovitzky [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19628] naskiĝis la {{daton|15|novembro}} [[1942]] en [[Nagykanizsa]]. == Biografio == József Makovitzky post [[abituriento]] ne ricevis eblecon plulerni en [[universitato]], tial li laboris unu jaron en [[1961]] en patologia [[instituto]] de [[Pécs]]. Poste li membriĝis en la universitato jam kiel [[laboristo]], kiu signifis avantaĝon dum la [[socialismo]]. Post la [[diplomo]] li iĝis patologia [[profesoro]]. Li laboris en [[Jena]] en [[1974]]. Li atingis la rangon kandidato en [[1980]]. Ĝenerale krom la esploraj laboroj li instruas en universitatoj de [[Budapeŝto]] kaj Pécs, krome foje en [[Berlino]], [[Zuriko]], [[Heidelberg]], [[Freiburg]]. Li okupiĝas ekzemple pri la [[eritrocito]]. == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19628 biografio kun foto] * [http://www.matud.iif.hu/08jul/14.html hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mta.hu/mta_hirei/makovitzky-jozsef-patologus-az-mta-kulso-tagja-62801/ hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj patologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Makovitzky Jozsef}} h3fhsuyp0jgtryt1cndykdee5hedos1 0 452148 9386951 8469800 2026-05-29T19:52:56Z Sj1mor 12103 9386951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sámuel Márkfi''' [ŝAmuel mArkfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Márkfi Sámuel''' estis [[hungara]] [[pastro]], [[teologo]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1860]]). Sámuel Márkfi [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC09732/10039]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis kiel ''Markója Sámuel'' la {{daton|29|marto}} [[1811]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Črenšovci|Cserencsóc]] [ĉerenĉOc] (nuntempa [[Črenšovci]] en [[Slovenio]]). Li mortis la {{daton|2|junio}} [[1861]] en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == Sámuel Márkfi frekventis [[gimnazio]]jn en [[Szombathely]] kaj [[Kőszeg]], [[universitato]]jn en urbo Pest kaj en [[Vieno]]. Post la [[abituriento]] en [[1826]] li aliĝis al [[benediktanoj]]. En [[1835]] li pastriĝis. Inter [[1837]]-[[1846]] li instruis en [[Pannonhalma]], poste jam en [[Universitato de Budapeŝto|Reĝa Universitato de Pest]]. Baldaŭe li ricevis diversajn ekleziajn [[posteno]]jn. En [[1860]] li estis elektita [[rektoro]]. Li strebis por uzado de la hungara lingvo. Li ricevis unuafoje [[premio]]n. == Verkaro (elekto) == * ''Hitkételyek'' (1849) - premiita * ''Introductio in sacros libros novi testamenti. In usum auditorum scripta'' (1856-1857, 1877) * ''Codex graecus quatuor evangeliorum e bibliotheca universitatis Pestinensis cum interpraetatione Hungarica editus'' (1860) * diversaj manuskriptoj == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC09732/10039 hungarlingva biografio]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC09732/10039 hungarlingva biografio]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj teologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Markfi Samuel}} 27r4mmxwhpj6lpprwczbvv12pbxq23i 0 452250 9386966 8193365 2026-05-29T19:54:41Z Sj1mor 12103 9386966 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Georgo|György]] Márkus''' [djordj mArkuŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Márkus György''' estas [[hungara]] [[filozofo]], [[profesoro]], [[membro]] ekstera de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1990]]). György Márkus [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19268] naskiĝis la {{daton|13|aprilo}} [[1934]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == György Márkus frekventis [[universitato]]n en [[Moskvo]]. Post la [[diplomo]] li instruis en Budapeŝto en [[ELTE]] inter [[1957]]-[[1965]], krome li havis [[posteno]]n en filozofia akademia [[instituto]]. Li apartenis al [[adepto]]j de [[György Lukács]]. En [[1968]] ankaŭ li protestis pro okupado de [[Ĉeĥoslovakio]], tial li estis forigita el la unusola [[partio]]. En [[1973]] li estis forigita el la laborejo, tial li migris al [[Aŭstralio]] en [[1977]]. Li daŭris la instruadon en [[Universitato de Sidnejo]]. Li ricevis hungarajn [[premio]]jn en [[1966]] kaj [[2005]]. == Verkaro (elekto) == * ''Logikai-filozófiai értekezés'' tradukita de [[Ludwig Wittgenstein]], [[1963]] * ''Irányzatok a mai polgári filozófiában'' ([[1972]]) * ''Diktatúra a szükségletek felett'' (Diktaturo super la necesoj), ([[1983]]) kunaŭtoro * ''Kultúra és modernitás'' ([[1992]]) * ''Culture, Science, Society: The Constitution of Cultural Modernity'' ([[2011]]) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19268 hungarlingva biografio kun foto] * [http://philpapers.org/s/Gyorgy%20Markus] {{en}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj filozofoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Markus Gyorgy}} m8xn9261nb7joiyxrqqng90i301hw7n 0 452257 9387058 8910813 2026-05-29T20:11:27Z Sj1mor 12103 9387058 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] Marosi''' [ŝAndor maroŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Marosi Sándor''' estis [[hungara]] [[geografo]], [[ekologio|ekologo]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2001]]) Sándor Marosi [http://www.matud.iif.hu/09okt/17.htm]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|16|majo}} [[1929]] en [[Soltvadkert]]. Li mortis la {{daton|5|julio}} [[2009]] en [[Szeged]]. == Biografio == Sándor Marosi frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1947]]-[[1951]]. Post la [[diplomo]] li eklaboris en akademia geografia [[instituto]], kie baldaŭe li havis altajn [[posteno]]jn. En [[1952]] li fondis fak[[revuo]]n ''Földrajzi Értesítő'', kiun li redaktis dum [[jardeko]]j. En la sama jaro li edziĝis baldaŭe havanta [[filo]]n. Li doktoriĝis en [[1980]] antaŭ la [[akademio]]. En [[1989]] en [[ELTE]] li ricevis la rangon "titulara [[profesoro]]". En [[2002]] li pensiuliĝis. Li ricevis 2 [[premio]]jn kaj medalon. == Verkaro (elekto) == *''Budapest természeti földrajza'' (1959) - kunaŭtoro *''Applied Geography in Hungary'' (1964) - kunaŭtoro *''Belső-Somogy kialakulása és felszínalaktana'' (1970) *''Tájkutatási irányzatok, tájértékelés, tájtipológiai eredmények különböző nagyságú és adottságú hazai típusterületeken'' (1980) *''Magyarország Nemzeti Atlasza'' (Nacia atlaso de Hungario), (1989) - kunaŭtoro == Fontoj == * [http://www.matud.iif.hu/09okt/17.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120403144021/http://www.matud.iif.hu/09okt/17.htm |date=2012-04-03 }} * [https://hu.wikipedia.org/wiki/Marosi_S%C3%A1ndor hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj geografoj]] [[Kategorio:Hungaraj ekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Marosi Sándor}} mpjuazh7vfszghom18exkzkzgs8lev9 0 452747 9387015 8840998 2026-05-29T20:04:37Z Sj1mor 12103 9387015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nándor Mauthner''' [maŭtner], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Mauthner Nándor''' estis [[hungara]] [[kemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1934]]). Nándor Mauthner [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC09732/10245.htm] naskiĝis la {{daton|16|julio}} [[1879]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|12|aprilo}} [[1943]] en Budapeŝto (Laŭ [http://www.matud.iif.hu/2013/09/02.htm]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} li sinmortis en la 21-an de [[majo]] [[1944]]) pro la kontraŭjudaj kruelaj agaoj. == Biografio == Nándor Mauthner devenis el [[juda]] [[familio]]. Li frekventis [[universitato]]n en [[Zuriko]], sed li doktoriĝis en [[1903]] en universitato de [[Ĝenevo]]. Poste kelkajn jarojn li esploris en [[Berlino]]. En [[1911]] li ekinstruis organikan kemion kiel privata [[profesoro]] en universitato en Budapeŝto. Li interrompis la instruadon en [[1917]] kaj li estis soldata kemiisto en [[Vieno]]. Li okupiĝis precipe pri [[glukozo]]j. Li iĝis [[martiro]] de la [[2-a mondmilito]]. == Verkaro == Liaj verkoj aperis en enlandaj kaj eksterlandaj fak[[revuo]]j. == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC09732/10245.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero M kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://www.matud.iif.hu/2013/09/02.htm (la teksto estas legebla maldekstre iom pli malsupre)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140319113722/http://www.matud.iif.hu/2013/09/02.htm |date=2014-03-19 }} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Mauthner Nandor}} bl07qh27443b7ulxk5p7zha3ct91jyk 0 453408 9386961 7651777 2026-05-29T19:54:14Z Sj1mor 12103 9386961 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Emeriko|Imre]] Mészáros''' [mEsAroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Mészáros Imre''' estis [[hungara]] [[pastro]], [[instruisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1858]]). Imre Mészáros [http://lexikon.katolikus.hu/M/Mészáros.html] naskiĝis la {{daton|23|majo}} [[1811]] en [[Hungara reĝlando]], en [[Mužla|Muzsla]] (nuntempa [[Mužla]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|26|septembro}} [[1865]] en [[Vieno]]. == Biografio == Imre Mészáros frekventis [[gimnazio]]n en [[Esztergom]], poste li lernis [[teologio]]n kaj [[filozofio]]n en [[Trnava|Nagyszombat]]. En [[1834]] li pastriĝis, poste li laboris en [[preĝejo]]j de diversaj [[vilaĝo]]j en [[Esztergom (reĝa departemento)]]. Baldaŭe li instruis en Esztergom, fine li iĝis [[rektoro]] en katolika [[altlernejo]] en [[Vieno]] kiel [[rektoro]]. En [[1864]] li ricevis la pasteran rangon [[kanoniko]]. == Verkaro (elekto) == * ''Szavalástan Heinsius nyomain, nyelvünkhöz illesztve, szavalandó darabokkal együtt'' (1840, 1842) * ''A religio történetének rövid vázlata a világ kezdetétől fogva korunkig, kaht. ifjak számára'' (1850, poste plurfoje eldonita) * ''Első nyelvgyakorló- és olvasókönyv. Az ausztriai birodalombeli kath. elemi iskolák számára'' (1862) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero M kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://lexikon.katolikus.hu/M/Mészáros.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla iom pli malsupre)] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj kanonikoj]] {{Vivtempo|Meszaros Imre}} gg556n5mxc8tli3pkqqhyjwdteifc57 0 453624 9386962 7650158 2026-05-29T19:54:19Z Sj1mor 12103 9386962 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Paŭlo|Pál]] Michelberger''' [mihelberger], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Michelberger Pál''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]] pri [[maŝino]]j, [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1990]]), membro de [[Academia Europaea]] ([[1993]]). Pál Michelberger [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19293] naskiĝis la {{daton|4|februaro}} [[1930]] en [[Vecsés]], li mortis la {{daton|11|aprilo|2014}} en [[Budaörs]]. == Biografio == Pál Michelberger frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1948]]-[[1952]], poste li ekinstruis samloke en la universitato. En [[1969]] li iĝis katedrestro, en [[1985]] [[dekano]], baldaŭe [[rektoro]] ĝis [[1994]]. Li doktoriĝis en [[1970]] antaŭ la [[akademio]]. Li partoprenis en fak[[gazeto]]j, ekzemple ''Periodica Polytechnica''. Krom la instruado li longe gvidis [[fabriko]]n "Ikarus", kiu produktis [[aŭtobuso]]jn. Li okupiĝis precipe pri trafikiloj, ofte pri aŭtobusoj. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis 2 [[filo|gefilojn]]. Li ricevis [[premio]]jn kaj medalojn inter [[1973]]-[[2006]]. == Verkaro (elekto) == *''Jármű vázszerkezetek statikai méretezése'' (1968) *''Az autóbuszok viselkedése baleset esetén'' (1974) *''Alumínium kézikönyv'' (Manlibro pri [[aluminio]]), (1984) *''Kinematika és kinetika'' (1991) *''SVD-based Complexity Reduction to TS Fuzzy Models'' (2002) - kunaŭtoro == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19293 hungarlingva biografio kun foto] * [http://magyarjarmu.hu/emberek/michelberger-pal-1930/ hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.uni-nke.hu/downloads/kutatas/dht/michelberger_pal.pdf hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Michelberger Pal}} b2t2sgwqgipme5fxwam71tsv4cbfb47 0 454572 9387018 8840713 2026-05-29T20:05:01Z Sj1mor 12103 9387018 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Nikolao|Miklós]] Neményi''' [miklOŝ nemEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Neményi Miklós''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta ([[2010]]), ordinara ([[2016]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Miklós Neményi [http://www.nyme.hu/fileadmin/dokumentumok/fmk/geptan/Nemeth_Richard/Energetika/Dr.%20Nem%E9nyi%20Mikl%F3s.pdf] naskiĝis la {{daton|7|aprilo}} [[1947]] en [[Szombathely]]. == Biografio == Miklós Neményi abiturientis en sia naskiĝurbo, poste plenumis militservon. Li akiris [[diplomo]]n en [[1972]] en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]], poste ĝis [[1979]] li instruis en [[universitato]] en [[Körmend]]. Ĝis [[1987]] li faris la samon en [[Mosonmagyaróvár]], dume li doktoriĝis en [[1985]]. Post 2 jaroj li estis elektita katedrestro, en la sama jaro li instruis ankaŭ en [[Stuttgart]]. En [[1993]] li profesoriĝis, en la sekva jaro li doktoriĝis antaŭ la [[akademio]]. En [[1997]] li instruis en [[Yale]]. Inter [[2000]]-[[2007]] li estis vic[[dekano]], en [[2008]] vic[[rektoro]]. Li havas [[edzino]]n. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1985]]-[[2003]]. == Verkaro (elekto) == * ''Energiatakarékosan szárítható kukoricahibridek jellemzõi'' (1988) * ''Environmental Protection in Agriculture of the Carpathian Basin'' (1997) * ''A valószínűsíthető klímaváltozás agrárműszaki vonatkozásai'' (2005) == Fontoj == * [http://www.nyme.hu/fileadmin/dokumentumok/fmk/geptan/Nemeth_Richard/Energetika/Dr.%20Nem%E9nyi%20Mikl%F3s.pdf hungarlingva biografio] * [http://www.doktori.hu/index.php?menuid=351&preview=1&cid=188%7CHU hungarlingva biografio] * [http://www.matud.iif.hu/2011/03/17.htm informoj kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006124131/http://www.matud.iif.hu/2011/03/17.htm |date=2013-10-06 }} {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Nemenyi Miklós}} [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] an66dbrhznb44g935xdlerocvk6s64b 0 454773 9387052 7656697 2026-05-29T20:09:51Z Sj1mor 12103 9387052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Johano|János]] [[Kristoforo|Kristóf]] Nyíri''' [jAnoŝ kriŝtOf njIri], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Nyíri János Kristóf''' (ofte pli mallonge ''Nyíri Kristóf'') estas [[hungara]] [[filozofo]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2001]]). János Kristóf Nyíri [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19334] naskiĝis la {{daton|2|junio}} [[1944]] en [[Rákosmente|Rákoskeresztúr]]. == Biografio == János Kristóf Nyíri ricevis [[diplomo]]n en [[1968]] en [[Universitato de Budapeŝto]]. Komence li okupiĝis pri [[Aŭstrio-Hungario]], poste pri sociaj efikoj de [[interreto]] kaj [[poŝtelefono]]j. Inter [[1971]]-[[2004]] li instruis en la universitato en Budapeŝto, kie li iĝis katedrestro en [[1984]]. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li ofte instruas ankaŭ en [[Germanio]], [[Aŭstrio]], [[Usono]]. == Verkaro (elekto) == * ''Kant and the New Way of Words'' (1970) * ''Szabadpiac és tekintélyelvű társadalom: Angolszász liberális-konzervatív elméletek'' (1981) * ''Thinking with a Word Processor'' (1993) * ''Bilder als Wissensvermittler in der Informationsgesellschaft'' (2001) * ''Zeit und Bild: Philosophische Studien zur Wirklichkeit des Werdens'' (2012) * [http://www.enc.hu/enc.htm] (interreta enciklopedio) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19334 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.hunfi.hu/nyiri/ hompaĝo] {{en}} [[Kategorio:Hungaraj filozofoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Nyiri Janos Kristóf}} pnmco8jmhbez7et2itys5bt4a205sre 0 455126 9386964 7650499 2026-05-29T19:54:36Z Sj1mor 12103 9386964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Valenteno|Bálint]] Ökröss''' [okroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Ökröss Bálint''' estis [[hungara]] [[juristo]], [[notario]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1868]]). Bálint Ökröss [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC11561/11564.htm] naskiĝis la {{daton|13|februaro}} [[1829]] en [[Debrecen]]. Li mortis la {{daton|4|januaro}} [[1889]] en [[Vác]]. == Biografio == Bálint Ökröss ekfrekventis [[universitato]]n en [[Pest (urbo)]], kiun li interrompis pro la [[revolucio]] en [[1848]]. Post batalado li daŭris la lernadon kaj post la [[diplomo]] li havis diversajn jurajn [[posteno]]jn. En [[1867]] [[Boldizsár Horvát]] invitis lin por labori en la [[ministerio]]. Li studvojaĝis al [[Bavario]] en 1868, baldaŭe al [[Germanio]] kaj [[Svislando]]. Ekde [[1875]] ĝismorte li estis privata notario. Li ricevis titolon "reĝa konsilanto" en [[1875]]. == Memorigiloj == * [[premio]] "Ökröss Bálint" == Verkaro (elekto) == *''Magyar polgári magánjog: Az 1848-dik évi törvényhozás és az országbírói tanácskozmány módosításai nyomán kézikönyvül'' (1861, la 4-a eldono en 1873) *''Magyar közjegyzői törvény'' (1875) *''A törvénykezés reformja a szóbeliség, közvetlenség és nyilvánosság alapján, javaslatul a polgári perrendtartáshoz'' (1880) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC11561/11564.htm hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/oe/oe18608.htm hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj notarioj]] {{Vivtempo|Okross Balint}} hm11ga4wyiufdilk2xqthx6wyp2j93m 0 455306 9387028 7651040 2026-05-29T20:06:18Z Sj1mor 12103 9387028 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tibor Palánkai,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Palánkai Tibor''' estis [[hungara]] [[ekonomikisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2004]]). Tibor Palánkai [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19354] naskiĝis la {{daton|1|marto}} [[1938]] en [[Jakabszállás]]. == Biografio == Tibor Palánkai frekventis [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Universitaton Corvinus de Budapeŝto]] (dum la [[socialismo]] ''Ekonomika Universitato Karl Marx'') inter [[1956]]-[[1960]]. En la sekva jaro li doktoriĝis kaj li restis por instrui en la universitato. En [[1966]] li esploris en [[Usono]], baldaŭe li instruis aŭ esploris en aliaj landoj. Li iĝis universitata profesoro en [[1982]]. En la sekva jaro li estis elektita katedrestro, kiun li plenumis ĝis [[1995]]. En [[1986]] li doktoriĝis antaŭ la [[akademio]]. Inter [[1997]]-[[2000]] li estis [[rektoro]]. En [[2008]] li pensiuliĝis, sed li instruas plu. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis 2 ge[[filo]]jn. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1994]]-[[2010]]. == Verkaro (elekto) == *''Nagy-Britannia és a Nemzetközösség'' (1971) *''A fejlett tőkés országok világgazdasági alkalmazkodása'' (1986) *''Integration and Transformation of Central and Eastern Europe'' (1997) *''Economics of Enlarging European Union'' (2004) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19354 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.uni-corvinus.hu/index.php?id=24294&neptunKod=WI4FMU hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Palankai Tibor}} koov1s5bt92yspealmm8st4l02wlw5b 0 455558 9386876 8685772 2026-05-29T18:05:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386876 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} La '''Premio Diana Aitai''' estas esperanto-movada premio, kiun starigis [[UEA]] el fondaĵo per donaco de la [[estona esperantisto]] [[Peeter Aitai]] omaĝe al la memoro de lia filino [[Diana Aitai|Diana]], kiu forpasis 22-jaraĝa en akcidento. La premio celas rekoni kaj kuraĝigi la plej junan aktivan anon de la Internacia Koruso en [[Universala Kongreso de Esperanto]] laŭ la rekomendo de ĝia dirigento. Diana Aitai mem estis korusano en la UK-oj de Roterdamo (2008) kaj Bjalistoko (2009). En julio 2012, la premio unuafoje atribuiĝis, al la 22-jaraĝa ĉino [[Zhao Wenqi]], studento de filozofio en la urbo [[Harbin]].<ref>[http://esperanto.cri.cn/581/2012/08/13/1s139483.htm artikolo "La unua premio Diana Aitai al Zhao Wenqi" en aŭgusto 2012 en la retejo de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130514231523/http://esperanto.cri.cn/581/2012/08/13/1s139483.htm |date=2013-05-14 }} [[Ĉina Radio Internacia]]</ref> En julio 2013, la honorigo estis duafoje atribuita, al la finna esperantistino [[Siru Laine]], kiu studis en [[Islando]], ne nur kantis en la Internacia Koruso de la tiujara [[UK 2013|Universala Kongreso en Rejkjaviko]], sed krome estis membro de la Loka Kongresa Komitato, helpis kiel interpretisto kaj ĉiĉerono, kaj dum la UK instruis la [[islanda]]n lingvon en la kadro de "la Islanda Eksprese".<ref>[http://www.liberafolio.org/2013/premio-diana-aitai-al-siru-laine artikolo "Premio Diana Aitai al Siru Laine " en julio 2013 en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131014171526/http://www.liberafolio.org/2013/premio-diana-aitai-al-siru-laine |date=2013-10-14 }} [[Libera Folio]]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-Fondaĵoj]] 8tm7a0ajg1j4z97z9r7jwrmpgvw4lye 0 455961 9387244 6353647 2026-05-30T03:42:04Z Sj1mor 12103 9387244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nacia junulara konsilio''' estas organizo, kiu kunvenigas (naciajn) junularajn organizojn en iu lando por interŝanĝi spertojn kaj prezenti komunan voĉon de la junularo al la politiko. En multaj landoj tia junulara konsilio estas registara organizo aŭ plejparte financita per registaraj rimedoj. == Internacia kunlaboro == Multaj junularaj konsilioj estas membroj de mondregionaj federacioj, en kiuj krome povas membri internaciaj junularaj organizoj. {| class="wikitable" |- ! Regiono !! Nomo de organizo !! Mallongigo !! Membrantaj [[Esperanto-asocio|E-asocioj]] |- | Afriko || [[Tutafrika Junulara Unuiĝo]] || [[TJU]] || |- | Azio || [[Azia-Pacifika Studenta kaj Junulara Asocio]] || [[ASA]] || |- | Azio || [[Azia Junulara Konsilio]] || [[AJK]] || |- | Eŭropo || [[Forumo Junulara Eŭropa]] || [[FoJE]] || [[TEJO]] |- | Suda kaj meza Ameriko || [[Forumo Latin-Amerika Junulara]] || [[FLAJ]] || |- | Pacifiko || [[Pacifika Junulara Konsilio]] || [[PJK]] || |- | Karaiboj || [[Karaiba Federacio Junulara]] || [[KFJ]] || |- |} Tiuj regionaj federacioj en si mem estas membroj de ICMYO, [[IKRJO|Internacia Kunordiga Renkontiĝo de Junularaj Organizoj]], en kiu ankaŭ membras internaciaj junularaj organizoj. == Listo de naciaj junularaj konsilioj == Sube estas listo de junularaj konsilioj en Eŭropo, bonvolu aldoni informojn pri aliaj mondopartoj. {| class="wikitable sortable" |- !Lando !Nomo !Mallongigo !Membrantaj [[Esperanto-asocio|E-asocioj]] |- |[[Pollando]] |[[Polska Rada Organizacji Młodzieżowych]] (Pola Konsilio de Junularaj Organizoj) |PROM |[[Pola Esperanto-Junularo|PEJ]] |- |[[Finnujo]] |[[Allianssi]] |Allianssi | |- |[[Unuiĝinta Reĝlando]] |[[British Youth Council]] |BYC | |- |[[Nederlando]] |Nationale Jeugdraad |NJ / DNYC | |- |[[Francujo]] |[[Comité pour les Relations Nationales et Internationales des Associations de Jeunesse et d'Education Populaire]] |CNAJEP | |- |[[Estonujo]] |[[Eesti Noorteühenduste Liit]] |ENL | |- |[[Luksemburgo]] |[[Conférence Générale de la Jeunesse Luxembourgoise]] |CGJL | |- |[[Hispanujo]] |[[Consejo de la Juventud de España]] |CJE | |- |[[Portugalujo]] |[[Conselho Nacional de Juventude]] |CNJ | |- |[[Katalunujo]] |[[Consell Nacional de la Joventut de Catalunya]] |CNJC | |- |[[Moldovujo]] |[[Consiliul National Al Tineretului Din Moldova]] |CNTM | |- |[[Belgujo]] - Franclingva komunumo |[[Comité pour les Relations Internationales de Jeunesse]] |CRIJ | |- |[[Svisujo]] |[[Svisa Nacia Junulara Konsilio]] |SAJV/CSAJ | |- |[[Kipro]] |[[Kipra Junulara Konsilio]] |CYC | |- |[[Germanujo]] |[[Deutsches Nationalkomitee für Internationale Jugendarbeit]] |DNK | |- |[[Danujo]] |[[Dansk Ungdoms Fællesråd]] |DUF | |- |[[Grekujo]] |[[Greka Nacia Junulara Konsilio]] |ESYN | |- |[[Italujo]] |[[Forum Nazionale dei Giovani]] |FNG | |- |[[Malto]] |[[Kunsill Nazzjonali Taz-Zghazagh]] |KNZ | |- |[[Litovujo]] |[[Lietuvos jaunimo organizacijų taryba]] |LIJOT | |- |[[Latvujo]] |[[Latvijas Jaunatnes Padome]] |LJP | |- |[[Norvegujo]] |[[Landsrådet for Norske barne- og ungdomsorganisasjoner]] |LNU | |- |[[Svedujo]] |[[Landsrådet för Sveriges ungdomsorganisationer]] |LSU | |- |[[Islando]] |[[Landsamband æskulýðsfélaga]] |LÆF | |- |[[Slovenujo]] |[[Mladinski Svet Slovenjie]] |MSS | |- |[[Kroatujo]] |[[Mreža Mladih Hrvatske]] |MMH | |- |[[Azerbajĝano]] |[[Nacia Asembleo de Junularaj Organizoj de la Respubliko Azerbajĝano]] |NAYORA | |- |[[Kartvelujo]] |[[Nacia Konsilio de Junularaj Organizoj de Kartvelujo]] |NCYOG | |- |[[Armenujo]] |[[Armena Nacia Junulara Konsilio]] |NYCA | |- |[[Irlando]] |[[Irlanda Nacia Junulara Konsilio]] |NYCI | |- |[[Rusujo]] |[[Rusa Nacia Junulara Konsilio]] |NYCR | |- |[[Aŭstrujo]] |[[Österreichische Kinder- und Jugendvertretung]] |ÖJV | |- |[[Belorusujo]] |[[Belorusa Unuiĝo de Junularaj kaj Infanaj Publikaj Asocioj]] |RADA | |- |[[Slovakujo]] |[[Rada Mládeže Slovenska]] |RMS | |- |[[Ĉeĥujo]] |[[Česká rada dětí a mládeže]] |ČRDM | |- |[[Belgujo]] - Nederlandlingva komunumo |[[Vlaamse Jeugdraad]] |VJR | |- |[[Rumanujo]] |[[Consiliul Tineretului Din Romania]] |CTR | |- |[[Ukrainujo]] |[[Ukrainian Youth Forum]] |UYF | |- |[[Serbujo]] |[[Krovna Organizacija Mladih Srbije]] |KOMS | |- |[[Belgujo]] - Germanlingva komunumo |[[Rat der Deutschsprachigen Jugend]] |RDJ | |- |[[Bulgarujo]] |[[Naciolen Mladezki Forum]] |NMF | |} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Junularaj organizaĵoj]] lp3yrb5axrl89wyvvuwag4sxy369pxt 0 457349 9386929 8751501 2026-05-29T19:36:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Elizabeto de Hungario | larĝo de informkesto = | dosiero = Kartal, Szent Erszébet-Templom.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Preĝejo Elizabeto de Hungario en Kartal | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Pest]] | diocezo = [[Vác]] | unio = | dekanujo = [[Hatvan]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Kartal]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = [[eklektikismo (arto)|eklektiko]] | ark tipo = | fondo = [[1865]] | finigo = [[1868]] | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = | ttt = | commons = | regiono-ISO = HU | mapo = Hungario }} '''Preĝejo [[Elizabeto de Hungario]]''' estas romkatolika [[konstruaĵo]] en [[Hungario]], en [[Kartal]]. == Historio == En Kartal jam dum la [[mezepoko]] funkciis [[kirko]]. La nun videbla preĝejo estis konstruita en la [[1860-aj jaroj]], sed oni konjektas ke la [[sakristio]] parte estas restaĵo de la kirko. La [[altaro|altara]] [[bildo]] pri sankta Elizabeto de Hungario estis pentrita en [[1877]]. La [[orgeno]] ekfunkciis en [[1940]], la pli nova en [[2001]]. Ekstere la konstruaĵo renoviĝis en la [[20-a jarcento]] kvinfoje. En [[1989]] la konstruaĵo estis pligrandigita: nova [[sanktejo]], flanko[[navo]] konstruiĝis, la [[sakristio]] trakonstruiĝis. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola laŭ la ĉef[[placo]]. Ĝi havas unusolan [[turo]]n super la enirejo, kiun sekvas la [[navo]] kun flankonavo. Interne la [[muro]]j estas riĉe ornamitaj. [[Kermeso]] okazas en la 19-an de [[novembro]]. == Fontoj == * [http://www.miserend.hu/?templom=262 hungare kun fotoj] * [http://www.kartal.extra.hu/templom.html hungare kun multe da fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101155824/http://www.kartal.extra.hu/templom.html |date=2013-11-01 }} * [http://lexikon.katolikus.hu/K/Kartal.html hungare] [[Dosiero:Kartal légifotó.jpg|Aerfoto pri la preĝejo]] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Elizabeto de Hungario|Kartal]] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Hungario|Kartal]] skhc0854uy35c7cjge5wpg1l6ih9x6u 0 457665 9386984 8216004 2026-05-29T19:56:57Z Sj1mor 12103 9386984 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Gabrielo|Gábor]] Preisich''' [prejziĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Preisich Gábor''' estis [[hungara]] [[arkitekto]], [[urbanizisto]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1991]]). Gábor Preisich [http://www.nagybalint.hu/galeria/preisich.htm] naskiĝis la {{daton|12|majo}} [[1909]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|21|aprilo}} [[1998]] en Budapeŝto. == Biografio == Gábor Preisich frekventis [[universitato]]jn en [[Karlsruhe]] kaj en sia naskiĝurbo. Post la [[diplomo]] li aliĝis al modernaj arkitektoj. En [[1931]] en [[kongreso]] en [[Berlino]] li konatiĝis kun [[Le Corbusier]] kaj [[Walter Gropius]], poste li laboris unu jaron en [[Liège]]. En [[1933]] li fondis propran [[firmao]]n kaj li konstruis loĝdomojn, oficejojn. Post la [[2-a mondmilito]] li partoprenis en rekonstruado de Budapeŝto. Dum la [[socialismo]] li povis labori en ŝtata laborejo, kie li atingis la titolon ĉefarkitekto de Budapeŝto. En [[1972]] li doktoriĝis. En [[1975]] li emeritiĝis. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1962]]-[[1994]]. == Liaj arkitektaĵoj (elekto) == * aro de loĝdomoj en Budapeŝto ekde 1933 * ministeria domo (1949) == Liaj libroj (elekto) == * ''Budapest városépítészeti kérdései'' (1954) * ''Budapest városépítésének története I. Buda visszavételétől a kiegyezésig'' (1960) * ''Budapest jövője'' (Estonteco de Budapeŝto), (1973) * ''Budapest városépítésének története 1945-1990'' (1998) * ''Építészeti, városépítészeti pályafutásom története'' (2009) == Fontoj == * [http://www.nagybalint.hu/galeria/preisich.htm hungarlingva biografio kun fotoj] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj urbanizistoj]] {{Vivtempo|Preisich Gabor}} rj941gjvmsu9omtzjcek1i2h5v6yf8v 0 457759 9386983 7651329 2026-05-29T19:56:51Z Sj1mor 12103 9386983 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Móric Preysz''' [prejs], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Preysz Móric''' estis [[hungara]] [[kemiisto]], [[instruisto]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1863]]). Móric Preysz [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=preysz&nev5=Preysz+M%25F3ric] naskiĝis la {{daton|23|julio}} [[1829]] en [[Sopron]]. Li mortis la {{daton|24|marto}} [[1877]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Móric Preysz frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, [[universitato]]jn en [[Pest (urbo)]] kaj [[Vieno]]. En [[1852]] li estis aktivulo por fari gaso[[lumo]]n en Sopron. En la sekva jaro li estis kunlaboranto de universitato en Vieno 2 jarojn, poste li ekinstruis en gimnazio en Pest. En [[1859]] li ricevis la taskon, kiel liveri [[vino]]jn, dume la vino gardu ĉiujn gustojn. Li inventis la [[pasteŭrizado]]n en [[1861]], kiu solvis la problemon, tamen li ne faris tuj jurajn paŝojn, tial post jaroj [[Louis Pasteur]] inventis la samon kun ĉiuj rajtoj. Baldaŭe Preysz strebis por akvodukto en Pest, krome li okupiĝis pri vinoj. == Verkaro (elekto) == * ''Vélemény és indítvány a borok megtörésének elhárítására nézve'' (1859) * ''Néhány szó azon módokról, melyek a bor romlásának meggátolására szolgálnak'' ([[1862]]) * ''A tokaji bor utóerjedésének meggátlásáról'' ([[1865]]) * ''A pesti kútvizek lényeges tartalmáról'' ([[1865]]) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero P kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=preysz&nev5=Preysz+M%25F3ric hungarlingva biografio kun foto] * [http://chemonet.hu/hun/mvm/arc/preysz.html hungarlingva biografio kun foto] [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Preysz Móric}} 1193gqwligexfbby0eibpvup33dh6h9 0 458601 9387021 7656194 2026-05-29T20:05:26Z Sj1mor 12103 9387021 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Johano|János]] Repiczky''' [jAnoŝ repicki], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Repiczky Janos''' estis [[hungara]] [[orientalisto]], [[bibliotekisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1847]]). János Repiczky [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/086/pc008694.html#8] naskiĝis la {{daton|23|aprilo}} [[1817]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Nový Tekov|Újbars]] (nuntempa [[Nový Tekov]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|25|marto}} [[1855]] en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == János Repiczky frekventis [[universitato]]n en [[Tübingen]]. Hejmenveninta li edukis ĉe [[familio]]j, baldaŭe li laboris en [[akademio|akademia]] [[biblioteko]]. Li ekinstruis en universitato en urbo Pest en [[1851]]. Li okupiĝis precipe pri [[turka]]j dokumentoj havantaj hungarajn rilatojn. == Verkaro (elekto) == * ''Keleti órák'' (1848) * ''Gyakorlati török nyelvtan'' (Praktika turka gramatiko), (1851) * ''Nagy-Kőrös város török levelei'' (Turkaj [[letero]]j de urbo [[Nagykőrös]]), (1859) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero R kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero R kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/086/pc008694.html#8 hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Repiczky Janos}} [[Kategorio:Hungaraj orientalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] bfen7cjutywofykyz0q30xlghikfe1g 0 458729 9386981 7651173 2026-05-29T19:56:41Z Sj1mor 12103 9386981 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rudolf Rezsőházy''' [reĵOhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Rezsőházy Rudolf''' estas [[hungara]] [[sociologo]], [[profesoro]], [[membro]] ekstera de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2004]]), membro de Belga Reĝa Akademio. Rudolf Rezsőházy [http://btk.ppke.hu/tudomanyos-kozelet/a-ppke-btk-diszdoktorai/rezsohazy-rudolf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131113075906/http://btk.ppke.hu/tudomanyos-kozelet/a-ppke-btk-diszdoktorai/rezsohazy-rudolf |date=2013-11-13 }} naskiĝis la {{daton|3|januaro}} [[1929]] en [[Szeged]]. == Biografio == Rudolf Rezsőházy frekventis piaristan [[gimnazio]]n kaj [[universitato]]n en Budapeŝto. Li interrompis la lernadon kaj migris al [[Belgio]] en [[1949]]. Li daŭris la lernadon en [[Katolika universitato de Loveno (Flandrio)]]. En [[1955]] li akiris [[PhD]]. En [[1961]] li samloke ekinstruis, ekde [[1964]] kiel ordinara profesoro kaj katedrestro. Tiutempe li ofte partoprenis en planoj pri [[Afriko]], [[Azio]] kaj [[Sud-Ameriko]]. Li ofte partoprenis en [[kongreso]]j. Post fino de la [[socialismo]] foje li instruas ankaŭ en Hungario. Li doktoriĝis en [[19]]. Li profesoriĝis en [[19]]. Post la [[2-a mondmilito]] li instruis en universitato en Budapeŝto pensiuliĝis. Li ricevis [[premio]]jn en [[195]]. == Verkaro (elekto) == * ''Combat idéologique et confrontation des valeurs'' (2003) * ''Sociologie des valeurs'' (2006) * ''Emergence des valeurs communes aŭ Européens à travers l’histoire'' (2012) * ''A magyar Charles De Gaulle'' (La hungara [[Charles De Gaulle]]), (2013) == Fontoj == * [http://btk.ppke.hu/tudomanyos-kozelet/a-ppke-btk-diszdoktorai/rezsohazy-rudolf hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131113075906/http://btk.ppke.hu/tudomanyos-kozelet/a-ppke-btk-diszdoktorai/rezsohazy-rudolf |date=2013-11-13 }} * [http://mosmaiorum.blog.hu/2013/01/30/beszelgetesek_europarol_i_interju_rezsohazy_rudolf_professzorral hungarlingva intervjuo] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj sociologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Rezsohazy Rudolf}} gp90cscx5si2ovtxqconf6tgd5amofg 0 459410 9387034 9324231 2026-05-29T20:07:01Z Sj1mor 12103 9387034 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] Rónyai''' [lajoŝ rOnjai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Rónyai Lajos''' estas [[hungara]] [[matematikisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2007]]). Lajos Rónyai [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19421] naskiĝis la {{daton|18|januaro}} [[1955]] en [[Szekszárd]]. == Biografio == Lajos Rónyai frekventis en [[Universitato de Budapeŝto]] inter [[1974]]-[[1979]], poste li eklaboris en akademia esplor[[instituto]]. En la [[1980-aj jaroj]] li instruis en 2 universitatoj en [[Usono]]. En [[1990]] li ekinstruis en la teknikuniversitato en Budapeŝto, kie li profesoriĝis en [[1996]], dume en [[1995]] li estis nomita direktoro de [[laboratorio]]. Li doktoriĝis en [[1999]] antaŭ la [[akademio]]. Li gvidis katedron en [[2001]]. Li okupiĝas ekzemple pri [[diskreta matematiko]]. Li ricevis 4 [[premio]]jn inter [[1985]]-[[2000]]. == Verkaro (elekto) == * ''Polynomial Time Solutions to some Problems in Computational Algebra'' (1985) * ''Computations in Associatiative Algebras'' (1993) * ''Efficient algorithms'' (2005) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19421 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.sztaki.hu/~ronyai/magyarcv.html hungarlingva membiografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150610205510/http://www.sztaki.hu/~ronyai/magyarcv.html |date=2015-06-10 }} [[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Ronyai Lajos}} ncswueknol2w52xslfjz137by6zzbgo 0 459493 9387020 7658221 2026-05-29T20:05:20Z Sj1mor 12103 9387020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Paŭlo|Pál]] Rozlozsnik''' [rozloĵnik], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Rozlozsnik Pál''' estis [[hungara]] [[geologo]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1927]]). Pál Rozlozsnik [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|24|decembro}} [[1880]] en [[Hnilčík|Bindtbánya]] (nuntempa vilaĝparto de [[Hnilčík]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|24|aŭgusto}} [[1940]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Pál Rozlozsnik frekventis [[akademio]]n en [[Selmecbánya]], kie li ricevis [[diplomo]]n. Ekde [[1903]] ĝismorte li laboris en geologia [[instituto]] en Budapeŝto. Li estis nomita ĉefgeologo kaj direktoro en [[1927]]. Li okupiĝis konstante pri [[minejo]]j, li esploris minadajn eblecojn de la [[monto]]j. Liaj plej gravaj esplorejoj estis en [[Ajka]], [[Dorog]], [[Tokod]], [[Tatabánya]], [[Pilisvörösvár]], [[Dobsina]], [[Recsk]], [[Zlatá Idka|Aranyida]], Montaro Bihar. En proksimeco de [[Fót]] li esploris [[nafto]]n. == Verkaro (elekto) == * ''A Maros-Körös közének erupciós kőzetei Arad és Hunyad vármegye határos részein'' (1905) * ''Aranyida bányageológiai viszonyai'' (1912) * ''Bevezetés a nummulinák ér assilinák tanulmányozásába'' (1924) * ''Dobsina környékének földtani viszonyai'' (1935) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero R kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://medk.lutheran.hu/4_Credo_10_2004_1-2.pdf hungarlingva biografio (la teksto estas legebla ekde la 25-a paĝo)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Hungaraj geologoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj]] {{Vivtempo|Rozlozsnik Pal}} t2jpo3b190tn0xmblyef1h4txxtesrf 0 459947 9387272 9100667 2026-05-30T04:02:57Z Sj1mor 12103 9387272 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Établissement public de coopération intercommunale''' ('''EPCI''') (esperantlingve "Publika organizaĵo por interkomunuma kunlaboro") estas [[Francio|franca]] administra strukturo regata per la dispozicioj de la kvina parto de la [[ĝenerala kodo pri teritoriaj kolektivumoj]], ariganta [[komunumo (Francio)|komunumojn]], kiuj decidis komune zorgi pri kompetentecoj, kiaj [[publikaj transportoj]], teritoria planado aŭ mediadministrado. La EPCI aparte multiĝis ekde la leĝo pri plifortigo kaj simpligo de interkomunuma kunlaboro, nomita "leĝo Chevènement" de julio [[1999]]). == Tipoj de publikaj organizaĵoj pri interkomunuma kunlaboro == {{Vidu ankaŭ|Komunumaro en Francio}} Eblas distingi du kategorioj de EPCI : === EPCI kun propra fisko === Tiuj interkomunumaj strukturoj rajtas kolekti imposton, laŭ formo de imposto aldonita al tiu de komunumoj, aŭ, en iuj kazoj, anstataŭ la komunumoj (Por ekzemplo : la unika profesia takso). Tio signifas, ke la EPCI voĉdonas pri la impostprocento kiun ili deziras, obeante al la leĝaj dispozicioj. De la reformo de la teritoriaj kolektivumoj de 2010, la kategorioj de EPCI kun propra fisko estas la : * [[komunumaro|komunumaroj de komunumoj]], * [[komunumaro de aglomeraĵo|komunumaroj de aglomeraĵo]], se ili arigas almenaŭ {{unuo|50000}} loĝantojn<ref>sed tiu kriterio estas ignorata se la komunumaro enhavas la komunumon, kiu estas la ĉefurbo de la departemento.</ref>. Plie, necesas esti almenaŭ unu komunumo kun pli ol {{unuo|15000}} loĝantoj<ref>Ĝenerala kodo pri teritoriaj kolektivumoj, {{Légifrance|base=CGCT|numéro=L5216-1|texte=L. 5216-1}}.</ref>. * [[urba komunumaro|urbaj komunumaroj]], por la arigoj je pli ol {{unuo|450000}} loĝantoj<ref>Ĝenerala kodo pri teritoriaj kolektivumoj, {{Légifrance|base=CGCT|numéro=L5215-1|texte=L. 5215-1}}.</ref>. * [[Metropolo (franca komunumaro)|metropoloj]], kreitaj per leĝo de la 16-a de decembre 2010, por arigoj kun pli ol {{unuo|500000}} loĝantoj, kiuj deziras zorgi pri pli da kompetentecoj ol la urbaj komunumaroj. <!-- On leur rajoute des structures plus anciennes, les [[syndicat d'agglomération nouvelle|syndicats d'agglomération nouvelle]]. Ceŭ-ci, comme l'ont déjà fait plusieurs d'entre eŭ, ont vocation à se transformer à terme en communautés d'agglomération. Certaines formes d'EPCI ont été supprimées, telles que les ''communautés de villes'' ou les ''[[district#France|districts]]''. Les structures intéressées se sont généralement transformées en communautés de communes ou d'agglomération. --> === EPCI sen propra fisko === Inter ili estas : * [[syndicat intercommunal je unika celo]] (SIUC), kiaj la : ** interkomunumaj sindikadoj pri lerneja celo ** interkomunumaj sindikadoj pri akvoprovizo ** interkomunumaj sindikadoj pri elektrizado ** interkomunumaj sindikadoj pri pluvakvo ** interkomunumaj sindikadoj pri kolekto kaj prilaboro de kuirejaj ruboj (SICTOM). ** interkomunumaj sindikadoj por diversaj celoj, kiaj akcepto de plejaĝuloj, akcepto de vartinfanoj... * [[syndicat intercommunal je pluraj celoj]] (SIVOM) Ekzistas ankaŭ [[Syndicat mixte|miksaj sindikatoj]], arigantaj komunumojn kun aliaj teritoriaj kolektivumoj. Naskiĝintaj en 2010, la metropolaj plusoj funkcias kiel miksaj sindikadoj. Iliaj monrimedoj venas precipe de la kontribuoj de la komunumoj, kiuj estas membroj. == Nombro da EPCI en Francio == En la 1-a de januaro 2013, estis {{unuo|2456}} EPCI kun propra fisko, disaj laŭ 1 metropolo, 15 urbaj komunumaroj, 213 komunumaroj de aglomeraĵo, 4 sindicadoj de nova aglomeraĵo kaj {{unuo|2223}} komunumaroj el kiuj du en franca Polinezio<ref name='dgcl_numcoll13'>''[http://www.collectivites-locales.gouv.fr/collectivites-locales-chiffres-2013 Nombro da EPCI] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131115070953/http://www.collectivites-locales.gouv.fr/collectivites-locales-chiffres-2013 |date=2013-11-15 }}'', DGCL</ref>. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj |2 }} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumaro en Francio]] * [[Metropolo Granda Parizo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.colloc.bercy.gouv.fr/colo_struct_intercom/guid_lint_2/etab_publ.html Prezento de ministerio pri financoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120216101349/http://www.colloc.bercy.gouv.fr/colo_struct_intercom/guid_lint_2/etab_publ.html |date=2012-02-16 }} * Leĝo Chevènement {{Légifrance|base=consolidé|numéro=MCECA.htm|url=http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=LEGITEXT000005628197&dateTexte=vig|texte=Loi Chevènement}} * [http://www.dgcl.interieur.gouv.fr/ Direkcio pri lokaj kolektivumoj de la minsterio pri enlandaj aferoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090303185000/http://www.dgcl.interieur.gouv.fr/ |date=2009-03-03 }} * [http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/intercommunalite/ TTTejo de "La Documentation française"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140606024910/http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/intercommunalite |date=2014-06-06 }} * [http://www.vie-publique.fr/decouverte-institutions/institutions/collectivites-territoriales/intercommunalite/ TTT-ejo de "Vie publique"] * [https://web.archive.org/web/20120111161205/http://decouperlafrance.free.fr/epci/cartonat/carto_nat.htm mapo de EPCI en Francio je la 1-a de januaro 2011 kaj fine de junio (propono de la prefektoj)] <!--{{Palette|Droit administratif en France}}--> {{Portalo|Komunumaroj de Francio|franca politiko}} {{DEFAŬLTORDIGO:Etablissement public de cooperation intercommunale}} [[Kategorio:Formoj de komunumaro]] [[Kategorio:Publikaj organizaĵoj en Francio]] echb34ved3wdqjuuyvkzm82y850xb4p 0 460192 9386920 9201374 2026-05-29T19:18:24Z ThomasPusch 1869 9386920 wikitext text/x-wiki {{Geokesto|Protektita areo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Golfo de monteto Sankta-Mikaelo | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = Protektita areo <!-- *** Nomoj **** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Golf du mont Saint-Michel | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Mont st michel aerial.jpg | dosiero_priskribo = Flugbildo de la monteto kaj ties golfo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando *** --> | lando = Francio | lando_tipo= Lando | lando_flago = 1 | regiono = [[Bretonio]] | regiono_tipo = Regiono | distrikto = [[Manche]] |distrikto_tipo = Departemento | municipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Golfo de monteto Sankta-Mikaelo | leviĝo = |koordinatoj_ne_en_titolo = true | lat_d = 48 | lat_m = 38 | lat_s = 05 | lat_NS = N | long_d = 1 | long_m = 30 | long_s = 38 | long_EW = W | Type = Culturel <!-- *** UNESKO *** --> | unesko_nomo = Golf du mont Saint-Michel | unesko_tipo = Monda heredaĵo | unesko_jaro = 1979 | unesko_numero = 967 | unesko_regiono = 4 <!-- 1=afriko, 2=arabaj ŝtatoj, 3=azio-pacifiko, 4=Eŭropo, 5=latina ameriko, 6=norda ameriko--> | unesko_kriterio = (i) (iii) (vi) | kategorio_iucn = | ID = 80 | mapo_lokumilo = Francio | mapo_priskribo = Situo enkadre de Francio | notoj = {{Mapkadro protektita areo}} }} La '''golfo de monteto Sankta-Mikaelo''' (laŭ la roko monteto Sankta-Mikaelo) aŭ '''golfo de Mont-Saint-Michel''' (laŭ la komunumo Le Mont-Saint-Michel) estas golfo situanta inter [[Bretonio]] sudokcidente kaj [[Normandio|normanda]] duoninsulo [[Cotentin]] oriente funde de normanda-bretona golfo. Ĝi estas la sudorienta etendaĵo de multe pli vasta [[Sanmala golfo]]. La golfo estas inter la plej belaj golfoj en la mondo kaj estas registrita kiel [[monda heredaĵo]] de [[UNESKO]]. La tajdodiferenco estas tre granda en tiu regiono (pli ol dek metroj) ebligas al granda parto de tiu golfo malkovriĝi je malalta tajdo. Du granitaj insuletoj staras en la golfo de monteto Sankta-Mikaelo: [[Tombelaine]] kaj [[monteto Sankta-Mikaelo]]. En tiu golfo estas granda diverseco de birdoj kaj fokoj. == Priskribo == [[Dosiero:Mount Saint Michael SPOT 1182.jpg|eta|Golfo de monteto Sankta-Mikaelo (bildo el satelito [[SPOT]]).]] Golfo de monteto Sankta-Mikaelo etendiĝas sur ĉirkaŭ {{unuo|500|km{{eksp|2}}}}. === Najbaraj komunumoj === La golfo estas borderita norde suden per la sekvantaj komunumoj : * En [[Normandio]] : [[Carolles]], [[Champeaux (Manche)|Champeaux]], [[Saint-Jean-le-Thomas]], [[Dragey-Ronthon]], [[Genêts]], [[Vains]], [[Marcey-les-Grèves]], [[Avranches]], [[Le Val-Saint-Père]], [[Céaux]], [[Courtils]], [[Huisnes-sur-Mer]], [[Pontorson]], [[Le Mont-Saint-Michel]], [[Beauvoir (Manche)|Beauvoir]]. * En [[Bretonio]] : [[Saint-Georges-de-Gréhaigne]], [[Roz-sur-Couesnon]], [[Saint-Broladre]], [[Cherrueix]], [[Mont-Dol]], [[Le Vivier-sur-Mer]], [[Hirel]], [[Saint-Benoît-des-Ondes]], [[Saint-Méloir-des-Ondes]] et [[Cancale]]. == Geografio == === Riveroj kaj rivervagadoj === Tri riveroj enfluas en la golfon (kaj trairas ĝin en malalta tajdo): rivero [[Couesnon]], nun digita okcidente de monteto Sankta-Mikaelo, riveroj [[Sée]] kaj [[Sélune]]. La tre malforta deklivo de la golfo kaj forta tajdodiferneco estigas en grandaj [[ekvinokso|ekvinoksaj]] tajdoj [[tajda kurondo|kurondon]] suprenirantan sur tiuj riveroj ĝis pluraj kilometroj supren. Rivero [[Couesnon]], kiu antaŭe estis la limo inter Normandio kaj Bretonio, subite enfluis okcidente de la monteto, tiel metante ĝin en Normandion. Fakte, ĝis la 18-a jc, la enfluejo estis je {{unuo|6|km}} for de la roko. Tio estas do legendo, kiu amuzas la limloĝantojn, kiuj scias ke la limo ne situas sur la rivero Couesnon sed sur la grundo je {{unuo|4|km}} okcidente, piede de masivo de [[Saint-Broladre]]. Loka malnova diraĵo tamen eterne registris la okazaĵon : :« ''Li Couesnon a fait folie''<br /> :''Si est le Mont en Normandie'' » :« ''Couesnon en sia frenezeco''<br /> :''metis la monteton en Normandion'' » === La plej altaj tajdoj en Eŭropo === La plej granda [[tajdodiferenco]] observebla en Eŭropo situas en golfo de monteto Sankta-Mikaelo kun meza amplekseco de 10 metroj, ĝi atingas 12 metrojn en mezviglaj tajdoj, 15 metrojn okaze de escepte viglaj tajdoj. Tiuj koeficientoj estas emfazita per la malgranda profundeco de la golfo kaj per la bara efiko de duoninsulo de [[Cotentin]], kiu difraktas la [[tajdo]]ndon, tiel konsistiganta [[staranta ondo|starantan ondon]], kiu havas ampleksecon duoble plia altan ol la progresiva ondo bordfore de [[Cherbourg-en-Cotentin|Cherbourg]]<ref name="Verger">{{Citlibro|Aŭtoro=Fernand Verger|Titolo=Marée et géographie humaine des littoraux|périodique=Hérodote|Jaro=1999|volume=|Numero=93|Paĝoj=79|url texte=}}</ref>. La maro reforiras je granda rapideco ĝis dek kilometroj, sed revenas al la bordo same rapide. La agnoskita esprimo estas « ĝi revenas je rapido de galopanta ĉevalo ». Fakte la plej granda tajdodiferenco estas observebla nur en la enirejo de la golfo (la fundoj ĉirkaŭ monteto Sankta-Mikaelo staras super la nivelo de la malaltaj tajdoj) kaj la tajdorapido estas pli proksima al rapido de marŝanta homo, la maksimuma rapido mezurita estas proksimume {{unuo|6.1|km/h}}<ref>Fernand Verger, « A la vitesse d'un cheval au galop ? », Pour la Science, januaro 2010, 20-a paĝo.</ref>, sed bedaŭrinde ĝi perdigis la vivon de multaj malprudentuloj. La tajdoj estigas grandan miksadon de la akvo, kio profitas al biologia produktado. La [[flusejo]], la parto de marbordo, kiun kovras la tajdoj etendiĝas sur ĉirkaŭ {{unuo|250|km{{eksp|2}}}}. La fenomeno de [[tajda kurondo|kurondo]] okazas nur kiam la tajda koeficiento superas 80, sed ĝi maloftiĝis pro la aranĝaj laboroj de la golfo (Plej bonaj observaj punktoj : ''polder Tesnières'' sudokcidente de la monteto, [[Couesnon]])<ref name="Verger"/>. === Kotsablo kaj flusabloj === [[Dosiero:Randonneurs traversée baie Mont Saint-Michel.jpg|eta|Groupo de marŝantoj trairanta la golfon de [[monteto Sankta-Mikaelo]] piede, akompane de gvidisto agnoskita de la Ŝtato<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.traversee-baie.com/guide/index.php?p=2 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111129060151/http://www.traversee-baie.com/guide/index.php?p=2 |arkivdato=2011-11-29 }}</ref>]] La riveraj [[aluvio]]j daŭre miksataj per fluso kaj malfluso kun rompitaj konkoj naskigas ''kotsablon'', riĉa fekundigaĵo, kiu dum longa tempo estis uzata de ĉirkaŭaj kamparanoj por plibonigi iliajn agrojn. La golfo estas preskaŭ ebena kaj tiel facile enŝlimiĝas ([[flusabloj]]). Trairo de la plaĝoj de la golfo povas fariĝi danĝera sen sperta gvidisto. La transiro de riveroj Sée kaj Sélune ne estas tre malfacila, sed ekzistas pluraj areoj de flusabloj en la sablaj partoj de la golfo, precipe sur la ŝaneloj, kiel sur ĉiu tre ebena areo, kiuj vagas ĉiutage. Kunigita al esceptaj tajdampleksoj, tiu situacio danĝerigas la areon, en nebula vetero (perdo de direkto), kaŭzanta droniĝojn ne pro vera enŝlimiĝo sed pro elĉerpiĝo : ne eblas marŝi en koto sed antaŭa spertiĝo, ĉar la grundo kaj subiĝas pro la movo kaj kaptas vin se vi ne movas. Se la ŝanelo unue pleniĝas, tiam plejtaŭge estas maksimume liberigi la piedojn kaj naĝi per brakforto ; teorio antaŭvidas flosadon, sed [[hipotermio]] mortigas se oni ne sufiĉe rapide eltiriĝas. Provi malhelpi personon enŝlimiĝi per tirado por ke ĝi revenu sur firman grundon ne eblas, ĉar ĝia pezo en tia situacio estas proksimume komparebla al tiu de aŭto. Multe pli ofte, malagrablaĵoj trafas aŭtojn parkitaj iom tro longtempe sur iom malaltaj lokoj. Ilia granda denseco enŝlimigas ilin : tiam ne plu eblas eltiri ilin, eĉ per alia aŭto ; eblas eltiri ilin nur per gruo post fluidigo de la sablo, kiu tenas ilin. == Digo kaj polderoj == [[Dosiero:JP 4 - MONT SAINT-MICHEL - Vue générale - Départ du Train.JPG|eta|Malnova trajno de Mont-Saint-Michel en finstacio, sub la remparoj.]] === Digo === De antaŭlonge, golfo de monteto Sankta-Mikaelo estis laborloko por [[Poldero|polderigo]] fare de najbaraj grundposedantoj. De la 8-a ĝis la 17-a jc, la konkokordonoj deponitaj inter pinto de Château-Richeux kaj masivo de Saint-Broladre estis uzataj por digi la marĉojn de Dol. Oriente de kapelo Sainte-Anne, ankoraŭ distingiĝas tiu digo, kiu markis la sudan limon de la polderoj kaj kiu estas konata kiel [[digo de dukino Anna]]. [[Digo de dukino Anna]], konstruita en la 11-a jc el granito, etendiĝas laŭ {{unuo|20|km}}. En [[1769]], koncesio de proksimume {{unuo|2500}} hektaroj estis konsentita, sude de la monteto, al s-ro Quinette de la Hogue, armateur à Granville, sur la plaĝoj de Couesnon, laŭ la bordoj de Moidrey, Beauvoir, Ardevon kaj Huisnes, kompense de muelejo perdita pro militago. Pacienca laboro por konkeri tiujn grundojn finiĝis en 1810 per la ĉirkaŭbaro de 930 hektaroj kaj kultivo inter Moidrey kaj la monteto. La ĉirkaŭbaraj digoj estis malfortaj pro kosto kaj malbone rezistis kontraŭ la riveratakoj. Tial inter 1802 kaj 1806, Quinette de la Hogue kaj ties asociito Combes provis digi kaj fiksi la fluejon de rivero Couesnon inter Moidrey kaj la monteto. Sed, Couesnon venkis tiujn klopodojn, kaj en 1848 du trionoj de la 930 hektaroj estis malaperintaj. Plie, en 1836, rivero Sélune estis detruita la ĉirkaŭbaraĵojn de Huisnes kaj Ardevon. En 1856, S-ro [[familio Mosselman|Mosselman]], fondinto de "Cie des Polders de l'Ouest", akiris novan koncesion por kultivebligi la {{unuo|3800}} hektarojn da plaĝoj en la kvarlatero konsistigita de kapelo Sainte-Anne, golfeto de Moidrey, Roche-Torin kaj la monteto. La plej grava ago tiucela estis la konstruado en 1880 de nesubmergebla digo fare de servo pri pontoj kaj ŝoseoj, malgraŭ kontraŭstaro de diversaj aŭtoritatoj. Tiu digo kaj tiu de Roche-Torin rapidigis la enŝlimiĝon de la golfo, kaj nun temas pri malkonstruo de tiu digo, kiu ligas la monteton al la kontinento, tio por limigi ensabliĝon, kio minacas insulecon de la monteto. La alirdigo, konstruita en 1880, kiu tenas la sablon, plikreskigas la naturan enŝlimiĝon de la golfo, tiom ke la monteto povus fariĝis eksinsulo. Nun, polderoj kovras pli {{unuo|3100|ha}}. Ĵus finita, plej diversaj kvereloj kaj protestoj([[Georges Clemenceau|Clémenceau]] ([[1881]]) pro [[kontraŭklerikalismo]] : elspezi monon por monaĥoj ! [[Victor Hugo]] (januare [[1884]]) pro insula simbolismo, [[Guy de Maupassant|Maupassant]] (julie 1884) kaj amaso da aliaj estis esprimitaj. Sed baldaŭ (en 1901) [[fervojo]] alvenis (ĝis daŭros ĝis en [[1938]]). La kanalo utilis kiel dolĉakva rezervejo somere ; ĝi ebligas eviton de inundo de Pontorson ; ĝi hepas en sedimentado de blanka marĉo. La [[ŝoro]] (la [[salmarĉo]]j aŭ salherbejoj) etendiĝas. Post la [[dua mondmilito]], en kiu la germana armeo memdecide inudis la poldrojn per marakvo, necesis rekonstrui, kaj tiam oni polderigis ankaŭ la dekstran bordon de Couesnon. Grandaga prokjekto (Centre d’études des Marées) ekvidiĝis : dividi la golfon en du basenojn, unu okcidente kaj la alia oriente kaj utiligi tajdon kaj Couesnon taŭge orientita al du rezervejoj por konsistigi gigantan tajdan hidroelektran centralon. Tiu projekto eliris el la planoj nur miniature ([[Tajdocentralo de la Rance]]) : ostrobredistoj kaj mitulbredistoj gajnis kaj nun kvankam la idaroj ĉiam venas de [[Marennes (Charente-Maritime)|Marennes]], la plej granda parto de la franca mitulproduktado venas de [[Les Hermelles|Hermelles]], nordapude de [[Le Vivier-sur-Mer|Vivier-sur-Mer]]. === Rememorigo pri kelkaj naturaj datumoj === [[Dosiero:Couesnon mud.jpg|eta|Malalta tajdo vidigas dikan ŝlimon sur la bordoj de rivero Couesnon.]] La golfo etendiĝas de [[Pinto de Grouin]] al pinto [[Champeaux (Manche)|Champeaux]] laŭ okcidenta-orienta akso ; kaj la kanalo de [[Couesnon]] de [[Pontorson]], [[Beauvoir (Manche)|Beauvoir]], je la baraĵo de la Caserne plilongiĝas kiel digo norden ĝis Mont-Saint-Michel, poste [[Tombelaine]], bec d’Andaine kaj [[Saint-Jean-le-Thomas]]. Okcidente [[Cancale]], oriente [[Avranches]] sur rivero [[Sée]], norde de rivero [[Sélune]]. Ĝi situas funde de normanda-bretona golfo limigita per insularo [[Bréhat]] okcidente kaj [[Kabo de La Hague]] norde<ref>[http://archimer.ifremer.fr/doc/00047/15843/13246.pdf Nomanda-Bretona golfo : sedimentologia sintezo], Archimer - Ifremer</ref>. [[Dosiero:Bisquine La Granvillaise in Rosmeur.jpg|eta|[[biskino]]]] == Pilgrimado == La golfo allogas nun ĉiujare tri milionojn da vizitantoj (nombro en julio 2012). == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj }} == Fotoj == <gallery> Dosiero:Mont saint-michel.jpeg|Sunsubiĝo sur golfo de monteto Sankta-Mikaelo Dosiero:Mont Saint-Michel illuminé.jpg|Suda flanko de lumigita monteto Sankta-Mikaelo Dosiero:Mont Saint Michel et pré-salés.jpg|La golfo Dosiero:Baie du mont.jpg|Golfo de monteto Dosiero:Mont-Saint-Michel depuis la mer.jpg|La monteto vidata de la maro Dosiero:Le Mont-Saint-Michel (Vue sur la baie à marée basse).JPG|Vido de la golfo je malalta tajdo Dosiero:Le Mont-Saint-Michel (Vue sur le parking).JPG|Vido suden de monteto Sankta-Mikaelo </gallery> === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj|commons=Category:Mont Saint-Michel|commons titre=Le Mont-Saint-Michel}} * [http://maps.google.com/?t=k&ll=48.635149,-1.511028&spn=0.006934,0.012875&t=k Monteto Sankta-Mikaelo sur Google map] * [http://www.projetmontsaintmichel.fr/ ''Projet Mont-Saint-Michel'' : Reinsuligo de monteto Sankta-Mikaelo] * [http://www.conservatoire-du-littoral.fr/front/process/Content.asp?rub=8&rubec=239 Konservejo de marbordo - Golfo de monteto Sankta-Mikaelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090518083954/http://www.conservatoire-du-littoral.fr/front/process/Content.asp?rub=8&rubec=239 |date=2009-05-18 }} {{Ligiltabelo Monda heredaĵo en Francio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Golfo de monteto Sankta-Mikaelo}} [[Kategorio:Golfo de monteto Sankta-Mikaelo]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Francio]] [[Kategorio:Naturaj lokoj de Ille-et-Vilaine]] [[Kategorio:Protektitaj areoj de Ille-et-Vilaine]] q7vq3zjr05fkdqrcu5yoowaz3b7svq5 0 461017 9387085 9347739 2026-05-29T20:20:36Z Sj1mor 12103 9387085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Mikaelo|Mihály]] Seidner''' [mihAj ŝejdner], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Seidner Mihály''' estis [[hungara]] elektra [[inĝeniero]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1960]]). Mihály Seidner [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=seidner] naskiĝis la {{daton|1|februaro}} [[1875]] en [[Rimóc]]. Li mortis la {{daton|12|julio}} [[1968]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Mihály Seidner frekventis [[universitato]]jn en Budapeŝto kaj [[Charlottenburg]], poste eklaboris en [[Germanio]]. En [[1903]] li hejmenvenis kaj eklaboris en [[fabriko]] en Budapeŝto por planadi [[centralo]]jn. Dum la [[Hungara Sovetrespubliko]] li ankaŭ estis tie komisaro, tial post falo de la respubliko li migris al [[Ĉeĥoslovakio]], kie li establis energiajn centralojn. Hejmenveninte la daŭris planadojn de la centraloj, ekzemple en [[Tiszalúc]]. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1959]]. == Verkaro (elekto) == * ''Az általános transzformátorkör- és feszültségvektor-diagrammja közti kapcsolat'' (1904) * ''A folyadékhűtéses turbógenerátorok kifejlesztése'' (1961) * ''Elektromos nagyművek és távüzemek'' == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero S kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=seidner hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Seidner Mihály}} l56nj8tkkm7hkw1vqjichre8kbteya2 0 461376 9387037 7651019 2026-05-29T20:07:31Z Sj1mor 12103 9387037 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Georgo|György]] Sitkei''' [djordj ŝitkei], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Sitkei György''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]] pri [[maŝino]]j, [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2004]]). György Sitkei [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19461] naskiĝis la {{daton|13|februaro}} [[1931]] en [[Orosháza]]. == Biografio == György Sitkei frekventis teknikan [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1949]]-[[1954]], poste li aliĝis al la universitata stabo. Baldaŭe li instruis longe. En [[1964]] li doktoriĝis antaŭ la [[akademio]]. Inter [[1974]]-[[1980]] li akiris [[posteno]]n en [[trusto]], poste li estis katedrestro en universitato de [[Sopron]]. Li pensiuliĝis en [[1996]]. Li okupiĝas ekzemple pri uzado de [[energio]] en [[motoro]]j. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter [[1965]]-[[1994]]. == Verkaro (elekto) == *''Keverékképzés és égés Diesel-motorokban'' (1960) *''Heat Transfer and Thermal Loading in Internal Combustion Engines'' (1974) *''Mezőgazdasági és erdészeti járművek modellezése'' (1986) *''Gyakorlati áramlástan'' (1997) *''Mezőgazdasági műszaki ismeretek'' (2004) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19461 hungarlingva biografio kun foto] [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Sitkei Gyorgy}} s8z0kghyknigxy0o6euvvl7sf7hln88 0 461662 9387061 7651139 2026-05-29T20:12:18Z Sj1mor 12103 9387061 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] Solymossy''' [ŝAndor ŝojmoŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Solymossy Sándor''' estis [[hungara]] [[etnografo]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1933]]), membro de [[Societo Dugonics]]. Sándor Solymossy [http://mek.oszk.hu/02100/02115/html/4-1265.html] naskiĝis la {{daton|28|aŭgusto}} [[1864]] en [[Pest (urbo)]]. Li mortis la {{daton|9|aprilo}} [[1945]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Sándor Solymossy frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, poste li instruis en [[akademio]] en [[Bratislavo|Pozsony]] inter [[1894]]-[[1898]]. Inter [[1919]]–[[1931]] li redaktis [[revuo]]n ''Ethnographia''. Li profesoriĝis en [[1922]] en [[Universitato de Budapeŝto]]. En [[1929]] li ricevis instruan [[posteno]]n en etnografia [[instituto]] en [[Szeged]]. Li pensiuliĝis en [[1934]]. Li okupiĝis precipe pri la hungaraj [[fabelo]]j. == Verkaro (elekto) == * ''A líra és az epika eredetéről'' (1905-1906) * ''Arany János népiessége'' (1917) * ''Bevezetés a néptudományba'' (1929) * ''A népmese és a tudomány'' (1938) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/02100/02115/html/4-1265.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto] [[Kategorio:Hungaraj etnografoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Solymossy Sandor}} g8hemzwi283jonhbgek3ll6ia3no8i6 0 461775 9387019 8258729 2026-05-29T20:05:12Z Sj1mor 12103 9387019 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Johano|János]] Somosi''' [jAnoŝ ŝomoŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Somosi János''' estis [[hungara]] [[teologo]], [[bibliotekisto]], [[lingvisto]], [[instruisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1834]]). Lia origina nomo estis ''Ködöbőcz János'', lia pli nova nomo aperis kelkfoje kiel ''Somossy''. János Somosi [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/092/pc009294.html#5] naskiĝis la {{daton|24|majo}} [[1783]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Novosad|Bodzásújlak]] (nuntempa [[Novosad]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|21|aŭgusto}} [[1855]] en [[Sárospatak]]. == Biografio == János Somosi lernis en Sárospatak, poste li instruis kaj zorgis pri la [[biblioteko]] samloke. Post jaroj li plulernis en [[Göttingen]]. Hejmenveninta en [[1815]] li instruis en [[akademio]] de Sárospatak, kie post 3 jaroj jam instruis [[teologio]]n jam kiel profesoro. Li pastriĝis en [[1820]]. Post 3 jaroj li denove iĝis bibliotekisto, krome li havis ankaŭ ekleziajn kaj ŝtatajn taskojn. == Verkaro (elekto) == * ''A dogmatika theologiának első vonásai'' (1827, 1835, 1843) * '' 'Sidó grammatika'' (Juda gramatiko), (1832-1833) * '''Sankta Biblio''' (1835) - kiel eldonisto * ''A hittan vázlata'' (1854) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero S kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero S kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/092/pc009294.html#5 hungarlingva biografio(la teksto estas legebla pli malsupre)] {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Somosi Janos}} [[Kategorio:Hungaraj teologoj]] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] fsbooyo42nu1st8k8c8tjw4yopgb5sp 0 461832 9387226 8371428 2026-05-30T03:31:08Z Sj1mor 12103 9387226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Mr. Popper's Penguins''' (la pingvenoj de Sro. Popper) estas porinfana libro verkita de Richard kaj Florence Atwater; ĝi ricevis la mencion ''Newbery Honor Book'' en [[1939]]. Ĝi estis origine publikita en 1938. Ĝi rakontas tla historion de malriĉa domofarbisto nome Sro. Popper kaj lia familio, kiu loĝas en la malgranda urbo Stillwater en la [[1930-aj jaroj]]. La familio Popper neatendite ricevas posedon de pingveno, nome Kapitano Cook. Poste la familio ricevas pingveninon el la [[bestoĝardeno]], kiu pariĝas kun Kapitano Cook kaj havas 10 pingvenidojn. Tio komplikas la familian vivon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.scholastic.com/browse/book.jsp?id=340 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131213040757/http://www.scholastic.com/browse/book.jsp?id=340 |arkivdato=2013-12-13 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Porinfanaj libroj]] [[Kategorio:Literaturo de Usono]] [[Kategorio:Fikciaj pingvenoj]] m46s7kjq9ffcwy5e2xjsgyf9uhcfkiy 0 462048 9387040 7652492 2026-05-29T20:07:51Z Sj1mor 12103 9387040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] Staud''' [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Staud Lajos''' estis [[hungara]] [[juristo]], [[juĝisto]], korespondanta [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1929]]). Lajos Staud [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|14|februaro}} [[1855]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Topoľčianky|Kistapolcsány]] (nuntempa [[Topoľčianky]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|28|marto}} [[1941]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Lajos Staud post la [[diplomo]] li eklaboris parte kiel [[advokato]], parte kiel [[ĵurnalisto]]. En [[1833]] li iĝis juĝisto komence en provinco, baldaŭe en Budapeŝto. Inter [[1917]]-[[1925]] li laboris en la [[ministerio]], kie li okupiĝis pri kodigoj de diversaj [[leĝo]]j. == Verkaro (elekto) == * ''A magyar magánjog tételes jogszabályainak gyűjteménye'' (1913) * ''Alkalmi írások a bíróról, az ítélkezésről, a jogról és az igazságról'' (1927) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj juĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Staud Lajos}} pbho6gu590o2den74tny2gm7r40l56z 0 462473 9387074 8724678 2026-05-29T20:19:01Z Sj1mor 12103 9387074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Kolomano|Kálmán]] Szabó''' [sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szabó Kálmán''' estis [[hungara]] [[ekonomikisto]], [[profesoro]], [[politikisto]], [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1973]]). Kálmán Szabó [http://mta.hu/junk_h_rek/elhunyt-szabo-kalman-akademikus-40281/] naskiĝis la {{daton|20|novembro}} [[1921]] en [[Bogyoszló]]. Li mortis la {{daton|25|majo}} [[2007]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Kálmán Szabó frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto. Post la [[diplomo]] li restis en la [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Universitato Marx Károly]] kiel [[asistanto]] en [[1950]]. Inter [[1954]]-[[1956]] li laboris en grava ŝtata oficejo. Antaŭ la [[hungara revolucio de 1956]] li partoprenis en politikaj diskutoj. Ekde [[1966]] li aliĝis al prepara stabo de la nova ekonomia meĥanismo (reforma movado). Inter [[1968]]-[[1973]] li estis [[rektoro]]. Inter [[1970]]-[[1990]] li estis parlamenta deputito. == Verkaro (elekto) == * ''A szocialista tervszerűség elméleti kérdései'' (1960) * ''A szocialista termelés alapvető vonásai'' (Fundamentaj trajtoj de la socialisma produkto), (1964) == Memorigiloj == * [[skulptaĵo]] en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]] de [[2011]] == Fontoj == * [http://allamszocializmus.lapunk.hu/?modul=oldal&tartalom=718675 hungarlingva biografieto (la teksto estas legebla pli malsupre)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722065857/http://allamszocializmus.lapunk.hu/?modul=oldal&tartalom=718675 |date=2011-07-22 }} * [http://mta.hu/junk_h_rek/elhunyt-szabo-kalman-akademikus-40281/] {{hu}} * [http://opac.pim.hu/index.jsp?from_page=result&page=details&dbname=database_osszes&bib1id=20003&bib1field=0&term=70787&too_many_records=false&rc=2&pos=2&offset=1&stepsize=10&oldOffset=100000 hungarlingva biografieto] [[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Szabo Kalman}} 5i6zynnyupgssy5vrd1cjl2dol02bto 0 462572 9386971 7650127 2026-05-29T19:55:40Z Sj1mor 12103 9386971 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zoltán [[Szabó]]''' [sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szabó Zoltán''' estis [[hungara]] [[botanikisto]], [[biologo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1932]], ordinara en [[1941]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Zoltán Szabó [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|25|novembro}} [[1882]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|18|majo}} [[1944]] en Budapeŝto. == Biografio == Zoltán Szabó frekventis [[universitato]]jn en sia naskiĝurbo kaj [[Breslau]] (nun [[Vroclavo]]). En [[1905]] li iĝis vicprofesoro en Budapeŝto, en [[1912]] privata profesoro. En [[1940]] li estis nomita ankaŭ direktoro de [[botanika ĝardeno]]. Li okupiĝis ankaŭ pri verkado de studentaj lernolibroj, [[genetiko]], [[sistematiko]]. Li instruis en la [[Veterinara Universitato de Budapeŝto|Veterinara Altlernejo de Budapeŝto]] inter 1913-1923. == Verkaro (elekto) == * ''Mykologische Beobachtungen'' (1904) * ''A Knautia génusz monográfiája'' (1911) * ''A nővények életmódja'' (1925) * ''A Dipsacaceák virágzatának fejlődéstani értelmezést'' (1930) * ''Származás és öröklés'' (1942) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] {{Vivtempo|Szabo Zoltan}} [[Kategorio:Hungaraj botanikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj biologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Botanikistoj]] r6kr5zuhlq30rkcj76bkq5b22b7ihbb 0 462631 9386988 7651016 2026-05-29T19:57:19Z Sj1mor 12103 9386988 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Stefano|István]] Szalai''' [iŝtvAn salai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szalai István''' estis [[hungara]] reformita [[pastro]], [[instruisto]], korespondanta [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1858]]). István Szalai [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/14425.htm] naskiĝis la {{daton|9|junio}} [[1816]] en [[Csokonyavisonta|Visonta]] (nuntempa [[Csokonyavisonta]]). Li mortis la {{daton|6|marto}} [[1878]] en [[Szentes]]. == Biografio == István Szalai lernis precipe en [[Debrecen]], baldaŭe li frekventis [[universitato]]jn en [[Vieno]], [[Lejpcigo]], [[Halle an der Saale]], [[Berlino]]. Li instruis 4 jarojn. En [[1846]] li estis pastro en Debrecen, poste en [[Szikszó]], fine en [[1859]] en [[Szentes]]. Li atingis pli altajn pasrajn rangojn, krome li estis eklezia ĉefnotario. == Verkaro (elekto) == *''Tapasztalati lélektan'' (1858) *''Elméleti lélektan'' (1865) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/14425.htm hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/095/pc009527.html#8 hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre en la 6. punkto)] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Szalai Istvan}} ekv5tu319nmcalujn3dfun5ghlih5aq 0 462840 9387000 7651556 2026-05-29T20:02:03Z Sj1mor 12103 9387000 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Emeriko|Imre]] Szarvasy''' [sarvaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szarvasy Imre''' estis [[hungara]] [[kemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1910]], ordinara en [[1922]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Imre Szarvasy [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|5|januaro}} [[1872]] en [[Pest (urbo)]]. Li mortis la {{daton|15|majo}} [[1942]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Imre Szarvasy frekventis 2 [[universitato]]jn en Budapeŝto. En [[1894]] li iĝis vicprofesoro en la teknikuniversitato. En [[1897]] li studvojaĝis. Li atingis la rangon privata profesoro en [[1900]], post 5 jaroj li iĝis katedrestro. Li estis membro de la hungara [[senato]]. Li okupiĝis precipe pri [[elektrokemio]], [[tergaso]] de [[Transilvanio]] kaj efiko de [[elektro]] al [[kreskaĵo]]j. == Verkaro (elekto) == * ''Organikus kémiai reakciók elektromos áram segélyével'' (1900) * ''Elektrotermikus eljárások'' (1911) * ''Elektrochemia'' (1924) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Szarvasy Imre}} h2dtu3j1kqcjh71l4ydvwynmrl2rfky 0 462943 9386975 8242748 2026-05-29T19:56:01Z Sj1mor 12103 9386975 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Stefano|István]] Szászy''' [iŝtvAn sAsi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szászy István''' estis [[hungara]] [[juristo]], [[profesoro]], korespondanta [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1945]]). Lia [[patro]] estis same juristo, akademiano [[Béla Szászy]]. István Szászy [http://dtt.ogyk.hu/hu/gyujtemenyismertetok/konyvek/szerzoi-eletrajzok/item/320-szaszy-istvan] naskiĝis la {{daton|1|decembro}} [[1899]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|10|aprilo}} [[1976]] en Budapeŝto. == Biografio == István Szászy ricevis [[abituriento]]n en [[1917]], poste tuj li soldatiĝis, fine li estis militkaptito en [[Italio]]. Li frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1918]]-[[1922]], poste li plulernis en [[Sorbonne]]. Inter [[1926]]-[[1937]] li laboris en la [[ministerio]], dume en [[1931]] li iĝis privata profesoro en [[Universitato de Budapeŝto]]. Inter [[1938]]-[[1941]] li helpis krei la [[Egipto|egiptajn]] [[leĝo]]jn, poste li instruis en (tiam hungara) [[Universitato Kolozsvár]]. Post la [[2-a mondmilito]] li instruis denove en universitato en Budapeŝto, kie en [[1947]] li estis katedrestro. En [[1949]] li ne konsentis pri kondamno de [[József Mindszenty]], tial li trude pensiuliĝis. Baldaŭe li tradukis diversajn juraĵojn. En [[1964]] kaj [[1973]] li estis [[gasto]]profesoro en [[Nederlando]]. Li mortis pro [[akcidento]]. == Verkaro (elekto) == * ''Az államok közötti utódlás elmélete'' (1928) * ''A kötelmi jog általános tanai'' (1943) * ''Az európai népi demokráciák nemzetközi magánjoga'' (1962, [[angle]] en 1964) * ''Jogszabályütközések. A nemzetközi magánjog és a rokon jogágak alapelvei a szocialista, a tőkés és a fejlődő országokban.'' (1973, angle en la sekva jaro) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://dtt.ogyk.hu/hu/gyujtemenyismertetok/konyvek/szerzoi-eletrajzok/item/320-szaszy-istvan hungarlingva biografio kun foto] [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Szaszy István}} fv6m0m0g01qpr4ex1p1en7sbu54k0py 0 463189 9387003 8215824 2026-05-29T20:02:34Z Sj1mor 12103 9387003 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Georgo|György]] Szathmáry''' [djordj satmAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szathmáry György''' estis [[hungara]] [[instruisto]], [[politikisto]], [[ĵurnalisto]], korespondanta [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1895]]). György Szathmáry [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/095/pc009579.html#8] naskiĝis la {{daton|9|aprilo}} [[1845]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Peştişu Mare|Alpestes]] (nuntempa [[Peştişu Mare]] en [[Rumanio]]). Li mortis la {{daton|14|januaro}} [[1898]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == György Szathmáry frekventis [[universitato]]jn en Budapeŝto kaj [[Kolozsvár]], poste li instruis en Budapeŝto en [[gimnazio]]. En [[1869]] li aliĝis al redakta stabo de kultura [[revuo]]. Inter [[1881]]-[[1890]] li estis parlamenta deputito, krome li estis ankaŭ ĵurnalisto. Ekde 1890 li havis [[posteno]]n en la [[ministerio]], kie li okupiĝis pri edukado. Li strebis multe por [[Hunyad]]. == Verkaro (elekto) == * ''A történelem és a keleti kérdés'' (La historio kaj la orienta problemo), (1879) * ''Az amerikai verseny és a magyar mezőgazdaság'' (La usona konkurso kaj la hungara agrario), (1882, 1885) * ''Nemzeti állam és népoktatás'' (Nacia ŝtato kaj popoledukado), (1892, 1896) * ''Hasznos olvasmányok'' (1897) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/095/pc009579.html#8 hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Szathmary Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 0rlc3kbfr75oj4pjfib2w0j7m5wb6ih 10 463238 9387357 5372376 2026-05-30T08:00:35Z ThomasPusch 1869 9387357 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag_of_Normandie.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]] [[Normandio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] [[Kategorio:Ŝablonoj de regionoj de Francio]] </noinclude> l1o8gz5xny9k253308jju6pb2627e3c 0 463332 9387090 7655805 2026-05-29T20:20:54Z Sj1mor 12103 9387090 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Károly Széchy''' [kAroj sEĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Széchy Károly''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]], [[arkitekto]], [[profesoro]], korespondanta [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1951]]). Károly Széchy [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=7293] naskiĝis la {{daton|27|decembro}} [[1903]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|22|majo}} [[1972]] en Budapeŝto. == Biografio == Károly Széchy akiris [[diplomo]]n en la [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknikuniversitato József]] en [[1926]], poste helpe de [[stipendio]] li plulernis en [[Londono]]. Hejmenveninta li ofte partoprenis en konstruadoj de [[ponto]]j en Budapeŝto. En [[1944]] li akiris juran diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pámány]] kaj li doktoriĝis en la teknikuniversitato. Post la [[2-a mondmilito]] li partoprenis en rekonstruoj de pontoj, baldaŭe li aliĝis al [[metroo]]konstruado. Ekde [[1949]] li instruis en la teknikuniversitato, kie li iĝis katedrestro en [[1957]]. Li mortis dum laboro. Li estis ankaŭ konata pri [[tunelo]]konstruadoj. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1948]], poste ĉefurban [[premio]]n en [[1970]]. == Verkaro (elekto) == * ''Az iszapelevenítő szennyvíztisztító eljárások'' (1933) * ''Közúti vasúti hidak újszerű könnyű pályaszerkezete'' (1943) * ''Újszerű hídszerkezetek'' (1950) * ''Alapozás. I–II'' (1952, 1957–1963) - studenta lernolibro * ''Alagútépítéstan'' (1961, {{en}} en 1966, {{de}} en 1969) == Memorigiloj == * memormedalo "Széchy Károly" fondita en [[2000]] == Fontoj == * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=szechy&nev5=Széchy+Károly hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=7293 hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/14631.htm hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri pontoj‎]] {{Vivtempo|Szechy Karoly}} mxj9hblefpvagu7app1mvjwwpu441rg 0 463951 9386985 7649987 2026-05-29T19:57:03Z Sj1mor 12103 9386985 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Karolo|Károly]] Szendy''' [kAroj sendi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szendy Károly''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]] pri [[maŝino]]j, korespondanta [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1970]]). Károly Szendy [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|7|julio}} [[1911]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|20|novembro}} [[1981]] en Budapeŝto. == Biografio == Károly Szendy akiris [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknika Universitato József]] en Budapeŝto. Inter [[1933]]-[[1949]] li laboris en ĉefurba elektra uzino, poste en planada [[instituto]]. Li okupiĝis pri elektraj [[reto]]j kaj [[centralo]]j. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1963]]. == Lia plej grava verko == * ''Korszerű hálózatszámítási módszerek'' (1967) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Szendy Károly}} qxtz6jrtglrpt9vupwu73vbfhddnfhh 0 464074 9387073 9221057 2026-05-29T20:17:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387073 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Koro de Jesuo | larĝo de informkesto = | dosiero = Szentes Jézus Szíve templom.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Preĝejo Koro de Jesuo en Szentes | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Csongrád]] | diocezo = [[Szeged]]-Csanád | unio = | dekanujo = Szentes | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Szentes]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = ĉefparoĥo | uzado = | arkitekto = | stilo = novromaniko | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = | ttt = | commons = | regiono-ISO = HU | mapo = Szentes }} '''Preĝejo Koro de Jesuo''' estas romkatolika [[konstruaĵo]] en [[Hungario]], en [[urbo]] [[Szentes]]. == Historio == En Szentes jam dum la [[mezepoko]] funkciis [[kirko]]. Baldaŭe oni elektis multe la kalvinismon. En [[1920]] la [[episkopo]] ordonis distribui la urbon je 2 paroĥoj. La pli nova preĝejo konstruiĝis nur en [[1943]]. La [[orgeno]] ekfunkciis en [[1958]]. Renovigoj okazis interne en [[1958]], ekstere en [[1980]]. == Konstruaĵo == La [[konstruaĵo]] situas sola. En maldekstra flanko de la [[fasado]] altiĝas la [[turo]], krome estas videbla [[skulptaĵo]] pri Koro de Jesuo. Meze de la fasado troviĝas la enirejo post [[vestiblo]]. La ĉef[[altaro]] estis farita el [[marmoro]]. Meze estas videbla [[bildo]] pri la urbanoj kaj la hungaraj sanktuloj adorantaj al Sankta Koro. La dekstra bildo prezentas [[Sankta Francisko el Asizo|Sanktan Franciskon el Asizo]], la maldekstra [[Sankta Klara|Sanktan Klaran]]. Super altaro de [[Sankta Maria]] sur la bildo Sankta Maria donas [[rozario]]n al [[Jesuo]]. [[József Palka]] kreis la [[vitralo]]jn. En la kripto estas entombigita politikisto [[Károly Eke]]. [[Kermeso]] okazas je [[festo]] de Sankta Koro. == Fontoj == * [http://www.miserend.hu/?templom=1696 hungare kun fotoj] * [http://lexikon.katolikus.hu/S/Szentes.html hungare] * [https://hu.wikipedia.org/wiki/J%C3%A9zus_sz%C3%ADve_templom_(Szentes) hungare kun la sama foto] * [http://www.szentesinfo.hu/cd/helyismeret/epiteszet/html/oldal18.htm hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121025101119/http://www.szentesinfo.hu/cd/helyismeret/epiteszet/html/oldal18.htm |date=2012-10-25 }} * [http://www.szentesinfo.hu/szentesielet/2003/23_0613/09.htm hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121025111616/http://www.szentesinfo.hu/szentesielet/2003/23_0613/09.htm |date=2012-10-25 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Koro de Jesuo|Szentes]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Szentes|Szentes]] j1yz1jn9bhgugvrdwwczou2dju7s7ej 0 464254 9386997 7657589 2026-05-29T20:01:08Z Sj1mor 12103 9386997 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] Szigeti''' [jOĵef sigeti], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szigeti József''' estis [[hungara]] [[filozofo]], [[esteto]], [[profesoro]], ordinara [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1987]]). József Szigeti [http://transform.hu/106-in-memoriam-szigeti-jozsef] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140101060556/http://transform.hu/106-in-memoriam-szigeti-jozsef |date=2014-01-01 }} naskiĝis la {{daton|19|marto}} [[1921]] en [[Rákospalota]]. Li mortis la {{daton|24|septembro}} [[2012]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == József Szigeti frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1939]]-[[1944]], poste li plulernis en [[Vieno]] kaj [[Londono]]. En [[1946]] li ekinstruis en [[Universitato de Budapeŝto|Universitato Pázmány Péter en Budapeŝto]], kie li profesoriĝis en [[1961]]. En [[1948]] li edziĝis baldaŭe havanta 3 [[filo]]jn. Inter [[1957]]-[[1959]] li estis [[subministro]]. Li doktoriĝis en [[1959]] antaŭ la [[akademio]]. Li laboris ankaŭ en filozofia [[instituto]], kie li estis direktoro. Inter [[1971]]-[[1990]] li estis katedrestro. Li pensiuliĝis en [[1991]]. Li okupiĝis precipe pri [[marksismo]]. Li ricevis [[premio]]jn en [[1949]]. == Verkaro (elekto) == *''Útban a valóság felé'' (1948) *''Egyetemi előadások a filozófia történetéről a görögöktől Hegelig'' (1955, 1959) *''Bevezetés a marxista-leninista esztétikába I–II.'' (1964–1966, 1971) *''A tudományos gondolkodás forradalma'' (1984) *''The Identity of the Identity and Non-Identity'' (1999) *''Intellektuális önéletrajzom. A szellemi ébredezéstől a társadalmi hivatásra ébredésemig 1921–1948.'' (2000) == Fontoj == * [http://transform.hu/106-in-memoriam-szigeti-jozsef hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140101060556/http://transform.hu/106-in-memoriam-szigeti-jozsef |date=2014-01-01 }} * [http://hvg.hu/itthon/20120925_Meghalt_Szigeti_Jozsef_ hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Szigeti Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj filozofoj]] [[Kategorio:Hungaraj estetikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] a5rytctgi25qarmet6tbbs25m119aqg 0 464657 9386973 7651972 2026-05-29T19:55:50Z Sj1mor 12103 9386973 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Karolo|Károly]] Szladits''' [kAroj sladiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szladits Károly''' estis [[hungara]] [[juristo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1932]], ordinara en [[1943]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''dunaszerdahelyi'', kiun li ricevis en [[1917]]. Károly Szladits [http://dtt.ogyk.hu/hu/gyujtemenyismertetok/konyvek/szerzoi-eletrajzok/item/322-szladits-karoly] naskiĝis la {{daton|27|decembro}} [[1871]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Dunajská Streda|Dunaszerdahely]] (nuntempa [[Dunajská Streda]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|22|majo}} [[1956]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Károly Szladits frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, kie li ricevis juran [[diplomo]]n en [[1895]]. Li eklaboris en la [[ministerio]], kie li okupiĝis ekzemple pri la privata juro. Li instruis en [[Universitato de Budapeŝto]] inter [[1908]]-[[1942]], kie li profesoriĝis en 1917. Baldaŭe li redaktis gravajn jurajn periodaĵojn. Li pensiuliĝis en [[1948]]. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1953]], pli frue li ricevis 2 [[premio]]jn. == Verkaro (elekto) == *''A magyar magánjog vázlata a bánya-, csőd-, kereskedelmi és váltójog alapelveivel I–II.'' (1902) *''A magyar magánjogi bírói gyakorlat, 1901–27'' (1928) *''Magyar magánjog I–VI.'' (1938–1942) == Fontoj == * [http://dtt.ogyk.hu/hu/gyujtemenyismertetok/konyvek/szerzoi-eletrajzok/item/322-szladits-karoly hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/15172.htm hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Szladits Karoly}} cki2apqkht1ct73fa1o43rj40y154ld 0 464909 9386999 8420107 2026-05-29T20:01:53Z Sj1mor 12103 9386999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Paŭlo|Pál]] Szőnyi''' [sOnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szőnyi Pál''' estis [[hungara]] familia [[edukisto]], [[ĉambelano]], korespondanta [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1846]]). Pál Szőnyi [http://akademikusok.tudomanytortenet.hu/?page=1&sub=6&xid=196] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131030032805/http://akademikusok.tudomanytortenet.hu/?page=1&sub=6&xid=196 |date=2013-10-30 }} naskiĝis la {{daton|22|aprilo}} [[1808]] en [[Debrecen]]. Li mortis la {{daton|17|junio}} [[1878]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Pál Szőnyi lernis en kolegio en sia naskiĝurbo, kie lernis precipe de [[Mihály Fazekas]] kaj [[Sámuel Diószegi]]. Baldaŭe li lernis la [[germana]]n [[lingvo]]n en [[Supra Hungarujo]]. Helpe de [[Lajos Tisza]] li plulernis en [[Berlino]], poste li iĝis familia edukisto ĉe Lajos Tisza. Dum la [[hungara revolucio de 1848]] li ricevis [[posteno]]n en la jam sendependa [[ministerio]]. En [[1851]] en [[Pest (urbo)]] li fondis edukejon por [[infano]]j (baldaŭe ĝi iĝis kalvinana [[gimnazio]]). Li kolektis [[mineralo]]jn, kiun kolegio de Debrecen heredis. Li ricevis reĝan [[premio]]n. == Verkaro (elekto) == * ''Örömversek'' (1832) - poemaro * ''Alaktan magyar szülék, nevelők és tanítók számára'' (1846/7) - premiita verko * ''A Pesten felállítandó protestáns preparandia terve'' (1846) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://akademikusok.tudomanytortenet.hu/?page=1&sub=6&xid=196 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131030032805/http://akademikusok.tudomanytortenet.hu/?page=1&sub=6&xid=196 |date=2013-10-30 }} [[Kategorio:Hungaraj edukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĉambelanoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Szonyi Pal}} j6pulvz1ehmscbn0j87li071ud60dpc 0 465430 9387222 9315455 2026-05-30T03:29:39Z Sj1mor 12103 9387222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Talis02.png|eta|Motivo por [[talismano]], devenanta el la grimonio ''La Nigra kokino''. Brodita sur nigra [[sateno]] kun la vortoj: '''Nades, Suradis, Maniner'''; eldirante tiujn vortojn oni supozas ke aperu iu [[ĝino (spirito)|ĝino]]. Eldirante, male, '''Sader, Prostas, Solaster''' la ĝino estos devigata trovi veran amon por tiu, kiu ĝin elvokas; eldirante '''Mammes, Laher''' la amo povas esti solvita.]] '''Grimorio''' estas libro pri [[magio]]. Tiuĝenraj libroj estis grandparte verkitaj ekde la fino de la [[Mezepoko]] ĝis la komenco de la [[19-a jarcento]]. Ili entenis precipe [[Astrologio|astrologiajn]] simetriaĵojn, listojn de [[anĝelo]]j kaj [[demono]]j, instruaĵojn por alestigi en[[sorĉo]]jn, pretigi [[kuracilo]]jn, elvoki [[supernaturo|supernaturajn]] estaĵojn kaj forĝi [[Talismano]]jn. == Priskribo == [[Dosiero:Sefer raziel segulot.png|200px|eta|maldekstra|Paĝo enhavanta multajn magiajn sigelojn el la [[Sefer Raziel HaMalakh]] (''Libro de Raziel la anĝelo'').]] [[Dosiero:Pentagram and human body (Agrippa).jpg|200px|eta|dekstra|Homa figuro ĉizita en la [[pentagramo]], el ''De Occulta Philosophia'' de [[Agrippa von Nettesheim]]. La signoj sur la perimetro estas [[Astrologio|astrologiaj]].]] Probabla origino de la vorto "grimorio" povus esti franca: en la antikva franca lingvo ''gramaire'' havas la saman radikon en "[[gramatiko]]" kaj en "''glamour''". Tio eble pro tio ke, ĉe la fino de la Mezepoko, la latinaj [[gramatiko]]j (libroj pri [[sintakso]], kaj pri la latina elparolo estis fundamento en la edukaj, kaj en la universitataj studoj estis latinlingvaj kaj, meze de ĝenerala analfabetismo, ĉiuj aliaj libroj estis konsiderataj portantaj strangaĵojn. Spertuloj, kiuj vidas etimologian ligon inter la tri vortoj (gramatiko, “glamour” kaj grimorio), avertas ankaŭ ke grimorio apartenas al tipo de libroj anatemitaj de la eklezianoj <ref>Claude Lecouteux, Le Livre des grimoires, 2002, Imago, 3° éd. revue 2008 p. 9),</ref>, kaj ke foje la vorto grimorio estas uzata por indiki libron neŝatindan pro ĝia obskureco. {{-}} == Grimorioj indaj je atento estas == * ''La sankta magio de Abramelin la magiisto'' * ''[[Liber Juratus Honorii]]'', aŭ ''Libro de Honorius'' * ''[[La nigra kokino]]'' * ''[[Ŝlosilo de Salomono]]'' * ''[[Mangranda ŝlosilo de Salomono]]'' * ''[[La granda grimorio]]'' * ''[[Picatrix]]'' * ''[[Corpus hermeticum]]'' Kvankam ekzistas multaj originaj eldonoj de preskaŭ ĉiuj cititaj grimorioj, iam ekinundis la merkaton falsaĵoj kaj interpolaĵoj franclingvaj aŭ latinlingvaj. Tiuj falsaĵoj, sed ankaŭ la originaloj estis profititaj de [[viko|vikanoj]], [[satanismo|satanistoj]], adherantoj al la [[magio de la ĥaoso]], esoteraj kaj [[framasonismo|pseŭdo-framasonaj]] organizaĵoj kiel ''[[Hermetic Order of the Golden Dawn]]'' kaj ''[[Ordo Templi Orientis]]''. Iuj el tiuj libroj prezentas enhavon deĉifeblan, kiel, ekzemple, la [[Voynich-manuskripto]]. Kun la sama enhavo, sed kun malsamaj titoloj, estas konataj ankaŭ samenhavaj tekstoj de la epoko greka-romia. Samĝenraj papirusoj, priskribantaj kutime en[[sorĉo]]jn, estis trovitaj sub la egiptaj sabloj. == Bibliografio == * Davies, Owen (2009). Grimoires: A History of Magic Books. Oxford University Press USA. ISBN 0-19-920451-9 9780199204519 Check, isbn OCLC 244766270. * Claude Lecouteux, Le Livre des grimoires. De la magie au Moyen Âge, 2002, Imago, 3° éd. revue 2008. Extraits et commentaires. == Aliaj projektoj == En [[Komunejo]]: [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Grimoire?uselang=it] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sacred-texts.com/grim/] Historio pri Grimorioj * [http://www.hermetics.org/library/Library_Grimoires.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150722004404/http://www.hermetics.org/library/Library_Grimoires.html |date=2015-07-22 }} Pri esoteraj libroj. [[Kategorio:Esoterismo]] [[Kategorio:Magiaj tekstoj]] [[Kategorio:Literaturaj ĝenroj]] [[Kategorio:Okultismo]] [[Kategorio:Sorĉaferoj]] hfsob8fsh865p5ydiwguc3onlqbuvil 0 465555 9386991 8311768 2026-05-29T19:57:51Z Sj1mor 12103 9386991 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] Tarczy''' [lajoŝ tarci], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tarczy Lajos''' estis [[hungara]] [[filozofo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1838]], ordinara en [[1840]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. [[Dosiero:Hetény038.JPG|eta|<center>Monumento pri Lajos Tarczy]] Lajos Tarczy [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/15483.htm] naskiĝis la {{daton|6|decembro}} [[1807]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Chotín|Hetény]] (nuntempa [[Chotín]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|20|marto}} [[1881]] en [[Vieno]]. == Biografio == Lajos Tarczy lernis [[teologio]]n kaj [[filozofio]]n en [[Pápa]], poste li plulernis en Vieno kaj [[Berlino]]. Ekde [[1833]] ĝismorte li instruis en kolegio de Pápa, krome li fondis [[presejo]]n en [[1837]]. Li strebis multe pri evoluo de instruado verkanta diversajn lernolibrojn, tial Pápa iĝis tiutempe grava lerneja [[urbo]], kie lernis ekzemple [[Sándor Petőfi]], [[Mór Jókai]], [[Soma Orlai Petrich]]. Li konatiĝis kun [[István Széchenyi]] kaj li kreis similan [[bieno]]n en Pápa, kiel bieno de Széchenyi. Li finbatalis la [[hungara revolucio de 1848|hungaran liberecbatalon]] kiel oficiro. == Memorigiloj == * baz[[lernejo]] "Tarczy Lajos" en Pápa * [[monumento]] en Chotín == Verkaro (elekto) == * ''Népszerű égrajz. (Astronomia popularis)'' (1838) * ''Természettan. Az alkalmazott mathesissel egyesülve a haladás jelen lépcsője szerint nyilvános tanításaira szintúgy mint magános tanulásra kézikönyvül dolgozta'' (1838, 1843, 1862) * ''Tiszta mértan elemei. Természettani kézikönyvére bevezetésül...'' (1841) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/15483.htm hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/t/t27359.htm hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj filozofoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Tarczy Lajos}} 5btkvtixrp62gnzmppr9my9i6xid47l 0 466036 9387005 7652667 2026-05-29T20:03:03Z Sj1mor 12103 9387005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Karolo|Károly]] Taubner''' [kAroj taŭbner], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Taubner Károly''' estis [[hungara]] [[matematikisto]], luterana [[pastro]], [[instruisto]], korespondanta [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1840]]). Károly Taubner [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/15529.htm] naskiĝis la {{daton|15|oktobro}} [[1809]] en [[Nagyveleg|Velegh]]. Li mortis en [[1860]]? en [[Verono]]. == Biografio == Károly Taubner frekventis mez[[lernejo]]n kaj luteranan [[altlernejo]]n en [[Sopron]], poste li estis ĉefamilia edukisto. En [[1837]] li plulernis en [[universitato]] en [[Berlino]], kie li doktoriĝis, fine li ekinstruis en [[gimnazio]] en [[Pest (urbo)]]. Tiutempe liaj artikoloj aperis ekzemple en [[Athenaeum (revuo)]]. En 1840 li vojaĝis al [[Francio]] kaj [[Germanio]]. Post 4 jaroj li iĝis armea pastro kaj li translokiĝis al [[Milano]], kie li ricevis [[premio]]jn. == Verkaro (elekto) == * ''Birálati vizsgálat Hegel bölcselkedése felett'' (1838) * ''Mértan'' ([[Geometrio]]), (1841) * ''Az első és másodrendű görbék öszrendesekre átvitele és főbb tulajdonságaik'' (1844) - premiita verko * ''Imádságos könyv mind a két felekezetű evangélikus császári és királyi hadfiak számára'' (1855) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj T, TY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/15529.htm hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj luteranaj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Taubner Karoly}} 7jhrr79au6ifs3rc7wahvef1mkrvm2u 0 466890 9387060 8724881 2026-05-29T20:12:14Z Sj1mor 12103 9387060 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] Tokody''' [lAslO tokodi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tokody László''' estis [[hungara]] [[mineralogo]], [[profesoro]], [[instruisto]], [[membro]] (korespondanta en [[1941]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. László Tokody [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|2|februaro}} [[1898]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|15|aprilo}} [[1964]] en Budapeŝto. == Biografio == László Tokody frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, poste ekde [[1920]] li estis samloke vicprofesoro apud [[Ferenc Schafarzik]]. Post jaroj helpe de [[stipendio]] li plulernis en [[Vieno]] kaj [[Zuriko]]. En [[1928]] li atingis la gradon privata profesoro, tamen ekde [[1933]] li instruis en mezlernejo. Ekde [[1938]] li instruis en [[Universitato de Budapeŝto]]. En [[1943]] li iĝis direktoro de minerala kolektaĵo de [[Hungara Nacia Muzeo]]. Li doktoriĝis en [[1957]]. Li pensiuliĝis en [[1963]]. Li okupiĝis precipe pri [[meteorito]]j kaj [[kristalo]]j. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter [[1935]]–[[1944]]. == Verkaro (elekto) == * ''Kristályszerkesztés'' (1925) * ''Magyarország meteoritgyűjteményei'' (1951) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/15780.htm Hungarlingva biografio] <!--(la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj T, TY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)--> [[Kategorio:Hungaraj mineralogoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Tokody Laszlo}} 3pb10ijxu7lmyj17mgk46h8vgwvqk8q 0 468141 9387064 7653503 2026-05-29T20:12:29Z Sj1mor 12103 9387064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] TÓTH''' [lajoŝ tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tóth Lajos''' estis [[hungara]] [[juristo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1933]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia [[ĝemelo]] estis [[Károly Tóth (juristo)]]. Lajos Tóth [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|28|septembro}} [[1876]] en [[Kiskunhalas]]. Li mortis la {{daton|25|novembro}} [[1936]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Lajos Tóth frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste [[ELTE|Reĝan Universitaton en Budapeŝto]] inter [[1895]]-[[1904]]. Post la jura [[diplomo]] li laboris [[jardeko]]n en kalvinana kolegio en [[Debrecen]], kie estis dufoje [[dekano]], krome li profesoriĝis en [[1910]] en Budapeŝto. En [[1914]] li iĝis katedrestro ĝismorte en universitato en Debrecen. Ankaŭ tie li estis dufoje dekano, fine [[rektoro]] en la studjaro [[1934]]. En [[1922]] li edziĝis, krome li komencis politikadi komence loke, baldaŭe jam en la supera ĉambro. Li havis ankaŭ diversajn ekleziajn taskojn. Li ricevis [[premio]]n en [[1935]]. == Verkaro (elekto) == * ''Közjogi és politikai tanulmány a Budget-jogról'' (1904) * ''Magyar magánjog'' (Hungara privata juro), (1914, 1922) * ''A magánjogi kodifikáció'' (1934) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj T, TY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografieto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj T, TY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] {{Vivtempo|Toth Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] p44ws4ea3quq81jrdk8iruui47qcwxr 0 468264 9387048 9259553 2026-05-29T20:09:12Z Sj1mor 12103 9387048 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vilmos TOTIK''' [vilmoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Totik Vilmos''' estas [[hungara]] [[matematikisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1993]], ordinara en [[2001]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Vilmos Totik [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19540] naskiĝis la {{daton|8|marto}} [[1954]] en [[Mosonmagyaróvár]]. == Biografio == Vilmos Totik frekventis [[universitato]]n en [[Szeged]] inter [[1973]]-[[1978]]. Post la [[diplomo]] li eklaboris en la universitata matematika [[instituto]]. En la studjaro [[1986]] li estis vic[[dekano]]. Li doktoriĝis en [[1987]] antaŭ la [[akademio]]. Li profesoriĝis kaj samtempe li iĝis katedrestro en [[1988]]. En la studjaro [[1989]] li instruis en universitato en [[Florido]]. Li partoprenas en redaktado de fak[[revuo]]j, ekzemple ''Journal of Approximation Theory''. Li ricevis hungarajn [[premio]]jn inter [[1979]]-[[2012]], krome usonan premion en [[2000]]. == Verkaro (elekto) == *''Logarithmic Potentials iwth External Fields'' (1979, 1997) *''Approximáció pozitív operátorokkal'' (1986) *''Halmazelméleti feladatok és tételek'' (1997) *''Metric Properties of Harmonic Measures'' (2006) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19540 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.termeszetvilaga.hu/tv2002/tv0203/totik.html hungarlingva intervjuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140202204552/http://www.termeszetvilaga.hu/tv2002/tv0203/totik.html |date=2014-02-02 }} * [http://math.usf.edu/faculty/data/totik_cv.pdf biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140203155550/http://math.usf.edu/faculty/data/totik_cv.pdf |date=2014-02-03 }} {{en}} {{Vivtempo|Totik Vilmos}} [[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] jw1ga9c3wdnnzie56qbxjhd1skx4wer 0 468631 9387008 7656367 2026-05-29T20:03:37Z Sj1mor 12103 9387008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Róbert Tuschák''' [tuŝAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tuschák Róbert''' estis [[hungara]] elektra kaj maŝina [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1982]], ordinara en [[1990]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Róbert Tuschák [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19544] naskiĝis la {{daton|15|aprilo}} [[1927]] en [[Salgótarján]], li mortis la {{daton|22|novembro}} [[2018]]. == Biografio == Róbert Tuschák studis en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato]] en Budapeŝto inter [[1945]]-[[1950]], poste li laboris samloke kiel [[asistanto]]. Inter [[1956]]-[[1970]] li laboris en [[fabriko]] "Ganz". Li doktoriĝis en [[1963]] antaŭ la [[akademio]]. En [[1966]] li ekinstruis en la universitato, poste en 1970 li estis elektita vic[[dekano]], en [[1973]] dekano, inter [[1978]]-[[1994]] katedrestro, inter [[1984]]-[[1990]] vic[[rektoro]]. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1969]]-[[1998]]. == Verkaro (elekto) == *''Elekrotechnika'' (1951, 1961)'' *''Közelítő számítási módszerek kiálló pólusú szinkronmotorok indító kalickájának méretezésére'' (1962) *''Elektrotechnikai Lexikon'' (1973) *''Mintavételes szabályozások tervezésének néhány kérdése'' (1983) *''Computer Aided Control Education'' (1996) *''Teaching Basic Control Theory: a Novel Approach Using Web-Matlab Based Teaching Materials'' (2004) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19544 hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.aut.bme.hu/Staff/tuschak hungarlingva biografio kun foto] [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Tuschak Robert}} 9lxufd2093nybnbsclmvkzif6em75vi 0 469972 9387043 9161409 2026-05-29T20:08:27Z Sj1mor 12103 9387043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Paŭlo|Pál]] S. Varga''' [eŝ varga], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''S. Varga Pál''' estis [[hungara]] literaturhistoriisto, [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[2010]], ordinara en [[2016]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Pál S. Varga [https://irodalom.arts.unideb.hu/oktatok/Varga_Pal/Varga_Pal.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110828215747/http://irodalom.arts.unideb.hu/oktatok/Varga_Pal/Varga_Pal.php |date=2011-08-28 }} naskiĝis la {{daton|21|januaro}} [[1955]] en [[Debrecen]]. == Biografio == Pál S. Varga frekventis [[universitato]]n en sia naskiĝurbo inter [[1974]]-[[1979]]. Post la [[diplomo]] li instruis en la sama urbo en [[gimnazio]] du jarojn, poste jam en la universitato. Li edziĝis en [[1981]] baldaŭe havanta 3 [[filo]]jn. Li akiris [[PhD]] en [[1995]]. Li profesoriĝis en [[1999]] (en [[2005]] li atingis la rangon ordinara profesoro). En la studjaro 1999 li estis [[gasto]]profesoro en [[Vieno]]. Li doktoriĝis en [[2005]] antaŭ la [[akademio]]. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1995]]-[[2007]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A gondviseléshittől a vitalizmusig. A magyar líra világképének alakulása a 19. sz. második felében'' (1994) * ''„Az ember véges állat…” A kultúrantropológia fordulata a felvilágosodás után – Johann Gottfried Herder és Kölcsey Ferenc'' (1998) * ''A nemzeti költészet csarnokai. A nemzeti irodalom fogalmi rendszerei a 19. századi magyar irodalomtörténeti gondolkodásban'' (2005) == Fontoj == * [http://irodalom.arts.unideb.hu/oktatok/Varga_Pal/Varga_Pal.php hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110828215747/http://irodalom.arts.unideb.hu/oktatok/Varga_Pal/Varga_Pal.php |date=2011-08-28 }} * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=12321 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.matud.iif.hu/2010/09/25.htm hungarlingva [[intervjuo]] kun foto]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|S. Varga, Pal}} cdo0drai3bk5sa2fzvogbhdaurakpdq 0 470000 9386990 8939248 2026-05-29T19:57:42Z Sj1mor 12103 9386990 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Karolo|Károly]] Vas''' [kAroj vaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vas Károly''' estis [[hungara]] [[kemiisto]], [[mikrobiologo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1964]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Károly Vas [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=vas] naskiĝis la {{daton|20|aŭgusto}} [[1919]] en [[Mosonmagyaróvár|Magyaróvár]]. Li mortis la {{daton|22|novembro}} [[1981]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Károly Vas frekventis teknikan [[universitato]]n en Budapeŝto akirinta kemian [[diplomo]]n en [[1941]]. Komence li restis [[asistanto]] samloke, poste li havis [[posteno]]n en [[instituto]]. En la studjaro [[1947]] li studvojaĝis al [[Usono]] kaj [[Britio]]. Hejmenveninta li laboris ĝis [[1959]] en instituto pri viandaĵoj, poste li iĝis katedrestro en agraria [[altlernejo]]. Inter [[1967]]-[[1972]] li gvidis instituton pri nutraĵoj. Tiutempe li dufoje laboris en [[Vieno]] en [[UNO]]. Li okupiĝis precipe pri konservado de nutraĵoj, ekzemple helpe de radiado. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Az élelmiszeripari mikrobiológia néhány általános problémája'' (1962) * ''Válogatott fejezetek az élelmiszeripari mikrobiológiából'' (1963) * ''A hazai élelmiszertudományi kutatások helyzete'' (1974) == Fontoj == * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=vas hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero V kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mmel.nansoft.hu/?o=szc&c=595#C595 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222030654/http://mmel.nansoft.hu/?o=szc&c=595#C595 |date=2014-02-22 }} * [http://www2.szie.hu/ujsag/iii_14-15/13vaskaroly.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222032242/http://www2.szie.hu/ujsag/iii_14-15/13vaskaroly.html |date=2014-02-22 }} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj mikrobiologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Vas Karoly}} 0nzfhhvhq1fs73rdg8qwv7df8y9w92d 0 470198 9386993 8839849 2026-05-29T19:58:07Z Sj1mor 12103 9386993 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] Vayer''' [lajoŝ vajer], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vayer Lajos''' estis [[hungara]] arthistoriisto, [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1990]], ordinara en [[1991]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lajos Vayer [http://artportal.hu/lexikon/muveszettorteneszek/vayer-lajos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140221215159/http://artportal.hu/lexikon/muveszettorteneszek/vayer-lajos |date=2014-02-21 }} naskiĝis la {{daton|30|junio}} [[1913]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|31|marto}} [[2001]] en Budapeŝto. == Biografio == Lajos Vayer frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1931]]-[[1935]], poste li eklaboris en arthistoria [[muzeo]]. En [[1938]] li edziĝis baldaŭe havanta [[filo]]n. Li iĝis titulara profesoro en [[1946]]. En la sekva jaro li ricevis [[stipendio]]n en [[Romo]]. Li akiris sciencan gradon [[PhD]] en [[1952]], li doktoriĝis en [[1961]] antaŭ la [[akademio]]. Inter [[1955]]-[[1983]] li estis katedrestro en [[Universitato de Budapeŝto]]. Li redaktis fak[[revuo]]n ''Acta Historiae Artium'' inter [[1957]]-[[1988]]. Li okupiĝis ekzemple pri la [[renesanco]]. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter [[1964]]-[[1993]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Pázmány Péter'' ikonográfiája'' (1935) * ''Magyar uralkodók'' (1942) * ''[[Rembrandt]]'' (1953) * ''[[Masolino da Panicale|Masolino]] kaj Romo'' (1962) * ''Az itáliai reneszánsz művészete'' (Arto de la itala [[renesanco]]), (1982) == Fontoj == * [http://artportal.hu/lexikon/muveszettorteneszek/vayer-lajos hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140221215159/http://artportal.hu/lexikon/muveszettorteneszek/vayer-lajos |date=2014-02-21 }} * [http://www.matud.iif.hu/01sze/marosi.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120402181301/http://www.matud.iif.hu/01sze/marosi.html |date=2012-04-02 }} [[Kategorio:Hungaraj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Vayer Lajos}} 264r9odlqt8c4xv2frkk7xfa2urjbq3 0 470268 9387088 8953376 2026-05-29T20:20:44Z Sj1mor 12103 9387088 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] Vecsei''' [jOĵef veĉei], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vecsei József''' aŭ ''Vecsey József'' estis [[hungara]] [[filozofo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1839]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. József Vecsei [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/105/pc010529.html#8] naskiĝis la {{daton|13|februaro}} [[1800]] en [[Debrecen]]. Li mortis la {{daton|11|septembro}} [[1855]] en Debrecen. == Biografio == József Vecsei lernis en sia naskiĝurbo, sed en la studjaro [[1828]] li plulernis en [[Göttingen]]. Hejmenveninta li estis vic[[pastro]] en Debrecen, poste en [[Báránd]] jam kiel pastro, fine li revenis al sia naskiĝurbo por esti pastro. En [[1836]] li ekinstruis [[filozofio]]n en la [[altlernejo]]. Liaj [[artikolo]]j aperis ekzemple en [[Athenaeum (revuo)]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Versek…'' (1823) - poemaro * ''A philosophiának jóltevő befolyása…'' (1836) * ''A hazai törvények tanítója fontos hivatása…'' (1839) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero V kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero V kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/105/pc010529.html#8 hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj filozofoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Vecsei Jozsef}} nrowwf4jbvqzk8mvlukyz42xfffs7ap 0 470271 9387056 8701479 2026-05-29T20:10:43Z Sj1mor 12103 9387056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] Vécsei''' [lAslO vEĉei], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vécsei László''' estas [[hungara]] [[kuracisto]], [[neŭrologo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[2001]], ordinara en [[2007]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. László Vécsei [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19564] naskiĝis la {{daton|10|septembro}} [[1954]] en [[Kiskunfélegyháza]]. == Biografio == László Vécsei frekventis mez[[lernejo]]n en [[Veszprém (urbo)]], poste [[universitato]]n en [[Szeged]]. Post la [[diplomo]] en [[1979]] li restis samloke kiel vicprofesoro. Inter [[1984]]-[[1993]] li laboris en la universitato-hospitalo en [[Pécs]], kie li iĝis neŭrologo. Reveninta al Szeged li laboris same en la universitato kaj hospitalo, kie li profesoriĝis. En [[1998]] li estis nomita katedrestro, en [[2010]] [[dekano]]. Kelkfoje li instruis aŭ esploris ankaŭ eksterlande. Li atingis sciencan gradon [[PhD]] en [[1986]], li doktoriĝis en [[1992]] antaŭ la [[akademio]]. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis 3 [[filo|gefilojn]]. Li okupiĝis precipe pri la kapdoloro kaj [[multloka sklerozo]]. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1979]]-[[2012]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Behavioral Pharmacological and Neurochemical Studies with Somatostatin, Cysteamine and Panthetine'' (1989) * ''Liquordiagnosztika'' (1996) * ''Kyurenine in the Brain. From Experiments to Clinics'' (2005) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19564 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.klinikaikozpont.u-szeged.hu/neur/hu/munkatarsak/munkatarsak/dr.-habil.-vecsei-laszlo.html hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130326024132/http://www.klinikaikozpont.u-szeged.hu/neur/hu/munkatarsak/munkatarsak/dr.-habil.-vecsei-laszlo.html |date=2013-03-26 }} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj neŭrologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Vecsei Laszlo}} 9d2lr0lys9tc71zxo9ml1qrfocfx7tk 0 470557 9386992 7651258 2026-05-29T19:58:02Z Sj1mor 12103 9386992 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] Verő''' [jOĵef verO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Verő József''' estas [[hungara]] [[geofiziko|geofizikisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1995]], ordinara en [[2001]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia [[patro]] estis samnoma [[József Verő (inĝeniero)]]. József Verő [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19568] naskiĝis la {{daton|23|julio}} [[1933]] en [[Sopron]]. == Biografio == József Verő frekventis [[universitato]]n en sia naskiĝurbo inter [[1951]]-[[1956]]. Post la [[diplomo]] unue li laboris en [[Mecsek]] kiel [[uranio]]serĉanto, poste li revenis al Sopron al geofizika [[instituto]]. En [[1958]] li edziĝis baldaŭe havanta [[filino]]n. Li ankaŭ instruis en la universitato inter [[1991]]-[[2003]]. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1966]], li doktoriĝis en [[1974]] antaŭ la [[akademio]]. Li redaktis fak[[revuo]]n ''Acta Geodetica és Geophysica'' inter [[1996]]-[[2008]]. Li pensiuliĝis en 2003. Li okupiĝis precipe pri la magnetaj ondoj venintaj el la universo. Li ricevis 4 [[premio]]jn inter [[1962]]-[[2004]]. == Elektitaj publikaĵoj == *''Geomagnetic Pulsations and Parameters of the Interplanetary Medium'' (1980) *''Hullámok a bolygóközi térből, vagy csak a magnetoszférából?'' (1996) *''Geomágneses pulzációk az 1999. augusztus 11-i teljes napfogyatkozás után'' (2002) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19568 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.uni-miskolc.hu/~mfoldphd/nevek/VJ.HTM hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222004259/http://www.uni-miskolc.hu/~mfoldphd/nevek/VJ.HTM |date=2014-02-22 }} [[Kategorio:Hungaraj geofizikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Vero Jozsef}} ettgpq8ur894q8cuymampoz8pd8xhwf 0 470906 9387023 7658393 2026-05-29T20:05:40Z Sj1mor 12103 9387023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Antonio|Antal]] Vizaknai,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vizaknai Antal''' estis [[hungara]] [[statistikisto]], [[membro]] (korespondanta en [[1905]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia origina nomo estis ''Vizneker Antal''. Antal Vizaknai [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/v/v29983] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222143036/http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/v/v29983 |date=2014-02-22 }} naskiĝis la {{daton|3|decembro}} [[1863]] en Ürög (apartenaĵo de [[Pécs]]). Li mortis la {{daton|29|novembro}} [[1911]] en Rácváros (apartenaĵo de Pécs). == Biografio == Antal Vizaknai frekventis [[gimnazio]]n en Pécs, [[universitato]]n en Budapeŝto. Li doktoriĝis el ŝtatoscienco en [[1886]]. En la sekva jaro li eklaboris en la tutlanda statistika oficejo, kie li atingis pli kaj pli altajn [[posteno]]jn. En [[1901]] li iĝis vicdirektoro, en [[1906]] li ricevis la rangon ministra konsilisto. Li okupiĝis nur pri la hungaraj statistikaj datenoj. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Felelet dr. Apáthy István úrnak a jogi vizsgálatok reformja tárgyában'' (1889) * ''A magyar szent korona országainak 1897. évi népesedési mozgalma'' (1898) * ''Des points de vue sociaux et economiques dans les denombrements effectues a la fin du XIX. et au commencement du XX. siècle'' (1902) * ''Az 1910 végén tartandó magyar népszámlálás'' (1910), ankaŭ [[germane]] kaj [[france]] == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/v/v29983 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222143036/http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/v/v29983 |date=2014-02-22 }} * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC16241/16868.htm hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj statistikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Vizaknai Antal}} k9hku3zjkqvy74dmpz7wtoskddxnxpm 0 471463 9387014 8548747 2026-05-29T20:04:28Z Sj1mor 12103 9387014 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vince Weninger''' [veninger], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Weninger Vince''' estis [[hungara]] [[ekonomikisto]], [[instruisto]], [[membro]] (korespondanta en [[1860]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Vince Weninger [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/107/pc010783.html#2] naskiĝis la {{daton|30|aprilo}} [[1834]] en [[Pest (urbo)]]. Li mortis la {{daton|29|majo}} [[1879]] en Budapeŝto. == Biografio == Vince Weninger frekventis mez[[lernejo]]n en sia naskiĝurbo, [[universitato]]n en [[Buda]]. Post lernado li ekinstruis en privata lernejo. En [[1858]] li instruis plu en ĵus fondita komercista [[akademio]]. En la sekva jaro li ricevis [[posteno]]n en asekura [[firmao]]. En [[1867]] li ricevis postenon en la [[ministerio]]. Post 2 jaroj li laboris jam en [[Vieno]] same en la ministerio. Inter [[1871]]-[[1874]] li havis gravan postenon en [[MÁV]]. Li ricevis unuafoje [[premio]]n. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Minő pénzünk lesz?'' (Kian monon ni havos?), (1858) * ''Politikai, azaz felsőbb polgári és kereskedelmi számtan'' (1861) * ''Az egyszerű és kettős könyvvitel'' (1863) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero W kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/107/pc010783.html#2 hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero W kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://akademikusok.tudomanytortenet.hu/index.php?page=1&sub=7&xid=177 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140112132221/http://akademikusok.tudomanytortenet.hu/index.php?page=1&sub=7&xid=177 |date=2014-01-12 }} [[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Weninger Vince}} m04t0pzjghvp5gowp5zk0z1bjot0y0w 0 471471 9387042 8862310 2026-05-29T20:08:10Z Sj1mor 12103 9387042 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ede Wertheimer''' [vertejmer], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Wertheimer Ede,''' en [[Germanio]] konata '''Eduard von Wertheimer''' estis [[hungara]] [[historiisto]], [[ĵurnalisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1900]], ordinara en [[1926]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo (ekde [[1906]]) estis ''monori''. Ede Wertheimer [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/w/w30524.htm] naskiĝis la {{daton|2|junio}} [[1848]] en [[Pest (urbo)]]. Li mortis la {{daton|26|decembro}} [[1930]] en [[Berlino]]. == Biografio == Ede Wertheimer frekventis [[universitato]]jn en sia naskiĝurbo, [[Vieno]] kaj Berlino, poste li plulernis en [[instituto]] en Vieno. En [[1876]] li profesoriĝis en [[Universitato Kolozsvár]], sed li instruis ankaŭ en aliaj juraj [[akademio]]j. En [[1914]] li pensiuliĝis, poste li translokiĝis laŭvice al Vieno kaj Berlino. Li okupiĝis precipe pri la [[Habsburga Imperio]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A tervezett négyes szövetség Ausztria-, Orosz-, Francia- és Spanyolország közt, 1787–1790'' (La planita kvaropa alianco inter [[Aŭstrio]], [[Rusio]], [[Francio]], [[Hispanio]]), (1880) * ''Die Revolutionierung Tirols im Jahre 1813 I–II'' (1904) * ''Békekongresszusok és békeszerződések a XIX. és XX. században'' (1918) * ''Bismarck im politischen Kampf'' (1930) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0970.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla en la 2-a punkto)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/w/w30524.htm hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC16920/17069.htm hungarlingva biografio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wertheimer, Ede}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 9mkebsooemd6piwyik50nt2pog5omyi 0 471739 9387077 8258784 2026-05-29T20:19:38Z Sj1mor 12103 9387077 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Johano|János]] ZAMBÓ''' [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Zambó János''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]] pri [[minejo]]j, [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1961]], ordinara en [[1972]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. János Zambó [https://hu.wikipedia.org/wiki/Zamb%C3%B3_J%C3%A1nos] naskiĝis la {{daton|2|majo}} [[1916]] en [[Hegykő]]. Li mortis la {{daton|3|decembro}} [[2000]] en [[Miskolc]]. == Biografio == János Zambó frekventis [[gimnazio]]n kaj [[universitato]]n en [[Sopron]]. Post la [[diplomo]] en [[1942]] li ekinstruis samloke en la universitato, sed post la lernojaro li eklaboris en minejo pri [[erco]]j. En 1946 li revenis por instrui, dume li doktoriĝis. En [[1947]] li denove havis [[posteno]]n en [[karbo]]minejo en [[Ajka]]. En [[1954]] li denove komencis instrui jam en universitato en [[Miskolc]], kie li estis katedrestro dum 3 [[jardeko]]j. Inter [[1955]]-[[1959]] li estis [[dekano]], inter 1961-1972 [[rektoro]]. En tiuj tempoj li estis motoro de altigo de la instrua nivelo. Li okupiĝis precipe pri instalado de minejoj. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1953]], krome ankaŭ aliajn [[premio]]jn. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Bányaművelés'' (1957) * ''Bányászati telepítések analitikája'' (1960) * ''Telepítéselmélet a bányászatban'' (1966) * ''A bányaművelés alapjai'' (1985) == Fontoj == * [https://hu.wikipedia.org/wiki/Zamb%C3%B3_J%C3%A1nos hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Zambo Janos}} nmz3bs7hw0rghth4sj6tmkkhb9x6s4e 0 472288 9387016 8311799 2026-05-29T20:04:46Z Sj1mor 12103 9387016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] Zsarnay''' [lajoŝ ĵarnai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Zsarnay Lajos''' estis [[hungara]] kalvinana [[episkopo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1858]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lajos Zsarnay [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/109/pc010930.html#6] naskiĝis la {{daton|1|januaro}} [[1802]] en [[Žarnov|Zsarnó]] (nuntempa [[Žarnov]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|13|junio}} [[1866]] en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == Lajos Zsarnay frekventis [[gimnazio]]n en [[Sárospatak]], poste li plulernis en la kolegio. En [[1827]] en la sama urbo li ekinstruis. Baldaŭe li plulernis precipe en [[Göttingen]]. Hejmenveninta en [[1831]] li jam estis [[pastro]] kaj profesoro de la [[altlernejo]] en Sárospatak. En [[1848]] li estis elektita eklezia ĉefnotario, en [[1860]] kalvinana episkopo de [[Miskolc]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Halotti beszéd I. Ferencz ausztriai császár és apostoli magyar király felett'' (1835) * ''Keresztyén erkölcstudomány'' (1836, 1854) * ''Fordítási gyakorlatok magyarból deákra'' (Tradukaj ekzercoj el hubgara al latina lingvoj), (1838) * ''Keresztyén egyháztörténet'' (Kristana eklezia historio), (1853, la 5-a eldono en 1864) * ''Görög-magyar szótár'' (Greka-hungara [[vortaro]]), (1858) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj Z, ZS kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj Z, ZS kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/109/pc010930.html#6 hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj kalvinanaj episkopoj]] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Zsarnay Lajos}} hdv6qao4k40rq06f631wh410vdy1j87 0 473357 9387001 7649997 2026-05-29T20:02:12Z Sj1mor 12103 9387001 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] Belák''' [ŝAndor belAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Belák Sándor''' estis [[hungara]] [[kuracisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1943]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia [[filo]] estis [[Sándor Belák (agronomo)]]. Sándor Belák [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|17|julio}} [[1886]] en [[Enying]]. Li mortis la {{daton|12|marto}} [[1947]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Sándor Belák frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto ricevinta medicinan [[diplomo]]n en [[1908]]. Li eklaboris en farmacia [[instituto]], ekde [[1917]] li ankaŭ instruis kiel privata profesoro. Inter [[1921]]–[[1932]] li instruis en provinca universitato kiel publika ordinara profesoro, poste li revenis instrui al [[Universitato de Budapeŝto|Universitato Pázmány Péter]]. Li okupiĝis ekzemple pri balneologio, li estis ankaŭ direktoro de kuracbanloko. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A vizeletvizsgálat módszerei'' (1914) * ''A napsugárzásról, különös tekintettel a balatoni viszonyokra'' (1930) * ''A rheuma kórfejlődése'' (1941) * ''Gyógyfürdők és gyógyforrások jelentősége a modern gyógyászatban'' (1941) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s03.html hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Belak Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj hematologoj]] [[Kategorio:Hungaraj balneologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] lhb585i939l19v430m67bynuda9h3i9 0 473826 9387054 8840261 2026-05-29T20:10:14Z Sj1mor 12103 9387054 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] BOZÓ''' [lAslO bozO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bozó László''' estas [[hungara]] [[meteologiisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[2007]], ordinara en [[2013]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. László Bozó [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18937] naskiĝis la {{daton|3|februaro}} [[1962]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == László Bozó post la [[diplomo]] li parte instruas en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]], parte li laboras en tutlanda meteologia [[instituto]]. Li atingis la sciencan gradon [[CSc]] en [[1994]], li [[DSc]] en [[2001]]. Li okupiĝas precipe pri malpuraĵoj de la [[aero]]. Li ricevis [[premio]]jn kaj memormedalojn inter [[1989]]-[[2011]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Az OH-gyökök és a kén-dioxid kapcsolata a troposzférában'' (1985) * ''Model simulation on the origin of Pb and Cd deposition over Hungary'' (1994) * ''Magyarország környezeti ózon-szennyezettségének vizsgálata'' (2004) * ''Meteorológiai szélsőségek és környezetbiztonság'' (2013) == Fontoj == * [http://www.matud.iif.hu/08jan/17.html hungarlingva [[intervjuo]] kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120403041810/http://www.matud.iif.hu/08jan/17.html |date=2012-04-03 }} * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18937 hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj meteologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Bozo Laszlo}} ooypeb2fn9x4f2rpq476hy0rfxse0ox 0 473993 9387013 7652479 2026-05-29T20:04:19Z Sj1mor 12103 9387013 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''László Buday''' [lAslO budai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Buday László''' estas [[hungara]] [[biokemiisto]], [[kuracisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[2013]], ordinara en [[2019]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. László Buday [http://mta.hu/mta_hirei/buday-laszlo-80091] naskiĝis la {{daton|24|novembro}} [[1963]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == László Buday frekventis medicinan [[universitato]]n en Budapeŝto ricevinta kuracistan [[diplomo]]n en [[1988]]. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1991]], li doktoriĝis en [[1998]] antaŭ la [[akademio]]. Li profesoriĝis en [[2000]]. Li parte instruas en medicina universitato en Budapeŝto, parte li esploras en biologia [[instituto]] en [[Szeged]]. En la studjaro [[1998]] li esploris eksterlande. Li okupiĝis precipe pri informoŝanĝoj de la [[ĉelo]]j. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1987]]-[[2009]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''The assay of the activity of protein kinase C with the synthetic oligopeptide substrate designed for histone kinase II.'' (1986) * ''Interactions of Cbl with two adaptor proteins, Grb2 and Crk, upon T cell activation'' (1996) * ''Structural disorder throws new light on moonlighting'' (2005) * ''EGF regulates tyrosine phosphorylation and membrane-translocation of the scaffold protein Tks5'' (2013) == Fontoj == * [http://mta.hu/mta_hirei/buday-laszlo-80091 hungarlingva biografio kun foto] * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=11639&nomination=1 hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Buday Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj biokemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] g4fu2sjzr15j7hn4clhntjshoveo0ms 0 474629 9387049 7657737 2026-05-29T20:09:24Z Sj1mor 12103 9387049 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tibor Czigány''' [cigAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Czigány Tibor''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[2013]], ordinara en 2019) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Tibor Czigány [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=14985] naskiĝis la {{daton|19|decembro}} [[1963]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Tibor Czigány frekventis [[gimnazio]]n, poste [[universitato]]n en sia naskiĝurbo ricevinta [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] en [[1988]]. Post lernado li ekinstruis samloke en la universitato. En la [[1990-aj jaroj]] li kelkfoje instruis ankaŭ en [[Kaiserslautern]]. Li doktoriĝis en la universitato en [[1994]]. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1997]], li doktoriĝis ([[DSc]]) en [[2005]] antaŭ la [[akademio]]. Li profesoriĝis en [[2002]]. Ekde [[2001]] li estis katedrestro, en [[2012]] [[dekano]]. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis 4 [[filo|gefilojn]]. Li okupiĝas precipe pri [[polimero]]j. Li ricevis medalojn kaj [[premio]]jn inter [[2001]]-[[2018]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Deformation rate dependence of the essential and non-essential work of fracture parameters in an amorphous copolyester'' (1998) * ''Special manufacturing and characteristics of basalt fiber reinforced hybrid polypropylene composites: Mechanical properties and acoustic emission study'' (2006) * ''Microscopic analysis of the morphology of seams in friction stir welded polypropylene'' (2012) == Fontoj == * [http://www.pt.bme.hu/munkatarsadatlap.php?id=9oqu53rqro3855d239ndb6h3cf7s294jo4B7v65y&l=m hungarlingva biografio kun foto] * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=14985 hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Czigany Tibor}} dcbrfkwlgw03ss057q53uuqlvey5qcv 0 474974 9387026 7660635 2026-05-29T20:06:11Z Sj1mor 12103 9387026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] Cseh-Szombathy''' [lAslO ĉe-sombati], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Cseh-Szombathy László''' estis [[hungara]] [[sociologo]], [[demografo]], mezlerneja kaj altlerneja [[instruisto]], [[membro]] (korespondanta en [[1993]], ordinara en [[2001]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. László Cseh-Szombathy [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=5969] naskiĝis la {{daton|8|junio}} [[1925]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|21|julio}} [[2007]] en Budapeŝto. == Biografio == László Cseh-Szombathy frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste [[universitato]]jn en [[Basel]] kaj [[Ĝenevo]], fine li ricevis [[diplomo]]n en [[Universitato de Budapeŝto]] en [[1950]]. Post lernado li ekinstruis en diversaj [[lernejo]]j en Budapeŝto. Inter [[1957]]-[[1974]] li laboris en la statistika oficejo, poste ĝis [[1988]] en sociologia [[instituto]]. Li instruis ekde [[1984]] en [[Universitato de Budapeŝto|Universitato Eötvös Loránd]], krome li estis [[gasto]]profesoro en [[Vieno]]. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1975]], li doktoriĝis en [[1983]] antaŭ la [[akademio]]. Li havas [[edzino]]n. Li okupiĝis ekzemple pri la sinmortigantoj. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1960]]-[[1996]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''I. Rákóczi György 1644-es és 1645-ös hadjárata'' (1956–1957) * ''Az öngyilkosok társadalmi jellege'' (1963) * ''A családszociológia fő problémái és vizsgálati módszerei'' (1974) * ''A mai magyar család'' (La nuna hungara [[familio]]), (1983) * ''Modelling the Interrelation between Macro Society and Family'' (1990) * ''Ellentmondó tendenciák a párkapcsolatok stabilitásának-instabilitásának alakulásában'' (2002) == Fontoj == * [http://tatk.elte.hu/kari-informaciok/in-memoriam-mainmenu-897/626-cseh-szombathy-ll25-2007 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140320114619/http://tatk.elte.hu/kari-informaciok/in-memoriam-mainmenu-897/626-cseh-szombathy-ll25-2007 |date=2014-03-20 }} * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=5969 hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj sociologoj]] [[Kategorio:Hungaraj demografoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Cseh-Szombathy Laszló}} t4x78o606jbd452fm4xmvjrmapvv0g4 0 476517 9386956 7649173 2026-05-29T19:53:42Z Sj1mor 12103 9386956 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tibor Farkas''' [farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Farkas Tibor''' estis [[hungara]] [[biokemiisto]], [[membro]] (korespondanta en [[1990]], ordinara en [[1998]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Tibor Farkas [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=5979] naskiĝis la {{daton|8|junio}} [[1929]] en [[Szeged]]. Li mortis la {{daton|15|novembro}} [[2003]] en Szeged. == Biografio == Tibor Farkas frekventis [[gimnazio]]jn en [[Kiskunhalas]] kaj en tiam hungara [[urbo]] [[Subotica|Szabadka]], poste [[universitato]]jn en sia naskiĝurbo kaj en [[Budapeŝto]]. Li akiris [[diplomo]]n en [[1955]] en [[Universitato de Budapeŝto|Universitato Eötvös Loránd]]. En 1955 li edziĝis baldaŭe havanta 2 filojn. Komence li laboris ĝis [[1971]] en biologia instituto en [[Tihany]], dume li estis [[gasto]]esploristo en [[Milano]] en [[1963]]. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1971]], li doktoriĝis en [[1990]] antaŭ la [[akademio]]. Depost 1971 li esploris en Szeged. Li okupiĝis precipe pri [[lipido]]j. Li ricevis 2 [[premio]]jn. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Összehasonlító vizsgálatok alacsonyabb- és magasabbrendű rákok kémiai összetételén'' (1957/58) * ''The Effect of Environmental Temperature on the Fatty Acid Composition of Crustacea Plankton'' (1964) * ''Biosynthesis of Fatty Acids by the Carp [Cyprinum carpio L.] in Relation to Environmental Temperature'' (1976) * ''Lipidek anyagcseréje a hőmérsékleti adaptáció során változó hőmérsékletű szervezetekben'' (1989) * ''Involvement of Phospholipid Molecular Species in Controlling Structural Order of Vertebrate Brain Synaptic Membranes during Thermal Evolution'' (1996) * ''Docosahexaenoic Acid Containing Phospholipid Molecular Species in Brains of Vertebrates'' (2000) == Fontoj == * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=5979 hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Farkas Tibor}} [[Kategorio:Hungaraj biokemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] jcyj1ezo2xvdczfj9aqmniabtgj8v30 0 476878 9387007 7659837 2026-05-29T20:03:24Z Sj1mor 12103 9387007 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] FEST''' [ŝAndor feŝt], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Fest Sándor''' estis [[hungara]] [[filologo]], literaturhistoriisto, [[profesoro]], [[instruisto]], [[membro]] (korespondanta en [[1938]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Sándor Fest [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4630] naskiĝis la {{daton|21|novembro}} [[1883]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Spišské Podhradie|Szepesváralja]] (nuntempa [[Spišské Podhradie]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|30|decembro}} [[1944]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Sándor Fest frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto akirinta [[diplomo]]jn en [[1906]] kaj [[1907]], fine li plulernis en [[Britio]] ĝis [[1913]]. Li plurfoje studvojaĝis al Britio kaj [[Usono]], dume li foje instruis en mezlernejoj jam ekde [[1906]]. Inter [[1917]]-[[1924]] li instruis en [[Universitato de Budapeŝto]] en rango privata profesoro. Inter [[1925]]-[[1934]] li instruis en [[Graz]]. Hejmenveninta li instruis parte en mezlernejo, parte en universitato en [[Debrecen]]. Li mortis pro bombado dum la [[2-a mondmilito]]. Li okupiĝis precipe pri la angla-hungara literatura kaj historia rilatoj. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Hangátvetés a magyar nyelvben'' (1907) * ''A latin nyelv tanítása az amerikai high schoolban. 1–2.'' (Instruado de la latina lingvo en la usonaj "high school"), (1911) * ''Fiume Magyarországhoz való kapcsolásának előzményeiről és hatásáról'' (1916) * ''Angolok Magyarországon a reformkorszakban'' ([[Angloj]] en Hungarujo dum la reforma erao),, (1920) * ''Magna Charta – Aranybulla. Szellemi érintkezések angolok és magyarok között III. Béla és II. Endre korában'' (1934) * ''Skóciai Szent Margit'' ([[Margareta de Skotlando (sanktulino)]]), (1941) * ''Anglo–Hungarian Historical and Cultural Relations'' (1969) * ''Skóciai Szent Margittól a walesi bárdokig. Magyar–angol történeti és irodalmi kapcsolatok.'' (2000) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero F kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4630 hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj filologoj]] [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Fest Sandor}} pz85tbdl868epqwtniaoesdjcm2itrm 0 476893 9387285 8414109 2026-05-30T04:14:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387285 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}}La '''Procezo de Nacia Reorganizado''', aŭ en hispana '''Proceso de Reorganización Nacional''' estas la nomo per kiu memnomiĝis la [[diktaturo|militista diktaturo]]<ref>Finchelstein, Federico, La Argentina fascista: Los orígenes ideológicos de la dictadura http://books.google.cl/books/about/La_Argentina_Fascista.html?id=_fd8AAAAMAAJ&redir_esc=y alirita la [[27an de novembro]] de 2013, 2012, Random House Mondadori isbn=9500738120</ref><ref>Samper, Omar, 2008, Reseña de "La Argentina Fascista. Los orígenes ideológicos de la dictadura" de Finchelstein, F., Fundamentos en Humanidades, vol 18, numero 2, paĝoj 173-176, Universidad Nacional de San Luis, issn=15154467 http://www.redalyc.org/pdf/184/18411970009.pdf alirita la 27an de novembro de 2013</ref><ref>Amuchástegui, Martha, Puiggrós, Adriana, Dictaduras y utopías en la historia reciente de la educación argentina (1955-1983) http://books.google.cl/books/about/Dictaduras_y_utop%C3%ADas_en_la_historia_rec.html?id=Y7vXEZasl7YC&redir_esc=y alirita la 27an de novembro de 2013, 1997, Editorial Galerna, isbn=9505563655</ref> aŭ '''''civil-militista'''''<ref>{http://www.memoria.fahce.unlp.edu.ar/art_revistas/pr.5445/pr.5445.pdf Narrativas de los expenitenciarios imputados en el Juicio por Delitos de Lesa Humanidad cometidos bajo el control operacional del V Cuerpo del Ejército Alirita la 27an de novembro de 2013, Giménez, María Julia, 2012, ''Aletheia''</ref><ref>http://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/4326444.pdf Deuda externa y derechos humanos: aspectos de una condicionalidad silenciada Alirita la 27an de novembro de 2013, Olmos Gaona, Alejandro Melo, Florencia, 2012.</ref> en diversaj politikaj kaj akademiaj kuntekstoj, en la senco aligi la duan terminon kiel nomigo preferinda,<ref>Garibotto, Verónica Inés, Contornos en negativo: Reescrituras posdictatoriales del siglo XIX (Argentina, Chile y Uruguay) http://d-scholarship.pitt.edu/7120/1/VeronicaGaribotto2008.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131202231518/http://d-scholarship.pitt.edu/7120/1/VeronicaGaribotto2008.pdf |date=2013-12-02 }} Alirita la 27an de novembro de 2013, 2008, Universitato de Pittsburgh, ProQuest, isbn=0549895469</ref> kvankam la populara uzado pluagnoskas ĝin kiel «diktaturo», «militista diktaturo», «militista regado» aŭ «militista reĝimo».<ref>http://www.elmundo.es/america/2013/11/04/527817db61fd3d93608b457b.html Argentina halla nuevos documentos secretos de la dictadura militar alirita la 27an de novembro 2013, El Mundo, [[5a de novembro]] 2013, España</ref><ref>http://internacional.elpais.com/internacional/2013/11/05/actualidad/1383624001_706481.html Las ‘artísticas’ listas negras de la dictadura argentina Alirita la 27an de novembro 2013, El País, 5a de novembro de 2013, España.</ref><ref>http://www.lanacion.com.ar/1635403-revelan-el-hallazgo-de-1500-actas-secretas-de-la-ultima-dictadura-militar {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140115201937/http://www.lanacion.com.ar/1635403-revelan-el-hallazgo-de-1500-actas-secretas-de-la-ultima-dictadura-militar |date=2014-01-15 }} Revelan el hallazgo de 1500 actas secretas de la última dictadura militar alirita la 27an de novembro 2013, La Nación, [[4a de novembro]] 2013, Argentino.</ref><ref>http://www.abc.es/internacional/20131030/abci-democracia-argentina-zozobra-treinta-201310301831.html La democracia argentina zozobra 30 años después del fin de la dictadura militar alirita la 27an de novembro 2013, ABC, [[31a de oktobro]] [[2013]], Hispanujo</ref> kiu regadis en [[Argentino]] ekde la [[puĉo en Argentino de 1976|puĉo de 24a de marto de 1976]], kiu elpostenigis la registaron [[konstitucio|konstitucian]] de la prezidentino [[María Estela Martínez de Perón]] ([[peronismo]]), ĝis la [[10-a de decembro]] de [[1983]], kiam enpovigis la registaro elektita jam pere de [[Universala voĉdonrajto|voĉdonrajto]] de [[Raúl Alfonsín]] ([[Unión Cívica Radical|radikala]]). Anstataŭ la konstitucian registaron oni starigis militistan [[junto]]n, estrita de la leŭtenanto generalo [[Jorge Rafael Videla]], la admiralo [[Emilio Eduardo Massera]] kaj la brigada generalo [[Orlando Ramón Agosti]]. La junto ekuzis la oficialan nomon de ''Proceso de Reorganización Nacional'' kaj restis en la povo ĝis [[decembro]] de [[1983]]. Militista [[Junto (politiko)|junto]], estrita de la komandantoj de la tri [[armitaj fortoj]], okupis la povon, nome epoko kiu kutime estas nomita simple kiel «el Proceso». Estas konsiderata «la diktaturo plej sangoverŝa de la [[historio de Argentino]]».<ref>http://books.google.com.ar/books?id=HhUHR63imh8C&lpg=PA198&hl=es&pg=PA198#v=onepage&q&f=false Mario Rapoport, Claudio Spiguel, Modelos económicos, regímenes políticos y política exterior argentina, paĝo 198, El 24 de marzo de 1976 se implantó la dictadura militar autodenominada ''Proceso de Reorganización Nacional'', la más sangrienta de la historia argentina. En: Foreign policy and political regime, José Flávio Sombra Saraiva, IBRI, 2003, isbn=9788588270121.<br /> El caso Pinochet y la impunidad en América Latina, Roberto Montoya, Daniel Pereyra, Pandemia, 2000, isbn=9879812956, paĝo 127.</ref> '''''El Proceso''''' karakteriziĝis pro la [[ŝtata terorismo]], la konstanta perforta rompo de la [[homaj rajtoj]], la [[Malaperigitoj dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj en Argentino|malaperigo kaj murdo]] de miloj da personoj, la sistema rabado de beboj kaj aliaj [[krimoj kontraŭ la homeco]]. Longa itinero kaj juĝa kaj politika permesis kondamni parton de la responsuloj per juĝoj kiuj ankoraŭ funkcias. == Vidu ankaŭ == * [[Puĉo en Argentino de 1976]] * [[Malaperigitoj dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj en Argentino]] * [[Elisabeth Käsemann]] * [[Mortoflugo]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Feierstein, Ricardo. Historia de los judíos argentinos. Galerna. ISBN 950-556-486-4. * García, Alejandro (1994). La crisis argentina: 1966-1976. Notas y documentos sobre una época de violencia política. Murcia: Universidad de Murcia. pp.&nbsp;251. ISBN 84-7684-410-7. Consultado el 26 de julio de 2013. * Gerchunoff, Pablo; Llach, Lucas (1998). El ciclo de la ilusión y el desencanto: un siglo de políticas económicas en Argentina. Buenos Aires: Ariel. ISBN 950-9122-57-2. * Girona Fibla, Núria. Escrituras de la historia. La novela argentina de los años 80. Valencia: Universidad de Valencia, 1995. ISBN 8437020291 * Proyecto PNUD-OIT (1988). Documento de trabajo n.º 18: El salario mínimo en Argentina: alcances y evolución (1964-1988). Ginebra: OIT. ISBN. * Schvarzer, Jorge (1996). La industria que supimos conseguir. Buenos Aires: Planeta. ISBN 950-742-690-6. * Instituto de Estadísticas y Censos (INDEC). Condiciones de vida; series históricas. Buenos Aires: INDEC. [5]. * Ruffa, Fernando (2006). «La censura y quema de libros durante la dictadura militar». ANRED Cultura (22 de marzo de 2006). http://www.anred.org/spip.php?article1358. * Almirón, Fernando (2001). Camposanto. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Argentino]] gt8oy89xkxdwae9otevqkhjk925nh8c 0 476894 9387029 7656281 2026-05-29T20:06:25Z Sj1mor 12103 9387029 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zsolt Fonyó''' [ĵolt fonjO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Fonyó Zsolt''' estis [[hungara]] [[kemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1998]], ordinara en [[2004]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Zsolt Fonyó [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4651] naskiĝis la {{daton|3|decembro}} [[1943]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|30|oktobro}} [[2005]] en Budapeŝto. == Biografio == Zsolt Fonyó frekventis [[universitato]]n en [[Veszprém (urbo)]] inter [[1962]]-[[1967]]. Post la [[diplomo]] li laboris en [[firmao]] pri [[nafto]]j. En [[1969]] li edziĝis baldaŭe havanta 2 [[filo|gefilojn]]. En [[1971]] li ekinstruis en teknikuniversitato en Budapeŝto, inter [[1993]]-[[2005]] li estis katedrestro. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1974]], li doktoriĝis en [[1987]] antaŭ la [[akademio]]. En [[1969]] li studvojaĝis al [[Barato]], post [[jardeko]] li esploris en [[Tokio]]. Li instruis en [[Zuriko]] inter [[1987]]-[[1993]]. Li partoprenis en redaktado de fak[[revuo]] ''Chemical & Biochemical Engineering Quarterly''. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1979]]-[[1998]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Kőolajlepárló oszlopok entrópiatermelésének és technológiai rugalmasságának együttes vizsgálata'' (1970) * ''A rektifikálás műveletének energiaszükséglete, energetikai javításának és optimalizálásának kérdései'' (1974) * ''Vegyipari rendszertechnikai és matematikai modellezés. I–II.'' (1982–1984) * ''Nemideális elegyek szétválasztásának tervezése. 1–2.'' (1996) * ''Elsőrendű homogén reakciók izoterm reaktorokban'' (2005) == Fontoj == * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4651 hungarlingva biografio] * [http://www.mtakoztest.hu/aj_fonyo_zsolt.htm hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Fonyo Zsolt}} nk1i97i0a4gqn19nd97yr1q6efolpdc 0 476986 9386957 8910032 2026-05-29T19:53:48Z Sj1mor 12103 9386957 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] Fülöp''' [jOĵef fulop], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Fülöp József''' estis [[hungara]] [[geologo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1967]], ordinara en [[1976]]) de [[Hungara Scienca Akademio]], membro (ekstera en [[1980]]) de Aŭstra Scienca Akademio. József Fülöp [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4679] naskiĝis la {{daton|20|januaro}} [[1927]] en [[Bük]]. Li mortis la {{daton|13|aprilo}} [[1994]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == József Fülöp frekventis mez[[lernejo]]jn en [[Kapuvár]] kaj [[Sopron]], poste [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1946]]-[[1952]]. Post la [[diplomo]] li restis samloke por instrui en [[Universitato de Budapeŝto|Universitato Eötvös Loránd]], baldaŭe li laboris en geologia [[instituto]]. Li ankaŭ instruis en la universitato inter [[1970]]–[[1984]], li estis katedrestro inter 1984–[[1994]], krome [[rektoro]] inter 1984–[[1990]]. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1957]], li doktoriĝis en [[1962]] antaŭ la [[akademio]]. Li longe estis ĉefredaktoro de fak[[revuo]] ''Acta Geologica''. Li ricevis [[premio]]jn kaj medalojn inter [[1960]]-[[1990]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A tatai mezozoós alaphegység földtani vizsgálata. – A bakonybéli glaukonitos terület földtani és kémiai vizsgálata'' (1954) * ''Teljes juraszelvény a Vértes-hegységből'' (1965) * ''Új perspektívák a hazai földtani kutatás előtt'' (Novaj perspektivoj antaŭ la enlanda geologia esplorado), (1975) * ''Az ásványi anyagok története Magyarországon'' (1984) * ''Magyarország geológiája. Paleozoikum. I–II.'' (1990–1994) == Fontoj == * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4679 hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Fulop Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj geologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 48rf3j6grtf1gfyt91h1n16jogxtfht 0 477149 9387091 7650865 2026-05-29T20:20:58Z Sj1mor 12103 9387091 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jenő Gaál''' [janO gAl], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gaál Jenő''' estis [[hungara]] [[ekonomikisto]], [[politikisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1896]], ordinara en [[1908]], direktora en [[1931]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Jenő Gaál [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/039/pc003932.html#8] naskiĝis la {{daton|14|septembro}} [[1846]] en iama loĝloko ''Pusztagerendás'' en [[Békés (historia departemento)]]. Li mortis la {{daton|19|majo}} [[1934]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Jenő Gaál frekventis [[universitato]]jn en [[Pest (urbo)]] kaj [[Vieno]] akirinta [[diplomo]]jn pri [[juro]] kaJ ŝtatoscienco en [[1871]], poste li plulernis en komerca [[akademio]] en Vieno. Ekde [[1872]] li havis [[posteno]]n en [[Arad]]. Inter [[1878]]-[[1893]] li estis parlamenta deputito, poste li laboris en [[ministerio]]. Inter [[1894]]-[[1816]] li instruis en teknikuniversitato en [[Budapeŝto]] en instrua rango publika ordinara profesoro. Ekde [[1908]] li apartenis ankaŭ al la supera ĉambro. Li pensiuliĝis en [[1916]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Carlyle Tamás társadalompolitikai rendszere'' (1897) * ''Magyarország közgazdasági és társadalmi politikája a második ezredév küszöbén'' (Ekonomia kaj socia politikoj de Hungarlando en komenco de la 2-a [[miljaro]], (1907) * ''Thessedik Sámuel élete, alkotásai és művei'' (Vivo, kreoj kaj verkoj de [[Sámuel Tessedik]], (1918) * ''Élmények és tanulságok (Önéletrajz, Magyarország Újabbkori Történetének Forrásai'' (1940) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj G, GY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4680 hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Gaal Jeno}} 6tdpy8hvq9vu3cdq93s0t6cnqu9f4fn 0 477336 9386948 7648668 2026-05-29T19:52:45Z Sj1mor 12103 9386948 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] Gillemot''' [lAslO ĵilmo], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gillemot László''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1949]], ordinara en [[1965]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia [[patro]] estis [[Ferenc Gillemot]]. László Gillemot [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=gillemot] naskiĝis la {{daton|7|oktobro}} [[1912]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|20|aŭgusto}} [[1977]] en Budapeŝto. == Biografio == László Gillemot frekventis 2 [[universitato]]jn en Budapeŝto inter [[1930]]-[[1935]]. Post la [[diplomo]] li ekinstruis en la teknikuniversitato. En [[1941]] li doktoriĝis, post 3 jaroj li iĝis katedrestro, en [[1949]] li atingis la instruan rangon publika ordinara profesoro. Inter [[1954]]-[[1957]] li estis [[rektoro]]. En [[1948]] li fondis metalindustrian [[instituto]]n, kiun li longe gvidis. En [[1970]] oni fondis teknologian instituton, kies direktoro restis ĝismorte. Li okupiĝis precipe pri [[materialo]]j, [[alojo]]j, veldadoj. Li ricevis [[premio Kossuth|premiojn Kossuth]] en [[1949]] kaj [[1957]], krome ankaŭ aliajn [[premio]]jn, eĉ [[franca]]n medalon. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A hegesztés röntgenvizsgálata'' (1941) * ''Fémek technológiája I.'' (1947) * ''A gyorshegesztő eljárások'' (1954) * ''Mechanikai technológia I–II'' (1960) * ''Anyagszerkezettan és anyagvizsgálat I–III'' (1965–1966) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj G, GY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=gillemot hungarlingva biografio kun foto] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/g/i/gillemot/gillemotpant.html hungarlingva biografio] * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4710 hungarlingva biografio] {{Vivtempo|Gillemot Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] g8mubv26r20b6c884pealsw9tbfyi3q 0 477431 9387039 7656100 2026-05-29T20:07:44Z Sj1mor 12103 9387039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Paŭlo|Pál]] Ottó Geszti''' [gesti], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Geszti Pál Ottó''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1967]], ordinara en [[1976]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Pál Ottó Geszti [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4707] naskiĝis la {{daton|19|novembro}} [[1922]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|6|aprilo}} [[1985]] en Budapeŝto. == Biografio == Pál Ottó Geszti akiris [[diplomo]]n en [[1946]] en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József]], poste li laboris kelkajn jarojn en [[firmao]] pri [[karbo]][[minejo]]. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1953]], li doktoriĝis en [[1957]] antaŭ la [[akademio]]. Li ekinstruis en la teknikuniversitato en 1957, kie li estis elektita katedrestro en [[1959]]. Inter [[1967]]-[[1973]] li estis [[dekano]]. Li fondis [[instituto]]n en [[1971]], kiun li gvidis ĝismorte. Li okupiĝis precipe pri [[elektrejo]]j. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1952]]-[[1982]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Ipari energianormák'' (1952) * ''Új üzemzavari szinkronozási eljárás'' (1958) * ''Villamosművek I–II'' (1967) * ''Villamosenergia-rendszerek I–III'' (1983–1985) == Fontoj == * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=4707 hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj]] {{Vivtempo|Geszti Pal Otto}} 3h4nlzadsvcvmw6u700ifhys2upmbki 0 478227 9386960 8242524 2026-05-29T19:54:08Z Sj1mor 12103 9386960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Stefano|István]] Hazay''' [iŝtvAn hazai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Hazay István''' estis [[hungara]] geodeziisto-[[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1967]], ordinara en [[1976]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. István Hazay [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=6523] naskiĝis la {{daton|15|aprilo}} [[1901]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|23|decembro}} [[1995]] en Budapeŝto. == Biografio == István Hazay akiris [[diplomo]]n en [[1922]] en teknika [[universitato]] en Budapeŝto. Inter [[1923]]-[[1941]] li laboris en [[firmao]] Ŝtata Termezurado, poste ĝis [[1949]] en la [[ministerio]], fine ĝis [[1953]] en termezura oficejo. Li ekinstruis ankaŭ en la teknikuniversitato en [[1929]]. Baldaŭe li instruis ankaŭ en universitatoj en [[Sopron]] kaj [[Miskolc]]. En [[1934]] li doktoriĝis, post 3 jaroj li atingis la instruan rangon privata profesoro. Inter 1953-[[1967]] li estis katedrestro, inter [[1960]]-[[1964]] li estis [[dekano]], poste [[rektoro]]. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1955]], precipe poste medalojn. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Vizsgálatok Magyarország felületéhez legjobban simuló referencia ellipszoid méreteinek és elhelyezésének meghatározására'' (1932) * ''Vetületek, különös tekintettel a hazai felmérésekre'' (1942, 1982) * ''Geodéziai kézikönyv. I–III.'' Manlibro pri [[geodezio]]), (1956–1960) * ''Vetülettan'' (1964) * ''A vertikális kéregmozgási hálózatok kiegyenlítése a mozgásértékek változásának figyelembevételével'' (1977) * ''Nagyméret arányú felmérések'' (1998) == Memorigiloj == * [[busto]] apud la tekmikuniversitato en Budapeŝto ([[2001]]) * premio "Hazay István" ([[2010]]) == Fontoj == * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=hazay hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=6523 hungarlingva biografio] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/h/a/hazay/hazaypant.html hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri geodezio]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Hazay Istvan}} qwwh5nsibolqevzisbf9p2rev69kel5 0 478592 9386969 8840314 2026-05-29T19:54:56Z Sj1mor 12103 9386969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] Hunyady''' [lAslO hubjadi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Hunyady László''' estas [[hungara]] [[fiziologio|fiziologo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[2010]], ordinara en [[2016]]) de [[Hungara Scienca Akademio]], membro de [[Academia Europaea]] ([[2012]]). László Hunyady [http://semmelweis.hu/az-egyetemrol/vezeto-tisztsegviselok/dr-hunyady-laszlo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140423040348/http://semmelweis.hu/az-egyetemrol/vezeto-tisztsegviselok/dr-hunyady-laszlo/ |date=2014-04-23 }} naskiĝis la {{daton|23|marto}} [[1959]] en [[Szombathely]]. == Biografio == László Hunyady post lernado li elektis las sciencan branĉon fiziologion. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1992]], li doktoriĝis en [[2000]] antaŭ la [[akademio]]. Li instruas en la medicina [[universitato]] en Budapeŝto atinganta la profesorecon en [[2004]]. Inter [[2006]]-[[2012]] li estis vic[[dekano]], en la studjaro [[2012]] li estis vic[[rektoro]]. Li esploris en [[Usono]] kaj [[Britio]]. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1995]]-[[2007]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Activation of sodium-proton exchange is not a prerequisite for Ca2+ mobilization and aggregation in human platelets'' (1987) * ''The ligand binding site of the angiotensin AT(1) receptor'' (1996) * ''Az 1-es típusú multiplex endokrin neoplasia klinikai tünetei, diagnózisa és kezelése. A genetikai vizsgálatok hazai tapasztalatai'' (2005) * ''Angiotensin II-induced activation of central AT1 receptors exerts endocannabinoid-mediated gastroprotective effect in rats'' (2014) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=15560 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.matud.iif.hu/2010/10/15.htm hungarlingva intervjuo kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101107093520/http://www.matud.iif.hu/2010/10/15.htm |date=2010-11-07 }} * [http://semmelweis.hu/az-egyetemrol/vezeto-tisztsegviselok/dr-hunyady-laszlo/ hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140423040348/http://semmelweis.hu/az-egyetemrol/vezeto-tisztsegviselok/dr-hunyady-laszlo/ |date=2014-04-23 }} [[Kategorio:Hungaraj fiziologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Hunyady Laszlo}} ejczhml5j7stesaaqkb5i9dai2tps9y 0 479790 9387047 7658860 2026-05-29T20:08:59Z Sj1mor 12103 9387047 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Stefano|István]] Karádi''' [iŝtvAn karAdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Karádi István''' estas [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[2013]], ordinara en 2019) de [[Hungara Scienca Akademio]]. István Karádi [http://semmelweis.hu/az-egyetemrol/vezeto-tisztsegviselok/dr-karadi-istvan/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140423221012/http://semmelweis.hu/az-egyetemrol/vezeto-tisztsegviselok/dr-karadi-istvan/ |date=2014-04-23 }} naskiĝis la {{daton|2|junio}} [[1951]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == István Karádi frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste tuj medicinan [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1969]]-[[1975]]. Post la [[diplomo]] li ekinstruis samloke en la universitato. En la [[1980-aj jaroj]] li studvojaĝis al [[Dresdeno]] kaj [[Graz]]. Li atingis la sciencan gradon [[PhD]] en [[1990]], li doktoriĝis en [[2000]] antaŭ la [[akademio]]. Li estas katedrestro kaj [[dekano]]. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1975]]-[[2001]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A vaszkuláris permeabilitás vizsgálata diabeteses és hyperlipoproteinaemiás betegeken'' (1980) * ''Alacsony lipoprotein(a) szint növeli a thrombolysis sikerének valószínűségét'' (1993) * ''Klinikai irányelvek kézikönyve, Anyagcsere'' (2007) * ''Complement activation and its prognostic role in post-cardiac arrest patients'' (2014) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=12380 hungarlingva biografio kun foto] * [http://semmelweis.hu/az-egyetemrol/vezeto-tisztsegviselok/dr-karadi-istvan/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140423221012/http://semmelweis.hu/az-egyetemrol/vezeto-tisztsegviselok/dr-karadi-istvan/ |date=2014-04-23 }} * [http://academic.research.microsoft.com/Author/5257236/istvan-karadi]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}} {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Karadi Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] d1ws1kzuxbf5e753p828nm0g7elt31x 0 480397 9387188 9346371 2026-05-30T00:38:26Z Γλωσσολαλιά 253200 9387188 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Vivreforma movado''' (germane: ''Lebensreformbewegung'') estas movado de la fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento]], kiu ligis diversajn ideojn por ŝanĝi la socion per [[reformo]]j. Ne ĉiuj reprezentantoj aŭ organizoj de la vivreforma movado subtenis aŭ praktikis ĉiujn branĉojn. Tre konata iĝis la centro en [[Monte Verità]] ([[Svislando]]), kie estis reprezentantoj de la diversaj tendencoj kaj kie okazis Esperanto-kursoj. Diversaj tendencoj kiuj povas ariĝi ĉe la Vivreforma movado estas la jenaj: * [[vegetaranismo]] * [[pacifismo]] * [[naturkuracado]] * reformo de [[edukado]] * [[edukado|reformo de la grundo]] * [[edukado|ĝardenaj urboj]] * [[nudismo]], [[naturismo]] * [[sporto]] * reformo de la loĝejo * reformo de la virina vestaĵo En la vivreforma movado partoprenis multaj artistoj, nome [[pentristo]]j kaj [[grafikisto]]j; tre konataj, kvazaŭ simbolaj, estas la grafikaĵoj de [[Fidus]] (kromnomo de Hugo Höppener). Multaj esperantistoj estis parto de la vivreforma movado aŭ simpatiis kun ĝi. Pri temoj el la vivreforma movado informis kaj diskutis la revuoj de la Esperanto-Movado, precipe la [[pacifismo]] ĝuis grandan subtenon. == Vidu ankaŭ == * [[Wandervogel]] * [[Deutscher Vortrupp-Bund]] * [[Hipio]] == Nuntempaj libroj kiuj influis por la disvolvigo de la Vivreforma movado == * Adolf Just: Return to Nature: Paradise Regained (1896), ISBN 0-7873-0485-9 — PDF * Richard Ungewitter: Nakedness (1904), ISBN 0-9652085-1-6 * Arnold Ehret: Mucusless Diet Healing System (1922), ISBN 0-87904-004-1 — PDF * Hermann Hesse: Siddhartha (1922) {{Projektoj}} [[Kategorio:Sociaj movadoj]] [[Kategorio:Nudismo]] nxvzvkxrgncw55tup3m3dwpqbm30jn8 9387190 9387188 2026-05-30T00:43:18Z Γλωσσολαλιά 253200 9387190 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Vivreforma movado''' (germane: ''Lebensreformbewegung'') estas movado de la fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento]], kiu ligis diversajn ideojn por ŝanĝi la socion per [[reformo]]j. Ne ĉiuj reprezentantoj aŭ organizoj de la vivreforma movado subtenis aŭ praktikis ĉiujn branĉojn. Tre konata iĝis la centro en [[Monte Verità]] ([[Svislando]]), kie estis reprezentantoj de la diversaj tendencoj kaj kie okazis Esperanto-kursoj. Diversaj tendencoj kiuj povas ariĝi ĉe la Vivreforma movado estas la jenaj: * [[vegetaranismo]] * [[pacifismo]] * [[naturkuracado]] * reformo de [[edukado]] * [[edukado|reformo de la grundo]] * [[edukado|ĝardenaj urboj]] * [[nudismo]], [[naturismo]] * [[sporto]] * reformo de la loĝejo * reformo de la virina vestaĵo En la vivreforma movado partoprenis multaj artistoj, nome [[pentristo]]j kaj [[grafikisto]]j; tre konataj, kvazaŭ simbolaj, estas la grafikaĵoj de [[Fidus]] (kromnomo de Hugo Höppener). Multaj esperantistoj estis parto de la vivreforma movado aŭ simpatiis kun ĝi. Pri temoj el la vivreforma movado informis kaj diskutis la revuoj de la Esperanto-Movado, precipe la [[pacifismo]] ĝuis grandan subtenon. == Vidu ankaŭ == * [[Wandervogel]] * [[Deutscher Vortrupp-Bund]] * [[Hipio]] == Nuntempaj libroj kiuj influis por la disvolvigo de la Vivreforma movado == * Adolf Just: Return to Nature: Paradise Regained (1896), ISBN 0-7873-0485-9 — PDF * Richard Ungewitter: Nakedness (1904), ISBN 0-9652085-1-6 * Arnold Ehret: Mucusless Diet Healing System (1922), ISBN 0-87904-004-1 — PDF * Hermann Hesse: Siddhartha (1922) {{Projektoj}} [[Kategorio:Sociaj movadoj]] [[Kategorio:Nudismo]] [[Kategorio:Vegetarismo]] 9nel7q7wu6s5ozg94yq63dkqbmukcqm 9387191 9387190 2026-05-30T00:48:07Z Γλωσσολαλιά 253200 9387191 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Vivreforma movado''' (germane: ''Lebensreformbewegung'') estas movado de la fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento]], kiu ligis diversajn ideojn por ŝanĝi la socion per [[reformo]]j. Ne ĉiuj reprezentantoj aŭ organizoj de la vivreforma movado subtenis aŭ praktikis ĉiujn branĉojn. Tre konata iĝis la centro en [[Monte Verità]] ([[Svislando]]), kie estis reprezentantoj de la diversaj tendencoj kaj kie okazis Esperanto-kursoj. Diversaj tendencoj kiuj povas ariĝi ĉe la Vivreforma movado estas la jenaj: * [[vegetaranismo]] * [[pacifismo]] * [[naturkuracado]] * reformo de [[edukado]] * [[edukado|reformo de la grundo]] * [[ĝardena urbo|ĝardenaj urboj]] * [[nudismo]], [[naturismo]] * [[sporto]] * reformo de la loĝejo * reformo de la virina vestaĵo En la vivreforma movado partoprenis multaj artistoj, nome [[pentristo]]j kaj [[grafikisto]]j; tre konataj, kvazaŭ simbolaj, estas la grafikaĵoj de [[Fidus]] (kromnomo de Hugo Höppener). Multaj esperantistoj estis parto de la vivreforma movado aŭ simpatiis kun ĝi. Pri temoj el la vivreforma movado informis kaj diskutis la revuoj de la Esperanto-Movado, precipe la [[pacifismo]] ĝuis grandan subtenon. == Vidu ankaŭ == * [[Wandervogel]] * [[Deutscher Vortrupp-Bund]] * [[Hipio]] == Nuntempaj libroj kiuj influis por la disvolvigo de la Vivreforma movado == * Adolf Just: Return to Nature: Paradise Regained (1896), ISBN 0-7873-0485-9 — PDF * Richard Ungewitter: Nakedness (1904), ISBN 0-9652085-1-6 * Arnold Ehret: Mucusless Diet Healing System (1922), ISBN 0-87904-004-1 — PDF * Hermann Hesse: Siddhartha (1922) {{Projektoj}} [[Kategorio:Sociaj movadoj]] [[Kategorio:Nudismo]] [[Kategorio:Vegetarismo]] ivj0wvlgog11xkwpr6rkbiclmj3te1q 0 481657 9387303 8105367 2026-05-30T05:07:10Z Sj1mor 12103 9387303 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Terry-Thomas, 1961.jpg|eta|Aktoro [[Terry-Thomas]] estis konata pro sufiĉe ampleksa diastemo.]] [[Dosiero:Béatrice Dalle Cabourg 2017 2.jpg|eta|[[Béatrice Dalle]] franca aktorino]] '''Diastemo''' estas interdenta spaco. Por multaj specioj de [[mamuloj]] diastemo estas komuna trajto, plej ofte inter la [[incizivo]]j kaj [[vangodento]]j. En homoj, la vorto <nowiki>''diastemo''</nowiki> estas pli ofte aplikata al libera areo inter supraj incizivoj (tranĉodentoj). Tio okazas kiam ekzistas neegala rilato inter la grandeco de la dentoj kaj la [[makzelo]]. Diastemo foje estas kaŭzita aŭ pliseverigita de lipa ligaĵo (la histo liganta la lipon al la dentokarno) kaŭzanta altan mukozan alligitaĵon kaj malpli alkroĉitan keratinigitan histon kiu estas pli ema al langopuŝado, kiu povas puŝi la dentojn dise. En Ganao, Namibio kaj Niĝerio, diastemo estas rigardata kiel allogaĵo kaj signo de fekundeco, kaj kelkaj homoj eĉ havas ilin kreitaj per kosmetika dentokuracado. En [[Francio]], ili estas nomitaj "dents du bonheur" ("bonŝancaj dentoj"), kaj en Aŭstralio, malfermitaj tranĉodentojn en infanoj laŭdire estas prognozo de estonta riĉeco. Kelkaj famuloj kiuj havis aŭ havas diastemon inkludas la kontreokantiston [[Charley Pride]], modelojn [[Jessica Hart]], [[Lindsey Wixson]], [[Lauren Hutton]] kaj [[Lara Stone]], usonan teleĵurnal-raportiston [[Michelle Charlesworth]], usonan piedpilkiston Michael Strahan, aktorinojn [[Vanessa Paradis]], [[Eve Myles]], Béatrice Dalle, [[Jorja Fox]] kaj Anna Paquin, aktorojn [[Ernest Borgnine]] kaj [[Terry-Thomas]], kantistojn [[Madonna]] kaj [[Laura Pausini]], kantaŭtoron [[Elton John]], rokmuzikiston Flea, repiston 50 Cendo, komikulon Paul F. Tompkins, la muzikiston Elvis Costello kaj iaman sekretariinon de la registaro de [[Usono]], [[Condoleezza Rice]]. [[Dosiero:Crâne cheval.jpg|eta|maldekstra|Kranio de ĉevalo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Dento]] 3jerr2v7msynj8yxdw5v8i2d016eytz 0 484336 9387273 5963392 2026-05-30T04:07:58Z Sj1mor 12103 9387273 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Konsilio pri la arkitekturo de Interreto''' ({{lang-en|'''Internet Architecture Board'''}}, {{lang-en|'''IAB'''}}) estas grupo de teknikaj konsilantoj de [[ISOC]], okupiĝanta pri: * inspektado de la arkitekturo de [[Interreto]], <!--en tiu nombro--> ĝiaj [[Ret-komunika protokolo|protokoloj]] kaj ligitaj al ili proceduroj; * inspektado de kreado de novaj interretaj normoj; * redaktado kaj publikigo de la dokumentoj [[RFC]]; * konsilado al la estraro de ISOC pri teknikaj, arkitekturaj kaj proceduraj demandoj, ligitaj al Interreto kaj ĝiaj teknologioj. == Eksteraj ligiloj == [http://www.iab.org/ La retejo de Internet Architecture Board]{{ref|en}} [[Kategorio:Interretaj organizaĵoj]] oclatx57rj5caqup8dczchsia1u5boi 0 484381 9387266 7134770 2026-05-30T03:57:50Z Sj1mor 12103 9387266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Interret-Inĝeniera Stir-Grupo''' ({{lang-en|The Internet Engineering Steering Group, IESG}}) estas grupo por ellaborado de inĝeniera reglamento de [[Interreto]], kiu respondecas pri teknika gvidado de la agado de [[IETF]] kaj pri la proceso de normigado de Interreto. Kiel branĉo de [[ISOC]], ĝi respondecas pri akcepto de novaj specifoj kiel normoj de Interreto kun observo de ĉiuj difinitaj proceduroj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ietf.org/iesg.html The Internet Engineering Steering Group]{{ref|en}} [[Kategorio:Interretaj organizaĵoj]] f0ayhcfxxrizbg7g7qv3ae19rucf9jy 0 489473 9387276 9370010 2026-05-30T04:10:45Z Sj1mor 12103 9387276 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Sunday-school-Manzanar-Ansel-Adams.jpeg|eta|Dimanĉa lernejo, en koncentrejo [[Manzanar]], 1943. Foto de [[Ansel Adams]].]] '''Dimanĉa lernejo''', ankaŭ konata kiel '''Sabata lernejo''', estas [[institucio]] dezajnita por instrui homojn, kutime infanojn, koncerne [[kristanismo]]n, nomitaj tiele ĉar la plej multaj kristanaj [[eklezio]]j renkontiĝas dimanĉe. Kelkaj Septagaj Adventistaj komunumoj tenas sian Sabatajn lernejojn sabate. Dimanĉaj lernejoj unue estis starigitaj en la 1780-aj jaroj por disponigi edukon al laboristaj infanoj por ties unua tago for de la fabriko.<ref name="MSS">{{Citaĵo el libro|titolo=Macclesfield Sunday School 1796- 1996|familia nomo=Collins|persona nomo=Louanne|jaro=1996|loko=Macclesfield, Cheshire|eldoninto=Macclesfield Museums Trust|ISBN=1-870926-09-9}}</ref> Ĝi estis proponita fare de Robert Raikes, redaktisto de la ''Gloucester Journal'' en artikolo en sia gazeto kaj apogita fare de multaj klerikoj. Ĝi planis instrui la junullegadon, skribon kaj kalkuladon kaj scion pri la [[Biblio]].<ref name=Dav>{{Citaĵo el libro|titolo=History of Macclesfield|familia nomo=Davies|persona nomo=Stella|jaro=1961|eldono=1976|loko=Didsbury, Manchester and Macclesfield|eldoninto=E.J.Morten|ISBN=0-85972-034-9|paĝoj=219–225}}</ref> Estis nur post 90 jaroj, en 1870, antaŭ ol infanoj povis ĉeesti lernejojn dum la semajno. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Rowe, Mortimer, B.A., D.D. ''The History of Essex Hall''. London:Lindsey Press, 1959. Full text reproduced here.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitarian.org.uk/support/doc-EssexHall0.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131014003426/http://www.unitarian.org.uk/support/doc-EssexHall0.shtml |arkivdato=2013-10-14 }}</ref> * Bergler, Thomas E. ''The Juvenilization of American Christianity.'' Grand Rapids, MI: William B. Eerdmans, 2012. * Boylan, Anne M. ''Sunday School: The Formation of an American Institution, 1790-1880'' (1990) * Broadbent, Arnold. ''The First 100 Years of the Sunday School Association: 1833-1933''. A centenary booklet issued by the Lindsey Press of the General Assembly of Unitarian and Free Christian Churches. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.metropolitantabernacle.org/Sunday-School/Sunday-School-Lessons Metropolitan Tabernacle Sunday School - Free resources from the biggest Sunday School in the UK] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140219173451/http://www.metropolitantabernacle.org/Sunday-School/Sunday-School-Lessons |date=2014-02-19 }} * [http://www.gospelhall.org/sundayschool Lesson guides and printable Bible activities] * [http://apostoliccm.com/ Apostolic Children's Ministry] * [http://www.gracemagazine.org.uk/articles/historical/raikes.htm Robert Raikes and the Sunday School Movement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071008143459/http://www.gracemagazine.org.uk/articles/historical/raikes.htm |date=2007-10-08 }} * [http://archives.lambethpalacelibrary.org.uk/calmview/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=ssi Records of the Church of England Sunday School Institute] * [http://sundayschoolsafety.com/ Sunday School Safety] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141008175237/http://www.sundayschoolsafety.com/ |date=2014-10-08 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eduksistemoj]] [[Kategorio:Kristana edukado]] [[Kategorio:Edukaj organizaĵoj]] 0s33swu0cvc2p1pukp2ewkeqeomair0 1 492130 9387095 9386625 2026-05-29T20:25:25Z Arbarulo 135469 9387095 wikitext text/x-wiki == alinomigu == Ligite de [[Lingva International]] kaj [[Internacia lingvo]], ĉi tiu artikolo [[Internacia Lingvo]] aktuale temas pri ĝia historio. Mi proponas alinomigi ĝin al [[Historio de Internacia Lingvo]].--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 05:26, 14 Aŭg. 2014 (UTC) :Nun mi opinias, ke la artikolo restu kiel aparta por internacia lingvo, kies koncepto estas pli ampleksa ol la temo Historio de Internacia Lingvo, kiu estus ĉapitro de la ĝeneralaj temo kaj artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:21, 11 Jun. 2015 (UTC) ::{{ne farita}} Mi korektis la alidirekton de [[Lingva International]] al [[Lingvo Internacia]] kunigita kun [[Lingvo internacia]]. Mi ne plu proponos alinomi tion al "Historio de..." sed [[Internacia lingvo]] (minuskle) ŝajnas kutima. Dankon,--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 01:12, 12 Jun. 2015 (UTC) == Internacia kaj transnacia == " Proponi Esperanton kiel lingvon internacian – aŭ prefere transnacian – estas malpli facila entrepreno ol oni povus imagi" de [[Emma Bonino]] Kio estas la diferenco? Eble ke internacia signifas ponto inter la nacioח, sed transnacia signifas io post la naciismo. Ĉu oni deziras ekspliki ideon orde kaj pli profunde? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:23, 29 jun. 2023 (UTC) == Claude AI pri la esencoj de Internacia lingvo == Laŭ mia kompreno, la esencoj de internacia lingvo inkluzivas plurajn gravajn aspektojn: 1. Neŭtraleco: Ideale, internacia lingvo ne apartenas al specifa nacio aŭ kulturo, tiel evitante kulturan hegemonion. 2. Facileco de lernado: Ĝi devus esti relative facile lernebla por homoj el diversaj lingvaj fonoj. 3. Reguleco: Konsistaj gramatikaj reguloj sen multaj esceptoj helpas en la lernado kaj uzado. 4. Universaleco: Ĝi devus esti taŭga por uzo en diversaj situacioj - de ĉiutaga babilado ĝis sciencaj diskutoj. 5. Fleksebleco: La kapablo krei novajn vortojn kaj esprimi kompleksajn ideojn estas grava. 6. Precizeco: Ĝi devas esti sufiĉe preciza por uzo en teknikaj kaj sciencaj kampoj. 7. Internacia vortprovizo: Vortoj prenitaj el diversaj lingvoj povas helpi internacian rekoneblecon. 8. Fonetika simpleco: Elparolado kiu estas relative facila por parolantoj de multaj lingvoj. 9. Kultura neŭtraleco: La lingvo mem ne devus favori specifan kulturan vidpunkton. 10. Vivanteco: Kapablo evolui kaj adaptiĝi al novaj bezonoj de parolantoj. Estas grave noti, ke neniu lingvo perfekte plenumas ĉiujn ĉi tiujn kriteriojn, kaj diversaj proponitaj internaciaj lingvoj (kiel Esperanto, Ido, Interlingua, ktp.) traktas ilin malsame. Ĉu vi havas specifajn pensojn pri kiuj el ĉi tiuj aspektoj estas plej gravaj? Produktita fare de Claude AI 3.5 Soneto, babilboto kaj virtuala asistanto [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:44, 30 jul. 2024 (UTC) == Korekto de mistajpo/tajperaro == Mi ĵus korektis "ritaloj" al "rilatoj", sed mi ne certas ĉu la eraro estis en la fonto (oni ne donis "[[sic]]", Tiel!) aŭ ĉu ĝi estis tajperaro nur ĉi tie. Do ĉu mi bone aŭ malbone faris? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:59, 29 maj. 2026 (UTC) :Tute bone laŭ mi. Mi pensas ke la artikoloj el ''Enciklopedio de Esperanto'' estas transprenitaj nur kiel facila maniero havi materialon por artikolo. Ili devus esti korektataj kaj aktualigataj kiel iu ajn vikipedia artikolo, ne konservataj por ĉiam en la original formo - tio estas tasko por Vikifontaro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 29 maj. 2026 (UTC) ly2l6x17qpw4i0aojozczaabv51cfj8 14 494977 9386789 9386728 2026-05-29T12:34:23Z Trigenibinion 181623 kat 9386789 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Politiko de Katalunio]] [[Kategorio:Historio de Katalunio]] [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Naciismo en Francio]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Kataluna]] qo3vc6ec7lx0fbjtfehtu8h72ouoehg 0 498619 9387353 9278733 2026-05-30T07:40:54Z Sj1mor 12103 /* Elektita verkaro */ 9387353 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo =Claude-Louis Châtelet<br />(1753-1795) | dosiero =Promeneurs dans un parc.jpg | priskribo =Promenantoj en la parko. | dato de naskiĝo =[[1753]] | loko de naskiĝo =[[Parizo]], {{FRA}} | dato de morto =[[7-a de majo]] [[1795]] | loko de morto =[[Parizo]], {{FRA}} }} '''Claude-Louis Châtelet''' (1753-1795) estis franca pentristo, desegnisto kaj gravuristo, aŭtoro de marpejzaĝoj kaj pastorala scenaro laŭ la stilo de [[Claude Joseph Vernet]] (1714-1789). Li fervore ĉirkaŭbrakis la revolucikaŭzon, aliiĝis al [[Robespiero]] kaj al la ĉefoj de la [[Jakobeno|Jakobenoj]] kaj fariĝis membro de la Revolucia Tribunalo. Li estis arestita, juĝita, kondamnita kaj ekzekutita en [[Parizo]]. == Elektita verkaro == {{Div col|cols = 1}} * Voyage pittoresque ou Description des Royaumes de Naples et de Sicile, 4 volumoj, ([[1781]]-[[1786]]), Eldonisto Abato de Saint-Non (1727-1791) === Olepentraĵoj === * Paysage avec chute d'eau, 1781, [[Luvro|Muzeo de Luvro]], Paris * Illumination du Pavillon du Belvédère, 1781, 80x59 cm. Ce tableau représente les jardins du Petit Trianon lors de la fête donnée par la reine Marie-Antoinette en l'honneur de son frère Joseph II. Versailles, Musée national du Château et des Trianons * Illumination du Belvédère * Illumination du Pavillon du Belvédère * Marine, la Pêche, Paris, [[Luvro|Muzeo de Luvro]] * Parc du Château de Maupertuis, collection particulière * Parc du Château de Gaillon, collection particulière * Promeneurs dans un parc, 74x60 cm ; collection particulière * Promeneurs dans un parc * Promeneurs dans un parc * Paysage panoramique de cascades animé de personnages, 70x112 cm * La tour de Marlborough dans le jardin de Mesdames, Bellevue * Paysages avec cascades" === Desegnaĵoj === * Vue d'une petite ville de montagne * Vue prise au pied du Temple de Minerve, à Agrigente * Vue des ruines du Temple de Junon, à Agrigente * Vue des ruines de l'antique théâtre de Syracuse * Ruines romaines, Musée Lambinet, Versailles * La tempête, [[Luvro|Muzeo de Luvro]] * Madame de Wolmar et Saint Prieŭ sur les rochers de la Neillerie, Paris, [[Luvro|Muzeo de Luvro]] * Le jeu de bagues chinois au Petit Trianon * Recueil des Plans du Petit Trianon, par le Sieur Mique, Chevalier de l'Ordre de Saint-Michel, Premier architecte honoraire, Intendant Général des Bâtiments du Roy et de la Reine, 17981 {{Div col end}} == Literaturo == * [http://books.google.com.br/books?id=ue9-98hDO6gC&pg=PA324&lpg=PA324&dq=Claude-Louis+Ch%C3%A2telet&source=bl&ots=QA052PKXfB&sig=96fLXtHl-FpxuUrDLMjVb8Zii3E&hl=en&sa=X&ei=bNAzVOnkErfesAS3t4HwDg&redir_esc=y#v=onepage&q=Claude-Louis%20Ch%C3%A2telet&f=false 15th-18th Century French Drawings in the Metropolitan Museum of Art], Metropolitan Museum of Art (New York, N.Y.) * [http://books.google.com.br/books?id=PVZfx3Y6o5IC&pg=PA230&dq=Claude-Louis+Ch%C3%A2telet&hl=en&sa=X&ei=vdAzVNyjKIyNsQSw_YGQDQ&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Claude-Louis%20Ch%C3%A2telet&f=false The Roman Frontier in Central Jordan: Final Report on the Limes Arabicus ...], S. Thomas Parker * [http://books.google.com.br/books?id=lwLTTZ1lr7kC&pg=PA42&dq=Claude-Louis+Ch%C3%A2telet&hl=en&sa=X&ei=vdAzVNyjKIyNsQSw_YGQDQ&ved=0CCsQ6AEwAQ#v=onepage&q=Claude-Louis%20Ch%C3%A2telet&f=false French Architectural and Ornament Drawings of the Eighteenth Century], Mary L. Myers * [http://books.google.com.br/books?id=pPGMBAAAQBAJ&pg=PA80&dq=Claude-Louis+Ch%C3%A2telet&hl=en&sa=X&ei=vdAzVNyjKIyNsQSw_YGQDQ&ved=0CDEQ6AEwAg#v=onepage&q=Claude-Louis%20Ch%C3%A2telet&f=false The Architecture of Lŭury], Dr Annette Condello * [http://books.google.com.br/books?id=qFtY4dgsrRIC&pg=PA48&dq=Claude-Louis+Ch%C3%A2telet&hl=en&sa=X&ei=5dEzVJaBM47CsATv4oCQDg&ved=0CCQQ6AEwADgK#v=onepage&q=Claude-Louis%20Ch%C3%A2telet&f=false Rousseau's Elysium. Ermenonville Revisited], Gerard J. van den Broek * [http://books.google.com.br/books?id=DftFDjYDyX4C&pg=PA34&dq=Claude-Louis+Ch%C3%A2telet&hl=en&sa=X&ei=5dEzVJaBM47CsATv4oCQDg&ved=0CCkQ6AEwATgK#v=onepage&q=Claude-Louis%20Ch%C3%A2telet&f=false Napoleon's Sorcerers: The Sophisians], Darius Alexander Spieth * [http://books.google.com.br/books?id=SmWNZbnoK8YC&pg=PA29&dq=Claude-Louis+Ch%C3%A2telet&hl=en&sa=X&ei=5dEzVJaBM47CsATv4oCQDg&ved=0CDQQ6AEwAzgK#v=onepage&q=Claude-Louis%20Ch%C3%A2telet&f=false Bourgeois and Aristocratic Cultural Encounters in Garden Art, 1550-1850], Michel Conan * [http://books.google.com.br/books?id=r_l3uwiFcrgC&pg=PA87&dq=Claude-Louis+Ch%C3%A2telet&hl=en&sa=X&ei=5dEzVJaBM47CsATv4oCQDg&ved=0CD4Q6AEwBTgK#v=onepage&q=Claude-Louis%20Ch%C3%A2telet&f=false Italy's Lost Greece: Magna Graecia and the Making of Modern Archaeology], Giovanna Ceserani * [http://books.google.com.br/books?id=evA0AgAAQBAJ&pg=PA166&dq=Claude-Louis+Ch%C3%A2telet&hl=en&sa=X&ei=5dEzVJaBM47CsATv4oCQDg&ved=0CFQQ6AEwCTgK#v=onepage&q=Claude-Louis%20Ch%C3%A2telet&f=false European Drawings 4: Catalogue of the Collections], Nicholas Turner {{Div col|cols = 3}}{{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Claude-Joseph_Vernet_-_Landscape_with_Waterfall_and_Figures_-_Walters_372411.jpg|<center>[[Claude Joseph Vernet]]<br />([[1714]]-[[1789]])</center> Jean-Honor%C3%A9_Fragonard_021.jpg|<center>[[Jean-Claude Richard de Saint-Non|Richard de Saint-Non]]<br />([[1727]]-[[1791]])</center> Richard_mique.jpg|<center>[[Richard Mique]]<br />([[1728]]-[[1794]])</center> L%27%C3%A9ruption_du_V%C3%A9suve_(Pierre-Jacques_Volaire).jpg|<center>[[Pierre-Jacques Volaire]]<br />([[1729]]-[[1799]])</center> Fragonard,_Inspiration.jpg|<center>[[Jean-Honoré Fragonard]]<br />([[1732]]-[[1806]])</center> %C3%89lisabeth-Louise_Vig%C3%A9e-Le_Brun_-_Hubert_Robert_(1788).jpg|<center>[[Hubert Robert]]<br />([[1733]]-[[1808]])</center> Prise_de_la_Bastille.jpg|<center>[[Jean-Pierre Houël]]<br />([[1735]]-[[1813]])</center> L%27Isle-Adam_-_Chateau_des_Conti.jpg|<center>[[Louis-Gabriel Moreau]]<br />([[1740]]-[[1806]])</center> Joseph_II.jpg|<center>[[Jozefo la 2-a]]<br />([[1741]]-[[1790]])</center> P%C3%A2ris-Portrait-w.jpg|<center>[[Pierre-Adrien Pâris]]<br />([[1745]]-[[1819]])</center> Antoine_Quentin_Fouquier-Tinville_(1746-1795),_French_revolutionary.jpg|<center>[[Antoine Fouquier-Tinville]]<br />([[1746]]-[[1795]])</center> Vivant_Denon.jpg|<center>[[Dominique Vivant Denon]]<br />([[1747]]-[[1825]])</center> Musée Ingres-Bourdelle - Portrait de Louis XVI - Joseph-Siffred Duplessis - Joconde06070000102.jpg|<center>[[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]]<br />([[1754]]-[[1793]])</center> Marie-Antoinette,_1775_-_Mus%C3%A9e_Antoine_L%C3%A9cuyer.jpg|<center>[[Marie-Antoinette]]<br />([[1755]]-[[1793]])</center> Cassas.jpg|<center>[[Louis-François Cassas]]<br />([[1756]]-[[1827]])</center> Robespierre.jpg|<center>[[Robespiero]]<br />([[1758]]-[[1794]])</center> </Gallery> </center> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Franco|Pentristo}} {{Portalo|Francio|Homoj|Pentraĵoj|Artoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Châtelet, Claude-Louis}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj desegnistoj]] [[Kategorio:Francaj gravuristoj]] [[Kategorio:Homoj de la Franca revolucio]] h9h773f4djmovchik8pl4rid5f31d02 0 510434 9387147 9071915 2026-05-29T22:35:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387147 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo = Arnstadt |zomo=15 }} La '''Preĝejo Sankta Kruco''' (germane: ''St. Crucis'', ''Kreuzkirche'') en [[Espenfeld]], urboparto de [[Arnstadt]], Germanio, estas malnova [[defend-preĝejo]]. == Priskribo == El la multnombraj romanikaj ĥorejtur-preĝejoj en la ĉirkaŭaĵo de Arnstadt nur du kvazaŭ neŝanĝite konservitis: unu el ili estas la Kruco-preĝejo en Espenfeld. Jam en 914 estis la unua endokumenta mencio de la vilaĝo "Esbenefelt". La konstruaĵo troviĝas sur iam ĉirkaŭmasonita tombejo. La suda kaj la okcidenta flankoj distancas je ĉ. 6 metroj de alia, pli interna rempareto (alteco de 3 metroj, iama defendrondiro). Konstruitis la preĝejo en la 2-a duono de la 12-a jarcento kiel hala preĝejo kun apsido (la baptopelvo konserviĝis). La formo de tiu preĝejo similis al la preĝejoj en [[Wipfratal|Branchewinda]] kaj [[Wipfratal|Wipfra]]. Meze de la 13-a jarcento komenciĝis la konstruo de la turo post kiam oni malkonstruis la unuan apsidon. Sed la nova turo denova ankaŭ ricevis apsidon (la altaro datumas de tiu tempo). La konstruistoj estis la sama kiuj antaŭe jam faris la turoj de la [[Preĝejo de la Virgulino (Arnstadt)|Kirko Nia kara Sinjorino]] en Arnstadt kie videblas la samaj eroj (arkaĵoj trifoliaj; kapiteloj kalikblokaj). La vitraloj en la apsidoj faritis fare de la konata ateliero de Wilhelm Franke el [[Naumburg]]: ĝi montras kristnaskan scenon. La blazono kaj la enskribo dokumentas ke temas pri donaco de dukino Marie von Schwarzburg-Sondershausen el la 1913-a jaro. Je la komenco de la 14-a jarcento la apsido ricevis [[krucripovolbo|krucripan volbon]] kun kapo de Kristo kiel fina ŝtono. En 1618 faritis la [[barelvolbo|barelvolba]] navo el ligno, la ambono kaj la galerio - kaj verŝajne ankaŭ la ĉirkaŭfortikaĵo. Samtempe oni akipis okcidente de la kirko provizejajn kelojn por nutraĵoj. La pentritaj galeribildoj estas de 1708, la orgeno de 1899. Post profundaj restaŭradlaboroj la kirko havas novan konkokalkan plankon; turo kaj muro riparitis. Apartenas al la monumentprotektita komplekso ankoraŭ tombejo kun barokaj tomboŝtonoj, iama lernejo kaj la paroĥa domo. La tombejo faritis en malfrua 13-a jarcento fare de la civitanoj. Tio signifas ke Espenfeld havas unu el la plej malnovaj tombejoj de tuta [[Turingio]]. La rondvolba pordo tra kiu oni eniris la tombejon montras la jaron 1544 surfrontone. [[File:St. Crucis (Espenfeld) 2.jpg|thumb|left|preĝejo kun malposta, belega framskeleta domo]] ==Literaturo== *Michael Köhler: ''Thüringer Burgen und befestigte vor- und frühgeschichtliche Wohnplätze,'' Jenzig-Verlag, 2001, ISBN 3-910141-43-9, p. 96/97 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} *[https://web.archive.org/web/20150211140419/http://espenfeld.de/ueber_den_ort/ueber_den_ort.html informoj pri vilaĝo kaj kirko] *[https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/arnstadt/arnstadt-i-bachkirche-oberkirche-dosdorf-siegelbach/st-crucis-espenfeld/ hejmpaĝo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Arnstadt|Espenfeld]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|espenfeld]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Kruco|Espenfeld]] 7gqwedxuqlxg74xpcyucm9n6zpdolv7 0 512149 9387089 9313639 2026-05-29T20:20:49Z Sj1mor 12103 9387089 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Francisko|Ferenc]] Gordon,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gordon Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], [[ministro]], [[diplomato]], [[parlamentano]]. Lia origina nomo estis ''Neuhaus Ferenc'' ĝis [[1945]]. Ferenc Gordon [http://nevpont.hu/view.php?id=9470] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150203124828/http://nevpont.hu/view.php?id=9470 |date=2015-02-03 }} naskiĝis la {{daton|12|februaro}} [[1893]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|18|aŭgusto}} [[1971]] en [[Bonaero]]. == Biografio == Ferenc Gordon frekventis komercan [[akademio]]n en sia naskiĝurbo, poste li plulernis en [[Hamburgo]]. Li eklaboris en [[banko]], post jaroj li ofte kontribuis en ekonomiaj [[revuo]]j. En [[1934]] li aliĝis al Etbienula Partio, sed li havis bonajn kontaktojn kun la [[socialdemokrato]]j. En la jaroj [[1945]] kaj [[1946]] li estis parlamentano, samtempe ministro pri financo, poste diplomato en [[Berno]]. En [[1947]] li forlasis la landon kaj laboris plu en [[Argentino]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A társadalmi kérdés. A gazdasági dogmák bírálata'' (1920) * ''Az Északamerikai Egyesült Államok'' ([[Usono]]), (1943) - ekonomia kaj socia studoj == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero G, poste serĉu la nomon)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181025090618/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.html |date=2018-10-25 }} * [http://nevpont.hu/view.php?id=9470 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150203124828/http://nevpont.hu/view.php?id=9470 |date=2015-02-03 }} {{Vivtempo|Gordon Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri financo]] [[Kategorio:Hungaraj diplomatoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungardevenaj argentinanoj]] f7stnbn5qyp4ok0za1mijfh8y6245po 10 513515 9386918 8326259 2026-05-29T19:13:29Z ThomasPusch 1869 9386918 wikitext text/x-wiki {{Komenco de mapo|stilo={{{stilo|}}}}}[[dosiero:{{Situo sur mapo Francio Bretonio|Bildo|{{{tipo|}}}}}|{{{larĝo|600}}}ra|{{{priskribo|Administra mapo de Bretonio}}}]] {{Mapo en angulo|Francio|angulo=se|mapo=Bretonio|larĝo={{Mapo en angulo/larĝo|Francio|Bretonio|{{{larĝo|600}}}|0.75}}|speco={{{tipo|}}}}} {{Komenco de nestigo}}{{Tnavbar|Mapo/Francio Bretonio|nodiv=1|mini=1}}{{Fino de nestigo}} <!-- departementoj --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.25|-1.7|Ille-et-Vilaine|regiono}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.3|-2.77|Côtes-d'Armor|regiono}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.35|-4|Finistère|regiono}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.95|-2.77|Morbihan|regiono}} <!-- regionaj aŭ departementaj ĉeflokoj --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.11|-1.68|Rennes|urbo|2|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.52|-2.77|Saint-Brieuc|urbo|3|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.99|-4.11|Quimper|urbo|3|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.66|-2.76|Vannes|urbo|3|n}} <!-- aliaj urboj de Ille-et-Vilaine --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.36|-1.22|Fougères{{!}}Fougères|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.65|-2.08|Redon|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.66|-2.01|Saint-Malo|urbo|4|n}} <!-- aliaj urboj de Côtes-d'Armor --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.47|-2.06|Dinan|urbo|4|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.55|-3.15|Guingamp|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.75|-3.47|Lannion|urbo|4|n}} <!-- aliaj urboj de Finistère --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.39|-4.50|Brest|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.20|-4.08|Châteaulin|urbo|4|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.58|-3.84|Morlaix|urbo|4|s}} <!-- aliaj urboj de Morbihan --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.74|-3.37|Lorient|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.06|-2.98|Pontivy|urbo|4|n}} <!-- insuloj --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.47|-5.09|Ouessant{{!}}Insulo Ouessant|insulo|20|ne}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.34|-3.18|Belle-Île-en-Mer|insulo|30|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.64|-3.47|Groix{{!}}Insulo Groix|insulo|15|o}} <!-- maraj partoj --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.60|-5.20|Atlantiko|maro|0|e}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.9|-4.70|&nbsp;Manika markolo|maro|0|e}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.12|-4.64|Maro Iroise|maro|15|o}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.59|-2.79|golfo de Morbihan|maro|35|se}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.67|-1.66|golfo de monteto Sankta-Mikaelo|maro|25|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|45.67|-1.66|sanmala golfo|maro|25|n}} {{Fino de mapo}}<noinclude> {{Dokumentado por kompleta mapo|sous-pages=oui}} </noinclude> egjiy53w1tz9g3vhpqjre7uk50twnda 9386922 9386918 2026-05-29T19:29:21Z ThomasPusch 1869 9386922 wikitext text/x-wiki {{Komenco de mapo|stilo={{{stilo|}}}}}[[dosiero:{{Situo sur mapo Francio Bretonio|Bildo|{{{tipo|}}}}}|{{{larĝo|600}}}ra|{{{priskribo|Administra mapo de Bretonio}}}]] {{Mapo en angulo|Francio|angulo=se|mapo=Bretonio|larĝo={{Mapo en angulo/larĝo|Francio|Bretonio|{{{larĝo|600}}}|0.75}}|speco={{{tipo|}}}}} {{Komenco de nestigo}}{{Tnavbar|Mapo/Francio Bretonio|nodiv=1|mini=1}}{{Fino de nestigo}} <!-- departementoj --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.25|-1.7|Ille-et-Vilaine|regiono}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.3|-2.77|Côtes-d'Armor|regiono}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.35|-4|Finistère|regiono}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.95|-2.77|Morbihan|regiono}} <!-- regionaj aŭ departementaj ĉeflokoj --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.11|-1.68|Rennes|urbo|2|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.52|-2.77|Saint-Brieuc|urbo|3|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.99|-4.11|Quimper|urbo|3|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.66|-2.76|Vannes|urbo|3|n}} <!-- aliaj urboj de Ille-et-Vilaine --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.36|-1.22|Fougères{{!}}Fougères|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.65|-2.08|Redon|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.66|-2.01|Sanmalo|urbo|4|n}} <!-- aliaj urboj de Côtes-d'Armor --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.47|-2.06|Dinan|urbo|4|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.55|-3.15|Guingamp|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.75|-3.47|Lannion|urbo|4|n}} <!-- aliaj urboj de Finistère --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.39|-4.50|Brest|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.20|-4.08|Châteaulin|urbo|4|s}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.58|-3.84|Morlaix|urbo|4|s}} <!-- aliaj urboj de Morbihan --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.74|-3.37|Lorient|urbo|4|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.06|-2.98|Pontivy|urbo|4|n}} <!-- insuloj --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.47|-5.09|Ouessant{{!}}Insulo Ouessant|insulo|20|ne}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.34|-3.18|Belle-Île-en-Mer|insulo|30|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.64|-3.47|Groix{{!}}Insulo Groix|insulo|15|o}} <!-- maraj partoj --> {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.60|-5.20|Atlantiko|maro|0|e}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.9|-4.70|&nbsp;Manika markolo|maro|0|e}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.12|-4.64|Maro Iroise|maro|15|o}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|47.59|-2.79|golfo de Morbihan|maro|35|se}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.67|-1.66|golfo de monteto Sankta-Mikaelo|maro|25|n}} {{Punkto sur mapo/gms|Francio Bretonio|48.90|-2.79|Sanmala golfo|maro|0|e}} {{Fino de mapo}}<noinclude> {{Dokumentado por kompleta mapo|sous-pages=oui}} </noinclude> 0esuga70qq21ctlu9vjse9y2382jj5d 0 513840 9387196 8413686 2026-05-30T01:42:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387196 wikitext text/x-wiki {{Koord|42|16|0.26|N|4|24|24.77|W|region:ES_type:landmark|display=title}} [[Dosiero:San Martín de Frómista2.JPG|eta|Ĉefa fasado de Sankta Marteno de Frómista.]] [[Dosiero:San Martín de Frómista.JPG|eta|maldekstra|Preĝejo de [[Sankta Marteno de Tours]] en Frómista, Palencia.]] La '''Preĝejo de Sankta Marteno''' estas templo [[katolikismo|katoliko]] starigita en la [[11-a jarcento]] en [[Frómista]], en la [[provinco Palencio]] ([[Kastilio-Leono]], [[Hispanio]]), situanta ĉe la [[Vojo al Santiago]]. Ĝi apartenas al la stilo [[romanika arkitekturo|romanika]] kaj estas konsiderata kiel unu de la ĉefaj modeloj de eŭropa romaniko. Ĝi estis konstruita en la dua duono de la 11-a jarcento laŭ ordono de doña Mayor de Kastilio, kiel parto de Monaĥejo de Sankta Marteno, nune malaperinta. La unuaj novaĵoj en kiuj oni aludis al tiu preĝejo datas de la jaro [[1066]], en kiu jam estis komencita la konstruado. La ekstera aspekto de la Preĝejo de Sankta Marteno de Frómista estas karaktera de la periodo romanika en kiu ĝi estis konstruita. Super ties navoj, ne tre altaj, elstaras la [[kupolbazo]] [[Oklatero|oklatera]] super la [[navokruciĝo]] kaj la du turoj [[cilindro|cilindraj]] ambaŭflanke de la ĉefa [[fasado]]. La tri navoj, kun [[barelvolbo]]j, tiu centra pli larĝa kaj alta ol la flankaj, finas en tri cirklaj [[absido]]j. == Literaturo == * José Maiso kaj J. Ramón Lagunilla (2010). San Zoilo de Carrión en el origen del románico pleno. El románico de las donnas. ISBN 978-84-613-9059-5. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ifromista.com/sanmartin.htm "Informaciones prácticas para visitar la iglesia"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110524060917/http://www.ifromista.com/sanmartin.htm |date=2011-05-24 }} * [http://www.fundacionpatrimoniocyl.es/archivos/publicaciones_archivos/42.pdf "San Martín de Frómista, hito del Camino de Santiago"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120628140203/http://www.fundacionpatrimoniocyl.es/archivos/publicaciones_archivos/42.pdf |date=2012-06-28 }} en la revista del ''Patriomonio histórico de Castilla y León'', Año V, nº18. * [http://caminodesantiago.consumer.es/san-martin-de-fromista San Martín de Frómista] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150216015705/http://caminodesantiago.consumer.es/san-martin-de-fromista |date=2015-02-16 }} en la [http://caminodesantiago.consumer.es/ Guía del Camino de Santiago de Consumer] * [http://www.fromista.com Retejo de la Municipo de Frómista] * [http://www.terres-romanes.lu/fromista.htm privata retejo "Terres-romanes" (france) - San Martín de Frómista] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091021090233/http://www.terres-romanes.lu/fromista.htm |date=2009-10-21 }} * [http://www.lafronteradelduero.com/Paginas/maa_fromista_san_martin.html San Martín de Frómista - Su restauración] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210709185214/http://www.lafronteradelduero.com/Paginas/maa_fromista_san_martin.html |date=2021-07-09 }} kun fotoj de Manuel Aníbal Álvarez. [[Kategorio:Romanikaj konstruaĵoj en Hispanio]] [[Kategorio:Kastilio kaj Leono]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Marteno de Tours|Fromista]] ozvzial3cph1ypmi5i2kuhrx6g0teb9 0 515341 9387399 8947582 2026-05-30T08:53:22Z Sj1mor 12103 9387399 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} [[Dosiero:Neu-Herrnhut.jpg|eta|Neu-Herrnhut, en Gronlando, la ĉefa misia stacio de la Unuiĝo de fratoj.]]<nowiki> </nowiki>'''Samuel Petrus KLEINSCHMIDT''' (naskiĝinta la [[27-a de februaro]] [[1814]] en [[Alluitsoq]] / komunumo [[Kujalleq]], mortinta la [[8-a de februaro]] [[1886]] en [[Nuuk]]) estis germana / dana misiisto kaj lingvisto. Li skribis amason da artikoloj pri la [[gronlanda lingvo]] kaj fiksis ties ortografion de 1851 ĝis 1973. == Vivo == Li estis naskita al paro da misiistoj de la [[Unuiĝo de fratoj]] (patro [[Konrad Kleinschmidt]], germano; patrino: [[dana]]) Kiel junulo li iris por trejnado Germanlandon kaj Danlandon, kie li studis la lingvojn latinan, grekan kaj la hebrean, same kiel la nederlandan, francan, kaj anglan. Li mem edukitis trilingve (germana, dana, gronlanda). En 1840 li revenis al Gronlando, post du jaroj li tenis sian unuan predikon en la gronlanda, parolante ĝin flue kaj kaj sen eluzitaj idiomaĵoj aliaj, antaŭaj misiistoj. Li jam finis sian gramatikon de gronlanda en 1845. Li sendis ĝin al presado en la Universitato de [[Berlino]] sed ĝi ne estis publikigita ĝis 1851. Ĝi estis escepta ne utiligante la tradician skemon de la latina gramatiko sed enkondukante novan skemon pli konvenitan por la gronlanda. Tiu gramatiko ankaŭ estis la unua laboro kie uzitis nova ortografio. En 1859 li forlasis la Unuiĝon de fratoj kaj membriĝis al la Eklezio de Danio. La plej grandan parton de sia tempo en Gronlando li funkciis kiel instruisto, ne kiel pastro. Li ankaŭ tradukis la plejparton de la [[Biblio]] en gronlanda. Li mortis en 1886 je 72 jaroj de aĝo en Neu-Herrnhut (hodiaŭ, Nuko), foruzis la 54 el ili en Gronlando. == Honoroj == En Nuuk starigitis memorigtabulo por li. En 1882 li ricevis honoran doktorecon de la [[Humboldt-Universitato en Berlino]] kaj oni aljuĝis al li en 1882 la Dannebrog-ordenon. Eldonitis en 1886 poŝtmarko gronlanda kun lia portreto. == Eksteraj ligiloj== * {{DNB-Portal|118819852}} * [http://www.arktiskebilleder.dk/siulleq/album/person_7003562_1.html Bildoj de Kleinschmidt]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://runeberg.org/dbl/9/0220.html Biografio en la Dana biografio Leksikono] * [https://runeberg.org/salmonsen/2/14/0134.html ''Salmonsens Konversationsleksikon'', 2 udgave, bind XIV, s. 114-115; opslag: Kleinschmidt, Samuel] * [http://www.tidsskriftetgronland.dk/archive/1953-5-Artikel06.pdf#page=1 Finn Gad: "Samuel Petrus Kleinschmidt" (''Tidsskriftet Grønland'' 1953, nr. 5; s. 189-191)] * [http://www.tidsskriftetgronland.dk/archive/1954-10-Artikel05.pdf#page=2 Finn Gad: "Grønlands sprogsituation" (''Tidsskriftet Grønland'' 1954, nr. 10; s. 386-392)] * [http://www.tidsskriftetgronland.dk/archive/1964-6-Artikel02.pdf#page=1 Erik Holtved: "Samuel Kleinschmidt i anledning af 150 året for hans fødsel" (''Tidsskriftet Grønland'' 1964, nr. 6; s. 217-230)] * [http://www.tidsskriftetgronland.dk/archive/1953-5-Artikel03.pdf#page=1 Otto Jensen: "Den kommunale nyordning" (''Tidsskriftet Grønland'' 1953, nr. 5; s. 174-177)] {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kleinschmidt, Samuel}} [[Kategorio:Protestantaj misiistoj]] [[Kategorio:Danaj misiistoj]] [[Kategorio:Danaj protestantoj]] [[Kategorio:Germanaj misiistoj]] [[Kategorio:Germanaj protestantoj]] [[Kategorio:Gronlandanoj]] [[Kategorio:Homoj de la Unuiĝo de fratoj]] [[Kategorio:Danaj lingvistoj]] [[Kategorio:Eskim-aleuta lingvaro]] crur48ovt2f4d299r1ml7rtziyap4pk 0 516328 9387430 9259124 2026-05-30T09:45:53Z Sj1mor 12103 9387430 wikitext text/x-wiki S-Frazoj aŭ S-Deklaroj difiniĝas en la 4-a Anekso de la Direktivo 67/548/EEC de la [[Eŭropa Unio]]: ''Averto pri sekureco rilate al damaĝaj substancoj kaj preparaĵoj. La listo solidiĝis kaj ree publikiĝis en la Direktivo 2001/59/EK<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32001L0059:EN:HTML Direktivo 2001/59/EK]</ref>'', kie troveblas tradukoj por aliaj lingvoj de la Eŭropa Unio. Sekve, la listo estis ĝisdatigita kaj ree publikigita en la Direktivo 2006/102/EK<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1674733937016&uri=CELEX%3A32006L0102 Direktivo 2006/102/EK]</ref>, kie aldoniĝis tradukoj por la Eŭropa Unio. Ĉi-deklaroj pri sekureco uziĝas internacie, ne nur en la Eŭropa Unio, kaj nuntempe ekzistas senĉesaj klopodoj cele al internacia harmoniigo. Rimarko:Mankantaj kunigaĵoj de S-deklaroj indikas la forigon de tiuj frazoj aŭ anstataŭigo per alia frazo. {| class="wikitable" |- ! Kodo !! Frazo pri Sekureco!!Kodo !! Frazo pri Sekureco |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S1">S1</span>|| Konservu enfermita||<span id="S30">S30</span>||Neniam aldoni akvon al ĉi-produkto |- |<span id="S2">S2</span>||Konservu for de la atingo de la infanoj||<span id="S33">S33</span>||Preni singardajn procedojn kontraŭ statikajn elŝarĝojn |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S3">S3</span>|| Konservu en malvarma loko||<span id="S35">S35</span>||Ĉi-materialo kaj ties kemiujo devas manipuliĝi per sekura maniero |- |<span id="S4">S4</span>|| Konservu for de enloĝantaj lokoj||<span id="S36">S36</span>||Uzu adekvatan protekto-vestaĵon |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S5">S5</span>|| Konservu enhavon sub ... (''adekvata likvaĵo specifota de la fabrikanto'')||<span id="S37">S37</span>||Uzu adekvatajn gantojn |- |<span id="S6">S6</span>|| Konservu sub ... (''inerta gaso specifota de la fabrikanto'')||<span id="S38">S38</span>||En kazo de nesufiĉa ventumado uzi adekvatan spirekipaĵaron |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S7">S7</span>|| Konservu la kemiujon tre fermita||<span id="S39">S39</span>||Uzu protektilon por la okuloj aŭ vizaĝo |- |<span id="S8">S8</span>|| Konservu la kemiujon seka||<span id="S40">S40</span>||Por purigi la plankon kaj ĉiuj objektoj malpurigitaj de ĉi-materialo uzu ... (''materialon specifotan de la fabrikanto'') |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S9">S9</span>|| Konservu la kemiujon en loko tre ventumita||<span id="S41">S41</span>||En kazo de brulo kaj/aŭ eksplodo ne spiru la fumon |- |<span id="S10">S10</span>|| Konservu la enhavaĵon seka||<span id="S42">S42</span>||Dum fumigado aŭ sprajado uzi adekvatan spirekipaĵon (''mencii adekvatan nomigon specifotan de la fabrikanto'') |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S12">S12</span>|| Ne Konservu la kemiujon draste fermita||<span id="S43">S43</span>||En kazo de brulo uzu ... (''indiki en la spaco la adekvatan tipon de kontraŭbrula ekipaĵo. Se akvo pligrandigas la riskon aldonu - '''Neniam uzi akvon''''') |- |<span id="S13">S13</span>|| Konservu for el manĝaĵoj, drinkaĵoj kaj nutraĵoj por bestoj||<span id="S45">S45</span>||En kazo de akcidento aŭ se vi sentas vin malkomforta tuj serĉu kuracistan helpon (se eblos, montru glumarkon) |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S14">S14</span>|| Konservu for de ... (''mencii neakordigeblan materialon indikotan de la fabrikanto'')||<span id="S46">S46</span>||Kiam englutita, tuj serĉu kuracistan helpon kaj montru la ujon aŭ glumarkon |- |<span id="S15">S15</span>|| Konservu for de varmo||<span id="S47">S47</span>||Konservu sub temperaturo ne pli alta ol ...&nbsp;{{GdC|}} (''temperaturo specigota de la fabrikanto'') |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S16">S16</span>|| Konservu for de sparkofontoj - [[Fumado malpermesata]]||<span id="S48">S48</span>||Konservu seka kun ... (''adekvata materialo specigota de la fabrikanto'') |- |<span id="S17">S17</span>|| Konservu for de brulema materialo||<span id="S49">S49</span>||Konservu nur en la origina ujo |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S18">S18</span>|| Manipulu kaj zorge malfermu kemiujon||<span id="S50">S50</span>||Ne miksi kun ... (''materialon specigotn de la fabrikanto'') |- |<span id="S20">S20</span>|| Ne manĝu nek drinku dum manipulado||<span id="S51">S51</span>||Uzi nur en tre ventumitaj lokoj |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S21">S21</span>|| Ne fumu dum manipulado||<span id="S52">S52</span>||Ne rekomendita por interna uzo aŭ apud enloĝataj lokoj |- |<span id="S22">S22</span>|| Ne spiru la polvon||<span id="S53">S53</span>||Evitu elmontradon - ricevu specialajn instrukciojn antaŭe al la uzado |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S23">S23</span>|| Ne spiru la gason/fumojn/vaporojn/sprajon (''mencii adekvatan nomigon specifotan de la fabrikanto'')||<span id="S56">S56</span>||Manipulu ĉi-materialon kaj ties ujon apud loko de publika kolektado por rubaĵoj aŭ danĝeraj produktoj |- |<span id="S24">S24</span>|| Evitu haŭtokontakton||<span id="S57">S57</span>||Uzu adekvatan ujon cele al evitado de vivmedia malpurigo |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S25">S25</span>|| Evitu okulkontaktojn||<span id="S59">S59</span>||Serĉu helpon de la fabrikanto aŭ distribuanto por informoj pri rekuperado aŭ rebonigado de la materialo |- |<span id="S26">S26</span>|| En kazo de okulkontaktoj, tuj lavu kun abundego da akvo kaj serĉu medicinan helpon||<span id="S60">S60</span>||Ĉimaterialo kaj ties ujo devas esti manipulita kiel danĝera rubaĵo |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S27">S27</span>|| Tuje deprenu ĉian malpuran vestaĵaron||<span id="S61">S61</span>||Evitu ellasiĝon en la vivmedion. Serĉu pli da specialaj instrukcioj aŭ datumoj por sekureco |- |<span id="S28">S28</span>|| Post haŭtokontakto, tuje lavu kun abundo da ... (''mencii produkton specifotan de la fabrikanto'')||<span id="S62">S62</span>||Kiam englutita, ne instigi al vomado: tuj serĉu kuracistan helpon kaj montru ĉi-ujon aŭ glumarkon kiam eblas |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S29">S29</span>|| Ne malplenigu per drenado||<span id="S63">S63</span>||En kazo de akcidento pro inhalado: konduku la viktimon al freŝa aero for de la malpurigita zono kaj laŝu ĝin ripozi. |- |<span id="S64">S64</span>|| ||<span id=S64">64</span>||Kiam englutita, (nur se la homo estas konscia) abunde lavu la buŝon |} ==Kunigitaj S-Deklaroj== {| class="wikitable" |- ! Kodo !! Kunigitaj Deklaroj !! Kodo !! Kunigitaj Deklaroj |- |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="(S1/2)">(S1/2)</span>||Konservu firme enfermita kaj for de atingo de infanoj||<span id="S20/21">S20/21</span>||Ne manĝu, drinku aŭ fumu dum manipulado |- |<span id="S3/7">S3/7</span>||Konservu kemiujon firme enfermita en malvarma loko||<span id="S24/25">S24/25</span>||Evitu kontaktojn kun haŭto kaj okuloj |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S3/7/9">S3/7/9</span>||Konservu ujon firme enfermita en malvarma kaj tre ventumita loko||<span id="S27/28">S27/28</span>||Post kontakto kun la haŭto, tuj deprenu la tutan malpurigitan vestaĵaron, kaj tuj lavu kun abundo de ... (materialo specigota de la fabrikanto) |- |<span id="S3/9/14">S3/9/14</span>||Konservu en malvarma, tre ventumita loko for de ... (mencii neakordigeblajn materialojn specifotajn de la fabrikanto)||<span id="S29/35">S29/35</span>||Ne malplenigu per drenado; manipulu ĉi-materialon kaj ties enhavaĵon per sekura maniero |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S3/9/14/49">S3/9/14/49</span>||Konservu nur en la origina ujo, en malvarma, tre ventumita loko for de ... (mencii neakordigeblajn materialojn specifotajn de la fabrikanto)||<span id="S29/56">S29/56</span>||Ne malplenigu per drenado, manipulu ĉi-materialon kaj ties enhavaĵon apud loko de publika kolektado por rubaĵoj aŭ danĝeraj produktoj |- |<span id="S3/9/49">S3/9/49</span>||Konservu nur en la origina ujo, en malvarma, tre ventumita loko||<span id="S36/37">S36/37</span>||Uzu adekvatan protektivan vestaĵaron kaj gantojn |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S3/14">S3/14</span>||Konservu en malvarma loko for de ... (mencii neakordigeblajn materialojn indikitajn de the fabrikanto)||<span id="S36/37/39">S36/37/39</span>||Uzu adekvatan protektivan vestaĵaron, gantojn krom okulajn kaj vizaĝan protektilojn |- |<span id="S7/8">S7/8</span>||Konservu ujon firme enfermita kaj seka||<span id="S36/39">S36/39</span>||Uzu adekvatan protektivan vestaĵaron krom okulajn kaj vizaĝan protektilon |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S7/9">S7/9</span>||Konservu ujon firme enfermita kaj en tre ventumita loko||<span id="S37/39">S37/39</span>||Uzu adekvatajn gantojn krom okulajn kaj vizaĝan protektilon |- |<span id="S7/47">S7/47</span>||Konservu ujon firme enfermita kaj temperature ne pli alta ol ...&nbsp;{{GdC|}} (temperaturo specigota de la fabrikanto)||<span id="S38/2">S38/2</span>||En kazo de nesufiĉa ventumado uzu adekvatan spirekipaĵaron kaj tenu for de infanojn |- |- style="background: #7CB9E8; color: black" |<span id="S8/10">S8/10</span>||Konservu ujon humida, sed tenu la enhavaĵon seka||<span id="S47/49">S47/49</span>||Konservu nur en la originan ujon temperature ne pli alta ol ...&nbsp;{{GdC|}} (temperaturo specigota de la fabrikanto) |} ==Vidu ankaŭ== * [[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco]] * [[MSDS]] * [[Listo de R-Deklaroj]] ==Referencoj== {{referencoj|3}} [[Kategorio:Kemio]] [[Kategorio:Substancoj]] 46vbp9orvcjixzd0fo4kk7q4zr7p85k 0 516444 9386835 9139892 2026-05-29T15:57:11Z Tirolischleioans 254019 /* Memkompreno kaj orientiĝo de la ordeno */ 9386835 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Agostino Masucci, Madonna e i sette santi fondatori dell'Ordine servita (1727).jpg|eta|La Dipatrino kaj la 7 fondintoj de la ordeno, bildo de Agostino Masucci (1727)]] [[Dosiero:Wien 09 Servitenkirche 02.jpg|eta|La kirko de la Servistoj en [[Vieno]] (Alsergrund)]] La '''Servistoj de Mario''' (latine: ''Ordo Servorum Mariae'', mallongigo: ''OSM'') estas [[romkatolika eklezio|romkatolika]] ordeno. == Historio == Fondis en 1233 en [[Florenco]] sep komercistoj la ordenon de la Servistoj de [[Sankta Maria|Mario]]. En la festotago de la [[Tri reĝoj]] en 1234 komencis du el ili almozpetadi en la stratoj de Florenco. La ene de la ordeno "7 sanktaj patroj" nomitaj komercistoj starigis en la 1241-a jaro sian unuan monakejon. En 1249 ili ricevis la unuan aprobon fare de la [[papo|papa]] legato por [[Toskanio]]. Sankta [[Filippo Benizi]] konsideratas kiel dua fondinto, prilaborante la statutojn kaj fondante la virinan branĉon. Ekde 1299 ekzistis ordena provinco ankaŭ en [[Germanio]]. Papa konfirmo faritis fare de [[Benedikto la 11-a]] en 1304 per la [[Buleo (papo)|buleo]] ''Dum levamus''. Dum [[Reformacio]] nuligitis ĉiuj 17 germanaj abatejoj, sed samtempe komenciĝis ekfloro de la ordeno en Italujo. Tre konata ordenano tiutempe estis [[Paolo Sarpi]]. En la 17-a jarcento la ordeno ekspansiis en Franclandon kaj Hispanujon. En 1613 refonditis monakejo en [[Germanlingvio]], nome en [[Innsbruck]]. En 1639 fonditis monakejo en [[Vieno]]: tie unue estis nur simpla kapelo el ligno, sed jam en 1651 metitis la fundamenta ŝtono por la hodiaŭa kirko. Tamen la nuna monakejo grandparte konstruitis nur post la malsukcesa sieĝo de Vieno far la [[Turkoj]] (ĝis 1683). Disde Innsbruck fonditis ankoraŭ 26 aliaj monakejoj sur la teritorio de [[Aŭstrio-Hungario|Danuba monarkio]]. Reveno Germanlandon sukcesis en 1637 per la fondo de monakejo Kreuzberg proksime de [[Bonno]], kaj en 1714 estiĝis abatejo en [[Rheinbach]]. Pro la [[Franca Revolucio]] la ordeno devis toleri malsukcesetojn kaj per la [[Sekularigo]] la ordeno perdis ĉiujn posedaĵojn en la lando. Haltigis la duan ekmalfloron de la ordeno la generalprioro P. Albuin Patscheider kaj je la fino de la 19-a jarcento fariĝis novaj monakejfondoj kaj en Eŭropo kaj en [[Usono]]. Nova krizo estis pro al eksproprietigoj fare de la [[nazioj]] kaj [[komunisto]]j (en Hungario kaj [[Ĉeĥoslovakio]]). En 1954 iĝis en [[Gelsenkirchen|Gelsenkirchen-Buer]] denove monakejfondo. Ekde 1952 apartenas al la Servistoj kaj la branĉo de la laikuloj (t.n. sekulara instituto - SSI). Hodiaŭ dediĉas sin la ordenanoj al la [[Misiado|misia laboro]]. En [[Romo]] la ordeno establis sian propran altlernejon ''Marianum'' por teologistudoj. En la 2.2.2006 enkondukitis P. [[Gottfried M. Wolff]] kiel nova provincestro [[tirola]] kaj estro de la germana delegacio. == Ordenaj sindifino kaj orientiĝo == Tri aspektoj centras por la memdifino de la Servistoj: frateca komunumo, servo por la proksimulo, dediĉo al la Dipatrino. Komunaj preĝado, manĝado, agado kaj planado helpas ties realigon. Tiel substrekatas ankaŭ la ideoj komunecaj de la 7 ordenfondintaj patroj. Kiel [[ordenoj almozantaj|ordeno almozanta]] ĉefa tasko estas prizorgo de la malriĉuloj. Sed la laboro de la ordeno ne specialiĝis pri certa kampo. La altestimo de la Virgulino tre gravas por la Servistoj. Pri tio ekzistas speciala admono en la fina ĉapitro de la ordena regulo.<ref>"Bei diesem Diensteinsatz soll die Gestalt Mariens zu Füßen des Kreuzes unser Leitbild sein. Da der Menschensohn noch immer in seinen Brüdern gekreuzigt ist, wollen wir, die Diener seiner Mutter, mit ihr zu Füßen der unzähligen Kreuze stehen, um Trost und erlösende Mitarbeit zu bringen."</ref> Pro tio ankaŭ la teologistudoj en la ordena altlernejo en Romo treege flegas la mariologion. == La 7 fondintoj == Jenas la 7 patroj de la ordeno: * Bonfilius Monaldi * Bonajunkta Manetti (Johano) * Manettus dell' Antella (Benedikto) * Amadeo Amidei (Bartolomeo) * Hugo Lippi-Ugoccioni (Ricovero) * Sosteneus di Sostegno (Gerardino) * Alexis Falconieri Ili estis [[kanonizo|kanonigitaj]] fare de [[Leono la 12-a]] en 1888. Ilia festotago estas la 17-a de februaro. == Generalprioroj == * Bonfilius Monaldi, fondinto kaj 1-a ordengeneralo (1249–1256) * Buonajunkta Manetti, fondinto kaj 2-a ordengeneralo (1256–1257) * Giacomo da Siena, 3-a ordengeneralo (1257–1265) * Manettus dell'Antella, fondinto kaj 4-a ordengeneralo (1265–1267) * [[Filippo Benizi]], 5-a ordengeneralo (1267–1285) * [[Andrea da Faenza]], ordengeneralo ĉ. 1392 * Stefano Mucciarelli (1420?–1424) * [[Antoine Alabanti]], ordengeneralo ĉ. 1492 * [[Dionisio Neagrus Laurerio]] (1535–19.12.1539) * Agostino Bonucci (1542–1553) * Lorenzo Mazzocchino (1554–1557) * Lelio Baglioni (1590–1597) * Angelo Maria Montorsoli (1597–1600) * Giulio Arrighetti (1682–1700) * [[Pietro Maria Pieri]] (1725–1734) * [[Carlo Francesco Maria Caselli]] (1792–1798) * [[Albuin Patscheider]] (1851–1857) * Bonfiglio M. Mura (1859–1868) * Giovanni Angelo M. Mondani (1868–1882) * Pier Francesco M. Testa (1882–1888) * Peregrin-François Stagni (1901–1907) * Giuseppe M. Lucchesi (1907–1913) * [[Alexis-Henri-Marie Lépicier]] (1913–1920) * Austin Moore (1926–1932) * Alfonso Maria Montà (1953–1965) * Joseph M. Loftus (1965–1971) * Peregrine M. Graffius (1971–1977) * Michel M. Sincerny (1977–1989) * Hubert M. Moons (1989–2001) * [[Ángel Maria Ruiz Garnica]] (2001–2013) * [[Gottfried M. Wolff]] (ekde 2013) == Kardinaloj el la ordeno == * Dionisio Neagrus Kardinal Laurerio OSM (1497–1542) * Pietro Maria Kardinal Pieri OSM (1676–1743) * Carlo Francesco Maria Kardinal Caselli OSM (1740–1828) * Alexis-Henri-Marie Kardinal Lépicier OSM (1863–1936) == Piednotoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Augustin Pötscher: ''Geschichte des Servitenordens''. Verlag St.Peter, Salzburg 2001, ISBN 3-900173-68-0 * Waldemar Küther: ''Vacha und sein Servitenkloster im Mittelalter''. Köln 1971, ISBN 3-412-10571-6 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.servidimaria.org/ Internacia hejmpaĝo ] * [http://www.serviten.de/ La Servistoj en Germanlando] * [http://www.serviten.at/ La Servistoj en Aŭstrio] * [http://www.servitinnen-oase.de Servistinoj en Germanlando] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ordenoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj ordenoj kaj kongregacioj]] 8wlcy1qz2wr48ja7vt09ffrglyu6hh2 0 525978 9387146 9237898 2026-05-29T22:28:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Paroĥa kirko Sankta Jozefo | larĝo de informkesto = | dosiero = Nap utcai teplom.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo de dosiero = Paroĥa kirko Sankta Jozefo en Újpest | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Pest (departemento)]] | diocezo = [[Esztergom]]-[[Budapeŝto]] | unio = | dekanujo = [[Újpest]]-[[Rákospalota]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Budapeŝto]], [[distrikto]] [[Újpest]] | geo = | konsekro = [[1934]] | konsekrinto = [[Árpád István Hanauer]] | titolo = paroĥa kirko de [[1946]] | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = | ttt = | commons = | regiono-ISO = HU | ŝanĝebla mapo = Budapeŝto }} '''[[Kirko]] [[Sankta Jozefo]]''' estas romkatolika moderna [[konstruaĵo]] en [[Hungario]], en [[Budapeŝto]], en [[distrikto]] [[Újpest]]. == Historio == En [[1932]] [[episkopujo]] [[Vác]] decidis konstrui novan kirkon por [[laboristo]]j de Újpest. Post 2 jaroj ĝi estis jam konsekrita. La [[fresko]]j estis pentritaj en [[1975]]. La [[orgeno]] alvenis en [[1982]]. La [[sakristio]] pligrandiĝis en [[1995]]. Oni konstatis, ke la konstruaĵo estas vivdanĝera en [[2004]], sed poste plena renoviĝo okazis. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola en [[parko]]. Antaŭ la kirko [[kruco]] troviĝas. La [[fasado]] estas [[vestiblo]] kun 3 [[arko]]j, flanke dekstre kvadrata [[turo]] altiĝas. [[Kermeso]] okazas la 1-an de [[majo]]. == Fontoj == * [http://www.miserend.hu/?templom=22 hungare kun fotoserio] * [http://szentjozsef.hu/?page_id=461] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140318134853/http://szentjozsef.hu/?page_id=461 |date=2014-03-18 }} {{hu}} * [http://lexikon.katolikus.hu/U/%C3%9Ajpesti%20Szent%20J%C3%B3zsef%20pl%C3%A9b%C3%A1nia.html] {{hu}} * [http://ujpestvaros.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=9384:qujpest-turjanq-temploma-a-szent-jozsef&catid=40:ujpesti-epueletek&Itemid=103 hungare kun fotoj]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Jozefo|Ujpest]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Újpest]] nwhk9z7wskkw3fxw85r1xabxneuo6um 0 526747 9386839 8924571 2026-05-29T16:04:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386839 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Subŝtato |lando = Venezuelo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |ĉefurbo = [[Guanare (urbo)|Guanare]] |regiono-ISO = VE-P |mapo1 lokumilo = iso |kodo = VE-P |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Ŝtatestro }} '''Portuguesa''' [portuGEsa] (portugala) en Esperanto '''Portugeso''', estas okcidenta [[subŝtato]] de [[Venezuelo]], en la regiono ''Región Centro Occidental'' de [[Los Llanos]] (Centrokcidenta Regiono de la Ebenaĵoj). Ĝia metropolo estas la urbo [[Guanare (urbo)|Guanare]]. Aliaj gravaj urboj estas [[Acarigua (urbo)|Acarigua]] kaj [[Araure]]. Ĝi limiĝas ĉe la nordo kun la subŝtato [[Lara]], ĉe la oriento kun la subŝtato [[Cojedes]], ĉe la sudo kun [[Apure]], kaj ĉe la okcidento kun [[Trujillo (Venezuela ŝtato)|Trujillo]] kaj Barinas. Ĝia loĝantaro estas {{unuo|1012781}} homoj en 2015 kaj ĝia surfaco {{unuo|15200|km²}}. Administre ĝi estas dividita en 14 municipojn kaj 28 ''Parroquias''. Nun ĝia ekonomio baziĝas sur agrokulturo, industrio kaj minado (nafto). Turismo lastatempe ekgraviĝis. La nomo "Portugesa" devenas el indiĝena rakonto kiun diras ke dum hispana kolonia epoko portugala virino trairis la "Granda Rivero" (nuna "Rio Portuguesa", hispane) surŝipe, do per granda kaj terura vento ŝipeto rompiĝis kaj bedaŭrinde portugala virino mortis. Tiam tiu rivero estus konata kiel portugesa rivero, kaj multaj jaroj poste ĝi estas nomo de la nuntempa subŝtato. Portugeso havas 14 municipojn: Paezo (Paez), Araŭre (Araure), Blanka Akvo (Agua Blanca), Esteĝer (Esteller), Tureno (Turen), Sankta Rosalio (Santa Rosalia), Sankta Rafaelo (San Rafael), Gvanare (Guanare), Undo (Unda), Biskukuj (Biscucuy), Papelono (Papelon), Gvanarito (Guanarito), Ospino (Ospino) kaj Sankta Genaro (San Genaro). == Gazetoj == * [http://www.ultimahoradigital.com Última Hora (Acarigua)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150615043134/http://www.ultimahoradigital.com/ |date=2015-06-15 }} * [http://www.elregional.net.ve El Regional (Araure)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180108211657/http://elregional.net.ve/ |date=2018-01-08 }} * El Periódico de Occidente (Guanare) == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.portuguesa.gob.ve oficiala retejo] {{Administra divido de Venezuelo}} [[Kategorio:Subŝtatoj de Venezuelo]] gvhs2vi8nxgylit51hkrk0k0vviaut2 0 527125 9387009 7658372 2026-05-29T20:03:44Z Sj1mor 12103 9387009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ervin Stark''' [ŝtark], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Stark Ervin''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[fiziologo]], [[patologio|patologo]], [[endokrinologio|endokrinologo]], [[membro]] (korespondanta en 1973, ordinara en 1982) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Ervin Stark [http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s24.html] naskiĝis la {{daton|27|aŭgusto}} [[1922]] en [[Nyírbogdány]]. Li mortis la {{daton|22|julio}} [[1995]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Ervin Stark akiris kuracistan [[diplomo]]n en [[Universitato de Debrecen]] en [[1950]], sed li partoprenis en laboro de la universitata [[instituto]] inter [[1946]] kaj [[1951]]. Ekde 1951 li laboris en kliniko de [[Universitato Semmelweis]], post 3 jaroj li aliĝis al medicina esplorado de instituto de Hungara Scienca Akademio. En [[1956]] li kandidatiĝis, en [[1969]] li doktoriĝis. Inter [[1958]] kaj [[1970]] li estis vicinstitutestro, inter [[1968]] kaj [[1989]] institutestro, poste esplora profesoro. Li plej ofte okupiĝis pri [[endokrinologio]]. Ekde [[1975]] li estis ĉefredaktoro de medicina [[revuo]] ''Acta Medica Hungarica''. Li ricevis hungarajn [[premio]]jn, ĉeĥoslovakian memormedalon, en [[1974]] li estis nomumita titulara universitata profesoro. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Adatok a mellékvesekéreg élettanához...'' (Bp1956) * ''Endocrinology, neuroendocrinology, neuropeptides'' (1981) * ''Az AT¬CH akut hatása a petefészekre ösztruszos patkányokban és aranyhörcsögökben'' (1987) == Fontoj == * [http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s24.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj fiziologoj]] [[Kategorio:Hungaraj patologoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Stark Ervin}} nn55jkesgcsl1t6pgru3eztlcv4p0z0 0 527442 9386823 9382177 2026-05-29T15:11:42Z Crosstor 3176 /* B */ 9386823 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter L-Z en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Ervin Aba]] * [[Ödön Abaffy]] * [[Aurél Abafi]] * [[Ferenc Ábel]] * [[Asztrik Sándor Abday]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Iván Abonyi]] * [[Ernő Ábrahám]] * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Ján Abrahamffy]] * [[Lajos Ábrai]] * [[János Abrudbányay]] * [[Ernő Ács]] * [[Margit Ács]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[László Acsády]] * [[László Acsay]] * [[Tihamér Acsay]] * [[István Aczél]] * [[Márton Aczél]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[Gerzson Ádám]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[János Áder]] * [[Antal Adler-Rácz]] * [[Andor Adorján]] * [[Ármin Adorján]] * [[Boldizsár Adorján]] * [[Csaba Adorjáni]] * [[Árpád Ág]] * [[Ágnes Ágai]] * [[László Agárdi]] * [[Péter Agárdi]] * [[Gyula Agárdy]] * [[Mária Aggházy]] * [[Lajos Ágner]] * [[Gergely Agócs]] * [[Tamás Agócs]] * [[Pál Agócsy]] * [[Tivadar Agorasztó]] * [[Julián Imre Ágoston]] * [[József Aistleitner]] * [[Zoltán Ernő Ajkay]] * [[Miklós Ajtai (kemiisto)]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Károly Ákos]] * [[Ambrus Alaksza]] * [[Gyula Alapi]] * [[Ferenc Alabán]] * [[Antal Albely]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[István Albert (piaristo)]] * [[Miklós Aldobolyi Nagy]] * [[Károly Alexa]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[László Alföldi]] * [[Jenő Alföldy (redaktoro)]] * [[Ödön Alliquander (filo)]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[György Almássy (radiologo)]] * [[László Almásy (politikisto)]] * [[László Alpár]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Ágoston Ambrózy (poeto)]] * [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]] * [[Géza Ambrózy]] * [[Gyula Ambrózy (juristo)]] * [[Gyula Ambrus]] * [[Klára Ambrus]] * [[Ernő Andai]] * [[Aurél Anderkó]] * [[Ernő Andrássy]] * [[Sándor Andrássy]] * [[Sándor Andrikovics]] * [[Tivadar Angehrn]] * [[Iván Angelus]] * [[István János Angyal]] * [[József Angyal]] * [[Mária Angyal]] * [[Gergely Angyalosi]] * [[Béla Ángyán]] * [[János Ángyán]] * [[János Ángyán (kemiisto)]] * [[János Dániel Anisits]] * [[Béla Andrásfai]] * [[József Andrasovszky]] * [[Frigyes Antal]] * [[Gyula Antal]] * [[Lajos Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[Mihály Antalfi]] * [[József Antall]] * [[István Ányos]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[György Apponyi (politikisto)]] * [[Béla Aradi]] * [[Mátyás Pál Aradi]] * [[Kálmán Arady]] * [[Dániel Arany]] * [[Sándor Arany (juĝisto)]] * [[István Arató (instruisto)]] * [[Pál Arató]] * [[Döme Argenti]] * [[Adolf Árpási]] * [[Edgár Artner]] * [[Tivadar Artner]] * [[Ilona Ásványi]] * [[Imre Aszódi]] * [[Mária Aszódi]] * [[László Asztalos]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Elemér Atzél]] * [[György Auer]] * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] * [[Pál Auer]] * [[Ákos Azary]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Endre Baán]] * [[László Baán]] * [[Mihály Bába]] * [[Vincențiu Babeș]] * [[Béla Babiczky]] * [[László Babiczky]] * [[Miĥaelo Babits]] * [[Sándor Babocsay]] * [[Ernő Babos]] * [[Imre Bach]] * [[Béla Bacher]] * [[Richárd Backhausz]] * [[Iván Bächer]] * [[Tamás Bács]] * [[György Bacsák]] * [[Tamás Bácskai]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Jenő Bacsó]] * [[Nándor Bacsó]] * [[Albert Baczoni]] * [[József Badics]] * [[Emőke Bagdy]] * [[Ferenc Baintner]] * [[Hugó Baintner]] * [[Erzsébet Bajári]] * [[Géza Bajári]] * [[Pál Bajory]] * [[János Bak]] * [[János Mihály Bak]] * [[József Bak]] * [[Róbert Bak]] * [[András Baka]] * [[István Bakács]] * [[György Bakay]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ágnes Bakó (komunisto)]] * [[Ferenc Bakó]] * [[Gábor Bakó (entomologo)]] * [[József Bakody (kuracisto)]] * [[Ferenc Bakonyi]] * [[Kálmán Bakonyi]] * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Ferenc Bakos]] * [[Gáspár Bakos]] * [[Tibor Bakos]] * [[Csaba Baksa]] * [[Zoltán Baksay]] * [[Zelka Baktay]] * [[József Bakucz]] * [[Péter Balabán]] * [[Edit Balás]] * [[Péter Elemér Balás]] * [[Ármin Balassa]] * [[Béla Balassa]] * [[József Balassa (ĵurnalisto)]] * [[József Balassa (lingvisto)]] * [[Péter Balassa]] * [[László Balássy]] * [[Ádám Balázs]] * [[Ágnes Balázs]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Béla Balázs (historiisto)]] * [[Dénes Balázs]] * [[Endre Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[György Balázs (historiisto)]] * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[József Balázs (dramaturgo)]] * [[Júlia Balázs]] * [[Lajos Balázs (astronomo)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Mihály Balázs (redaktoro)]] * [[Péter Balázs (arkivisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[Sándor Balázs (instruisto)]] * [[András Báldi]] * [[Emil Baleczky]] * [[Antal Bálint (psikologo)]] * [[Michael Balint]] * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[István Bálint Nagy]] * [[Béla Balkay]] * [[Aladár Balla]] * [[Borisz Balla]] * [[Károly Balla (juristo)]] * [[Károly Ballagi]] * [[György Baló]] * [[Júlia Baló]] * [[Albin Lajos Balogh]] * [[Andor Balogh]] * [[Arnold Balogh]] * [[Béla Balogh (antropologo)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Gyula Balogh (arkivisto)]] * [[Ilona Balogh]] * [[Jolán Balogh]] * [[József Balogh (filologo)]] * [[Károly Balogh (oficisto)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Pál Balogh (publikigisto)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Tamás Balogh]] * [[Tihamér Balogh]] * [[György Baloghy]] * [[Béla Bamberger]] * [[Ervin Bán]] * [[Márton Bán]] * [[Róbert Bán]] * [[Zsófia Bán]] * [[Gábor Bándi]] * [[Eszter Bánffy]] * [[Florio Banfi]] * [[Zsigmond Bánfi]] * [[Imre Bangha]] * [[Béla Miksa Bánhegyi]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Ernő Bánk]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]] * [[József Banner]] * [[István Banó]] * [[Dezső Bánóczi]] * [[László Bánóczi]] * [[György Bánrévy]] * [[Sándor Bánvárth]] * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Éva Bányai (psikologo)]] * [[Jenő Barabás]] * [[Albert-László Barabási]] * [[Marcell Baracs]] * [[István Baraczka]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[János Bárány (radiologo)]] * [[Péter Bárány]] * [[Béla Baranyai]] * [[Jusztin Gyula Baranyay]] * [[Zoltán Baranyai]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Irén Barát]] * [[Tibor Baráth]] * [[Zoltán Barcsay-Amant]] * [[József Barcza (instruisto)]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[Imre Bárd]] * [[László Bárdi]] * [[Kálmán Bardócz]] * [[András Bárdos]] * [[Kornél Albert Bárdos]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[János Bárdosi]] * [[Ilona Barkóczi]] * [[László Barkóczi]] * [[József Barla Szabó (kuracisto)]] * [[Gusztáv Barlay]] * [[Ödön Szabolcs Barlay]] * [[Balázs Barna]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Ignác Barna (juĝisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]] * [[János Baross]] * [[Lajos Baróti (historiisto)]] * [[György Barra]] * [[Balázs Barsi]] * [[Gyula Barsy]] * [[János Bársony]] * [[Jenő Bársony (instruisto)]] * [[Tivadar Bársony]] * [[András Barta]] * [[István Barta]] * [[Ödön Barta]] * [[Tamás Bartal]] * [[Tamás Bártfai]] * [[László Bártfai Szabó]] * [[Béla Bartha (juristo)]] * [[József Bartha (instruisto)]] * [[Júlia Bartha]] * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[József Bartóky]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Attila István Bartos]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Lóránt Basch]] * [[Bertalan Baskay Tóth]] * [[Ferenc Batári]] * [[Béla Baternay]] * [[Csaba Báthori]] * [[Gábor Báthory (televidparolisto)]] * [[István Báthory (kuracisto)]] * [[János Batizfalvy]] * [[Zsigmond Bátky]] * [[Viktor Bátor]] * [[Lajos Báttaszéki]] * [[Lajos Batthyány (guberniestro)]] * [[Ervin Bauer]] * [[József Bauer]] * [[Péter Tamás Bauer]] * [[Simon Bauer (instruisto)]] * [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]] * [[Izidor Baumgarten]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Alajos Baumgartner]] * [[Béla Bay]] * [[Gusztáv Bayerle]] * [[Hugó Beck]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[Oszkár Becsey]] * [[Anna Bede]] * [[Gábor Bednanics]] * [[János Beér]] * [[László Beke]] * [[Manó Beke]] * [[Margit Beke]] * [[István Békeffi]] * [[Remig Békefi]] * [[György Békés]] * [[András Békéssy]] * [[György Békésy]] * [[Imre Békey]] * [[Ernő Béki]] * [[Gusztáv Beksics]] * [[Iván Béky-Halász]] * [[Iván Bélai]] * [[Vilmos Bélay]] * [[Béla Béldi]] * [[Márta Belényesi]] * [[János Belitzky]] * [[Ervin Bellák]] * [[Béla Bellér]] * [[Pál Bélley]] * [[Pál Belohorszky]] * [[Gellért Belon]] * [[Sándor Beluleszkó]] * [[István Bencsik (pedagogo)]] * [[József Bencze]] * [[Gyula Benczúr (kuracisto)]] * [[Jenő Benda]] * [[László Bendefy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[András Benedek]] * [[Jenő Benedek (juristo)]] * [[Henrik Benedict]] * [[László Benkő (verkisto)]] * [[Nóra Benkő]] * [[Katalin Benson]] * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Pál Beöthy]] * [[Zsigmond Beöthy]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Eszter Berán]] * [[Viktor Bérces]] * [[Imre Berczeller]] * [[László Berczeller]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[János Berecz]] * [[Tamás Bereczkei]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Máté Bereczki]] * [[György Berentey]] * [[Edit Beregi]] * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[Ernő Berentey (patro)]] * [[Csilla Berényi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Gyula Bereznai]] * [[Péter Beretzk]] * [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] * [[Dénes Berinkey]] * [[józsef Berkes (piaristo)]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gáspár Bernát]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Géza Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Károly Bertalan]] * [[Vilmos Bertalan]] * [[János Berze Nagy]] * [[László Berzsenyi-Janosits]] * [[Lajos Bese]] * [[István Bethlen]] * [[Géza Bethlenfalvy]] * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] * [[Miklós Bezegh-Huszágh]] * [[László Bezerédj]] * [[Nándor Bezsilla]] * [[István Bibó (arthistoriisto)]] * [[István Bibó (etnologo)]] * [[Judit Bibó]] * [[Ágnes Binét]] * [[Géza Birkás]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Lajos Pál Bíró]] * [[Pál Bíró]] * [[Zoltán Bíró]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Illés Béla Bitter]] * [[Gyula Bittera]] * [[Miklós Bittera]] * [[Ákos Bizony]] * [[Lajos Blau]] * [[Ferenc Bodgál]] * [[Ernő Bocz]] * [[László Bodi]] * [[Kriszta Bódis]] * [[György Bodnár]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[István Bodócs]] * [[Lajos Bodola]] * [[Géza Bodolay]] * [[István Bodolai]] * [[Csaba Bödör]] * [[Gábor Bódy]] * [[Gergely Bódy]] * [[Lajos Boglár]] * [[András Bognár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[Emil Bognár]] * [[Iván Bognár]] * [[János Bognár]] * [[Lajos Bognár]] * [[Szabolcs Bognár]] * [[Szilvia Bognár]] * [[Árpád Bogsch]] * [[László Bogsch]] * [[András Bohár]] * [[Aranka Böhm]] * [[János Böhm]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Gábor Bojár]] * [[Endre Bojtár]] * [[József Böjte]] * [[Antal Bókay]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Elemér Bokor]] * [[Hanna Bokorné Szegő]] * [[János Bokrányi]] * [[András Bokrétás]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[József Bölöny (advokato)]] * [[Károly Bolyó]] * [[Ervin Bóna]] * [[Miklós Bóna]] * [[Ferenc Boncz]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Jenő Bonomi]] * [[Ambrus Bor]] * [[Kálmán Bor]] * [[Gáspár Borbás]] * [[Andor Börcsök]] * [[Beatrix Boreczky]] * [[György Borgos]] * [[István Ferenc Borhegyi]] * [[Iván Boronkai]] * [[Ádám Boros]] * [[Endre Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[István Boros (biologo)]] * [[Mihály Boross]] * [[Ottilia Boross]] * [[Péter Boross]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Iván Borsa]] * [[Károly Borsányi]] * [[Balázs Borsos]] * [[Béla Borsos]] * [[Ödön Borsos-Nachtnébel]] * [[Arnold Károly Börzsönyi]] * [[Sándor Boschan]] * [[Zoltán Bosnyák (subministro)]] * [[Miklós Böszörményi]] * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Iván Böszörményi-Nagy]] * [[Antal Both]] * [[Ferenc Botka]] * [[Imre Botos]] * [[Béla Bottló]] * [[Olga Bottyán]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Mihály Bozsi]] * [[Olivér Brachfeld]] * [[Siegfried Brachfeld]] * [[András Bragyova]] * [[Béla Brandenstein]] * [[Soma Braun]] * [[Angelo Brelich]] * [[Mario Brelich]] * [[Sándor Brodszky]] * [[András Bródy]] * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Bródy (politikisto)]] * [[Sándor Büchler]] * [[József Bucsy]] * [[Zoltán Buczolich]] * [[Gyula Budai]] * [[József Budaváry]] * [[József Buday]] * [[Andor Budincsevits]] * [[Jusztin Budó]] * [[László Buga]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[István Bugyi]] * [[Márton Bujdosó]] * [[György Bulányi]] * [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]] * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Dorottya Büky]] * [[Gergely Imre Burány]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Burgyán]] * [[Péter Búsbach]] * [[Miklós Büttner]] * [[Aladár Buzágh]] * [[János Buzási (arkivisto)]] * [[Ábel József Buzássy]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Gábor Carelli]] * [[László Castiglione]] * [[Ferdinánd Chernel]] * [[István Chernel]] * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[Attila Cosovan]] * [[István Csabai]] * [[Árpád Csák]] * [[György Csákány]] * [[Béla Csákvári]] * [[Zsolt Csalog]] * [[György Csanádi (juristo)]] * [[Gusztáv Csanády]] * [[Veronika Csánk]] * [[Ferenc Csányi]] * [[András Csapó]] * [[Gábor Csapó]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[Vera Csapody]] * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Magdolna Csath]] * [[Tamás Csató]] * [[Elemér Csávossy]] * [[Dezső Csejtei]] * [[Károly Csemegi]] * [[Béla Csepreghy]] * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]] * [[Zoltán Csepregi]] * [[József Cserép]] * [[István Cseresnyés]] * [[Adolf Cserey]] * [[Zsuzsa Cserje]] * [[Tihamér Csemiczky]] * [[Károly Csertán]] * [[Ferenc Csík]] * [[Sándor Csikesz]] * [[István Csillag (ministro)]] * [[Klára Királyné Csilléry]] * [[Andor Csizmadia]] * [[János Csóka]] * [[Mózes Csoma]] * [[Mihály Csomor]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Zsuzsanna Csongrády]] * [[Antal Csorba]] * [[Ferenc Csorba]] * [[László Csorba]] * [[Tibor Csorba]] * [[Titusz Csörgey]] * [[Marianna Csörnyei]] * [[Rumen István Csörsz]] * [[Mihály Imre Csősz]] * [[Kálmán Czakó]] * [[Lajos Czakó Ambró]] * [[Károly Czeglédy]] * [[Marianne Czeke]] * [[István Czigler]] * [[Mihály Czine]] * [[Ernő Czóbel]] * [[Alfréd Czobor]] * [[Kálmán Czógler]] * [[János Czukor]] {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[László Dabis]] * [[Béla Dalos]] * [[József Dallos]] * [[Róbert Dán]] * [[Villebald József Danczi]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Anna Dániel]] * [[Arnold Dániel]] * [[Ernő Dániel (pianisto)]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Kálmán Darányi]] * [[Alajos Daruváry]] * [[Móric Darvai]] * [[Géza Dávid]] * [[Gyula Dávid (advokato)]] * [[Zoltán Dávid]] * [[Júlia Deák]] * [[Pál Deák]] * [[László Deák-Sárosi]] * [[Imre Sixtus Debreczeni]] * [[Miklós Dede]] * [[János Dedinszky]] * [[Gusztáv Degen]] * [[János Dégen]] * [[Miklós Degré]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[László Deme]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Dezső Deseő]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[József Dévald]] * [[Lóránt Dezső]] * [[István Dienes]] * [[Pál Dienes]] * [[Valéria Dienes]] * [[János Diescher]] * [[Károly Dietz]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[László Diószegi]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Gábor Ditrói]] * [[Ilona Dobos]] * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Antal Dobosy]] * [[Klára Dobrev]] * [[Laura Döbrösi]] * [[Aladár Dobrovits]] * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[Attila Dóka]] * [[Klára Dóka]] * [[Gábor Doleschall]] * [[Miklós Domahidy]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Géza Dombóvári]] * [[Lajos Dömény]] * [[Imre Domin]] * [[István Dömök]] * [[Gábor Domokos (fizikisto)]] * [[Péter Domokos (fizikisto)]] * [[András Dömötör]] * [[Tekla Dömötör]] * [[György Donáth]] * [[László Dormándi]] * [[Dávid Dorosz]] * [[Ferenc Dőry]] * [[Tibor Draskovics]] * [[Imre Dréhr]] * [[Dénes Dubovitz]] * [[Róbert Dubravszky]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] * [[Károly Duló]] * [[Jenő Dulovits]] * [[István Dunkl]] * [[Győző Duró]] * [[Győző Dvortsák]] {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 3}} * [[Antal Éber]] * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ferenc Eckstein]] * [[István Ecsedi]] * [[Csaba Ecsedy]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Bertalan Edelstein]] * [[István Egressy]] * [[Zoltán Egressy (verkisto)]] * [[Oszkár Egri]] * [[Péter Egri]] * [[András Egyed]] * [[Brigitta Egyed]] * [[István Egyed]] * [[Dávid Egyedi]] * [[Ottó Eiben]] * [[György Eisemann]] * [[Sándor Eisenmáyer]] * [[Lajos Ejury]] * [[Károly Eke]] * [[Oszkár Elek]] * [[Gyula Elischer]] * [[Béla Éless]] * [[Mária Ember]] * [[Kálmán Emszt]] * [[Stephan Ladislaus Endlicher]] * [[Vendel Endrédy]] * [[Ákos Endrei]] * [[Zalán Endrei]] * [[Gyula Endrey]] * [[Sebő Endrődi]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Kálmán Eperjessy]] * [[Gyula Eörsi]] * [[Mátyás Eörsi]] * [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]] * [[Ignác Eötvös (pli juna)]] * [[Károly Eötvös]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[Gizella Erdélyi]] * [[Ilona T. Erdélyi]] * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Zsuzsanna Erdélyi]] * [[József Ernyey]] * [[Bálint Érdi]] * [[Paul Erdős]] * [[Zoltán Erdős]] * [[Ferenc Erős]] * [[Gedeon Erős]] * [[Zoltán Erős]] * [[Pál Erőss]] * [[Móric Esterházy]] * [[Péter Esterházy]] * [[Gyula Ethey]] * [[Lajos Evva]] {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[László F. Földényi]] * [[Zsuzsa F. Várkonyi]] * [[Péter Fábri]] * [[László Facsinay]] * [[Mária Fagyas]] * [[Tibor Fajth]] * [[Dezső Falcsik]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] * [[Róbert Falus]] * [[Béla Faragó (fizikisto)]] * [[Klára Faragó]] * [[Attila Márton Farkas]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Imre Farkas]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[József Farkas (politikisto)]] * [[Károly Farkas (kuracisto)]] * [[Tibor Farkas (politikisto)]] * [[Zoltán Farkas (kritikisto)]] * [[Zsigmond Farkasházy]] * [[István Fáry]] * [[Ferenc Ervin Fáy]] * [[István Fazekas]] * [[János Damáz Fehér]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Géza Gyula Fejérváry]] * [[András Fejes]] * [[Pál Fejes]] * [[Sándor Féjja]] * [[Antal Endre Fekete]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete (redaktoro)]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Sándor Fekete]] * [[András Fekete-Győr]] * [[Péter Feledy]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[Emil Felletár]] * [[Farkas Ignác Fenix]] * [[Gyula Fényes]] * [[Imre Fényes]] * [[Samu Fényes]] * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Ervin Fenyő]] * [[Márta Fenyő]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Jeromos Károly Fenyvessy]] * [[Károly Ferencz]] * [[Krisztina Ferenczi]] * [[Mária Ferenczy]] * [[László Ferenczy (muzeologo)]] * [[Imre Fest]] * [[István Feuer]] * [[László Filep]] * [[Tamás Gusztáv Filep]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Gertrúd Fischer]] * [[Gyula Fischer (rabeno)]] * [[Ádám Fitter]] * [[Jenő Fitz]] * [[Péter Fitz]] * [[Ernő Flachbarth]] * [[József Fleischer]] * [[Péter Flesch]] * [[Endre Flórián]] * [[Ármin Fodor]] * [[Gábor Fodor]] * [[Ilona Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Nándor Fodor]] * [[Pál Fodor (turkologo)]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Tamás Fodor]] * [[Zoltán Fodor]] * [[Anna Földes (ĵurnalisto)]] * [[Dezső Földes]] * [[Ferenc Földes (kuracisto)]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[István Földes (virologo)]] * [[Lajos Földes]] * [[András Földi]] * [[Aladár Földvári]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Zoltán Fónyad]] * [[András Forgách]] * [[Erzsébet Forgács Hann]] * [[Imre Forgács]] * [[Róbert Forgács]] * [[Zsuzsa Forgács]] * [[Zoltán Fórián-Szabó]] * [[Géza Forintos]] * [[Tamás Gergely Forrai]] * [[Iván Forray]] * [[László Forró]] * [[Magdolna Forró]] * [[Jenő Förster]] * [[Mihály Fóti]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zoltán Fráter]] * [[Zsolt Frei]] * [[Tamás Freund]] * [[Tamás Fricz]] * [[István Fried]] * [[Ernő Friedmann]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[János Fröhlich]] * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[László Fuchs]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] * [[Zsigmond Fülöp]] * [[Jenő Fürész]] * [[Anna Fűri]] * [[Ödön Füves]] * [[László Miklós Füzesy]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 3}} * [[G. Béla Németh]] * [[László G. Tóth]] * [[András Gaál (higienisto)]] * [[András Gaál (radiologo)]] * [[György Gaál (bibliotekisto)]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[György Gábor (kardiologo)]] * [[Ignác Gábor]] * [[László Gábor (advokato)]] * [[Pál Gábor]] * [[Miklós Gábori]] * [[Emilián Béla Gacs]] * [[Péter Gács]] * [[Endre Gádor]] * [[Félix Gál]] * [[Kinga Gál]] * [[Ödön Galamb]] * [[Dénes Galambos]] * [[Imre Galambos]] * [[Márton Galambos]] * [[János Gálfi]] * [[Géza Gáli]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Tibor Gallai]] * [[Sándor Gallus]] * [[Gyöngyi Gallusz]] * [[István Levente Garai]] * [[László Garai]] * [[Attila Garay]] * [[Károly Garay]] * [[Jenő Gárdi]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Péter Gárdos]] * [[Lajos Garaj]] * [[Gyula Gáspár (juĝisto)]] * [[Géza Gáspárdy]] * [[Ferenc Gassi]] * [[Emil Gaul]] * [[Lajos Gecsényi]] * [[Anna Géczy]] * [[István Gedai]] * [[Mihály Gedényi]] * [[Alajos Gedeon]] * [[Imre Gedővári]] * [[Ferenc Gegesy]] * [[Károly Gefferth]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Oszkár Gerde]] * [[Ágnes Geréb]] * [[József Geréb]] * [[László Geréb (tradukisto)]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Ernő Gerendás]] * [[Kálmán Géresi]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[Jenő Gergely (pulmonologo)]] * [[Endre Gergő]] * [[Ákos Gerhard]] * [[József Gerics]] * [[Pál Gerics]] * [[Éva Gerle]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Károly Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Győző Gerő]] * [[Károly Gerő]] * [[László Gerőcs]] * [[Teréz Gerszi]] * [[Pál Gerzson]] * [[Ernő Gesztelyi]] * [[József Geszti]] * [[Géza Ghyczy]] * [[László Ghimessy]] * [[Erzsébet Gidai]] * [[Bonifác István Gidró]] * [[Béla Gimes]] * [[Rezső Gimes]] * [[Rudolf Giovannini]] * [[Lili Hajdú Gimesné]] * [[Lajos Glaser]] * [[Ármin Glatter]] * [[Tibor Glück]] * [[Elen Gócza]] * [[Lajos Gogolák]] * [[Ödön Gohl]] * [[Károly Goldziher]] * [[Kornél Göllner]] * [[István Gombocz]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Sándor Gombos]] * [[György Gombosi]] * [[Tamás Gombosi]] * [[György Gömöri (kuracisto)]] * [[György Gömöri (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Gömöry]] * [[Árpád Göncz]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Etelka Görgey]] * [[István Görgényi]] * [[Dénes Görög]] * [[Imre Görög (tradukisto)]] * [[Jenő Görög]] * [[Nándor Gellért Gorzó]] * [[Endre Góth]] * [[Sándor Gothard]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[László Gozmány]] * [[Elek Gozsdu]] * [[Manó Gozsdu]] * [[Béla Gözsy]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[László Gránásy]] * [[Endre Grandpierre K.]] * [[Béla Grega]] * [[Pál Greguss (botanikisto)]] * [[László Grenács]] * [[Jenő Greschik]] * [[Leó Grész]] * [[László Grétsy]] * [[Béla Gróf]] * [[Pál Gróf]] * [[Beáta Grolmuszné Vértessy]] * [[Géza Groma]] * [[Diana Groó]] * [[Emil Grósz]] * [[Geyza Grubicy]] * [[György Grűner]] * [[Fülöp Grünwald]] * [[Mór Grünwald]] * [[Mária Gulácsy]] * [[Gyula Gulyás (reĝisoro)]] * [[István Guman]] * [[Kálmán Guoth]] * [[József Guszmann]] * [[Antal Güttler]] * [[Mihály Guttmann]] * [[László Gy. Horváth]] * [[Gábor Gyapay]] * [[Éva Gyarmathy]] * [[László Gyarmati]] * [[István Gyenesei]] * [[Albert Gyergyai]] * [[László Gyermek]] * [[Ervin Gyertyán]] * [[Endre Gyimesi]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Béla Gyires]] * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zsigmond Gyomai]] * [[István Gyöngyössy]] * [[László Gyöngyösy]] * [[Lajos Györffy]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[József György]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Ferenc Aladár Györgyey]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Imre Györki]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[Alajos Györkösy]] * [[Leó Györök]] * [[János Győrvári]] * [[Elek Győry]] * [[István Győry]] * [[János Győry]] * [[Loránd Győry]] * [[Ágost Gyulai]] * [[István Gyulai (kuristo)]] * [[Csaba Gyüre]] * [[Katalin H. Gyürky]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Árpád Haász]] * [[István Béla Haáz]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Ervin Hacker]] * [[Károly Hadaly]] * [[János Háda]] * [[Gyula Hagyó-Kovács]] * [[János Hajdók]] * [[Gábor Hajdú Ráfis]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[József Hajdú-Moharos]] * [[Dávid Hajnal]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnal]] * [[Tibor Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[János Hajnik]] * [[Károly Hajnik]] * [[Pál Hajnik]] * [[András Hajós]] * [[Edit Hajós]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[Ferenc Hajósy]] * [[József Hála]] * [[Andor Halasi]] * [[Béla Halasi]] * [[Aladár Halász]] * [[Előd Halász]] * [[Gábor Halász (kritikisto)]] * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Sándor Halász (bankisto)]] * [[Stefánia Halász]] * [[Antal Haliczky]] * [[János Halmai]] * [[Bódog Halmi]] * [[Dániel Hamar]] * [[Imre Hamar]] * [[Dániel Hamary]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Béla Hamvas]] * [[Tünde Handó]] * [[István Hangos]] * [[Katalin Hangos]] * [[János Hankiss]] * [[Fanni Hann]] * [[István Hanusz]] * [[Lajos Haracsi]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[Miklós Haraszti]] * [[Árpád Haraszty]] * [[István Hárdi]] * [[László Hargitai]] * [[Pál Hári]] * [[Pál Harkai Schiller]] * [[József Harrach]] * [[John Charles Harsanyi]] * [[László Hartai (juĝisto)]] * [[Péter Hasenfratz]] * [[Péter Hatala]] * [[Adolf Havas (instruisto)]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[Gábor Havas (ekonomikisto)]] * [[Gábor Havas (sociologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Rezső Havass]] * [[János Háy]] * [[Bertalan Hazslinszky]] * [[Péter Hédervári]] * [[Péter Hedvig]] * [[András Hegedűs T.]] * [[Csaba Hegedűs]] * [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]] * [[Lajos Hegedüs (juristo)]] * [[Béla Heinrich]] * [[Lajos Viktor Hegedűs]] * [[Imre Hegyi (etnografo)]] * [[Endre Héjjas]] * [[Ágnes Heller]] * [[Bernát Heller]] * [[Aurél Hencz]] * [[László Hencz]] * [[Csaba Hende]] * [[Gyula Henkey]] * [[Aladár Henszelmann]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Gyula Herczeg]] * [[Anita Herczegh]] * [[Béla Herczegh]] * [[Géza Herczegh (ĵurnalisto)]] * [[Mihály Herczegh]] * [[Károly Herkely]] * [[Alice Hermann]] * [[Emil Hermann]] * [[Imre Hermann]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Eszter Herold]] * [[Margit Herrmann]] * [[Tivadar Hertzka]] * [[Ferenc Levente Hervay]] * [[Ernő Hetényi]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[János Heuffel]] * [[Attila Hevesi]] * [[Simon Hevesi]] * [[George de Hevesy]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Károly Hibay]] * [[Judit Hidas]] * [[Pál Hidas]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[Alfréd Hille]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[István Hiller (bibliotekisto)]] * [[Zoltán Hindy]] * [[Sándor Hites]] * [[Tibor Hódos]] * [[Pál Hoitsy]] * [[Ármin Hoffer]] * [[Andor Hoffmann]] * [[Mária Hoffmann]] * [[Tibor Hoffmann]] * [[Károly Holczer]] * [[József Holderith]] * [[Barnabás Holenda]] * [[Béla Holl]] * [[Imre Holl]] * [[András Holló]] * [[Mária Holló]] * [[István Hollós]] * [[Bálint Hóman]] * [[István Homor]] * [[Rezső Honti]] * [[Lajos Hopp]] * [[Gyula Honyek]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Mihály Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[András Horn]] * [[Béla Horn]] * [[Ede Horn]] * [[Miklós Horn (instruisto)]] * [[Jenő Horovitz]] * [[Béla Horthy]] * [[Cirill Tamás Hortobágyi]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Zoltán Horusitzky]] * [[Adolf Olivér Horvát]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Árpád Horváth (kuracisto)]] * [[Árpád Horváth (verkisto)]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Béla Horváth (poeto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Döme Horváth]] * [[Ernő Horváth (muzeologo)]] * [[Ferenc Horváth (arkivisto)]] * [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] * [[Ignác Horváth (bibliografo)]] * [[István Horváth (fizikisto)]] * [[István Károly Horváth]] * [[János Horváth (juristo)]] * [[János Horváth (kuracisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[János Horváth (matematikisto)]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[László Gábor Horváth]] * [[Róbert István Horváth]] * [[Tamás Horváth Dori]] * [[Tibor Antal Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Miklós Hosszú]] * [[János Hóvári]] * [[Ilona Hubay]] * [[Károly Hubay]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[József Hunyady (librobindisto)]] * [[László Hunyadi (geologo)]] * [[Béla Husz]] * [[Imre Jeromos Huszár]] * [[István Huszák]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Jenő Huszka]] * [[Ilona Huszka-Fábián]] * [[Imre Hutás (radiologo)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == {{Div col|cols = 2}} * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[József Igmándy]] * [[György Gábor Ihász]] * [[Károly Ihrig]] * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Bálint Ila]] * [[György Illei]] * [[Erzsébet Illés]] * [[Fanni Illés]] * [[György Illés (verkisto)]] * [[László Illés]] * [[Sándor Illyés]] * [[Tibor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[Dénes Ágoston Inczédy]] * [[György Inzelt]] * [[Dezső Irányi]] * [[László Irányi]] * [[Vilmos Ircsik]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Gyula Isaák (pli juna)]] * [[Tamás Isépy]] * [[István Isó]] * [[Kálmán Isoz]] * [[Efraim Israel]], hebree אפרים ישראל, hungare Hap Béla * [[Sándor Istvánfi]] * [[Márton Istvánovits]] * [[Béla Iván]] * [[Ferenc Ivanóczy]] * [[Emma Iványi]] * [[Imre Izsák]] * [[Júlia Izsák]] {{Div col end}} == J == {{Div col|cols = 2}} * [[János Jabloniczky]] * [[József Jablonowski]] * [[Jenő Jablonszky]] * [[Ferenc Jahn]] * [[Béla Odiló Jakab]] * [[Magdolna Jákfalvi]] * [[Gyula Jáki]] * [[László Jakucs]] * [[Andrea Katalin Jancsó]] * [[György Jancsó]] * [[Miklós Janisch]] * [[József Jankó]] * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[György Jánosi]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[Mihály Jánossy]] * [[István Jánosy]] * [[István Járdányi Paulovics]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Benedek Jávor]] * [[Ottó Jávor]] * [[József Jeanplong]] * [[Béla Jedlicska]] * [[László Jéki]] * [[József Jelitai]] * [[Arthur Jellinek]] * [[Harry Jellinek]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Loránd Jendrassik]] * [[Ferenc Jenei]] * [[Árpád Jeszenszky]] * [[Ferenc Jeszenszky]] * [[Magda Jóború]] * [[Hugó Johan]] * [[Elemér Jónás]] * [[Ödön Jónás]] * [[Gyula Joó]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Andor Juhász]] * [[Andor Zoltán Juhász]] * [[Árpád Juhász]] * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Gyula Juhász]] * [[Ernő Juhász]] * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1882)]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] {{Div col end}} == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Magda K. Nagy]] * [[Melinda Kaba]] * [[János Kabay]] * [[Lóránt Kabdebó]] * [[László Kádár]] * [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]] * [[Károly Kaiser]] * [[Zsolt Kajcsos]] * [[József Kakas]] * [[János Kakas (fizikisto)]] * [[Csaba Kákosy]] * [[László Kákosy]] * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[Ernő Kállai (kritikisto)]] * [[Ernő Kállai (ombudsmano)]] * [[Miklós Kállay]] * [[Antal Kálló]] * [[Zsigmond Kallós]] * [[György Kálmán C.]] * [[László Kálmán]] * [[Zoltán Kalmár]] * [[Béla Kálmánfi]] * [[Gusztáv József Kalmár]] * [[György Kalmár (ĵurnalisto)]] * [[László Kalmár]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Dezső Kalocsai]] * [[Alán Gyula Kalocsay]] * [[János Kamarás]] * [[Dezső Kamocsay]] * [[Ildikó Kamocsay]] * [[Zoltán Kamondi]] * [[Dezső Kanizsai]] * [[Alajos Kannás]] * [[Boglárka Kapás]] * [[Endre Kaposi]] * [[Olivér Kaposi]] * [[András Kappanyos]] * [[Ede Kapuy]] * [[Ferenc Karacs]] * [[Imre Karácson]] * [[István Karády]] * [[Judit Karafiáth]] * [[Orsolya Karafiáth]] * [[Monika Karas]] * [[Dávid Karátson]] * [[Kristóf Karch]] * [[Sándor Karcsay]] * [[Albert Kardos]] * [[Ernő Kardos]] * [[Ferenc Kardos (kemiisto)]] * [[László Kardos (etnografo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor József Karle]] * [[Geyza Karlovszky]] * [[Mór Kármán]] * [[Frigyes Károlyházy]] * [[György Zoltán Károlyi]] * [[Gyula Károlyi]] * [[István Károlyi (venerologo)]] * [[József Károlyi]] * [[Lajos Károlyi]] * [[Mihály Károlyi]] * [[Júlia Karosi]] * [[György Kárpáti (akvopilkisto)]] * [[Károly Kárpáti (instruisto)]] * [[Kelemen Kárpáti]] * [[György Karsai]] * [[Elek Karsai]] * [[Gábor Karsai]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[László Karsai]] * [[Zsuzsa Kartal]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[Zsigmond Karvázy]] * [[Andrea Katona]] * [[Anna Katona]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mihály Dénes Katona]] * [[Mór Katona]] * [[Zoltánné Katona Márta Soltész]] * [[Sándor Katz]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Gyula Kautz]] * [[Ármin Kecskeméti]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Károly Kecskeméti (historiisto)]] * [[Aurél Kecskeméthy]] * [[Mihály Kecskés]] * [[Imre Keéri-Szántó]] * [[János Keglevich]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Marianna Kékes]] * [[Imre Kelemen]] * [[László Kelemen (advokato)]] * [[Béla Kelényi]] * [[Oszkár Keller]] * [[Judit Kemenczky]] * [[Ferenc Kemény]] * [[G. Gábor Kemény]] * [[Károly Kelecsényi]] * [[László Kelecsényi]] * [[Béla Kelemen (instruisto)]] * [[Béla Kelen]] * [[Albert Kemény]] * [[Endre Kemény]] * [[Gábor Kemény (lingvisto)]] * [[István Kemény (sociologo)]] * [[Lajos Kemény (arkivisto)]] * [[Béla Kempelen]] * [[Anna Kende]] * [[János Kende (premonstrato)]] * [[István Kenedi]] * [[István Kenesei]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] * [[Gyula Kenézy]] * [[Ágnes Kenyeres]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[István Kérdő]] * [[János Károly Kerekes]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Grácia Kerényi]] * [[György Kerényi]] * [[Karl Kerényi]] * [[Pál Keresztes (instruisto)]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[Jenő Kerpel]] * [[Erika Kertész]] * [[Zsuzsa Kertész]] * [[Ferenc Keserű]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[József Keszler]] * [[Pál Keszler]] * [[Tibor Keszthelyi]] * [[Zoltán Keszthelyi]] * [[Aladár Kettesy]] * [[András Keve]] * [[Károly Kétly]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Géza Kilényi]] * [[Gyula Kilczer]] * [[Mária Kilényi]] * [[György Király]] * [[Iván Király]] * [[Kinga Júlia Király]] * [[Pál Királyi]] * [[Éva Kis (geografo)]] * [[Sándor Kis]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Ákos Kiss]] * [[Albin Ferenc Kiss]] * [[Aranka Kiss]] * [[Arnold Kiss]] * [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]] * [[Attila Kiss (arkeologo)]] * [[Benedek Kiss]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[György Kiss (psikologo)]] * [[György Ádám Kiss]] * [[István Kiss (advokato)]] * [[István Kiss (piaristo)]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[József Kiss (bibliografo)]] * [[Ernő Kiss Angyal]] * [[László Kiss (politikisto)]] * [[Levente Kiss (biologo)]] * [[István Kiszely]] * [[Péter Kiszl]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Emil Klafszky]] * [[Kunó Klebelsberg]] * [[Miksa Klein (rabeno)]] * [[Sándor Klein]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[László Klestinszky]] * [[Zoltán Klie]] * [[Ferenc Klohammer]] * [[Dániel Kmeth]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch]] * [[Ágnes Kocsis]] * [[Mihály Kocsis]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Károly Kogutowicz]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[István Koller]] * [[Károly Pius Koller]] * [[Zoltán Kollonay]] * [[Tamás Koltai]] * [[Virgil Koltai]] * [[Aladár Komját]] * [[Aladár Komjáthy]] * [[Jenő Komjáthy]] * [[Aladár Komlós]] * [[Ferenc Komlóssy (kanoniko)]] * [[Vilmos Komornik]] * [[Géza Komoróczy]] * [[István Konecsni]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Sándor Konkoly-Thege]] * [[Jenő Konrád]] * [[Dezső Kontraszty]] * [[Károly Kontrát]] * [[Anikó Kónya]] * [[Judith Koós]] * [[Mária Kopp]] * [[György Koppány (meteologo)]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[Iván Korcsmáros]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[István Koren]] * [[Éva Korenchy]] * [[Adrienne Körmendy]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Ákos Koroknai]] * [[Mihály Korom (historiisto)]] * [[Attila Korompai]] * [[Emil Korpás]] * [[László Korpás]] * [[Miklós Richárd Korzenszky]] * [[Géza Körtvélyes]] * [[Rudolf Kós]] * [[Gábor Kósa]] * [[György Kosály]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Béla Kossányi]] * [[Ignác Kosutány]] * '''[[Lajos Kossuth]]''' * [[Edit Kőszegi]] * [[Frigyes Kőszegi]] * [[Tamás Kőszegi]] * [[Éva Kosztolányi]] * [[Arisztid Kovách]] * [[Márk Antal Kovách]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Ilona Kovács (literaturisto)]] * [[Ilona Kovács (psikologo)]] * [[István Kovács (aktoro)]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Lajos Kovács (entomologo)]] * [[László Kovács]] * [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] * [[Sándor Kovács (luterana episkopo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Zoltán Kovács (geografo)]] * [[Magdolna Kövesi]] * [[Árpád Kosztolányi]] * [[Dezső Kosztolányi]] * [[Zoltán Kovács (psikologo)]] * [[Miklós Kovalovszky]] * [[Károly Kőváry]] * [[Zoltán Kőváry]] * [[Dániel Kováts]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[János István Kováts]] * [[Lajos Kövér]] * [[Iván Köves]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozarics]] * [[Sándor Kozina]] * [[György Kozma]] * [[Flóra Kozmutza]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Alán Kralovánszky]] * [[Jenő Kramár]] * [[Miklós Krámer]] * [[Péter Krasztev]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[Ferenc Krausz]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Péter Krekó]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Géza Kresz]] * [[Mária Kresz]] * [[Miklós Kretzoi]] * [[Tibor Kristóf]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[András Kubacska]] * [[Endre Kubányi]] * [[Lajos Kubányi]] * [[Mihály Kubinszky (episkopo)]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Géza Kulitzky]] * [[Ferenc Kulin]] * [[László Külkey]] * [[Jenő Béla Kümmerle]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Adolf Kunc]] * [[Lajos Kunffy]] * [[András Kürthy]] * [[Zoltán Kunszt]] * [[Endre Kutassy]] * [[Ida Kutzián]] * [[Ede Kvassay]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] ppe8mh3413gb4j8fcpavc3txikquypc 0 528326 9386819 9368866 2026-05-29T14:50:53Z Crosstor 3176 /* B */ 9386819 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj, kiuj studis, poste ankaŭ instruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Ábel]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[Tamás Agócs]] * [[József Aistleitner]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[Károly Alexa]] * [[László Alföldi]] * [[Antal Almási]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Gyula Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Edgár Artner]] * [[László Asztalos]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Ernő Babos]] * [[Hugó Baintner]] * [[Béla Babiczky]] * [[Tamás Bács]] * [[Pál Bajory]] * [[István Bakács]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Zelka Baktay]] * [[Péter Balassa]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Emil Baleczky]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Zsófia Bán]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Jenő Barabás]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Balázs Barna]] * [[János Bársony]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[János Beér]] * [[Manó Beke]] * [[András Békéssy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[Henrik Benedict]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Edit Beregi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Kriszta Bódis]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[Lajos Bodola]] * [[István Bodolai]] * [[Lajos Boglár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[János Bognár]] * [[László Bogsch]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Ádám Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Károly Borsányi]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Béla Brandenstein]] * [[József Buday]] * [[József Budenz]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Buzágh]] {{Div col end}} == C == * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[István Csabai]] * [[Béla Csákvári]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Mózes Csoma]] * [[Barnabás Csongor]] * [[László Csorba]] * [[István Czigler]] == D == {{Div col|cols = 2}} * [[László Dabis]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Róbert Dán]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Géza Dávid]] * [[János Dégen]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[Pál Dienes]] * [[János Diescher]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Klára Dobrev]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Tekla Dömötör]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] {{Div col end}} == E == * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Péter Egri]] * [[István Egyed]] * [[György Eisemann]] * [[Gyula Elischer]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Gyula Eörsi]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[József Ernyey]], apotekisto * [[Bálint Érdi]] == F == {{Div col|cols = 2}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Róbert Falus]] * [[Klára Faragó]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Pál Fejes]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Imre Fényes]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Mária Ferenczy]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Ádám Fitter]] * [[József Fleischer]] * [[Gábor Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Zoltán Fodor]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[András Földi]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Magdolna Forró]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zsolt Frei]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 2}} * [[G. Béla Németh]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[Miklós Gábori]] * [[Félix Gál]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Márton Galambos]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Ágnes Gereben]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[József Gerics]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Pál Gömöry]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Endre Góth]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[László Grétsy]] * [[Emil Grósz]] * [[József Guszmann]] * [[Albert Gyergyai]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[János Győry]] * [[Pál Gyulai (kritikisto)]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Károly Hadaly]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[József Hála]] * [[Aladár Halász]] * [[János Halmai]] * [[Imre Hamar]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Tünde Handó]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[László Hartai (reĝisoro)]] * [[Péter Hatala]] * [[Pál Hári]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Péter Hedvig]] * [[László Hencz]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Mihály Herczegh]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[Attila Hevesi]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[Sándor Hites]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[József Holderith]] * [[András Holló]] * [[Bálint Hóman]] * [[Gyula Honyek]] * [[Lajos Hopp]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[Béla Horn]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Iván Horváth (literaturisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[János Hunfalvy]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[Sándor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[György Inzelt]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Béla Iván]] == J == * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Ányos Jedlik]] * [[József Jelitai]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Magda Jóború]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[László Kálmán]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Olivér Kaposi]] * [[Judit Karafiáth]], literaturisto * [[Dávid Karátson]] * [[Mór Kármán]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[György Karsai]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mór Katona]] * [[Gyula Kautz]] * [[Sándor Katz]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Marianna Kékes]] * [[Anna Kende]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Imre Kelemen]] * [[Béla Kelen]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[Károly Kétly]] * [[András Keve]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[István Kiszely]] * [[István Klinghammer]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch (geografo)]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[Aladár Komlós]] * [[Géza Komoróczy]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Anikó Kónya]] * [[Károly Koppi]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Gábor Kósa]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Domokos Kosáry]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozma]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[Endre Kubányi]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Ferenc Kulin]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Endre Kutassy]] {{Div col end}} == L == {{Div col|cols = 2}} * [[László L. Lőrincz]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[László György Lajtha]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Lajos Láng (statistikisto)]] * [[Sándor Láng]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Éva Lax]] * [[Ágost Lechner]] * [[Emma Léderer]] * '''[[Philipp Lenard]]''', Nobel-premiito * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Alajos Loczka]] * [[Lajos Lóczy]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[István Lukács]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Klára M. Rásky]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Zoltán Magyary]] * [[István Majer]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Pál Makó]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Jenő Markó]] * [[Pál Markovics]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Gábor Máthé]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[László Mátrai]] * [[Béla Mauritz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[László Mérő]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Barna Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Károly Minich]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[József Mogyoródi]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Nádasdy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[István Nánay]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[János Nemeskéri]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[Gyula Németh]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Tibor Nónay]] {{Div col end}} == O == * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Miklós Olgyay]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[Péter Oszkó]] * [[László Ottlik]] * [[Kelemen Óváry]] == P == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor P. Szabó]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Péter Paczolay]] * [[Dezső Pais]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Melinda Pap]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Arnold Pataky]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[Gedeon Petz]] * [[Gyula Pikler]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[János Pollák]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[János Prileszky]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor Radnóti]] * [[János Rainer M.]] * [[János Ranolder]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[István Reiman]] * [[János Reisinger]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[László Rhorer]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Flóris Ferenc Rómer]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[József Rötth]] * [[Imre Ruff]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[Margit S. Sárdi]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Gergely Salát]] * [[Mihály Samu]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[János Sarkady]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Gábor Schein]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[János György Schmidt]] * [[Aladár Schnierer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Márton Schwartner]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[István Síklaki]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Árpád Sipos]] * [[Lajos Sipos]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Rezső Soó]] * [[István Sőtér]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[György Szabad]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Pál Zoltán Szabó]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[József Szájer]] * [[Zoltán Szalai]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[Iván Szántó]] * [[Pál Szarvas]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[László Szebellédy]] * [[Rezső Szegedy]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[Gyula Szekfű]] * [[Péter Széky]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Imre Szentpétery]] * [[János Szerb]] * [[Gábor Szigethy]] * [[Márton Szilágyi]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Endre Szkárosi]] * [[László Szögi]] * [[János Szolnoki]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[Jenő Szűcs]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Lajos Tamás]] * [[Harald Tangl]] * [[Tamás Tarján]] * [[Edit Tasnádi]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Lajos Terkán]] * [[Károly Than]] * [[Ákos Timon]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Béla Török]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[Gábor Tüskés]] * [[János Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Géza Uray]] * [[Róbert Urbán]] == V == {{Div col|cols = 2}} * [[Elemér Vadász]] * [[Ármin Vámbéry]] * [[Jenő Vángel]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Tamás Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Géza Vasy]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Vígh]] * [[Judit Vihar]] * [[Miklós Világhy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Mátyás Vuchetich]] {{Div col end}} == W == * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Emília Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Lajos Winkler]] * [[József Wodetzky]] == Z == * [[Alajos Zambra]] * [[Imre Zárday]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Aladár Zubriczky]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] gco8y7at5c5ffqgqzgk4dfof0yz6ugp 0 529209 9387441 9349568 2026-05-30T09:55:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387441 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Salk headlines.jpg|eta|Tutmondaj ĵurnaloj pri [[vakcino]] kontraŭ [[poliomjelito]] (13-a de aprilo 1955)]] '''Publika sano''' referencas al "la scienco kaj arto preventi malsanon, plilongiganta vivon kaj helpante [[sano]]n pere de organizitaj klopodoj kaj informitaj elektoj de socio, organizoj, kaj publikaj kaj privataj, komunumoj kaj individuoj."<ref>{{cite journal |author= Winslow, Charles-Edward Amory |title=The Untilled Fields of Public Health |journal=Science |date=9a Jan, 1920 |volume=51 |issue=1306 |pages=23–33 |pmid=17838891 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=17838891 |doi=10.1126/science.51.1306.23 }}</ref> Ĝi rilatas al minacoj kontraŭ la sano bazitaj sur loĝantarsanaj analizoj. La koncerna loĝantaro povas esti tiom malgranda kiel grupeto de personoj, or tiom granda kiel la tuto de loĝantoj de kelkaj kontinentoj (por ekzemplo, ĉe la kazo de [[pandemio]]). La dimensioj de sano povas enhavi "staton de kompleta fizika, mensa kaj socia bonfarto kaj ne sole la foresto de malsano aŭ malsaneco", kiel difinita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]].<ref>[http://www.who.int/suggestions/faq/en/ Frequently asked questions] el "Preamble to the Constitution of the World Health Organization" adoptita de Internacia Sankonferenco, 1946</ref> Publika sano aligas [[Interdisciplineco|interfakajn]] alproksimiĝojn de [[epidemiologio]], [[biostatistiko]] kaj [[sanservo]]j. [[Medio|Media sano]], [[Komunumo|komunuma sano]], [[Mensa sano|kondutosano]], [[sanekonomiko]], publika [[politiko]], [[asekurado|asekurmedicino]] kaj [[laborprotekto]] estas aliaj gravaj subfakoj. La fokuso de la interveno de la publika sano estas plibonigi sanon kaj [[vivkvalito|kvaliton de vivo]] pere de preventado kaj traktado de [[malsano]]j kaj de aliaj fizikaj kaj mensaj sankondiĉoj. Tio faratas pere de priatentado de kazoj kaj de sanindikiloj, kaj pere de helpado al sanigaj kondutoj. Ekzemploj de oftaj publiksanaj politikoj estas stimulado de [[manlavado]], [[mamnutrado]], [[vakcino|vakcinado]], kaj liverado de [[kondomo]]j por kontroli la disvastigon de [[venereaj malsanoj]]. Moderna publiksana praktikado postulas [[Interdisciplineco|interfakajn teamojn]] de publikaj [[sanlaboristo]]j kaj profesiuloj kiaj [[kuracisto]]j specializitaj en publika sano/komunuma medicino/infekta malsano, [[psikologo]]j, [[Epidemiologio|epidemiologoj]], [[biostatistiko|biostatistikistoj]], helpaj kuracistoj, [[Flegado|flegistoj]], [[akuŝisto]]j, [[Mikrobiologo|medicinaj mikrobiologoj]], primediaj sanlaboristoj / publiksanaj inspektistoj, [[farmacio|farmaciistoj]], [[apotekisto]]j, [[dentokuracado|denthigienistoj]], [[dieto|dietistoj]] kaj [[nutristoj]], [[bestokuracisto]]j, publiksanaj inĝenieroj, publiksanaj advokatoj, [[sociologio|sociologoj]], komunumdisvolvigaj laboristoj, komunikfakuloj, [[Bioetiko|bioetikistoj]], kaj aliaj.<ref>{{cite book |author1=Joint Task Group on Public Health Human Resources |author2=Advisory Committee on Health Delivery & Human Resources |author3=Advisory Committee on Population Health & Health Security |publisher=Public Health Agency of Canada |title=Building the public health workforce for the 21st century |location=Ottawa |year=2005 |oclc=144167975}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|30em}} ==Literaturo== * {{Citaĵo el libro|titolo=Betrayal of Trust: the Collapse of Global Public Health|aŭtoro=Garrett, Laurie|jaro=2000|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Hyperion|ISBN=0-7868-6522-9}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopedia of Public Health|jaro=2002|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Macmillan Reference USA|ISBN=978-0-02-865354-9|redaktinto=Breslow, Lester}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Control of Communicable Diseases Manual|jaro=2008|loko=Washington, D.C.|eldoninto=American Public Health Association|ISBN=978-0-87553-189-2|redaktinto=Heymann, David L.}} * {{cite book | editors = Heggenhougen, Kris; Stella R Quah | title = International Encyclopedia of Public Health | publisher = Elsevier/Academic Press | location = Amsterdam Boston | year = 2008 | isbn = 978-0-12-227225-7 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Public Health Administration: Principles for Population-Based Management|aŭtoro=Novick, Lloyd F; Cynthia B Morrow; Glen P Mays|jaro=2008|eldono=2|loko=Sudbury, MA|eldoninto=Jones and Bartlett Pub|ISBN=978-0-7637-3842-6}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Public Health: the Development of a Discipline|aŭtoro=Schneider, Dona; David E Lilienfeld|jaro=2008|loko=New Brunswick, NJ|eldoninto=Rutgers University Press|ISBN=978-0-8135-4231-7}} * {{cite book |authors=Stokols, D., Hall, K.L., Vogel, A.L. |url=https://webfiles.uci.edu/dstokols/Pubs/Stokols%2C%20Hall%2C%20%26%20Vogel%20%282013%29%20%20TD%20Public%20Health.pdf?uniq=-ftqwn4 |year=2013 |contribution=Transdisciplinary public health: Core characteristics, definitions, and strategies for success. |editors=Haire-Joshu, D., McBride, T.D. |title=Transdisciplinary public health: Research, methods, and practice |location=San Francisco |publisher=Jossey-Bass |pages=3–30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210220131841/https://webfiles.uci.edu/dstokols/Pubs/Stokols%2C%20Hall%2C%20%26%20Vogel%20%282013%29%20%20TD%20Public%20Health.pdf?uniq=-ftqwn4 |date=2021-02-20 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Public Health: What It Is and How It Works|aŭtoro=Turnock, Bernard|jaro=2009|eldono=4|loko=Sudbury, MA|eldoninto=Jones and Bartlett Publishers|ISBN=978-0-7637-5444-0}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Oxford Textbook of Public Health|jaro=2009|eldono=5|loko=Oxford and New York|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-921870-7}} * {{cite book |first1=Franklin |last1=White |first2=Lorann |last2=Stallones |first3=John M. |last3=Last |title=Global Public Health: Ecological Foundations |url=https://books.google.com/books?id=iE8ŜPGGbeMC |year=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-975190-7 }}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Vidu ankaŭ == *[[Higieno]] *[[Monda sano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ec.europa.eu/health-eu Health-EU], oficiala portalo pri publika sano de la [[Eŭropa Unio]] * [http://www.healthyvillage.org.au The Healthy Village] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112223935/http://www.healthyvillage.org.au/ |date=2013-11-12 }}, Public Health Awareness and Advocacy * [http://www.healthystories.net/ Healthy Stories], kolekto de historioj pri publika sano de la Sanservo de la Kantono Miami-Dade, [[Florido]] * [http://www.whatispublichealth.org What Is Public Health?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020930122507/http://www.whatispublichealth.org/ |date=2002-09-30 }} de Association of Schools and Programs of Public Health * [http://www.wdl.org/en/item/3942/ "From Flies and Filth to Food and Fever"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150712152651/http://www.wdl.org/en/item/3942/ |date=2015-07-12 }} campaign {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sano]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Publika bonfarto| ]] 6rn3lcxq0m2q2nnsbg56em2buxxae4n 0 529748 9386800 9120747 2026-05-29T14:04:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ponto |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-NY | ŝanĝebla mapo = Novjorko/Usono Nov-Jorkio/Usono |zomo= }} [[Dosiero:George Washington Bridge from New Jersey-edit.jpg|eta|Oriente el Fort Lee al Supra Manhatano.]] La '''Ponto George Washington''' – konata neformale kiel la '''GW Ponto''',<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.forbes.com/2006/03/02/tollbooth-collectors-money_ĉ_lr_money06_0302tollbooth.html|titolo=Inside the Booth|alirdato=15a de Januaro 2008|familia nomo=Rose|persona nomo=Lacey|dato=2006-03-02|citaĵo=Like the PATH trains, which also connect New York to New Jersey, the G.W. Bridge is run by the Port Authority of New York and New Jersey, a public agency that employees 7,000 workers and has annual revenues of $2.9 billion.|gazeto=[[Forbes]]}}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> la '''GWB''' (GWP),<ref>{{cite news |title=Bridges Keep Photographer in Suspense |first=Tom |last=Toolen |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-22488349.html |newspaper=The Record |date=27a de Septembro, 1995 |accessdate=15a de Januaro, 2008 |quote=Frieder calls the GWB 'the most beautiful suspension bridge in the world...' |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-07-20 |arkivurl=https://archive.today/20120630045144/http://www.highbeam.com/doc/1P1-22488349.html |arkivdato=2012-06-30 }} {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20120630045144/http://www.highbeam.com/doc/1P1-22488349.html |date=2012-06-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-22488349.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-07-20 |arkivurl=https://archive.ph/20120630045144/http://www.highbeam.com/doc/1P1-22488349.html |arkivdato=2012-06-30 }}</ref> la '''GW''',<ref>{{cite news |title=Upkeep Costs Rise as USA's Bridges Age |first=Charisse |last=Jones |url=http://www.usatoday.com/news/nation/2006-10-19-bridges_x.htm |newspaper=[[USA Today]] |date=[[20a de oktobro]] 2006 |accessdate=15a de Januaro, 2008 |quote=The George Washington Bridge&nbsp;— locals call it 'the GW'&nbsp;— is one of a collection of dazzling spans that link New York's five boroughs or the city and New Jersey.}}</ref> aŭ la '''George'''<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=GeJkxTfuo7sC&lpg=PA50&dq=george%20washington%20bridge%20name&pg=PA51#v=onepage&q=george%20washington%20bridge%20name&f=false|titolo=The George Washington Bridge: Poetry in Steel|alirdato=30a de Julio 2013|familia nomo=Rockland|persona nomo=Michael Aaron|jaro=2008|loko=New Brunswick, NJ|eldoninto=Rutgers University Press|ISBN=978-0-8135-4375-8|paĝoj=51, 56, 59}}</ref> – estas [[Ponto#Dunivelaj pontoj|dunivela]] [[pendoponto]] spane super la [[rivero Hudson]], konektante la ''neighborhood'' Washington Heights kun la ''borough'' [[Manhatano]] de [[Novjorko]] al [[Fort Lee (Nov-Ĵerzejo)]], en [[Usono]]. Je 2015, la Ponto George Washington eltenas ĉirkaŭ 106 milionojn da vehikloj jare, kio faras ĝin la plej aktiva motorvehikla ponto en la mondo,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.panynj.gov/bridges-tunnels/|titolo=Bridges & Tunnels|alirdato=16a de Februaro 2015|eldoninto=The Port Authority of New York and New Jersey}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://abcnews.go.com/US/george-washington-bridge-painters-dangerous-job-top-worlds/story?id=17771877|titolo=GW Bridge Painters: Dangerous Job on Top of the World's Busiest Bridge|alirdato=13a de Septembro 2013|aŭtoro=Bod Woodruff, Lana Zak, and Stephanie Wash|dato=20a de Novembro 2012|eldoninto=ABC News}}</ref> laŭ la Havenaŭtoritato de Novjorko kaj Nov-Ĵerzejo, nome la duŝtata registara agentejo kiu posedas kaj funkciigas en la areo kelkajn pontojn, tunelojn, kaj flughavenojn. Tiu [[ponto]], nome integra kontaktejo ene de la [[Metropola areo de Novjorko]], havas supran nivelon kiu eltenas kvar koridorojn en ĉiu direkto kaj malsupran nivelon kun tri koridoroj en ĉiu direkto, por totalo de 14 veturkoridoroj. La [[limrapido]] sur la ponto estas de 45&nbsp;mph (72&nbsp;km/h), kvankam [[Trafikŝtopiĝo|ŝtopiĝo]] ofte bremsas la trafikon, ĉefe dum la matenaj kaj vesperaj [[pinthoro]]j. La supra nivelo de la ponto eltenas ankaŭ trafikon por [[piediranto]]j kaj [[biciklo]]j. La ŝoseoj Interstate 95 (I-95) kaj 1/9 (US&nbsp;1/9) trapasas la riveron laŭ la ponto. {{Koord|40.851589|-73.952483|region:US_type:landmark|display=inline|name=George Washington Bridge}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [http://books.google.com/books?id=deIDAAAAMBAJ&pg=PA464&dq=popular+mechanics+1930+aircraft ''Giant of World's Bridges Rising in New York''] ''Popular Mechanics'', Januaro 1930 * [http://www.bergencounty.com/history-and-trivia/george-washington-bridge-spanning-history-1.1076250 "George Washington Bridge: Spanning history"]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} from BergenCounty.com * [http://lcweb2.loc.gov/cocoon/legacies/NJ/200003301.html John A. Roebling Company: Suspension Bridges Are Created] Library of Congress - New Jersey Local Legacies == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.panynj.gov/bridges-tunnels/george-washington-bridge.html George Washington Bridge Official Site] Port Authority of New York and New Jersey * [http://www.state.nj.us/transportation/refdata/sldiag/enlarged_view_02.pdf NJ DOT map showing jurisdictions of highways leading to the bridge] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200131040606/https://www.state.nj.us/transportation/refdata/sldiag/enlarged_view_02.pdf |date=2020-01-31 }} * [http://www.nycroads.com/crossings/george-washington/ George Washington Bridge - Historic Overview] NYCRoads.com * [http://www.trafficland.com/city/NYC/camera/16497/ George Washington Bridge Traffic Webcam (Looking east on New Jersey side)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140818010106/http://www.trafficland.com/city/NYC/camera/16497 |date=2014-08-18 }} TrafficLand * [http://www.fortleeonline.com/gwb/trivia.html George Washington Bridge Trivia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130106224658/http://www.fortleeonline.com/gwb/trivia.html |date=2013-01-06 }} * [http://www.wdl.org/en/item/2739 ''The George Washington Bridge in Heavy Smog, View Toward the New Jersey Side of the Hudson River''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191114214740/https://www.wdl.org/en/item/2739/ |date=2019-11-14 }} el [[World Digital Library]] [[Kategorio:Pontoj en Novjorko]] [[Kategorio:Pendopontoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1931]] l39rfbtqnxnhhyr0pi6vtgf6zxydfwl 0 531630 9387119 9329005 2026-05-29T21:10:01Z LilyKitty 25129 de eponimo 9387119 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|stilo=helena Mitologio}}'''Telamono''' ([[helena|helene]] ''Τελαμών'', [[latino|latine]] ''Telamon'') estis en la [[helena mitologio]] reĝo de la insulo [[Salamino]]. Li estis filo de egina reĝo [[Eako]] kaj frato de [[Ftio|ftia]] reĝo [[Peleo]]. Li estis amiko de la plej granda heroo [[Heraklo]], kun kiu li ĉeestis ekspedicion kontraŭ [[Trojo]]. Li estis ankaŭ ano de ŝipanaro sur fama ŝipo [[Argo]], per kiu [[argonaŭtoj]] sub gvido de [[Jasono]] navigis ĝis malproksima [[Kolĥido]] por la [[ora ŝaffelo]]. Estas ankaŭ nomata inter ĉeestantoj de la fama kaj danĝera ĉaso de la [[kalidonia apro]]. Ĉio ĉi atestas pri lia braveco, kuraĝeco kaj heroeco. Li famiĝis ne nur per tiuj ĉi ecoj, sed ankaŭ pro siaj posteuloj: ambaŭ liaj filoj [[Teŭkro]] kaj [[Ajakso filo de Telamono|Ajakso]] apartenis inter la plej bravaj militestroj de aĥajaj trupoj en la [[troja milito]]. Precipe Ajakso, nomata la Granda, estis la plej forta batalanto post [[Aĥilo]]. Sed Telamono estis fama ankaŭ pro sia inventkapablo. Ĉe konkerado de [[Trojo]] onidire penetris en la urbon la unua. Heraklo, kiu ne kapablis esti la dua nudigis kontraŭ li sian glavon. Sed Telamonono ne embarasis - li nur kaŭriĝis kaj kolektis ŝtonojn. Heraklo mire demandis kion la amiko faras. „Mi konstruas oferaltaron por la plej granda heroo Heraklo!", trankvile respondis Telamono kaj diskordo estis forigita tuj en la komenco. Asteroido [[1749 Telamon]] estis nomita en sin honoro. == Tradukfonto == {{Trad|cs|Telamón |9893902}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Batalantoj en la Troja milito]] [[Kategorio:Argonaŭtoj]] 2zmjv6jd39cfc4byy6tp0jowmhv8jvc 0 533693 9387210 8900668 2026-05-30T03:16:45Z Sj1mor 12103 9387210 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''''Nigra Ateno''''' (kompleta nomo: ''Black Athena: The Afroasiatic Roots of Classical Civilization'') estas trivoluma verko de la [[brita]] [[historiisto]] [[Martin Bernal]] kiu kaŭzis unu el la plej grandaj polemikoj en la medio pri studoj de la [[Antikva epoko]]. La tezoj kiujn Bernal defendas povas resumiĝi tiel: * En la komencoj de la [[Antikva Grekio|helena civilizo]] (kaj sekve, okcidenta), ekzistis decidigaj kontribuoj de la [[Antikva Egiptio|egipta]] kaj [[fenicoj|fenica]] civilizoj. Tiuj ĉi kontribuoj videblas en la rakontoj kaj mitoj de la antikvaj grekoj rilate iliajn proprajn originojn. Bernal ankaŭ asertas, kaj disvastigas en posta volumo, ke ekzistas arkeologiaj kaj lingvistikaj pruvaĵoj pri tio ĉi. * En la Antikvo la penso ke la grekoj prenis multajn el siaj scioj de la egiptoj kaj fenicoj estis ĝenerala. Tion ĉi Bernal nomas ''antikva modelo''. * La antikva modelo estis amplekse akceptita de la erudiciuloj ĝis fino de la [[18-a jarcento]] kaj komenco de la [[19-a jarcento]], kiam ĝi estis objekto de multnombraj atakoj de la akademiuloj, kaj estis anstataŭita de alia modelo, kiun Bernal nomas la ''arja modelo'', kiu postulas ekskluzivan hindeŭropan devenon de la greka civilizo. Tiu ĉi anstataŭo koincidis kun diversaj historigrafiaj teorioj [[rasismo|rasismaj]] kiuj estiĝis tiuepoke kaj kiuj atingis sian apogeon en la unuaj jardekoj de la [[20-a jarcento]]. Bernal distingas inter la radikala arja modelo, kiu neas ajnan kontribuon el la antaŭe menciitaj civilizoj, kaj la modera arja modelo, kiu akceptas kelkajn malpli gravajn kontribuojn de la fenicoj, kvankam ĝi ne akceptas la egiptajn. * Estas proponata la ''reviziita antikva modelo'', kadro por la studo de la historio de antikva Grekio en kiu estas akceptata la afrik-azia influo en la originoj de la greka civilizo, inkluzive per eblaj koloniigoj. Tiu ĉi tezo kreis konsiderindan polemikon en la akademia mondo, speciale en [[Usono]] pro la debatoj pri [[multkulturismo]] en tiu lando. La tezoj de la aŭtoro estis defenditaj de la subtenantoj de la [[afrikcentrismo]], sed la plejmulto el la historiistoj kaj intelektuloj ĉikampaj ne akceptas la tezojn de Bernal onidire pro manko de metodologioj kaj pluraj nekonsistaĵoj, kvankam kelkaj akceptis ke la influo afrikazia sur la arkaikan Grekion estas pli granda ol tiu supozita. [[kategorio:Libroj aperintaj en 1987]] [[kategorio:Libroj en angla lingvo]] [[kategorio:Historio de Antikva Grekio]] rs19nbo5a5ikhxmwj6gntomi3s0z865 0 533865 9387260 8245530 2026-05-30T03:52:34Z Sj1mor 12103 9387260 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:JC's Girls.jpg|eta|Stando de JC's Girls ĉe faka foiro AVN Adult Entertainment Expo]] '''JC's Girls''' ("JC" estas mallongigo de "Jesus Christ", do "Knabinoj de Jesuo Kristo") estas [[evangelia]] [[kristana]] [[Misiado|misia]] organizo celanta persone kaj senjuĝe prezenti mesaĝon pri la amo de Dio, kaj montri al ili ke ekzistas kristanoj, kiuj ilin akceptos tiajn, kiaj ili estas, al virinoj laborantaj en diversaj specoj de [[seksa komerco]] ([[senvestiĝado]], [[Erotiko|erotika]] [[dancado]] ktp). Ĝi fondiĝis en [[Sankta Vendredo]], [[2005]]. La fondinto estis Heather Veitch, ekssenvestiĝistino kiu post konvertiĝo al kristanismo forlasis tiun laboron en 1999; ŝi forlasis ankaŭ la organizon en 2011. Komence JC's Girls havis sian bazon ĉe kirko en [[Riverside (Kalifornio)]]; poste en [[Lasvegaso]], kaj nun en [[Sandiego]]. La nuna estro estas Laura Bonde. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sdrock.com/ministries/jcsgirls/ Oficiala retejo {{en}}] [[Kategorio:Neekleziaj kristanaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Kaliforniaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Kristana feminismo]] [[Kategorio:Kristanaj organizaĵoj de Usono]] [[Kategorio:Seksaj komercoj kaj industrioj]] jftwny3e3m7z6c1h8jsqa10tw4118pi 0 535357 9387496 8444635 2026-05-30T11:51:42Z Sj1mor 12103 /* Filmaro */ 9387496 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Ernestine Jane Geraldine RUSSELL''' (21a de Junio, 1921 – 28a de Februaro, 2011<ref name="Mail Online">{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1361654/Gentlemen-Prefer-Blondes-star-Jane-Russell-dies-aged-89.html|title=Gentlemen Prefer Blondes star Jane Russell dies aged 89 |date=1a de Marto, 2011|work=The Mail Online|accessdate=1a de Marto, 2011|location=London}}</ref>) estis usona kinaktorino, kaj unu el la ĉefaj [[seksosimbolo]]j de [[Holivudo]] en la 1940-aj kaj en la [[1950-aj jaroj]].[[Dosiero:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (19).jpg|eta|200ra|'''Jane Russell''' kiel Dorothy Shaw en ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]''.]] [[Dosiero:Robert Mitchum Jane Russell His Kind of Woman 1951.jpg|altdekstre=0.85|eta|[[Robert Mitchum]] kun '''Jane Russell''' en ''His Kind of Woman'' (1951).]]Russell translokiĝis el Mezokcidento al Kalifornio, kie ŝi havis sian unuan filmorolon en 1943 ĉe ''[[The Outlaw]]''. En 1947 Russell iris al muziko antaŭ reveni al filmoj. Post steluli en multaj filmojn en la 1950-aj jaroj, Russell denove revenis al muziko dum rolis en kelkaj aliaj filmojn en la 1960-aj jaroj. Ŝi stelulis en pli ol 20 filmoj tra sia kariero. Russell edziniĝis trifoje, adoptis tri filojn, kaj en 1955 fondis la organizon por adoptado ''World Adoption International Fund''. Ŝi ricevis kelkajn honorojn pro siaj atingoj en filmoj, kiaj man- kaj pied-spurojn ĉe la Ĉina Teatro Grauman kaj stelon ĉe [[Trotuaro de famo en Holivudo]]. == Filmaro == [[Dosiero:Monroe and Russell 1953.jpg|eta|Memorilo ŝia]] {{Div col|cols = 2}} * The Outlaw (1943) * Young Widow (1946) * The Paleface (1948) * His Kind of Woman (1951) * Double Dynamite (1951) * The Las Vegas Story (1952) * Macao (1952) * Son of Paleface (1952) * Montana Belle (1952) * Road to Bali (1952; kameo) * ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'' (1953) * The French Line (1954) * Underwater! (1955) * Foxfire (1955) * The Tall Men (1955) * Gentlemen Marry Brunettes (1955) * Hot Blood (1956) * The Revolt of Mamie Stover (1956) * The Fuzzy Pink Nightgown (1957) * Fate Is the Hunter (1964; kameo) * Johnny Reno (1966) * Waco (1966) * Born Losers (1967) * Darker than Amber (1970) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Citaĵo el libro|titolo=Jane Russell: My Path and Detours|aŭtoro=Jane Russell|jaro=1985|loko=Nov-Jorko, NY|eldoninto=Random House|ISBN=978-0-517-67208-2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb name|66}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Russell, Jane}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] 6zbak0qhpoykgyzlqehrlbyq4gzr879 0 538287 9387135 8699554 2026-05-29T21:36:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|konstruaĵo |kategorio = |lando = Germanio |regiono = |situo = [[Sieber (vilaĝo)|Sieber]] |latitudo = 51.697711 |longitudo = 10.42285 |regiono-ISO = DE-NI |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 15 }} [[Dosiero:Sieber-kirche.jpg|eta|180ra|La Benedikto-preĝejo]] [[Dosiero:Sankt Benedictus, Sieber, Inneres.jpg|eta|La bela interno kirka]] [[Dosiero:Sankt Benedictus, Sieber, Altarbild.jpg|eta|Altardetalo]] La '''Preĝejo Sankta Benedikto''' ({{lang-de|Benedictuskirche}}) estas [[protestantismo|protestantisma]] preĝejo en [[Sieber (vilaĝo)|Sieber]], Germanio. == Historio == La arkitektura juvelaĵo en la vilaĝocentro konstruitis laŭ norda stilo en 1887, estante tute ligna [[trabfakaĵo]]. La turo estas 35 metrojn alta, kies horloĝon donacis en 1887 la vilaĝa komunumo. En 1968 riparis ĝin membro de la estraro de la preĝeja komunumo mem, tiel ke ŝi sen iu plendo funkcias precizege ĝis nun. Ambono, altaro, pupitro, benkaro kaj galerio faritis de la loka ĉarpentisto Karl Reuper. La belegaj kaj buntaj vitraloj supre de la altaro estas verko de la lokulo Karl Bruns. La eksteron oni kovris per [[harco|harca]] ardezo. Ankaŭ en niaj tagoj fakuloj admiras la simplan sed efikan konstrumanieron de tiu ĉi kirketo. Ĝi havas tri belsonajn sonorilojn kun granda sonvolumo. Dum la [[ILEI]]-konferenco en julio 2013 okazis tie ĉi diservo en la [[esperanto|Lingvo Internacia]]. == Orgeno == Nova allogaĵo turisma-kultura povas esti konsiderata la en la 2008-a jaro restaŭrita orgeno. Reprenante la historian orgenfasadon de Engelhardt oni novkonstruis ĝin kun 27 registroj kaj pli ol 1500 orgenfajfiloj. Rezulto estis vera koncertorgeno kun riĉa manipuladebleco kaj belega sonkvalito. Ties detala priskribo troviĝas en festlibreto eldonita okaze de la rekonsekro de la nova instrumento. == Fonto == [http://www.sieber-harz.de/20.html Informoj sur la vilaĝa retpaĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151112032425/http://www.sieber-harz.de/20.html |date=2015-11-12 }} [[Kategorio:Harco]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Sieber]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Benedikto|sieber]] [[Kategorio:Herzberg am Harz]] [[Kategorio:Orgenoj en Germanio|sieber]] m3kyegnp6n61ea2wahbthycyvv0chl5 0 540278 9386822 9310595 2026-05-29T15:07:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386822 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Porjunula literaturo''' estas branĉo de [[literaturo]] speciale direktita al legantoj kiuj trapasas [[junaĝo]]n, sed ne nepre nure.<ref>Carmen Fernández Etreros, [http://www.literaturas.com/v010/sec0510/suplemento/Articulo12octubre.htm Monografia studo pri la porjunula literaturo: ''Panorama actual de la literatura juvenil en España''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160113160647/http://www.literaturas.com/v010/sec0510/suplemento/Articulo12octubre.htm |date=2016-01-13 }}</ref> Tiu koncepto ofte ligiĝas al tiu de [[porinfana literaturo]], kaj ofte oni parolas pri [[infanjuna literaturo]], kvankam estas klaraj karakteraj diferencoj inter ambaŭ. Al tiu tipo de literaturo oni atribuas tradicie funkciojn kaj por [[distro]], kaj por instruo kaj formado de la legokutimo.<ref name="valor">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.educarm.es/templates/portal/ficheros/websDinamicas/154/hiatorialj.julian.pdf |titolo=El valor literario y didáctico de la literatura juvenil. |alirdato=2015-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130205023414/http://www.educarm.es/templates/portal/ficheros/websDinamicas/154/hiatorialj.julian.pdf |arkivdato=2013-02-05 }}</ref> La temoj traktitaj de la porjunula literaturo ne diferencas multe el tiuj de la literaturo por plenkreskuloj (amo, tragedio, milito...) sed plej ofte oni donas al ili traktadon sufiĉe pli linian same kiel al la [[rolulo]]j, inter kiuj estas malmulta variableco psicologia. Tiele gravas plie la agademo ol la psikologia konstruado de la roluloj. Tiuj estas kreitaj krome tiele ke la juna legantaro identigu kun ili, ĉefe ĉe la ĉefroluloj.<ref>Kohan, Silvia Adela (2003). Escribir para niños: todas las claves para escribir lo que si bien los niños quieren leer. Alba. ISBN 9788488730435.</ref> Tamen, kelkaj aŭtoroj indikis konvenon ke tia literaturo zorge elektu siajn temojn. Tiukadre oni interkonsentas ofte kiel ĝenran temon la ''serĉado de identeco'' de la ĉefrolulo, same kiel la identigon de la leganto kun tiu.<ref>Julián Montesinos Ruiz, [http://www.educarm.es/templates/portal/ficheros/websDinamicas/154/827dabe7.pdf Un subgénero literario imprescindible en el sistema educativo: ''Necesidad y definición de la literatura juvenil.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130205023445/http://www.educarm.es/templates/portal/ficheros/websDinamicas/154/827dabe7.pdf |date=2013-02-05 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Formadromano]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Literaturaj ĝenroj]] cgio9haiztmdjmherl4l1honhbr49qi 0 546539 9387133 8752976 2026-05-29T21:26:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Paroĥa preĝejo de<br />Sankta Anna | larĝo de informkesto = | dosiero = R. k. templom (3540. számú műemlék).jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = preĝejo Sankta Anna en Szentes | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Csongrád]] | diocezo = [[Szeged]]-[[Csanád]] | unio = | dekanujo = Szentes | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Szentes]] | geo = | konsekro = [[1847]] | konsekrinto = | titolo = paroĥa preĝejo | uzado = | arkitekto = | stilo = [[klasikismo]] | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = | ttt = | commons = }} '''[[preĝejo]] [[Sankta Anna]]''' estas romkatolika [[historia monumento]] en [[Hungario]], en [[urbo]] [[Szentes]]. == Historio == La unua mencio pri la [[preĝejo]] okazis en [[1332]]. En la [[16-a jarcento]] la kalvinanoj uzis la preĝejon, en [[1697]] la [[turkoj]] bruldetruis ĝin, sed en [[1701]] ĝi jam renoviĝis. En [[1747]] la katolikoj rericevis la preĝejon, post 3 jaroj memstara katolika grupo formiĝis, ankaŭ la preĝejo renoviĝis, inter 1764-1768 ĝi barokiĝis kaj pligrandiĝis. La unua [[orgeno]] alvenis en [[1750]]. En [[1834]] [[tertremo]] kaŭzis gravajn difektojn. Escepte la [[turo]]n oni malkonstruis la [[konstruaĵo]]n en [[1844]], post 3 jaroj pretiĝis la nova klasikisma preĝejo, sed ankaŭ la turo iĝis pli alta. Pli nova orgeno alvenis en [[1889]], ĝi moderniĝis en [[1928]]. Nova paroĥa domo estis konstruita en [[1937]], ĝi estis ligita al la preĝejo kun [[arkado]]j. Ekstere la preĝejo renoviĝis en [[1981]]. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola laŭ [[placo]], kie en [[1886]] novrenesanca [[kolono]] pri [[Sankta Triunuo]] kun [[skulptaĵo]]j pri la 4 [[evangeliisto]]j estis metitaj. En mezo de la preĝeja [[fasado]] la tura rizalito altiĝas kun la ĉefenirejo. En la fasado estas ankaŭ 2 [[niĉo]]j, ene troviĝas skulptaĵoj pri [[Sankta Jozefo]] kaj [[Sankta Petro]]. La [[navo]] formas [[briko]]n kaj [[sakristio]] estis alkonstruita. Ankaŭ en la dekstra flanko troviĝas enirejo. La [[sanktejo]] estas duonronda. La ĉefaltara [[bildo]] prezentas Sanktan Annan. Sur la [[plafono]]n [[sekpentraĵo]]j estis pentritaj en [[1910]]. Ĉe la ĉefaltaro estas ankaŭ 2 flankaj [[altaro]]j, sub la [[galerio]] situas altaro pri Dolora [[Sankta Maria]]. La [[benko]]j el [[kverko]]j estis faritaj inter 1846-1850. [[Kermeso]] okazas en la 26-an de [[julio]]. == Fontoj == * [http://miserend.hu/templom/1693 (hungare kun fotoj)] * [http://www.muemlekem.hu/muemlek?id=3540 hungare kun fotoj] * [http://www.szentes.hu/?page_id=977 hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305040453/http://www.szentes.hu/?page_id=977 |date=2016-03-05 }} * [http://szentes.utisugo.hu/latnivalok/szent-anna-romai-katolikus-nagytemplom-szentes-87135.html hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304125851/http://szentes.utisugo.hu/latnivalok/szent-anna-romai-katolikus-nagytemplom-szentes-87135.html |date=2016-03-04 }} * [http://funiq.hu/szent-anna-templom-szentes hungare kun foto kaj mapo] * [http://lexikon.katolikus.hu/S/Szentes.html hungare] [[Dosiero:R. k. templom (3540. számú műemlék) 2.jpg|eta|maldekstre|Interno de la preĝejo]] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Anna|Szentes]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Szentes|Szentes]] 7jr7nnqoon1jpqwxgh7bl51t9i2jusp 0 547712 9386849 9000943 2026-05-29T16:14:24Z ThomasPusch 1869 9386849 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |lando=Francio |nomo=Cherbourg-en-Cotentin |flago= |blazono= |devizo= |patrono= |bildo=Cherbourg panoramique haut sca.jpg |mapo= |mapo2= |longitudo=01/37/30/W |latitudo=49/38/20/N |regiono-ISO=FR-50 |Mapo en angulo= | tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Manika markolo | tipo2 = reliefo |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Normandio]] |departemento=[[Manche]] <small>([[subprefektejo]])</small> |arondismento=[[Arondismento Cherbourg|Cherbourg]] |kantono= |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= Benoît Arrivé<br /><small>[[2016]]-[[2020]]</small> |interkom= |ĝemel= |pk=50100 / 50110 / 50120 / 50130 / 50460 / 50470 |alto=De 0 al 178 m |areo={{unuo|68.54|km²}} |loĝantaro= 80978 |jaro=[[2013]] |dens=1181 |zomo= 9 |horzono=[[UTC]] +1 (+2 somere) }} '''Cherbourg-en-Cotentin''' estas la nomo de nova [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la nordo de la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Manche]], oficiale kreita la {{daton|1|1|2016}}, per la kungrupigo de kvin komunumoj membroj de la [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]]: [[Cherbourg-Octeville]] (kiu mem rezultis el la kunfandiĝo de komunumoj [[Cherbourg]] kaj [[Octeville]] la {{daton|1|3|2000}}), [[Équeurdreville-Hainneville]] (kiu rezultis el la kunfandiĝo de komunumoj Équeurdreville kaj Hainneville en 1965), [[La Glacerie]], [[Querqueville]] kaj [[Tourlaville]]. [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{-|maldekstre}} == Mapo == [[Dosiero:Carte Cherbourg-en-Cotentin.png|440px|centra|eta|Mapo de la nova komunumo Cherbourg-en-Cotentin kaj ties asociitaj komunumoj]] == Ĝemelurboj == Cherbourg-en-Cotentin estas ĝemelita kun: * {{Ĝemeleco|Allmendingen|Germanio|dato=1981}} * {{Ĝemeleco|Bremerhaven|Germanio}} * {{Ĝemeleco|Deva|Rumanio}} * {{Ĝemeleco|Gorom-Gorom|Burkino|dato=1988}} * {{Ĝemeleco|Northeim|Germanio|dato=1967}} * {{Ĝemeleco|Poole|Britio|dato=1977}} Cherbourg-Cotentin tenas malcentralizitan kunlaboron kun: * {{Ĝemeleco|Coubalan|Senegalo|jaro=1995}} * {{Ĝemeleco|Sarh|Ĉado|jaro=2001}} {{-l}} == Listo de komunumoj == {| class="wikitable sortable" |- ! Nomo !! Kodo<br />INSEE !! Interkomunumo !! Areo<br />(km²) !! Loĝantaro !! Loĝdenso<br />(loĝ./km²) |- | [[La Glacerie]] || 50203 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|18.70}} || <div align=right>{{unuo|5794}} <small>(2013) || <div align=right>310 |- | [[Tourlaville]] || 50602 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|17.19}} || <div align=right>{{unuo|15902}} <small>(2013) || <div align=right>925 |- | [[Cherbourg-Octeville]] || 50129 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|14.26}} || <div align=right>{{unuo|37055}} <small>(2013) || <div align=right>{{unuo|2599}} |- | [[Équeurdreville-Hainneville]] || 50173 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|12.83}} || <div align=right>{{unuo|17175}} <small>(2013) || <div align=right>{{unuo|1339}} |- | [[Querqueville]] || 50416 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|5.56}} || <div align=right>{{unuo|5052}} <small>(2013) || <div align=right>909 |} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Manche]] * [[Arondismento Cherbourg]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Cherbourg (stacidomo)]] * [[Cherbourg-Maritime (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.ville-cherbourg.fr}} {{Novaj komunumoj de Manche}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Cherbourg-en-Cotentin| ]] [[Kategorio:Novaj komunumoj de Manche]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] ivrbuldmrpntxlywhvn5buavbij22pn 9386850 9386849 2026-05-29T16:14:41Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9386850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |lando=Francio |nomo=Cherbourg-en-Cotentin |flago= |blazono= |devizo= |patrono= |bildo=Cherbourg panoramique haut sca.jpg |mapo= |mapo2= |longitudo=01/37/30/W |latitudo=49/38/20/N |regiono-ISO=FR-50 |Mapo en angulo= | tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Manika markolo | tipo2 = reliefo |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Normandio]] |departemento=[[Manche]] <small>([[subprefektejo]])</small> |arondismento=[[Arondismento Cherbourg|Cherbourg]] |kantono= |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= Benoît Arrivé<br /><small>[[2016]]-[[2020]]</small> |interkom= |ĝemel= |pk=50100 / 50110 / 50120 / 50130 / 50460 / 50470 |alto=De 0 al 178 m |areo={{unuo|68.54|km²}} |loĝantaro= 80978 |jaro=[[2013]] |dens=1181 |zomo= 9 |horzono=[[UTC]] +1 (+2 somere) }} '''Cherbourg-en-Cotentin''' estas la nomo de nova [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la nordo de la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Manche]], oficiale kreita la {{daton|1|1|2016}}, per la kungrupigo de kvin komunumoj membroj de la [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]]: [[Cherbourg-Octeville]] (kiu mem rezultis el la kunfandiĝo de komunumoj [[Cherbourg]] kaj [[Octeville]] la {{daton|1|3|2000}}), [[Équeurdreville-Hainneville]] (kiu rezultis el la kunfandiĝo de komunumoj Équeurdreville kaj Hainneville en 1965), [[La Glacerie]], [[Querqueville]] kaj [[Tourlaville]]. [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{-|maldekstre}} == Mapo == [[Dosiero:Carte Cherbourg-en-Cotentin.png|440px|centra|eta|Mapo de la nova komunumo Cherbourg-en-Cotentin kaj ties asociitaj komunumoj]] == Ĝemelurboj == Cherbourg-en-Cotentin estas ĝemelita kun: * {{Ĝemeleco|Allmendingen|Germanio|dato=1981}} * {{Ĝemeleco|Bremerhaven|Germanio}} * {{Ĝemeleco|Deva|Rumanio}} * {{Ĝemeleco|Gorom-Gorom|Burkino|dato=1988}} * {{Ĝemeleco|Northeim|Germanio|dato=1967}} * {{Ĝemeleco|Poole|Britio|dato=1977}} Cherbourg-Cotentin tenas malcentralizitan kunlaboron kun: * {{Ĝemeleco|Coubalan|Senegalo|jaro=1995}} * {{Ĝemeleco|Sarh|Ĉado|jaro=2001}} {{-l}} == Listo de komunumoj == {| class="wikitable sortable" |- ! Nomo !! Kodo<br />INSEE !! Interkomunumo !! Areo<br />(km²) !! Loĝantaro !! Loĝdenso<br />(loĝ./km²) |- | [[La Glacerie]] || 50203 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|18.70}} || <div align=right>{{unuo|5794}} <small>(2013) || <div align=right>310 |- | [[Tourlaville]] || 50602 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|17.19}} || <div align=right>{{unuo|15902}} <small>(2013) || <div align=right>925 |- | [[Cherbourg-Octeville]] || 50129 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|14.26}} || <div align=right>{{unuo|37055}} <small>(2013) || <div align=right>{{unuo|2599}} |- | [[Équeurdreville-Hainneville]] || 50173 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|12.83}} || <div align=right>{{unuo|17175}} <small>(2013) || <div align=right>{{unuo|1339}} |- | [[Querqueville]] || 50416 || [[Urbeca Komunumaro Cherbourg]] || <div align=right>{{unuo|5.56}} || <div align=right>{{unuo|5052}} <small>(2013) || <div align=right>909 |} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Manche]] * [[Arondismento Cherbourg]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Cherbourg (stacidomo)]] * [[Cherbourg-Maritime (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.ville-cherbourg.fr}} ({{fr}}) {{Novaj komunumoj de Manche}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Cherbourg-en-Cotentin| ]] [[Kategorio:Novaj komunumoj de Manche]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] gpfh88nfbcuhnr6fsjjpm0a3ic2hg50 0 549222 9387160 9324900 2026-05-29T23:18:22Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Historio */ 9387160 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;">{{Kaŝskatolo|alteco=40px|titolo={{PAGENAMEBASE}}|larĝeco=300px|enteno={{Informkesto organizaĵo}}}}</div> {{Informkesto fervojlinio | koloro = {{Moskva metroo|k14}} | larĝo = 300px | fervojlinio = <small>{{Nigra|{{Moskva metroo|Lini14}}<br />''Московское центральное кольцо (МЦК)''}}</small> | dosiero = Line 14 (Moscow).svg | dosierlarĝo = 280 | priskribo = | numero = <!--{{Moskva metroo|14}}--> | loko = [[Moskvo]] {{Rusio}} | trafikanto = [[Rusaj fervojoj]] {{Moskva metroo|RZD}}<br /> {{Moskva metroo|LiniMM}} | malfermo = {{dato|10|septembro|2016}} | longo = 54 | ŝpuro = 1520 | fervoja klaso = | tensio = | maksimuma dekliniĝo = | minimuma radiuso = | dentfervojo = | reloj = | maksimuma rapideco = | stacioj = 31 stacioj }} La '''Centra ringo de Moskvo''' aŭ '''MCK''' ({{lang-ru|Московское центральное кольцо}}, МЦК),<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ria.ru/moscow/20160705/1459220187.html|titolo=МКЖД официально переименовали в Московское центральное кольцо |eldoninto=Rossiya Segodnya}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://tass.ru/moskva/3432003|titolo=МКЖД получила название Московское центральное кольцо}}</ref> nomita '''Linio 14''' aŭ nur '''Ĉirkaŭira linio''' ({{lang-ru|Окружная линия}}) kaj markita en ruĝa/blanka koloro estas {{unuo|54|km}} longa cirkla [[fervojlinio]] kiu ĉirkaŭiras historian [[Moskvo]]n. La linio estas rekonstruita el la malgranda cirkla fervoja ringo kaj malfermita al pasaĝeroj la {{daton|10|9|2016}}<ref name="rupasova">{{Citaĵo el la reto |url=http://rbth.com/politics_and_society/2016/09/09/how-moscows-new-light-rail-system-will-make-life-easier-for-passengers_628517 |titolo=How Moscow’s new light rail system will make life easier for passengers |dato=2016-09-09 |persona nomo=Anastasia |familia nomo=Rupasova |alirdato=2017-04-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240831004522/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/09/09/how-moscows-new-light-rail-system-will-make-life-easier-for-passengers_628517 |arkivdato=2024-08-31 }} (La aŭtoro malĝuste rilatas al la sistemo kiel "malpeza fervojo", eĉ se ŝi ĝuste identigas veturantan materialon kiel [[Lastoĉka]], kiu estas norma fervoja vagonaro)</ref><ref name="gazeta20160810">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gazeta.ru/social/news/2016/08/10/n_8981909.shtml|titolo=Власти Москвы запустят МЦК для пассажиров 10 сентября (Moskvaj aŭtoritatoj komencos funkciigi pasaĝeran servon sur Centra ringo de Moskvo la 10-an de septembro)}}</ref> kaj estas ekspluatata de la posedata de [[Registaro de Moskvo]] kompanio MKZD tra la [[Metroo de Moskvo]], kun la kontrolitaj de la ŝtato [[Rusaj fervojoj]] elektitaj kiel la ekspluatada subkontraktisto. La infrastrukturo, trakoj kaj kajoj estas posedataj kaj administritaj fare de [[Rusaj fervojoj]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gudok.ru/newspaper/?ID=1347294&archive=2016.08.18|titolo=Стартовал второй этап тестовой обкатки «Московской кругосветки»|eldoninto=www.gudok.ru|alirdato=2016-12-04}}</ref> dum plej multaj stacidomoj estas posedataj de MKZD. == Historio == La fervojo estis komisiita en 1897 sub la aŭspicioj de caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]], tiel akirante la kromnomon "Reĝa Fervojo" .<ref name="bigmoscowpdf">{{Citaĵo el la reto|url=http://b-m.info/upload/iblock/d89/d89be011c1dec3178e0d950d1497a523.pdf|titolo=Московская кругосветка № 23 (54)|eldoninto=Большая Москва|lingvo=ru|dato=2015-06-24|alirdato=2016-03-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304091718/http://b-m.info/upload/iblock/d89/d89be011c1dec3178e0d950d1497a523.pdf|arkivdato=2016-03-04}}</ref> La planado daŭris kvin jarojn. Dek tri alternativaj dezajnoj estis reviziitaj dum la procezo. La gajninta oferto estis por kvar-traka fervojlinio, kun du trakoj asignitaj al frajto, kaj la aliaj du uzataj de trajnoj por pasaĝeroj. La projekto venis kun estimita kosto de 40 milionoj da [[Rusia rublo|rubloj]]. Konstruado komenciĝis en majo 1902. Sekvante malvenkon de la [[Rusa-japana milito]] en 1905, la konstruo estis prokrastita. Tial ke la kostoj superis la estimitan koston per triono, la nombro de konstruotaj vojoj estis reduktita al du. Pontoj, de kiuj estas 35 (4 grandaj kaj 31 malgrandaj), estis aparte multekostaj. Ilia malalta interspaco malhelpis elektrizadon dum pli ol la venonta jarcento.<ref name="MMCHistoryTransportMosRU"/> La vasta fervoja infrastrukturo inkludis loĝejojn, akvoturojn, forĝejojn, kaj diversajn butikojn.<ref name="MCCBuildingsPhotoAlbum">{{Citaĵo el la reto|familia nomo=Кочкурова|persona nomo=Анна|titolo=Альбом сооружений Московской окружной железной дороги 1903-1908 гг.|url=http://russiahistory.ru/al-bom-sooruzhenij-moskovskoj-okruzhnoj-zheleznoj-dorogi/|eldoninto=История России до 1917 года|alirdato=15 septembro 2016}}</ref><ref name="MMCHistoryTransportMosRU">{{Citaĵo el la reto|titolo=История МЦК|url=http://transport.mos.ru/#!/page/mtsk/history|eldoninto=Единый Транспортный Портал|alirdato=16 septembro 2016|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190121011043/http://transport.mos.ru/#!/page/mtsk/history|arkivdato=2019-01-21}}</ref> Stacidomoj - arĥitekturaj ĉefverkoj konstruitaj en la tipa rusa industria stilo de la frua 20-a jarcento - havis elektron.<ref name="MCCBuildingsPhotoAlbum"/> Hejtado estis provizita de [[kahelforno]]j, kelkaj el kiuj estis faritaj en Rusio, kaj iuj importitaj el Nederlando. Horloĝojn de stacioj estis aĉetitaj de svisa produktanto [[:ru:Буре,_Павел_Карлович|Paul Buhre]]. Konataj pro ilia ĝusteco, ĉi tiuj horloĝoj, provizore, iĝis la urba referenca horo. Nur unu el tiuj horloĝoj supervivis. Ĝi situas en mastruma oficejo de stacio Presnja. La unua trajno veturis en 1907.<ref name="bigmoscowpdf"/> La {{daton|19|7|1908}}, la '''[[Moskva cirkla fervojo]]''' estis oficiale malfermita. La malferma ceremonio okazis kun ĉeesto de la Caro, de la membroj de la reĝa familio, kaj de oficialuloj de la registaro kaj urbo. En la unuaj monatoj, la fervojo estis uzata ekskluzive por pasaĝera trafiko. Pro alta vojaĝkosto - {{unuo|3.40}} rubloj - vojaĝado estis praktike neekzistanta, kaj la linio alportis entute 132 rublojn de enspezo ekde la enservigo. Tial, la {{daton|10|10|1908}}, pasaĝeraj trajnoj estis nuligitaj favore al frajto. Inter la [[Dua Mondmilito]] kaj la [[Oktobra Revolucio]] de 1917, la pasaĝera servo estis restarigita, kvankam frajto restis la sola vivtena fonto de enspezoj. En la malfruaj 1920-aj jaroj, aliaj formoj de publika transporto aperis, kaj, en 1934, pasaĝera servo finiĝis, nur por rekomenci, denove, 82 jarojn poste. {{-}} == Mapoj == <gallery widths="350px" heights="350px" style="text-align:center"> Moscow Central Ring - passenger scheme.png|Centra ringo de Moskvo {{-}} Moscow Central Ring - passenger scheme2.png|eta|Centra ringo de Moskvo </gallery> [[Dosiero:Moscow metro map sb.svg|lang=en|centra|730px]] == Stacioj == La 31 stacioj de la Centra ringo de Moskvo laŭ la horloĝa movo (aŭ inverse) {{MetroodeMoskvoS14}} == Bildgalerio == <gallery> ES2G-008 on MKZD.jpg|Elektrotrajno ES2G-008 [[Lastoĉka]] alproksimiĝas al stacio Moscow Central Ring1.jpg|''Московское центральное кольцо''<br />= Centra ringo de Moskvo Vladimir Putin and Sergey Sobyanin opening Moscow Central Ring.jpg|[[Vladimir Putin]] kaj [[Sergej Sobjanin]] ĉe inaŭguro de Centra ringo de Moskvo Putin and Sobyanin in ES2G opening MCC.jpg|[[Vladimir Putin]] kaj [[Sergej Sobjanin]] en [[Lastoĉka]] ĉe inaŭguro de Centra ringo de Moskvo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rusaj fervojoj]] * [[Moskva fervojo]] * [[Metroo de Moskvo]] * [[Kolcevaja linio (Moskvo)]] * [[Bolŝaja kolcevaja linio (Moskvo)]] * [[Listo de stacioj de Moskva metroo]] * [[Moskvo]] * [[Lastoĉka]] * [[Moskvaj centraj diametroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Moskva metroo|Twi}} {{Moskva metroo|WWW}} ({{ru}}) * {{Oficiala retejo|http://mkzd.ru}} (МКЖД) * [http://mkmzd.ru/ Neoficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161118231855/http://www.mkmzd.ru/ |date=2016-11-18 }} (МКЖД) * {{Oficiala retejo|http://rzd.ru/}} (Rusaj fervojoj) * [http://www.mosmetro.ru/download/3.1.1.jpg Oficiala mapo de la Metroo de Moskvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918092108/http://mosmetro.ru/download/3.1.1.jpg |date=2016-09-18 }} * [http://www.urbanrail.net/eu/ru/mos/moskva-map.htm Mapo de UrbanRail.Net] * [http://www.mosmetro.ru/mcc/special.pdf Speciala eldono «Моё метро»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916143201/http://www.mosmetro.ru/mcc/special.pdf |date=2016-09-16 }} (PDF) == Tradukfonto == {{Trad|en|Moscow Central Circle|773604673}} {{MetroodeMoskvo}} [[Kategorio:Centra ringo de Moskvo| ]] [[Kategorio:Transportaj cirkloj de Moskvo]] pqwzgilsu20dv19ofk4rvxkwtrj9m4w 0 549565 9386958 7650626 2026-05-29T19:53:55Z Sj1mor 12103 9386958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] [[Georgo|György]] Lajtha''' [lAslO djordj lajta], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lajtha László György''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[profesoro]], [[onkologio|onkologo]], [[biologo]] pri radiado, ekstera [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] (1983). Lia [[patro]] estis [[László Lajtha]]. László György Lajtha [http://www.tudosportal.hu/egy.php?id=6838] naskiĝis la {{daton|25|majo|1920}} en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|14|marto|1995}} en [[Britio]] en [[Oksfordo]]. == Biografio == László György Lajtha akiris medicinan [[diplomo]]n en [[Universitato de Budapeŝto|Scienca Universitato Pázmány Péter]] en [[1944]], poste li samloke instruis. En [[1947]] li forlasis la landon kaj li plulernis en Oksfordo. Inter [[1951]] kaj [[1983]] li estis laboratoriestro en [[hospitalo]] en Oksfordo kaj ankaŭ profesoro en universitato de [[Manĉestro]] (1970-1983), poste li instruis samloke kiel emerito ĝis [[1995]]. Li estis ankaŭ spertulo de [[WHO]] (1973-1986). Li ricevis [[premio]]jn. Li okupiĝis pri [[kancero]], [[hematologio]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''The Use of Isotopes in Haematology'' (1961) * ''Cellar Dynamics of Haemopoiesis'' (1979) == Memorigiloj == * Laszlo Lajtha Laboratory en Menĉestro == Fontoj == * [http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s16.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=lajtha hungarlingva biografio kun foto] * [http://nevpont.hu/view/6838 hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj onkologoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Lajtha Laszlo Gyorgy}} stjio678owfnis26d45zavxj3c0l3cr 0 552242 9387434 9270687 2026-05-30T09:48:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387434 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Kursiva titolo}}'''''Public Service Broadcasting''''' estas muzika duopo el [[Londono]] kiu konsistas el J. Willgoose, je [[gitaro]], [[banĝo]], kaj aliaj [[kordinstrumento]]j, registraĵoj kaj elektronikaj instrumentoj; kaj Wrigglesworth je [[tamburo]]j, [[piano]] kaj elektronikaj instrumentoj.<ref>{{Cite web|url = http://www.theguardian.com/music/2012/dec/12/new-band-public-service-broadcasting|title = New band of the week: Public Service Broadcasting|date = 12a de Decembro 2012|accessdate = |website = theguardian.com|publisher = |last = Lester|first = Paul}}</ref> La bando turneis internacie kaj en 2015 ili estis anoncitaj kiel nomumitaj en la Vanguard elstara kategorio de la kvara jara ''Progressive Music Awards'', fare de ''[[Prog magazine]]'',<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/pink-floyd-kate-bush-public-service-broadcasting-all-nominated-for-progressive-music-awards-2015-10345397.html|titolo=Pink Floyd, Kate Bush, Public Service Broadcasting all nominated for Progressive Music Awards 2015|alirdato=5a de Julio 2015|familia nomo=Sherwin|persona nomo=Adam|dato=25a de Junio 2015|verkaĵo=The Independent}}</ref> kiun ili atingis.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-34139425|titolo=Singer Steven Wilson crowned prog rock king|alirdato=8a de Septembro 2015|dato=4a de Septembro 2015|verkaĵo=BBC News Online}}</ref> == Diskaro == === Albumoj === * ''Inform-Educate-Entertain'' (2013) UK no. 21 * ''The Race for Space'' (2015) UK no. 11 === LDoj === * ''EP One'' - 7a de Aŭgusto 2010.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://musicbrainz.org/release-group/d2f444df-9e5f-40d2-8f8f-004e0f8884a4|titolo=Public Service Broadcasting EP One page|alirdato=19a de Majo 2012|verko=MusicBrainz}}</ref> * ''The War Room'' - 28a de Majo 2012 <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://spindlemagazine.com/2012/05/review-public-service-broadcasting-war-room-ep/|titolo=Review: Public Service Broadcasting - The War Room EP|alirdato=2012-05-19|verko=Spindle Magazine|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120512153823/http://spindlemagazine.com/2012/05/review-public-service-broadcasting-war-room-ep/|arkivdato=2012-05-12}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://musicbrainz.org/release/2be0c0c8-495e-42b5-af59-4ce9f294db4c|titolo=MusicBrainz The War Room release page|alirdato=19a de Majo 2012|verko=MusicBrainz}}</ref><ref>{{cite web |work=Artrocker |url=http://www.artrocker.tv/singles/article/singles-for-the-week-starting-28-may |title=Public Service Broadcasting are going to W*A*R!" |accessdate=5a de Junio 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121123155107/http://www.artrocker.tv/singles/article/singles-for-the-week-starting-28-may |arkivdato=2012-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121123155107/http://www.artrocker.tv/singles/article/singles-for-the-week-starting-28-may |archivedate=2012-11-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.artrocker.tv/singles/article/singles-for-the-week-starting-28-may |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121123155107/http://www.artrocker.tv/singles/article/singles-for-the-week-starting-28-may |arkivdato=2012-11-23 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b01jl5b5|titolo=Today Mark's joined by J. Willgoose Esq from the very appropriately named band Public Service Broadcasting|alirdato=5a de Junio 2012|verko=BBC 6 Music programmes}}</ref> * ''Signal 30'' -15 Apr 2013 === Soloaĵoj === * "ROYGBIV" - 5a de Marto 2012 <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://musicbrainz.org/release-group/78c55ed0-426b-4ad2-bb13-d9cb5e2f45b4|titolo=Public Service Broadcasting ROYGBIV page|alirdato=2012-05-19|verko=MusicBrainz}}</ref> kiu atingis la ''Rebel Playlist'' de [[BBC]] .<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.popularcompany.co.uk/news/public-service-broadcasting-win-6-music-rebel-playlist/|titolo=Public Service Broadcasting win the BBC 6 Music Rebel Playlist!|alirdato=19a de Majo 2012|verko=Popular news|arkivurl=https://archive.is/20130421021038/http://www.popularcompany.co.uk/news/public-service-broadcasting-win-6-music-rebel-playlist/|arkivdato=2013-04-21}}</ref> * "Spitfire" - 26a de Marto 2012 <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.caffeinenicotine.com/2012/05/05/public-service-broadcasting-spitfire/|titolo=Public Service Broadcasting - Spitfire|alirdato=19a de Majo 2012|verko=Caffeine Nicotine}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://musicbrainz.org/release-group/954972ed-3beb-4822-a074-7c6c9a84a675|titolo=MusicBrainz Spitfire release page|alirdato=19a de Majo 2012|verko=MusicBrainz}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Public Service Broadcasting - Spitfire video|alirdato=20a de Majo 2012|verko=New Musical Express}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b01hlhhj|titolo=J.Willgoose interviewed by Chris Hawkins about the making of the single Spitfire|alirdato=20a de Majo 2012|verko=BBC 6 Music programmes}}</ref> kiu atingis la ''Rebel Playlist'' de [[BBC]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.popularcompany.co.uk/news/public-service-broadcasting-win-rebel-playlist-at-6-followed-by-an-addition-to-main-daytime-playlist/|titolo=Public Service Broadcasting win Rebel Playlist at 6 followed by an addition to the main daytime playlist!|alirdato=20a de Majo 2012|verko=Popular news|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120602080220/http://www.popularcompany.co.uk/news/public-service-broadcasting-win-rebel-playlist-at-6-followed-by-an-addition-to-main-daytime-playlist/|arkivdato=2012-06-02}}</ref> * "London Can Take It" - [[13a de aŭgusto|13a de Aŭgusto]] 2012 <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aaamusic.co.uk/2012/04/08/public-service-broadcasting-london-can-take-it-video/|titolo=Public Service Broadcasting ‘London Can Take It’ video|alirdato=4a de Aŭgusto 2012|verko=Access All Areas Music}}{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://musicbrainz.org/recording/23ed97c2-5b3f-42ec-872b-78e406aafb35|titolo=London Can Take It release page|alirdato=4a de Aŭgusto 2012|verko=MusicBrainz}}</ref> * "Everest" - [[12a de novembro]] [[2012]] nur porcifereca elŝuto. La kanto estas bazita sur ''The Conquest of Everest'', filmo de 1953 pri la unua sukcesa ascendo al Ĉomonglumo fare de [[Edmund Hillary]] kaj [[Tenzing Norgay]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.youtube.com/watch?v=vhgfzEm3CWU|titolo=Public Service Broadcasting - Everest|verko=YouTube}}</ref> * "Signal 30" <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://publicservicebroadcasting.net/2013/01/15/single-announcement-another-tour-poster/|titolo=Single Announcement & Another Tour Poster|verko=Public Service Broadcasting|alirdato=2016-02-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170822101133/https://publicservicebroadcasting.net/2013/01/15/single-announcement-another-tour-poster/|arkivdato=2017-08-22}}</ref> * "Night Mail"<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.banquetrecords.com/TCRVS03|titolo=Night Mail|alirdato=8a de Majo 2015|eldoninto=Banquet Records}}</ref> * "Elfstedentocht Parts 1 and 2" (Record Store Day single)<ref>{{Cite web|title=Elfstedentocht Parts 1 & 2|url=http://www.banquetrecords.com/RSD14PSB;jsessionid=8636D8FD6BEE47559F5BD1D219805175|publisher=Banquet Records|accessdate=8a de Majo 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-02-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160312043851/http://www.banquetrecords.com/RSD14PSB;jsessionid=8636D8FD6BEE47559F5BD1D219805175|arkivdato=2016-03-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.banquetrecords.com/RSD14PSB;jsessionid=8636D8FD6BEE47559F5BD1D219805175 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160312043851/http://www.banquetrecords.com/RSD14PSB;jsessionid=8636D8FD6BEE47559F5BD1D219805175 |arkivdato=2016-03-12 }}</ref> * "Gagarin" - [[1a de decembro|1a de Decembro]] 2014 (unua soloaĵo de la albumo "The Race For Space") * "Go!" - [[23a de februaro|23a de Februaro]] [[2015]] * "Sputnik/Korolev" - [[20a de novembro|20a de Novembro]] 2015 #4 UK Physical <ref>http://officialcharts.com/charts/physical-singles-chart</ref> == Referencoj == === Notoj === {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://publicservicebroadcasting.net/}} * [http://www.bbc.co.uk/music/artists/93834e82-3a0b-4ec2-a2e4-6eca0a497e6d Public Service Broadcasting ĉe BBC Music] * [http://musicbrainz.org/artist/93834e82-3a0b-4ec2-a2e4-6eca0a497e6d Public Service Broadcasting ĉe MusicBrainz] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Popmuzikaj grupoj]] [[Kategorio:Elektronika muziko]] [[Kategorio:Anglaj muzikaj grupoj]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 2010]] l84ry4m9xtngp84jiublip2lww4bvij 0 552390 9387444 8959787 2026-05-30T10:00:07Z Kwamikagami 3966 /* Orbito */ 9387444 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 20461 ''Dioretsa'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 20461 Dioretsa |Aliaj_nomoj = '''1999 LD₃₁''' |Dato_de_malkovro = {{dato|8|junio|1999}} |Malkovrinto = [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] |Loko_de_malkovro = [[Socorro (Nov-Meksiko)|Socorro]] ([[Usono]]) |Epoko = 2457400.5 {{dato|13|januaro|2016}} TDB |Granda_duonakso = 3561,618 [[1 E9 m|Gm]] (23,808 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 359,475 Gm &nbsp; (2,403 AU) |Apoapsido = 6763,761 Gm (45,213 AU) |Discentreco = 0,8991 |Periodo = 42430,806&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(116,169&nbsp;[[jaro]]j) |Klinangulo = 160,408° |Meza_anomaliangulo = 50,155° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 297,305° |Argumento_de_periapsido = 102,609° |Terdistanco_min = 223,426 [[1 E9 m|Gm]] (1,494 [[Astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 13,8 }} '''20461 ''Dioretsa''''' estas asteroido de la klaso de la [[damokloido]]j,<ref>[ftp://ftp.lowell.edu/pub/bas/damocloid Listo de la damokloidoj ]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}</ref> foje rigardita ankaŭ kiel [[centaŭro (planedeto)|centaŭro]]. Ĝi estis malkovrita la {{daton|8|junio|1999}} en la kadro la kampanjo "LINEAR" (''[[Lincoln Near-Earth Asteroid Research]]'') elde la situejo de [[Socorro (Nov-Meksiko)|Socorro]] de la [[Laboratorio Lincoln]] ([[Nov-Meksiko]], [[Usono]]). == Orbito == ''Dioretsa'' havas tre discentran kaj {{N|retrograda orbito}}, similan al tiu de [[kometo]]; kiel damokloido, ĝi povas esti neaktiva aŭ [[estingita kometo]]; ĝi estus objekto devenanta de la [[oorta nubo]]. Pro sia [[afelio|aphelio]] de pli ol 6,7 miliardoj da km, ĝia orbito krucas tiujn de [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], [[Saturno (planedo)|Saturno]], [[Urano (planedo)|Urano]] kaj [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]: ĝi estas klasifikata kiel [[jupiterrenkonta asteroido|jupiterrenkonta]], [[saturnrenkonta asteroido|saturnrrenkonta]], [[uranorenkonta asteroido|uranorenkonta]] kaj [[neptunrenkonta asteroido]]. Ĝia Jupitera [[Minimuma orbita interdistanco|MOID]] estas nur 0,174163 [[Astronomia unuo|AU]] (26,054 milionoj da km). La asteroido '''(2000) HE₄₆''', kies orbito similas tiun de Dioretsa, povas esti ero derompita pro alfrapo. == Nomo == Memorante, ke ĝi estas la unua malkovrita asteroido kun [[retrograda orbito]], ĝia nomo '''Dioretsa''' estas la vorto '''Asteroid'''' skribita inverse. Tiu nomo estis sendepende sugestita de ''K. Kitterman'' kaj ''S. Cooksey'' de [[Flagstaff (Arizono)]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo: http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|20461-dioretsa-1999-ld31}} * {{en}} [http://www.librarising.com/astrology/tables/dioretsa.html Efemeridoj de Dioretsa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160417214439/http://www.librarising.com/astrology/tables/dioretsa.html |date=2016-04-17 }} {{Sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (20001–21000)#20451-20500|Listo de asteroidoj (20001 - 21000)]] |antaŭ = ''[[20460 Robwhiteley]]'' |periodo = '''20461 ''Dioretsa''''' |post = [[(20462) 1999 LZ31|(20462) 1999 LZ₃₁]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Dioretsa}} [[Kategorio:Centaŭroj (asteroidoj)]] [[Kategorio:Damokloidoj]] [[Kategorio:Jupiterrenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Saturnrenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Uranorenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Neptunrenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Malkovrita de LINEAR]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999]] t8fdop3sztz7r5wiwgsmjybe2ewa762 0 555626 9387456 8480429 2026-05-30T10:19:02Z Lu Wunsch-Rolshoven 2282 /* Pigor kaj Esperanto */ Ligiloj riparitaj 9387456 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Thomas Pigor''' (naskiĝinta en majo [[1956]] en [[Alzey]], [[Rejnlando-Palatinato]]) estas germana [[kabaredisto]], [[kantverkisto]], libraŭtoro kaj [[komponisto]]. Ekde 1995 li prezentiĝas kiel kantisto en la duopo [[Pigor & Eichhorn]]. == Edukiĝo == De 1962 Thomas Pigor eklernis en la katolika popollernejo (elementa lernejo) en [[Unsleben]] (Malalta [[Frankonio]]). Ekde 1966 ĝis 1975 li sekvis violonludajn lecionojn kaj sininstrue lernis gitarludon. Sian abituran ekzamenon li plenumis en 1975 ĉe gimnazio en [[Bad Neustadt an der Saale]]. Sian studon ĉe la universitato en [[Würzburg]] li finis en 1982 kiel diplomita ĥemiisto, sen ke li iam laboris tiufake. De 1988 ĝis 1991 li sekvis kantlecionojn de L. Meichsner. == Muzikkabaredo == Ekde la fino de la 1970-aj jaroj Pigor prezentadas diversajn kabaredajn programojn, ekz. en 1991 kun aktorino Irene Rindje la numerprogramon ''Pigor und Rindje''. Liaj tekstoj ofte rilatas kun aktualaj okazintaĵoj. De 1995 li regule kunverkas kun pianisto kaj kabaredisto [[Benedikt Eichhorn]]. Ili daŭrigas la unuan programon ''Pigor singt, Benedikt Eichhorn muss begleiten'' [Pigor kantas, Benedikt Eichhorn devas akompani], laste kiel ''Pigor singt, Benedikt Eichhorn muss begleiten, Volumen 8'' (2013). {{Ĉefartikolo|Pigor & Eichhorn}} == Muzikalo == Pigor membris de 1983 ĝis 1992 en la Berlina muzikalensemblo ''College of Hearts''. Je la unua kvar produktaĵoj ''New York muss brennen'' (Novjorko devas bruli;1983), ''King Kurt'' (1985), ''Casanova'' (1987) kaj ''Blutiger Honig'' (Sanĝa mielo; 1988) same kiel je la komercoseksa fabelo ''Der Gestiefelte'' (La botulo; 1992) li ankaŭ mem staris sur la scenejo, je la muzikalo ''Harry Stark'' (1989) li reĝisoris. Li verkis grandan parton el la tekstoj kaj ankaŭ kunverkis la libreton kaj la muzikon. Aliaj muzikalaj verkoj liaj estas ''Im Schatten der Hochbahn'' (En la ombro de la altfervojo; Theater am Halleschen Ufer, 1994), ''30 60 90'' (Theater des Westens, 1998) same kiel ''Erhöhte Temperatur'' (Troaltiĝinta temperaturo; 2008) kaj ''Roulette'' (2010), ambaŭ en la [[Sarlanda Ŝtata Teatrejo]]. Krom tio li verkis tri infanmuzikalojn: ''Cinderella'' (Cindrulino; 1990), ''Des Kaisers neue Kleider'' (La novaj roboj de la imperiestro; 1997) kaj ''Anton, das Mäusemusical'' (Anton, la musomuzikalo; 2004), ĉi lastan kune kun sia fratino Gertrud Pigor. == Aliaj verkoj == Pigor krome verkas tekstojn kaj muzikon por aliaj artistoj, i.a. por Walter Moers, Desiree Nick, die Missfits, Tim Fischer kaj Nina Tripp. Por la etoperejo ''Neuköllner Oper'' li verkis la furorkanto-revuon ''Die falschen Fuffziger'' (La falsaj dekkvinoj; 1993). Ekde 2010 Thomas Pigor periode komponas por la radiostacio SWR la ''Chanson des Monats'' (Kanzonon de la Monato) pri temoj de la nuntempo, kiun poste ankaŭ dissendas aliaj radiostacioj de la radioreto [[ARD]] same kiel la tutgermana radio [[Deutschlandfunk]]. == Altrangaj sukcesoj == 2006: Adolf – Ich hock' in meinem Bonker (Hitlerparodio de bildstriisto Walter Moers kunlabore kun Thomas Pigor kiel hitlera voĉo) == Pigor kaj Esperanto == Thomas Pigor estas Esperanto-parolanto<ref>Lars Sözüer raportas ke li babilis kun li en Esperanto, vd. la retliston esper-german, 2019-10-24 11:06</ref>. En unuminuta kanzoneto li varbas por Esperanto kiel EU-a lingvo (Deutschlandfunk Kultur)<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/wurfsendungs-serie-le-petit-observateur-vol-2.3687.de.html?dram:article_id=414041 Deutschlandfunk Kultur, Wurfsendung: 8. "Esperanto" (Wenn ich die EU wär')]</ref>. Krome en sia programo de 2014 en ''Bar jeder Vernunft'' li enigis triminutan klarigon de gramatikaj strukturoj de Esperanto. Poste li kantis „Kisi vin“ <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gcZRqp0cXdU Kanto ĉe youtube, sur scenejo]; ankaŭ [https://www.youtube.com/watch?v=0QI7RV6honU sen video]. [https://www.pigor.de/songs-a-z/song/kisi-vin Teksto trovebla en la retejo de Pigor & Eichhorn]</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.pigor.de Hejmpaĝo de Pigor & Eichhorn] * [http://www.dailymotion.com/video/xupxx_adolf-hitler-ich-hock-in-meinem-bon_fun Adolf Hitler - Ich hock in meinem Bonker], muzika animacia filmo de Felix Gönnert; Thomas Pigor kantas la Hitleran voĉon, jen] {{de}} * [https://www.youtube.com/watch?v=6BMnAepsxHI Moka filmeto pri projekto de kineja filmo kun la voĉo de Adolf Hitler en Esperanto]<ref>La filmeto ankaŭ ekzistas en multaj pliaj lingvoj, ekzemple jen la kontraŭjudisto parolas en la [https://www.youtube.com/watch?v=SxdpBJZY1Vw hebrea].</ref> * {{DNB|121668533}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Pigor, Thomas}} [[Kategorio:Kabaredistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj kabaredistoj]] [[Kategorio:Kanzonistoj]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Kantaŭtoroj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj]] bzhggqgaioe5ub8mfa4kf8dlm66sc12 0 556553 9386943 5922045 2026-05-29T19:48:33Z Sj1mor 12103 9386943 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Ray Bradbury (1975).jpg|eta|Ray Bradbury en 1975]] [[Dosiero:A15.lsp257-dandelion-crater.jpg|eta|La kratero "Dandelion" sur la luna surfaco, nomita kaj fotita en 1971]] '''''Dandelion Wine''''' (''Leontoda Vino'' aŭ ''Taraksaka Vino'') estas la titolo de [[novelo]] verkita de [[Ray Bradbury]], kaj de romano de la sama aŭtoro. La novelo eldoniĝis en 1953 en la gazeto ''[[Gourmet (gazeto)|Gourmet]]'', kaj la [[romano]], bazita sur tiu novelo kaj aliaj, plejparte jam eldonitaj noveloj, eldoniĝis en 1957. La rakonto temas pri [[Nostalgio|nostalgia]] rigardo al la malgrandurba usona junaĝo de la verkinto, kaj estas iasence [[Aŭtobiografio|aŭtobiografia]]. En 1971, la kosmonaŭtoj de la usona luna ekspedicio [[Apollo 15]] nomis krateron "Dandelion" honore al tiuj verkoj. Ankaŭ pluraj muzikistaj duopoj kaj kantotitoloj uzas tiun nomon, kaj en 1997 en Rusio aperis televida programero bazita sur la romano. ==Fontoj== Bazita sur la angla Vikipedio, kun fotoj el la Vikimedia Komunejo. {{ĝermo}} [[Kategorio:Usonaj noveloj]] [[Kategorio:Usonaj romanoj]] [[Kategorio:Verkoj de 1953]] [[Kategorio:Verkoj de 1957]] gv5qyd93jkhjviaha6nejsx88tkh0ya 0 557100 9387069 6462339 2026-05-29T20:14:38Z Sj1mor 12103 9387069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[dosiero:Uk map crown dependency.png|eta|<center>situo de la insuloj [[Jersey]] kaj [[Guernsey]]]] [[dosiero:Jersey passport.jpg|eta|<center>pasporto de [[Jersey]]]] [[dosiero:Isle of man passport.jpg|eta|<center>pasporto de la Manksinsulo]] La '''krondependaĵoj''' ([[angle]] ''crown dependencies'') '''de la brita monarkio''' estas areoj, kiuj estas rekta posedaĵo de la [[brita monarkio]] kaj formale ne estas parto de la ŝtato [[Britio]] (la Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Norda Irlando). En tiu kategorio estas la [[Manikinsuloj]] inter Britio kaj Francio, kaj la [[Manksinsulo]] en la [[Irlanda Maro]]. Tiuj insuloj estas apartaj juraj subjektoj kaj ne apartenas al la [[Eŭropa Unio]]. Tamen parto de la leĝaro de EU validas en la insularo, kaj ankaŭ la leĝoj de la eŭropa dogana unio. {{projektoj}} {{ĝermo|Eŭropo}} [[Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio| ]] 1a7mz7ahcwyrdb036hybjf3zjmr33lq 0 559368 9387087 8644724 2026-05-29T20:20:40Z Sj1mor 12103 9387087 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Gregorio|Gergely]] [[Attila|Atilo]] Zaránd''' [gergej atila zarAnd], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Zaránd Gergely Attila''' estas [[Hungario|hungara]] teoria [[fizikisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta ([[2016]]), ordinara ([[2022]])) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Gergely A. Zaránd [http://www.phy.bme.hu/~zarand/] naskiĝis la {{daton|25|julio|1969}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gergely A. Zaránd studis en [[ELTE|Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en sia naskiĝurbo kaj en [[Franca Politeknika Lernejo]] en [[Palaiseau]] ([[1992]]). En la studjaro 1991 li estis [[asistanto]] en la politeknika lernejo, inter 1992-1995 li estis asistanto en Budapeŝto. En [[1995]] li akiris Ph.D en Budapeŝto. Inter 1995-2008 li instruis en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]], sed ankaŭ interrompoj okazis pro eksterlandaj prelegoj kaj esploroj (ekzemple en la studjaro 2005 li instruis en [[Karlsruhe]]). En [[2006]] li doktoriĝis (DSc) antaŭ la Hungara Scienca Akademio, en la sekva jaro li estis nomumita profesoro. En [[2011]] li instruis en [[Berlino]]. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis kvarfoje. Li ricevis diversajn [[stipendio]]jn, ekde [[1999]] diversajn [[premio]]jn. Li okupiĝas ĉefe pri [[solid-stata fiziko]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Analytical calculation of the finite-size crossover spectrum of the anisotropic two-channel Kondo model'' (2000) - kun iu * ''Orbital fluctuations and strong correlations in quantum dots'' (2006) * ''Mixtures of ultracold atoms in one-dimensional disordered potentials'' (2012) - kun aliaj == Fontoj == * [http://old.mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=21482 hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=21482 hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Zarand Gergely Attila}} og9rqg2dj1epab3oa3g9r0os7ekpvbo 0 559440 9387076 8644674 2026-05-29T20:19:14Z Sj1mor 12103 9387076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] Csiba''' [lAslO ĉiba], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csiba László''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[neŭrologo]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta ([[2016]]), ordinara ([[2022]])) de [[Hungara Scienca Akademio]], membro de [[Academia Europaea]]. László Csiba [http://prabook.org/web/person-view.html?profileId=161307]{{404|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|10|majo|1952}} en [[Sajószentpéter]]. == Biografio == László Csiba akiris medicinan [[diplomo]]n en [[Universitato de Debrecen]] en [[1976]], poste li instruis samloke kaj kuracadis en la kliniko. En [[1980]] li akiris neŭrologian diplomon, en [[1985]] psikiatrian diplomon (ambaŭ en [[Universitato Semmelweis]]). Inter [[1981]] kaj [[1983]] li esploris en [[instituto]] Max-Planck en [[Kolonjo]], en la jaroj 1986 kaj 1987 li faris la samon en [[Japanio]], en 1991 ankaŭ en [[Toulouse]]. Li akiris sciencan gradon PhD en [[1990]], DSc en [[1999]] (ambaŭ antaŭ Hungara Scienca Akademio). Li estas en Debrecen katedrestro, klinikestro kaj institutestro. Li okupiĝas precipe pri [[apopleksio]]. Li estas gastoprofesoro en [[Beogrado]], [[Novi Sad]] kaj en aliaj 2 universitatoj. Li ricevis [[premio]]jn (ankaŭ eksterlandajn) inter (1991-2014). == Elektitaj kontribuoj == * ''RELATIONSHIP BETWEEN CALCIUM ACCUMULATION AND RECOVERY OF CAT BRAIN AFTER PROLONGED CEREBRAL-ISCHEMIA'' (1983) - kun aliaj * ''Early onset carotid atherosclerosis is associated with increased intima-media thickness and elevated serum levels of inflammatory markers'' (2003) - kun aliaj * ''Computed Tomography and Transcranial Doppler Findings in Acute and Subacute Phases of Intracerebral Hemorrhagic Stroke'' (2014) - kun aliaj == Fontoj == * [http://loop.frontiersin.org/people/9758/bio] {{en}} * [http://www.doktori.hu/index.php?menuid=192&sz_ID=2483 hungarlingva biografieto kun foto] * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=11719&nomination=1 hungarlingva biografieto kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj neŭrologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Csiba Laszlo}} 9hi157z70jh2a7gd0w8a888f7a8i3fw 0 559566 9386972 9125448 2026-05-29T19:55:46Z Sj1mor 12103 9386972 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Atilo|Attila]] Felinger,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Felinger Attila''' estas [[Hungario|hungara]] [[kemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta ([[2016]]), ordinara ([[2022]])) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Attila Felinger [http://kemia.ttk.pte.hu/analitika/felingera] naskiĝis la {{daton|15|junio|1961}} en [[Pécs]]. == Biografio == Attila Felinger frekventis kemian [[mezlernejo]]n en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemian [[diplomo]]n en [[Universitato de Panonio|Kemia Universitato de Veszprém]] en [[1985]], post 3 jaroj li doktoriĝis. Post la diplomo li restis en la universitato por instrui, en [[1997]] li atingis la instruan rangon [[docento]]. En [[1993]] li kandidatiĝis (CSc), en [[2000]] li doktoriĝis (DSc) antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Inter 2000-2003 li instruis en [[Universitato de Tenesio]]. Ekde [[2005]] li instruas en [[Universitato de Pécs]], en la sekva jaro li estis nomumita universitata profesoro. inter [[1]] kaj [[1]]. En [[1]] li estis [[o]]. Li ricevis hungarajn [[premio]]jn inter 1989-2014, polan premion en 2012. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis 2 [[filo|gefilojn]]. == Elektitaj kontribuoj (ĉiuj artikoloj kun aliaj) == * ''Static Relative Permittivity of Electrolyte Solutions'' (1988) * ''Multicomponent interferences in overloaded gradient elution chromatography'' (1996) * ''Adsorption of the enantiomers of 3-chloro-1-phenyl-propanol on silica-bonded chiral quinidine carbamate'' (2006) * ''Column studies of heavy metal biosorption by immobilized Spirulina platensis-maxima cells'' (2016) == Fontoj == * [http://ttk.pte.hu/analitika/e-egyhasab.shtml?e-felinger anglalingva biografio kun foto] * [http://old.mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=12823 hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.bama.hu/baranya/kultura/aki-a-titan-legkoret-is-megvizsgalta-546535 hungarlingva intervjuo]{{404|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://scf.unife.it/bandi/Bandi%20Didattica/CV%20Felinger.pdf]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Felinger Attila}} id4czigpvve7fvprxcif0rfcd642dh7 0 559788 9387030 8644678 2026-05-29T20:06:32Z Sj1mor 12103 9387030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Petro|Péter]] Gáspár''' [gAŝpAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gáspár Péter''' estas [[Hungario|hungara]] [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta ([[2016]]), ordinara ([[2022]])) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Péter Gáspár [http://www.kjit.bme.hu/index.php/hu/tanszeki-munkatarsak/9-munkatarsak/57-gaspar-peter] naskiĝis la {{daton|14|decembro|1960}} en [[Pécs]]. == Biografio == Péter Gáspár laboris en esplora [[instituto]] ekde [[1990]]. Li akiris sciencajn gradojn PhD en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] en [[1997]], DSc en [[2007]] antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ekinstruis en la menciita universitato en [[2006]]. Li estas jam katedrestro. Li ricevis [[premio]]jn inter 1996-2008. Li okupiĝas pri [[veturilo]]j kaj ties aŭtomataj direktadoj. == Elektitaj kontribuoj == * ''Design of robust controllers for active vehicle suspension using the mixed m synthesis'' (2003) * ''Control Design of Variable-Geometry Suspension Considering the Construction System'' (2013) == Fontoj == * [http://www.doktori.hu/index.php?menuid=192&sz_ID=4171 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.sztaki.hu/scl.old/web/members/gaspar_personal.php hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://jkk.sze.hu/gaspar-peter-az-mta-levelezo-tagja hungarlingva biografio kun foto] * [http://old.mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=14250&nomination=1 hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj trafikinĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Gaspar Peter}} fqrfwnga22d34mc08egjgfzks9pigsp 0 559951 9387080 8644708 2026-05-29T20:19:54Z Sj1mor 12103 9387080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Stefano|István]] Simon''' [iŝtvAn ŝimon], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Simon István''' estas [[Hungario|hungara]] [[biofiziko|biofizikisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta ([[2016]]), ordinara ([[2022]])) de [[Hungara Scienca Akademio]]. István Simon [http://www.ttk.mta.hu/2016/05/simon-istvant-levelezo-tagga-valasztottak-az-mta-187-kozgyulesen/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160525213149/http://www.ttk.mta.hu/2016/05/simon-istvant-levelezo-tagga-valasztottak-az-mta-187-kozgyulesen/ |date=2016-05-25 }} naskiĝis la {{daton|15|januaro|1947}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == István Simon frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li akiris fizikistan [[diplomo]]n en [[Universitato de Budapeŝto|Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1969]]. Post siaj studoj li laboris en [[instituto]] pri [[enzimo]]j. Li akiris sciencajn gradojn [[Ph.D]] ([[biologio]]) en [[1975]], D.Sc (biologio) en [[1987]] antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li estis nomumita privata profesoro en [[1996]] en [[Scienca Universitato de Szeged|Medicina Universitato Albert Szent-Györgyi]], en la sekva jaro la samo okazis en Universitato Loránd Eötvös. Li okupiĝas pri [[strukturo]]j de [[proteino]]j, li prezentis la unua, ke strukturo de la proteino estas kalkulebla laŭ la kemia strukturo. Li ricevis [[premio]]n, memormedalon, [[stipendio]]jn ekde [[1973]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''DETERMINATION OF SMALL ALTERATIONS IN RADIUS OF GYRATION BY SMALL-ANGLE X-RAY SCATTERING'' (1971) * ''HYDROGEN-EXCHANGE AND THE DYNAMIC STRUCTURE OF PROTEINS'' (1982) - kun aliaj * ''Chaos game representation of protein structures'' (1994) - kun aliaj * ''SRide: a server for identifying stabilizing residues in proteins'' (2005) - kun aliaj * ''The role of stabilization centers in protein thermal stability'' (2016) - kun aliaj == Fontoj == * [http://www.doktori.hu/index.php?menuid=192&sz_ID=7092 hungarlingva biografio] * [http://www.enzim.hu/~simon/common/cv.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090126054857/http://www.enzim.hu/~simon/common/cv.html |date=2009-01-26 }} {{en}} * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=11798 hungarlingva biografio kun foto] [[Kategorio:Hungaraj biofizikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Simon Istvan}} lq7fsm46ci7oopyec4wgol6053d4zka 0 562217 9386856 8627533 2026-05-29T16:25:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386856 wikitext text/x-wiki '''Postmaldekstra anarkiismo''' estas nuntempa [[anarkiismo|anarkiisma]] [[anarkiismaj pensoskoloj|pensoskolo]] kiu defendas kritikon de la rilato de [[anarkiismo]] al la tradicia [[Politika maldekstro|maldekstrismo]]. Kelkaj post-maldekstristoj serĉas eviti la limojn de [[ideologio]], ĝenerale ankaŭ prezentante kritikon de [[organizaĵo]]j kaj [[moralo]].<ref name="ideology"/> Influite de la verkado de [[Max Stirner]]<ref name="ideology"/> kaj de la marksisma [[Situaciisma Internacio]],<ref name="ideology">"Post-Left Anarchy: Leaving the Left Behind Prologue to Post-Left Anarchy" de Jason McQuinn [http://www.insurgentdesire.org.uk/postleft.htm]</ref> postmaldekstra anarkiismo estas markita de fokuso al [[socio|socia]] [[insurekcia anarkiismo|insurekcio]] kaj malakcepto de maldekstrisma socia organizado.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Realizing the Impossible|familia nomo=Macphee|persona nomo=Josh|jaro=2007|ĉapitro=Introduction|loko=Stirling|eldoninto=AK Press|ISBN=1-904859-32-1}}</ref> Post-maldekstristoj asertas ke [[Politika maldekstro|la maldekstro]], eĉ la revolucia maldekstro, estas anakronisma kaj nekapabla krei ŝanĝon. Postmaldekstra anarkiismo proponas kritikojn de radikalaj strategioj kaj taktikoj kiujn ĝi konsideras eksaj: nome demonstrado, klas-orientita batalo, fokuso al tradicio, kaj malkapablo eviti la limojn de historio. La libro ''Anarchy in the Age of Dinosaurs'', por ekzemplo, kritikas tradician maldekstrismajn ideojn kaj klasikan anarkismon dum oni alvokas rejunigitan anarkiismajn movadojn. Ankaŭ la eseo de CrimethInc nome "Your Politics Are Boring as Fuck" estas alia kritiko de "maldekstraj" movadoj, kaj legeblas en [https://ia903205.us.archive.org/11/items/via-politiko-estas-teda-merdo/Via%20politiko%20estas%20teda%20merdo.txt Esperanta traduko]. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== *{{Citaĵo el libro|titolo=Anarchy after Leftism|familia nomo=Black|persona nomo=Bob|aŭtoroligilo=Bob Black|jaro=1997|loko=Birmingham|eldoninto=CAL Press|ISBN=978-1-890532-00-0}} == Vidu ankaŭ == * [[Anarki-sindikatismo]] * [[Ekologia anarkiismo]] * [[Poststrukturismo]] * [[Max Stirner]] * [[Situaciisma Internacio]] ==Eksteraj ligiloj== === Ĝenerala arkivoj kaj ligiloj=== *"[http://infoshop.org/page/Anarchy-After-Leftism Anarchy After Leftism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100415144407/http://infoshop.org/page/Anarchy-After-Leftism |date=2010-04-15 }}" el Infoshop.org *[http://www.insurgentdesire.org.uk/index.htm Insurgent Desire:The Online Green Anarchy Archive] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100125204308/http://www.insurgentdesire.org.uk/index.htm |date=2010-01-25 }} *''Anarchy: A Journal of Desire Armed''&nbsp;– [http://theanarchistlibrary.org/topics/AJODA.html arkivo ĉe The Anarchist Library] *CrimethInc. kolektivo de eks-laboristoj *"[http://anarchism.ws/postleft.html Primitivist and post-left 'anarchism'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050305033527/http://anarchism.ws/postleft.html |date=2005-03-05 }}" el Anarchism.ws *"[http://theanarchistlibrary.org/topics/post_left.html Post-left writings archive ĉe The Anarchist Library] *"[http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/writers/anarcho/movement/AJODAplatform2.html Letter to "Anarchy" magazine criticizing Post-Left Anarchism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071114060229/http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/writers/anarcho/movement/AJODAplatform2.html |date=2007-11-14 }} ===Gazetoj=== *''Anarchy: A Journal of Desire Armed'' ([http://www.anarchymag.org/ website]) *[http://www.fifthestate.org/ Fifth Estate magazine website] *[http://www.greenanarchy.org/ Green Anarchy magazine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141217105625/http://greenanarchy.org/ |date=2014-12-17 }} === Individuaj arkivoj de verkistoj === *[[Hakim Bey]] [http://www.hermetic.com/bey/ Archive] *[[Bob Black]] [http://www.inspiracy.com/black/ Archive] *[[Feral Faun]] [http://theanarchistlibrary.org/authors/Feral_Faun.html Archive] *[[Wolfi Landstreicher]] [http://theanarchistlibrary.org/authors/Wolfi_Landstreicher.html archive] *[[John Zerzan]] [http://theanarchistlibrary.org/authors/John_Zerzan.html archive] *[[Jason McQuinn]] [http://theanarchistlibrary.org/authors/Jason_McQuinn.html archive] *[[Lawrence Jarach]] [http://www.theanarchistlibrary.org/authors/Lawrence_Jarach archive] *[http://theanarchistlibrary.org/authors/Lilith.html Lilith archive] [[Kategorio:Anarkiismo]] [[Kategorio:Politiko]] pfg0mln66sou24fo0xz8h3c5r9wq602 0 564566 9387065 7652716 2026-05-29T20:12:50Z Sj1mor 12103 9387065 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Éva Mezey''' [mezei], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Mezey Éva''' [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=4002] estas [[Hungario|hungara]]-[[Usono|usonana]] [[kuracisto]], laboratiriestro, [[profesoro]], [[membro]] (ekstera ([[2013]])) de [[Hungara Scienca Akademio]]. == Biografio == Éva Mezey frekventis [[gimnazio]]n en Budapeŝto, poste ŝi akiris medicinan [[diplomo]]n (MD) en [[Universitato Semmelweis]] en [[1975]]. Post siaj studoj li instruis [[nervo]][[anatomio]]n samloke laŭ instruoj de [[János Szentágothai]]. Ŝi laboris en farmacia [[instituto]] de [[Utrecht]], poste ŝi akiris sciencan gradon [[Ph.D]] (kandidatiĝo) en [[1982]] antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ekde [[2004]] ŝi okupiĝis pri esplorado de [[praĉelo]]j, ŝi iĝis laboratoriestro en Usono. == Elektitaj kontribuoj == * ''Turning blood into brain: cells bearing neuronal antigens generated in vivo from bone marrow'' (2000) - kune kun aliaj [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11099419] == Patentoj == * ''cDNA clone of a rat serotonin transporter and protein encoded thereby'' No: US 5552308 - kun aliaj * ''Use of marrow derived glial progenitor cells as gene delivery vehicles into the central nervous system'' No: US 7022321 - kun aliaj == Fontoj == * [https://neuroscience.nih.gov/Faculty/Profile/eva-mezey.aspx anglalingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160816152316/https://neuroscience.nih.gov/Faculty/Profile/eva-mezey.aspx |date=2016-08-16 }} * [http://www.nidcr.nih.gov/research/NIDCRLaboratories/CranioSkeletal/Eva%20Mezey.htm anglalingva biografio kun foto] * [https://www.facebook.com/eva.mezey] [[Facebook]] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Mezey Eva|nekonata}} [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 5z6qma5boizdyhapmxbc5jm2gwta3yb 0 568424 9387284 8273556 2026-05-30T04:13:45Z Sj1mor 12103 9387284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Komuna merkato''' estas termino kutime referencata kiel unua etapo al la kreado de unusola merkato. Ĝi kutime estas konstruita sur areo de [[libera komerco]] kun relative libera movado de [[kapitalo]] kaj de servoj, sed ne tiom antaŭenira en malpliigo de la cetero de [[komercaj barieroj]]. '''Unusola merkato''' estas tipo de komerca bloko en kiu plej el la komercaj barieroj estis forigitaj (por [[varo]]j) kun kelkaj komunaj politikoj pri produkto regulado, kaj movlibero de produktofaktoroj ([[kapitalo]] kaj [[Laborekonomiko|laboro]]) kaj de [[kapitalismo|entreprenoj]] kaj [[Servo|servoj]]. La celo estas ke la movado de kapitalo, laboro, varoj, kaj servoj inter la membroj estu tiom facila kiom ene de ili.<ref>[http://internationalecon.com/Trade/Tch110/T110-2.php International Trade Theory and Policy]</ref> La fizikaj (limoj), teknikaj (normigoj) kaj fiskaj (impostoj) barieroj inter la membroj ŝtatoj estas forigitaj ĝis la maksimuma etendo ebla. Tiuj barieroj malhelpas la movlibron de la kvar faktoroj de produktado. '''Unuigita merkato''' estas la lasta etapo kaj lasta celo de unusola merkato. Ĝi postulas la totalan liberon de movado de varoj, servoj (kiaj financaj servoj), kapitalon kaj personoj senrilate al ŝtataj limoj. == Listo de komunaj merkatoj == [[Dosiero:MERCOSUR (orthographic projection).svg|eta|dekstra|Komuna merkato: [[Mercosur]].]] * [[Eŭropa Unio]] ([[Eŭropa Ekonomia Areo]] – Svisio)<ref>Dekomence [[libera komerco|FTA]] plifortigita la 1an de Januaro 1973 [http://docsonline.wto.org/DDFDocuments/t/G/L/360.doc WT/REG94/R/B/1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090327074951/http://docsonline.wto.org/DDFDocuments/t/G/L/360.doc |date=2009-03-27 }}</ref> * [[ASEAN]] (AEC), RCEP - ''Regional Comprehensive Economic Partnership'', liberkomerca traktato de ASEAN + 5 landoj, subskribita la {{daton|15|11|2020}} en [[Hanojo]]<ref>[https://m.faz.net/aktuell/wirtschaft/groesstes-freihandelsabkommen-ostasien-prescht-mit-freierem-handel-vor-17053273.html artikolo en FAZ.de]</ref> * [[Sistemo pri Integrigo de Centra Ameriko]] (SICA) * Karibia Unusola Merkato kaj Ekonomio (CSME) * Eŭrazia Ekonomia Spaco * [[Merkosudo]] (Mercosur) * [[Golfa Koopera Konsilo]] (GKK) Noto: ĉiu ekonomia unio kaj ekonomi-valuta unio inkludas komunan merkaton. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://internationalecon.com/Trade/Tch110/T110-2.php Economic Integration: Overview] [[Kategorio:Liberkomercaj traktatoj| ]] [[Kategorio:Ekonomiko]] [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]] 1oyzyxpi488gs5akzrjcyi477katqec 0 568804 9387169 8392730 2026-05-29T23:37:26Z Γλωσσολαλιά 253200 9387169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Leningrad-terminal.jpg|dekstra|eta|[[Leningrada stacidomo (Moskvo)]]]] [[Dosiero:ЭВС2-02.JPG|dekstra|eta|''[["Sapsan" de RZD|Sapsan]]'' inter Moskvo kaj Sankt-Peterburgo]] '''Oktjabrjskaja fervojo''' aŭ '''Oktobra fervojo''' ({{lang-ru|Октябрьская железная дорога}}), malfermita kiel '''Nikolaja''' ({{lang-ru|Николаевская}}), kiu formas parton de [[Rusaj fervojoj|RZD]], estas la plej malnova fervojo en [[Rusio]], situanta en la nord-okcidenta parto de la lando. Ĝi etendiĝas de [[Leningrada stacidomo (Moskvo)|Leningrada stacidomo]] de [[Moskvo]] en la sudo ĝis [[Murmansko]] trans la [[Arkta Cirklo]] en la nordo. La tuta longeco de la linioj superas {{unuo|10000|km}}. La ĉefoficejo de la fervoja kompanio troviĝas en [[Sankt-Peterburgo]]. Oktjabrjskaja fervojo havas ŝpuron de {{unuo|1520|mm}}. La unua fervojo en Rusio kunliganta Sankt-Peterburgon al [[Carskoje Selo]], {{unuo|27.9|km}} longa, komisiita en 1837, formas parton de Oktjabrjskaja fervojo. Ankaŭ la fervojo Moskvo – Sankt-Peterburgo, la dua plej malnova kaj unu el la linioj en Rusio kun plej multa trafiko, estis malfermita en 1851. Ĝi ankaŭ inkluzivas la ĉefan linion direkte al [[Talino]] (ĝis la [[Estonio|Estona]] landlimo), provizante la trakon por trajnoj de "GoRail" al Sankt-Peterburgo. [[Liĥobori (stacio)|Liĥobori]] ({{Lang-ru|Лихоборы}}) estas stacidomo por pasaĝeroj sur la ĉefa vojo de la Oktjabrjskaja fervojo en Moskvo. == Vidu ankaŭ == * [[Rusaj fervojoj]] * [[Moskva fervojo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://ozd.rzd.ru/}} [[Kategorio:Oktjabrjskaja fervojo| ]] [[Kategorio:Fervojaj kompanioj en Rusio]] [[Kategorio:Ŝpuro 1520 mm]] 0041pkaljxytcgshyscy0vz6234kns6 0 569338 9387274 8908086 2026-05-30T04:08:12Z Sj1mor 12103 9387274 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Monda Tago de Vegetarismo''' ([[angle]]: World Vegetarian Day) – [[internacia tago]] kaj [[festo]] celebrata ĉiujare la 1-an de oktobro, fiksita la 22-an de novembro 1977 de [[Internacia Vegetarana Unuiĝo]] (angle: International Vegetarian Union, IVU). Ideodonanto de la festo estis Nordamerika Vegetarana Asocio (angle: The North American Vegetarian Society). ==Celo== Celo de la tago estas promocio de vegetarismo kun informado pri [[sano|sanaj]] avantaĝoj, kiuj laŭ [[vegetaranoj]] estas ligitaj al tio. Krome kampanjoj konsciigaj pri rilato al [[besto]]j kaj [[medioprotekto]]. ==Festado== Ĉi-tage estas organizataj interalie renkontoj kun vegetarana [[regalado]], disdono de [[flugfolio]]j, artismaj aranĝoj, [[festivalo]]j, [[lekcio]]j, filmprezentoj. ==Ligitaj festoj== * Datreveno de la naskiĝo de [[Mohandas Karamchand Gandhi]], fama vegetarano (la 2-a de oktobro) * [[Liturgio|Liturgia]] rememoro de [[Sankta Francisko el Asizo]], patrono de [[ekologo]]j kaj bestoj (la 4-a de oktobro) * [[Monda Tago de Veganoj]] (la 1-an de novembro) ==Vidu ankaŭ== * [[Vegetarismo kaj religio]] ==Eksteraj ligiloj== * [https://navs-online.org/ The North American Vegetarian Society] * [https://worldvegetarianday.navs-online.org/ Official Website] * [http://www.salagram.net/VegeWVD.html World Vegetarian Day at the New Zealand Hare Krishna Spiritual Resource Network] * [http://vegetarismo.info Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio] [[Kategorio:Vegetarismo]] [[Kategorio:Internaciaj tagoj]] [[Kategorio:Vegetaraj organizaĵoj]] nsoen76bio51gkd6db18txi2ovlqeau 0 578951 9387492 8710221 2026-05-30T11:43:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387492 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero | nomo= {{paĝonomo}} | longo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2043}} | akvokolekta areo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} | landoj= {{#invoke:Wikidata|claim|P17}} | regionoj= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P131}}]] | urboj= | dosiero={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | fonto= | fonto-alteco= | fonto-latitudo= | fonto-longitudo= | regiono-ISO por fonto= | enfluejo={{#invoke:Wikidata|claim|P403|parameter=link}} | enfluejo-alteco= | enfluejo-latitudo= | enfluejo-longitudo= | regiono-ISO por enfluejo= }} [[Dosiero:RIO PUTUMAYO EN EL FERRI.jpg|eta|La rivero Putumajo en Puerto Asís, [[Kolombio]].]] La '''rivero Putumayo''' [putuMAjo], en Brazilo, '''rio Içá''' (en [[keĉua]], ''putu maju'', de 'putu': uj-arbofrukto kaju 'maju': rivero; kiu signifus «rivero kiu elfluas kie kreskas la plantoj kies fruktoj estas uzataj kiel ujoj»), estas longa [[rivero]] de [[Amazonio]] kiu elfluas en Nudo de los Pastos, en [[Kolombio]], kaj elfluas en la rivero [[Solimões]] (nomo de la meza fluejo de la [[rivero Amazono]]), en [[Brazilo]], post fari landlimon en granda parto de sia fluejo inter Kolombio, [[Peruo]] kaj [[Ekvadoro]]. Ĝi estas 1.813 km longa kaj drenas basenon de 148.000 km²,<ref name=GIWA>Barthem, R.B. et al.: ''Global International Waters Assessment, Regional Assessment 40B - Amazon Basin'', UN Environment Programme, Kalmar 2004.</ref> tiom granda simile al landoj kiaj Nepalo, Grekio aŭ Nikaragvo. Ĝi havas kiel ĉefaj alfluantoj la riverojn Guamúez (140 km), San Miguel (240 km) kaj Igara Paraná (440 km). Estas grava vojo de rivera transporto, ĉar ĝi estas navigebla preskaŭ en sia tuta fluejo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.corpoamazonia.gov.co {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210303203800/https://www.corpoamazonia.gov.co/ |date=2021-03-03 }} * [http://www.siatac.co Sistema de Información Ambiental Territorial de la Amazonia Colombiana] [[SIAT-AC]] * [http://socivilputumayo.org, Sociedad Civil del Putumayo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.miputumayo.com.co [[Kategorio:Riveroj en Peruo]] [[Kategorio:Riveroj en Kolombio]] [[Kategorio:Riveroj en Ekvadoro]] [[Kategorio:Amazono (rivero)]] 0hqzfhvr5jaucqs167n12h9zfv8wk9p 0 583767 9387268 9323806 2026-05-30T04:01:38Z Sj1mor 12103 9387268 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Tiu ĉi artikolo|temas pri kafejo en Tokio. Por "sojo" ĝeneralsence, vidu [[sojfabo]] aŭ [[sojsaŭco]].}}{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=JP|situo sur mapo=Centra Tokio|zomo=13}} '''SOJO''' ({{lang-ja|ソーヨ}}) estis [[kafejo]] en [[Tokio]], [[Japanujo]]. Ĝi estis [[veganismo|vegana]], [[Esperanto]]-parolanta kafejo kaj malfermiĝis al la ĝenerala publiko en aprilo 2017,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.facebook.com/kafejosojo/photos/a.100491220458783.1073741828.100458347128737/181918032316101/?type=3|titolo=SOJO Esperanto-Vegana Kafejo nun funkcias!|alirdato=3a de aprilo 2017|aŭtoro=SOJO|dato=1a de aprilo 2017|eldoninto=Facebook}}</ref> kaj fermiĝis en la 21-a decembro 2025.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://sojo.favy.jp/notices/109451|titolo=SOJOは2025年12月21日をもって閉店しました。|alirdato=3a de marto 2026|aŭtoro=SOJO|dato=Januaro 2026|lingvo=ja}}</ref> SOJO situis en la [[kvartalo Ŝinĝuku]], kvin minutoj for de la [[Japana Esperanto-Instituto]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.facebook.com/Japana.Esperanto.Instituto/posts/1097648583678214|titolo=Esperanto-Vegana Kafejo SOJO estas preparata en Waseda|alirdato=3a de aprilo 2017|aŭtoro=Japana Esperanto-Instituto|dato=28a de januaro 2017|eldoninto=Facebook}}</ref> La majstro de la kafejo estis la japana Esperantisto Yoshinori Saitō, kiu ankaŭ estas direktoro da la Japana Vegetarana Societo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.jpvs.org/Eng/ep1/index-eng.html|titolo=Directors|eldoninto=Japan Vegetarian Society|lingvo=en}}</ref> SOJO kutime partoprenis en agado por Senvianda Lundo kaj okaze organizas aranĝojn kaj prelegojn, ekzemple pri la vivo de [[Verda Majo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.facebook.com/kafejosojo/ Oficiala paĝo] ĉe Facebook * Oficiala retejo: [https://sojo.favy.jp/ sojo.favy.jp] [[Kategorio:Esperanto-movado en Japanio]] [[Kategorio:Kafejoj]] [[Kategorio:Komerco per Esperanto]] [[Kategorio:Veganaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Tokio]] mvsrwxn5nsn14g79dqpi1lx320bvuud 0 586929 9387431 8759421 2026-05-30T09:46:02Z Sj1mor 12103 9387431 wikitext text/x-wiki '''Deklaroj pri antaŭgardoj''' estas parto de la '''Globe Harmoniigita Sistemo (GHS) pri Klasado kaj Etikedado de kemiaĵoj'''. Ili estas kreitaj por doni averton pri la korekta manipulado kaj konservado de kemiaj substancoj kaj miksaĵoj, kiuj povas plenigi la necesojn de malsamaj nacioj. Tiamaniere ke plenumas la saman rolon de la tiam konataj S-Frazoj, kiujn ili intencas anstataŭi. Deklaroj pri damaĝoj estas unu el la ĉefaj elementoj por etikedigo de ujoj sub la GHS, kune kun: * identigo de la produkto * unu aŭ pli damaĝo-[[piktogramo]](j), (kiam necesaj) * signala vorto - ĉu Danĝero ĉu Averto - kiam necesa * deklaroj pri riskoj, indikante la naturon kaj riskogradon prezentatan de la produkto * identeco de la provizanto (kiu povas esti aŭ fabrikanto aŭ importisto). Ĉia deklaro pri antaŭgardoj estas reprezentata de iu [[kodo]], kiu komencas per la [[litero]] P sekvata per tri [[cifero]]j. Deklaroj kiuj korespondas al la rilataj antaŭgardoj estas kune grupigitaj per kodo-nombro, do, la nombrado ne estas sinsekva. La kodo uzatas kiel referencaj celoj, ekzemple, por helpado kun tradukaĵoj, sed la respektiva frazo devas aperi sur la datumlisto pri etikedado kaj sekureco. Kelkaj frazoj pri antaŭgardoj estas kombinitaj, indikataj per plus signalo "+". == Ĝeneralaj antaŭgardaj deklaroj == * {{P-Frazoj|101}}: Se medicina konsilo estas bezonata, havu ĉemane identigon de [[ujo]] kaj etikedo. * {{P-Frazoj|102}}: Tenu for de infano-atingo * {{P-Frazoj|103}}: Legu etikedon antaŭ ol uzi. == Preventaj antaŭgardaj deklaroj == {{Div col|cols = 3}} * {{P-Frazoj|201}}: Havigu al vi specialajn instrukciojn antaŭ ol uzi. * {{P-Frazoj|202}}: Ne manipulu ĝis kiam ĉiuj sekurecaj antaŭrimedoj estu legataj kaj komprenataj. * {{P-Frazoj|203}}: Akiru, legu kaj sekvu ĉiujn sekurecajn instrukciojn antaŭ uzado. * {{P-Frazoj|210}}: Tenu for de varmo, varmaj surfacoj, sparkoj, malfermaj flamoj kaj aliaj sparkigaj fontoj. [[Fumado malpermesata]]. * {{P-Frazoj|211}}: Ne spraju ĉe malferma flamo aŭ alia sparkiga fonto. * {{P-Frazoj|220}}: Konservu/Enstorigu for de vestaĵo/…/brulemaj materialoj. * {{P-Frazoj|221}}: Estu singarda pri evitado de miksado kun brulaĵoj. * {{P-Frazoj|222}}: Ne permesi kontakto kun aero. * {{P-Frazoj|223}}: Ne permesi kontakto kun akvo. * {{P-Frazoj|230}}: Konservi akvumita kun … * {{P-Frazoj|231}}: Manipuli sub inerta gaso. * {{P-Frazoj|232}}: Tenu for de humideco. * {{P-Frazoj|233}}: Tenu ujon strikte fermita. * {{P-Frazoj|234}}: Tenu nur en la originala ujo. * {{P-Frazoj|235}}: Konservu en freŝa loko.. * {{P-Frazoj|240}}: Interligi ujon kaj ricevo-ekipaĵo. * {{P-Frazoj|241}}: Uzu eksplodo-rezistan elektro-/ventolo-/lumigado-/…/ekipaĵon. * {{P-Frazoj|242}}: Uzu nur ne-sparkigajn ilojn. * {{P-Frazoj|243}}: Prenu antaŭgardajn rimedojn kontraŭ statikan elŝarĝon. * {{P-Frazoj|244}}: Tenu valvojn kaj akcesoraĵojn for de oleo kaj graso. * {{P-Frazoj|250}}: Ne submeti al muelado/ŝoko/.../frotado. * {{P-Frazoj|251}}: Ne trapiku aŭ bruligu, eĉ post uzado. * {{P-Frazoj|260}}: Ne spiru pulvoron/fumon/gason/nebulon/vaporojn/aerosolon. * {{P-Frazoj|261}}: Evitu spiri pulvoron/fumon/gason/nebulon/vaporojn/aerosolon. * {{P-Frazoj|262}}: Evitu kontakton kun la okuloj, haŭto, aŭ vestaĵo. * {{P-Frazoj|263}}: Evitu kontakton dum gravedeco aŭ mamnutrado. * {{P-Frazoj|264}}: Lavu komplete vizaĝon, manojn kaj ĉiun ekspoziciatan haŭton post manipulado. * {{P-Frazoj|265}}: Ne tuŝu la okulojn. * {{P-Frazoj|264+265}}: Post manipulado lavu bone la manojn. Ne tuŝu la okulojn. * {{P-Frazoj|271}}: Uzu nur en malfermaj lokoj aŭ tre ventolitaj areoj. * {{P-Frazoj|272}}: Poluitaj laborvestoj ne devas resti for de la laborloko. * {{P-Frazoj|273}}: Evitu eligon en la vivmedio. * {{P-Frazoj|280}}: Uzu protektajn gantojn/protektan vestaĵon/okulprotektilon/vizaĝo-protektilon. * {{P-Frazoj|281}}: Necesa uzo de individua protekta ekipaĵaro * {{P-Frazoj|282}}: Uzu malvarmajn protekto-gantojn/vizaĝo-protektilon/okulprotektadon. * {{P-Frazoj|283}}: Uzu fajron/flamo- rezistan/malakceligan vestaĵon. * {{P-Frazoj|284}}: En kazo de nesufiĉa ventolado, uzu spirprotektilon. * {{P-Frazoj|231+232}}: Manipulu sub inerta gaso. Konservu for de humideco * {{P-Frazoj|235+410}}: Konservu en freŝa loko. Tenu for de sunbrilo. {{Div col end}} == Deklaroj pri antaŭzorgoj kaj respondoj == {{Div col|cols = 3}} * {{P-Frazoj|301}}: EN KAZO DE INGESTADO: * {{P-Frazoj|302}}: EN KAZO DE HAŬTOKONTAKTO: * {{P-Frazoj|303}}: EN KAZO DE HAŬTO- (aŭ HARAR-) KONTAKTO: * {{P-Frazoj|304}}: EN KAZO DE INHALADO: * {{P-Frazoj|305}}: EN KAZO DE OKULKONTAKTO: * {{P-Frazoj|306}}: EN KAZO DE VESTOKONTAKTO: * {{P-Frazoj|308}}: EN KAZO DE EKSPOZICIO aŭ EBLA EKSPOZICIO: * {{P-Frazoj|310}}: Tuj alkuri al Centro pri veneno-kontrolo/doktoro/… * {{P-Frazoj|311}}: Vizitu Centron pri veneno-kontrolo/doktoron/… * {{P-Frazoj|312}}: Iru al Centro pri veneno-kontrolo/doktoro/…/Se vi sentas vin malbonfarta. * {{P-Frazoj|313}}: Havigu al vi medicinan orientiĝon/prizorgon. * {{P-Frazoj|314}}: Havigu al vi medicinan orientiĝon/prizorgon se vi sentas vin malbonfarta. * {{P-Frazoj|315}}: Tuj havigu al vi medicinan orientiĝon/prizorgon. * {{P-Frazoj|316}}: Ricevu tuj kritan medicinan helpon. * {{P-Frazoj|317}}: Ricevu kritan medicinan helpon. * {{P-Frazoj|318}}: Dum eksponado aŭ manipulado, ricevu medicinan traktadon. * {{P-Frazoj|319}}: Ricevu kuracistan servon se vi fartas malbone. * {{P-Frazoj|320}}: Specifa traktado estas urĝa (see … on this label). * {{P-Frazoj|321}}: Specifa traktado (vidu … sur ĉi-etikedo). * {{P-Frazoj|330}}: Tralavi buŝon. * {{P-Frazoj|331}}: Ne PROVOKU vomadon. * {{P-Frazoj|332}}: En kazo de haŭto-irito: * {{P-Frazoj|332+317}}: Se okazas haŭtiriton. Serĉu kuracistan helpon. * {{P-Frazoj|333}}: En kazo de haŭto-irito aŭ haŭto-erupcio: * {{P-Frazoj|334}}: Enmergu en malvarma akvo/envolvu en humidaj bandaĝoj. * {{P-Frazoj|335}}: Forbrosu liberajn partiklojn for de la haŭto. * {{P-Frazoj|336}}: Degelu frostigitajn partojn kun malvarmeta akvo. Ne frotu koncernajn areojn. * {{P-Frazoj|337}}: Se la okulirito persiste daŭras: * {{P-Frazoj|337+317}}: Se okuliriton persistas. Serĉu kuracistan helpon.*{{P-Frazoj|270}}: Ne manĝu, trinku aŭ fumu dum uzado de ĉi-produkto. * {{P-Frazoj|338}}: Forigi kontakto-lensojn kiam necesa. Pluigi tralavadon. * {{P-Frazoj|340}}: Formovi la viktimon al malferma areo tiel ke spirado estu favora. * {{P-Frazoj|342}}: En kazo de spiraj perturboj: * {{P-Frazoj|351}}: Plej zorge tralavu kun akvo dum longaj minutoj. * {{P-Frazoj|352}}: Abunde lavu kun akvo/… * {{P-Frazoj|353}}: Tralavu la haŭton kun akvo/sub duŝo. * {{P-Frazoj|360}}: Tuj tralavu poluita vestaĵo kaj haŭto kun multe da akvo antaŭ ol demetaĵo de la vestaĵoj. * {{P-Frazoj|361}}: Tuj demetu ĉiun poluitan vestaĵon. * {{P-Frazoj|362}}: Demetu poluitan vestaĵon. * {{P-Frazoj|363}}: Lavu poluitan vestaĵon antaŭ ol uzi. * {{P-Frazoj|364}}: kaj lavu ĝin antaŭ ol uzi. * {{P-Frazoj|370}}: En kazo de fajro: * {{P-Frazoj|371}}: En kazo de serioza fajro kaj en granda dimensio: * {{P-Frazoj|372}}: Eksploda risko en kazo de fajro. * {{P-Frazoj|373}}: NE estingu fajron kiam fajro okazas apud eksplodaĵoj. * {{P-Frazoj|374}}: Estingu fajron kun sufiĉa antaŭzorgo sub sekura distanco. * {{P-Frazoj|375}}: Estingu fajron je distanco pro eksplodo-risko. * {{P-Frazoj|376}}: Haltigu likon kiam estas sekura fari tion. * {{P-Frazoj|377}}: Gasfajra likado – ne estingu ĝis kiam liko sekure haltu. * {{P-Frazoj|378}}: Uzu … por estingi. * {{P-Frazoj|380}}: Evakui areon. * {{P-Frazoj|381}}: Elimini ĉian sparkigajn fontojn kiam estas sekure fari tion. * {{P-Frazoj|390}}: Absorbu elverŝon por malhelpi materialan damaĝon. * {{P-Frazoj|391}}: Rikoltu disan materialon. * {{P-Frazoj|301+310}}: En kazo de englutado: Tuj iru al Centro pri veneno-kontrolo/doktoro/… * {{P-Frazoj|301+312}}: En kazo de englutado: Telefonu al Centro pri veneno-kontrolo/doktoro/…/se vi estas malbonfarta. * {{P-Frazoj|301+316}}: En kazo de ingestado: Ricevu tuj medicinan atenton. * {{P-Frazoj|301+330+331}}: En kazo de englutado: Tralavu la buŝon. Ne provoku vomadon. * {{P-Frazoj|301+330+331+310}}: Ingestado: Tralavu la buŝon. Ne provoku vomadon. Telefonvoku al Centro pri veneno-kontrolo aŭ doktoro * {{P-Frazoj|302+334}}: En kazo de haŭtokontakto: Abunde lavu en freŝa akvo/ĉirkaŭmetu humidajn bandaĝojn. * {{P-Frazoj|302+352}}: En kazo de haŭtokontakto: Abunde lavu kun multe da akvo/… * {{P-Frazoj|302+361+354}}: SE LA MALPURECO OKAZAS SUR HAŬTO: Demetu tuj ĉiujn poluitajn vestaĵojn. Tuj lavu kun akvo dum kelkaj minutoj. * {{P-Frazoj|303+361+353}}: En kazo de haŭto- (aŭ harar-) kontakto: Tuj demetu ĉian poluitan vestaĵon. Tralavu la haŭton kun akvo/en la duŝo. * {{P-Frazoj|304+312}}: EN KAZO DE INHALADO: Telefonu al Centro pri veneno-kontrolo aŭ doktoro/kuracisto se vi fartas malbone. * {{P-Frazoj|304+340}}: EN KAZO DE INHALADO: Translokigu la viktimon en la freŝan areon kaj kontrolu ke ĝi spiru bone. * {{P-Frazoj|304+341}}: Se spirado estas malfacila, translokigi la viktimon en malferman areon, konservante ĝin en ripozo kiu permesas spiradon * {{P-Frazoj|305+351+338}}: EN KAZO DE KONTAKTO KUN LA OKULOJ: Zorge tralavu kun akvo dum pluraj minutoj. Forigu kontaktlensojn se ĉeestas kaj estas facile fari. Daŭrigu lavadon. * {{P-Frazoj|305+354+338}}: SE LA MALPURECO OKAZAS SUR OKULOJ: Tuj lavu kun akvo dum kelkaj minutoj. Forigu kontaktlensojn se ĉeestas kaj estas facile fari. Daŭrigu lavadon. * {{P-Frazoj|306+360}}: EN KAZO DE KONTAKTO KUN LA VESTAĴOJ: Tuj tralavu poluitan vestaĵon kaj haŭton per multe da akvo antaŭ ol demeti la vestaĵon. * {{P-Frazoj|307+310}}: En kazo de ekspozicio, kontaktu Centron de veneno-kontrolo aŭ kuraciston. * {{P-Frazoj|308+310}}: En kazo de ekspozicio aŭ kontaĝo: Tuj serĉu Centron pri veneno-kontrolo, kuraciston aŭ ... (La enigaĵo lasata de la leĝofaranto devas suplementiĝi de la fabrikanto) * {{P-Frazoj|308+311}}: En kazo de ekspozicio aŭ simila situacio: Telefonvoku al Centro de veneno-kontrolo/doktoro/… * {{P-Frazoj|308+313}}: En kazo de ekspozicio: Telefonvoku al Centro de veneno-kontrolo aŭ doktoro/kuracisto. * {{P-Frazoj|309+311}}: En kazo de ekspozicio aŭ malbonfarto, kontaktu Centron de veneno-kontrolo aŭ kuraciston * {{P-Frazoj|332+313}}: En kazo de haŭtoirito: Ricevu medicinan diagnozon/prizorgon. * {{P-Frazoj|333+313}}: En kazo de haŭta irito aŭ erupcio: Ricevu medicinan diagnozon/prizorgon. * {{P-Frazoj|335+334}}: Forbrosu liberajn partiklojn for de la haŭto. Enmergu en freŝa akvo/ĉirkaŭmetu humidajn bandaĝojn. * {{P-Frazoj|337+313}}: Se okulirito persistas, ricevu medicinan diagnozon/prizorgon. * {{P-Frazoj|342+311}}: En kazo de nesufiĉa spirsimptomo: Telefonvoku al Centro de veneno-kontrolo/doktoro/… * {{P-Frazoj|342+316}}: Se vi spertas spirajn simptomojn: Ricevu emerĝan medicinan helpon tuj. * {{P-Frazoj|361+364}}: Tuj demetu ĉiun poluitan vestaĵon kaj lavu ĝin antaŭ ol reuzi. * {{P-Frazoj|362+364}}: Demetu ĉiun poluitan vestaĵon kaj lavu ĝin antaŭ ol reuzi. * {{P-Frazoj|370+376}}: En kazo de fajro: Haltigu likon kiam estas sekura fari tion. * {{P-Frazoj|370+378}}: En kazo de fajro: Uzu … por estingi. * {{P-Frazoj|370+380}}: En kazo de fajro: Evakui la areon. * {{P-Frazoj|370+380+375}}: En kazo de fajro: Evakui la areon. Estingu fajron el sekura distanco pro eksplodo-risko. * {{P-Frazoj|371+380+375}}: En kazo de serioza fajro kaj en granda kvanto: Evakuu la areon. Estingu fajron el sekura distanco pro eksplodo-risko. {{Div col end}} == Antaŭzorgaj deklaroj pri enstorigo == {{Div col|cols = 3}} * {{P-Frazoj|401}}: Konservu … * {{P-Frazoj|402}}: Konservu en seka loko. * {{P-Frazoj|403}}: Konservu en bonventolita loko. * {{P-Frazoj|404}}: Konservu en fermita ujo. * {{P-Frazoj|405}}: Enmagazenigu en fermita ejo. * {{P-Frazoj|406}}: Enmagazenigu en korodo-rezista/… ujo provizita per sufiĉe rezista interna muro. * {{P-Frazoj|407}}: Tenu aerbreĉon inter la stakoj/paledoj. * {{P-Frazoj|410}}: Konservu for de la sunradioj. * {{P-Frazoj|411}}: Enmagazenigu sub temperaturoj ne supera ol … {{GdC}}/… {{GdF}}. * {{P-Frazoj|412}}: Ne ekspoziciu al temperaturoj pli altaj ol {{GdC|50}}/{{GdF|122}}. * {{P-Frazoj|413}}: Enmagazenigu granddimensian materialon kun pezo supera al … kg/… pundoj sub temperaturo ne supera ol … {{GdC}}/… {{GdF}}. * {{P-Frazoj|420}}: Konservu for de aliaj materialoj. * {{P-Frazoj|422}}: Konservu la materialon sub … * {{P-Frazoj|402+404}}: Konservu en malhumida loko. Konservu en fermita ujo. * {{P-Frazoj|403+233}}: Konservu en bonventolita loko. Enmagazenigu ujon tre sigele fermita. * {{P-Frazoj|403+235}}: Konservu en bonventolita loko. Konservu en freŝa loko. * {{P-Frazoj|410+403}}: Konservu for de sunradioj. Konservu en bonventolita loko. * {{P-Frazoj|410+412}}: Konservu for de sunradioj. Ne ekspoziciu al temperaturoj superaj ol {{GdC|50}}/{{GdF|122}}. * {{P-Frazoj|411+235}}: Enmagazenigu sub temperaturoj ne superaj ol … {{GdC}}/… {{GdF}}. Konservu en freŝa loko. {{Div col end}} * {{P-Frazoj|501}}: Forigo de enhavo/ujo al ... [[Kategorio:Kemia nomenklaturo]] [[Kategorio:Tutmonda Harmoniigita Sistemo]] soleymhmo9kg1okbfg3453lo2v8n3fa 0 598727 9387145 8369109 2026-05-29T22:23:49Z Петров Эдуард 83498 9387145 wikitext text/x-wiki La '''tradicia mongola skribo''', ankaŭ nomata ''Hudum'', estas la originala '''[[alfabeto]]''' kiu estis uzata por skribi la [[Mongola lingvo|mongolan lingvo]]<nowiki/>n. Ĝi estas adaptiĝo de la [[Ujgura lingvo|ujgura skribo]] sub komisio de [[Ĝingis-Ĥano]]. Ĝin oni skribis vertikale (de supro al fundo kaj de maldekstre al dekstre). Ĉiuj ĝiaj literoj havas malsamajn formojn, komencan, mezan, kaj la finan formon. La komenca formo estas la unua litero de vorto, sekve ĉiuj sekvaj literoj estas mezaj formoj kaj la lasta litero estas fina formo. Nuntempe oni uzas en [[Mongolio]] nur modifitan [[Cirila alfabeto|cirilan alfabeton]], aldoninte la literojn e (eu) kaj y.  Alfabetoj bazitaj sur tiu ĉi klasika vertikala skribo estas uzataj en [[Interna Mongolio]] kaj aliaj partoj de Ĉinio ĝis hodiaŭ por skribi en la lingvoj mongola, siba kaj eksperimente ankaŭ en la [[evenka lingvo]]. == Leteroj == [[Dosiero:Mongolia, 1925 - 5 mungu.jpg|eta|<center>Monero de 1925 kun surskriboj en la mongola tradicia alfabeto</center>]] {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! colspan="3" | karakteroj ! colspan="2" | transliterado |- ! komenca formo ! meza formo !finformo ! Latina ! Cirila |- | [[Dosiero:Mg_a_initial.png]] | rowspan="2" | [[Dosiero:2mg_ae_medial.png]] | rowspan="2" | [[Dosiero:3mg_ae_final.png]][[Dosiero:3mg_ae2_final.png]] | a | А |- | [[Dosiero:Mg_e_initial.png]] | e | Э |- | [[Dosiero:Mg_i_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_i_medial.png]] [[Dosiero:Mongol_i_middle2.jpg]] | [[Dosiero:3mg_iy_final.png]] | i, yi | И,Й, Ы, Ь |- | [[Dosiero:Mg_ou_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_öü2_medial.PNG]] | [[Dosiero:3mg_ouöü_final.PNG]] | o, u | О, У |- | [[Dosiero:Mg_öü_initial.PNG]] | [[Dosiero:2mg_öü1_medial.PNG]][[Dosiero:2mg_öü2_medial.PNG]] | [[Dosiero:3mg_ouöü_final.PNG]][[Dosiero:Mongol_oe_tail.jpg]] | o, u | О, У |- | [[Dosiero:Mg_öü_initial.PNG]] | [[Dosiero:2mg_öü1_medial.PNG]][[Dosiero:2mg_öü2_medial.PNG]] | [[Dosiero:3mg_ouöü_final.PNG]][[Dosiero:Mongol_oe_tail.jpg]] | ö, ü | Ө, Ү |- | [[Dosiero:Mg_n_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_n1_medial.png]] [[Dosiero:2mg_n2_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_ae_final.png]][[Dosiero:3mg_n2_final.png]] | n | Н |- | [[Dosiero:2mg_ng_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_ng_final.png]] | ng | Н, НГ |- | [[Dosiero:Mg_b_initial.png]] | [[Dosiero:3mg_ouöü_final.PNG]] | [[Dosiero:3mg_b1_final.png]][[Dosiero:3mg_b2_final.png]] | b | Б, В |- | [[Dosiero:Mg_p_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_p_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_p_final.png]] | p | П |- | [[Dosiero:Mg_q_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_q_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_q_final.png]] | q | Х |- | [[Dosiero:Mg_gh_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_gh1_medial.png]][[Dosiero:2mg_q_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_gh1_final.png]] [[Dosiero:3mg_q_final.png]] | γ | Г |- | rowspan="2" | [[Dosiero:Mg_g_initial.png]] | rowspan="2" | [[Dosiero:2mg_g_medial.png]] | k | Х |- |[[Dosiero:3mg_g_final.png]] | g | Г |- | [[Dosiero:Mg_m_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_m_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_m_final.png]] | m | М |- | [[Dosiero:Mg_l_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_l_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_l_final.png]] | l | Л |- | [[Dosiero:Mg_s_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_s_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_s_final.png]] | s | С |- class="nounderlines" | [[Dosiero:Mg_sh_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_sh_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_sh_final.png]] | š | Ш |- | [[Dosiero:Mg_td_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_td2_medial.png]][[Dosiero:2mg_td1_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_td_final.png]] | t, d | Т, Д |- | [[Dosiero:Mg_c_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_c_medial.png]] | č | Ч, Ц |- | [[Dosiero:Mg_j_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_j_medial.png]] | j | Ж, З |- | [[Dosiero:Mg_y_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_y_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_iy_final.png]] | y | -Й, Е, Ё, Ю, Я |- | [[Dosiero:Mg_r_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_r_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_r_final.png]] | r | Р |- | [[Dosiero:Mg_w_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_w_medial.png]] | v | В |- | [[Dosiero:Mg_f_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_f_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_f_final.png]] | f | Ф |- | [[Dosiero:Mg_k_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_k_medial.png]] | [[Dosiero:3mg_k_final.png]] | {{Unicode|ḳ}} | К |- | [[Dosiero:Mg_ts_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_ts_medial.png]] | (c) | (ц) |- | [[Dosiero:Mg_z_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_z_medial.png]] | (z) | (з) |- | [[Dosiero:Mg_h_initial.png]] | [[Dosiero:2mg_h_medial.png]] | (h) | (г, х) |- | [[Dosiero:Mg_zh_initial.png]] | (zh) | (-,-) |- | [[Dosiero:Mg_ri_initial.png]] | (ř) | (-,-) |- | [[Dosiero:Mg_ch_initial.png]] | (chi) | (-,-) |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.linguamongolia.co.uk/alpha1.html Lingua Mongolio: Mongola Alfabeto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081118194348/http://www.linguamongolia.co.uk/alpha1.html |date=2008-11-18 }} [[Kategorio:Alfabeto]] [[Kategorio:Mongola lingvo]] bpjtflonv5x5ix01ns96n8zijv2vm09 0 604164 9387263 9219490 2026-05-30T03:54:07Z Sj1mor 12103 9387263 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:The Soviet Union 1971 CPA 4029 stamp (Federation Emblem (Globe) and Students of Different Nationalities).png|eta|Studentoj diversnaciaj sur poŝtmarko de [[Sovetunio]] el la jaro 1971]] La '''Sudtirola asocio porstudenta''' (mallongigo: SH.ASUS; germane: ''Südtiroler HochschülerInnenschaft,'' [[ladina lingvo|ladine]]: ''Lia di studenc dl'universitè de Südtirol,'' itale: ''Associazione universitaria sudtirolese'') estas la plej grava [[sudtirolo|sudtirola]] unuiĝo por studentoj. Ĝi estas aparte speciala, ĉar tiu unuiĝo ne estas dependa de unu loko sed havas malsamajn oficojn en grandaj universitataj urboj, nome unu ĉefsidejon en [[Bolzano-Bozen|Bozen]] kaj sep filiojn, el kiuj kvar troviĝas en [[Aŭstrio]] kaj tri en [[Italio]]. Ĝi estis fondita en 1955 kiel soci-utila unuiĝo. La plej grava funkcio kuŝas en la sindikatreprezentado de interesoj de la sudtirolaj gestudentoj ĉie ajn. == Funkcioj == SH.ASUS estas difinita kiel interesa unuiĝo, kies plej grava funkcio estas la reprezentado de interesoj de la studentoj en sociaj kaj kulturaj aferoj. Regule faratas oficialaj vidpunktanoncoj koncerne kulturajn, sociajn, politikajn temojn, speciale ankaŭ en aferoj de prieduka politiko. La anoj ĉeestas tial en publiko kaj donas valorajn enigaĵojn por novaj ideoj ĉe plibonigendaj cirkonstancoj. Krome ĝi organizas kulturajn okazaĵojn kaj konsiladas pri studado kaj universitataj aferoj. == Strukturo == La asocio kun la ĉefsidejo en Bozen kaj la sep filioj estas kontrolitaj fare de komisiono, kiu estas kunmetita de la komisionoj de la sep sekcioficejoj. La ĉefkomisiono elektas la prezidanton, kiu poste nomumas porparolantojn por la malsamaj temaroj kie SH.ASUS agadas (t.e. en kultura, politika aŭ socia aferoj). == Ĉefsidejo en Bozen == La centralo estas en la ĉefurbo de Sudtirolo, kie kvar dungitoj laboras por la interesoj de ĉirkaŭ 15.000 studentoj. La plej grava parto de ilia labortempo estas investita en konsiloj por la studontoj kaj studantoj. Ĉiuj kiuj finas sian mezlernejon havas la eblon esti senkoste informitaj per SH.ASUS koncerne pliajn studojn kaj peruniversitatajn karierpreparadojn. Gravega parto de la konsiladlaboro koncernas memkompreneble la kandidatadon por dumstudaj subvenci-ricevo. Preskaŭ 1000 studentoj venas ĉiun jaron al la oficejo por esti bone informitaj kaj helpitaj ekz. en efika subvencipeto. Krome, la ĉefoficejo ankaŭ ofertas senpage psikologian konsilon por studentoj tuŝitaj per malfacilaĵoj animaj. == Sekcioficejoj filiaj == Tamen, la ĉefa parto de la vivo en la unuiĝo okazas en siaj filioj. La sep sekcioficejoj troviĝas en [[Innsbruck]], [[Graz]], [[Salzburg]], [[Vieno]], [[Bolonjo]], [[Padovo]] kaj [[Trento]]. La sekcioficejoj ofertas loĝejserĉadhelpon kaj organizas kulturajn okazaĵojn, same kiel sporteventojn kaj amuzigaĵojn. Ĉiu studento havas la eblon partopreni tiajn okazaĵojn kaj ankaŭ kontribui per propraj ideoj kaj sugestoj. == Membroj == Ĉiu persono, kiu akceptas la statutojn de SH.ASUS povas iĝi membro de ĝi. La membreco estas malferma por ĉiuj homoj, sendependaj de ilia kulturo, lingvo ktp. Tamen nur studentoj havas la pasivan voĉdonrajton. Nuntempe SH.ASUS havas pli ol 1000 membrojn. == Politika agado == La temoj kolektitaj dum la konsiladlaboro estas metotaj en praktikon dum agado politika. SH.ASUS estas parto de la politika komisiono por universitata eduko en Sudtirolo kaj havas rajton de kundeterminado. Sub konstanta komunikado kun la politikistoj, SH.ASUS provas plibonigi ĉiajn aspektojn pri universitataj studoj. Tradicie estas gravege ke SH.ASUS laboru por plibonigi la enitalian rekonon de universitataj diplomoj akiritaj en Aŭstrio. == Kultura agado == La tria ĉefpunkto de SH.ASUS estas la kultura agado: Almenaŭ du fojojn jare, ili publikigas "Skolast". "Skolast" estas revuo, kiu estis fondita en 1956 kaj estas tial unu el la plej malnovaj plurlingvaj publikaĵoj de Sudtirolo. La ideo de la organo estis realigita ĉefe fare de Rainer Seberich kaj Franz von Walther, kaj estas nuntempe unu el la plej popularaj projektoj de SH.ASUS. La bunta temaro estas elektita laŭ faktaj temoj kaj problemoj de la studentoj, sed ne nur ĉi-prie. == Historio == SH.ASUS estis fondita en 1955 kaj pasigis tra ne ĉiam trankvilaj periodoj evoluonte tre bone. En la 1950-aj jaroj SH.ASUS provis plibonigi la laboreblecojn en Italio por studentoj kiuj estis finintaj sian studon en Aŭstrio. Krome la fondintoj publikigis la unuan numeron de "Skolast" kaj komencis profesie konsiladi. En la 1960-aj jaroj ili devis vere batali kontraŭ politikaj problemoj malfavoraj al studenta vivo. Finfine SH.ASUS separitis en du partojn kaj la ideo de unuiĝinta studentorganizo apenaŭ malsukcesis. La "studenta problemo" estis granda temo ankaŭ en la 1970-aj jaroj kaj SH.ASUS deturniĝis ideare for de [[Sudtirola Popola Partio]] (SVP). Baldaŭ post oni malfermiĝis ankaŭ al italalingvaj studentoj. En la 1980-aj jaroj la situacio inter SVP kaj SH.ASUS pliboniĝis multe. Tamen la studentunuiĝo konfrontiĝis al novaj problemoj. En la 1990-aj jaroj la komisiono SH.ASUS ekprocesis kontraŭ la eldonejo Athesia, kie aperis ŝajne malveraĵoj pri la financa situacio de SH.ASUS. Poste tiaj problemoj solvitis ankaŭ kaj nuntempe SH.ASUS estas denove forta kaj modernan reprezenta organizaĵo en la servo de sudtirolaj gestudentoj. == Fonto == {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = South Tyrolean Student association | revizio = 626763535 }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.asus.sh/ Hejmpaĝo de la centralo en Bozen] * [http://innsbruck.asus.sh/ Hejmpaĝo de la filio en la tirola ĉefurbo Innsbruck] [[Kategorio:Sudtirolo]] [[Kategorio:Studentaj organizaĵoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Studentaj organizaĵoj en Italio]] peu5cwzp1y2isjmgydadt4jrp6p42tl 0 613625 9387194 9229461 2026-05-30T01:19:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387194 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Holzhausen Kirche.JPG|eta|Holzhausen, protestantisma kirko]] La '''Preĝejo Sankta Triunuo''' (germane: ''Dreifaltigkeitskirche Holzhausen'') estas [[protestantismo|protestantisma]] kirko en [[amt Wachsenburg|Amt Wachsenburg-Holzhausen]], [[Germanio]]. == Priskribo == La kirko havas turon 39 metrojn altan kun baroka spajro. En 2015 okazis la lasta restaŭrado de la per fortikaĵa muro ĉirkaŭita idilieca kirko kun tombejo kun multaj gisferaj tombokrucoj el la 18-a kaj la 19-a jarcentoj. La kerne en la 12-a jarcento originanta halokirko alikonstrutis plurfoje. En [[reformacio|antaŭreformacia]] tempo ĝi estis ankoraŭ konsekrita al Sankta [[Wigbert]]: tiun tempon atestas ankoraŭ la portalo kun arkaika gapfiguro kaj ogivaj fenestreroj ĉe turo kaj navo. La nuna meblaro tamen estas el la jarcentoj 16-a ĝis 18-a. En la altarejo troviĝas ambaŭflanke tomboslaboj de du damoj de [[kasteloj Tri Gleichen|Wachsenburg]] de 1566 kaj 1572. Kiam oni instalis fenestron ĉe la suda vando de la kirko unu slabo damaĝitis en 1818. La mezepoka slabo de kavaliro translokitis en la plankon okcidenten dum la restaŭradlaboroj de 1975. Samloke admirindas ankaŭ ŝtona [[baptujo|baptokuvo]] antaŭreformacia kaj ligna kesto. La ambona altaro estas de [[Rokoko]], la minjona baptopelvportanto estas [[putto]] el la 18-a jarcento. Al la malsupra turejo kondukas ogivapordo kun lavujo por manlavo liturgia kaj lavo de sakraj iloj. La du imponaj gisferaj kandelabroj datumas nur el la [[periodo de spekulanto-kompanioj]]. La kirko havis duetaĝan galerion ekde la fino de la 18-a jarcento. La supran oni feliĉe forigitis dum la restaŭradlaboroj daŭrintaj de 1974 ĝis 1977, la malsupra tiam malplilongigitis. Tiamaniere la ĥorejo iĝis pli hela kaj spaca. == Orgeno fama == En 1669 mulditis fare de la [[gotha|gotaano]] Hans Shatz sonorilo. La altvalora orgeno konstruita inter 1788 kaj 1801 fare de Johann Michael Hesse el [[Dachwig]]. Ekzistis ja jam antaŭulaj orgenoj. Restaŭradetoj de la Hesse-orgenoj oftis, far Ernst Ludiwg Heß, far Friedrich Meißner, far Hugo Boehm. Malklaras ĝis hodiaŭ la loko de la orgeno antaŭ 1929. La lasta restaŭro estis inter 2014 kaj 2017. Ĝi posedas du manualojn kaj 19 registrojn. Ofte okazas ŝatataj koncertoj en la preĝejo vilaĝa. == LIteraturo == * Georg Dehio, bearbeitet von Stephanie Eißling (i.a.): ''Handbuch der deutscchen Kunstdenkmäler, Thüringen'', Deutscher Kunstverlag, Munkeno 2003, p.623, ISBN 3-422-03095-6 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://verband-wachsenburgkirche.de/ Komunuma paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180809070133/http://verband-wachsenburgkirche.de/ |date=2018-08-09 }} [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Holzhausen]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Triunuo|Holzhausen]] [[Kategorio:Distrikto Ilm]] 5a3wgvtumxuvg3wxkju4bzghk2e850u 0 623761 9387355 7287367 2026-05-30T07:57:40Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9387355 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Friedrich Eberhard von ROCHOW''' (naskiĝinta la {{daton|11|10|1734}} en [[Berlino]], mortinta la {{daton|16|5|1805}} en [[Kloster Lehnin (komunumo)|Kloster Lehnin-Reckahn]]) estis fama [[germanio|germana]] pedagogo kaj soldato. ==Vivo== Post la frekvento de la Kavalira akademio en [[Brandenburg]] li partoprenis en la rango de leŭtenanto en protektkorpuso dum la unuaj kampanjoj de la [[Sepjara milito]]. Ĉe la Batalo de [[Lovosice]] li vunditis ĉe la maldekstra mano, poste - en duelo - ĉe la dekstra. Sekve li forlasis militservon kaj dediĉis sin sur la bienoj je agrikulturo kaj sciencaj aferoj. Pli malfrue li estis katedrala kapitulano en [[Halberstadt]] engaĝiĝante kaj en la flego de komunutilaj interesoj ene de la ĉekatedrala teritorio (seminario de Halberstadt, 1778). Por plibonigi la instruadon ĉe bazlernejoj li starigis en 1773 propran lernejon en Reckahn apud Brandenburg kaj paŝon post paŝo ankoraŭ aliajn apud la bienoj de [[Gettin]], Krahne (hodiaŭ parto de Kloster Lehnin) kaj [[Brückermark]], kiuj baldaŭ iĝis modelaj por la fondo de similaj institutoj. Tre helpis lin tiukampe la al Reckahn vokita specialisto [[Heinrich Julius Bruns]], je kies honoro li farigis la surtomban enskribaĵon "Er war ein Lehrer! / Li ja estis instruisto!". En la verko »Versuch eines Schulbuches für Kinder der Landleute« (Berlino 1772) Rochow jam antaŭe prezentis rekomende pli taŭgan instrumetodon por la idaro de la kamparanoj. Estis li diligenta bazlernejpedagogo kaj porjunula verkisto laŭ la ideoj de [[philanthropinum|filantropismo]] kio tre bone montriĝis en la ofte plueldonitaj kaj enhave kopiitaj verkoj »Bauernfreund«, kaj »Kinderfreund« (Berlino 1776). Danke al bonega rilato al ministro [[Karl Abraham von Zedlitz]] li povis ankaŭ oficiale enflui la lernejan sistemon en [[Prusio]]. Aparte li bonvenigus la fondon de seminarioj porinstruistaj por plibonigi la preparon de la lernigistoj estontaj. La leterokolekto »Literarische Korrespondenz des Pädagogen von Rochow mit seinen Freunden« nove kompilitis fare de Jonas (Berlino 1884). Antologion kun verkeroj liaj editoris Gansen (Paderborn 1894). ==Literaturo== *Jahnke: ''Eberhard von Rochow, ein Wohltäter des Landvolks'', 2-a eldono, Berlino 1905 *Reiniger: ''Friedrich Eberhard von Rochow, der Reformator des preußischen Landschulwesens'', Bad Langensalza 1905 ==Fonto== ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', vol 17. Leipzig 1909, p. 40-41, kio relegeblas [http://www.zeno.org/nid/2000735751 tie ĉi interrete.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} *[https://www.rochow-museum.uni-potsdam.de/serviceq.html Hejmpaĝo de la Rochow-muzeo sur Kastelo Reckahn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161103091308/http://www.rochow-museum.uni-potsdam.de/serviceq.html |date=2016-11-03 }} *[https://www.deutsche-biographie.de/gnd11874559X.html#ndbcontent Biografio ĉe NDB] {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rochow, Friedrich Eberhard von|1734|1805}} [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Germanaj eseistoj]] [[Kategorio:Prusaj militistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Sepjara milito]] [[Kategorio:Kanonikoj]] ej03wmaqep0va4tgnu0iycondv3uf27 0 629764 9386853 8410369 2026-05-29T16:22:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386853 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} '''''Post-noir''''' estas [[literatura ĝenro]], kies patro estas la itala verkisto [[Raul Montanari]]<ref>https://www.comune.milano.it/dseserver/ambrogini/ambrogino2012/medaglie_oro/20.html{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>DE MARCO, ''Raul Montanari: L'innocenza post noir'', en Writers Magazine Italia, Januaro 2013, 33, paĝoj 26 kaj sekvaj. </ref>. Ĝi konsistas en evoluo de krim-fikcio, kiu preterlasas kutimajn policajn enketojn kaj kiu ne nombras [[detektivo]]jn kiel ĉefrolulojn. == Referencioj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Literaturaj ĝenroj]] oq4pn2zbtjxhqk8ewchx4tocxggtr5o 0 633302 9386874 9135119 2026-05-29T18:00:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386874 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|similnoma [[:da:Hans Christian Andersen Litteraturpris]]}} {{Informkesto premio | titolo = H.C. Andersen-medaljen | eotitolo = Premio Andersen | bildo = Anderson (gold medal).jpg | bildograndeco = 150px | bildopriskribo = Hans-Christian-Andersen-Medalo | ceremonio = | premiformo = ora medalo | priskribo = premio pri porinfana literaturo | organizanto = | lando = {{DNK}} | kredato = [[1955]] | lasta premiito = | interretejo = http://www.ibby.org }} La '''Premio Andersen''' (aŭ '''Premio H. C. Andersen''', aŭ '''Medalo H. C. Andersen''', aŭ '''Andersen-medalo''', aŭ simile), {{lang-da|H.C. Andersen-medaljen}}, {{lang-en|Hans Christian Andersen Award}}, estas literatura premio pri [[porinfana literaturo]], fondita en [[1956]] honore al la dana verkisto [[Hans Christian Andersen]] (1805–1875). La premio estas disdonata de la [[IBBY]] (''International Board on Books for Young People'', angle: "Internacia ĵurio pri porjunulaj libroj"), kaj estas unu el la plej gravaj internaciaj premioj por verkistoj kaj (ekde 1966 ankaŭ) ilustristoj de porinfanaj libroj. La premio estas nur honora, senmona premio kun ora medalo. Alta protektanto estas la [[Danio|dana]] reĝino [[Margareta la 2-a (Danio)|Margareta la 2-a]]. <!-- == Listo de premiitoj == ... --> == Vidu ankaŭ == * [[Alma-premio]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ibby.org IBBY] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121014194533/http://www.ibby.org/ |date=2012-10-14 }} {{ekzistotempo|1956||Andersen, Premio}} [[Kategorio:Hans Christian Andersen]]<!-- [[Kategorio:Listoj]]--> [[Kategorio:Infanliteraturaj premioj]] qe9knzvnfvmru54z7chzmt7wkh9848u 0 634569 9387316 8729101 2026-05-30T06:13:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387316 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Propila salikato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl salicylate.png|220ra|propila salikato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Propila salikato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|220ra|propila salikato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Propila salikato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Propila estero de la salikata acido * Propila hidrokso-benzoato * Hidrokso-benzoato e propilo * Salikato de propilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|10|H|12|O|3'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[http://www.chemnet.com/cas/en/607-90-9/propyl-salicylate.html 607-90-9] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.62310.html 62310] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/69092 69092] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka aŭ flaveca solidaĵo |- |[[Molmaso]]||180,203 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]|| 1,097g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||97°C<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB3676972.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||239°C<ref>[http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1049851.html The Good Scents Company]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5140}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||100,5 °C |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,118 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||2980 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/38|R36/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S02|S02]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|280|302+352|305+351+338|321|332+313|337+313|362}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Propila salikato''' aŭ '''C₁₀H₁₂O''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[salikata acido]] kaj [[propila alkoholo]], blanka aŭ flaveca solidaĵo, uzata kiel solvanto kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Propila salikato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[salikata acido]] kaj [[propila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''salikata anhidrido'' kaj [[propila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Salicylic anhydride3D.png|70ra|salikata anhidrido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de ''propila klorido'' kaj [[salikata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|50ra|propila klorido]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria salikato]] kaj ''propila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium salicylate 3D.png|50ra|natria salikato]]+[[Dosiero:Chloropropane 3D.png|50ra|propila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter [[metila salikato]] kaj [[propila acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl-salicylate-3D-balls-2.png|70ra|metila salikato]]+[[Dosiero:Propyl_acetate_3D_ball.png|50ra|propila acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Methyl acetate 3D ball.png|50ra|metila acetato]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transigo inter [[propila acetato]] kaj [[salikata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_acetate_3D_ball.png|50ra|propila acetato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transigo inter [[metila salikato]] kaj [[propila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl-salicylate-3D-balls-2.png|70ra|metila salikato]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''propila salikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''propila salikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|50ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]+[[Dosiero:Sodium salicylate 3D.png|50ra|natria salikato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado per acida transigo inter ''propila salikato'' kaj [[benzoata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl benzoate 3D.png|70ra|propila benzoato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado per alkohola transigo inter ''propila salikato'' kaj [[metanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl-salicylate-3D-balls-2.png|70ra|metila salikato]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''propila salikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Salicylaldehyde 3D.png|40ra|salikilaldehido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Salicylamide-3D-balls.png|40ra|salikilamido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl salicylate3D.png|70ra|propila salikato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]]+[[Dosiero:Chloropropane 3D.png|50ra|propila klorido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Salikato]]j == Literaturo == * [http://www.perflavory.com/docs/doc1049851.html Perflavory] * [https://www.tcichemicals.com/eshop/en/us/commodity/S0441/ TCI Chemicals] * [http://www.molbase.com/en/msds_607-90-9-moldata-49452.html Molbase]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.chemsrc.com/en/cas/607-90-9_404015.html ChemSrc] * [https://books.google.com.br/books?id=iJ4wAAAAYAAJ&pg=PA38&dq=Propyl+salicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjkk9z50PvgAhWm2YMKHfILAEkQ6AEILzAB#v=onepage&q=Propyl%20salicylate&f=false Journal of Chemical Society] * [https://books.google.com.br/books?id=906Ye4nM9A4C&pg=PA292&dq=Propyl+salicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjkk9z50PvgAhWm2YMKHfILAEkQ6AEIODAD#v=onepage&q=Propyl%20salicylate&f=false Comprehensive Practical Organic Chemistry: Qualitative Analysis] * [https://books.google.com.br/books?id=Bw7MBQAAQBAJ&pg=PA65&dq=Propyl+salicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjkk9z50PvgAhWm2YMKHfILAEkQ6AEIRTAF#v=onepage&q=Propyl%20salicylate&f=false Topical Nail Products and Ungual Drug Delivery] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|kemio}} {{Salikatoj}} [[Kategorio:Salikatoj]] [[Kategorio:Esteroj]] 2nbozmh9pf812i6a2c8tittssn2ek2h 0 636241 9387150 8766040 2026-05-29T23:09:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387150 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Marisfeld-Ev-Kirche.jpg|eta|La evangelia Maŭrico-kirko en Marisfeld]] La '''Kirko Sankta Maŭrico''' (germane: ''St. Mauritius-Kirche'') estas la vilaĝa preĝejo [[protestantismo|protestantisma]] en [[Marisfeld]], Germanio, en la [[frankonio|frankonie]] influita sudo de [[Turingio]]. Ĝi staras centre rekte apud la kastelo kaj la kastelparko. == Historio == Datumas la unua mencio kirka el la jaro 1150-a. Konstruintoj estis verŝajne anoj de la dinastio de la [[Schmeheim|Schmeheim-oj]] aŭ de la Marschalk-oj de Marisfeld kiuj tiam envilaĝe gravis. La altareja turo estis starigita en 1497. Rimarkindaj estas la malnovaj sonoriloj; la plej granda mulditis en 1498 havante enskribon pri la kvar [[evangelio|evangeliistoj]] krom la vortojn ''Christe cum tua pace. Maritius Patronus. A. Dom. MCCCCLXXXXVII'' (Kristo, ĉeestu kun via paco. Maŭrico patronas. 1498) La granda sonorilo kiu nomiĝas ''laŭrenca'' laŭtradicie originas el la Laŭrenco-kapelo de Dillstädt, el iama pilgrimloko sur la monteto Silbachskuppe inter la najbaraj vilaĝoj [[Schmeheim]], [[Dillstädt]] kaj [[suhl|Suhl-Dietzhausen]]. Legendo rakontas ke paŝtisto, malkovrinte la sonorilon malnovan, elfosus ĝin. Post ŝarĝo surĉaren blinda ĉevalo trenis la veturilon por ke la besto mem decidu kien transporti la sonorilon. La dua sonorilo datumas de 1496. La muldojaro de la tria sonorilo ne konatas. En 1539 la vilaĝo animzorge ekmemstaris; ĝis tiam la fideluloj spirite prizorgitis fare de monakoj el ne tro fora [[Kloster Veßra]]. Paroĥujestrejo konstruiĝis en 1557 kiu konserviĝis ĝis niaj tagoj. Ĉirkaŭ la jaro 1771 okazis alikonstruo de la preĝejo laŭ baroka stilo. La orgeno el la jaro 1719 estas verko de la orgenfaristo [[Nicolaus Seeber]] el [[Römhild]]. La splenda [[orgenfasado]] estis kreita de la skulptisto Hans Justus Leib el [[Streufdorf]]. Du skulptitaj anĝeloj lignaj kun blazono atestas rolon de Marschalk el [[Ostheim]] kaj la dinastio de Bibra-oj kiuj verŝajne estis la donacintoj de la tuto. Hodiaŭ loĝas enture kolonio da [[vesperto]]j. == Arkitekturo == La monumentprotektita Maŭrico-kirko estas [[defend-preĝejo]]<ref>''Kulturentwicklungskonzeption für die Modellregion Landkreis Hildburghausen und Landkreis Sonneberg'', oktobro 2014, p. 23 ([https://www.kulturkonzept-hbn-son.de/fileadmin/_migrated/content_uploads/Ergaenzung_Bestandsaufnahme_Uebersicht_weitere_Akteure_Su__dregion_final.pdf pdf])</ref> La masiva kvadrata altarejturo havas sep [[Embrazuro (fortikaĵo)|pafbreĉojn]]. Ĉirkaŭirejo estas en alteco de 20 metroj. Super ĝi komenciĝas okangula, ŝtona piramid[[spajro]]. Malsupre estas la altarejo kiun kovras [[krucripovolbo]]. Altaro modesta troviĝas ĝuste tie malantaŭ plumbvitra fenestro, eoste kun grupo de [[krucumo|krucumitoj]]. Ĝi faritis en [[Munkeno]] en 1885 en la ateliero de la fratoj Burkhardt. Sude troviĝas gotika fenestro kaj norde estas la [[sakristio]]. Inverse, la navo estas baroka tute. En la malantaŭa parto estas ankaŭ la regiontipa [[trabfakaĵo]]. La preĝejo estas ununava kun galerioj ambaŭflanke el ligno kun bluaj kaj oraj ornamaĵoj. La orgeno estas unuklavara.<ref>[https://www.die-orgeln-im-kirchenkreis-hildburghausen-eisfeld.de/marisfeld/ ''Die Orgel in der Marisfelder Kirche''] sur la retpaĝoj de la eklezidistrikto.</ref> La instrumento troviĝas sur galerio en la malantaŭa parto de la navo. La plafonon formas blua barela volbo el ligno kun ora dekoraĵo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kirchenkreis-hildburghausen-eisfeld.de/gemeinden/91-gemeinden-e/120-marisfeld Informoj prie ĉe eklezia paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190330174307/http://www.kirchenkreis-hildburghausen-eisfeld.de/gemeinden/91-gemeinden-e/120-marisfeld |date=2019-03-30 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Koordinato|article=/|NS=50.555715|EW=10.572007|type=landmark|region=DE-TH}} [[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Maŭrico|Marisfeld]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] hw5xykv95b58z6xkm56xe1debrz0i0s 0 640067 9387432 9072643 2026-05-30T09:47:17Z Sj1mor 12103 9387432 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio=Publika parko |dosiero = |priskribo de bildo= |lando = Tajlando |situo = [[Bankoko]] |establita = |establita tipo=Publika malfermo |regiono-ISO =TH-10 |mapo lokumilo = Centra Bankoko |mapo1 lokumilo = Bankoko |zomo =13 }} [[Dosiero:Lumphini Park.jpg|eta|dekstre|Parko Lumfini.]] '''Parko Lumfini''' aŭ '''Lumphini''' (ankaŭ Lumpini aŭ Lumpinee, {{lang-th|สวนลุมพินี}}) estas {{unuo|57.6}}-hektara [[parko]] en [[Bankoko]], [[Tajlando]]. La parko proponas raran malferman [[Publika spaco|publikan spacon]], arbojn, kaj distrejojn en la ĉefurbo de [[Tajlando]] kaj enhavas artefaritan [[lago]]n kie vizitantoj povas lupreni [[boato]]jn. Vojoj ĉirkaŭ la parko totalas proksimume {{unuo|2.5|km}} en longo kaj estas populara areo por matenaj kaj vesperaj kurantoj. Oficiale, [[biciklado]] estas permesita nur dum la tago inter 10:00 kaj 15:00 horoj. Estas [[malpermeso por fumado]] tra la tuta parko. Hundoj ne estas akceptataj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Parkoj en Bankoko|Lumfini]] [[Kategorio:Aperis en 1920-1929]] gp97mgrhmffcpqflq16w2vt2k5pelsw 0 640697 9387265 7186159 2026-05-30T03:56:17Z Sj1mor 12103 9387265 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Internacia Junulara Partio''', kies membroj ofte nomiĝis '''''Yippies''''', estis usona radikale orientita al junulara kaj kontraŭkulturisma revolucia branĉo de la liberaj paroloj kaj kontraŭmilitaj movoj de la [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj|1960-aj jaroj]]. Ĝi estis fondita la [[31-a de decembro|31-an de decembro]] [[1967]]. Ili uzis teatrajn gestojn, kiel antaŭenigi porkon ("Pigasus la Senmorta") kiel kandidato por prezidento en 1968, por moki la socian sistemon. Ili estis priskribitaj kiel tre teatra, kontraŭ-aŭtoritata kaj anarkiisma junulara movado de "simbola politiko". Ĉar ili estis konataj pro strata teatro kaj politike temaj ŝercoj, ili estis aŭ ignoritaj aŭ denuncitaj de multaj el la tradicia politika maldekstro. Laŭ [[ABC News]], "la grupo estis konata pro strataj teatrovojoj kaj iam estis aludita kiel la "Groucho-marksistoj ". {{projektoj}} [[Kategorio:Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]] [[Kategorio:Anarkiismaj organizaĵoj en Usono]] [[Kategorio:Kontraŭkorporacia aktivismo]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumismaj grupoj]] [[Kategorio:Nova maldekstro]] [[Kategorio:Kritikistoj de laboro kaj labora etiko]] [[Kategorio:Hipio]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1967]] 46gegu7x3vghpxapygh335nshdq2g8d 0 640776 9387315 8681792 2026-05-30T06:01:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387315 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=20% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Propila glutarato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl_glutarate2D.png|350ra|propila glutarato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Propila glutarato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|350ra|propila glutarato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Propila glutarato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Propila estero de la [[glutarata acido]] * Glutarato de propilo* Pentanodukarboksilato de propilo * Pentanodukarboksilato de propilo * Propila pentanodukarboksilato |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|11|H|20|O|4'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=1724-48-7 1724-48-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.66999.html 66999] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/74407 74407] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun agrabla odoro |- |[[Molmaso]]||216,2741 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]|| 0,996g cm⁻³ |- |[[Bolpunkto]]||260,7°C |- |[[Ekflama temperaturo]]||117 °C |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||8530 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/38|R36/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S2|S2]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/39|S36/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315|319|331|373}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|261|264|270|271|280|301+312|302+352|304+340|305+351+338|311|314|321|330|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Propila glutarato''' aŭ '''C₁₁H₂₀O₄''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[glutarata acido]] kaj [[propanolo]]. Propila glutarato estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Propila glutarato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Propila glutarato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. Krom tio ĝi uzatas kiel konservaĵo. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[glutarata acido]] kaj [[propila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glutaric_acid_molecule_ball_from_xtal.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''glutarata anhidrido'' kaj [[propila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glutaric_anhydride.png|70ra|glutarata anhidrido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de ''propila klorido'' kaj [[glutarata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Chloropropane 3D.png|50ra|propila klorido]]+[[Dosiero:Glutaric_acid_molecule_ball_from_xtal.png|100ra|propila glutarato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de ''propila klorido'' kaj ''natria glutarato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Chloropropane 3D.png|50ra|propila klorido]]+[[Dosiero:Sodium_glutarate3D.png|70ra|natria glutarato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter [[propila heksanato]] kaj [[alila glutarato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl hexanoate3D.png|70ra|propila heksanoato]]+2[[Dosiero:Allyl_glutarate3D.png|70ra|alila glutarato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Allyl caproate3D.png|70ra|alila kaproato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[propila cinamato]] kaj [[glutarata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl cinnamate3D.png|70ra|propila cinamato]]+2[[Dosiero:Glutaric_acid_molecule_ball_from_xtal.png|100ra|propila glutarato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[alila glutarato]] kaj [[propila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl_glutarate3D.png|70ra|alila glutarato]]+2[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50ra|alila alkoholo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''propila glutarato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glutaric_acid_molecule_ball_from_xtal.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''propila glutarato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium_glutarate3D.png|70ra|natria glutarato]]+2[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Formic acid 3D.png|50ra|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Propyl formate 3D.png|70ra|propila formiato]]+[[Dosiero:Glutaric_acid_molecule_ball_from_xtal.png|100ra|propila glutarato]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[vinila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|50ra|vinila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl_glutarate3D.png|70ra|vinila glutarato]]+2[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''propila glutarato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{4[H]}\, }</math>[[Dosiero:Glutaraldehyde_3D_ball.png|70ra|glutaraldehido]]+2[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glutaramide3D.png|70ra|glutaramido]]+2[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_glutarate3D.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glutaric_acid_molecule_ball_from_xtal.png|100ra|propila glutarato]]+2[[Dosiero:Chloropropane 3D.png|50ra|propila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.chemeo.com/cid/46-975-9/Dipropyl%20glutarate Chemeo] * [https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB9895643.htm Chemical Book] * [http://www.molbase.com/en/name-Dipropyl%20glutarate.html Molbase] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190503112120/http://www.molbase.com/en/name-Dipropyl%20glutarate.html |date=2019-05-03 }} * [https://www.sielc.com/dipropyl-glutarate.html SIELC] * [https://books.google.com.br/books?id=jYOTws6bHRoC&pg=PA179&dq=dipropyl+glutarat&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjqmPjSi_3hAhXoLLkGHRBuDsoQ6AEILjAB#v=onepage&q=dipropyl%20glutarat&f=false Liquid Phase Oxidation] * [https://books.google.com.br/books?id=BentCAAAQBAJ&pg=PA34&dq=dipropyl+glutarat&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjqmPjSi_3hAhXoLLkGHRBuDsoQ6AEIMzAC#v=onepage&q=dipropyl%20glutarat&f=false Wine Analysis] * [https://books.google.com.br/books?id=TD3TeErQD-oC&pg=PA657&dq=dipropyl+glutarat&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjqmPjSi_3hAhXoLLkGHRBuDsoQ6AEIPTAE#v=onepage&q=dipropyl%20glutarat&f=false Viscosity of Liquids: Theory, Estimation, Experiment, and Data] * [https://books.google.com.br/books?id=PsbZaD8cG9UC&pg=PA133&dq=dipropyl+glutarate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj3gtnLjP3hAhUDJrkGHf4UAwEQ6AEIVjAJ#v=onepage&q=dipropyl%20glutarate&f=false Succinic Acids—Advances in Research and Application] {{Glutaratoj}} [[Kategorio:Propilaj kombinaĵoj|glutarato]] [[Kategorio:Glutaratoj]] 2y6zf3f18gqnvsx68izx07mo86e5tid 0 644260 9387308 9051856 2026-05-30T05:33:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387308 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Klorometano|Kloroetano|Propila klorido|Butila klorido}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Propanoila klorido</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propionic_Chloride_Structural_Formula_V.1.svg|200ra|propanoila klorido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Propanoila klorido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|210ra|propanoila klorido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Propanoila klorido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Klorido de propanoilo * Propanoila estero de la [[klorida acido]] |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|3|H|5|ClO'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=79-03-8 79-03-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.56119.html 56119] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/62324 62324] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||92,522 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]|| 1,059g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||-94°C<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/p51559?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||77°C<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB3156885.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4040}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||6 °C |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:reakcias |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R14|R14]] [[Listo da R-Deklaroj#R20|R20]] [[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S9|S9]] [[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn|F|C}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|302|314|331}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|363|370+378|403+235|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/62324#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Propanoila klorido''' aŭ '''C₃H₅ClO''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[halogenido]]j de la [[propanoata acido]] kaj [[kloro]]. Propanoila klorido estas senkolora likvaĵo, uzata kiel kemia reakciaĵo kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Propanoila klorido estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Propanoila klorido reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per interagado de [[propionata acido]] kaj [[fosfora triklorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|90ra|propionata acido]]+[[Dosiero:Phosphorus-trichloride-3D-vdW.png|50ra|fosfora triklorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>3[[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Phosphonic-acid-3D-balls-A.png|50ra|fosfonata acido]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado kun ''propionata anhidrido'' kaj [[PCl3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3[[Dosiero:Propionic anhydride 3D.png|70ra|propionata anhidrido]]+2[[Dosiero:Phosphorus-trichloride-3D-vdW.png|40ra|fosfora triklorido]]+3[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>6[[Dosiero:Propanoyl chloride 3D.png|60ra|propanoila klorido]]+2[[Dosiero:Phosphonic-acid-3D-balls-A.png|40ra|fosfita acido]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per interagado de [[propionata acido]] kaj ''oksalila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50ra|propionata acido]]+[[Dosiero:Oxalyl-chloride-3D-balls.png|40ra|oksalila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]+ [[Dosiero:Carbon_dioxide_3D_ball.png|40ra|karbona duoksido]]+[[Dosiero:Carbon-monoxide-3D-balls.png|50ra|karbona unuoksido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per reakcio inter [[tionila klorido]] kaj [[propionata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50ra|propionata acido]]+[[Dosiero:Thionyl-chloride-from-xtal-3D-balls-B.png|50ra|tionila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Sulfur-dioxide-3D-vdW.png|50ra|sulfura duoksido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per reakcio inter [[propionata acido]] kaj [[fosforila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50ra|propionata acido]]+[[Dosiero:Phosphoryl-chloride-3D-balls.png|50ra|fosforila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>3[[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Phosphoric acid 3D.png|50ra|fosfata acido]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per reakcio inter [[propionaldehido]] kaj ''oksalila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanal 3D.png|50ra|propanaldehido]]+[[Dosiero:Oxalyl-chloride-3D-balls.png|50ra|oksalila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] + 2 [[Dosiero:Carbon-monoxide-3D-balls.png|50ra|karbona unuoksido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per reakcio inter ''kalcia propionato'' kaj [[sulfurila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Calcium_propionate3D.png|100ra|kalcia propanoato]]+[[Dosiero:Sulfuryl-chloride-3D-balls.png|50ra|sulfurila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+ |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Reakcio kun [[natria hidroksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50ra|propionata acido]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Reakcio 2 === * Reakcio kun ''akvo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50ra|propionata acido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio kun [[fenolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Phenol 3D.png|50ra|fenolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Phenyl propionate3D.png|100ra|fenila propionato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio kun [[natria metoksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Sodium methoxide 3D.png|50ra|natria metoksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl propionate3D 2.png|70ra|metila propionato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reakcio kun [[etanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Ethanol 3D.png|50ra|etanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ethyl propionate 3D.png|70ra|etila propionato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun ''arĝenta nitrito'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Silver (I) nitrite.png|50ra|arĝenta nitrito]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propionyl_nitrite3D.png|100ra|propanoila nitrito]]+[[Dosiero:Silver (I) chloride 2D.png|50ra|arĝenta (I) klorido]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propionamide 3D.png|70ra|propanamido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Reakcio 8 === * Reakcio kun [[etilamino]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanoyl_chloride_3D.png|60ra|propanoila klorido]]+[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ethyl_propionamide_3D.png|100ra|etilpropanamido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.prepchem.com/synthesis-of-propionyl-chloride/ Prepchem] * [https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=79-03-8 NIST National Institute of Standards and Technology] * [https://www.fishersci.com/shop/products/propionyl-chloride-98-acros-organics-4/AC131530250 Fisher Scientific] * [http://www.molbase.com/en/msds_79-03-8-moldata-22392.html Molbase] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191106134225/http://www.molbase.com/en/msds_79-03-8-moldata-22392.html |date=2019-11-06 }} * [https://books.google.com.br/books?id=YzbjDQAAQBAJ&pg=PA576&lpg=PA576&dq=Propanoyl+chloride&source=bl&ots=R4prB-Drit&sig=ACfU3U0cmQ9QDscRl3tPK8pKMzz3W793vg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjK46bVwa3iAhXh1FkKHeLNDbk4HhDoATAAegQICRAB#v=onepage&q=Propanoyl%20chloride&f=false Chemistry3: Introducing Inorganic, Organic and Physical Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=AxB7mey1P_EC&pg=PA1247&dq=Propanoyl+chloride&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiaicDlwa3iAhUNy1kKHdG4AesQ6AEIRTAE#v=onepage&q=Propanoyl%20chloride&f=false Toxic substances control act] * [https://books.google.com.br/books?id=qyITAgAAQBAJ&pg=PA109&dq=Propanoyl+chloride&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiaicDlwa3iAhUNy1kKHdG4AesQ6AEISjAF#v=onepage&q=Propanoyl%20chloride&f=false A-level Chemistry Critical Guide] * [https://books.google.com.br/books?id=rqbXiXQckgMC&pg=PA632&dq=Propanoyl+chloride&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjPl9yLuK3iAhUvhOAKHTi7A7MQ6AEIUTAG#v=onepage&q=Propanoyl%20chloride&f=false Pharmaceutical Organic Chemistry] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Kloridoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Organikaj kloridoj]] [[Kategorio:Organikaj reakciantoj]] [[Kategorio:Propanoilaj kombinaĵoj|klorido]] 3xmkff3949mo5ve3ug5losjpmvfyyoz 0 648489 9387208 7865382 2026-05-30T03:15:57Z Sj1mor 12103 9387208 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''Poliptiko de la Sep Doloroj''' estas olesurtola panela [[pentraĵo]] atribuita al [[Albrecht Dürer]]. La artaĵo inkludas centran pentraĵon (108 x 43 cm), nune en la [[Malnova Pinakoteko]] de [[Munkeno]], kaj sep ĉirkaŭaj paneloj (po ĉirkaŭ 60 x 46 cm) kiuj estas ekspoziciataj en la ''[[Gemäldegalerie Alte Meister]]'' de [[Dresdeno]]. Tiu verko estis komisiita de [[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a de Saksio]], tuj post sia renkontiĝo kun Durero en Nurenbergo en aprilo 1496. Stilaj konsideroj sugestas, ke la artisto eklaboris por la pentraĵo nur el ĉirkaŭ 1500. Nuntempaj fakuloj tendencas atribui al Durero nur la centran panelon, dum la aliaj estus estintaj realigitaj de liaj disĉiploj bazite sur liaj disĉiploj. La centra panelo montras sole la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino]]n. La sep ĉirkaŭaj paneloj montras diversajn epizodojn de la vivo de Maria, nome (kontraŭhorloĝe) Cirkumcido de Jesuo, Fuĝo al Egipto, Kristo inter la doktoroj, ''Via Crucis'', Kristo najlita sur la kruco, Surkrucigo kaj Elkrucigo. ==Bibliografio== * Costantino Porcu, eld. (2004). Dürer. Milan: Rizzoli. * K. Niehr, ‘Dürer’s Bild der Sieben Schmerzen Mariens und die Bedeutung der retrospektiven Form‘, in: Marburger Jahrbuch für Kunstwissenschaft, vol. 36, (2009), pp. 117 – 143. {{projektoj}} [[Kategorio:Pentraĵoj de Alberto Durero]] [[Kategorio:Biblio en arto]] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Maria en pentraĵoj]] [[Kategorio:Homoj de la Nova Testamento]] [[Kategorio:Libroj en arto]] lv9gqdlca53jnv9nlzuiuuaafh58lhx 9387209 9387208 2026-05-30T03:16:25Z Sj1mor 12103 9387209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Poliptiko de la Sep Doloroj''' estas olesurtola panela [[pentraĵo]] atribuita al [[Albrecht Dürer]]. La artaĵo inkludas centran pentraĵon (108 x 43 cm), nune en la [[Malnova Pinakoteko]] de [[Munkeno]], kaj sep ĉirkaŭaj paneloj (po ĉirkaŭ 60 x 46 cm) kiuj estas ekspoziciataj en la ''[[Gemäldegalerie Alte Meister]]'' de [[Dresdeno]]. Tiu verko estis komisiita de [[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a de Saksio]], tuj post sia renkontiĝo kun Durero en Nurenbergo en aprilo 1496. Stilaj konsideroj sugestas, ke la artisto eklaboris por la pentraĵo nur el ĉirkaŭ 1500. Nuntempaj fakuloj tendencas atribui al Durero nur la centran panelon, dum la aliaj estus estintaj realigitaj de liaj disĉiploj bazite sur liaj disĉiploj. La centra panelo montras sole la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino]]n. La sep ĉirkaŭaj paneloj montras diversajn epizodojn de la vivo de Maria, nome (kontraŭhorloĝe) Cirkumcido de Jesuo, Fuĝo al Egipto, Kristo inter la doktoroj, ''Via Crucis'', Kristo najlita sur la kruco, Surkrucigo kaj Elkrucigo. ==Bibliografio== * Costantino Porcu, eld. (2004). Dürer. Milan: Rizzoli. * K. Niehr, ‘Dürer’s Bild der Sieben Schmerzen Mariens und die Bedeutung der retrospektiven Form‘, in: Marburger Jahrbuch für Kunstwissenschaft, vol. 36, (2009), pp. 117 – 143. {{projektoj}} [[Kategorio:Pentraĵoj de Alberto Durero]] [[Kategorio:Biblio en arto]] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Maria en pentraĵoj]] [[Kategorio:Homoj de la Nova Testamento]] [[Kategorio:Libroj en arto]] bvvoy4z3n2e6o4g8oahrzs75vxrg6tp 0 650823 9387282 8740312 2026-05-30T04:13:06Z Sj1mor 12103 9387282 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Kovno Judenrat 1943.jpg|eta|250px|Kunsido de Judenrat en [[Kaŭno]], 1943]] '''Judenrat''' ([[germane]]: Juda konsilio, aŭ Juda Konsilio de Pliaĝuloj) – formo de regado fare de judaj gvidantoj super la judaj grupiĝoj (postaj [[geto]]j) enkondukita de germanaj [[okupado|okupaciaj]] regopovoj en 1939. == Organizaĵo == Ordonon fondi Judenratojn donis ĉefo de RSHA (unu el unuoj de [[SS (organizo)|SS]]) [[Reinhard Heydrich]] la 21-an de septembro 1939. Li rekomendis kreon de "Konsilioj de Pliaĝuloj", kiuj devis konsisti el influaj personoj de loka socio, kio estus garantio de efikece plenumataj ordonoj kaj samtempe kondukis al kompromitado de ĉi tiuj personoj en okuloj de tiu juda socio. La 18-an de novembro 1939 [[Hans Frank]] plenumanta regopovon en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] disponis pri la reĝimo kaj funkcio de la konsilio. En pli malgrandaj lokoj Judenrat konsistis el 12 membroj, en urboj kun pli ol 10 mil loĝantoj devis nombri 24 aŭ pli da personoj. Estradon super Judenrat plenumis germanaj administraciaj regopovoj kaj esencajn decidojn pri la vivo en getoj entreprenis ekskluzive la germanoj, kompetentoj de Judenratoj limiĝis nur al plenumado de ordonoj de la okupanto kaj administraj taskoj (provizo de [[nutraĵo]], registrado de loĝantaro, sanservo, entombigoj). Krome Judenratoj estis devigitaj liveri [[laboristo]]jn, organizi forsendon de homoj al laborkoncentrejoj, kolekto kaj transdono de kontribucio. En posta periodo estis devigataj al kunlaboro pri [[deporto]] al [[ekstermejo]]j. Kadre de devigita kunlaboro kun la germanaj regopovoj, Judenratoj plurkaze kolektis kaj transdonis informojn pri restadlokoj de [[mobilizo|malmobilizigitaj]] soldatoj kaj aliaj serĉataj de germanoj [[intelektulo]]j: [[instruisto]]j, scienca personaro de [[altlernejo]]j, estintaj policanoj kaj aliaj. Al Judenratoj parte subiĝis policaj unuoj ene de la geto, tamen sen rajto posedi kaj uzi [[armilo]]jn; oni utiligis ilin al havaĵrepreno, [[homforkapto]]j, konvojo de setliĝantoj kaj dum [[deportado]]j. Plimulto de Judenratoj provis zigzagiri inter postuloj de germanoj kaj defendo de judoj, pensante ke tiamaniere ili sukcesos savi eĉ etan parton de la loĝantaro. Germanoj tamen utiligis ilin al siaj propraj celoj. Al pluraj membroj de Judenratoj, ekzemple al [[Ĥaim Rumkovski]], oni riproĉis [[kunlaborismo]]n kun la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazioj]]. == Partopreno de Judenratoj en holokaŭsto de judoj == Unu el la plej famaj judaj [[pensulo]]j de la 20-a jarcento [[Hannah Arendt]] en 1963 elpŝis en la libro ''Eichmann w Jerozolimie'' kun drama akuzo kontraŭ Judenratoj. Ŝi asertis, ke sen ilia partopreno en registrado de judoj, koncentrigo en getoj, kaj poste aktiva helpo direkte al [[ekstermejo]]j pereus multe malpli da judoj, ĉar germanoj havus pli da embaraso kun ilia listigo kaj serĉado. En [[okupado|okupata]] Eŭropo [[Hitler|hitleranoj]] rekomendis al judaj [[funkciulo]]j preparon de nomlistoj kune kun informoj pri ilia havaĵo. Ili ankaŭ certigis helpon de la juda polico en kaptado kaj envagonigo de judoj al [[trajno]]j transportantaj ilin al ekstermigaj [[koncentrejo]]j. La plej fama kronikisto de la [[Varsovia geto]] [[Emanuel Ringelblum]] tiel skribis pri la juda polico: ''La juda polico havis tre malbonan opinion ankoraŭ antaŭ [[deporto]]j. Kontraste al pola polico, kiu ne partoprenis en [[homforkapto|kaptado]] al laborkoncentrejoj, la juda faris tiun fian laboron. Ĝi distingiĝis per terura [[korupto]] kaj senmoraligo. Fundon de la fiaĵoj atingis nur dum deportadoj. Ne aperis eĉ unu vorto de protesto kontraŭ la malnobliga funkcio, konsistanta en forkonduko de siaj fratoj al [[Buĉejo|buĉado]]. La polico estis spirite pretigita al la malpura laboro kaj tial skrupule ĝin plenumis. Nuntempe la [[cerbo]] cerbumas pri solvo de la [[enigmo]]: kiel okazis, ke judoj – plejparte [[intelektulo]]j, estintaj [[advokato]]j (plimulto da [[oficiro]]j estis antaŭmilite advokatoj) – mem uzis siajn manojn por [[holokaŭsto]] de siaj fratoj. Kiel montriĝis, ke la judoj tiris al ĉevalveturiloj [[infano]]jn, [[virino]]jn, [[maljunulo]]jn kaj [[malsanulo]]jn, sciante, ke ili ĉiuj iras al la buĉado'' (...). Krueleco de la juda polico estis pli ofte pli granda ol [[germanoj]], [[ukrainoj]], [[latvoj]]. (...) ''Neunu kaŝejo estis [[denunco|denuncita]] de la juda polico, kiu ĉiam volus esti plus catholique que le pape, por ke plaĉi al la [[okupado|okupanto]]. [[Viktimo]]jn, kiuj malaperis de la okulo de germano, elkaptis la juda policano (...). La juda polico donis ĝenerale pruvojn de nekomprenebla sovaĝa brutaleco. De kie tia furiozeco ĉe niaj judoj? Kiam ni [[bredado|bredis]] tiom da centoj de mortigantoj, kiuj surstrate kaptas infanojn, ĵetas ilin al veturiloj kaj tiras al Umschlag? Al kutimaj simple fenomenoj estis, ke tiuj ĉi banditoj per manoj kaj piedoj enĵetis virinojn al veturiloj (...). Ĉiu varsovia judo, ĉiu virino kaj infano povas doni milojn da faktoj de la nehoma krueleco kaj furiozeco de la juda polico.'' (...) ''Judenrat pritraktis kun tiuj [[murdo|murdistoj]], ke dum tri horoj kapablos liveri por ili postulatan nombron de 300 personoj. Judoj mem devis kapti kaj fordoni la fratojn kaj fratinojn en manojn de la [[ekzekuto|ekzekutistoj]], kiuj staris sur placo de farmobieno, apud nia loĝejo, kaj la venigitajn akceptis per [[bastono]]j kaj [[vipo]]j, kaj poste forveturigis al [[buĉisto|buĉado]] al [[ekstermejo Bełżec]] (...) Judenratanoj kaj Ordnungsdienst, helpe de ukraina polico kaj kelkaj germanoj, al kiuj oni ankoraŭ pagis, por ke rapide laboru, kuris tra stratoj, kiel [[rabio|rabiaj]] [[hundo]]j aŭ furiozuloj, kaj la ŝvito defluis de ili akvoŝpruce (...). Terura estis la vidaĵo, kiel judo judon kondukis al la morto'' (...). En sia libro Arendt skribis: ''Por judo la rolo, kiun la judaj gvidantoj ludis en neniigo de la propra [[nacio]], estas sendube la plej nigra ĉapitro de la tuta morna historio. [...] En [[kunlaborismo]] [kun germanoj] ne estis diferenco inter ekzakte asimiligitaj judaj societoj el [[Mezeŭropo]] kaj [[Okcidenta Eŭropo]] kaj parolantaj [[jide]] amasoj de la [[Orienta Eŭropo|Oriento]]. En [[Amsterdamo]], kiel en [[Varsovio]], en [[Berlino]], kaj en [[Budapeŝto]], respektofidaj judaj oficistoj preparis listojn de loĝantoj kun ilia havaĵo''... == Bibliografio == * E. Ringelblum, ''Kronika getta warszawskiego wrzesień 1939 - styczeń 1943'' (Kroniko de [[Varsovia geto]] septembro 1939 - januaro 1943), p. 426, 427, 428, [[Varsovio]] * [[Hannah Arendt]]: ''Eichmann w Jerozolimie'' ([[Adolf Eichmann|Eichmann]] en [[Jerusalemo]]), [[Krakovo]] 1987 * Ireneusz T. Lisiak, Żydowscy kolaboranci Hitlera (Judaj [[kunlaborismo|kunlaboristoj]] de [[Adolf Hitler|Hitler]]), p. 293, Capital, Varsovio 2013, ISBN 978-83-640375-3-5 * Ireneusz T. Lisiak, ''Zakłamany holokaust'' (Mensogita holokaŭsto), p. 312, Capital, Varsovio 2017, ISBN 978-83-64037-08-5 {{Projektoj}} [[Kategorio:Judaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Holokaŭsto]] [[Kategorio:Judaj getoj]] [[Kategorio:Nazia terminologio]] [[Kategorio:Administrado de la Nazia Germanio]] [[Kategorio:Judaj getoj en Eŭropo okupita de nazioj]] [[Kategorio:Judaj getoj en Pollando okupita de nazioj]] lfjprd5unmmdv9byk7lsoly8wbw3y90 0 653333 9387484 8960782 2026-05-30T11:16:51Z Kwamikagami 3966 9387484 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 68109 ''Naomipasachoff'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 68109 Naomipasachoff |Aliaj_nomoj = '''2000 YH₁₃₅'''; 2000 XZ₅₄ ;<br />2002 CY₁₆₉ |Dato_de_malkovro = {{dato|17|decembro|2000}} |Malkovrinto = [[LONEOS]] |Loko_de_malkovro = [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]], [[Usono]] |Epoko = 2458600.5 {{dato|27|aprilo|2019}} TDB |Granda_duonakso = 369,589 [[1 E9 m|Gm]] (2,471 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 331,829 Gm (2,218 AU) |Apoapsido = 407,349 Gm (2,723 AU) |Discentreco = 0,1022 |Periodo = 1418,369 [[tago]]j (3,883 [[jaro#Julia jaro|jaroj]]) <!-- 35:9 / 129:8 Mer / 51:8 Ven / ~2:1 Mar / ~1:3 Jup --> |Klinangulo = 8,730° |Meza_anomaliangulo = 31,035°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|27|aprilo|2019}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 119,005° |Argumento_de_periapsido = 170,777° |Terdistanco_min = 179,772 [[1 E9 m|Gm]] (1,2017 [[astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 3,581 ± 0,061 km |Albedo_geom = 0,218 ± 0,059 |Absoluta_magnitudo = 14,9 }} '''68109 ''Naomipasachoff''''' estas tre malgranda, hela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]] nemalproksima de la {{J|orbita resonanco}} 1:2 kun [[Marso (planedo)|Marso]] kaj 3:1 kun [[Jupitero (planedo)|Jupitero]]. == Malkovro == ''Naomi Pasachoff'' estis malkovrita la {{daton|17|decembro|2000}} en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] elde la [[Stacio Anderson Mesa]] de la [[Observatorio Lowell]], en [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]] ([[Arizono]], [[Usono]]). == Nomo == ''Naomi Pasachoff'' estis nomita en honoro de ''Naomi Pasachoff'',<ref>[https://astronomy.williams.edu/faculty-staff/naomi-pasachoff/ Naomi Pasachoff, ''Astronomy'', el la paĝaro de ''Williams College''] {{lingvokodo|en}}</ref> kiu verkis [[scienco|sciencajn]] [[biografio]]jn de [[Marie Curie]], [[Alexander Graham Bell]], [[Niels Bohr]], [[Isaac Newton]], [[Albert Einstein]], [[Linus Pauling]] kaj aliaj. Ŝi vidis pli ol 20 [[suneklipso]]jn kaj daŭre laboras por alporti la [[scienco]]n al la publiko. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|68109-naomipasachoff-2000-yh135}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (68001–69000)#68101-68150|Listo de asteroidoj (67001 – 68000)]] |antaŭ = [[(68108) 2000 YN132|(68108) 2000 YN₁₃₂]] |periodo = '''68109 ''Naomipasachoff''''' |post = [[(68110) 2000 YL135|(68110) 2000 YL₁₃₅]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Naomipasachoff}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de LONEOS]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000]] rc6o2qik0txi99if2v1v45ox94cotur 0 654249 9387468 7931578 2026-05-30T10:32:43Z Kani 670 9387468 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''3-a Iberia Kongreso de Esperanto''' okazis en [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Hispanio]], en [[1925]]. Ĝi estas enkalkulita kiel '''5-a Hispana Kongreso de Esperanto''' por respekti antaŭajn kunsidojn kiuj havis aliajn nomigojn el la unua kunveno iberia okazinta en Barcelono. <!--Ĝi estis prezidita de arkitekto [[Francisco Azorín]].--> Okazis diskuto pri la formo de esperantista organizo en Hispanio ĉu kiel konfederacio iberia (Maynar) aŭ hispana asocio ([[Julio Mangada]]) kiu estis finfine aprobita. Okazis ankaŭ postkongreso en [[Sevilo]].<ref> Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La kongresa komitato estis komponita de Honora Prezidanto Pablo Linares Rapet, Prezidanto Francisco Serrano Olmo, plus Juan Serrano Olmo, José Berger Knoll, [[Francisco Azorín]] Izquierdo, Rogelio Luque Díaz, Pantaleón Marivela Sanz kaj Ana Mejías Román.<ref>"Kongreslibro, samtempe gvidilo tra Andaluzio / IIIa Iberia Kongreso Esperantista, Kordovo, 10-12a de majo 1925", Kongreslibro (kun ampleksa gvidilo pri Kordovo kaj Andaluzio), p. 7</ref> La akceptejo estis ĉe Ambrosio de Morales, 10 (Oficejo de F. Serrano Olmo), dum la Kongresejo estis Rondo «Círculo de la Amistad», strato Alfonso XIII. Inter diversaj informoj estas listo de 15 "Komercaj entreprenoj esperantistaj" el librovendejo ĝis vino.<ref>Kongreslibro, pp. 59-60.</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, p. 13.</ref> * Dimanĉo 10a de majo: Solena malfermo. Ekskurso en la montaron. * Lundo 11a de majo: 2a laborkunsido. Vizito al la urbo, Moskeo kaj muzeo. 3a laborkunsido. * Mardo 12a de majo: Ferma kunsido. Ekskursoj. * Merkredo 13a de majo: Ekskurso al Sevilla. * Jaŭdo 14a de majo: Ekskurso al Granada. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1925]] [[Kategorio:Kordovo (Hispanio)]] [[Kategorio:Sevilo]] nunbvb59v6jylfqgq4m92o8jmn1cwj9 9387485 9387468 2026-05-30T11:20:20Z Kani 670 /* Programo */ 9387485 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''3-a Iberia Kongreso de Esperanto''' okazis en [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Hispanio]], en [[1925]]. Ĝi estas enkalkulita kiel '''5-a Hispana Kongreso de Esperanto''' por respekti antaŭajn kunsidojn kiuj havis aliajn nomigojn el la unua kunveno iberia okazinta en Barcelono. <!--Ĝi estis prezidita de arkitekto [[Francisco Azorín]].--> Okazis diskuto pri la formo de esperantista organizo en Hispanio ĉu kiel konfederacio iberia (Maynar) aŭ hispana asocio ([[Julio Mangada]]) kiu estis finfine aprobita. Okazis ankaŭ postkongreso en [[Sevilo]].<ref> Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La kongresa komitato estis komponita de Honora Prezidanto Pablo Linares Rapet, Prezidanto Francisco Serrano Olmo, plus Juan Serrano Olmo, José Berger Knoll, [[Francisco Azorín]] Izquierdo, Rogelio Luque Díaz, Pantaleón Marivela Sanz kaj Ana Mejías Román.<ref>"Kongreslibro, samtempe gvidilo tra Andaluzio / IIIa Iberia Kongreso Esperantista, Kordovo, 10-12a de majo 1925", Kongreslibro (kun ampleksa gvidilo pri Kordovo kaj Andaluzio), p. 7</ref> La akceptejo estis ĉe Ambrosio de Morales, 10 (Oficejo de F. Serrano Olmo), dum la Kongresejo estis Rondo «Círculo de la Amistad», strato Alfonso XIII. Inter diversaj informoj estas listo de 15 "Komercaj entreprenoj esperantistaj" el librovendejo ĝis vino.<ref>Kongreslibro, pp. 59-60.</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, p. 13.</ref> * Dimanĉo 10a de majo: Solena malfermo. Ekskurso en la montaron. * Lundo 11a de majo: 2a laborkunsido. Vizito al la urbo, Moskeo kaj muzeo. 3a laborkunsido. * Mardo 12a de majo: Ferma kunsido. Ekskursoj. * Merkredo 13a de majo: Ekskurso al Sevilla. * Jaŭdo 14a de majo: Ekskurso al Granada. ==Raporto== Krom la tipa kongreslibro estis eldonita aparte Raporto pri la kongreso fare de la kongresa sekretario José Berger Knoll,<ref>"Impresoj kaj raportoj : aldono al la kongreslibro / IIIa Iberia Kongreso Esperantista, Kordovo, 10-12a de majo 1925", 42 pp.</ref> kun jena enhavo: * Antaŭ la kongreso. Li rakontas pri preparoj (ekzemple ekspozicio), gazetenoncoj, alveno de unuaj kongresanoj kaj unua vizito al la moskeo kaj urbo. * Dimanĉo 10a de majo: Malferma kunsido ĉe urbestrejo dum ĉeesto de autoritatoj kaj gravuloj kiuj salutis: lego de salutmesaĝoj. ** La ekspozicio. 145 E-o-gazetoj, libroj, muzikaĵoj, poŝtkartoj ktp. ** Vizito al la urbo, muzeo, moskeo. Post fotografado vizito al la moskeo, al la katedralo kaj al la Provinca Muzeo de Belaj Artoj, gvidata de ĝia direktoro Enrique Romero de Torres, kiu eĉ montris la laborejon de sia fama frato la pentristo [[Julio Romero de Torres]]. * Lundo 11a de majo: 1a kaj 2a laborkunsido. Okazis arda diskuto pri la formo de esperantista organizo en Hispanio ĉu kiel konfederacio iberia (Maynar) aŭ hispana asocio ([[Julio Mangada]]), kiu estis finfine aprobita per 14 voĉoj kontraŭ unu, kaj klarigita fare de Mangada. ** Inter ambaŭ laborkunsidoj okazis ekskurso en la montaron, precize ĉe «Huerta de los Arcos» (Bieno de la arkoj). * Mardo 12a de majo: Ferma kunsido. Sendo al prezidanto de 1'Militista Direktorio ([[Miguel Primo de Rivera]]) rezolucion petante katedrojn de Esperanto, oficialan interŝtatan konferencon pri adopto de E-o kaj aparte por telegrafado. Diversaj agadproponoj. Festeno kun diskursoj, fotografado kaj lasta vizito al la urbo. * Merkredo 13a de majo: Ekskurso al Seviljo. Fotografado, vizito al Muzeo de Pentraĵoj, al la katedralo kaj Giralda, la Hospitalo, poste kelkaj iris al Parko María Luisa, kelkaj al Alkazaroj. Poste al Iberamerika Ekspozicio, lunĉo kaj diskursoj. Nokta tipa kaj majkruca festo andaluza. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1925]] [[Kategorio:Kordovo (Hispanio)]] [[Kategorio:Sevilo]] knudlpok2in3i1qdzm95ncaa0why45g 9387486 9387485 2026-05-30T11:23:27Z Kani 670 9387486 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''3-a Iberia Kongreso de Esperanto''' okazis en [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Hispanio]], en [[1925]]. Ĝi estas enkalkulita kiel '''5-a Hispana Kongreso de Esperanto''' por respekti antaŭajn kunsidojn kiuj havis aliajn nomigojn el la unua kunveno iberia okazinta en Barcelono. <!--Ĝi estis prezidita de arkitekto [[Francisco Azorín]].--> Okazis diskuto pri la formo de esperantista organizo en Hispanio ĉu kiel konfederacio iberia (Maynar) aŭ hispana asocio ([[Julio Mangada]]) kiu estis finfine aprobita. Okazis ankaŭ postkongreso en [[Sevilo]].<ref> Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La kongresa komitato estis komponita de Honora Prezidanto Pablo Linares Rapet, Prezidanto Francisco Serrano Olmo, plus Juan Serrano Olmo, José Berger Knoll, [[Francisco Azorín]] Izquierdo, Rogelio Luque Díaz, Pantaleón Marivela Sanz kaj Ana Mejías Román.<ref>"Kongreslibro, samtempe gvidilo tra Andaluzio / IIIa Iberia Kongreso Esperantista, Kordovo, 10-12a de majo 1925", Kongreslibro (kun ampleksa gvidilo pri Kordovo kaj Andaluzio), p. 7</ref> La akceptejo estis ĉe Ambrosio de Morales, 10 (Oficejo de F. Serrano Olmo), dum la Kongresejo estis Rondo «Círculo de la Amistad», strato Alfonso XIII. Inter diversaj informoj estas listo de 15 "Komercaj entreprenoj esperantistaj" el librovendejo ĝis vino.<ref>Kongreslibro, pp. 59-60.</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, p. 13.</ref> * Dimanĉo 10a de majo: Solena malfermo. Ekskurso en la montaron. * Lundo 11a de majo: 2a laborkunsido. Vizito al la urbo, Moskeo kaj muzeo. 3a laborkunsido. * Mardo 12a de majo: Ferma kunsido. Ekskursoj. * Merkredo 13a de majo: Ekskurso al Sevilla. * Jaŭdo 14a de majo: Ekskurso al Granada. ==Raporto== Krom la tipa kongreslibro estis eldonita aparte Raporto pri la kongreso fare de la kongresa sekretario José Berger Knoll,<ref>"Impresoj kaj raportoj : aldono al la kongreslibro / IIIa Iberia Kongreso Esperantista, Kordovo, 10-12a de majo 1925", 42 pp.</ref> kun jena enhavo: * Antaŭ la kongreso. Li rakontas pri preparoj (ekzemple ekspozicio), gazetenoncoj, alveno de unuaj kongresanoj kaj unua vizito al la moskeo kaj urbo. * Dimanĉo 10a de majo: Malferma kunsido ĉe urbestrejo dum ĉeesto de autoritatoj kaj gravuloj kiuj salutis: lego de salutmesaĝoj. ** La ekspozicio. 145 E-o-gazetoj, libroj, muzikaĵoj, poŝtkartoj ktp. ** Vizito al la urbo, muzeo, moskeo. Post fotografado vizito al la moskeo, al la katedralo kaj al la Provinca Muzeo de Belaj Artoj, gvidata de ĝia direktoro Enrique Romero de Torres, kiu eĉ montris la laborejon de sia fama frato la pentristo [[Julio Romero de Torres]]. * Lundo 11a de majo: 1a kaj 2a laborkunsido. Okazis arda diskuto pri la formo de esperantista organizo en Hispanio ĉu kiel konfederacio iberia (Maynar) aŭ hispana asocio ([[Julio Mangada]]), kiu estis finfine aprobita per 14 voĉoj kontraŭ unu, kaj klarigita fare de Mangada. ** Inter ambaŭ laborkunsidoj okazis ekskurso en la montaron, precize ĉe «Huerta de los Arcos» (Bieno de la arkoj). * Mardo 12a de majo: Ferma kunsido. Sendo al prezidanto de 1'Militista Direktorio ([[Miguel Primo de Rivera]]) rezolucion petante katedrojn de Esperanto, oficialan interŝtatan konferencon pri adopto de E-o kaj aparte por telegrafado. Diversaj agadproponoj. Festeno kun diskursoj, fotografado kaj lasta vizito al la urbo. * Merkredo 13a de majo: Ekskurso al Seviljo. Fotografado, vizito al Muzeo de Pentraĵoj, al la katedralo kaj Giralda, la Hospitalo, poste kelkaj iris al Parko María Luisa, kelkaj al Alkazaroj. Poste al Iberamerika Ekspozicio, lunĉo kaj diskursoj. Nokta tipa kaj majkruca festo andaluza. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1925]] [[Kategorio:Kordovo (Hispanio)]] [[Kategorio:Sevilo]] hduvs7b2r7dt4i09h0cixbrsjaollyn 0 655504 9387158 9233201 2026-05-29T23:17:08Z Kani 670 /* Filmaro */ 9387158 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Benicio del Toro |dosiero = Benicio_Del_Toro_-_Guardians_of_the_Galaxy_premiere_-_July_2014_%28cropped%29.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Del Toro en 2014 |naskonomo = Benicio Monserrate Rafael del Toro Sánchez |dato de naskiĝo = 19.02.1967 |loko de naskiĝo = {{flago|Porto-Riko}} San Germán, [[Porto-Riko]] |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1987 ĝis nun |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona subtenaktoro''' <br> 2000 ''[[Traffic]]'' |premio emmy = |premio ora globo = '''Plej bona subtenaktoro''' <br> 2000 ''[[Traffic]]'' |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona subtenaktoro''' <br> 2000 ''[[Traffic]]'' |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Benicio Monserrate Rafael del TOro Sánchez''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1967|2|19}}) estas portorik-usona aktoro. Li gajnis [[Oskar-premio]]n, [[BAFTA|BAFTA-premion]], [[Premio Ora Globo|Premion Ora Globo]] kaj ''Screen Actors Guild Award'' por sia rolo de policisto Javier Rodriguez en la filmo ''Traffic'' (2000).<ref>{{citaĵo el la reto |url= http://www.filmreference.com/film/58/Benicio-DEL-Toro.html|titolo= Biografio de Benicio del Toro|titolo-aldono= |alirdato= |persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= filmreference.com|paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref> <br> Li ankaŭ estas konata pro sia scen-ŝtelanta fuĝrolo kiel la ekscentra, nekomprenebla krimulo Fred Fenster en ''The Usual Suspects'' (1995), kiu portis al li lian unuan ''Independent Spirit Award'', Benny Dalmau en ''Basquiat'' (1996) portis al li sinsekvan ''Independent Spirit Award''. Pliajn rolojn li havis kiel Dr. Gonzo en ''Fear and Loathing in Las Vegas'' (1998), Franky Four Fingers en ''Snatch'' (2000), Jackie Boy en ''Sin City'' (2005); legenda revolucia [[Che Guevara]] en ''Che'' (2008) tiu rolo donis al li premion al la plej bona aktoro kaj ĉe la [[Festivalo de Cannes]] kaj ĉe la [[Goja-premio]], kaj kiel Alejandro, mistera, senkompata agento en ''Sicario'' (2015), por kiu del Toro gajnis plurajn premiojn, inkluzive de la ''Chicago Film Critics Association Award'' kaj estis nomumita por tria BAFTA premio. <br> == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo !! Filmreĝisoro(j) |- | 1988 || Big Top Pee-wee || Duke, the Dog-Faced Boy || Randal Kleiser |- | 1989 || Licence to Kill || Dario || John Glen |- | 1991 || The Indian Runner || Miguel Aguilera || [[Sean Penn]] |- | 1992 || Christopher Columbus: The Discovery || Alvaro Harana || John Glen |- | 1993 || Fearless || Manny Rodrigo || Peter Weir |- | 1993 || [[Huevos de oro]] || Bob, la amiko el Miamio || [[Bigas Luna]] |- | 1993 || Money for Nothing || Dino Palladino || Ramón Menéndez |- | 1994 || Swimming with Sharks || Rex || George Huang |- | 1994 || China Moon || Detektivo Lamar Dickey || John Bailey |- | 1995 || The Usual Suspects || Fred Fenster || Bryan Singer |- | 1995 || Submission || || Sin mem |- | 1996 || The Funeral || Gaspare Spoglia || Abel Ferrara |- | 1996 || The Fan || Juan Primo || Tony Scott |- | 1996 || Cannes Man || Sin mem || Susan Hito Shapiro |- | 1996 || Basquiat || Benny Dalmau || Julian Schnabel |- | 1996 || Joyride || Detektivo López || Quinton Peeples |- | 1997 || Excess Baggage || Vincent Roche || Marco Brambilla |- | 1998 || [[Fear and Loathing in Las Vegas]] || Dr. Gonzo || Terry Gilliam |- | 2000 || [[Traffic]] || Javier Rodríguez || Steven Soderbergh |- | 2000 || The Way of the Gun || Harold Longbaugh || Christopher McQuarrie |- | 2000 || Snatch || Franky "Four Fingers" || Guy Ritchie |- | 2000 || Bread and Roses || Sin mem || [[Ken Loach]] |- | 2001 || The Pledge || Toby Jay Wadenah || Sean Penn |- | 2003 || [[21 Grams]] || Jack Jordan || [[Alejandro González Iñárritu]] |- | 2003 || The Hunted || Aaron Hallam || William Friedkin |- | 2005 || Sin City || Jack Rafferty || Frank Miller kaj [[Robert Rodriguez]] |- | 2007 || Things We Lost in the Fire || Jerry Sunborne || Susanne Bier |- | 2008 || [[Che]] || [[Ernesto Che Guevara]] || Steven Soderbergh |- | 2010 || The Wolfman || Lawrence Talbot/The Wolfman || Joe Johnston |- | 2010 || Somewhere || Sin mem || Sofia Coppola |- | 2011 || The Upsetter || Parolisto (voĉo) || Ethan Higbee kaj Adam Bhala Lough |- | 2012 || Savages || Lado || [[Oliver Stone]] |- | 2012 || 7 Days in Havana || || Li mem |- | 2013 || Jimmy Picard || Jimmy Picard || Arnaud Desplechin |- | 2013 || Thor: The Dark World || Taneleer Tivan/The Collector || Alan Taylor |- | 2014 || Guardians of the Galaxy || Taneleer Tivan/The Collector || James Gunn |- | 2014 || Inherent Vice || Sauncho Smilax || [[Paul Thomas Anderson]] |- | 2014 || Escobar: Paradise Lost || Pablo Escobar || Andrea Di Stefano |- | 2015 || [[A Perfect Day]] || Mambrú || [[Fernando León de Aranoa]] |- | 2015 || Sicario || Alejandro Gillick || Denis Villeneuve |- | 2015 || The Little Prince || The Snake (voĉo) || Mark Osborne |- | 2017 || Star Wars: The Last Jedi || DJ || Rian Johnson |- | 2018 || ''[[Avengers: Infinity War]]'' || Taneleer Tivan/The Collector || Anthony kaj Joe Russo |- | 2018 || Sicario: Day of the Soldado || Alejandro Gillick || Stefano Sollima |- | 2019 || All-Star Weekend || || Jamie Foxx |- | 2019 || Dora and the Lost City of Gold || Swiper the Fox (voĉo) || James Bobin |- | || The French Dispatch || || [[Wes Anderson]] |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1987 || Shell Game || Pedroza |- | 1987 || [[Miami Vice]]|| Pito |- | 1987 || Private Eye || Carlos |- | 1990 || Drug Wars: The Camarena Story || Rafael Caro Quintero |- | 1994 || Tales from the Crypt || Bill |- | 1995 || Fallen Angels || Paco |- | 2008 || Todos Contra Juan || Sin mem |- | 2018 || Escape at Dannemora || Richard Matt |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|18343}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2020/03/7-tagoj-en-havano-carmega-guindajo.html | titolo = “7 tagoj en Havano” — ĉarmega ĝuindaĵo | titolo-aldono = | alirdato = 2020-03-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = }} ''(recenzo pri la filmo, kiun li reĝisoris)'' {{Portalstrio|Filmo|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toro, Benicio del}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Porto-Riko]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Portorikaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktorino]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj‎]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo‎]] cuxrisizwwoj1l6cubgzsni3uqpfj0n 0 684413 9386942 8999878 2026-05-29T19:48:23Z Sj1mor 12103 9386942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''La okuloj de mallumo''' - [[angle]] ''The Eyes of Darkness'' - estas [[trilero|trilera]] romano de la usona verkisto [[Dean Koontz]], aperinta en [[1981]]. La libro fokusiĝas al patrino, kiu ekas serĉon por ekscii, ĉu ŝia filo vere mortis antaŭ unu jaro, aŭ ĉu li ankoraŭ vivas. == Superrigardo == Patrino sendas sian filon al tendaro kun estro, kiu gvidis ĉi tiun vojaĝon en la montojn 16 fojojn antaŭe sen mispaŝo - ĝis la nuna fojo. Ĉiu tendara loĝanto kaj estro kaj ŝoforo mortas sen klarigo. Kiam la malĝoja patrino, kiu estas la ĉefrolulo, komencas akcepti la fakton, ke ŝia filo, Danny, mortis, ŝi komencas ricevi strangajn mesaĝojn dirante, ke li ne mortis, kiel skribaĵoj per kreto sur tabuloj, vortoj pro neniu kialo paperigitaj el printilo kaj aliaj diversaj 'signoj'. Kune kun sia nova amikino, Elliot Stryker, Christina Evans komencas ekscii, kio eble okazis en la tago, kiam ŝia filo 'mortis'. Dum la enketo, ili malkovras ke ŝia knabo estis forrabita de la registaro kaj estas misuzita por sciencaj celoj en sekreta laboratorio. Ŝi fine povas liberigi lin. == Interesaĵoj == La romano ankaŭ temas pri unu el la plej gravaj kaj danĝeraj biologiaj armiloj en laŭ percepto de usona legantaro "malamika lando". Ĝi estas menciita en la usona unua eldono kiel "Gorkij-400" kaj estu danĝera viruso el sekreta laboratorioj en la urbo [[Gorkij]] de [[Sovetunio]], kaŭzanta fortan [[pneŭmonio]]n, en la novaj eldonoj ekde 1989 nomata ''Wuhan-400'', ĉar ĝi laŭ nova scenaro disvolviĝis en laboratorioj ekster la urbo [[Uhano]] ([[pinjine]] ''Wùhân''). Pro tio iuj amaskomunikiloj vidas antaŭvidon de la [[Pandemio de COVID-19|koronviruso de 2019-20]], sed aliaj amaskomunikiloj atentigas pri seriozaj diferencoj. La jaro 2020 aldoniĝis al la raportoj por krei profetan efikon. Tamen la numero 2020 ne venas de "La Okuloj de Mallumo", sed el libro de Sylvia Browne: "Fino de Tagoj: Antaŭdiroj kaj Profetaĵoj pri la Fino de la Mondo" ["End of Days: Predictions and Prophecies about the End of the World"]. {{DEFAŬLTORDIGO:okuloj de mallumo, la}} [[Kategorio:Trileroj]] [[Kategorio:Usona sciencfikcio]] [[Kategorio:Usonaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1981]] [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkoj]] oy2qikh1pcc9kmqp8kj2f8jn10mu68k 0 694627 9387397 9297123 2026-05-30T08:52:41Z Sj1mor 12103 9387397 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Bust_of_Major_General_John_S._Bowen,_by_Anton_Schaaf.jpg|eta| Busto de John S. Bowen de Anton Schaaf ĉe la Nacia Parko de Vicksburg, dediĉita 1916 ]] '''John Stevens BOWEN''' (30a de oktobro, 1830 &#x2013; 13a de julio, 1863) estis kariera [[Usona Terarmeo|usona armea]] oficiro kiu poste fariĝis [[generalo]] en la Konfederacia Armeo kaj komandanto en la Okcidenta Scenejo de la [[Usona Enlanda Milito]]. Li batalis ĉe la bataloj de Shiloh, Corinth kaj la Vicksburg Kampanjo. <!--Li estas ofte dirita morti tiel liaj kapablecoj gajnis atenton.NEKOMPRENEBLA--><ref>Tucker, p. 74.</ref> == Frua vivo kaj edukado == Bowen naskiĝis en la Rivereto de Bowen, [[Georgio]]. Li ĉeestis la [[Universitato de Georgio|Universitaton de Georgio]] en [[Athens (Georgio)|Atena]] (UGA) en la komenco de la 1840-aj jaroj kie li estis membro de la Phi Kappa Literatura Socio, sed lasis antaŭ ol diplomiĝi. Li poste eniris en la [[West Point|Usona Militista Akademio]] en 1848, sed tio estis interrompita en marto 1851. Li diplomiĝis 13a de 52 kadetoj en la klaso de 1853. Inter liaj samklasanoj estis estontaj konfederaciaj generaloj Henry Brevard Davidson, John Bell kaj John R. Chambliss, Jr.<ref>Patterson, p. 162.</ref> Li poste estis komisiita kiel dua [[leŭtenanto]] en la Usona Regimento de Surĉevalaj Fusilistoj. Li estis unue asignita al la armea kavaleria lernejo ĉe Carlisle, Pensilvanio, ĝis 1855, kiam li estis translokigita al la Jefferson Kazerno en St. Louis, Misurio; dum en St. Louis, li renkontis kaj geedziĝis al Mary Kennerly. Li poste fariĝis helpanto de Usona 2a Kavaelria Regimento; poste komence de 1855, li estis reatribuita al Fortikaĵo McIntosh, Teksaso. Dum tio, li decidis eksiĝi de la armeo pro soleco kaj translokiĝis al Georgio, kie li fariĝis [[arkitekto]]. Li desegnis kaj konstruis la hejmon de lia familio sur Miĉigana Avenuo en St. Louis. Bowen estis konatulo de [[Ulysses S. Grant]] antaŭ la milito kiam Grant kutime liveris brullignon en la kvartalo de Bowen. Bowen fariĝis leŭtenanta kolonelo en la georgia milico, sed poste translokiĝis al [[Misurio]] en 1857. Tie li fariĝis aktiva en la Misuria Volontula Milico (MVM). En 1861 li estis nomumita kiel leŭtenanta [[kolonelo]] komandanta Sudokcidentan Batalionon de la MVM, patrolanta okcidentan landlimon de Misurio kontraŭ trudeniroj de bandoj de Kansasaj ''Jayhawkers''.<ref>Tucker, pp. 28&#x2013;30, 32&#x2013;36, 45, 53&#x2013;58.</ref> == Kariero == === Usona Enlanda Milito === En frua majo 1861, Bowen estis ordonita al St. Louis kie li prenis komandon de la nova 2a Regimenta MVM, plejparte kunmetita de membroj de la profesia milica organizo. Servanta kiel la Kolonelo de 2a MVM Regimento kaj Ĉefo de Personaro al Brigad-Generalo Daniel M. Frosto la 10an de majo, 1861, Bowen estis kaptita ĉe Tendaro Jackson de [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|uniarmea]] [[Brigada generalo]] Nathaniel Lyon. Kiel li atendis esti interŝanĝita, li estis komisiita kolonelo en la Konfederaciŝtata Armeo la 11an de junio, 1861. Post alveni en Memphis, Tenesio li klopodis varbadi kaj organizi la 1an Misurian Infanterion.<!--<ref group="note">Bowen's actions in entering CSA service and building and training a CSA regiment were almost certainly a violation of his oath of parole as his activities materially assisted the CSA war effort. After Bowen's capture at Vicksburg, Missouri officers in Federal service protested that Bowen was a parole-breaker, but General Grant allowed Bowen, mortally ill at the time, to be paroled again.</ref>--> Li estis laŭdire oficiale interŝanĝita la 1an de novembro kaj fariĝis brigada komandanto, servanta ĉe Columbus, Kentukio, sub Ĉef-Generalo Leonidas Polk.<ref>Tucker, pp. 66&#x2013;72, 80&#x2013;91.</ref> {{Polurinda}} Bowen estis antaŭenigita al brigad-generalo la 14an de marto, 1862, kaj lia brigado estis asignita al Ĉef-Generalo John C. Rezerva Korpuso de Breckinridge de la Armeo de Misisipio. Li distingis lin mem ĉe la fronto de lia brigado ĉe la Batalo de Shiloh, kie li estis severe vundita de artileria obuso.<ref>Tucker, pp. 98, 104&#x2013;112.</ref> Post sia rekupero, oni donis al li brigadan komandon en Mansfield, la divizio de Lovell de la Armeo de Okcidenta Tenesio kaj partoprenis en la Dua Batalo de Corinth. En la unua tago, la brigado de Bowen helpis superkoston la komencaj Uniaj pozicioj sed Lovell rifuzis ripetajn petojn de Bowen fari pli forajn atakojn. La sekvanta tago, Bowen antaŭeniris lian brigadon al ene de vido la Unio fortifications sed malsukcesita al superkosto la Uniaj linioj pro la artileria fajrego kaj al la ordoj de Lovell ne antaŭeniras ajnan pli foran. Dum la Confederate retiriĝo de Corinth, lia brigado servita kiel parto de la [[Ariergardo|malantaŭa gardisto]] kaj tenita de parto de la Unia armeo laŭ la Tuscumbia Rivero por tuta tago. Unufoje la armeo atingis Ripley, Misisipo, Bowen alportita akuzojn kontraŭ armea komandanto Earl Furgono Dorn por malsukcesanta fari konvenan reconnaissance de la Uniaj pozicioj antaŭ la batalo, "marŝanta la trupojn en hastily kaj senorda maniero", malsukcesanta ataki frue sur la dua tago kaj neglektanta la vundita.<ref>Tucker, p. 159.</ref> La [[Militkortumo|tribunalo-milita]] malbarita Furgonon Dorn de ĉiuj akuzoj.<ref>Cozzens, pp. 142, 174, 271&#x2013;272, 295, 308&#x2013;309.</ref> Van Dorn estis trankviligita de komando en decembro kaj John C. Pemberton estis metita en lia loko komandanta la Vicksburg, Misisipa depoto. Bowen estis asignita fortikigi la poŝton de Granda Golfo kun brigado de infanterio. Super la sekvantaj pluraj semajnoj, li konstruis bateriojn marameajn laŭ la rivero. Post kiam fariĝanta konvinkita ke Grant alteriĝus proksime al Granda Golfo, li multfoje petis Pemberton por provizoj suplementaj kaj viroj sed ĉiu peto estis rifuzita. Ĉe la Batalo de Haveno Gibson, Bowen, malgraŭ estanta severe superabunda, administrita prokrasti [[Ulysses S. Grant|Ulysses S]]. La Armeo de Grant de Tenesio por plejparto de tago kaj li propre gvidis du repuŝatakojn. Por lia starejo, li estis antaŭenigita al generalo gravala 25an de majo, 1863, kvankam lia kandidatigo estis neniam aprobita de la Konfederacia Kongreso. Malgraŭ pledoj por plifortikigoj, Pemberton kaj Ĝeneralo [[Joseph E. Johnston]] malsukcesis reagi rapide kaj Grant estis kapabla rekomenci lian marŝon tra Misisipo. Post kiam unuiganta kun la ripozo de la armeo de Pemberton, Bowen estis donita dividon.<ref>Tucker, pp. 176&#x2013;184, 227&#x2013;262.</ref> Li poste batalis ĉe la Batalo de Senegala Monteto, kie repuŝatako de lia divido preskaŭ fendis la armeon de Grant en duona. Kiam la ripozo de la armeo malsukcesita subteni lian atakon, Bowen estis devigita retiriĝi. Post kiam batalo Pemberton retiriĝis al Vicksburg kaj li ordonis Bowen kovri la retiriĝon. Li suferis malvenkon ĉe la Batalo de Granda Nigra Rivero Ponto sur la Granda Nigra Rivero. Akompananta Bowen al Misisipo estis edzino lia, Mary Kennerly Bowen de St. Louis. Ŝi rifuzis esti apartigita de ŝia edzo. Kiam Bowen lasis St. Louis eniri la militon, Mary estis de lia flanko, lasanta ilia du infanoj junaj, Menard Kennerly (aĝo 7) kaj Anna (aĝo 2) ĉe la familia hejmo esti zorgita por de la patrino de Mary.<ref>[http://battleofchampionhill.org/mary_bowen.htm "Gen. La Edzino de John Bowen en Raymond"]. ''battleofchampionhill.org''. Elŝutita 2017-11-27.</ref> Li partoprenis en la fina defendo de Vicksburg, helpanta en la malvenko de atencoj Uniaj, sed kreskis malsanan kun dysentery dum la sieĝo. Frue en la sieĝo, Bowen provita negoci kapitulacon kun Grant, amiko de la antebellum tagoj, sed estis turnita for; li ja helpis faciligi la intertraktadojn kiu gvidis al la julio 4 kapitulaco. Post kiam estanta paroled, li venkiĝis al [[disenterio]] kaj mortita proksime al Edwards, Misisipo.<ref>Tucker, pp. 274&#x2013;285, 289&#x2013;291, 297&#x2013;314.</ref> Li estis ĉe unue entombigita proksime al kie li mortis en Misisipo sed lia korpo estis poste translokigita al la Konfederacia Ŝtata Armeo Tombejo en Vicksburg. Sekvanta lian morton, li estis laŭdita de liaj samtempuloj kiel estanta unu el la plej bonaj generaloj de la Okcidenta Teatro kaj plu-gvidita al de unu biografo kiel estanta la vera "Stonewall de la Okcidento". Aliaj samtempuloj ankaŭ kredita ke Bowen, "ne estis kunproponi al ajna Grava Generalo tiam en la Confederate Servo".<ref>Tucker, p. 314.</ref> Provo post kiam al milito starigi monumenton al Bowen malsukcesita levi la necesajn financojn.<ref>Tucker, pp. 2&#x2013;8, 313, 323&#x2013;324.</ref> Liaj bustaj starejoj en la Vicksburg Nacia Militista Parko proksime al Stockade Redan sur Tombeja Vojo kun lia brigado. ==== Datoj de rango ==== * Kapitana (Misuro Ŝtata Gardisto), 1a de marto, 1861<ref>Sifakis, p. 29.</ref> * Leŭtenanta kolonelo, 15a de aprilo, 1861 * Kolonelo, 11a de junio, 1861 * Brigadier generalo, 14a de marto, 1862 * Grava generalo, 25a de majo, 1863 == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * Ballard, Mikaelo B., Vicksburg, La Kampanjo kiu Malfermis Misisipon. Kapela Monteto, Nord-Karolino: Universitato de Nord-Karolina Gazetaro, 2004.  [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-8078-2893-9|0-8078-2893-9]]. * Cozzens, Peter. La Plej Mallumaj Tagoj de la Milito: La Bataloj de Iuka & Corinth. Kapela Monteto, Nord-Karolino: Universitato de Nord-Karolina Gazetaro, 1997.  [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-8078-2320-1|0-8078-2320-1]]. * Daniel, Larry, Shiloh: La Batalo kiu Ŝanĝis la Civilan Militon. Simon kaj Schuster, 1997.  [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-684-83857-5|0-684-83857-5]]. * Eicher, John H. Kaj Eicher, David J., ''Civila Milito Altaj Komandoj''. Stanford Universitata Gazetaro, 2001.  [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-8047-3641-3|0-8047-3641-3]]. * Patterson, Gerardo ., ''Ribeluloj de Okcidenta Punkto'', Stackpole Libroj, 2002,   . * Sifakis, Stewart. ''Kiu Estis Kiu en la Confederacy''. Nov-Jorko: FactsOnFile, 1988.  [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-8160-2204-6|0-8160-2204-6]]. * Glavo, Wiley, Shiloh: Sanga aprilo. Morningside Libroj, 1974.  [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-89029-770-3|0-89029-770-3]]. * Tucker, Phillip Thomas. La Forgesita "Stonewall de la Okcidento": Grava Generalo John Stevens Bowen. Macon, Georgio: Mercer Universitata Gazetaro, 1997.  [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-86554-530-8|0-86554-530-8]]. * Warner, Ezra J., Generaloj en Griza: Vivoj de la Confederate Komandantoj. Luiziano Ŝtata Universitata Gazetaro, 1959.  [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-8071-0823-5|0-8071-0823-5]]. * [http://dlg.galileo.usg.edu/cgi-bin/ebind2html.pl/reed_c05?seq=11 ''Historio de la Universitato de Kartvelio'', Thomas Walter Reed, Premsigno: Ateno, Georgio: Universitato de Georgio, ca. 1949 p. 484] == Eksteraj ligiloj == * [http://battleofchampionhill.org/history/bowen.htm Priskribo de la morto de Bowen ĉe Senegala Monteta retejo] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bowen, John S.}} [[Kategorio:Usonaj militistoj]] mcekbh8a9onlzivaflgv8n1by6p0h5b 0 707100 9387280 8371983 2026-05-30T04:12:15Z Sj1mor 12103 9387280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Mut'a''' aŭ '''portempa geedziĝo''' (en la araba:زواج المؤقت, ''{{Lang|ar-Latn|zawādj al-mu’aqat}}''), '''geedziĝo de plezuro''' ({{Lang|ar|نكاح المتعة}} ''{{Lang|ar-Latn|nik'ah al-mut'a}}'') estas geedziĝo kontraktinta por fiksita daŭro interkonsentita inter la geedzoj. Tiu geedziĝo povas nur okazi sub iuj kondiĉoj. Mut'a estas ankaŭ konata en Irano sub la nomo de '''sigheh''' ({{Lang-fa|صیغه}})<ref>(fr) ''[http://www.sajidine.com/fiq/mariage/mariage_jouissance.htm Mariage de jouissance]'' (Geedziĝo de plezuro), sajidine.com</ref>. Nomita sigheh en [[Irano]], la praktiko de la portempaj geedziĝoj estas permesata en la [[Ŝijaismo|ŝijaisma Islamo,]] sed kondamnita en la [[Sunaismo|sunnisma]] [[Islamo]]. Portempaj geedziĝoj ankaŭ disvastiĝis en [[Sirio]] dum la [[Sirio|siria]] [[interna milito]], sub la influo de la [[Ŝijaismo|ŝijaismaj]] milicoj por-iranaj kiel [[Hizbulaho]], kiu ekzercas tiun praktikon ankaŭ en [[Libano]]<ref name="Libé140718">(fr) Hala Kodmani, [http://www.liberation.fr/planete/2018/07/14/les-contrats-de-mariage-de-plaisir-fleurissent-en-syrie_1666412 Les «contrats de mariage de plaisir» fleurissent en Syrie], ''Libération'', la 14-an de julio 2018.</ref>. Se la nomo ''mut'a'' mem estas vaste malakceptata en la [[Sunaismo|sunaisma]] mondo, ĉi tiu akceptis, ekde la 9-a jarcento, la ideon de portempaj geedziĝoj<ref name=":1">"''Mariage temporaire''", en ''Dictionnaire du Coran'', 2007, Paris, p. 534 kaj plue.</ref>. Pli kaj pli de sunaismaj [[Ulemo|ulemoj]] vidas en la portempa geedziĝo alternativon al la [[prostituado]] aŭ al la [[konkubineco]] de gejunuloj, kvankam la kutimo de portempa geedziĝo antaŭ la vera geedziĝo por testi la paron, restas kondamnita praktiko disvastiĝante sin nuntempe<ref name=":1"/> La portempa geedziĝo ne obeas al la leĝoj de la [[Heredokontrakto|heredo]] en la [[islamo]]. Tiel, la portempa edzino ne heredas de ŝia edzo se tiu lasta forpasas, kaj ''inverse<ref name=":1"/>''. La maksimuma nombro de edzinoj (kvar por daŭra geedziĝo) povas altiĝi kadre de portempaj geedziĝoj. La viro povas ankaŭ simple decidi, ke la geedziĝo prenu finon simple detruante la kontrakton. La virino aliflanke ne povas fini la kontrakton antaŭtempe. Eĉ se ŝia edzo volas, ŝi ne havas rajtojn kaj ŝi devas klopodi elturniĝi. Ne malofte ŝi postrestas surstrate, foje kun infano<ref>(nl) ''[https://www.2doc.nl/speel~POW_00226169~1-uur-99-jaar-het-flitshuwelijk-op-z-n-iraans-1-uur-99-jaar-het-flitshuwelijk-op-z-n-iraans~.html 1 uur, 99 jaar - Het 'flitshuwelijk' op z'n Iraans]'' (1 horo, 99 jroj - la 'fulmgeedziĝo' inranstile), IKON, marto 2009.</ref>. == La signifo de la ''mutʿa'' en la nuntempa irana ŝtato == En la [[Irano|Islama Respubliko Irano]], la mut'a, oficiala nomata "interrompita geedziĝo" (perse <bdi>نکاح منقطع</bdi> nikāḥ-i munqaṭi) estas parto de la ŝijaisma influita jura ordo, kiu igas ĝin laŭleĝa en ĉi tiu lando<ref>Libro pri civila juro (perse <bdi>قانون مدنی</bdi> ''Qānūn-i madanī''), Art. 1075 (versioj en la [http://rc.majlis.ir/fa/law/show/92778 persa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201022115144/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92778 |date=2020-10-22 }}, [https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/ir/ir009en.pdf#page=106 angla], [[:de:Bergmann_(Familienrecht)|germana: Bergmann]], Iran, paĝo 123).</ref>.   Laŭ Granda Ajatolo Ali as-Sistani (en la [[dekduimamismo]]), ''mut'a'' estas la sola ebleco por islamano edziĝi kun ne-islamanino de la "homoj de la libro" (''ahl al-kitāb:'' kristanaj, judaj, eble zoroastrismaj), ĉar daŭrebla geedziĝo en la senco de "deviga singarda rimedo" estas malakceptenda<ref>(de) Grandajatolo Ali as-Sistani: ''[https://web.archive.org/web/20120516133400/http://www.najaf.org/lang/5/index.htm Fiqh für Muslime im Westen]'' (Memento de la 16-a de majo 2012 en ''[[Internet Archive]]''), en: ''Njaf.org.'' Imam Ali Foundation, Londono 2016,</ref>.  Aliaj [[Ajatolo|ajatoloj]] kiel Grandajatolo al-Hakim deklaras ke daŭrebla geedziĝo kun virinoj de la "Homoj de la Libro" estas permesata<ref name=":0">(en) Grandajotolo Mohammad Sayid al-Hakim: ''[https://web.archive.org/web/20090710155203/http://english.alhakeem.com/quearchv/Marriage.htm Questions & Answers: Marriage (29)]'' (Memento de la 10-a de julio 2009 en ''[[Internet Archive]]''), En: ''English.alhakeem.com''</ref>. Laŭ religiaj aŭtoritatoj ''(marāǧaʿ)'', la tempodaŭro de ''mutʿa'' povas varii inter 1 horo kaj 99 jaroj, per kio sekskuniĝo kun [[Prostituo|prostituitinoj]] aŭ ekster-geedzaj "aferoj" ne estas ekskludataj<ref name=":0" />.  En ŝijaismaj lokoj, multaj prostituitinoj laboras kontraŭleĝe sub la alivestiĝo, preteksto de ''portempa geedziĝo'', ĉar ŝijaisma juro antaŭvidas laŭ interkonsento atendoperiodon ''(ʿiddah)'' de ĉirkaŭ 3 monatoj<ref>(en) Grandajatolo Ali as-Sistani: ''[http://www.najaf.org/books/201/?id=152 Iddah of Divorce.]'' En: ''Najaf.org.'' Imam Ali Foundation, Londono.</ref>. Provizora geedziĝo povas esti farita sekrete, kaj ekzistas neniu limo al la nombro da provizoraj geedziĝoj de virinoj. La limigo al kvar edzinoj validas nur por netempolimigitaj geedziĝoj. La viro ankaŭ ne devas informi sian unuan edzinon se li estas en rilato de netempolimigita geedziĝo. Artikolo en la germana ĵurnalo ''Die Zeit'' rimarkis en [[2015]], ke provizora geedziĝo estis "malaprobita" inter la irana loĝantaro<ref>(de) Judith Balle, ''[https://www.zeit.de/gesellschaft/zeitgeschehen/2015-02/iran-ehe-auf-zeit/komplettansicht Zeitehe in Iran: Willkommen im Heiratsclub!]'' En: ''[[Die Zeit]],'' la 19-an de marto 2015,</ref>. == Vidu ankaŭ == [[Ŝahrnuŝ Parsipur]] [[Konkubineco]] [[Zanan (revuo)]] == Eksteraj ligiloj == (en) ''[http://www.iranicaonline.org/articles/mota Motʿa]'' en: ''[[Encyclopædia Iranica]],'' la 20-an de julio 2005 (fa, nl) [https://www.2doc.nl/speel~POW_00226169~1-uur-99-jaar-het-flitshuwelijk-op-z-n-iraans-1-uur-99-jaar-het-flitshuwelijk-op-z-n-iraans~.html Dokumenta filmo pri sigheh en Irano], IKON, 2009 (50') == Referencoj == [[Kategorio:Virinaj rajtoj en Irano]] {{Referencoj}} [[Kategorio:Sunaismo]] [[Kategorio:Ŝijaismo]] hcdcp7kg3a2t2n7fxsdu7963yfz29c5 0 712728 9387435 9019438 2026-05-30T09:48:37Z Sj1mor 12103 9387435 wikitext text/x-wiki {{marto}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[marto]] [[2021]]''': ;{{dato|01|03|2021}} * {{flago|Ĉeĥio}} Rilate al la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2020|pandemio de la malsano COVID-19]] en [[Ĉeĥio]] ekvalidis novaj trisemajnaj restriktoj. La moviĝo inter la [[Listo de urboj de Ĉeĥio|urboj]] kaj [[Administra divido de Ĉeĥio|distriktoj]] estas strikte limigita krom kelkaj specifaj kazoj. * {{flago|Francio}} La 32-a Pariza puntribunalo kondamnis francan eks-prezidanton [[Nicolas Sarkozy]] pro koruptado.{{Vikinovaĵen|Franca eksprezidanto Sarkozy kondamnita pro korupto}} * {{flago|Britio}} [[Kimrio]] plivastigis sian jaman malpermeson je [[fumado]] en publikaj ejoj, por inkluzivi hospitalojn, lernejojn, kaj ludejojn.{{Vikinovaĵen|Kimrujo plivastigis [[|malpermeso je fumado|malpermeson je fumado]] por inkluzivi hospitalojn, lernejojn kaj ludejojn}} * {{flago|Niĝerio}} [[Ngozi Okonjo-Iweala]] iĝis direktoro de la [[Monda Komerca Organizaĵo]] — la unua ino kaj la unua afrikano atinginta tiun postenon. ;{{dato|02|03|2021}} * {{flago|Alĝerio}}{{flago|Francio}} La [[Francio|franca]] prezidanto [[Emmanuel Macron]] agnoskis ke [[Ali Bumendjel]], [[Alĝerio|alĝeria]] sendependista advokato, estis murdata de la [[Francaj Armitaj Fortoj|franca armeo]] en 1957. ;{{dato|7|03|2021}} * {{flago|Ekvatora Gvineo}} Pluraj eksplodoj en kazerno kaŭzis almenaŭ 108 mortintoj kaj 615 vunditoj en [[Batao]], [[Ekvatora Gvineo]]. La prezidanto [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] petis internacian helpon. * {{flago|Ĉinio}} La Nacia Popola Asembleo de [[Ĉinio]] decidis ke ĉiuj politikaj kandidatoj de [[Honkongo]] estu detale kontrolitaj antaŭ ol ricevi permeson balotiĝi por ke nur «patriotoj» al la Popola Respubliko de Ĉinio povu kandidatiĝi.{{Vikinovaĵen|La Nacia Popola Asembleo de Ĉinujo ekregos la honkongan elektosistemon}} ;{{dato|10|03|2021}} * {{flago|Francio}} Okazis granda fajro ĉe la [[datumcentro]] de la teknologia-nubkomputada firmao [[OVHcloud|OVH]] en la urbo [[Strasburgo]] ([[Francio]]).{{Vikinovaĵen|Francujo: Fajro en datumcentro OVHcloud en Strasburgo kaŭzis damaĝon}} ;{{dato|17|03|2021}} * {{flago|Tanzanio}} La [[Tanzanio|tanzania]] prezidento [[John Magufuli]] mortis dum sia mandatoperiodo; la vicprezidanto [[Samia Suluhu]] sukcedis lin, iĝante la unua virino atinginta ĉi tiun postenon en Tanzanio. ;{{dato|16|03|2021}} * {{flago|Esperanto}} La [[Akademio de Esperanto]] konstatis, ke ĝi ne pretas decidi pri la uzindeco aŭ oficiala statuso de la pronomoj «[[ri]]», «[[ŝli]]» aŭ aliaj eksterfundamentaj [[seksneŭtralaj pronomoj]]. Ĝi ankaŭ esprimis sian intencon ne okupiĝi pri ĉi tiu demando dum almenaŭ jardeko, se ne pli longe.{{Vikinovaĵen|Ĉu oficialigi «ri»? La Akademio de Esperanto decidis ne decidi}} ;{{dato|27|03|2021}} * {{flago|Birmo}} La [[Birmo|birma]] polico mortpafis minimume 107 homojn dum kontraŭpuĉaj manifestacioj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} nur sencus kaze ke ESTUS referencoj --> {{Projektoj|n=Kategorio:Marto de 2021}} {{2020-aj jaroj}} [[Kategorio:Monatoj de 2021| 03]] [[Kategorio:Marto laŭ jaroj]] 4mm9cey1epm0o277r686ljf205re4gn 9387436 9387435 2026-05-30T09:49:28Z Sj1mor 12103 9387436 wikitext text/x-wiki {{marto}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[marto]] [[2021]]''': ;{{dato|01|03|2021}} * {{flago|Ĉeĥio}} Rilate al la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2020|pandemio de la malsano COVID-19]] en [[Ĉeĥio]] ekvalidis novaj trisemajnaj restriktoj. La moviĝo inter la [[Listo de urboj de Ĉeĥio|urboj]] kaj [[Administra divido de Ĉeĥio|distriktoj]] estas strikte limigita krom kelkaj specifaj kazoj. * {{flago|Francio}} La 32-a Pariza puntribunalo kondamnis francan eks-prezidanton [[Nicolas Sarkozy]] pro koruptado.{{Vikinovaĵen|Franca eksprezidanto Sarkozy kondamnita pro korupto}} * {{flago|Britio}} [[Kimrio]] plivastigis sian jaman [[malpermeson je fumado|malpermeson je fumado]] en publikaj ejoj, por inkluzivi hospitalojn, lernejojn, kaj ludejojn.{{Vikinovaĵen|Kimrujo plivastigis [[malpermeso je fumado|malpermeson je fumado]] por inkluzivi hospitalojn, lernejojn kaj ludejojn}} * {{flago|Niĝerio}} [[Ngozi Okonjo-Iweala]] iĝis direktoro de la [[Monda Komerca Organizaĵo]] — la unua ino kaj la unua afrikano atinginta tiun postenon. ;{{dato|02|03|2021}} * {{flago|Alĝerio}}{{flago|Francio}} La [[Francio|franca]] prezidanto [[Emmanuel Macron]] agnoskis ke [[Ali Bumendjel]], [[Alĝerio|alĝeria]] sendependista advokato, estis murdata de la [[Francaj Armitaj Fortoj|franca armeo]] en 1957. ;{{dato|7|03|2021}} * {{flago|Ekvatora Gvineo}} Pluraj eksplodoj en kazerno kaŭzis almenaŭ 108 mortintoj kaj 615 vunditoj en [[Batao]], [[Ekvatora Gvineo]]. La prezidanto [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] petis internacian helpon. * {{flago|Ĉinio}} La Nacia Popola Asembleo de [[Ĉinio]] decidis ke ĉiuj politikaj kandidatoj de [[Honkongo]] estu detale kontrolitaj antaŭ ol ricevi permeson balotiĝi por ke nur «patriotoj» al la Popola Respubliko de Ĉinio povu kandidatiĝi.{{Vikinovaĵen|La Nacia Popola Asembleo de Ĉinujo ekregos la honkongan elektosistemon}} ;{{dato|10|03|2021}} * {{flago|Francio}} Okazis granda fajro ĉe la [[datumcentro]] de la teknologia-nubkomputada firmao [[OVHcloud|OVH]] en la urbo [[Strasburgo]] ([[Francio]]).{{Vikinovaĵen|Francujo: Fajro en datumcentro OVHcloud en Strasburgo kaŭzis damaĝon}} ;{{dato|17|03|2021}} * {{flago|Tanzanio}} La [[Tanzanio|tanzania]] prezidento [[John Magufuli]] mortis dum sia mandatoperiodo; la vicprezidanto [[Samia Suluhu]] sukcedis lin, iĝante la unua virino atinginta ĉi tiun postenon en Tanzanio. ;{{dato|16|03|2021}} * {{flago|Esperanto}} La [[Akademio de Esperanto]] konstatis, ke ĝi ne pretas decidi pri la uzindeco aŭ oficiala statuso de la pronomoj «[[ri]]», «[[ŝli]]» aŭ aliaj eksterfundamentaj [[seksneŭtralaj pronomoj]]. Ĝi ankaŭ esprimis sian intencon ne okupiĝi pri ĉi tiu demando dum almenaŭ jardeko, se ne pli longe.{{Vikinovaĵen|Ĉu oficialigi «ri»? La Akademio de Esperanto decidis ne decidi}} ;{{dato|27|03|2021}} * {{flago|Birmo}} La [[Birmo|birma]] polico mortpafis minimume 107 homojn dum kontraŭpuĉaj manifestacioj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} nur sencus kaze ke ESTUS referencoj --> {{Projektoj|n=Kategorio:Marto de 2021}} {{2020-aj jaroj}} [[Kategorio:Monatoj de 2021| 03]] [[Kategorio:Marto laŭ jaroj]] 7zi7xfipaiwoeahn9u85vbvxlhddxe3 9387437 9387436 2026-05-30T09:50:05Z Sj1mor 12103 9387437 wikitext text/x-wiki {{marto}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[marto]] [[2021]]''': ;{{dato|01|03|2021}} * {{flago|Ĉeĥio}} Rilate al la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2020|pandemio de la malsano COVID-19]] en [[Ĉeĥio]] ekvalidis novaj trisemajnaj restriktoj. La moviĝo inter la [[Listo de urboj de Ĉeĥio|urboj]] kaj [[Administra divido de Ĉeĥio|distriktoj]] estas strikte limigita krom kelkaj specifaj kazoj. * {{flago|Francio}} La 32-a Pariza puntribunalo kondamnis francan eks-prezidanton [[Nicolas Sarkozy]] pro koruptado.{{Vikinovaĵen|Franca eksprezidanto Sarkozy kondamnita pro korupto}} * {{flago|Britio}} [[Kimrio]] plivastigis sian jaman [[malpermeson je fumado|malpermeson je fumado]] en publikaj ejoj, por inkluzivi hospitalojn, lernejojn, kaj ludejojn.{{Vikinovaĵen|Kimrujo plivastigis malpermeson je fumado por inkluzivi hospitalojn, lernejojn kaj ludejojn}} * {{flago|Niĝerio}} [[Ngozi Okonjo-Iweala]] iĝis direktoro de la [[Monda Komerca Organizaĵo]] — la unua ino kaj la unua afrikano atinginta tiun postenon. ;{{dato|02|03|2021}} * {{flago|Alĝerio}}{{flago|Francio}} La [[Francio|franca]] prezidanto [[Emmanuel Macron]] agnoskis ke [[Ali Bumendjel]], [[Alĝerio|alĝeria]] sendependista advokato, estis murdata de la [[Francaj Armitaj Fortoj|franca armeo]] en 1957. ;{{dato|7|03|2021}} * {{flago|Ekvatora Gvineo}} Pluraj eksplodoj en kazerno kaŭzis almenaŭ 108 mortintoj kaj 615 vunditoj en [[Batao]], [[Ekvatora Gvineo]]. La prezidanto [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] petis internacian helpon. * {{flago|Ĉinio}} La Nacia Popola Asembleo de [[Ĉinio]] decidis ke ĉiuj politikaj kandidatoj de [[Honkongo]] estu detale kontrolitaj antaŭ ol ricevi permeson balotiĝi por ke nur «patriotoj» al la Popola Respubliko de Ĉinio povu kandidatiĝi.{{Vikinovaĵen|La Nacia Popola Asembleo de Ĉinujo ekregos la honkongan elektosistemon}} ;{{dato|10|03|2021}} * {{flago|Francio}} Okazis granda fajro ĉe la [[datumcentro]] de la teknologia-nubkomputada firmao [[OVHcloud|OVH]] en la urbo [[Strasburgo]] ([[Francio]]).{{Vikinovaĵen|Francujo: Fajro en datumcentro OVHcloud en Strasburgo kaŭzis damaĝon}} ;{{dato|17|03|2021}} * {{flago|Tanzanio}} La [[Tanzanio|tanzania]] prezidento [[John Magufuli]] mortis dum sia mandatoperiodo; la vicprezidanto [[Samia Suluhu]] sukcedis lin, iĝante la unua virino atinginta ĉi tiun postenon en Tanzanio. ;{{dato|16|03|2021}} * {{flago|Esperanto}} La [[Akademio de Esperanto]] konstatis, ke ĝi ne pretas decidi pri la uzindeco aŭ oficiala statuso de la pronomoj «[[ri]]», «[[ŝli]]» aŭ aliaj eksterfundamentaj [[seksneŭtralaj pronomoj]]. Ĝi ankaŭ esprimis sian intencon ne okupiĝi pri ĉi tiu demando dum almenaŭ jardeko, se ne pli longe.{{Vikinovaĵen|Ĉu oficialigi «ri»? La Akademio de Esperanto decidis ne decidi}} ;{{dato|27|03|2021}} * {{flago|Birmo}} La [[Birmo|birma]] polico mortpafis minimume 107 homojn dum kontraŭpuĉaj manifestacioj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} nur sencus kaze ke ESTUS referencoj --> {{Projektoj|n=Kategorio:Marto de 2021}} {{2020-aj jaroj}} [[Kategorio:Monatoj de 2021| 03]] [[Kategorio:Marto laŭ jaroj]] 6fi72yiigyoyyycxhl308eaotk8hft4 9387438 9387437 2026-05-30T09:50:26Z Sj1mor 12103 9387438 wikitext text/x-wiki {{marto}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[marto]] [[2021]]''': ;{{dato|01|03|2021}} * {{flago|Ĉeĥio}} Rilate al la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2020|pandemio de la malsano COVID-19]] en [[Ĉeĥio]] ekvalidis novaj trisemajnaj restriktoj. La moviĝo inter la [[Listo de urboj de Ĉeĥio|urboj]] kaj [[Administra divido de Ĉeĥio|distriktoj]] estas strikte limigita krom kelkaj specifaj kazoj. * {{flago|Francio}} La 32-a Pariza puntribunalo kondamnis francan eks-prezidanton [[Nicolas Sarkozy]] pro koruptado.{{Vikinovaĵen|Franca eksprezidanto Sarkozy kondamnita pro korupto}} * {{flago|Britio}} [[Kimrio]] plivastigis sian jaman [[malpermeso je fumado|malpermeson je fumado]] en publikaj ejoj, por inkluzivi hospitalojn, lernejojn, kaj ludejojn.{{Vikinovaĵen|Kimrujo plivastigis malpermeson je fumado por inkluzivi hospitalojn, lernejojn kaj ludejojn}} * {{flago|Niĝerio}} [[Ngozi Okonjo-Iweala]] iĝis direktoro de la [[Monda Komerca Organizaĵo]] — la unua ino kaj la unua afrikano atinginta tiun postenon. ;{{dato|02|03|2021}} * {{flago|Alĝerio}}{{flago|Francio}} La [[Francio|franca]] prezidanto [[Emmanuel Macron]] agnoskis ke [[Ali Bumendjel]], [[Alĝerio|alĝeria]] sendependista advokato, estis murdata de la [[Francaj Armitaj Fortoj|franca armeo]] en 1957. ;{{dato|7|03|2021}} * {{flago|Ekvatora Gvineo}} Pluraj eksplodoj en kazerno kaŭzis almenaŭ 108 mortintoj kaj 615 vunditoj en [[Batao]], [[Ekvatora Gvineo]]. La prezidanto [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] petis internacian helpon. * {{flago|Ĉinio}} La Nacia Popola Asembleo de [[Ĉinio]] decidis ke ĉiuj politikaj kandidatoj de [[Honkongo]] estu detale kontrolitaj antaŭ ol ricevi permeson balotiĝi por ke nur «patriotoj» al la Popola Respubliko de Ĉinio povu kandidatiĝi.{{Vikinovaĵen|La Nacia Popola Asembleo de Ĉinujo ekregos la honkongan elektosistemon}} ;{{dato|10|03|2021}} * {{flago|Francio}} Okazis granda fajro ĉe la [[datumcentro]] de la teknologia-nubkomputada firmao [[OVHcloud|OVH]] en la urbo [[Strasburgo]] ([[Francio]]).{{Vikinovaĵen|Francujo: Fajro en datumcentro OVHcloud en Strasburgo kaŭzis damaĝon}} ;{{dato|17|03|2021}} * {{flago|Tanzanio}} La [[Tanzanio|tanzania]] prezidento [[John Magufuli]] mortis dum sia mandatoperiodo; la vicprezidanto [[Samia Suluhu]] sukcedis lin, iĝante la unua virino atinginta ĉi tiun postenon en Tanzanio. ;{{dato|16|03|2021}} * {{flago|Esperanto}} La [[Akademio de Esperanto]] konstatis, ke ĝi ne pretas decidi pri la uzindeco aŭ oficiala statuso de la pronomoj «[[ri]]», «[[ŝli]]» aŭ aliaj eksterfundamentaj [[seksneŭtralaj pronomoj]]. Ĝi ankaŭ esprimis sian intencon ne okupiĝi pri ĉi tiu demando dum almenaŭ jardeko, se ne pli longe.{{Vikinovaĵen|Ĉu oficialigi «ri»? La Akademio de Esperanto decidis ne decidi}} ;{{dato|27|03|2021}} * {{flago|Birmo}} La [[Birmo|birma]] polico mortpafis minimume 107 homojn dum kontraŭpuĉaj manifestacioj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} nur sencus kaze ke ESTUS referencoj --> {{Projektoj|n=Kategorio:Marto de 2021}} {{2020-aj jaroj}} [[Kategorio:Monatoj de 2021| 03]] [[Kategorio:Marto laŭ jaroj]] s12flxwpeh0gqe8omzu4kv89auqw5d0 0 713488 9387227 7933460 2026-05-30T03:31:21Z Sj1mor 12103 9387227 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto libro}}'''''A Treatise on Probability''''' (Traktato pri probableco) estis verko de [[John Maynard Keynes]] publikigita estante en la [[Universitato de Kembriĝo]] en [[1921]].<ref> Vidu Keynes, John Maynard (1921), [https://archive.org/stream/treatiseonprobab007528mbp#page/n9/mode/2up Treatise on Probability,] London: Macmillan & Co. </ref> Keynes estis finkompletiginta sian verkon ''A Treatise on Probability'' antaŭ la [[Unua Mondmilito]], sed li publikigis ĝin en 1921.<ref>Skidelsky, Robert. (2003) John Maynard Keynes: 1883–1946: Economist, Philosopher, Statesman. Pan MacMillan Ltd., p. 217–220, 245, 260–265, 283, 342–355. ISBN 0-330-48867-8.</ref> Tiu verko estis elstara kontribuo al la filozofiaj kaj matematikaj subteniloj de la [[probablokalkulo]], defendante la gravan punkton ke ''probabloj'' estis pli malpli veraj valoroj (logikaj valoroj) intermezaj inter simpla vero kaj falseco. Keynes disvolvigis la unuan alt-malaltan alproksimigon al la probableca [[Intervalo (matematiko)|intervalo]] de probablo en la ĉapitroj 15 kaj 17 de tiu libro, same kiel disvolvigis sian unuan pezdecidan alproksimigon per sia konvencia koeficiento de risko kaj pezo, ''c'', en la ĉapitro 26. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Probablo-teorio]] [[Kategorio:Probablo]] [[Kategorio:Matematikaj libroj]] fhnji2rtu5r4jyticrb2icd37jzx716 0 717212 9386936 9010977 2026-05-29T19:41:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Paroĥa preĝejo Emeriko de Hungario | larĝo de informkesto = | dosiero = Szent Imre-templom, Balatonalmádi.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Paroĥa preĝejo Emeriko de Hungario en Balatonalmádi | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Veszprém]] | diocezo = Veszprém | unio = | dekanujo = [[Várpalota]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = loke | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Balatonalmádi]] | geo = | regiono-ISO = HU | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = [[István Medgyaszay]] | stilo = hungareca secesio | ark tipo = | fondo = [[1930]] | finigo = 1930 | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonita parte el ruĝaj ŝtonoj el [[permio]] | adreso = | ttt = | commons = }} La '''[[preĝejo]] [[Emeriko de Hungario]]''' estas romkatolika [[kirko]] en [[Hungario]], en [[urbo]] [[Balatonalmádi]]. [[Dosiero:Szent Imre-templom, Balatonalmádi-2.jpg|eta|260ra|maldekstra|Preĝeja korto]] == Historio == La katolikoj de Balatonalmádi havis kirkon en la aliĝinta vilaĝo Vörösberény. Ĝi ne sufiĉis depost la [[1-a mondmilito]], tial oni konstruis pli novan en la origina "almádi" en [[1930]]. La [[paroĥo]] estis fondita en 1934. == Konstruaĵo == La [[konstruaĵo]] situas sola en [[korto]] en la urbomezo. La [[fasado]] estas malsimetria, dekstre la kvadrata [[turo]] altiĝas. La turpinto estas piramida. En la fasado triangulo plene reliefas, en kies interno estas bildo. 4 kolonoj tenas la triangulon. Malantaŭ la kolonoj troviĝas 3 pordoj. Interne la plena navo estas kovrita per murpentraĵoj ekde 1955. == Kapelo == Ĝis 1945 [[Reĝa Palaco (Budapeŝto)]] funkciis en la hungara ĉefurbo, sed dum la [[sieĝo]] ĝi plene ruiniĝis. Hazarde la ene funkcianta [[kapelo]] restis netuŝita, ĉar la etaĝaj ruinoj plene kovris kaj ŝirmis ĝin. La palaco longe restis ruino, sed inter 1956-1958 la kapelo estis malkonstruita kaj rekonstruita ĉe la preĝejo Emeriko en Balatonalmádi. Interne oni gardas [[relikvo]]jn de [[Stefano la 1-a (Hungario)]], Emeriko de Hungario kaj [[Gizela de Bavario]]. Estas videbla ankaŭ [[mozaiko]] pri Stefano fare de [[Károly Lotz]]. [[Kermeso]] okazas en la 5-an de [[novembro]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/templom/2157 hungare kun fotoj] * [https://www.errearra.org/balatonalmadi-szent-imre-templom hungare kun fotoj] * [https://balatonalmadi.hu/fooldal/balatonalmadi/kozossegi-elet/egyhazak/katolikus/szent-imre-templom/]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://csodalatosbalaton.hu/latnivalok/templomok/szent-imre-plebania-templom-balatonalmadi/]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lexikon.katolikus.hu/B/Balatonalm%C3%A1di.html] <gallery mode=packed> 180729 Almádi tanösvény (58).jpg|Interno 180729 Balatonalmádi Szent Imre-templom oltár.jpg|Altaro </gallery> {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Emeriko de Hungario|Balatonalmádi]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Balatonalmádi|Balatonalmádi]] s73i11c2859866avqfu3faou56yds6p 0 717525 9387473 8740290 2026-05-30T10:42:28Z Crosstor 3176 9387473 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gergely Berzeviczy |dosiero = Berzeviczy Gergely.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Gergely Berzeviczy |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1763|06|15}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Veľká Lomnica|Nagy-Lomnic]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1822|02|23}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio) }} '''[[Gregorio|Gergely]] Berzeviczy''' [gergej berzevici], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Berzeviczy Gergely''' estis [[oficisto]], patro de la [[Hungario|hungaria]] [[ekonomio]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''berzevicei'' kaj ''kakaslomnici,'' lia [[nepo]] estis [[Egyed Berzeviczy]]. [[Dosiero:Berzeviczy SzP 86.jpg|eta|{{centre|Memortabulo pri Gergely Berzeviczy fare de [[Péter Szanyi]]}}]] Gergely Berzeviczy<ref>http://digit.drk.hu/?m=lib&book=3&p=304 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160309102044/http://digit.drk.hu/?book=3&m=lib&p=304 |date=2016-03-09 }}</ref> naskiĝis la {{daton|15|junio|1763}} en [[Veľká Lomnica|Nagy-Lomnic]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]], nuntempa [[Veľká Lomnica]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|23|februaro|1822}} en [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Veľká Lomnica en Slovakio). == Biografio == Gergely Berzeviczy akiris juran diplometon en [[liceo]] en [[Kežmarok|Késmárk]] en [[1783]], poste li plustudis tri jarojn en [[Universitato de Göttingen]], pli poste li studvojaĝis en [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Britio]]. Hejmenveninta li estis ŝtata oficisto. Li kolektis la studvojaĝajn spertojn kaj li kompilis ekonomian planon, kiun li sendis al la reĝo. Li ne ricevis respondon. Li kontaktiĝis kun la jakobena rondo de [[Ignác Martinovics]], sed depost la fiasko en [[1795]] li retiriĝis. Li turnis al la scienco, precipe al ekonomio kaj etnografio. Li ekkomprenis, ke la feŭdismo peze blokas la ekonomiajn eblecojn de la lando, krome li volis plenan sendependecon de Hungarlando. Li ankaŭ kritikis la ekspluaton de la kamparanoj fare de la nobeloj. Li propraokule serĉis komercajn eblecojn al la nordaj landoj, tial li vojaĝis al [[Varsovio]] kaj [[Gdańsk|Danzig]]. Ekde [[1801]] ĝis sia morto li havis postenon en la luterana eklezio. Li ankaŭ estis entuziasma peranto de turismo en [[Altaj Tatroj]]. Li kontribuis nur en la latina kaj la germana. [[Dosiero:Berzeviczy Gergely utca, névtábla, 2019 Újpest.jpg|eta|{{centre|Stratotabulo en [[Újpest]]}}]] == Elektitaj kontribuoj == * ''De commercio et industria Hungariae'' (1797) * ''De conditione et indole rusticorum in Hungaria'' (1806) * ''Notizen über das Zipser Komitat in Ungarn Vaterländer Blätter'' (1810) * ''Die Karpathen in Ungern, ihre natürliche Beschaffenheit...'' (1819) * ''Nachrichten über den jetzigen Zustand der Evangelischen in Ungarn'' (1822) == Memorigiloj == * memortabulo (vidu la foton!) * en [[Budapeŝto]] kaj [[Miskolc]] [[mezlernejo]]j prenis la nomon "Berzeviczy Gergely" * strato en [[Újpest]] == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/02100/02115/html/1-702.html hungarlingva biografio kun bildo] * [https://web.archive.org/web/20050321043133/http://www.fsz.bme.hu/mtsz/mhk/csarnok/b/bgergely.htm hungarlingva biografio kun bildo] * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/berzeviczy-gergely-74B9D/ hungarlingva biografio kun bildo] * [https://web.archive.org/web/20070217205148/http://www.lutheran.hu/z/honlapok/protestans/felvidek/eperjes/berzeviczy?detail=1 hungarlingva biografio] * [http://szerver3.berzeviczy.edu.hu/?q=node/87 hungarlingva biografio]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berzeviczy Gergely}} [[Kategorio:Hungaraj oficistoj]] drvmt1j3w0j9kqjyhfdcdv036oa7p1r 0 718154 9387199 7138632 2026-05-30T02:11:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Ĉieliro de Maria | larĝo de informkesto = | dosiero = Nagyboldogasszony-templom, Balatonarács panoramio.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Preĝejo de Ĉieliro de Maria en Balatonfüred-Balatonarács | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Veszprém]] | diocezo = Veszprém | unio = | dekanujo = Veszprém | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Balatonfüred]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = malfru[[baroko]] | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = | ttt = | commons = }} La '''[[preĝejo]] [[Ĉieliro de Maria]]''' estas romkatolika [[monumento historia]] en [[Hungario]], en [[urbo]] [[Balatonfüred]], en kvartalo Arács (iam en memstara [[vilaĝo]] Balatonarács). == Historio == La unua mencio okazis pri [[kirko]] ĉirkaŭita kun [[tombejo]] en Arács en [[1373]]. Inter 1700-1702 la kalvinanoj konstruis kirkon iom for, sed en la vilaĝo. En [[1754]] la katolikoj trude akiris ĝin kaj el tio oni konstruis la katolikan preĝejon en [[1785]] sub inspektorado de [[Károly Eszterházy]]. La [[orgeno]] estis aĉetita en [[Preĝejo Mario Magdaleno (Pásztó)]] en [[1995]]. La preĝejo estis renovigita en 1997. [[Dosiero:180730 Balatonarács katolikus templom.jpg|eta|]] == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola en [[korto]], de sed kaj la [[fasado]], kaj la [[absido]] tuŝas la vojon. La fasado estas simetria kaj havas enmuritan pordon, pli supre fenestron, meze la kvadrata [[turo]] altiĝas, sed ne reliefas. La turpinto estas piramida. La absido estas rektangula kaj havas enirejon. La ĉefaltaro estas pli aĝa, ol mem la kirko almenaŭ duonjarcenton. Super la altaro estas videbla statuo pri [[Sankta Mikaelo]], proksime statuoj pri [[Sankta Sebastiano]] kaj [[Sankta Vendelo]], pli malsupre [[Sankta Jozefo]] kaj [[Sankta Anna]]. La mebloj estis faritaj el la [[18-a jarcento]]. [[Kermeso]] okazas la 15-an de [[aŭgusto]]. == Fontoj == * [https://balatonfured.hu/2011/01/17/aracsi-romai-katolikus-templom/ hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210423180120/https://balatonfured.hu/2011/01/17/aracsi-romai-katolikus-templom/ |date=2021-04-23 }} * [https://miserend.hu/templom/1930] * [https://www.muemlekem.hu/muemlek/show/9718] == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.youtube.com/watch?v=gmJmpKqH-Zc sonorado de la kirko] [[Dosiero:Balatonarács római katolikus temploma.jpg|eta|maldekstre|]] {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de la Ĉielenpreno de Sankta Maria|Balatonarács]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Balatonfüred]] m4uofi6rme86y5ox386sdjbjfrd9snu 0 718468 9387289 8414150 2026-05-30T04:28:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387289 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''Profunda fundo''' (どん底, Donzoko) estas [[Japana kinematografio|japana]] [[filmo]] de [[1957]] reĝisorita de [[Akira Kurosawa]], bazita sur la teatraĵo de 1902 ''Na dne'' (Profundo) de [[Maksim Gorkij]].<ref> Galbraith IV 2008, p. 137. </ref> La scenejo estis ŝanĝita por la filmo el fino de 19a-jarcenta [[Rusio]] al [[Edo periodo]] de [[Japanio]]. Kontraste al la malferma adapto de [[Shakespeare]] farita en ''[[La aranereta kastelo]]'', ''Profunda fundo'' estis filmita nur en du limigitaj scenejoj, por emfazi la limigitan naturon de la vivoj de la roluloj. Kvankam fidela al la teatraĵo, tiu adaptaĵo de rusa materialo al komplete japana scenejo — tiuokaze, al fino de la [[Edo periodo]] — malkiel la iama adapto de Kurosawa en ''La idioto'', tiu ĉi estis konsiderita kinarte sukcesa. La filmo premieris en Septembro 1957, kaj ricevis diversdiferencajn reagojn similajn al tiuj de ''La aranereta kastelo''. Tamen kelkaj kritikistoj rangigas ĝin inter la plej subvalorigitaj verkoj de la reĝisoro.<ref>{{Harvnb|Galbraith|pp=239–246}}</ref><ref>{{Harvnb|Prince|pp=149–154}}</ref><ref>{{Harvnb|Bock|1978|pp=171, 185–186}}</ref><ref>{{Harvnb|Richie|1999|pp=125–133}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Bock, Audie (1978). Japanese Film Directors. Kodansha. ISBN 0-87011-304-6. * Galbraith, Stuart, IV (2002). [https://archive.org/details/emperorwolf00galb The Emperor and the Wolf: The Lives and Films of Akira Kurosawa and Toshiro Mifune.] Faber and Faber, Inc. ISBN 978-0-571-19982-2. * Goodwin, James (1994). Perspectives on Akira Kurosawa. G. K. Hall & Co. ISBN 978-0-8161-1993-6. * Kurosawa, Akira (1983). Something Like an Autobiography. Tradukita de Audie E. Bock. Vintage Books. ISBN 978-0-394-71439-4. * Prince, Stephen (1999). The Warrior's Camera: The Cinema of Akira Kurosawa (2nd, revised ed.). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01046-5. * Richie, Donald (2001). A Hundred Years of Japanese Film. Kodansha International. ISBN 978-4-7700-2682-8. * Yoshimoto, Mitsuhiro (2000). Kurosawa: Film Studies and Japanese Cinema. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-2519-2. == Eksteraj ligiloj == * ''[http://www.jmdb.ne.jp/1957/cg003650.htm Donzoko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170518144252/http://www.jmdb.ne.jp/1957/cg003650.htm |date=2017-05-18 }}'' en Japanese Movie Database * {{IMDb title|0050330}} * [https://www.criterion.com/current/posts/333-akira-kurosawa-s-the-lower-depths ''Akira Kurosawa’s The Lower Depths''] eseo de Keiko McDonald & Thomas Rimer en Criterion Collection {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj reĝisoritaj de Akira Kurosawa]] [[Kategorio:Japanaj filmoj]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Japanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1957]] [[Kategorio:Nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Historiaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de dramoj]] 6xnb44sh3eney43e7uy2rne02hz4gu2 0 718762 9387498 8419992 2026-05-30T11:56:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387498 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lago | Lago = Pyhäjärvi | Latitudo = 63/35/0/N | Longitudo = 25/57/0/E | Regiono-ISO = FI | zomo = 9 | Situo = [[Pyhäjärvi (urbo)|Pyhäjärvi]] | Areo = 121.8 | Referenco por areo=<ref name="oiva">{{citaĵo el la reto | url = http://wwwp2.ymparisto.fi/scripts/oiva.asp | titolo = OIVA – Ympäristö- ja paikkatietopalvelu | Selite = edellyttää rekisteröitymisen | eldoninto = Ympäristöhallinto | alirdato = 24.5.2011 | lingvo = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20110324062535/http://wwwp2.ymparisto.fi/scripts/oiva.asp | arkivdato = 2011-03-24 }}</ref> | Alto = 139–140 | Bordo = 244.5 | Referenco pro bordo=<ref name="oiva"/> | Maksimuma profundo = 27 | Referenco por maksimuma profundo=<ref name="oiva"/> | Profundo = 6.27 | Referenco por profundo=<ref name="oiva"/> | Volumeno = 0,77 | Referenco por volumeno=<ref name="oiva"/> | Enfluo = [[Pyhäjoki]] | Elfluo = [[Pyhäjoki]] }} '''Pyhäjärvi''' estas [[lago]] en [[Finnlando]] en la provinco [[Norda Ostrobotnio]] en la urbo [[Pyhäjärvi (urbo)|Pyhäjärvi]]. La areo de la lago estas 121,8 km² kaj la plej granda profundo 27 m. Pyhäjärvi elfluas tra rivero [[Pyhäjoki (rivero)|Pyhäjoki]] en [[Botnia golfo|Botnian golfon]]. Pyhäjärvi havas riĉan fiŝaron. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lagoj en Finnlando]] bxdy5fkswtw8je2148fa6per79urone 0 718771 9387497 9158859 2026-05-30T11:55:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387497 wikitext text/x-wiki {{informkesto lago | Lago = Pyhäjärvi | Latitudo = 62/43/41/N | Longitudo = 25/27/18/E | Regiono-ISO = FI-08 | zomo = 10 | Situo = [[Saarijärvi]], [[Äänekoski]] | Areo = 58.9 | Referenco por areo=<ref name="oiva">{{citaĵo el la reto | url = http://wwwp2.ymparisto.fi/scripts/oiva.asp | titolo = OIVA – Ympäristö- ja paikkatietopalvelu | Selite = edellyttää rekisteröitymisen | 4 = | eldoninto = Ympäristöhallinto | alirdato = 2.9.2010 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20110324062535/http://wwwp2.ymparisto.fi/scripts/oiva.asp | arkivdato = 2011-03-24 }}</ref> | Alto = 120.0 | Referenco por alto=<ref name="karttapaikka">{{citaĵo el la reto | url = http://kansalaisen.karttapaikka.fi | titolo = Kansalaisen Karttapaikka | eldoninto = Maanmittauslaitos | alirdato = 2.9.2010 }}</ref> | Bordo = 183.9 | Referenco por bordo=<ref name="oiva"/> | Profundo = 9.67 | Referenco por profundo=<ref name="oiva"/> | Maksimuma profundo = 43.2 | Referenco por maksimuma profundo=<ref name="oiva"/> | Volumeno = 0,57 | Referenco por volumeno=<ref name="oiva"/> | Enfluo = [[Parantalankoski]], Pyhäjoki | Elfluo = [[Parantalankoski]], Pyhäjoki | Areo de baseno = 322 | Referenco por areo de baseno=<ref name="sokka">{{citaĵo el la reto | url = http://www.ymparisto.fi/download.asp?contentid=29401 | titolo = Säännöstelyn kehittäminen Saarijärven reitin Pyhäjärvellä, Osa 1: Kehittämisselvitykset vuosina 1996—1997 ja uuden säännöstelytavan käyttöönotto vuonna 1998 | aŭtoro = Timo Sokka | jaro = 2004 | loko = Jyväskylä | eldoninto = Keski-Suomen ympäristökeskus | alirdato = 2.9.2010 }}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} '''Pyhäjärvi''' estas [[lago]] en [[Finnlando]] en provinco [[Meza Finnlando]] en urboj [[Äänekoski]] kaj [[Saarijärvi]]. Ĝia areo estas 58,9 km², la plej granda profundo 43,2 m kaj longo de la bordo 183,9 km. La lago havas multajn insulojn. La plej granda parto de la akvo de Pyhäjärvi fluas el Kiimasjärvi. Malpli granda parto fluas en lagon Pieni-Lumperoinen. Akvo de Pyhäjärvi estas vere pura kaj klara. La plej granda insulo estas Salonsaari. Vilaĝoj sur la bordo de la lago estas minimume Parantala en Äänekoski kaj Häkkilä kaj Kekkilä en Saarijärvi. Ankaŭ komunuma centro de Saarijärvi estas apuda Pyhäjärvi. La lago havas sablan fluejon. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Lagoj en Finnlando]] m0wt1skizv01qrzoea6rh0qkxkp48vd 0 723010 9387394 8416096 2026-05-30T08:52:18Z Sj1mor 12103 9387394 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Private Edwin Francis Jemison.jpg|eta|upright|Edwin Francis Jemison, juna soldato de la Armeo de la Konfederaciaj Ŝtatoj.]] La '''Armeo de la Konfederaciaj Ŝtatoj''' (nomita ankaŭ '''Konfederacia Armeo''' aŭ simple '''Suda Armeo''') estis la [[militfortoj]] de la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono]] (ofte referencataj kiel Konfederacio) dum la [[Usona Enlanda Milito]] (1861–1865), kiuj batalis kontraŭ la fortoj de [[Usono]] (Unio) por la ĉefa celo pluhavi [[sklaveco]]n en la [[Suda Usono|Sudaj ŝtatoj]].<ref>La 8an de Februaro, 1861, delegitoj el la unuaj sep [[Profunda Sudo]] sklavecaj ŝtatoj kiuj jam estis deklarinta sian secesion el la Unio de [[Usono]] kunsidis en [[Montgomery (Alabamo)|Montgomery]], nome [[ĉefurbo]] de [[Alabamo]], adoptis la Provizoran Konstitucion de la Konfederaciaj Ŝtatoj.</ref> == Historio == La 28a de Februaro, 1861, la Provizora Konfederacia Kongreso establis provizoran volontulan armeon kaj donis la kontrolon super la militaj operacoj kaj aŭtoritaton por arigi ŝtatajn fortojn kaj volontulojn al la ĵus elektita Prezidento de la Konfederaciaj Ŝtatoj, nome [[Jefferson Davis]]. Davis estis gradigito de la [[West Point|Usona Militakademio]], kaj kolonelo de volontula regimento dum la [[Meksik-usona milito]]. Li estis ankaŭ estinta membro de la [[Usona Senato]] el [[Misisipio]] kaj Usona Sekretario de Milito dum la regado de Prezidento [[Franklin Pierce]]. La 1an de Marto, 1861, je la konto de la konfederacia registaro, Davis ekhavis kontrolon de la milita situacio en [[Charleston (Suda Karolino)]], kie la sudkarolina ŝtata milico estis sieĝanta la insulan fortikaĵon de [[Fort Sumter]] ĉe la elirejo al la haveno de Charleston, kiu estis retenita de malgranda [[Usona Armeo|usonarmea]] soldataro. Marte 1861, la Provizora Konfederacia Kongreso etendis la provizorajn fortojn kaj establis pli permanentan Armeon de la Konfederaciaj Ŝtatoj. [[Dosiero:Pgt beauregard.jpg|eta|maldekstre|Brig. Gen. [[P. G. T. Beauregard]], estris la unuan batalon de la KA, nome la [[Batalo de Fort Sumter]].]] Akurata kalkulo de la totala nombro de individuoj kiuj servis en la Konfederacia Armeo estas malfacile determinebla pro la nekompletaj kaj detruitaj konfederaciaj registroj; ĉirkaŭkalkuloj de la nombro de individuaj konfederaciaj soldatoj estas inter 750 000 kaj 1 000 000 da homoj. Tio ne inkludas nekonatan nombron de [[sklavo]]n kiuj estis devigitaj plenumi variajn taskojn por la armeo, kiel la konstruado de fortifikaĵoj kaj defendiloj aŭ ŝofori vagonarojn.<ref>Registroj de la nombro de individuoj kiuj servis en la [[Usona Armeo]] estas pli etendaj kaj fidindaj, sed ankoraŭ ne tute akurataj. Ĉirkaŭkalkuloj de la nombro de individuaj soldatoj de la Unio gamas inter 1 550 000 kaj 2 400 000, kun plej verŝajna nombro inter 2 000 000 kaj 2 200 000. La registroj de la Unia Armeo montras iom pli ol 2 677 000 enlistigojn sed tiu nombro ŝajne inkludas multajn re-enlistigojn. Tiuj nombroj ne inkludas maristojn kiuj servis en la [[Usona Mararmeo]] aŭ en la [[Usona Marinfanteria Korpuso]]. Tiuj figuroj reprezentas la totalan nombron de individuaj soldatoj kiuj servis en ajna momento dum la milito, ne la grandon de la armeo en ajna difinita dato.</ref> Ĉar tiuj ciferoj inkludas ĉirkaŭkalkulojn de la totala nombro de individuaj soldatoj kiuj servis en ajna momento dum la milito, ili ne reprezentas la grandon de la armeo en ajna difinita dato. Tiuj nombroj ne inkludas homojn kiuj servis en la Konfederacia Mararmeo. Kvankam plej el la soldatoj kiuj luktis en la Usona Enlanda Milito estis volontuloj, ambaŭ flankoj ĉirkaŭ 1862 turnis sin al [[konskripcio]], ĉefe kiel rimedo por devigi homojn registriĝi kaj volontuli. En foresto de precizaj registroj, ĉirkaŭkalkuloj de la procento de konfederaciaj soldatoj kiuj estis rekrutitaj estas ĉirkaŭ duoble de la 6 % de usonarmeaj soldatoj kiuj estis konskripciigitaj.<ref>Albert Burton Moore, ''Conscription and Conflict in the Confederacy'' (1924).</ref> [[Dosiero:Robert Edward Lee.jpg|eta|Generalo [[Robert E. Lee]], la konfederacia plej fama generalo.]] Ankaŭ la nombroj de konfederaciaj perdoj estas nekompletaj kaj nefidindaj. La plej bonaj ĉirkaŭkalkuloj de la nombro de mortoj de konfederaciaj soldatoj estas ĉirkaŭ 94 000 mortintaj aŭ ĝismorte vunditaj en batalo, 164 000 mortoj pro malsanoj kaj inter 26 000 kaj 31 000 mortoj en militprizonaj kampadejoj. Ĉirkaŭkalkulo de la konfederaciuloj vunditaj, kiu estas konsiderata nekompleta, estas de 194 026. Tiuj nombroj ne inkludas homojn kiuj mortis pro aliaj tialoj kiel akcidentoj, kio povus aldoni kelkajn milojn al la mortokvanto.<ref>Kompare, la plej akurataj ĉirkaŭkalkuloj de la nombro de mortoj de usonarmeaj soldatoj estas 110 100 mortintaj aŭ ĝismorte vunditaj en batalo, 224 580 mortoj pro malsanoj kaj 30 192 mortoj en la konfederaciaj militprizonaj kampadejoj, kvankam kelkaj historiistoj disputas tiujn nombrojn. La plej akurata kalkulsupozo por vunditaj usonarmeaj soldatoj estas 275 175.</ref> La ĉefaj konfederaciaj armeoj, nome Armeo de Norda Virginio de la Generalo [[Robert E. Lee]] kaj la restaĵoj de la Armeo de Tenesio kaj variaj aliaj unuoj de la Generalo [[Joseph E. Johnston]], kapitulacis al Unio de Usono la 9an de Aprilo, 1865 (oficiale la 12a de Aprilo), kaj la 18an de Aprilo, 1865 (oficiale la 26an de Aprilo). Aliaj konfederaciaj fortoj kapitulacis inter la 16a de Aprilo, 1865, kaj la 28a de Junio, 1865.<ref>Ankaŭ konfederaciaj fortoj en [[Mobile]], [[Alabamo]], kaj [[Columbus (Georgio)]], jam estis kapitulacintaj la 14an de Aprilo, 1865, kaj la 16an de Aprilo, 1865, respektive. Usonarmeaj kaj konfederaciaj unuoj luktis en la Batalo de Columbus, antaŭ la kapitulaco la 16an de Aprilo, 1865, kaj malgranda fina batalo en Palmito Ranĉo, Teksaso, la 12an de Majo, 1865. En areoj pli distantaj el la ĉefaj teatroj de operacoj, konfederaciaj fortoj en Alabamo kaj [[Misisipio]] de la Leŭtenanta Generalo Richard Taylor, en Arkansaso de la Brigad-Generalo M. Jeff Thompson, en [[Luiziano]] kaj Teksaso de la Generalo E. Kirby Smith kaj en la Indiana Teritorio de Brigad-Generalo Stand Watie kapitulacis la 4an de Majo, 1865, la 12an de Majo, 1865, la 26an de Majo, 1865 (oficiale la 2an de Junio, 1865), kaj la 28an de Junio, 1865, respektive.</ref> Je la fino de la milito, pli ol 100 000 konfederaciaj soldatoj estis dizertintaj,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=cwVkgrvctCcC&pg=PA15|titolo=Reconstruction: America's Unfinished Revolution, 1863–1877|aŭtoro=Eric Foner|jaro=1988|ISBN=9780062035868|paĝo=15}}</ref> kaj kelkaj ĉirkaŭkalkuloj indikas nombrojn tiom altaj kiel unu triono de la konfederaciaj soldatoj.<ref>{{cite web |last1=Hamner |first1=Christopher |title=Deserters in the Civil War {{!}} Teachinghistory.org |url=http://teachinghistory.org/history-content/ask-a-historian/23934 |website=teachinghistory.org |access-date=3a de Aŭgusto 2018 |ref=Historian Christopher Hamner teaches at George Mason University, serves as Editor-in-Chief of Papers of the War Department, 1784–1800, and is the author of Enduring Battle: American Soldiers in Three Wars, 1776–1945. |language=en}}</ref> L< konfederacia registaro efektive dissolvis sian armeon kiam ĝi eliris el Richmond en Aprilo kaj ne plu havis kontrolon super la restantaj armeoj. == Vidu ankaŭ == * [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono]] * [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]] * [[Usona Enlanda Milito]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Adams, George Worthington (1940). "Confederate Medicine". Journal of Southern History. 6#2 (2): 151–166. doi:10.2307/2191203. JSTOR 2191203. * Bledsoe, Andrew S. Citizen-Officers: The Union and Confederate Volunteer Junior Officer Corps in the American Civil War. Baton Rouge, Louisiana: Louisiana State University Press, 2015. ISBN 978-0-8071-6070-1. * Crawford, Martin (1991). "Confederate Volunteering and Enlistment in Ashe County, North Carolina, 1861–1862". Civil War History. 37 (1): 29–50. doi:10.1353/cwh.1991.0031. * Crute Jr, Joseph H. (1987). Units of the Confederate States Army (2nd ed.). Gaithersburg: Olde Soldier Books. ISBN 0-942211-53-7. * Daniel, Larry J. (2003). Soldiering in the Army of Tennessee: A Portrait of Life in a Confederate Army. * Eicher, David J. (2001). Civil War High Commands. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-3641-1. * Freemon, Frank R. (1987). "Administration of the Medical Department of the Confederate States Army, 1861 to 1865". Southern Medical Journal. 80 (5): 630–637. doi:10.1097/00007611-198705000-00019. PMID 3554537. * Faust, Drew (1987). Christian Soldiers: The Meaning of Revivalism in the Confederate Army. * Haughton, Andrew (2000). Training, Tactics and Leadership in the Confederate Army of Tennessee: Seeds of Failure. * Levine, Bruce (2005). Confederate Emancipation: Southern Plans to Free and Arm Slaves during the Civil War. * Logue, Larry M. (1993). "Who Joined the Confederate Army? Soldiers, Civilians, and Communities in Mississippi". Journal of Social History. 26#3 (3): 611–623. doi:10.1353/jsh/26.3.611. JSTOR 3788629. * Sheehan-Dean, Aaron. "Justice Has Something to Do with It: Class Relations and the Confederate Army." Virginia Magazine of History and Biography 113 (2005): 340–377. * Sheehan-Dean, Aaron. Why Confederates Fought: Family and Nation in Civil War Virginia (2007). * Warner, Ezra J. Generals in Gray: Lives of the Confederate Commanders (LSU Press, 1959). * Weinert, Richard P., Jr. (1991). The Confederate Regular Army. White Mane Publishing. ISBN 978-0-942597-27-1. * Weitz, Mark A. (2005). More Damning than Slaughter: Desertion in the Confederate Army. U of Nebraska Press. * Wiley, Bell Irvin. The Life of Johnny Reb: The Common Soldier of the Confederacy (1943). * Watson, Samuel J (1994). "Religion and combat motivation in the Confederate armies". Journal of Military History. 58 (1): 29–55. doi:10.2307/2944178. JSTOR 2944178. * Wright, Marcus J. (1983). General Officers of the Confederate Army. J. M. Carroll & Co. ISBN 978-0-8488-0009-3. == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Confederate States Army}} {{Vikicitaro|Confederate States of America}} * [https://web.archive.org/web/20130625144353/http://www.civilwarsoldier.com/cws_confederate_soldiers.htm Confederate soldiers] * [https://web.archive.org/web/*/http://jdc.jefferson.edu/milsurgcsa/ A Manual of Military Surgery (1863). The manual used by doctors in the CSA.] * [https://web.archive.org/web/*/http://battleofolustee.org/uniforms/uniforms.html U.S. Civil War Era Uniforms and Accouterments] * [https://web.archive.org/web/*/http://library.duke.edu/digital collections/strong/Duke University Libraries Digital Collections – William Emerson Strong Photograph Album] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usona Enlanda Milito]] [[Kategorio:Milita historio de Usono]] [[Kategorio:Historiaj armeoj]] eo624m2ivodp86aryqf9iamqspmlwsa 0 723017 9387395 9238110 2026-05-30T08:52:33Z Sj1mor 12103 9387395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''William Tecumseh SHERMAN''' (8a de Februaro, 1820 - 14a de Februaro, 1891) estis usona [[militisto]]], [[negocisto]], edukisto, kaj verkisto. Li servis kiel [[Generalo|generalo]] de la [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]] dum la [[Usona Enlanda Milito]] (1861–1865), kaj li ricevis agnoskon pro sia komando de [[milita strategio]] same kiel pro la kritikaro de la akreco de la politiko de [[bruligita tero]] kiun li plenumis farante [[Totala milito|totalan militon]] kontraŭ la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono|Konfederaciitaj Ŝtatoj]].<ref> Historiisto skribis, ke la genio de Sherman por "strategy and logistics ... made him one of the foremost architects of Union victory". Steven E. Woodworth, ''Nothing but Victory: The Army of the Tennessee, 1861–1865'' (New York: Alfred A. Knopf, 2005), 631. Por kritika studo de Sherman, vidu John B. Walters, ''Merchant of Terror: General Sherman and Total War'' (Indianapolis: Bobbs-Merrill, 1973).</ref> Brita milit-teoriulo kaj historiisto [[B. H. Liddell Hart]] deklaris, ke Sherman estis "la unua moderna generalo".<ref>Liddell Hart, p. 430.</ref> Naskiĝinta en Ohio en politike elstara familio, Sherman gradiĝis en 1840 el la [[West Point|Usona Militakademio]] de West Point. Li interrompis sian militkarieron en 1853 por dediĉi sin al privataj negocoj, kaj je la eksplodo de la Enlanda Milito li estis komisaro de la Luiziana Seminario kaj Militakademio (nuntempa [[Luiziana Universitato]]). Sherman distingis sin en la Unua Batalo de Bull Run en 1861 antaŭ esti transigita al la Okcidenta Batalkampo. Staciita en Kentukio, lia pesimismo pri la irado de la milito kondukis lin al nerva krizo kiu postulis mallongan apartigon. Li rekuperiĝis per forta partnereco kun la Generalo [[Ulysses S. Grant]]. Sherman servis kun Grant en 1862 kaj 1863 dum la bataloj de la fortikaĵoj Henry kaj Donelson, la Batalo de Shiloh, la kampanjoj kiuj kondukis al la falo de la konfederacia bastiono de [[Vicksburg (Misisipio)|Vicksburg]] ĉe la rivero [[Misisipo]], same kiel en la kampanjo de Chattanooga kiu rezultis en la malvenko de la konfederaciaj armeoj en la ŝtato Tenesio. [[Dosiero:Sherman railroad destroy noborder crop.jpg|eta|maldekstre|Trupoj de William Tecumseh Sherman detruas fervojon proksime de [[Atlanta]].]] En 1864, Sherman sukcedis Grant kiel komandanto de la [[Unia Armeo]] en la Okcidenta Batalkampo. Sherman tiam kondukis la konkeron de la strategia urbo [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], milita sukceso kiu kontribuis al la re-elekto de la Prezidento [[Abraham Lincoln]]. La posta irado de Sherman tra Georgio al maro kaj al Karolinoj ne rezultis en granda batalado sed ja en grand-skala detruado de la [[plantejo]]j de [[kotono]] kaj de alia infrastrukturo, sistema politiko intencita por [[subfoso|subfosi]] la kapablon kaj pretecon de la Konfederacio pluigi la lukton. Sherman akceptis la kapitulacon de ĉiuj el la konfederaciaj armeoj en Karolinoj, Georgio, kaj Florido en Aprilo 1865, sed la kondiĉoj laŭ kiuj li negocadis estis konsiderataj tro toleremaj fare de la Usona Secretario pri Milito nome Edwin Stanton, kiu ordonis la Generalon Grant modifi ilin. Kiam Grant iĝis prezidento de Usono en Marto 1869, Sherman sukcedis lin kiel [[Komandanta Generalo de Usona Armeo|Komandanta Generalo de la Armeo]]. Sherman servis en tiu posteno el 1869 ĝis 1883 kaj estis responsa pri la eniro de la Usona Armeo en la diversaj konfliktoj de la [[Indianaj Militoj]] dum tiu periodo. Li absolute malakceptis esti allogita al politiko kaj en 1875 li publikigis siajn ''Memorojn'', unu el la plej bone konataj rektaj rakontoj de la Enlanda Milito. == Verkoj == * General Sherman's Official Account of His Great March to Georgia and the Carolinas, from His Departure from Chattanooga to the Surrender of General [[Joseph E. Johnston]] and Confederate Forces under His Command (1865) * "Autobiography, 1828–1861" (c. 1868), Mss. 57, WTS Papers, Ohio Historical Society. Private recollections for Sherman's children. * Memoirs of General William T. Sherman, Written by Himself (1875), 2a eld. kun aldonaj ĉapitroj (1886) * Reports of Inspection Made in the Summer of 1877 by Generals P. H. Sheridan and W. T. Sherman of Country North of the Union Pacific Railroad (kunverkisto, 1878) == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Carr, Matthew (2015). Sherman's Ghosts: Soldiers, Civilians, and the American Way of War. The New Press. ISBN 9781595589552. OCLC 884815509. * Liddell Hart, B. H., Sherman: Soldier, Realist, American, Dodd, Mead & Co., 1929. Represita en 1993 de Da Capo Press, ISBN 0-306-80507-3. * Johnson, Willis Fletcher (1891). Life of Wm. Tecumseh Sherman. Edgewood Publishing Company. * McDonough, James Lee (2016). William Tecumseh Sherman: In the Service of My Country: A Life. W. W. Norton & Company. ISBN 9780393241570. OCLC 939911299. * Miers, Earl Schenck (1951). The General who Marched to Hell. New York: Alfred A. Knopf. OCLC 1107192. * Reid, Brian Holden (2020). The Scourge of War: The Life of William Tecumseh Sherman. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-539273-9. * Trudeau, Noah Andre (2008). Southern Storm: Sherman's March to the Sea. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-059867-9. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sherman, William Tecumseh}} [[Kategorio:Usonaj militistoj]] [[Kategorio:Usonaj generaloj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Usona Enlanda milito]] 6blm283ob687shhb5dalsh5nf0byoga 0 723210 9387392 9166123 2026-05-30T08:51:29Z Sj1mor 12103 9387392 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pierre Gustave Toutant-Beauregard''' (28a de Majo, 1818 – 20a de Februaro, 1893) estis [[Konfederacia Armeo|Konfederacia]] [[generalo]] kiu iel startigis la eksplodon de la [[Usona Enlanda Milito]] estrante la atakon al [[Fort Sumter]] la 12an de Aprilo, 1861. Nuntempe, li estas plej ofte referencata kiel '''P. G. T. Beauregard''', sed li rare uzis sian personan nomon estante plenkreskulo. Li subskribis sian korespondadon kiel '''G. T. Beauregard'''. Trejnita en [[inĝenierado|milita]] kaj [[Konstruinĝenieriko|civila inĝenierado]] en la [[West Point|Usona Militakademio]], [[West Point]], Beauregard servis distinge kiel inĝeniera [[oficiro]] en la [[Meksik-usona milito|Meksik-Usona milito]]. Post mallonga enpostenigo kiel superintendento de la Usona Militakademio en 1861, kaj post [[Luiziano]] secesiis, li rezignis el la [[United States Army|Unia Armeo]] kaj iĝis la unua [[brigada generalo]] de la [[Konfederacia Armeo]]. Li komandis la defendejojn de [[Charleston (Suda Karolino)]], starte de la Enlanda Milito en [[Batalo de Fort Sumter|Fort Sumter]] la 12a de Aprilo, 1861. Tri monatojn poste li venkis en la Unua Batalo de Bull Run (Unua Manassas) ĉe Manassas, [[Virginio (ŝtato)|Virginio]]. Beauregard komandis armeojn en la Okcidenta Fronto de la Usona Enlanda Milito, kiel en la [[Batalo de Shiloh]] en [[Tenesio]], kaj en la sieĝo al Corinth en norda [[Misisipio]]. Li revenis en Ĉarlestonon kaj defendis ĝin en 1863 el ripetitaj maraj kaj teraj atakoj fare de trupoj de la Unio. Li estis plej konata pro sia defendo de la industria urbo Petersburg, Virginion el la trupoj de la Unio, en Junio 1864, kio prokrastis la eventualan falon de la konfederacia ĉefurbo [[Richmond (Virginio)]] en Aprilo 1865. Lia influo super la konfederacia strategio estis malpliigita pro sia malbona profesia rilato kun la Prezidento [[Jefferson Davis]] kaj aliaj veteranaj generaloj kaj oficiroj. En Aprilo 1865, Beauregard kaj lia komandanto, Generalo [[Joseph E. Johnston]], konvinkis Davis kaj la ceteraj kabinetanoj, ke la milito postulas finigon. Johnston kapitulacigis plej el la restintajn armeojn de la Konfederacio, kiel Beauregard kaj liaj homoj, al la Majora Generalo [[William Tecumseh Sherman]]. [[Dosiero:Pierre Beauregard.pageantofamerica.jpg|eta|maldekstra|Beauregard, en postmilita vivo.]] Postmilite, Beauregard revenis al [[Luiziano]], kie li defendis civilajn rajtojn de nigruloj, kiel [[voĉdonrajto]], servis kiel estro de [[fervojo]]j, kaj riĉiĝis kiel promocianto de la Luiziana [[Loterio]]. == Bibliografio == * Basso, Hamilton. Beauregard: The Great Creole. New York: [[Charles Scribner's Sons]], 1933. OCLC 693265. * Chisholm, Hugh, ed. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Beauregard,_Pierre_Gustave_Toutant "Beauregard, Pierre Gustave Toutant".] [[Encyclopædia Britannica]]. 3 (11a eld.). Cambridge University Press. * Hattaway, Herman M., kaj Michael J. C. Taylor. "Pierre Gustave Toutant Beauregard." In Leaders of the American Civil War: A Biographical and Historiographical Dictionary, edited by Charles F. Ritter and Jon L. Wakelyn. Westport, CT: Greenwood Press, 1998. ISBN 0-313-29560-3. * Gallagher, Gary W. "Pierre Gustave Toutant Beauregard." En The Confederate General, vol. 1, edited by William C. Davis and Julie Hoffman. Harrisburg, PA: National Historical Society, 1991. ISBN 0-918678-63-3. * Williams, T. Harry. P.G.T. Beauregard: Napoleon in Gray. Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1955. ISBN 0-8071-1974-1. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj militistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Usona Enlanda milito]] [[Kategorio:Sklavposedantoj]] l4y58skrak54in000cnucznlsqq7ef7 0 723536 9387140 9050640 2026-05-29T22:02:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387140 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo = Arnstadt |zomo=15 }} [[Dosiero:Branchewinda Kirche.JPG|eta|La Jakobo-kirko en Branchewinda]] La [[protestantismo|luterana]] vilaĝa '''Preĝejo Jakobo la pli aĝa''' (germane: ''Dorfkirche St. Jakobus der Ältere'') troviĝas en [[Branchewinda]], urbokvartalo de [[Arnstadt]], [[Germanujo]]. Gi apartenas al la paroĥujo [[Marlishausen]] ene de la eklezia subdistrikto Arnstadt-[[Ilmenau]] de la [[evangelia Eklezio en Germanio|Evangelia Eklezio en Meza Germanujo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/marlishausen/branchewinda/sankt-jakobus-der-aeltere/ |titolo=Prie sur la subdistrikta paĝaro |alirdato=2021-04-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210430160220/https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/marlishausen/branchewinda/sankt-jakobus-der-aeltere/ |arkivdato=2021-04-30 }}</ref> La kirko ankaŭ ŝatatas de vizitantaj pilgrimantoj estantaj survoje al la Jakobo-katedralo je [[Santiago-de-Kompostelo]]. == Historio == La ĉ. en la 12-a jarcento en romanika stilo starigita kirko havas duonrondan [[apsido]]n kaj romanikan fenestron ĉe la norda muro. La muraro havas fendaĵojn kaj ĝi estas eksteren laŭ romanika maniero kun juntoj. Specialaĵo certe estas eta Jakobo-fenestro ĉe la apsido. En la festotago de la patrono Jakobo en la 25-a de julio la horon sepan sunradio tuŝas rekte la altartablon. La interno de la navo barokas kun du galerioj kaj longaj benkoj. La farbtono estas, kiel la orgeno ĉe la uesta galerivando, el la 19-a jarcento. La romanika triumfarko transiras la altarejon kaj havas dekoracion. Plafonpentraĵo aĝanta ok jarcentojn montras [[jesuo Kristo|Jesuon Kriston]] en la tago de la [[lasta juĝo]]. La fresko malsupre pro puco kaj intertempe muntita (kaj poste remalaperigita) fenestro havas damaĝojn gravajn. Eble tie estis simboloj por la [[evangelio|evangeliistoj]]. La gotika [[triptiko]] supre de la apsida arko iam estis en la [[Kastelo Gehren]]. Ĝi nur mallonge antaŭ la brulkonsumiĝo kastela revenis al Branchewinda. == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Branchewinda}} [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Arnstadt|Jakobo]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Jakobo]] cuggqrk64j3xa0f8wcj26yddfncpgwu 0 730047 9387228 8947595 2026-05-30T03:31:43Z Sj1mor 12103 9387228 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Uppo-Nalle''' estas antropomorfa ludilurso en libroj de [[finna]] verkisto Elina Karjalainen. Franca knabo ĵetis Uppo-Nallen el [[ŝipo]] kaj Uppo-Nallen trovis finna knabino Reeta sur finna bordo. Uppo-Nalle skribas [[poemo]]jn kaj publikas poemlibron ''Uponneen kansan lauluja''. Karjalainen ankaŭ publikis poemlibron ''Uponneen kansan lauluja'', kion estus skribinta Uppo-Nalle. Uppo-Nalle timas fringojn. Uppo-Nalle komencas elementan lernejon. Aliaj figuroj estas ekzemple gepatroj kaj geavoj de Reeta, Laulava lintukoira (kantanta birdhundo) kaj poŝtviro Vilho Tellervo. {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Fikciaj ursoj]] [[Kategorio:Porinfanaj libroj]] tei5ijwn2nbjhxjzuszp12gkxutsl12 0 731080 9387323 8672883 2026-05-30T06:37:23Z ThomasPusch 1869 9387323 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Aradon | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Aradon'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Arradon situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|<center>teksto]] --> [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#property:p374}}.png|eta|maldekstra|300ra|<center>la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{Projektoj}} {{Departemento Morbihan}} {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] 2r14dwddfxxte0cce1fbe4nro4yym4p 0 731085 9387333 8678991 2026-05-30T06:55:49Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9387333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Arzhon-Rewiz | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Arzhon-Rewiz'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Larmor-Baden / An Arvor-Baden situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apuda komunumo {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} kaj krome nur ĉirkaŭatas de akvo. Tamen sudokcidente, dividite de la konektejo de la golfo al la oceano, situas la komunumo [[Locmariaquer]], kiu praktike ankaŭ konsidereblas kvazaŭnajbaro. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|<center>teksto]] --> [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#property:p374}}.png|eta|maldekstra|300ra|<center>la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{Projektoj}} {{Departemento Morbihan}} {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] gy0v7thzwhtwp2ff5f01f4h5uktmdpb 0 731216 9387324 7216195 2026-05-30T06:37:57Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9387324 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Baden | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Baden''' (jen [[france]] kaj [[bretone]]) estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Vannes situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|<center>teksto]] --> {{mapo franca komunumo}} {{projektoj}} {{departemento Morbihan}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] 9cecvdgydquz1ml31h76aq0cz1emuyo 0 732145 9387337 8435844 2026-05-30T07:01:04Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9387337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Saint-Armel / Sant-Armael | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = Passage St Armel.JPG | bildo-priskribo = la rivero ''Noyalo'' ĉe la marbordo }} '''Saint-Armel''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Sant-Armael'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Saint-Armel / Sant-Armael situas ĉe la sudorienta bordo de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|<center>teksto]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{Departemento Morbihan}} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] ccdbrzslm7ffwwyjzvioi1rwbom9psj 0 732670 9387202 8871930 2026-05-30T02:55:20Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Vlčnov,_domek.jpg|Vlčnov,_domek.jpg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Vlčnov,_Masarykova_739.jpg|Vlčnov,_Masarykova_739.jpg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: 9387202 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri municipo en distrikto Uherské Hradiště. Pluaj signifoj estas indikitaj en paĝo [[Vlčnov (apartigilo)]].'' {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vlčnov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Wiltschnau}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Vlčnov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Vlčnov-obecní úřad.jpg | dosiero_priskribo = Konstruaĵo de municipa ofico <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Vlcnov CZ flag.gif | blazono = Znak Vlčnova.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Zlín | distrikto = Distrikto Uherské Hradiště | municipo = Uherský Brod | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Grandmoravia regno | histregiono1 = Moravio | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | montaro = Vizovica montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Vlčnov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 226 | lat_d = 49 | lat_m = 00 | lat_s = 36 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 34 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 21.3 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Vlčnov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1264 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 687 61 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ072 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0722 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0722 592820 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.vlcnov.cz www.vlcnov.cz] | commons = Vlčnov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Vlčnov''' ({{lang-de|Wiltschnau}}) estas municipo en [[Ĉeĥio]] en [[distrikto Uherské Hradiště]] en [[Regiono Zlín]] proksimume 5&nbsp;km sudokcidente de [[Uherský Brod]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo estas el la jaro [[1264]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Preĝejo de sankta Jakobo Pli Aĝa * Kapeleto * [[Budoj en Vlčnov|Vinbudoj]] * Muzeo de brandejoj * Kamparana domo kaj mastrumaĵo en konstruaĵo n-ro 57 - etnografia muzeo * Sur la supraĵo norde de Vlčnov situadis kastelo [[Pepčín]], konstruita en la jaroj 1903 ĝis 1905 fare de grafo [[Václav Robert Kounic]] kaj deŝirita en la jaro 1981. * Sur la norda rando de Vlčnov situas naturrezervejo [[Kovářův žleb]] kaj naturmemorindaĵo [[Myšince]]. == Tradicioj == Tiun ĉi negrandan vilaĝon famigis tradicia [[Rajdo de la reĝoj]], kiu okazas ĉiam lastan dimanĉon en majo dum [[pentekosto]]j. La rajdo de la reĝoj estis envicigita la 27-an de novembro 2011 en liston de [[Majstroverkoj de la buŝa kaj nemateria heredaĵo de la homaro|majstroverkoj de la buŝa kaj nemateria heredaĵo de la homaro de UNESCO]]. La "reĝo" en popolkostumo de Vlčnov rajdas kun sia akompanataro. Li havas en la buŝo blankaj rozon, por ke li ne povu paroli kaj ne malkaŝu, ke li ne estas virino. Estas tiel farita laŭ kelkaj fontoj por memoro de la tago, kiam reĝo [[Matiaso la 1-a (Hungario)|Matiaso Korvino]] savis sin, alivestita en virinan popolkostumon forrajdante en la sama rajdantaro tra la vilaĝo. En la jaro 1935 ĉi tie filmis [[Josef Rovenský]] filmon [[Maryša (filmo)|Maryša]], devene intencanta kiel la unua kolorigita filmo en [[Ĉeĥoslovakio]]. En la jaro 1968 oni ĉi tie filmis filmon [[Žert (filmo)|Žert]] laŭ romano de [[Milan Kundera]]. En la vilaĝon alveturigis pentristo [[Joža Uprka]], kiu ĉi tie kreis bildon Rajdo de la reĝoj, kaj fotografion de Rajdo de la reĝoj kiel unu el la unuaj dokumentadaj fotografioj en Moravio ĉi tie faris [[Josef Klvaňa]]. Tio estas naskoloko de ĵurnalisto Jan Janči, konata ankaŭ pro tio, ke li ĉi tie lasis lokigi memorplaketon de [[Jan Amos Komenský]] en preĝejo en [[Nivnice]]. == Pluaj fotoj == <gallery> Vlčnov, Masarykova 739.jpg|Memorige protektita domo n-ro 119 kaj pordego ĉe preĝejo de sankta Jakobo Pli Aĝa Vlčnov, hřbitov, brána.jpg|Pordego de tembejo Vlčnov, Masarykova (2).jpg|Strato al [[Dolní Němčí]] Jizda Kralu Vlcnov Czech Rep.jpg|Rajdo de la reĝoj Vlčnovské búdy, č. e. 7-9 (2).jpg|Budoj en Vlčnov </gallery> {{Municipoj de Regiono Zlín|Distrikto Uherské Hradiště}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Uherské Hradiště]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Uherské Hradiště]] [[Kategorio:Setlejoj en Vizovica montetaro]] 1alr8xr483nmgyhpss91nj77eo5vpug 0 732697 9387322 8471375 2026-05-30T06:36:15Z ThomasPusch 1869 9387322 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Sine | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Sine'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]], tuj sudokcidente de la urbo [[Vannes]] ({{br}} ''Gwened'', [[Galoa lingvo|galoe]] ''Vann'') kaj konsidereblas antaŭurbo de ĝi. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}).Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Vannes situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{Departemento Morbihan}} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] b1olgxwtw2lf6kx6q7gvx1836f44hiv 9387339 9387322 2026-05-30T07:03:29Z ThomasPusch 1869 9387339 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Sine | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Sine'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]], tuj sudokcidente de la urbo [[Vannes]] ({{br}} ''Gwened'', [[Galoa lingvo|galoe]] ''Vann'') kaj konsidereblas antaŭurbo de ĝi. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Séné / Sine situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{Departemento Morbihan}} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] ifuxx0jio7dtoi8gtz62umhojmuut6k 0 732705 9387335 8443978 2026-05-30T06:58:51Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9387335 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Sarzhav | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Sarzhav'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Sarzeau situas ĉe la suda bordo de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{Departemento Morbihan}} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] 4aie8nhz33bp3lnb8v4bjtms60aqi73 9387336 9387335 2026-05-30T06:59:53Z ThomasPusch 1869 9387336 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Sarzhav | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Sarzhav'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Sarzeau norde situas ĉe la suda bordo de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]] kaj sude rekte bordas la Atlantikon. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{Departemento Morbihan}} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] exsm9fxkk892hh5n36rk4ymomg0wend 0 732824 9387338 7223213 2026-05-30T07:02:24Z ThomasPusch 1869 9387338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Le Hézo / Hezoù | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Le Hézo''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Hezoù'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Le Hézo / Hezoù situas ĉe orienta bordo de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{mapo franca komunumo}} {{projektoj}} {{departemento Morbihan}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] ckej64fv4p7o413qvfinjzm9a9oyijq 0 732842 9387320 8586739 2026-05-30T06:28:47Z ThomasPusch 1869 9387320 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Enizenac'h | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} [[Dosiero:Golfe du morbihan.png|maldekstra|eta|400x400ra|La golfo de Morbihan ]] '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Enizenac'h'') estas insulo kaj [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. La insulo situas en la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. == Dolmenoj == Estas multaj [[Dolmeno|'megalitoj]]' (dolmenoj) sur la suda flanko de la insulo: * La dolmeno de Kergonan, en la mezo de la insulo, havas radiuson de pli ol 70 metroj kaj estas unu el la plej grandaj de Eŭropo. * La dolmeno de Penhap, 5 kilometrojn for de la ĉefa urbo, estas la plej bone konservita de la insulo. == Esperanto == La loka Esperanto-grupo (Espéranto Rhuys) organizis ŝipekskursojn por personoj kiuj interesiĝis al Esperanto kaj volis ekscii kaj lerni iom da Esperanto dum la ŝipekskurso<ref>(fr) Nelly Veyrie, ''[https://www.pressreader.com/france/ouest-france-vannes/20160729/page/15/textview Découverte de l'Espéranto sur les flots]'', Ouest France (Vannes), la 29-an de julio 2016.</ref>. == Ekstera ligilo == {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == [[Komunumoj de Morbihan]]{{mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Bretonio]] [[Kategorio:Esperanto-kluboj]] ec6jt3eeeh52dteesol56rzi5jksvn5 0 733766 9387325 7228112 2026-05-30T06:38:42Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9387325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / An Arvor-Baden | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''An Arvor-Baden'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Vannes situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{mapo franca komunumo}} {{projektoj}} {{departemento Morbihan}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] ma1uowfam3lupkioh2btvm7lsukj750 9387326 9387325 2026-05-30T06:39:55Z ThomasPusch 1869 9387326 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / An Arvor-Baden | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''An Arvor-Baden'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Vannes situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apuda komunumo {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} kaj krome nur ĉirkaŭatas de akvo. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{mapo franca komunumo}} {{projektoj}} {{departemento Morbihan}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] naaslkcl5dj18gf6k8ymhetxn7hmzxn 9387327 9387326 2026-05-30T06:42:06Z ThomasPusch 1869 9387327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / An Arvor-Baden | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''An Arvor-Baden'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Vannes situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apuda komunumo {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} kaj krome nur ĉirkaŭatas de akvo. Tamen sudokcidente, dividite de branĉeto de la golfo, situas la komunumo [[Locmariaquer]], kiu praktike ankaŭ konsidereblas kvazaŭnajbaro. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{mapo franca komunumo}} {{projektoj}} {{departemento Morbihan}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] 1wxu1kqwo7i2ndzhbetyqt8hqb3v9bx 9387332 9387327 2026-05-30T06:54:50Z ThomasPusch 1869 9387332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / An Arvor-Baden | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''An Arvor-Baden'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Larmor-Baden / An Arvor-Baden situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apuda komunumo {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} kaj krome nur ĉirkaŭatas de akvo. Tamen sudokcidente, dividite de branĉeto de la golfo, situas la komunumo [[Locmariaquer]], kiu praktike ankaŭ konsidereblas kvazaŭnajbaro. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{mapo franca komunumo}} {{projektoj}} {{departemento Morbihan}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] t5p5rtznkl4a26dduzw0r7s0szyvijl 0 733871 9387328 7228337 2026-05-30T06:45:46Z ThomasPusch 1869 9387328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Lokmaria-Kaer | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Lokmaria-Kaer'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Locmariaquer / Lokmaria-Kaer situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Tamen sudoriente, dividite de la konektejo de la golfo al la oceano, situas la komunumo [[Arzon]], kiu praktike ankaŭ konsidereblas kvazaŭnajbaro. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{mapo franca komunumo}} {{projektoj}} {{departemento Morbihan}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] bt6mfppkt5r7are6acxipi77z8k8cx1 9387329 9387328 2026-05-30T06:48:02Z ThomasPusch 1869 9387329 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Lokmaria-Kaer | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Lokmaria-Kaer'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Locmariaquer / Lokmaria-Kaer situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Tamen sudoriente, dividite de la konektejo de la golfo al la oceano, situas la komunumo [[Arzon]], kaj nordokcidente, dividite de branĉeto de la golfo, la komunumo [[Baden (Morbihan)|Baden]], kiuj praktike ankaŭ konsidereblas kvazaŭnajbaroj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{mapo franca komunumo}} {{projektoj}} {{departemento Morbihan}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] pwnji4a6zj3g5sh5wlgkfovvmgx8ylf 9387330 9387329 2026-05-30T06:52:08Z ThomasPusch 1869 9387330 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Lokmaria-Kaer | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Morbihan}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-56 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Lokmaria-Kaer'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Morbihan|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Morbihan]]'' (jen france, {{lang-br|Mor-Bihan}}), en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Locmariaquer / Lokmaria-Kaer situas borde de la [[golfo de Morbihan]] de la [[Atlantiko]]. La teritorio havas komunan limon kun la apudaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Tamen sudoriente, dividite de la konektejo de la golfo al la oceano, situas la komunumo [[Arzon]], kaj nordokcidente, dividite de branĉeto de la golfo, la komunumo [[Baden (Morbihan)|Baden]], kiuj praktike ankaŭ konsidereblas kvazaŭnajbaroj. Krom la centra loĝloko al la komunumo ankoraŭ apartenas la loĝloko Kerouarc'h iom pli norde, same borde de la [[golfo de Morbihan]], kaj ankaŭ diversaj pliaj vilaĝoj kaj domaroj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Morbihan]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{mapo franca komunumo}} {{projektoj}} {{departemento Morbihan}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Morbihan]] 23a81jx6taxv5whalgw1gw2xt1heglh 0 734831 9386773 9386760 2026-05-29T12:10:21Z Tiguliano 34250 9386773 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto plado | koloro = | tekstkoloro = black | nomo = Ŝaketrao | aliaj nomoj = Cinque Terre Sciacchetrà | bildo = Cinque Terre Sciacchetrà.jpg | bildo-larĝo = 300px | priskribo = Boteloj de Sciacchetrà. | origino = [[Ligurio]] | kuirarta klaso = sekvinbera dolĉa vino | ĉefaj ingrediencoj = vito-varietoj: *Bosco minimume 40%, *Albarola maksimume 40%, *Vermentino maksimume 40%. | metodo = sekvinbera vino. | kie = [[Cinque Terre]], [[Provinco La Spezia]] | aliaj = }} [[Dosiero:Veduta del paese di Riomaggiore, 1892-1894 prints Telemaco Signorini.jpg|eta|maldekstra|"Riomaggiore kaj ĝia vinberejo" de Telemaco Signorini.]] '''Ŝaketrao''' (en la itala ''Cinque Terre Sciacchetrà''), estas dolĉa [[vino]] produktita en la [[provinco La Spezia]], en [[Ligurio]]. Ĝi estis protektita per ''Denominazione di origine controllata'' (DOC), ekde 1973 kaj produktita en la marbordaj areoj de la ''[[Cinque Terre]]''. Ĉi tiu nomo estas postulita de la kvin vilaĝoj Riomaggiore, Manarola, Corniglia, Vernazza, Monterosso al Mare, kiuj ankaŭ produktas Cinque Terre DOC kun la samaj vinbervariantoj. La ''Sciacchetrà'', el la vitejoj de la Nacia Parko Cinque Terre, estis rekonita kiel ''Presidio'' de [[Slow Food]]. Ĝi estas sekvinbera vino produktita el vinberoj devenantaj de la famaj terasoj. Krom pro ĝia miljara historio <ref>''...a Vernazza, ...nelle osterie i vini delle Cinque Terre, di notorietà secolare, di cui parla anche il [[Boccaccio]].'' Guido Piovene, ''Viaggio in Italia''. Mondadori Editore, Milano, 1957</ref> ĝi estas konata kaj estimata tra la tuta mondo. La esprimo "Sciacchetrà" (aŭ ''Sciachetrà''), per kiu ĝi estas surmerkatigita kaj nun konata ĉie, estas atestita nur de la fino de la 19a jarcento. Ŝajnas, ke unu el la unuaj, kiuj uzis ĝin, estis la pentristo Telemaco Signorini, kiu, en sia memoraĵo ''Riomaggiore'', rememorante la multajn somerojn pasigitajn en la [[vilaĝo]] de la [[Riomaggiore|Cinque Terre]], diras ke "en septembro, post la rikolto, la plej bonaj vinberoj estas etenditaj al la [[suno]] por akiri ''sciaccatras''". Etimologio: la vorto devenas de la liguria verbo «''sciacàa''» (elp. ŝakaa, = dispremi), uzata por indiki la vinberpremadon. == Historio == [[Dosiero:Terrasses de Riomaggiore.jpg|eta|Terasoj de vinberejoj kaj forlasita domo en Riomaggiore.|alt=]] Ekde la jaro [[1100]], la kultivado de la vinberujo disvolviĝis sur terasoj konstruitaj de homo kaj subtenataj de sekaj ŝtonaj muroj. <ref name="inist">{{Citaĵo el la reto |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18516156 |titolo=Geologia, geomorfologia e vini del Parco Nazionale delle Cinque Terre (Liguria, Italia) |alirdato=2021-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304085336/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18516156 |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>. Komence de 20a jarcento, la [[filoksero]] alvenis en Cinque Terre, la regiono ne havis komunikilon kun la cetero de la provinco. La detruo de la vitejo kaŭzis la kolapson de la loka ekonomio kaj la elmigradon de la vilaĝanoj de Cinque Terre, kiuj vivis sole de siaj vitoj <ref name = "history" />. La vitoj estis anstataŭigitaj per hibridoj. Sed multaj terasoj ne estis rekondukataj al kultivado. Dum la jaroj [[1960]] ĝis [[1980]], demografia malkresko pro grava elmigrado de la loĝantaro serĉante pli bonajn vivkondiĉojn, kaŭzis novan forlason de la terasoj de Cinque Terre <ref name = "history" >[https://terradibargon.com/blog/es/?option=com_content&view=article&id=18&Itemid=47 Historique de la Cinque Terre Sciacchetrà]</ref>. Malgraŭ akiro de la DOC-nomo, en la dato 29 majo 1973, la Sciacchetrà ne estis surmerkatigita ĝis [[1985]]. == Geografio == === Orografio === [[Dosiero:Terroir viticole de Riomaggiore.jpg|eta|Vitikultura teritorio de Riomaggiore.|alt=]] La pejzaĝo estas karakterizita per mallarĝa terstrio inter la [[Mediteranea Maro]] kaj la montokresto, kiu disigas ilin de la Val di Vara kaj la Golfo de La Spezia. La montara areo paralelas al la marbordo kaj inkluzivas malaltajn altecajn pintojn kiel Monto Malpertuso (815 metroj) aŭ Monto Vè (486 metroj), sed proksime al la maro, kaŭzante signifan kliniĝon. Sur ĉi tiuj nivel-diferencoj, la terasoj, kie oni kultivas la vinberojn, kovras linian distancon de preskaŭ kilometroj kaj areon de ĉirkaŭ hektaroj. Vitejoj troviĝas nur sur tiuj, kiuj estis konstruitaj sur Macigno, Canetolo kaj Monte Veri <ref name = "inist" />. === Klimato === La Cinque Terre havas tre mildan mediteranean klimaton danke al la ĉeesto de la [[Apeninoj]], kiu havigas ŝirmon kontraŭ la nordaj ventoj. Kiel la cetero de la Riviero, ĉi tio estas regiono de Ligurujo, kie la plej altaj temperaturoj estas registritaj dum la monatoj de julio kaj aŭgusto kaj la vintraj temperaturoj estas pli mildaj ol mezumo. La pluvoj ĝenerale estas mallongdaŭraj, kutime aŭtune kaj printempe. == Vitejoj == === Prezento === Bona parto de la [[Nacia Parko Cinque Terre]] estas kovrita preskaŭ tute de vinberejoj de DOC Cinque Terre (150 ha) <ref name = "inist" />. Klasifikita kiel endanĝerigita de [[Unesko]], [[Unuiĝintaj Nacioj]] por Edukado, Scienco kaj Kulturo, post la iom-post-ioma forlasado de kultivitaj terasoj, la restarigo de ĉi tiu [[vinkultura regiono]] estis subtenata de la parka administracio, kiu organizas laborojn ĉiujare. La savado postulas kaj solidigon kaj rekonstruadon de la sekaj ŝtonaj muroj, kiuj subtenas la vinberejojn. Ĉi tiu loko estas parto de la [[monda heredaĵo]] de la homaro ekde [[1997]]. <gallery mode="packed"> Dosiero:Riomaggiore 222.jpg|Vitoj de Riomaggiore. Dosiero:Vernazza, terrazze coltivate 01.JPG|Vitoj de Vernazza. Dosiero:Vignoble en terrasses de Corniglia.jpg|Vitoj de Corniglia. Dosiero:Manarola - Le terrazze.jpg|Vitoj de Manarola. Dosiero:Vignoble en terrasses de Monterosso al Mare.jpg|Vitoj de Monterosso al Mare. </gallery> == Produktad-areo == Ĝi estas produktata en la kvin vilaĝoj <ref name = "vacation">[http://www.gourmetvacation.it/it/SC/2077/Enologia.html La vinoj de Cinque Terre]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> alkroĉitaj al la monto supre aŭ laŭlonge de la riveretoj: Monterosso, Vernazza, Corniglia, Manarola kaj Riomaggiore,<ref name = "VOF" >Vignoble des Cinque Terre sur la retejo viticulture-oenologie-formation.fr [arkivita] </ref> sed la produkta areo etendiĝas al Tramonti di Biassa kaj Tramonti di Campiglia, vilaĝetoj de La Spezia <ref name = "GV" >Cinque Terre Sciacchetrà sur la retejo grand-vin.fr [arkivita] </ref>. == Vito-variantoj per kiuj oni rajtas produkti ĝin == * Bosco minimume 40% * Albarola maksimume 40% * Vermentino maksimume 40% * aliaj ''blankaj'' vinbervariantoj taŭgaj por kultivado por la liguria regiono ĝis maksimume 20% Tamen oni emas preferi la vinberon <nowiki>''Bosco''</nowiki>, ĉar la ŝelo de ĝiaj beroj estas pli rezistema kaj tial pli bone pretas sin sekigi sen rompiĝi. [[Dosiero: Cinque Terre Travail sous la pergoletta.jpg| eta | maldekstre | Laboro en la vitejo.]] [[Dosiero: Vignes conduites en rangs à Cinque Terre.jpg|eta | Vitoj laŭ vicoj en Cinque Terre.]] Por rajti la nomon, la vinoj devas veni de vitejoj situantaj nur sur monta tereno <ref name = "camcom">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sp.camcom.it/vad_AGR/AGRdiscdoc5terre.htm |titolo=Specifoj la produktado de Cinque Terre DOCoj |alirdato=2021-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110128080348/http://www.sp.camcom.it/vad_AGR/AGRdiscdoc5terre.htm |arkivdato=2011-01-28 }}</ref>. Sur ĉi tiuj krutaj, rokaj, aridaj kaj malbone irigataj deklivoj, la faskoj neniam estas tre grandaj kaj la beroj enhavas malmulte da suko. Eksponiĝo al forta sunbrilo kaj ventoj faras necesa pritranĉi la [[rebo]]n sufiĉe malalte. Ĝi estas veturata per pergoloj altaj je unu metro kaj la laboro kutime okazas kaŭrante. Ĉi tiu ''pergoletta'' (pergola) konduto, specifa termino kaj metodo de Cinque Terre, evitas akvan streson kaj foliajn brulvundojn pro ŝprucaĵo kaj salo. Tamen iuj vinkultivistoj komencas plenumi siajn vinberejojn laŭ vicoj, sed tio signifas, ke oni devas starigi irigacian sistemon. Akvo estas alportata surloke per tuboj, kies instaladon financas la socia kantino (kunlabora kelo) <ref name = "VOF" />. La specifoj estas esence la samaj kiel por la Cinque Terre blanka, krom la stadioj tuj post la rikolto. [[Dosiero:Descente de la vendange à dos d'homme à Manarola.jpg|eta|Alveno de la rikolto sur dorso de viro en Manarola, la 9-an de oktobro 2010.|alt=]] [[Dosiero:Monorail des Cinque Terre.jpg|eta|maldekstra|La ''trenino.''|alt=]] La sola ebla struktura interveno por modernigi vinkultivadon estis la kreado de monorelo en 1980. Ĝi estis la Asocio de Vitistoj, fondita en [[1973]], kiu efektivigis ĉi tiun infrastrukturon kadre de la ''Cooperativa Agricola''. Servante por transporti materialojn kaj homojn, ĝi donis novan impeton al vinkultivado <ref name = "coopcinqueterre">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.case-cinqueterre.com/coopcinqueterre.php |titolo=La Cantina Sociale della Cooperativa Cinque Terre |alirdato=2021-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210808220519/http://www.case-cinqueterre.com/coopcinqueterre.php |arkivdato=2021-08-08 }}</ref>. Je 16 kmlonga, la monorelo situas sur la plej krutaj kaj malproksimaj deklivoj <ref>[http://www.terradibargon.com/web/index.php?option=com_content&view produkta ciklo de Cinque Terre Sciacchetrà]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La malgrandaj dentradaj trajnoj, loke nomataj '' trenino '', kiuj uzas ĝin, estas pelataj de malgranda termika motoro kaj permesas al la vinberoj malsupreniri senpene al la keloj <ref name = "VOF" />. Sed eĉ hodiaŭ, depende de la loko de la reboj, {{Citaĵo | oni portas la korbojn plenajn de vinberoj sur la ŝultron aŭ sur la kapon, marŝante en malstabila ekvilibro sur la mallarĝaj randoj de la strioj, provante eviti la ferajn dratojn, kiuj, plantitaj en la muro, estas uzataj por teni la pergojn etenditajn, brosante la erikon ''ciuende'' uzatan por protekti la branĉojn de la sudokcidenta vento.}}. === Vinigado === [[Dosiero:Sciacchetrà tri des raisins.jpg | eta | maldekstre | Vinberojn por Sciacchetrà. | Alt =]] Ĉiu familio produktis malgrandan kvanton, kiu estis uzata por mejloŝtonaj eventoj kiel naskiĝo, geedzeco aŭ morto. Ĝi estis uzata kiel donaco por danki kaj honori la famulojn (kuracisto, advokato, pastro, ktp) aŭ por peti favoron. Dum la rikolto, la vinberoj estis elektitaj <ref name = "reims">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.photo-reims.fr/phpwebgalleryvof/index.php?%2Fcategory%2F800 |titolo=Metodo produkti blankajn vinojn en Cinque Terre |alirdato=2021-08-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131112155435/http://www.photo-reims.fr/phpwebgalleryvof/index.php?%2Fcategory%2F800 |arkivdato=2013-11-12 }}</ref>. Ĝi verŝajne havis altan koncentriĝon de [[sukero]], kiun indikis la koloro de la beroj kun oraj nuancoj. Post la rikolto, la grapoloj estis sekigitaj ĝis la fino de novembro. [[Dosiero: Passito z01.JPG |eta | Aretoj sekigitaj sur rakoj. | Alt =]] Nuntempe la sekiga procezo komenciĝas kiam la vinberoj atingas la plej altan maturecon kaj la beroj komencas perdi sian akvon <ref name = "laborraceria">[https://sites.google.com/site/laborraceria/tabella -enoteca -italiana Tipologio kaj viniga tekniko de Cinque Terre Sciacchetrà]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ili estas sekiĝitaj sur ventolitaj subtenoj. La surpajligo daŭras ĝis la koncentriĝo de sukeroj en la vinberoj atingas alkoholan potencialon de almenaŭ 17% <ref name = "wine" >[https://www.wine-searcher.com/regions-cinque+terre+sciacchetra Cinque Terre Sciacchetra Wine]</ref>. Ĉi tiu surpajligo daŭras ĉirkaŭ du monatojn kaj la rikolto perdas 2/3 de sia volumo. Dum ĉi tiu tuta tempo, la vinberoj estas protektitaj de la suno per baŝoj, kio permesas pli bonan koncentriĝon de acidoj kaj sukeroj (proksimume 400 g/l). Fermentado estas tre malrapida, pro ĉi tiu alta sukera enhavo, kiu bremsas la agadon de la [[gisto]]j. Kiel ĉiuj ''pasintaj'' vinoj, la finita Sciacchetrà havas sukeran enhavon de almenaŭ 14 g/l <ref name = "laborraceria" />. Ĝia alkoholnivelo estas 17% el kiuj almenaŭ 13,5% akiris <ref name = "GV" />. Unu litro da Sciacchetrà estas produktata per premado de sekvinberoj ekvivalentaj al dek kilogramoj da freŝaj vinberoj <ref>[http://www.cinqueterrevacanze.com/i/cuci na / Vini e cucina tipica de Cinque Terre]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Estas produktitaj {{formatnum: 2367}} hektolitroj de Sciacchetrà <ref name = "GV" />. === Listo de la produktistoj === Estas sep<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sp.camcom.it/vad_AGR/AGRvinodoc5terre.htm |titolo=Producteurs des Cinque Terre |alirdato=2021-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060604080050/http://www.sp.camcom.it/vad_AGR/AGRvinodoc5terre.htm |arkivdato=2006-06-04 }}</ref>. * Cooperativa Agricoltura de Cinque Terre a.r.l., Groppo, Manarola * Azienda Agricola Buranco de Kurt Wachter, Monterosso al Mare * Azienda Vinicola La Polenza, Corniglia * Walter de Battè, Riomaggiore * Forlini et Cappellini, Manarola * Pagni Vini S.a.S. d'Arrigoni Riccardo et Cie, La Spezia * Sassarini Natale, Monterosso al Mare [[Dosiero:Vente de Sciacchetrà et de Cinque Terre DOC à Manarola.jpg|eta|Vendo de Sciacchetrà kaj Cinque Terre DOC en Manarola.|alt=]] [[Dosiero:Boutique de la coop 5 terre.jpg|eta|maldekstra|Vendloko 3 de la kooperativo 5 Terre en Manarola.|alt=]] Passito "Cinque Terre Sciacchetrà" povas esti surmerkatigita nur post la unua de novembro de la jaro post la rikolto. La ''rezervo'' "Cinque Terre Sciacchetrà" ne povas esti metita sur la merkaton antaŭ la unua de novembro de la 3a jaro post la rikolto. La Schiacchetra Riserva povas esti maturigita aŭ en rustorezistaŝtalaj kuvoj, en kunmetaĵa vetroresina tipo kuvo, aŭ en kverkaj bareloj <ref name = "vino" >[https://www.wine-searcher.com/regions-cinque+terre+sciacchetra Cinque Terre Sciacchetrà sur la retejo wine-searcher.com] </ref>. == Produktad-teknikoj == : Minimuma denseco {{Nrsp|6 250}} vitoj / ha. : Ĉiu forcado estas malpermesita, sed [[Irigacio|urĝa irigacio]] estas permesita. : La vino devas esti akirita de vinberoj sekigitaj post rikolto ĝis ĝi atingas sukeran enhavon egalan al 17% de ebla alkoholo. : La sekigitaj vinberoj ne povas esti vinigitaj antaŭ la 1-a de novembro de la rikolta jaro. : Maljuniĝo necesas ĝis la 1-a de novembro de la jaro post la rikolto. : Ĉiuj operacioj de sekigado de vinberoj, vinigado kaj maljuniĝo devas esti faritaj en la areo provizita por la DOC. == Organoleptikaj trajtoj == * '''koloro''' : orflava kun sukcenaj reflektoj, de bela vigleco; * '''parfumo''' : intensa de pasita vino, karakteriza odoro de mielo, agrabla; * '''gusto''' : de dolĉa al dolĉeta, harmonia, kun bona strukturo kaj bona korpo, agrabla kaj longa en la buŝo kun migdala postgusto; * '''minimuma totala acideco''' : 5,0 g / l; * '''maksimuma volatila acideco''' : 30 meq / l; == Historio == Vidu: Cinque Terre DOC Antaŭ la nuna specifo, ĉi tiu DOC estis: * Aprobita per DPR 29.05.1973 GU 217 - 23.08.1973 * Ŝanĝita per Ministra Dekreto 14.10.1989 GU 255 - 31.10.1989 * Ŝanĝita per Ministra Dekreto 06.09.1999 GU 219 - 17.09.1999 * Modifita per Ministra Dekreto 07.03.2000 GU 76 - 31.03.2000 * Ŝanĝita per Ministra Dekreto 12.10.2007 GU 246 - 22.10.2007 * Ŝanĝita per Ministra Dekreto de 22.04.2008 GU 117 - 20.05.2008 * Ŝanĝita per Ministra Dekreto 20.10.2009 GU 252 - 29.10.2009 La antaŭa regulo de 1973 dispoziciis: * vinbera rendimento = 9,0 t * vino_ rendimento = 35,0% * titolo_uva = 17,0% * vino_titolo = 17,0% * seka_ekstrakto = 22,0 g / l * vinbera vario: ** Bosco : 60.0% - 100.0% ** Albarola kaj Vermentino * Organoleptaj trajtoj ** [[koloro]] : de orflava ĝis sukcena flavo ** [[odoro]] : agrable odora ** [[gusto]] : dolĉa ĝis preskaŭ seka, agrabla == Rekomenditaj kombinaĵoj == Ĝi povas esti parigita kun fromaĝoj aŭ desertoj. ''Provinco, sezono, volumo en [[Litro|hektolitroj]]'' == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Cinque Terre (vino) * Cinque Terre Costa de Sera * Cinque Terre Costa de Campu * Cinque Terre Costa de Posa * [[Cinque Terre]] == Bibliografio == * Gianni Forte et Alessandro Triantafyllidis, Vademecum per l'introduzione alla viticoltura biologica nel Parco Nazionale delle Cinque Terre, 2001, Éd. Parco Nazionale delle Cinque Terre, Gênes. [[Kategorio:Ligurio]] [[Kategorio:Vino]] [[Kategorio:Italio]] nm43eax693lx8t0juzpqi7sqweyscrj 0 735053 9387440 9228019 2026-05-30T09:53:40Z Cromenio 253333 9387440 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = Malmö FF | loko = [[Malmö]], [[Svedio]] | stadiono = stadiono Eleda aŭ Svedbank | kapacito = 24.000 | plena nomo = Malmö Fotbollförening | dosiero = Malmo FF logo.svg | fondita = la 24-an de februaro 1910 | prezidanto = Håkan Jeppsson | trejnisto = Jon Dahl Tomasson | ttt = mff.se | ligo = Fotbollsallsvenskan | sezono = 2025 | pozicio = 6-a pozicio | modelo de maldekstra brako1 = _malmo21h | modelo de korpo1 = _malmo21h | modelo de dekstra brako1 = _malmo21h | modelo de ŝorto1 = | modelo de ŝtrumpoj1 = | maldekstra brako1 = 77BBFF | korpo1 = 77BBFF | dekstra brako1 = 77BBFF | ŝorto1 = FFFFFF | ŝtrumpoj1 = 77BBFF | modelo de maldekstra brako2 = _malmo21a | modelo de korpo2 = _malmo21a | modelo de dekstra brako2 = _malmo21a | modelo de ŝorto2 = | modelo de ŝtrumpoj2 = | maldekstra brako2 = 000060 | korpo2 = 000060 | dekstra brako2 = 000060 | ŝorto2 = 000060 | ŝtrumpoj2 = 000060 }} '''Malmö FF''' (en kio FF estas [[sveda]] mallongigo por ''Fotbollförening'', "futbalklubo" aŭ "futbalasocio") - estas unu el la pli konataj [[futbalklubo]]j de [[Svedio]]. Kiel la nomo indikas, ĝi baziĝas en la urbo [[Malmö]] kaj kompreneble estas unu el pluraj futbalkluboj de la urbo. En la sezono 2020/21, la unua vira teamo de la klubo atingis la 1-an pozicion de la 1-a svedia ligo de profesia futbalo (''Fotbollsallsvenskan''), do nuntempe konsideriĝas la plej bona vira futbalteamo de la lando. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|mff.se}} ({{sv}} kaj {{en}}) [[dosiero:Malmö FF - Red Bull Salzburg 2014.jpg|eta|maldekstre|600px|{{centre|la nuna stadiono}}]] {{projektoj}} {{ĝermo|sporto}} {{DEFAŬLTORDIGO:Malmo}} [[Kategorio:Svedaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1910]] 4mpaii3omgrsvcflwrvnct5bycbaihn 0 740817 9387264 8691372 2026-05-30T03:55:33Z Sj1mor 12103 9387264 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:LIY 1980 MiNr0811 pm B002.jpg|eta|dekstre|250px|Poŝtmarko de Libio pri la Monda Tago pri Sano.]] '''Monda Tago de Sano''' estas tutmonda [[internacia tago|konsciiga tago]] pri [[sano]] celebrata ĉiujare la 7an de Aprilo, sub la [[Sponsoro|sponsoreco]] de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS), same kiel de aliaj rilataj organizoj. En 1948, la MOS okazigis la unuan Tutmondan Sanasembleon. La Asembleo decidis celebri la 7an de Aprilo ĉiujare, kun efiko el 1950, kiel la Monda Tago de Sano. La Monda Tago de Sano okazis por marki la fondon de la MOS kaj estas rigardata kiel oportuno fare de la [[organizaĵo]] por altiri tutmondan atenton al afero de plej gravo por la [[monda sano]] ĉiujare.<ref>World Health Organization: [https://www.who.int/mediacentre/events/annual/world_health_day/en/ ''World Health Day.''] Alirita la 16an de Marto 2011.</ref> La MOS organizas internaciajn, regionajn kaj lokajn okazaĵojn en tiu Tago rilate al partikulara temo. La Monda Tago de Sano estas agnoskita de kelkaj registaroj kaj ne-registaraj organizaĵoj kun interesoj en [[publika sano]], kiuj organizas ankaŭ aktivecoj kaj fokusas ilian subtenon en gazetaraj informoj, kiel la ''Global Health Council''.<ref>Global Health Council: [https://www.globalhealth.org/news/article/10976 ''World Health Day''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110930031202/https://www.globalhealth.org/news/article/10976 |date=2011-09-30 }} de Lara Endreszl, 7a de Aprilo 2009.</ref> == Agadaj Tagoj == La Monda Tago de Sano estas unu el 11 oficialaj kampanjoj por [[monda sano]] markitaj de la MOS, kun la Monda Tago kontraŭ Tuberkulozo, Monda Semajno por Imunigo, Monda Tago kontraŭ Malario, [[Monda Tago sen Tabako]], Monda Tago kontraŭ Aidoso, Monda Tago de Sangodonantoj, Monda Tago kontraŭ la malsano Ĉagas, Monda Tago por la Sekureco de Pacientoj, Monda Semajno por la Antimikrobia Konscio kaj Monda Tago kontraŭ Hepatito.<ref>World Health Organization: [https://www.who.int/campaigns WHO campaigns.]</ref> Multnombraj Mondaj Tagoj pri iu aŭ alia sanitara temo ekestis intertempe: * [[15-a de marto]] : Monda Tago de la Konsumanto, * [[21-a de marto]] : Monda Tago de la Mastrumado, * [[22-a de marto]] : Monda Tago de [[Akvo]], * [[24-a de marto]] : Monda Tago kontraŭ [[Tuberkulozo]], * [[17-a de majo]]: Monda Tago kontraŭ [[Homofobio]], * [[31-a de majo]] : [[Monda Tago sen Tabako]], * [[14-a de junio]] : Monda Tago de Sangodonantoj, * [[21-a de septembro]] : Monda Tago de la [[Alchajmero|Alzheimer]]-malsanuloj, * [[26-a de septembro]] : Monda Tago kontraŭ la [[kormalsano]]j, * [[20-a de oktobro]] : Monda Tago kontraŭ la [[Ostoporozo]], * [[22-a de oktobro]] : Monda Tago kontraŭ balbutado, * [[28-a de oktobro]] : Monda Tago kontraŭ [[poliomjelito]], * [[14-a de novembro]] : Monda Tago kontraŭ [[diabeto]], * [[1-a de decembro]] : [[Monda Tago de Aidoso|Monda Tago kontraŭ aidoso]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Monda Organizaĵo pri Sano]] [[Kategorio:Internaciaj tagoj de Unuiĝintaj Nacioj]] egapl2yfqpyfne5gqesxtgd786npjl6 0 744282 9387134 8889327 2026-05-29T21:29:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387134 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:WAK Voelkershsn 013.jpg|eta|Kelkaj tomboŝtonoj el la malnova kirko]] '''Preĝejo Sankta Anno''' (germane: ''St.-Annen-Kirche'') estis ĝis la malkonstruiĝo en 1989 la [[evangelia Eklezio en Germanio|protestantisma]] kirko de la kvartalo [[Völkershausen]] de la urbo [[Vacha]] en [[Germanujo]]. == Historio == La Anno-preĝejo konstruitis inter 1717 kaj 1720 kiel verŝajne dua kirka konstruaĵo en la urbeto. Ĝi havis imponan turon uestflanke, malsupre kvarangulan kaj supren okangulan kun vostokupolo kaj [[lanterno (arkitekturo)|lanterno]]-krono. Menciindas ankaŭ belega portalo baroka okcidente de la kampanilo. Disde la portalo oni atingis la kirkonavon tra tute interne estinta antaŭhalo. La rektangula malekstero havis galeriojn duetaĝajn el ligno kaj simplan lignan plafonon. La balkonsimila [[predikejo]] estis postaltare. La [[baptujo]] estis el la unua duono de la 17-a jarcento, eble eĉ transprenite de la antaŭula konstruaĵo. Ene kaj apude troviĝis pluraj historiaj tomboŝtonoj el la 17-a jarcento, ekz. de Christian von und zu Völkershausen (+ 1609) kun [[kiraso]] kaj blazonoj. En 1877 fariĝis restaŭradoj. La malkonstruiĝo necesis post mineja katastrofo de la 13.3.1989 pro troa damaĝo. [[Dosiero:WAK Voelkershsn 002.jpg|eta|La nuna Miĥaelo-kirko]] == Paroĥestroj == === Katolikaj === 1308-? Bertholdus Plebanus, 1346-? Gerhardus Plebanus, ?-1364 Heinrich Koch, 1377-? Dietrich Heyse, 1506-1517 Mathias Fink, 1517-1519 Wolfgang Adam 1519-1522 Wilhelm Frobin, 1628-1631 Friedrich Mihm (investituro fare de la [[kroatio|kroataj]] okupantoj) === Protestantismaj === 1524-1534 Michael Tratter (Trotten), 1534-1554 Ludwig Landgraf, 1554-1568 Johannes Ranft, 1568-1588 Erasmus Rasmann, 1588-1600 Johannes Isleib (Isleb), 1596-? Thomas Menge, 1600-1618 Valentin Ottwald, 1618 Hartung Kessler (provizore), 1618-1628 kaj 1631-1641 Konrad Limburg, 1641-1644 Konrad Möller Lengsfeld (provizore), 1644-1649 Sigmund Willing, 1649-1651 Johannes Hertel, 1651-1669 Johannes Mönch, 1669-1687 Johannes Georg Tröbert, 1688-1719 Johannes Hopf, 1719-1733 Johannes Raßmann, 1733-1778 Johann Gottfried Becker, 1778-1810 Johann Georg Valentin Büff, 1811-1869 Georg Franz Büff, 1869-1881 Karl Hahn, 1882-1887 Rudolph Reusse, 1887-1929 Richard Kohlschmidt, 1930-1945 Walter Lenz, 1945-1964 Heinz Günkel,1964-1973 Hartmut Wenzel, 1973-1985 Rolf Hess, 1986-1997 Reinhard Süpke, 1997-1998 Pfarrer Eichhorn (provizore), 1998-? Jürgen Bernst, en 2021 Roland Jourdan == Novkonstruo == Samloke estas starigita la nuna Miĥaelo-kirko. Post konstrukomenco en la 3.6.1991 okazis la [[domsupro-festo]] en la 16.11.1991. Konsekro fariĝis en la 29.11.1992. Partoj de la internaĵoj, la baptopelvo kaj la tomboŝtonaro transprenitis kaj staras nun sur la kompleksa areo. == Literaturo == * ''Bau und Kunstdenkmäler Thüringens'', volumo 37, p. 72-73 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Michaeliskirche (Völkershausen)|posteulinta Miĥaelo-kirko}} * [https://www.kkbasa.de/gemeinden/voelkershausen/voelkershausen/ Paĝaro de la responsa Superintendantejo de Bad Salzungen] * [http://www.voelkershausen.de/History-G/DieKirche.html La kirko de Völkershausen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211127140345/http://voelkershausen.de/History-G/DieKirche.html |date=2021-11-27 }}, kun bildo {{Koordinato|NS=50.79770|EW=10.04815|type=landmark|region=DE-TH}} [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Turingio|Volkershausen]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Anna|Volkershausen]] [[Kategorio:Distrikto Wartburg]] [[Kategorio:Malaperis en 1989]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Volkershausen]] e8fsl58q8aqhixfc02h1k3w1s26lof4 0 750922 9387345 9254536 2026-05-30T07:32:47Z Sj1mor 12103 9387345 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Samotka.jpg|eta|Barilo de tendaro Vojna-Lešetice. Kopio de pripafada zono en tendaro Vojna]] '''Prizonaj laborpunejoj''' ĉe unuopaj uzinoj de nacia entrepreno [[Uraniaj minejoj Jáchymov|Jáchymovské doly]], funkciis sur teritorio de la eksa [[Ĉeĥoslovakio]] inter la jaroj 1949 ĝis 1961. Temis pri sume 18 prizonaj ekipaĵoj de tendara tipo konstruitaj en proksimeco de iu el minejaj [[minado de uranio|uraniaj ŝaktoj]] en regiono de [[Jáchymov]], [[Horní Slavkov]] kaj [[Příbram]]. Ĉi tieaj punitoj ([[malliberigito]]j) estis devigitaj mini [[Urania erco|uranian ercon]] por [[Sovetunio]] dum ekstreme netaŭgaj kaj nehomaj kondiĉoj, kiuj aparte en la jaroj 1950–1953 krude malobservis eĉ limojn de tiama [[Komunisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio|komunisma]] [[leĝeco]]. En la jaroj 1949 ĝis 1954 tiuj ĉi tendaroj estis oficiale markitaj kiel ''prizonaj labortendaroj'', respektive ''laborformacioj de malliberigitoj'', ekde la jaro 1954 kiel ''korektigaj labortendaroj''.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 50 | isbn = 978-80-905864-8-2 | lingvo = }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Bursík | persona nomo = Tomáš | odkaz na autora = | titolo = Přišli jsme na svět proto, aby nás pronásledovali | url = | eldoninto = Ústav pro studium totalitních režimů | loko = Praha | jaro = 2009 | nombro de paĝoj = 211 | kapitola = | paĝoj = 7 | isbn = 978-80-87211-22-9 | lingvo = }}</ref> Sume tra tiuj ĉi tendaroj trairis proksimume 65 000 punitoj, el kiuj eble duonon kreis [[Politika malliberigito|politikaj malliberigitoj]].<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 721 | isbn = 978-80-905864-8-2 | lingvo = }}</ref> [[Dosiero:Pamatnik Vojna.jpg|eta|Pordego de tendaro Vojna]] == Celo de la uraniaj tendaroj == Kun estiĝo de la postmilita [[Superpotenco|bipolara mondo]] aperis reala risko de ebla nova armea konflikto inter Sovetunio kaj [[Usono]]. Dum Usono ekde la jaro 1945 disponis je [[Nuklea armilo|nuklea arsenalo]], USSR ne. La komunisma diktatoreco de [[Josif Stalin|Stalin]] tial bezonis en kiel eble plej mallonga limdato akiri maksimumon por produkti proprajn atomarmilojn. Ununuraj malfermitaj fontoj, atingeblaj por USSR, troviĝis en [[Ercmontaro]]. Tuj post la milito tial sovetoj faris maksimumon por ĝia prirego.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Bursík | persona nomo = Tomáš | odkaz na autora = | titolo = Přišli jsme na svět proto, aby nás pronásledovali | url = | eldoninto = Ústav pro studium totalitních režimů | loko = Praha | jaro = 2009 | nombro de paĝoj = 211 | kapitola = | paĝoj = 10–14, 23–29 | isbn = 978-80-87211-22-9 | lingvo = }}</ref> Surbaze de sekreta ĉeĥoslovaka-soveta kontrakto el novembro de [[1945]] estiĝis nacia entrepreno [[Minejoj de Jáchymov|Jáchymovské doly]], kies tasko estis certigi minadon de urania erco en tia amplekso, kian al la ĉeĥoslovaka flanko donis la interkonsentita kontrakto. Nombra stato de civilaj [[ministo]]j, allogitaj en la uraniajn minejojn en diversaj regionoj de Ĉeĥoslovakio, ne estis sufiĉa. Pro celo de plirapidigo kaj plialtigo de liveroj tial estis en la minadon aktivigitaj kelke da centoj de enlandaj [[ĉeĥaj germanoj|etnaj germanoj]], elprenitaj por tiu celo el la planita [[ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio|forŝovo]]. Paralele kun tio estis en la minadon de urania erco aktivigitaj ankaŭ germanaj [[militkaptito]]j, transportitaj sur la ĉeĥoslovaka teritorio precipe el Sovetunio kaj el [[Germanio]]. Ekde la jaro [[1949]] tiu ĉi diversa grupo de neliberaj laborfortoj apud Minejoj de Jáchymov plu diskreskis je malliberigitoj el [[Tendaroj de deviga laboro ĉe ĉeĥoslovakaj uraniaj minejoj|tendaroj de devigaj laboroj]] kaj precipe je juĝe punitaj malliberigitoj de [[Krimeco|krimaj]], [[Eksterordinaraj popolaj juĝejoj|retributivaj]] kaj [[Politika malliberigito|politikaj]].<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Bártík | persona nomo = František | odkaz na autora = | titolo = Nad krajinou slz a radiace | url = | eldoninto = Úřad dokumentace a vyšetřování zločinů komunismu | loko = Praha | jaro = 2017 | nombro de paĝoj = 101 | kapitola = | paĝoj = 6–18 | isbn = 978-80-86621-36-4 | lingvo = }}</ref><ref>[https://www.pametnaroda.cz/cs/neumann-otto-20070101-0 Příběhy bezpráví: Otto Neumann], Paměť národa, 1. 1. 2007.</ref> La organizadon de la mineja agado certigis nacia entrepreno Jáchymovské doly, formale gvidata de enlandaj minejaj organoj, sed en la praktiko plene subiganta al influo de politikaj ordonoj de [[Komunisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio|la plej superaj komunistaj reprezentantoj]]. La ĉefa celo de la entrepreno estis sendepende de cirkonstancoj elmini maksimumon de la urania erco dum kiel eble plej mallonga tempo. Ĉiujn strategiajn decidojn faris ''Daŭra miksita ĉeĥoslovaka-soveta komisiono en Prago'', ne la mineja entrepreno. La tasko de la entrepreno en Jáchymov kaj al ĝi subigitaj minejaj laborejoj devis esti la organizado de laboro, certigado de necesa ekipaĵo kaj instalaĵo, sed en kio ĝi dum multe da jaroj malsukcesis. Forportis tion la civilaj ministoj kaj duoble memkomprenebe la punitoj.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 76, 79, 329–351 | isbn = 978-80-905864-8-2 | lingvo = }}</ref> La entrepreno Jáchymovské doly estis ankaŭ proprumanto de la tendaraj areoj kaj ĝi respondecis por ilia konstruado kaj trafik-kapablo. La entrepreno tiel rekte kaj nerekte partoprenis en represalioj kontraŭ la punitoj en la urania industrio.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | perssona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 24, 155, 240 | isbn = 978-80-905864-8-2 | lingvo = }}</ref> [[Dosiero:Tabule svornost.jpg|eta|Informa tabulo ĉe la eksa tendaro [[Svornost (labortendaro)|Svornost]] ]] [[Dosiero:Tabule rovnost.jpg|eta|Informa tabulo ĉe la eksa tendaro [[Rovnost (labortendaro)|Rovnost]] ]] == Administrado de prizonaj uraniaj tendaroj == Diference de la tendaroj de deviga laboro, kies trafikon kontrolis la ĉeĥoslovaka [[Ministerio de enlando (Ĉeĥoslovakio)|Ministerio de enlando]], la prizonajn laborpunejojn gvidis de komence la ĉeĥoslovaka [[Ministerio de justeco (Ĉeĥoslovakio)|Ministerio de justeco]], de printempo de 1951 [[Ministerio de nacia sekureco (Ĉeĥoslovaka respubliko)|Ministerio de nacia sekureco]] kaj nur post nuligo de MNS en la jaro 1953 transprenis la kontrolon super la prizonaj laborpunejoj resorto de enlando. Sed signifan influon al la funkciado de la tendaroj kaj al la ĉiutaga suferado de la malliberigitoj havis ankaŭ la civila mineja entrepreno Jáchymovské doly.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 156–180, 303–311 | isbn = 978-80-905864-8-2 | lingvo = }}</ref> La prizonaj laborpunejoj ĉe uraniaj minejoj estiĝadis iom post iom inter la jaroj 1949 ĝis 1953.<ref>{{Citaĵo el libro | příjmení = BAUER | jméno = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titul = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | vydavatel = NZB | místo = Praha | rok = 2019 | počet stran = 960 | kapitola = | strany = 50–53, 726 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> La bazon de la estiĝanta tendara sistemo kreis grupo de tendaroj ĉe la plej malnovaj uraniaj ŝaktoj en ĉirkaŭaĵo de Jáchymov kun la centra administrado en [[Vykmanov (Ostrov)|Vykmanov]] ĉe [[Ostrov (distrikto Karlovy Vary)|Ostrov]]. Ĉi tieaj prizonaj laborpunejoj komencis devene funkcii kiel filio de malliberejo [[Plzeň-Bory]], kun sekve estiĝinta memstara administracio, markata per kaŝnomo Stacio Ostrov, respektive Administrado de tendaroj Ostrov.<ref> {{Citaĵo el libro | familia nomo = PETRÁŠOVÁ | persona nomo = Ludmila | autor = | odkaz na autora = | titolo = Vězeňské tábory v jáchymovských uranových dolech 1949–1961 | odkaz na titul = | příjmení sestavitele = | jméno sestavitele = | sestavitel = Sekce Archivní správy MV ČR | sborník = Sborník archivních prací, č. 2, ročník XLIV. | odkaz na sborník = | eldoninto = MV ČR | odkaz na vydavatele = | loko = Praha | eldonjaro = 1994 | isbn = | url = | kapitola = | paĝoj = 343–346, 382–386 | jazyk = }} </ref> Enkadre de rapida plialtigado de produkto de uranio komencis baldaŭ estiĝadi ankaŭ samaj tendaroj ĉe Horní Slavkov kaj ankaŭ ĉe Příbram. La tutan sistemon iom post iom kreis 18 baritaj tendaraj ekipaĵoj. Rilate al tio, ke du tendaroj en certa tempo transŝoviĝis en alian lokon, oni iam parolas pri 20 tendaraj areoj, eĉ kiam la nomoj de tiuj ĉi tendaroj restis neŝnĝitaj. Ĉiuj prizonaj tendaroj ĉe uraniaj minejoj estis difinataj kiel apartaj laborejoj de Prizona institucio Ostrov, pro kio ili kreis la plej grandan prizonan institucion, kia kiam sur la teritorio de Ĉeĥoslovakio ekzistis.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 122 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref><ref> {{Citaĵo el libro | familia nomo = PETRÁŠOVÁ | persona nomo = Ludmila | autor = | odkaz na autora = | titolo = Vězeňské tábory v jáchymovských uranových dolech 1949–1961 | odkaz na titul = | příjmení sestavitele = | jméno sestavitele = | sestavitel = Sekce Archivní správy MV ČR | sborník = Sborník archivních prací, č. 2, ročník XLIV. | odkaz na sborník = | eldoninto = MV ČR | odkaz na vydavatele = | loko = Praha | eldonjaro = 1994 | isbn = | url = | kapitola = | paĝoj = 343–344 | jazyk = }} </ref> La administracio de la uraniaj tendaroj havis sidejon en Vykmanov, kie ankaŭ funkciis centra prizna institucio de la tuta tendara sistemo. Sole inter la jaroj 1950 ĝis 1954 estis el sekurecaj kaŭzoj kiel administra kaj centra tendaro uzata la tn. Centra tendaro, situanta en la plej gardata regiono tuj ĉe Jáchymov (proksime de [[Minejo Bratrství|ŝakto Bratrství]]).<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 128–129, 726 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Inspekton super la prizonaj laborpunejoj estis kelke da jaroj objekto de kompetencaj disputoj kaj postkulisa alta politiko inter sovetaj prizonaj konsilantoj, sovetaj manaĝeroj de Jáchymovské doly, organoj de ministerio de justeco kaj organoj de ministerio de nacia sekureco. La sovetaj organoj, kiuj en la regiono ĝis la jaro 1950 trafikis reton de propraj militkaptitecaj tendaroj havis intereson transpreni ankaŭ la administradon de la nove estiĝintaj laborpunejoj. Tiun ĉi eblecon la ĉeĥoslovaka flanko forte rifuzis. Provo pri la postkulisa influo de la sovetaj konsilantoj en okazado en la tendaroj estis dum kelke da jaroj objekto de multaj disputoj.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nomnbro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 192–198, 240–251 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Sed la kazo de la konfliktoj estis ekskluzive la potenca influo, ne la vivkondiĉoj de la punitoj. Inspekton super la punitoj interne de la tendaroj sekurigis ĝis printempo de 1951 [[Korpuso de uniformita prizona gardistaro]] (KPG), gvidita de ministerio de justeco. Printempe de 1951 per forto transprenis la tutan administradon de la tendaroj ministerio de nacia sekureco (formacio de [[Korpuso de nacia sekureco|KNS]] (ĉeĥe: ''[[Sbor národní bezpečnosti]]'', mallongigo ''SNB'') [[SNB Jeřáb]]), kiu ĝis tiu tempo sekurigis gardadon de malliberigitoj ekster la areo de la tendaroj (eskortoj al laborejoj kaj reen). Post la pereo de MNS en la jaro 1953 transprenis la tendarojn ministerio de enlando kun nove ŝargitaj larĝaj kompetencoj. La sistemo de la uraniaj tendaroj sekve funkciis sub koda markigo Administrado de ME Jáchymov. La gardadon komencis nove sekurigi [[Interna gardistaro de ME]].<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Bursík | persona nomo = Tomáš | odkaz na autora = | titolo = Přišli jsme na svět proto, aby nás pronásledovali | url = | eldoninto = Ústav pro studium totalitních režimů | loko = Praha | jaro = 2009 | nombro de paĝoj = 211 | kapitola = | paĝoj = 159–160 | isbn = 978-80-87211-22-9 | jazyk = }}</ref> [[Dosiero:Jachymov svornost schody 1737 kopie.jpg|eta|[[Ŝtupoj de teruro (Jáchymov)|Ŝtupoj]] al eksa tendaro Svornost ĉe Jáchymov]] [[Dosiero:Letecký snímek.jpg|eta|Areo de la tendaro [[Vojna (labortendaro)|Vojna]] ]] == Trafiko de la prizonaj laborpunejoj == Ĉiu prizona laborpunejo estis memstara trafika unuo. Formala estro de ĉiu tendara ekipaĵo estis tendarestro - membro de prizona gardistaro, ekde la jaro 1951 membro de SNB Jeřáb. Li disponis je povoj sur nivelo de direktoro de kutima firma malliberejo. Li respondecis sole al la centra administrado de la tendaroj. Teamon de liaj subuloj kreis klerigisto, provizogardisto kaj grupo de ordinaraj membroj de la tendara gardistaro. Signifan rolon en la ĉiutaga irado de la tendaro havis la tn. [[memadministrado de mallibrigitoj]], do grupo de elitaj malliberigitoj komisiitaj de organizaj povoj super la ceteraj punitoj kaj ofte ankaŭ misuzantaj ilin.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 122, 123, 269 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Ĉiun tendaron estis barita per alta duobla barilo el [[pikdrato]]. La tendarareo estis seninterrompe gardata el kelke da altaj gardoturoj. Interne de la tendaro situis komandanteja [[barako]] kun kancelieroj kaj ĉambroj de la tendara memadminstrado, plu loĝigejoj por malliberigitoj, [[kuirejo]], [[vestolavejo]], deponejoj (de nutraĵoj, brulmaterialo ks.), kantino, reedukeja barako (la tn. kulturbarako), vestolavejo, punbarako kaj malmola korektejo.<ref> {{Citaĵo el libro | familia nomo = PETRÁŠOVÁ | persona nomo = Ludmila | autor = | odkaz na autora = | titolo = Vězeňské tábory v jáchymovských uranových dolech 1949–1961 | odkaz na titul = | příjmení sestavitele = | jméno sestavitele = | sestavitel = Sekce Archivní správy MV ČR | sborník = Sborník archivních prací, č. 2, ročník XLIV. | odkaz na sborník = | eldoninto = MV ČR | odkaz na vydavatele = | loko = Praha | eldonjaro = 1994 | isbn = | url = | kapitola = | paĝoj = 346–353 | jazyk = }} </ref> Proksimume duonon de la punitoj en la enlandaj uraniaj minejoj kreis politikaj malliberigitoj de diversa speco. Ĝuste supozitaj aŭ veraj kontraŭantoj de [[komunisma reĝimo]] suferis en la tendaroj plej multe. La prizonaj laborpunejoj estis famaj pro krudaj [[leĝeco|neleĝecoj]], kiuj transpaŝis eĉ tiaman [[Komunisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio|komunisman rajton]]. Tiuj ĉi neleĝecoj estis unue celitaj kontraŭ [[klasa malamiko|klasaj malamikoj de la reĝimo]], ne kontraŭ ŝtelistoj kaj murdistoj, kiuj kreis la duan grandan tendaran komunumon kaj ili estis paradokse konsiderataj fare de la gvidantaro de la tendaro kiel plej fidindaj malliberigitoj. Ĝis la jaro 1955 ekzistis en la tendaroj ankoraŭ la tria grupo de malliberigitoj, kondamnitaj enkadre de postmilita retribucio. Eĉ ne tiun ĉi grupon de la punitoj eblas paŭŝaligi.<ref>{{Citaĵo el libro | fanmilia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 230–236 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Plimulton de la tendaraj barakoj kreis fuŝaj lignaj konstruaĵoj. La loĝigejoj ne estis enigitaj en la teron, sed ili staris sur malaltaj kolonetoj, por ke oni eliminu riskon de subfoso kaj provon je fuĝo. En kutima loĝigejbarako estis dek ĝis de du ĉambroj, en kiuj loĝis mezproksime dudek ĝis tridek punitoj. La loĝigitaro de la barako dormis sur etaĝlitoj. Krom la lito povis havi ĉiu punito ankoraŭ kartonan kesteton, en kiu li havis kelke da siaj perdonaj aĵoj. Meze de ĉiu ĉambro estis lokigita tablo, ĉe kiu dumtage sidadis punitoj, asignitaj al nokta skipo. En ĉiu ĉambro staris [[stovo]], sed kiun oni uzis nur dum vintra periodo kaj nur dum la tago. Nokte estis malpermesite hejti pro timoj de ebla incendio. La punitoj ricevis nur limigitan aldonon de hejtaĵo, kiu ne sufiĉis al ili ofte eĉ ne dum la tago. De aŭtuno ĝis printempo la fuŝaj loĝigejoj ne kapabli reteni pli fortan varmon.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 140–142, 157–160 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> La punitoj estis en la uraniaj minejoj okupitaj en du, respektive en tri skipoj. En laborlokoj ili kutime venadis en kontakton kun civilaj ministoj, kiuj donis al ili laboron. La civilistoj estis ja avertataj antaŭ la komunikado kun la punitoj. Sed plimulto de la ministoj havis al la komunisma sistemo ambivalentan rilaton kaj kutime ili rompis kaj sekurecajn kaj la ŝtate sekurecajn preskribojn. Kelkaj civilistoj partoprenis en ĉikanado de la punitoj, aliaj male komprenis, ke estas ĉi tie apud murdistoj kaj perfortuloj ankaŭ multe da malliberigitoj politikaj, kaj ili klopodis helpi ilin.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 140–145, 329–351 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> [[Dosiero:Ubykace.jpg|eta|Interno de loĝigejo]] [[Dosiero:Pamatnik Vojna korekce.jpg|eta|Subtera korektejo en la tendaro Vojna]] == Ĉikanado kaj neleĝecoj == La justeca kaj polica aparataro de la komunisma Ĉeĥoslovakio estis fondita en klasa malamo kaj malzorgemo de la subprememaj organoj. Fakte ĉiuj konsisteroj de ŝtata administrado kaj memadministrado tiel havis eblecon rekte kaj nerekte partopreni en la maljusta persekutado de la veraj aŭ supozitaj kritikantoj de la komunisma reĝimo. En la enlandaj malliberejoj okazis dum la 1950-aj jaroj la tuta vico de neleĝecoj kaj laborpunejoj neniel elflankis el tiu ĉi subprema politiko.<ref name="Příběhy bezpráví: Jiří Světlík">[https://www.pametnaroda.cz/cs/svetlik-jiri-20131113-0 Příběhy bezpráví: Jiří Světlík], Paměť národa, 13. 11. 2013.</ref><ref name="Příběhy bezpráví: Karel Plocek">[https://www.pametnaroda.cz/cs/plocek-karel-20070619-0 Příběhy bezpráví: Karel Plocek], Paměť národa, 19. 6. 2007.</ref> Fakte ĉiu tago povis esti por la punito pasigita per etaj formoj de [[ĉikanado]], kiuj pli-malpli transpaŝis kadron de senbezona strikta mallibereja disciplino. Dependis de karaktero de unuopaj membro de gardistaro, de individuaj tendaraj ciskonstancoj, de politika situacio kaj de karaktero de la konkreta malliberigito. Ĝenerale validis, ke krimaj malliberigitoj estis en la okuloj de la tendara administrado konsiderataj kiel pli fidindaj kaj fidindaj, dum al la politikaj malliberigitoj oni rigardis kiel al nereedukeblaj malamikoj de la ŝtato, kiuj meritas neniun kompaton.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Bubeníčková-Kuthanová | persona nomo = Milena | odkaz na autora = | titolo = Vybledlá fotografie | url = | eldoninto = Nová Forma | loko = Praha | jaro = 2015 | nombro de paĝoj = 142 | kapitola = | paĝoj = 52, 75, 78, 84 | isbn = 978-80-7453-553-6 | jazyk = }}</ref> La plej oftaj formoj de la ĉiutaga ĉikanado konsistis en vorta ideologie motivigata humiligado de la politikaj malliberigitoj. Kutima konsisto estis ankaŭ kunvokado de superfluaj kaj longaj kalkuligaj alvenoj kelkfoje dum la tago.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 441–446 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Precipe la politikaj punitoj estis enaktivigataj en punbrigadojn, dum kiuj ili devis post la laboro en minejo, sendepende al la penego purigi la tendaro aŭ plenumi tute senbezonajn taskojn (ekzemple portadi ŝtonojn el unu amaso sur la alian kaj poste male).<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 286–289 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> La elĉerpantaj kaj humiligaj estis ankaŭ ideologiaj paroladojdum la kalkuligaj alvenoj aŭ enkadre de devigaj politikaj instruadoj. Apud tio la gradistoj propravole limigis al la politikaj punitoj vizitojn de parencoj kaj korespondadon kun ili. La eblecoj por la persona evoluo de la politikaj malliberigitoj estis minimumaj.<ref> {{Citaĵo el libro | familia nomo = PETRÁŠOVÁ | persona nomo = Ludmila | autor = | odkaz na autora = | titolo = Vězeňské tábory v jáchymovských uranových dolech 1949–1961 | odkaz na titul = | příjmení sestavitele = | jméno sestavitele = | sestavitel = Sekce Archivní správy MV ČR | sborník = Sborník archivních prací, č. 2, ročník XLIV. | odkaz na sborník = | eldoninto = MV ČR | odkaz na vydavatele = | loko = Praha | eldonjaro = 1994 | isbn = | url = | kapitola = | paĝoj = 392–411 | jazyk = }} </ref><ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 204–215, 373–383 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Unu el la plej kruelaj kaj samtempe iracionalaj formoj de la tendara ĉikanado estis neado de sufiĉa nutraĵo al tiuj, kiuj ne plenumis la postulatan laborkvoton.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 279–286, 480 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Ili estis lokigitaj en punbarakon aŭ en korektejon kaj ili ricevis malaltigitajn dotojn de nutraĵo. Apud la malpermesoj, limigado kaj despota traktado spertis la punitoj ankaŭ la malfermitan perforton. Tre brutale oni traktis kun [[fuĝo el malliberejo|fuĝintoj]], aŭ personoj suspektindaj el planado de fuĝo. En kunlaboro kun la tendaraj konsisteroj de [[Státní bezpečnost|StB]] ili estis subigataj al kruela [[torturado]], parte pro puno, parte en klopodo ekscii eblajn komplicojn.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 290–302 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Al la individua fizika insultado estis submetita ajna piunito, kiun estis markita kiel obstina, aroganta aŭ eble li sole malbone salutis iun el la membroj de la tendara gardistaro. Fakte ĉiu tia punito estis por kelke da tagoj lokigita en disciplinan izolan ĉelon, do ili estis fermitaj en specialan korektejon. Ellasi eblas eĉ ne minacoj de fizika likvido, kiuj falis en la psikon de la punitoj. La plej grandaj neleĝecoj finis en la tendaroj inter la jaroj 1953–1955. Dum la jaro 1956 ja ankoraŭ okazis karakteriza pliakrigo de la tendara vivo, sed jam sole dumtempa, koneksanta kun streĉo en [[Ribelo de Poznań|Pollando]] kaj [[Hungara revolucio de 1956|Hungario]].<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 721–734 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> == Tendara piloriumado en frosto == Unu el la plej kruelaj formoj de la tendara torturo estis punstaro en tendara [[pilorio]]. En la praktiko ĝi aspektis tiel, ke la punito devis kelke da horoj aŭ eĉ tagoj stari ĉe la tendara barilo aŭ antaŭ la komandanteja barako. La tendara gardistaro tre ekŝatis la uzadon de tiu ĉi puno precipe dum malvarmaj kaj frostaj tagoj, kiuj estas precipe en ĉirkaŭaĵo de Jáchymov, sed ankaŭ en regiono de Horní Slavkov de aŭtuno ĝis printempo fakte ĉiutaga aperaĵo.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 459–493 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> La puniton staranta ĉe la tendara pilorio neniu el la gardistaro devis eĉ ne tuŝi.<ref name="Příběhy bezpráví: Josef Podběra">[https://www.pametnaroda.cz/cs/podbera-josef-20100504-0 Příběhy bezpráví: Josef Podběra], Paměť národa, 4. 5. 2010.</ref> La [[Hipotermio|kelkhora staro en frosto]] pacigis lin sen ia ajn persona insultado. La punitoj surhavis nur maldikan veston sen [[kolumo]]. La ĉapoj estis al la piloriumataj punitoj forprenataj regule. Gantojn eĉ ne koltukojn ili havis neniajn. Ilin estis donita je pardono kaj nepardono de veter-influoj kaj ilia [[korpotemperaturo]] rapide sinkis. La psikologia celo de la puno, nefarata en kaŝo de la fermita korektejo, sed publike en la okuloj de la tuta tendaro, estis unusignifa. La neelteneblaj torturoj de la punito devis estis averto al la tuta loĝigitaro de la tendaro, kiel estos manipulite kun eventualaj pluaj tumultuloj.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 459–493, 680–696 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> En la jaroj 1950–1953 la puno de la tendara piloriumado estis validigata fakte en ĉiuj tendaroj de la tuta sistemo de Jáchymov.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 577–580, 672–680 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Pro reparolado kaj aroganta prezentado la rezistemaj punitoj devis stari plimulte kelke da tagoj en pluvo aŭ en frosto. Fuĝprovantoj estis krom tio surverŝataj de akvo aŭ estis forprenitaj al ili la ŝuoj.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 482 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Ankoraŭ pli longe staris en la pilorio ortodoksaj [[Sepataga Adventisma Eklezio|adventistoj de la sepa tago]],<ref>[https://www.pametnaroda.cz/cs/duda-rudolf-20070614-0 Příběhy bezpráví: Rudolf Duda], Paměť národa, 14. 6. 2007.</ref> kiuj persistis en sia [[Adventismo|sanktigado de sabato]]. Sabate ili rifuzis veni en laboron kaj ili devis la tutan tagon stari pro la puno ĉe latendara barilo. La sekvantan tagon poste spite al la fizika elfortiĝo ili devis iri en laboron, por ke ili surlaboru la perditajn horojn.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 512, 545, 546, 573 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Sed la brutaleco de la tendara gardistaro iris ankoraŭ pluen. La junaj [[atestantoj de Jehovo]], kiuj en la jaroj 1950–1953 [[Konscienceca obĵeto|rifuzis mini la uranian ercon por militaj celoj]], estis al la tendara pilorio starigataj aŭ eĉ alligataj per ŝnuro por kelke da tagoj aŭ eĉ por la tuta semajno, eĉ en sukcesinte aldevigi ilin al la laboro por la militigita industrio. Plimulto el ili finis en malsanĉambro aŭ en malsanulejo.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 514–580 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref><ref>[https://www.pametnaroda.cz/cs/jankovsky-petr-20100303-0 Příběhy bezpráví: Petr Jankovský], Paměť národa, 3. 3. 2010.</ref> Laŭ iuj memorigantoj onidire eĉ kelkaj piloriumataj atestantoj de Jehovo en la ĉirkaŭaĵo de Jáchymov laŭvorte frostis,<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Komínek | persona nomo = Milo | odkaz na autora = | titolo = I pod oblohou je peklo | url = https://pravyprostor.cz/z-knihy-milo-kominka-%E2%80%9Ei-pod-oblohou-je-peklo-ix-jachymovske-peklo/ | eldoninto = Moravia | loko = Toronto | jaro = 1991 | nombro de paĝoj = 317 | kapitola = | strany = | isbn = 0-921863-14-4 | jazyk = }}</ref> sed la ĝisnuna esplorado tiajn kazojn ne konfirmis. Tio memkompreneble ne malaltigas la kruelecon de la piloriumigataj punoj, dum kiuj la temperaturo de la haŭto sinkis sub la perceptebla konscio kaj la punataj rifuzantoj [[Frostiĝo|frostiĝis]] kaj falis en [[senkonscio]]n. [[Dosiero:Stará vrtačka.jpg|eta|Malnova mineja bormaŝino en ŝtolo [[Svornost (labortendaro)|Svornost]] ]] [[Dosiero:Věž smrti.jpg|eta|La tiel nomata [[Ruĝa turo de morto|Turo de morto]], la eksa ordigejo de urania erco]] [[Dosiero:Fáráky.jpg|eta|Minvestoj – laborvesto de civilulaj kaj neliberaj ministoj]] == Pluaj sandamaĝigoj kaj neleĝecoj == La nacia entrepreno Jáchymovské doly kaj la subprema aparato de la ministerioj de justeco, nacia sekureco kaj enlando, same kiel al ili superitaj ŝtatorganoj longtempe bagateligis la minriskojn, la sekurecon de laboro kaj specifajn sanriskojn koneksantaj kun la minado de radioaktivaj ercoj. La civilistoj kaj punitoj sekve de tio fariĝis viktimoj de la tuta vico lezoj kaj dumvivaj sandamaĝigoj, same kiel viktimoj de malsanoj el profesio, ofte finantaj per fatala maniero.<ref name="Příběhy bezpráví: Jiří Světlík"/><ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 696–708 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Pri suspektinda alta mortofteco de la ministoj el Jáchymov oni sciis inter la lokaj kuracistoj jam longe kaj komence de la 20-a jarcento komencis ties kaŭzoj sisteme esplorataj. Sed sekve de malvigleco de la respondecaj organoj la ŝtato kaj la mineja entrepreno oni komencis pli detale interesiĝi nur en la dua duono de la 1950-aj jaroj. La plej grandan riskon dum laboro en la urania minejo prezentis enspirado de eroj de diskirlita [[granito|granita]] polvo, damaĝiganta la pulmon, kaj ankaŭ radono. Iom post iom estis ankaŭ pruvite, ke alta procento de [[kancero]] de ĉi tieaj ministoj vere koneksas kun la [[Radioaktiveco|forta radiado]] de urania erco.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 180, 320, 699–700 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Al la tute nepardonebla manipulado estis subigitaj punitoj, kiuj devis sen bezonaj ŝirmaj helpiloj labori en ordigejoj kaj erigejoj de urania erco. La plej malbonaj kondiĉoj regis en tou ĉi rilato en [[Ruĝa turo de morto|tendaro "L" en Vykmanov]], kie la punitoj venadis en rektan kontakton kun radioaktiva rubo.<ref name="Příběhy bezpráví: Karel Plocek"/><ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 318–324, 717 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Aliaj formoj de la dumvivaj komplikaĵoj forportis el la tendaroj tiuj, kiuj fariĝis viktimoj de la sadismaj gardantoj. La dumvivaj sekvoj estis kunigitaj kun la pli supre menciita tendara piloriumado, dum kiu grave malvarmumis la internaj organoj kaj frostis lia haŭto.<ref name="Příběhy bezpráví: Josef Podběra"/> == Uraniaj tendaroj en mitoj == Simile kiel ĉe aliaj membrigitaj historiaj fenomenoj okazis ankaŭ ĉirkaŭ la uraniaj tendaroj en Ĉeĥio estiĝo de kelkaj mitoj. Laika kaj parte ankaŭ faka publiko akceptis ilin kiel la siaj kaj la faka diskurso aranĝas kun ili nur en lastaj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 663, 736–740 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> La bazo de mitologio de la uraniaj tendaroj estis metita jam fine de l 1960-aj jaroj, enkadre de nekritika kolekto de plendoj al subpremaj organoj, kiuj tiam ne estis adekvate kaj senpartie valorigitaj.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona anomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | paĝoj = 661–671 | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }}</ref> Kaj historiaj nocioj de tipo "[[mukl]]", "koncentrejo de Jáchymov", likvida lagro Vykmanov" kaj kelkaj pluaj, kiuj komencis esti validigataj al la sistemo de prizonado de Jáchymov, akiris des pli multe da patino de graveco. El la sama tempo devenas legendo pri [[František Paleček|Albín Dvořák]]. La vera bazo de la neleĝeco en la prizonaj laborpunejoj estas tiel taksata en lastaj kelke da malmultaj jaroj. === Laborpunejoj establitaj ĉe uraniaj minejoj === Resumo de la laborpunejoj ĉe la uraniaj minejoj en Ĉeĥio, kiuj fuknkciis en la jaroj 1949–1961.<ref>[https://www.abchistory.cz/cl1801739151-tezba-uranu-a-trestanecke-tabory-pri-podniku-jachymovske-doly.htm Těžba uranu a trestanecké tábory při podniku Jáchymovské doly], abcHistory.cz, 8. 6. 2020.</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! nomo de tendaro !!kaŝnomo !!regiono !! establo !! nuligo |- |[[Vykmanov (labortendaro)|Vykmanov I]] ||C ||Jáchymov ||1. 3. 1949 ||ĝi funkcias ĝis nun |- |[[Mariánská (labortendaro)|Mariánská (malnova tendaro)]] ||B ||Jáchymov ||4. 6. 1949 ||aŭtuno de 1953 |- |[[Prokop (labortendaro)|Prokop]] ||T ||Horní Slavkov ||2. 7. 1949 ||14. 5. 1955 |- |[[Eliáš (labortendaro)|Eliáš I]] ||N ||Jáchymov ||29. 7. 1949 ||fine de la jaro 1951 |- |[[Rovnost (labortendaro)|Rovnost (malnova tendaro)]] ||P ||Jáchymov ||15. 9. 1949 || printempo-somero de 1950 |- |[[Svornost (labortendaro)|Svornost]] ||K ||Jáchymov ||4. 12. 1949 ||29. 10. 1954 |- |[[Ležnice (labortendaro)|Ležnice]] ||O ||Horní Slavkov ||26. 1. 1950 ||22. 8. 1955 |- |[[Ústřední tábor (labortendaro)|Centra tendaro]] ||D ||Jáchymov ||4. 2. 1950 ||12. 12. 1954 |- |[[Bratrství (labortendaro)|Bratrství]] ||M ||Jáchymov ||21. 2. 1950 ||12. 6. 1954 |- |[[Rovnost (labortendaro)|Rovnost (nova tendaro)]] ||P ||Jáchymov ||1950 || 1. 6. 1961 |- |[[Eliáš (labortendaro)|Eliáš II]] ||N ||Jáchymov ||8. 12. 1950 ||1. 4. 1959 |- |[[Vykmanov (labortendaro)|Vykmanov II]] ||L ||Jáchymov ||antaŭ februaro de 1951 ||26. 5. 1956 |- |[[Svatopluk (labortendaro)|Svatopluk]] ||V ||Horní Slavkov ||februaro-aprilo 1951 ||14. 5. 1955 |- |[[Barbora (labortendaro)|Vršek-Barbora]] ||E ||Jáchymov ||junio de 1951 ||30. 3. 1957 |- |[[XII (labortendaro)|XII]] ||X ||Horní Slavkov ||junio-julio de 1951 || 9. 8. 1954 |- |[[Monumento Vojna u Příbrami|Vojna]] ||U ||Příbram ||ĝis 20. 7. 1951 || 1. 6. 1961 |- |[[Nikolaj (labortendaro)|Nikolaj]] ||A ||Jáchymov ||septembro de 1951 || 1. 7. 1958 |- |[[Bytíz (labortendaro)|Bytíz]] ||Z ||Příbram ||majo de 1953 || ĝi funkcias ĝis nun |- |[[Mariánská (labortendaro)|Mariánská (nova tendaro)]] ||B ||Jáchymov ||aŭtuno de 1953 || 1. 4. 1960 |} == Ligiloj == === Referencoj === {{Referencoj|3}} === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Bártík | persona nomo = František | odkaz na autora = | titolo = Nad krajinou slz a radiace | url = | eldoninto = Úřad dokumentace a vyšetřování zločinů komunismu | loko = Praha | jaro = 2017 | nombro de paĝoj = 101 | kapitola = | strany = | isbn = 978-80-86621-36-4 | jazyk = }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = BAUER | persona nomo = Zdeněk a kol. | odkaz na autora = | titolo = Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo | url = | eldoninto = NZB | loko = Praha | jaro = 2019 | nombro de paĝoj = 960 | kapitola = | strany = | isbn = 978-80-905864-8-2 | jazyk = }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Bursík | persona nomo = Tomáš | odkaz na autora = | titolo = Přišli jsme na svět proto, aby nás pronásledovali | url = | eldoninto = Ústav pro studium totalitních režimů | loko = Praha | jaro = 2009 | nombro de paĝoj = 211 | kapitola = | strany = | isbn = 978-80-87211-22-9 | jazyk = }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Bubeníčková-Kuthanová | persona nomo = Milena | odkaz na autora = | titolo = Vybledlá fotografie | url = | eldoninto = Nová Forma | loko = Praha | jaro = 2015 | nombro de paĝoj = 142 | kapitola = | strany = | isbn = 978-80-7453-553-6 | jazyk = }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = PETRÁŠOVÁ | persona nomo = Ludmila | autor = | odkaz na autora = | titolo = Vězeňské tábory v jáchymovských uranových dolech 1949–1961 | odkaz na titul = | příjmení sestavitele = | jméno sestavitele = | sestavitel = Sekce Archivní správy MV ČR | sborník = Sborník archivních prací, č. 2, ročník XLIV. | odkaz na sborník = | eldoninto = MV ČR | odkaz na vydavatele = | loko = Praha | eldonjaro = 1994 | isbn = | url = | kapitola = | strany = 335–445 | jazyk = }} === Rilataj artikoloj === * [[Ŝtupoj de teruro]] * [[Ruĝa turo de morto]] * [[Prizono]] * [[Komunisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio]] * [[Militkaptitejoj ĉe uraniaj minejoj sur teritorio de Ĉeĥio]] * [[Tendaroj de deviga laboro ĉe ĉeĥoslovakaj uraniaj minejoj]] * [[Jáchymovské doly|Jáchymovské doly, nacia entrepreno]] [[Kategorio:Malliberejoj]] [[Kategorio:Koncentrejoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Labortendaroj en Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Minado de uranio en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Komunisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio]] 63e8qc3ogqsgsdopf8j63dop5xvwh9w 0 751405 9387173 9304524 2026-05-30T00:00:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387173 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Großbreitenbach-Kirche-St-Trinitatis.jpg|eta|Triunuo-kirko en Großbreitenbach]] [[Dosiero:Kirchturm Großbreitenbach.JPG|eta|kampanilo; turo de la iama Johano-kirko]] La protestantisma '''Preĝejo Sankta Triunuo''' (germane: ''St.-Trinitatis-Kirche'') en [[Großbreitenbach]], Germanujo, apartenas al la eklezidistrikto Arnstadt-Ilmenau de la [[evangelia Eklezio en Germanio|Evangelia Eklezio en Meza Germanlando]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/grossbreitenbach/grossbreitenbach/trinitatiskirche-grossbreitenbach/ |titolo=La kirko sur la eklezidistrikta paĝaro |alirdato=2022-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220112192145/https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/grossbreitenbach/grossbreitenbach/trinitatiskirche-grossbreitenbach/ |arkivdato=2022-01-12 }}</ref>. == Historio == La kun ĉ. mil sidlokoj plej granda [[trabfakaĵo|framskeleta]] kirko en [[Turingio]] konstruitis ekde 1697 por anstataŭigi la kadukan Johano-kirkon. Ĝi konstruitis en 1570 kaj terenfalis (krom ture) en 1771. La planojn estis de la saksia-gotaa ĉefkonstruisto [[Andreas Rudolph]] kaj konsekritis en la 1690-a jaro. Tiam estis Großbreitenbach parto de la Princlando [[Schwarzburg-Sondershausen]]. La restinta kirkoturo de Johano-preĝejo de tiam servis por Triunuo-kirko kiel kampanilo.<ref>[http://www.grbr-tv.de/vg-grbr/grbr/st-johannis.html Fremdultrafikaj informoj]</ref> == Priskribo == La komplete [[ardezo|ardeza]] preĝejo taksatas ĉefverko de turingia ĉarpentista arto. Sesangula [[firstotureto]] kuŝas sur dekliva tegmento de la larĝa navo. La interno estas baroka havante du galeriojn kun duoblaj apogilvicoj. Malfrugotika altaro kaj farbvitritaj fenestroj apartenas al la interno. La [[baptujo]] estas el ligno kaj datumas de 1677 estante ankoraŭ el la malnova Johano-kirko.<ref>[http://www.ilm-kreis.de/index.phtml?object=tx&#124;1582.102&ModID=9&FID=1582.640.1 Kirkinformoj sur paĝoj de Distrikto Ilm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220112192233/https://www.ilm-kreis.de/index.phtml?object=tx%7C1582.102&ModID=9&FID=1582.640.1 |date=2022-01-12 }}</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/grossbreitenbach/grossbreitenbach/trinitatiskirche-grossbreitenbach/ Informoj fare de la eklezidistrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220112192145/https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/grossbreitenbach/grossbreitenbach/trinitatiskirche-grossbreitenbach/ |date=2022-01-12 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Koordinato|article=/|NS=50.584729|EW=11.016603|type=landmark|region=DE-TH}} [[Kategorio:Distrikto Ilm|Grossbreitenbach]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Grossbreitenbach]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Triunuo|Grossbreitenbach]] po2krq3vue1tjlbsespuld13vputj65 0 753411 9387200 8536914 2026-05-30T02:17:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Ĉieliro de Maria | larĝo de informkesto = | dosiero = | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Szabolcs-Szatmár-Bereg]] | diocezo = [[Debrecen]]-[[Nyíregyháza]] | unio = | dekanujo = [[Nyíregyháza]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = en [[Nagyhalász]] | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Ibrány]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = [[eklektika arkitekturo]] | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | ttt = | commons = }} La '''[[preĝejo]] [[Ĉieliro de Maria]]''' estas katolika [[konstruaĵo]] en [[urbo]] [[Ibrány]] ([[Hungario]]). == Historio == En la [[1200-aj jaroj]] oni konstruis en Ibrány romanikan katolikan [[kirko]]n omaĝe al [[Sankta Georgo]]. En la [[1510-aj jaroj]] ĝi estis trakonstruita laŭ gotika stilo. La kalvinanoj transprenis la kirkon en la [[17-a jarcento]], same la loĝantoj kalvinaniĝis. La katolikoj konstruis propran malgrandan preĝejon en 1876, sed eklezie ili apartenis al [[Kótaj]]. En [[1943]] la kirko estis forvendita al la grek-katolikoj. La nun videbla pli nova preĝejo dediĉita al Ĉieliro de Maria estas videbla ekde [[1950]]. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola, antaŭe ŝtona kruco estas videbla. La barokeca [[fasado]] estas simetria, meze la kvadrata turo iomete reliefas. La enirejo funkcias tra la turo, sed estas ankaŭ alia enirejo inter la navo kaj duonronda [[absido]]. La absido havas larĝon, kiel la navo, sed iometi ĝi estas malpli alta. [[Kermeso]] okazas la 15-an de [[aŭgusto]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/templom/3148] * [https://ibrany.hu/node/68] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220126113050/https://ibrany.hu/node/68 |date=2022-01-26 }} * [https://mapsus.net/HU/ibranyi-nagyboldogasszony-templom-13191] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220126113044/https://mapsus.net/HU/ibranyi-nagyboldogasszony-templom-13191 |date=2022-01-26 }} * [http://lexikon.katolikus.hu/I/Ibr%C3%A1ny.html] {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de la Ĉielenpreno de Sankta Maria|Ibrany]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Ibrány]] g2r1jwlq6z08fw1avkxzd5frxhsxwle 0 753430 9387248 8792765 2026-05-30T03:43:15Z Sj1mor 12103 9387248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Indios Onas llevados a París por Maitre en 1889.JPG|eta|Indiĝenoj de Fajrolando (Argentina Patagonio) alportitaj al Parizo fare de la Maître en 1889.]] '''Homaj ĝardenoj''' aŭ '''antropologiaj zooj''' (ankaŭ nomitaj "etnologiaj ekspozicioj" aŭ "nigrulaj vilaĝoj") funkciigis en la 19-a kaj 20-a jarcentoj kaj ekspoziciis [[Indiĝenaj popoloj|indiĝenajn homojn]]. Diversaj ekspozicioj, plejparte en la granduoboj tra [[Eŭropo]] kaj [[Usono]], havis homojn de [[Nigrulo|afrika deveno]], [[Indianoj|indianojn]], [[Inuitoj|inuitojn]], kaj membrojn de [[Azianoj|diversaj aziaj etnoj]]. La ekspoziciaĵoj elstarigis la "malsuperan naturon" de la indiĝenoj kaj la diferencon inter ili kaj la [[Blankulo|eŭropanoj]] de [[okcidenta kulturo]]. Etnografiaj zooj ĝenerale baziĝis sur [[Raso|scienca rasismo]] kaj [[socia darvinismo]]. En la lastaj ducent jaroj, pli ol 35 000 [[Indiĝenaj popoloj|indiĝenoj]] estis importitaj al Eŭropo kaj [[Nordameriko]], kiuj estis elmontritaj en zooj kaj diversaj ekspozicioj. <ref>[http://www.messynessychic.com/2012/03/02/the-haunting-human-zoo-of-paris/ Homĉasistoj por la parisa homoĝardeno]</ref> == La komenco de la fenomeno == [[Dosiero:Expo_1931_Indiens.jpg|eta| "Indianoj-Ekspozicio" prezentita en [[Parizo]], 1931]] En [[Antikva epoko|antikvaj tempoj]] kaj la [[mezepoko]] estis kutimo kapti homojn kaj uzi ilin kiel [[Sklaveco|sklavoj]], kiel [[Servisto|servistinoj]] kaj kiel propriecaj objektoj de distro kaj riĉaĵo. [[Esplorado|Esploristoj]] kutimis kapti [[Indiĝenaj popoloj|indiĝenojn]] kaj alporti ilin kiel rabaĵon al siaj reĝoj. [[Kristoforo Kolumbo]], ekzemple, kunportis [[Indianoj|indianojn]] al [[Hispanio]] post sia reveno de la [[Nova Mondo]].<ref>[<nowiki>http://migs.concordia.ca/occpapers/zoo.htm</nowiki> </ref> Dum la [[renesanco]], la [[Mediĉoj]] establis grandan [[Bestoĝardeno]] en la [[Vatikano]]. De la registro de la 16-ajarcenta zoo oni scias ke ĝi gastigis kolekton de "barbaraj" homoj de pli ol 20 malsamaj [[Etno|etnoj]]. <ref>Mullan, Bob and Marvin Garry, Zoo culture: The book about watching people watch animals, University of Illinois Press, Urbana, Illinois, Second edition, 1998, p.32. {{ISBN|0-252-06762-2}}</ref> Dum [[urbanizado]] pliiĝis, Ju pli la kulturo de libertempo en la Okcidento disvolviĝis, tiel des pli ankaŭ la uzo de homoj kiel provizantoj de distro, inkluzive de perforte tenataj homoj. Ĝis la dua duono de la [[19-a jarcento]], homaj prezentoj akceptis la karakteron de eksterordinaraflankspektaklo, [[cirko]] kaj "spektaklo de sovaĝuloj". Unu el la plej famaj spektakloj estis produktita fare de [[P. T. Barnum]], la 25-an de februaro [[1835]]. Ekspozicioj de ĉi tiu speco kutimis prezenti [[Malkapablo|misformitajn]] homojn kaj homojn tre malsamaj en aspekto de la eŭropanoj. La koncepto de [[Siamaj dunaskitoj|siamaj ĝemeloj]] ekzemple, estas prenita de unu el la ekspoziciaĵoj en ĉi tiuj ekspozicioj estas la spektaklo de la fratoj [[Chang kaj Eng Bunker]]. == La ora epoko de homaj zooj == [[Dosiero:Jubileumsutstillingen_1914_OB.F08939d.jpg|eta| "Afrika Vilaĝo" prezentita en [[Oslo]], 1914]] [[Dosiero:Ota_Benga_at_Bronx_Zoo.jpg|eta| Uta Benga ĉe [[Bestoĝardeno de Bronkso|la Bronx Zoo]], [[Novjorko|New York]], 1906]] Direkte al la fino de la 19-a jarcento kaj en la unua duono de la 20-a jarcento, '''homaj zooj''' kaj montradoj de '''indiĝenaj vilaĝoj''' estis establitaj en la plej multaj okcidentaj ĉefurboj: [[Parizo]], [[Hamburgo]], [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]], [[Barcelono]], [[Varsovio]], [[Amsterdamo]], [[Novjorko]], [[Bruselo]], [[Porto]], [[Johanesburgo]], [[Londono]], [[Milano]], [[Oslo]], [[Berlino]], [[Marsejlo]] kaj pli. Centoj da miloj vizitis la provizorajn ekspoziciojn kaj establitajn ĝardenojn ĉiun jaron. === Francio === En la dua duono de la 19-a jarcento [[Parizo]] estis la monda ĉefurbo kaj por multaj ekspozicioj tie okazigitaj venis dekoj da milionoj da vizitantoj el la tuta mondo. En [[1877]] ekspozicio de [[Inuitoj]] kaj [[nubianoj]] estis prezentita en la [[ĝardeno de alklimatiĝo]], la sovaĝhoma ekspozicio duobligis la nombron de vizitantoj ĉi-jare al pli ol miliono. Sekvante tion, 30 pliaj homaj ekspozicioj estis elmontritaj en tiuj ĝardenoj dum la venontaj 35 jaroj. Unu el la ĉefaj vidindaĵoj de la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889|Pariza Monda Ekspozicio (1889)]] kiun vizitis 28 milionoj da homoj estis grandioza montrado de 400 indiĝenoj. En [[1907]] komplekso de ses "indiĝenaj vilaĝoj" estis establitaj ĉe la periferio de Parizo en grandega parko. Homaj ekspozicioj estis montritaj en Parizo ĝis la [[1930-aj jaroj]]. Homaj ekspozicioj ankaŭ estis montritaj en [[Liono|Lyon]], [[Marsejlo]] kaj en [[Hanojo]], kiu estis sub franca regado. <ref>franca: [http://www.monde-diplomatique.fr/2000/08/BANCEL/14145.htm homaj bestoj ĉe la koloniisma imperio]</ref> === Benelukso === Indiĝenoj de [[Surinamo]] estas ekspoziciitaj en la [[:nl:Internationale_Koloniale_en_Uitvoerhandel_Tentoonstelling_(Amsterdam)|Internacia Kolonia kaj Eksporta Komerca Ekspozicio (Amsterdamo)]] ekde [[1883]]. La nederlanda kolonia registaro starigis "indiĝenan ekspozicion" sur la insulo [[Javo]], kiu estis sub ĝia regado. Centoj da kongolanoj estis ekspoziciitaj ĉe monda ekspozicio en [[Bruselo]] en [[1897]]. 267 el ili estis mortigitaj kiel rezulto de akcidento, tiuj estis entombigitaj en [[amastombo]] ekster la grandurbo. Laŭ la enorma komerca sukceso de la ekspozicio, la [[Secesio (stilo)|secesistile]] [[Reĝa Muzeo por Mez-Afriko|reĝa muzeo por Mez-Afriko]], estis establita en Bruselo tiun jaron. <ref>[https://web.archive.org/web/20050208232830/http://www.cobelco.org/Library/Soir_peutonexposerdespygmees.htm homaj bestĝardenoj en Eŭropo]</ref> En [[1910]] alia monda ekspozicio estis okazigita en Bruselo kun "afrikaj vilaĝoj" kaj tiam ankaŭ en [[1930]] simila ekspozicio estis okazigita en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]. Ankaŭ ĉe la Brusela Monda Ekspozicio (1958) estis prezentita "Kongola Vilaĝo". <ref>Pelle, Findling, ed. (2008). "Appendix B:Fair Statistics". Encyclopedia of World's Fairs and Expositions. McFarland & Company, Inc. p. 415. {{ISBN|978-0-7864-3416-9}}.</ref> === Germanio kaj Skandinavio === En [[1874|1874,]] la germana bestkomercisto [[Carl Hagenbeck]] importis [[Sameoj|sameojn]] kaj [[Polinezianoj|polinezianojn]] kaj vendis ilin al zooj ĉie en Eŭropo. En [[1876]] li komencis importi [[Nubianoj|nubianojn]] de arabaj komercistoj en [[Sudano]]. En [[1880]] li vendis [[Inuitoj|inuitojn]] al la Hamburga Zoo. En [[1896]] estis establita "Indiĝena Ekspozicio" kadre de koloniisma ekspozicio en [[Berlino]], simila ekspozicio estis montrita en la somero de [[1928]] en [[Stutgarto]]. En [[1915|1915,]] ĉe la 100-a datreveno de la Regno de [[Norvegio]], 80 [[Senegalo|senegalaj]] indiĝenoj estis prezentitaj en [[Oslo|Oslo.]] <ref>http://www.theguardian.com/world/2014/apr/29/norway-human-zoo-africans-as-inmates</ref> === Nordameriko === Kaj [[Usono]] kaj [[Meksiko]] gastigis vojaĝantajn ekspoziciojn de indiĝenoj same kiel homajn kaĝojn en establitaj zooj ĉe grandurboj. La plej konata rakonto estas la rakonto de Ota Benga. Ota Benga estas [[Reĝlando Kongo|kongola]] indiĝeno, kiu estis importita al Usono fare de Samuel Phillips Werner, por esti "ekspoziciita" ĉe la somera spektaklo en [[Luiziano]]. Kritikistoj ĉe la spektaklo asertis ke la akraj dentoj de Benga estis indico ke li venis de [[Kanibalismo|kanibalista]] tribo. La onidiro disvastiĝis kaj atingis la amaskomunikilaron kaj tiel Benga fariĝis sukcesa spektaklo de la ekspozicio. Post la ekspozicio li revenis al Kongo sed ne povis integriĝi en sian tribon. Li vojaĝis tra Afriko kun Werner, ĝis la komercisto sugestis ke li revenu por labori en zooj en Usono. Benga estis elmontrita en la [[bestoĝardeno de Bronkso]] ene de kaĝo de [[orangutano]]. Post protesto de aktivuloj pri homaj rajtoj oni decidis ĉesigi lian "dungadon" en la zoo. Li translokiĝis al [[orfejo]] kie li lernis legi kaj skribi. Tra la jaroj, li sobriĝis kaj realigis sian sorton, iris en depresion kaj faris sinmortigis en la aĝo de 32. Lia rakonto akiris multe da resonon kaj tra la jaroj teatraĵoj, poemoj kaj libroj estis verkitaj pri li. <ref><nowiki>http://www.dailymail.co.uk/news/article-1224189/Caged-human-zoo-The-shocking-story-young-pygmy-warrior-monkey-house--fuelled-Hitlers-twisted-beliefs.html</nowiki> </ref> == Nuntempaj homaj zooj == En la [[Intermilita periodo|periodo inter la Mondmilitoj]] kaj precipe post la [[Dua Mondmilito]] estis multe da kritiko de [[koloniismo]] kaj [[rasismo]]. Homaj zooj fermiĝis ĉirkaŭ la mondo kaj homaj moveblaj ekspozicioj malkreskis. Tamen eĉ hodiaŭ okazas fojaj spektakloj de "afrikaj vilaĝoj" kaj indiĝenoj. Ekzemple, en la urbo [[Augsburg]] en [[Germanio]], "afrika vilaĝo" estis prezentita en julio [[2005]], kaj en [[2008]] homa zoo estis malfermita en [[Tajlando]] kun knabinoj de la [[Karenoj]], kiuj estas konataj pro siaj longaj koloj.<!--ref>http://www.dailytelegraph.com.au/travel/human-zoo-opens-in-thailand/story-e6frezi0-1111116382820?nk=ba4c3606a2ee135d2147f0b390c0c72e{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref--> En ambaŭ kazoj, severa publika kritiko estis esprimita. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Koloniismo]] * [[Rasismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} [[Kategorio:Zoologiaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]] [[Kategorio:Etnografio]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Rasismo]] [[Kategorio:Koloniismo]] [[Kategorio:Blankula superismo]] [[Kategorio:Bestoĝardenoj]] [[Kategorio:Historio laŭ etnoj]] [[Kategorio:Historio de koloniismo]] 6gtbixvaeyok7x0afkw7zfacn2qqq7h 0 763857 9387318 9052551 2026-05-30T06:22:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387318 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Propila trikloroetanato'''</font></big></big></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl trichloroacetate 2D.png|200ra|Propila trikloroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Propila trikloroacetato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl trichloroacetate 3D.png|200ra|Propila trikloroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Propila trikloroacetato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Propila estero de la trikloroacetata acido * Trikloroacetato de propilo * Trikloroetanato de propilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|5|H|7|Cl|3|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=13313-91-2 13313-91-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.122955.html 122955] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/139430 139430] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||205,459g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,381 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/13313-91-2.html Guidechem]</ref><ref>[https://www.chemblink.com/moreProducts/more13313-91-2.htm Chemblink]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||186,5°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/13313-91-2_256851.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.469}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/moldata/1503715.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-03-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220325201105/http://www.molbase.com/moldata/1503715.html |arkivdato=2022-03-25 }}</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||67,6°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=13313-91-2&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|7}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|332|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|271|280|302+352|304+340|305+351+338|317|319|321|332+317|337+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Propila trikloroacetato'''</big> aŭ <big>'''C₅H₇Cl₃O₂'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[trikloroacetata acido]] kun [[propanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Propila trikloroacetato estas nesolvebla en akvo sed solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''Propila trikloroacetato''' per traktado de '''trikloroacetata acido''' kun '''propila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanol 3D.png|Propila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Trichloroacetic acid 3D.png|trikloroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl trichloroacetate 3D.png|Propila trikloroacetato|120ra]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''Propila trikloroacetato''' per traktado de '''trikloroacetata anhidrido''' kun '''propila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:Propanol 3D.png|Propila alkoholo|120ra]] + [[Dosiero:Trichloroacetic anhydride 3D.png|trikloroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Propyl trichloroacetate 3D.png|Propila trikloroacetato|120ra]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''Propila trikloroacetato''' per traktado de '''trikloroacetata acido''' kun '''propila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|Propila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Trichloroacetic acid 3D.png|trikloroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl trichloroacetate 3D.png|Propila trikloroacetato|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''Propila trikloroacetato''' per traktado de '''trikloroacetata anhidrido''' kun '''propila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|Propila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Trichloroacetic anhydride 3D.png|kloroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl trichloroacetate 3D.png|Propila trikloroacetato|120ra]] +[[Dosiero:Trichloroacetyl-chloride-3D-balls.png|trikloroacetila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Trikloroacetatoj|Trikloroacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Acetatoj]] {{Acetatoj}} jczqho2i2gehjkv10gpxd7ed5qg3yua 0 765181 9387313 9052676 2026-05-30T05:53:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387313 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Propila fluoroetanato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|5|H|9|FO|2'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl fluoroacetate 2D.png|200ra|Propila fluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Propila fluoroetanato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl fluoroacetate 3D.png|200ra|Propila fluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Propila fluoroetanato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Propila estero de la fluoroacetata acido * Propila fluoroetanato * Fluoroetanato de propilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[http://www.molbase.com/moldata/1668006.html 10117-11-0] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220402213825/http://www.molbase.com/moldata/1668006.html |date=2022-04-02 }} |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/24957 24957] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||120,123g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,001 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/10117-11-0.html Guidechem]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||133,4°C <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/moldata/1668006.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-04-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220402213825/http://www.molbase.com/moldata/1668006.html |arkivdato=2022-04-02 }}</ref><ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=10117-11-0&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.37}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||34,4°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/10117-11-0_531368.html Chemsrc]</ref><ref>[https://www.chemblink.com/moreProducts/more10117-11-0.htm Chemblink]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|300|310|330|400}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|260|262|264|270|271|273|280|284|301+316|302+352|303+361+353|304+340|316|320|321|330|361+364|370+378|391|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Propila fluoroacetato'''</big> aŭ <big>'''C₅H₉FO₂'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[fluoroacetata acido]] kun [[propanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Propila fluoroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la fluoroacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan kloron, [[kloroformo]]n kaj karbonan duoksidon. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''propila fluoroacetato''' per traktado de '''fluoroacetata acido''' kun '''propila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanol 3D.png|propila alkoholo|120ra]] + [[Dosiero:Fluoroacetic acid 3D.png|fluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl fluoroacetate 3D.png|propila fluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''propila fluoroacetato''' per traktado de '''fluoroacetata anhidrido''' kun '''propila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:Propanol 3D.png|propila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Fluoroacetic anhydride 3D.png|fluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Propyl fluoroacetate 3D.png|propila fluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''propila fluoroacetato''' per traktado de '''fluoroacetata acido''' kun '''propila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|propila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Fluoroacetic acid 3D.png|fluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl fluoroacetate 3D.png|propila fluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''propila fluoroacetato''' per traktado de '''fluoroacetata anhidrido''' kun '''propila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|propila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Fluoroacetic anhydride 3D.png|fluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl fluoroacetate 3D.png|propila fluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:Fluoroacetyl chloride 3D.png|fluoroacetila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Fluoroacetatoj|Fluoroacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Fluoroacetatoj]] {{Acetatoj}} g4roo0tacqd5ehuuiyqi5vnggpxyaar 0 765883 9387317 9052724 2026-05-30T06:20:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387317 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Propila trifluoroetanato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|5|H|7|F|3|O|2'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl trifluoroacetate 2D.png|200ra|Propila trifluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Propila dufluoroetanato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl trifluoroacetate 3D.png|200ra|Propila trifluoroacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Propila dufluoroetanato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Propila estero de la trifluoroacetata acido * Propila trifluoroetanato * Trifluoroetanato de propilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://www.guidechem.com/cas/383-66-4.html 383-66-4] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.454354.html 454354] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/520898 520898] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||156,103g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,192 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/383-66-4.html Guidechem]</ref><ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=383-66-4&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||81,6°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/383-66-4_928707.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.339}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/moldata/2268653.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409082936/http://www.molbase.com/moldata/2268653.html |arkivdato=2022-04-09 }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|302|314|315|318|319|335|412}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|260|261|264|264+265|270|271|273|280|301+317|301+330+331|302+352|302+361+354|303+361+353|304+340|305+351+338|305+354+338|316|317|319|321|330|332+317|337+317|362+364|363|370+378|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Propila trifluoroacetato'''</big> aŭ <big>'''C₅H₇F₃O₂'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[trifluoroacetata acido]] kun [[propanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Propila trifluoroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la trifluoroacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan fluoron, [[fluoroformo]]n kaj karbonan duoksidon. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''propila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata acido''' kun '''propanolo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanol 3D.png|propanolo|120ra]] + [[Dosiero:Trifluoroacetic acid 3D.png|trifluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl trifluoroacetate 3D.png|propila trifluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''propila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata anhidrido''' kun '''propanolo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:Propanol 3D.png|propanolo|120ra]] +[[Dosiero:Trifluoroacetic anhydride 3D.png|trifluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Propyl trifluoroacetate 3D.png|propila trifluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''propila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata acido''' kun '''kloropropano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|kloropropano|120ra]] +[[Dosiero:Trifluoroacetic acid 3D.png|trifluoroacetata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl trifluoroacetate 3D.png|propila trifluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''propila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata anhidrido''' kun '''kloropropano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|kloropropano|120ra]] +[[Dosiero:Trifluoroacetic anhydride 3D.png|trifluoroacetata anhidrido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl trifluoroacetate 3D.png|propila trifluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:trifluoroacetyl chloride 3D.png|trifluoroacetila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Trifluoroacetatoj|Trifluoroacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Trifluoroacetatoj]] {{Acetatoj}} j3advzlrkbxssu72xhlxca57drgjfme 0 766408 9387314 9052798 2026-05-30T05:58:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387314 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Propila hidroksoacetato'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|5|H|10|O|3'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl glycolate 2D.png|200ra|Propila glikolato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Propila hidroksoacetato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl glycolate 3D.png|200ra|Propila glikolato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Propila hidroksoacetato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Propila estero de la hidroksoacetata acido * Propila hidroksoacetato * Glikolato de propilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://www.chemsrc.com/en/cas/90357-58-7_926349.html 90357-58-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.456165.html 456165] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/522946 522946] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||118,132g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,054 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/90357-58-7.html Guidechem]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/moldata/2214531.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220413003752/http://www.molbase.com/moldata/2214531.html |arkivdato=2022-04-13 }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||169,2°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/90357-58-7_926349.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4231}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=90357-58-7 Chemical Book]</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||65,5°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=90357-58-7&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|312|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Propila glikolato'''</big> aŭ <big>'''C₅H₁₀O₃'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[glikolata acido]] kun [[propanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Propila glikolato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''propila glikolato''' per traktado de '''glikolata acido''' kun '''propanolo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propanol 3D.png|propanolo|120ra]] + [[Dosiero:Glycolic acid 3D ball.png|glikolata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl glycolate 3D.png|propila glikolato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''propila glikolato''' per traktado de '''glikolata anhidrido''' kun '''propanolo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:Propanol 3D.png|propanolo|120ra]] +[[Dosiero:Glycolic anhydride 3D.png|glikolata anhidrido|160ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Propyl glycolate 3D.png|propila glikolato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''propila glikolato''' per traktado de '''glikolata acido''' kun '''propila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|propila klorido|90ra]] +[[Dosiero:Glycolic acid 3D ball.png|glikolata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl glycolate 3D.png|propila glikolato|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''propila glikolato''' per traktado de '''glikolata anhidrido''' kun '''propila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|propila klorido|90ra]] +[[Dosiero:Glycolic anhydride 3D.png|glikolata anhidrido|160ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl glycolate 3D.png|propila glikolato|150ra]] +[[Dosiero:Glycolyl chloride 3D.png|glikolila klorido|90ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Hidroksoacetatoj|Glikolatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Acetatoj]] {{Acetatoj}} au1jo4lnuwbcnqsaap8n7mv01bmgjd3 0 768042 9387451 9206157 2026-05-30T10:08:13Z Kwamikagami 3966 9387451 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE: (145627) 2006 RY₁₀₂}} {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = (145627) 2006 RY₁₀₂ |Kategorio = centaŭro (planedeto) |Oficiala_nomo = (145627) 2006 RY₁₀₂ |Aliaj_nomoj = '''2006 RY₁₀₂''' |Dato_de_malkovro = {{dato|14|septembro|2006}} |Malkovrinto = [[NEAT]] |Loko_de_malkovro = [[Observatorio de la Monto Palomar|Monto Palomar]] ([[Usono]]) |Epoko = 2459600.5 {{dato|21|januaro|2022}}} TDB |Granda_duonakso = 949,277 [[1 E9 m|Gm]] (6,346 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 681,325 Gm (4,554 AU) |Apoapsido = 1217,229 Gm (8,137 AU) |Discentreco = 0,2823 |Periodo = 5838,479 [[tago]]j (15,985 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 17/2 Mar / ~4:3 Jup / ~6:11 Sat / 11:58 Ura / ~3:31 Nep --> |Klinangulo = 18,655° |Meza_anomaliangulo = 292,421°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]]: {{dato|21|januaro|2022}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 94,289° |Argumento_de_periapsido = 347,125° |Terdistanco_min = 534,546 [[1 E9 m|Gm]] (3,573 [[astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 37&nbsp;km |Albedo_geom = 0,051 |Absoluta_magnitudo = 11,11 }} '''(145627) 2006 RY₁₀₂''' estas malgranda, malhela [[jupiterrenkonta asteroido|jupiterrenkonta]] [[asteroido]] klasita de ''JPL Small-Body Database'' kiel [[centaŭro (planedeto)|centaŭro]]. == Malkovro == 2006 RY₁₀₂ estis malkovrita la [[14-an de septembro]] [[2006]] en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo [[NEAT]] elde la [[Observatorio de la Monto Palomar]] ([[Kalifornio]], [[Usono]]). == Orbito == 2006 RY₁₀₂ troviĝas proksime je la [[orbita resonanco]] 3:4 kun [[Jupitero (planedo)|Jupitero]]. Ĝia [[discentreco#Astronomio|discentra]] [[orbito]] krucas tiun de Jupitero kun jupitera [[Minimuma orbita interdistanco|MOID]] de 0,575057 [[astronomia unuo]] (86,027 [[1 E9 m|milionoj da km]]. * La {{daton|2|julio|1943}} ĝi pasis al 0,87529 AU (130,942 milionoj da km) de Jupitero. * La {{daton|11|februaro|2025}} ĝi pasas al 0,61665 AU (92,250 milionoj da kilometroj) de ĉi tiu planedo. '''(145627) 2006 RY₁₀₂''' pasas ĉe sia [[perihelio]] la {{daton|20|januaro|2025}}. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|145627-2006-ry102}} * {{en}} [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html Listo de la Konataj Transneptunaj Objektoj; el la paĝaro de Wm. Robert Johnston] * {{en}} [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/t_others.html Listo de aliaj nekutimaj objektoj, de ''Minor Planet Center''] {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (145001–146000)#145601-145650|Listo de asteroidoj (145001–146000)]] |antaŭ = [[(145626) 2006 QT119|(145626) 2006 QT₁₁₉]] |periodo = '''(145627) 2006 RY₁₀₂''' |post = [[(145628) 2135 P-L]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:145627}} [[Kategorio:Centaŭroj (asteroidoj)]] [[Kategorio:Jupiterrenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Malkovrita de NEAT]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2006]] 4ji7fugnedj8ef55h065e6tgu4djzxu 0 769976 9387319 9052917 2026-05-30T06:27:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387319 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''N-Propila formiamido'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|4|H|9|NO'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:N-Propylformamide 2D.png|200ra|Propilformiamido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Propila formiamido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:N-Propylformamide 3D.png|200ra|Propilformiamido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Propila formiamido'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Propano formiamido * Propila formiamido * Propila formilamido |- |[[CAS-numero|CAS-numerm-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=6281-94-3 6281-94-3] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.21267.html 21267] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/22686 22686] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||87,122g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||0,865 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/6281-94-3.html Guidechem]</ref><ref>[https://www.chemblink.com/moreProducts/more6281-94-3.htm Chemblink]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||197,2°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/6281-94-3_957478.html Chemsrc]</ref><ref>[http://www.chemindex.com/index/?f=show_cas_info&terms=6281-94-3 Chemindex]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.399}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||96,8°C <ref>[https://www.molbase.com/moldata/1422395.html Molbase]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:67 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||380 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|227|315|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|264|280|302+352|305+351+338|332+313|337+313|362|370+378|403+235|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''N-Propilformiamido'''</big> aŭ <big>'''N-propila formilamido'''</big> estas organika kombinaĵo kaj sekundara amino, konsistante je formila grupo kaj propila grupo ambaŭ ligitaj al nitrogenatomo. Propilformiamido estas senkolora likvaĵo, solvebla en akvo, uzata en kemiaj sintezoj kun fungicidaj proprecoj. Formiligaj komponaĵoj estas gravaj peraĵoj en la sintezoj de drogoj, insekticidoj, pesticidoj, pigmentoj kaj parfumoj. Propilformiamido ankaŭ estas antaŭaĵo en la produktado de la propila izocianato. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''propilformiamido''' per traktado de '''formiila klorido''' kun '''propilamino''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propylamine 3D.png|propilamino|120ra]] +[[Dosiero:Formyl chloride 3D.png|formiila klorido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:N-Propylformamide 3D.png|propilformiamido|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''propilformiamido''' per traktado de '''N-metil-formiamido''' kun '''kloroetano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloroethane 3D.png|kloroetano|120ra]] + [[Dosiero:Methylformamide-3D-balls.png|N-metilformiamido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:N-Propylformamide 3D.png|propilformiamido|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''propilformiamido''' per traktado de '''formiamido''' kun '''kloropropano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|kloropropano|120ra]] +[[Dosiero:Formamide 3D.png|formiamido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:N-Propylformamide 3D.png|propilformiamido|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''propilformiamido''' per traktado de '''N-klorometil-formiamido''' kun '''etano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloromethylformamide 3D.png|klorometil-formiamido|120ra]] +[[Dosiero:Ethane 3D.png|etano|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:N-Propylformamide 3D.png|propilformiamido|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Amido#Listo da amidoj|Amidoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Amidoj]] ixduwhpluil1c9lb3hso0pd3nf6mrka 0 772611 9387176 8740791 2026-05-30T00:12:55Z Kwamikagami 3966 9387176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 151997 Bauhinia |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 151997 ''Bauhinia'' |Aliaj_nomoj = '''2004 JL₁''' ; 2001 QJ₁₄₃ |Dato_de_malkovro = {{dato|11|majo|2004}} |Loko_de_malkovro = [[Benson (Arizono)|Benson]] ([[Usono]]) |Malkovrinto = [[William Kwong Yu Yeung]] |Epoko = 2459600.5 {{dato|21|januaro|2022}} TDB |Granda_duonakso = 345,417 [[1 E9 m|Gm]] (2,309 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 289,490 Gm (1,935 AU) |Apoapsido = 401,345 Gm (2,683 AU) |Discentreco = 0,1619 |Periodo = 1281,525 [[tago]]j (3,509 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 102:7 Mer / 57:10 Ven / 7:2 Ter / ~13:7 Mar / 8:27 Jup --> |Klinangulo = 0,7152° |Meza_anomaliangulo = 341,615°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|21|januaro|2022}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 235,541° |Argumento_de_periapsido = 41,841° |Terdistanco_min = 137,609 [[1 E9 m|Gm]] (0,9199 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 17,68 }} '''151997 Baŭhinio''' (''Bauhinia'') estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] proksima de la [[orbita resonanco]] 2:7 kun la [[Tero]]. == Malkovro == Baŭhinio estis malkovrita la {{dato|11|majo|2004}} de la [[Kanado|kanada]] [[amatora astronomo]] [[William Kwong Yu Yeung]] elde la [[Observatorio Desert Eagle|Observatorio ''Desert Eagle'']] en [[Benson (Arizono)|Benson]] ([[Arizono]], [[Usono]]). ''[[Bauhinia blakeana]]'' estas la emblema [[floro]] de [[Honkongo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|151997-bauhinia-2004-jl1}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (151001–152000)#151951-152000|Listo de asteroidoj (151001–152000)]] |antaŭ = [[(151996) 2004 HM65|(151996) 2004 HM₆₅]] |periodo = '''151997 ''Bauhinia''''' |post = [[(151998) 2004 JY13|(151998) 2004 JY₁₃]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Bauhinia}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de William Kwong Yu Yeung]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2004]] 7ja2k03i32vuhcx4sl7xqgvmkx9952h 9387177 9387176 2026-05-30T00:13:21Z Kwamikagami 3966 9387177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 151997 Baŭhinio |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = (151997) Bauhinia |Aliaj_nomoj = '''2004 JL₁''' ; 2001 QJ₁₄₃ |Dato_de_malkovro = {{dato|11|majo|2004}} |Loko_de_malkovro = [[Benson (Arizono)|Benson]] ([[Usono]]) |Malkovrinto = [[William Kwong Yu Yeung]] |Epoko = 2459600.5 {{dato|21|januaro|2022}} TDB |Granda_duonakso = 345,417 [[1 E9 m|Gm]] (2,309 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 289,490 Gm (1,935 AU) |Apoapsido = 401,345 Gm (2,683 AU) |Discentreco = 0,1619 |Periodo = 1281,525 [[tago]]j (3,509 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 102:7 Mer / 57:10 Ven / 7:2 Ter / ~13:7 Mar / 8:27 Jup --> |Klinangulo = 0,7152° |Meza_anomaliangulo = 341,615°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|21|januaro|2022}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 235,541° |Argumento_de_periapsido = 41,841° |Terdistanco_min = 137,609 [[1 E9 m|Gm]] (0,9199 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 17,68 }} '''151997 Baŭhinio''' (''Bauhinia'') estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] proksima de la [[orbita resonanco]] 2:7 kun la [[Tero]]. == Malkovro == Baŭhinio estis malkovrita la {{dato|11|majo|2004}} de la [[Kanado|kanada]] [[amatora astronomo]] [[William Kwong Yu Yeung]] elde la [[Observatorio Desert Eagle|Observatorio ''Desert Eagle'']] en [[Benson (Arizono)|Benson]] ([[Arizono]], [[Usono]]). ''[[Bauhinia blakeana]]'' estas la emblema [[floro]] de [[Honkongo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|151997-bauhinia-2004-jl1}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (151001–152000)#151951-152000|Listo de asteroidoj (151001–152000)]] |antaŭ = [[(151996) 2004 HM65|(151996) 2004 HM₆₅]] |periodo = '''151997 ''Bauhinia''''' |post = [[(151998) 2004 JY13|(151998) 2004 JY₁₃]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Bauhinia}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de William Kwong Yu Yeung]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2004]] 48iuhgd33qlaz17vmzc0of8k5qllp9k 9387178 9387177 2026-05-30T00:13:34Z Kwamikagami 3966 Kwamikagami movis paĝon [[151997 Bauhinia]] al [[151997 Baŭhinio]] 9387177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 151997 Baŭhinio |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = (151997) Bauhinia |Aliaj_nomoj = '''2004 JL₁''' ; 2001 QJ₁₄₃ |Dato_de_malkovro = {{dato|11|majo|2004}} |Loko_de_malkovro = [[Benson (Arizono)|Benson]] ([[Usono]]) |Malkovrinto = [[William Kwong Yu Yeung]] |Epoko = 2459600.5 {{dato|21|januaro|2022}} TDB |Granda_duonakso = 345,417 [[1 E9 m|Gm]] (2,309 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 289,490 Gm (1,935 AU) |Apoapsido = 401,345 Gm (2,683 AU) |Discentreco = 0,1619 |Periodo = 1281,525 [[tago]]j (3,509 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 102:7 Mer / 57:10 Ven / 7:2 Ter / ~13:7 Mar / 8:27 Jup --> |Klinangulo = 0,7152° |Meza_anomaliangulo = 341,615°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|21|januaro|2022}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 235,541° |Argumento_de_periapsido = 41,841° |Terdistanco_min = 137,609 [[1 E9 m|Gm]] (0,9199 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 17,68 }} '''151997 Baŭhinio''' (''Bauhinia'') estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] proksima de la [[orbita resonanco]] 2:7 kun la [[Tero]]. == Malkovro == Baŭhinio estis malkovrita la {{dato|11|majo|2004}} de la [[Kanado|kanada]] [[amatora astronomo]] [[William Kwong Yu Yeung]] elde la [[Observatorio Desert Eagle|Observatorio ''Desert Eagle'']] en [[Benson (Arizono)|Benson]] ([[Arizono]], [[Usono]]). ''[[Bauhinia blakeana]]'' estas la emblema [[floro]] de [[Honkongo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|151997-bauhinia-2004-jl1}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (151001–152000)#151951-152000|Listo de asteroidoj (151001–152000)]] |antaŭ = [[(151996) 2004 HM65|(151996) 2004 HM₆₅]] |periodo = '''151997 ''Bauhinia''''' |post = [[(151998) 2004 JY13|(151998) 2004 JY₁₃]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Bauhinia}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de William Kwong Yu Yeung]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2004]] 48iuhgd33qlaz17vmzc0of8k5qllp9k 0 773285 9387192 9246031 2026-05-30T01:00:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387192 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario) | larĝo de informkesto = | dosiero = Dél-Komárom9.JPG | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Preĝejo Sankta Stefano la 1-a (Hungario) en Komárom | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Komárom-Esztergom]] | diocezo = [[Győr]] | unio = | dekanujo = [[Komárom]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = ĉe [[Koro de Jesuo (Komárom)]] | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Komárom]] | geo = | konsekro = [[1892]] | konsekrinto = [[János Zalka]] | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = [[1891]] | kapacito = 300 | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = | ttt = | commons = | regiono-ISO = HU | mapo = Komárom }} La '''[[preĝejo]] [[Stefano la 1-a (Hungario)]]''' estas katolika [[historia monumento]] en [[urbo]] [[Komárom]] ([[Hungario]]). == Historio == En fino de la [[19-a jarcento]] multe da homoj alvenis al la iama ''Nova Szőny'', konata ankaŭ ''Nova Komárom,'' tial tiu kirko estis konstruita en [[1891]]. Ĝis [[Traktato de Trianon]] franciskanoj aŭ benediktanoj prezentis la [[diservo]]jn. La katolika grupo en 1922 formiĝis kaj apartenis al la iama ''Szőny''. Renovigaj laboroj okazis en 1923 kaj 1943, interne en 1968, ekstere en 1978, plene en 2012. La nova [[orgeno]] estis kreita en [[2002]]. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola laŭ [[placo]]. La [[fasado]] estas simetria, meze la ornama pordo estas videbla. La plej supre la multlatera [[turo]] altiĝas. La turpinto estas plurlatera pinta piramido. La [[navo]] finiĝas en [[absido]], kiu kontaktiĝas kun [[sakristio]]. == Fontoj == * [https://visitkomarno.eu/sightseeing/szent-istvan-templom/ hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220523052900/https://visitkomarno.eu/sightseeing/szent-istvan-templom/ |date=2022-05-23 }} * [http://www.komaromiplebania.hu/szi.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220209001001/http://komaromiplebania.hu/szi.php |date=2022-02-09 }} * [http://www.muemlekem.hu/muemlek/show/-2306] * [http://lexikon.katolikus.hu/K/Kom%C3%A1rom.html] {{Unua}} <gallery mode=packed> Old R.C. church (SW) in Szent István Square, Komárom.jpg|Navo kun sakristio Old R.C. church, church door in Szent István Square, Komárom.jpg|Pordo Saint Stephen of Hungary church in Komárom.jpg|Absido kaj navo </gallery> [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Stefano de Hungario|Komarom]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Komárom|Komárom]] 0iaz1popugsj84swwhdpaausrmkyx4p 0 775827 9387096 8413015 2026-05-29T20:28:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387096 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kirche Mehlis 2.JPG|eta|Magdaleno-kirko]] '''Preĝejo Sankta Magdaleno''' (germane:''Magdalenenkirche'') estas [[protestantismo|luterana]] kirko en [[Zella-Mehlis]], Germanujo, apartenante al la eklezia subdistrikto [[Meiningen]] ene de la [[evangelia Eklezio en Germanio|Evangelia Eklezio en Meza Germanujo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.ekmd.de/kirche/kirchenkreise/meiningen/zella-mehlis-oberhof/zella-mehlis/magdalenenkirche-in-mehlis/ |titolo=Magdaleno-kirko ĉe EKMD-paĝaro |alirdato=2022-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231002152342/https://www.ekmd.de/kirche/kirchenkreise/meiningen/zella-mehlis-oberhof/zella-mehlis/magdalenenkirche-in-mehlis/ |arkivdato=2023-10-02 }}</ref> == Priskribo == [[Dosiero:Magdalenenkirche Zella-Mehlis 02.jpg|eta|maldekstra|interno]] [[Dosiero:Magdalenenkirche Zella-Mehlis 03.jpg|eta|la orgeno]] La malsupra etaĝo de la altareja turo estiĝis je la komenco de la 13-a jarcento, dume la pli supraj ne antaŭ 1495. Post malkonstruo de la navo alkonstruitis nova inter 1731 kaj 1741 eoste en akuta angulo. En 1930 nove aranĝitis la interno. Havas la navo duetaĝajn galeriojn kaj lignan spegulvolbon. La plafonpentrado de 1930 bildigas [[cebaot]], la [[resurekto de Jesuo|resurekton de Jesuo]] kaj la [[Triunuo]]n. La fenestroj el plumba vitro ankaŭ alvenis en 1930. Sur la galerio supre de la [[sakristio]] staras [[predikejo]] kun sonplifortiga ambonkovro el la kirka konstrutempo. En 1930 estiĝis altara [[retablo]] de [[Erich Klahn]], la [[baptujo]] kaj la skulptitaj statuoj de [[Simono Petro|Petro]] kaj [[johano la Baptisto|Johano]]. La [[orgenfasado]] estas originalo de en 1743 fare de Johann Caspar la 2-a Beck kreita instrumento. La nuna orgeno kun du klavaroj, pedalo kaj 30 registroj konstruitis en 1885 fare de la entrepreno Knauf.<ref>Uwe Pape (eld.): Lexikon norddeutscher Orgelbauer, Band 1: Thüringen und Umgehung, p. 21 kaj 159. Pape Verlag, Berlin 2009, ISBN 978-3-921140-86-4</ref> La tura teretaĝo posedas vandpentraĵon el la 1620-aj jaroj kaj ŝirmatas de [[krucripovolbo]]. Nordvande staras malfrugotika [[tabernaklo]] kun flanke pentritaj [[jesuo Kristo|Kristo]] kaj Sankta Johano. == Literaturo == * ''Dehio-Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler, Thüringen.'' Deutscher Kunstverlag, München/Berlin 2003, ISBN 3-422-03095-6, p. 1414. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} == Notoj == {{Referencoj}} {{Koordinato|NS= 50.661797 |EW= 10.655060 |type=building|region=DE-TH}} [[Kategorio:Zella-Mehlis]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Mario Magdaleno|Zella]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Zella]] q1ilagmlsa8vc3p3jnor4kxbj387mhw 0 776387 9387174 8639670 2026-05-30T00:05:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387174 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Sankta Triunuo | larĝo de informkesto = | dosiero = Kunhegyes, római katolikus templom 2020 01.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Preĝejo Sankta Triunuo en Kunhegyes | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Jász-Nagykun-Szolnok]] | diocezo = [[Eger]] | unio = | dekanujo = [[Karcag]]-[[Tiszafüred]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = loke, sed la zorganto en [[Kenderes]] | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Kunhegyes]] | geo = | konsekro = [[1832]] | konsekrinto = [[János László Pyrker]] | titolo = | uzado = | arkitekto = Ferenc Homályossy (laŭ alia kirko de [[József Hild]]) | stilo = [[novklasikismo]] | ark tipo = | fondo = | finigo = [[1832]] | kapacito = 800 homoj | konstruado = | longo = 33 m | larĝo = 11 m | alto = 27 m ([[turo]]) | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = | ttt = | commons = }} La '''[[preĝejo]] [[Sankta Triunuo]]''' estas sakrala [[monumento historia]] en [[urbo]] [[Kunhegyes]] ([[Hungario]]). Ĝi estas la unusola romkatolika preĝejo de la urbo. == Historio == La unua mencio pri [[kirko]] en tiu komunumo okazis en [[1311]]. Ĉirkaŭ [[1570]] la loĝantaro prenis la kalvinismon, poste la katolikoj vivis ĉi tie nur sporade. Depost [[1779]] ili konstruis [[kapelo]]n, [[paroĥejo]]n en [[1820]], ankaŭ la paroĥo estis refondita. La nun videbla preĝejo estis konstruita en [[1832]]. En 1903 nova paroĥejo kaj katolika lernejo konstruiĝis. La [[orgeno]] estis kreita en 1913. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola en [[korto]], kie ankaŭ ŝtona kruco estas videbla. La [[fasado]] estas simetria, meze la kvadrata [[turo]] plene altiĝas. En la turo 3 [[sonorilo]]j loĝas. La enirejo troviĝas meze, super la enirejo estas duonronda fenestro. La [[navo]] finiĝas en rektangula [[absido]], sed apude etendiĝas la [[sakristio]]. La absido estas nur iomete mallarĝa, ol la navo. La ĉefaltara bildo prezentas la Sanktan Triunuon. La mebloj estis faritaj en dua duono de la [[19-a jarcento]]. La vitraloj prezentas la hungarajn sanktulojn. == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.youtube.com/watch?v=aVBky_PLGf0 sonorado] == Fontoj == * [http://www.muemlekem.hu/muemlek/show/6016 hungare kun fotoj] * [http://www.kunhegyes.extra.hu/kat_templom.htm hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230210073443/http://www.kunhegyes.extra.hu/kat_templom.htm |date=2023-02-10 }} * [http://lexikon.katolikus.hu/K/Kunhegyes.html] {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Triunuo|Kunhegyes]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Kunhegyes|Kunhegyes]] q7bg6kiv8xb0livb3mxkyt3t3m8ctmu 0 785616 9387452 7929205 2026-05-30T10:09:21Z Kwamikagami 3966 9387452 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE: (154783) 2004 PA₄₄}} {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = (154783) 2004 PA₄₄ |Kategorio = centaŭro (planedeto) |Oficiala_nomo = (154783) 2004 PA₄₄ |Aliaj_nomoj = ''' 2004 PA₄₄'''<!-- ;  ;<br /> ; <sub></sub--> |Dato_de_malkovro = {{dato|7|aŭgusto|2004}} |Malkovrinto = [[NEAT]] |Loko_de_malkovro = [[Observatorio de la Monto Palomar|Mt. Palomar]] |Epoko = 2459800.5 {{dato|9|aŭgusto|2022}}} TDB |Granda_duonakso = 2,131 [[1 E12 m|Tm]] (14,245 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 0,5144 Tm (3,438 AU) |Apoapsido = 3,748 Tm (25,052 AU) |Discentreco = 0,7586 |Periodo = 19638,693 [[tago]]j (53,768 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- ~9:2 Jup / 11:6 Sat / 7:11 Ura / ~1:3 Nep --> |Klinangulo = 3,275° |Meza_anomaliangulo = 122,830°<br />[[Epoko (astronomio)|Epoko]] : {{dato|9|aŭgusto|2022}}} |Longitudo_de_suprenira_nodo = 212,376° |Argumento_de_periapsido = 73,158° |Terdistanco_min = 362,607 [[1 E9 m|Gm]] (2,42388 [[astronomia unuo|AU]]) |Diametro = ~ 10 km |Albedo_geom = 0,053 (supozita) |Absoluta_magnitudo = 13,81 }} '''(154783) 2004 PA₄₄''' estas [[jupiterrenkonta asteroido|jupiterrenkonta]], [[saturnrenkonta asteroido|saturnrenkonta]] kaj [[uranorenkonta asteroido]] de la klaso de la [[centaŭro (planedeto)|centaŭroj]]. Ĝi estis malkovrita la {{daton|7|aŭgusto|2004}} en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo [[NEAT]] elde la [[Observatorio de la Monto Palomar]] ([[Kalifornio]], [[Usono]]). == Orbito == 2004 PA₄₄ troviĝas ne malproksime de la [[orbita resonanco]] 3:1 kun [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]. Ĝia [[discentreco#Astronomio|discentra]], malmulte [[orbita klineco|klinita]] [[orbito]] krucas tiujn de [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], [[Saturno (planedo)|Saturno]] kaj [[Urano (planedo)|Urano]]. • Ĝia jupitera [[MOID]] estas 0,17372 [[astronomia unuo]], tie estas 25,988 [[1 E9 m|milionoj da km]],<br /> • ĝia saturna MOID estas 0,28508 astronomia unuo, tie estas 42,647 [[1 E9 m|milionoj da km]],<br /> • ĝia urana MOID estas 0,83222 astronomia unuo, tie estas 124,498 milionoj da km. Ĝi trakuras sian orbiton en 53,768 [[jaro#Julia jaro|jaroj]] kaj pasis ĉe sia [[perihelio]] la {{daton|4|aprilo|2004}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Minor Planet Center}} * {{JPL Small-Body Database}} * {{en}} [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html Listo de la Konataj Transneptunaj Objektoj ; el la paĝaro de Wm. Robert Johnston] * {{en}} [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/t_others.html Listo de aliaj nekutimaj objektoj, , de ''Minor Planet Center''] {{Sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (154001–155000)#154751-154800|Listo de asteroidoj (154001–155000)]] |antaŭ = [[(154782) 2004 PS43|(154782) 2004 PS₄₃]] |periodo = '''(154783) 2004 PA₄₄''' |post = [[(154784) 2004 PG44|(154784) 2004 PG₄₄]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:154783}} [[Kategorio:Centaŭroj (asteroidoj)]] [[Kategorio:Jupiterrenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Saturnrenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Uranorenkontaj asteroidoj]] izitr6ohygae8b8w739s3aihqadrcdp 0 800089 9387262 8237064 2026-05-30T03:53:20Z Sj1mor 12103 9387262 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ananda Marga''' (Vojo de Feliĉo) estas holisma kaj spirita filozofio kaj vivmaniero kaj socio kaj organizo bazitaj sur ĝi. Ĝi estis fondita en [[Biharo]], [[Hindio]] en 1955 fare de [[Prabhat Ranjan Sarkar]] (1921-1990). Lia spirita nomo estas Ŝrii Ŝrii Anandamurti. La movado difinas sian mision kiel servon al individua emancipiĝo per memrealiĝo kaj al kolektiva emancipiĝo per la realigo de ĉiuj spiritaj, fizikaj kaj mensaj potencialoj kaj ili neas, ke ili estas religio sed estas kutime klasifikitaj ene de la novaj religiaj movadoj estantaj en la [[Hinduismo]]<ref> [https://ampsnys.org/16-points/]</ref>. [[Tantro]] kaj [[Jogo]] estas grava parto<ref>[https://www.anandamarga.org/articles/tantra-transform/]</ref>. ==La 16 Poentoj== *Punto 1 - Post urinado, lavu la urinan organon per akvo *Punkto 2 - Viroj devus aŭ esti [[Cirkumcido|cirkumcidita]] aŭ teni la [[Penisa prepucio|prepucion]] tirita malantaŭen ĉiam *Punto 3 - Neniam tranĉu la harojn de la artikoj de la korpo *Punto 4 - Viroj devas ĉiam uzi subvestojn *Punkto 5 - Faru duonbanon kiel direktite *Punto 6 - Banu laŭ la preskribita sistemo *Punto 7 - Prenu nur senteman manĝaĵon *Punto 8 - Observu rapide kiel preskribite *Punto 9 - Faru meditadon regule *Punkto 10 - Observu senkompromisan severecon kaj fidon rilate la sanktecon de la celo *Punto 11 - Observu senkompromisan severecon kaj fidon koncerne la sanktecon de la Ideologio *Punkto 12 - Observu senkompromisan severecon kaj fidon koncerne la sanktecon de la Supera Komando *Punto 13 - Observu senkompromisan severecon kaj fidon rilate la sanktecon de la Kondutreguloj *Punto 14 - Ĉiam memoru la enhavon de viaj ĵuroj *Punto 15 - Regula partopreno en la semajna kolektiva meditado ĉe la loka domo de spirita vekiĝo estu konsiderata deviga *Punto 16 - Observu Kondutregulojn, Seminarion, Devon, Kiirtana (C.S.D.K.) ==Notoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aperis en 1955]] [[Kategorio:Spiritaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Jogo]] [[Kategorio:Tantrismo]] dtstkp9bu647w7i2pwa5y3twdx1qbnf 0 802549 9387097 9143456 2026-05-29T20:29:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387097 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:St. Maria Friedenskönigin (Marienkirche).jpg|eta|katolika Mario-kirko en Cottbus]] '''Preĝejo Mario Reĝino de la paco''' (germane: ''St. Maria Friedenskönigin'') troviĝas en [[Cottbus]], Germanujo (Adolph-Kolping-Straße 17). Arĥitektis [[Anton Mokroß]]: la stilo estas de [[brikoesprimismo]] kaj [[Nova objektivismo (arkitekturo)|Nova objektivismo]]. == Historio == Pro la kreskego de la katolikaro post la [[Unua mondmilito]] la spaco ĉe [[Preĝejo Kristo (Cottbus)|Kristo-kirko]] (kiu konstruitis en 1850) ne plu sufiĉis.<ref>[https://www.stadtmuseum-cottbus.de/cottbus-lexikon-detail/propsteikirche-st-maria-friedenskoenigin-37.html "Propsteikirche St. Maria Friedenskönigin – Geschichte, Kultur erleben".]</ref> Sekve konstruitis post sukcesa ses jarojn daŭrinta monkolekto en 1934/35 nova konstruaĵo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cottbus.de/sehenswert/kirchen/propstei-_und_pfarrkirche_st_maria_friedenskoenigin.html |titolo="Propstei- und Pfarrkirche St. Maria Friedenskönigin" |alirdato=2022-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221124041358/https://www.cottbus.de/sehenswert/kirchen/propstei-_und_pfarrkirche_st_maria_friedenskoenigin.html |arkivdato=2022-11-24 }}</ref> La aranĝo de la interno estis en la manoj de la loka lignoskulptisto Felix Hertelt. Restaŭrado ĝenerale okazis inter 1976 kaj 1982; en 1994 ĝi promociiĝis je [[preposto|preposta]] kirko. == Arkitekturo == [[Dosiero:Marienkirche innen.jpg|eta|la interno]] Havas la preĝejo longan rektangulan, trinavan horizontalan projekciaĵon kun norden orientita [[apsido]] kaj duobla turfasado kun meze surmetita radia kruco. La fronto kaŝas la enirejon kun tri portaloj kaj antaŭtegmento. Supre oni spektas rondarkan niĉon kun figuro de [[Jesuo Kristo]] de super natura grandeco. Komence la malekstero dezajnitis kiel tradicia altarenspektanta tuto kun plialtigita [[ĥorejo]]. En la 1970-a jaroj ĝi dividitis per pluraj vandoj el kio estiĝis centra ĉambro taŭga por diservoj. Nuntempe la altaro estas iomete plialtigita sur transepto al kiu el tri flankoj grupiĝas la mesirantoj. Samloke estas ambono, seĝo de la diservgvidanto kaj tabernaklo. Ĉi tio el la meza navo iom eltrenitis tiel ke la areeto ĉirkaŭa uzeblas kiel privata preĝloketo. Samakse estas ankaŭ blankkolora krucifikso el ligno. La origina, plialtigita altarejo refaritis en 2015, laŭ planoj de la arĥitekto Thomas Woskowski, al ĉ. 50 m² larĝa kaj ĉ. 11 m alta Jozefo-kapelo. En ĝi estas murpentraĵo kaj artiste beligita vitralo de Helge Warme. Kapele recitatas litanioj, edifaj tekstaj kaj okazas preĝkunvenoj kaj porinfanaj diservoj.<ref>[https://www.strasse-der-moderne.de/portfolio/cottbus-st-maria-friedenskoenigin/ informoj ĉe strasse-der-moderne.de]</ref> La tuto estas monumentprotektotaĵo<ref>[https://ns.gis-bldam-brandenburg.de/hida4web/view?docId=obj09100188.xml;query=;brand=default;doc.style=gridview;blockId=d14958e2;startDoc=1 oficiala listo de la lando Brandenburgio]</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://orgel-verzeichnis.de/cottbus-st-maria-friedenskoenigin-probsteikirche/ Jehmlich-orgeno, detaloj] * [https://www.kath-cottbus.de/index.php/unsere-pfarrei/kirchen/propstei-und-pfarrkirche/38-propstei-und-pfarrkirche-st-maria-friedenskoenigin.html hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221205032828/https://www.kath-cottbus.de/index.php/unsere-pfarrei/kirchen/propstei-und-pfarrkirche/38-propstei-und-pfarrkirche-st-maria-friedenskoenigin.html |date=2022-12-05 }} == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Maria|Cottbus]] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Germanio|Cottbus]] [[Kategorio:Cottbus]] [[Kategorio:Aperis en 1934]] 5ljvlhkxw4676pws2nza5yskobn4029 0 812383 9387125 9010998 2026-05-29T21:15:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387125 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Paroĥa preĝejo Sankta Andreo | larĝo de informkesto = | dosiero = Retsag catholic church.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Paroĥa preĝejo Sankta Andreo en Rétság | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Nógrád]] | diocezo = [[Vác]] | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = loke | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Rétság]] | geo = | regiono-ISO = HU | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = [[baroko]] | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = Rétság, Templom utca 1. | ttt = | commons = }} La '''paroĥa [[preĝejo]] [[Sankta Andreo]]''' estas sakrala [[konstruaĵo]] en [[urbo]] [[Rétság]] ([[Hungario]]). == Historio == Laŭ eklezia fonto en tiu loko estis paroĥa [[kirko]] en [[1393]]. La loĝantoj prenis la kalvinismon depost 1600. Laŭ katolika priskribo en [[1700]] la kirko estas forlasita aŭ kalvinana pastro predikas, la kirko estas en malbona stato, tamen riparebla. En [[1713]] la nova bienulo estis jam katolika kaj tuj komenciĝis la [[kontraŭreformacio]]. La preĝejo mem estis konstruita en [[1729]], sed ties paroĥo funkciis en [[Nőtincs]]. La loka paroĥa rajto venis en [[1787]]. La [[orgeno]] estis kreita en [[1913]], la tri [[sonorilo]]j en 1928. La kirko estis pligrandigita en [[1933]] kaj plene renovigita en 2006. == Konstruaĵo == La konstruaĵo situas sola en [[korto]], kie ankaŭ ŝtona [[kruco]] estas videbla. La [[fasado]] estas simetria, meze la [[turo]] plene reliefas, sed ĝi havas arkan trapason al la [[navo]]. Kaj la turo kaj la arka trapaso havas malsupre po unu enirejojn, pli supre fenestrojn. La [[absido]] estas malpli larĝa kaj malpli alta, ol la navo. Interne la ĉefaltara bildo prezentas Sanktan Andreon ekde la [[18-a jarcento]]. Kermeso okazas en la sekva [[dimanĉo]] post [[30-a de novembro]]. == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.google.com/search?q=r%C3%A9ts%C3%A1g+templom&oq=R%C3%A9ts%C3%A1g&aqs=chrome.2.69i57j35i39l2j46i131i433i512j0i512j69i60l3.5932j0j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8#fpstate=ive&vld=cid:76be666e,vid:1j-7jW_13TM sonorado] == Fontoj == * [http://lexikon.katolikus.hu/R/R%C3%A9ts%C3%A1g.html leksikono] * [https://miserend.hu/templom/467 hungare kun fotoj] * [http://retsag.vaciegyhazmegye.hu/templom/ hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230223112501/http://retsag.vaciegyhazmegye.hu/templom/ |date=2023-02-23 }} {{Unua}} [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Rétság|Retsag]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Andreo|Retsag]] pgo4ri17tg42fxym4p01r0v1c7xflmq 0 813140 9387211 9329110 2026-05-30T03:17:30Z Sj1mor 12103 9387211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Verda Evangelio''' ({{lang-uk|Зелена Євангелія}}, Zelena Jevanhelija) estas la kvara poemaro de la ukraina poeto [[Bohdan-Ihor Antoniĉ]], kiu estis publikigita post la morto de la aŭtoro en [[1938]]. == Pri la kolekto == En "La Verda Evangelio" Antoniĉ uzas la saman komponan skemon kiel en la antaŭa kolekto "La Libro de la Leono" ({{lang-uk|Книга Лева}}): tri ĉapitroj en kiuj evoluas la poezia ideo ("triado"), apartigitaj per du lirikaj intermezoj. B.-I. Antoniĉ prezentas naturon kaj homon en unueco, interdependeco. La kolekto enhavas multajn liniojn en kiuj la poeto komparas sin kun la bestoj kaj plantoj de sia naskiĝlando. En la pasinteco kaj en la nuntempo, la aŭtoro vidas sin kaj la tutan homan rason kiel malgrandan atomon de la tero kaj naturo. En ĉi tiu libro, la cikla naturo kaj ĝia neracieco fariĝas speco de religia procezo por Antoniĉ. Liaj opinioj pri eterneco povas esti komparitaj kun la budhana interpreto de eterneco: post ses reenkarniĝoj en plantaj kaj bestaj formoj, la homa animo iĝas stelo en iu "ĉiela" konstelacio ("Hejmo preter la stelo"). Kiam en "Tri Ringoj" ({{lang-uk|Три перстені}}) aperas la etoso de fabelo, en "La Libro de la Leono" estas mito, tiam en la "Verda Evangelio" estas evidente sofistiko kaj arte reenkarniĝinta mistikismo. {{Citaĵo|La poeto sentas ke, kvankam liaj radikoj estas dronitaj en la malaltaj densejoj de la naturo, la naturo helpas al li levi sian frunton al la steloj... ... Bohdan-Ihor Antoniĉ de ĉarma kaj talenta poeto de la Lemka-pejzaĝo fariĝis genia poeto-pensulo, poeto-mistika.|aŭtoro= Bohdan Rubĉak}} == Verko == * [[Bohdan-Ihor Antoniĉ]]: ''Зелена Євангелія'' - L.: Izmarahd, 1938. - 56 pĝ. == Eksteraj ligiloj == * [http://poetyka.uazone.net/default/pages.phtml?place=antonych&page=bio1&alist=skip/%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD Богдан Рубчак - Богдан-Ігор Антонич] == Tradukfonto == {{Trad|uk|Зелена Євангелія|35139175}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Ukrainio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1938]] 3ww1bw2zbu6g6wqiddt4060yv748430 0 813156 9387429 8355595 2026-05-30T09:45:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387429 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = Puber Kalom |Titolo = Puber Kalom |Speco = [[Taggazeto]] |Formato = [[Grandgazeto]] |Lando = {{Barato}} |Urbo = [[Kolkato]], [[Okcidenta Bengalio]], Barato |Eldonkvanto = po 24 891 ĉiutage {{malgrande|(datumo de julio-decembro 2019)}} |Ĉefredaktisto = Ahamed Hasan |Retejo = {{URL|https://www.puberkalom.com/}} |Lingvo = [[Bengala]] }} '''''Puber Kalom''''' ({{lang-bn|পুবের কলম}}, [[IAST]]: ''Pubēra Kalama'') estas [[Kulturo de Hindio|barata]] bengallingva [[taggazeto]] eldonata en [[Kolkato]], en ŝtato [[Okcidenta Bengalio]]. Ties redaktoro estas [[Ahmed Hassan Imran|Ahmed Hasan Imran]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://twocircles.net/node/282835|titolo=Mamata govt. enlists 5 more newspapers including TOI for libraries|alirdato={{dato|2013-8-11}}|eldoninto=TwoCircles|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140221142537/http://twocircles.net/node/282835|arkivdato=2014-02-21}}</ref> kiu estas eksa membro de la [[Nacia Asembleo de Barato|Raĝja Saba]] el Okcidenta Bengalio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://twocircles.net/2014jan20/editor_protmc_%E2%80%98muslim%E2%80%99_bengali_daily_%E2%80%98kalom%E2%80%99_ahmed_hassan_imran_nominated_rajya_sabha.html|titolo=Editor of pro-TMC ‘Muslim’ Bengali daily ‘Kalom’ Ahmed Hassan Imran nominated to Rajya Sabha|alirdato={{dato|2014-2-8}}|eldoninto=Two Cicles}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ndtv.com/article/india/trinamool-congress-wins-four-rajya-sabha-seats-in-west-bengal-congress-bags-two-in-assam-three-in-an-480705|titolo=Trinamool Congress wins four Rajya Sabha seats in West Bengal; Congress bags two in Assam, three in Andhra Pradesh|alirdato={{dato|2014-2-8}}|eldoninto=[[NDTV]]}}</ref> == Historio == ''Kalom'' estis lanĉita kiel ĉiumonata revuo en 1981. Ĝi fariĝis semajnĵurnalo en 1983. La [[Financa skandalo de Saradha Group|grupo Sarada]] aĉetis ĝin en 2011 kaj transformis ĝin en ĉiutagan ĵurnalon kun cirkulado de ĝis 40 000 kopioj.<ref>{{cite web|title=Assault charge on former chief of Saradha Group newspaper|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-03/kolkata/40350234_1_saradha-group-trinamool-congress-doctor|archive-url=https://archive.today/20130811103532/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-03/kolkata/40350234_1_saradha-group-trinamool-congress-doctor|url-status=dead|archive-date={{dato|2013-8-11}}|newspaper=[[The Times of India]]|access-date={{dato|2013-8-11}}}} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130811103532/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-03/kolkata/40350234_1_saradha-group-trinamool-congress-doctor |date=2013-08-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-03/kolkata/40350234_1_saradha-group-trinamool-congress-doctor |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-03 |arkivurl=https://archive.today/20130811103532/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-03/kolkata/40350234_1_saradha-group-trinamool-congress-doctor |arkivdato=2013-08-11 }}</ref> En 2013 post la financa skandalo de la grupo Saradha, ĝin denove aĉetis ''Kalom Welfare Association''. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{tradukita|lingvo=en|artikolo=Puber Kalom|revizio=1128141892}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Gazetoj de Barato]] slvv1wvoexlbewe5he2y8lo1201wlin 0 814169 9387161 8741113 2026-05-29T23:18:27Z Kwamikagami 3966 9387161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 152830 Dinkineŝo |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = (152830) Dinkinesh |Aliaj_nomoj = '''1999 VD₅₇''' ; 2007 CB₆₃ ;<br />2004 HJ₇₈ |Malkovrinto = [[LINEAR]] |Dato_de_malkovro = {{dato|4|novembro|1999}} |Loko_de_malkovro = [[Socorro (Nov-Meksiko)|Socorro]] ([[Usono]]) |Epoko = 2460000.5 {{dato|25|februaro|2023}} TDB |Granda_duonakso = 327,807 [[1 E9 m|Gm]] (2,191 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 291,083 Gm (1,946 AU) |Apoapsido = 364,531 Gm (2,437 AU) |Discentreco = 0,1120 |Periodo = 1184,780 [[tago]]j (3,244 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 202:15 Mer / 50:11 Ven / 13:4 Ter / 19:11 Mar / 3:11 Jup --> |Klinangulo = 2,094° |Meza_anomaliangulo = 25,239°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] : {{dato|25|februaro|2023}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 21,380° |Argumento_de_periapsido = 66,711° |Terdistanco_min = 143,963 [[1 E9 m|Gm]] (0,9623 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 17,40 }} '''152830 Dinkineŝo''' (''Dinkinesh'') estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|4|novembro|1999}} en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo «[[LINEAR]]» elde la situejo de [[Socorro (Nov-Meksiko)|Socorro]] de la [[Laboratorio Lincoln]] ([[Nov-Meksiko]], [[Usono]]). Dinkineŝo estas [[Amhara lingvo|etiopa]] nomo por la [[skeleto]] de ''[[Australopithecus afarensis]]'' AL 288-1, ankaù konata kiel ''[[Lucy]]'', kiu estis malkovrinta en [[1974]] en [[Hadar (Etiopio)|Hadar]] en la valo de [[Avaŝo]], [[Etiopio]]. La kromnomo signifas "vi estas mirinda." == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|152830-1999-vd57}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (152001–153000)#152801-152850|Listo de asteroidoj (152001–153000)]] |antaŭ = [[(152829) 1999 VQ33|(152829) 1999 VQ₃₃]] |periodo = '''(152830) ''Dinkinesh''''' |post = [[(152831) 1999 VJ57|(152831) 1999 VJ₅₇]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Dinkineŝo}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de LINEAR]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999]] hxj7ttghnrkc6ugb9h1gpmcps5vw3dv 9387162 9387161 2026-05-29T23:18:40Z Kwamikagami 3966 Kwamikagami movis paĝon [[152830 Dinkinesh]] al [[152830 Dinkineŝo]] 9387161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 152830 Dinkineŝo |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = (152830) Dinkinesh |Aliaj_nomoj = '''1999 VD₅₇''' ; 2007 CB₆₃ ;<br />2004 HJ₇₈ |Malkovrinto = [[LINEAR]] |Dato_de_malkovro = {{dato|4|novembro|1999}} |Loko_de_malkovro = [[Socorro (Nov-Meksiko)|Socorro]] ([[Usono]]) |Epoko = 2460000.5 {{dato|25|februaro|2023}} TDB |Granda_duonakso = 327,807 [[1 E9 m|Gm]] (2,191 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 291,083 Gm (1,946 AU) |Apoapsido = 364,531 Gm (2,437 AU) |Discentreco = 0,1120 |Periodo = 1184,780 [[tago]]j (3,244 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 202:15 Mer / 50:11 Ven / 13:4 Ter / 19:11 Mar / 3:11 Jup --> |Klinangulo = 2,094° |Meza_anomaliangulo = 25,239°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] : {{dato|25|februaro|2023}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 21,380° |Argumento_de_periapsido = 66,711° |Terdistanco_min = 143,963 [[1 E9 m|Gm]] (0,9623 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 17,40 }} '''152830 Dinkineŝo''' (''Dinkinesh'') estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|4|novembro|1999}} en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo «[[LINEAR]]» elde la situejo de [[Socorro (Nov-Meksiko)|Socorro]] de la [[Laboratorio Lincoln]] ([[Nov-Meksiko]], [[Usono]]). Dinkineŝo estas [[Amhara lingvo|etiopa]] nomo por la [[skeleto]] de ''[[Australopithecus afarensis]]'' AL 288-1, ankaù konata kiel ''[[Lucy]]'', kiu estis malkovrinta en [[1974]] en [[Hadar (Etiopio)|Hadar]] en la valo de [[Avaŝo]], [[Etiopio]]. La kromnomo signifas "vi estas mirinda." == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|152830-1999-vd57}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (152001–153000)#152801-152850|Listo de asteroidoj (152001–153000)]] |antaŭ = [[(152829) 1999 VQ33|(152829) 1999 VQ₃₃]] |periodo = '''(152830) ''Dinkinesh''''' |post = [[(152831) 1999 VJ57|(152831) 1999 VJ₅₇]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Dinkineŝo}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de LINEAR]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999]] hxj7ttghnrkc6ugb9h1gpmcps5vw3dv 0 819838 9387148 8964237 2026-05-29T22:56:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387148 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bischofshofen St.Maximilian - Außenansicht mit Kastenturm.jpg|eta|paroĥa kirko de Bischofshofen]] [[Dosiero:Bischofshofen St.Maximilian - Hochaltar 1.jpg|eta|ĉefaltaro]] [[Dosiero:Bischofshofen St.Maximilian - Passionszyklus barock 1.jpg|eta|baroka pasiona ciklo]] [[Dosiero:Museum im Kastenturm - Rupertkreuz 1.jpg|eta|Ruperto-kruco]] [[katolika Eklezio|Romkatolika]] '''preĝejo Sankta Maksimiliano''' troviĝas en [[Bischofshofen]], Aŭstrujo; ĝi apartenas al la [[Preĝejo dekanuja kaj paroĥa (St. Johann im Pongau)|dekanujo de St. Johann im Pongau]] estante sub patroneco de [[Maksimiliano el Celje]] kaj monumentprotektota. == Historio == Ĝi esta sur sama grundo kiel ''Cella Maximiliana'' (maksimilana ĉelo) fondita de [[Ruperto de Salcburgo]] kaj la [[agilulfidoj|agilulfido]] kaj [[bavario|bavara]] duko Teodberto. La ensemblo samaĝas kiel la [[monaĥinejo Nonnberg]]. Post detruo fare de la lokaj [[slavoj]] rekonsekris la kapelon ''(Cella Maximiliana)'' lia arkiepiskopa moŝto [[Adalram]] en oktobro 821. En la 11-a jarcento evoluis tie ĉi konvento de la [[aŭgustenanoj]].<ref>[http://www.meinbezirk.at/bischofshofen/kultur/1300-jahrjubilaeum-cella-maximiliana-d57958.html ''Cella maximiliana'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, okaze de la 1300-a datreveno fondiĝa</ref> Elfosaĵoj de 1953 atestis la ekziston de antaŭula konstruaĵo: temis pri la klostra kirko de la aŭgustenanoj. La transepto estis same granda kiel la nuna kaj en rektangulaj niĉoj estis kvin altaroj. Pri ties aĝo estas teorioj de inter la 8-a kaj la 11-a jarcento. De ĝi ankaŭ venis la fama Ruperto-kruco, la plej malnova artaĵo kristanisma en hodiaŭa Aŭstrujo troviĝanta nun en la Dioceza Muzeo en [[Salcburgo]].<ref>Volker Bierbrauer: ''Das sogenannte Rupertuskreuz aus Bischofshofen.'' Ĉe: [[Heinz Dopsch]], Roswitha Juffinger (eld.): ''Virgil von Salzburg. Missionar und Gelehrter.'', Salzburg 1985, p. 299 ss. ([http://wwwg.uni-klu.ac.at/kultdoku/kataloge/28/html/2375.htm etinformo surreta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230419100238/http://wwwg.uni-klu.ac.at/kultdoku/kataloge/28/html/2375.htm |date=2023-04-19 }}, uni-klu.ac.at/kultdoku)</ref><ref>[https://www.sn.at/wiki/Rupertuskreuz artikolo ĉe SalzburgWiki]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140528005537/http://www.salzburgmuseum.at/635.html?pmid=84 "Archäologin des SMCA macht sensationelle Entdeckung zum berühmten Rupertus-Kreuz aus Bischofshofen"]</ref> En 1215 transdonis la utiligrajtojn al la [[episkopujo Chiemsee|episkopoj de Chiemsee]] kiuj igis ĝin nova kutima sidejo. Oni renomis la monaĥejon ''Bischofshof'' kaj ŝanĝis parton je ekonomia bieno ''(Kastenhof)''. Maksimiliano-kirko iĝis la nova paroĥa preĝejo de la suverena senjorio anstataŭonte Mario-kirkon. Tiu lasta daŭre apartenis al la komunumo de [[Pfarrwerfen]]. En [[alpoj|alpa]] regiono maloftas ties aspekto kun transepto kaj transsepta turo kiu memorigas onin je [[rejnlando|rejnlandaj]] modeloj. Ĝi aldoniĝis verŝajne en la 13-a jarcento, la ĥorejo (de kiu konserviĝis kelkaj restaĵoj en la nuna muraro) alvenis en la 14-a jarcento. Atesto ekzistas pri altarejkonsekriĝo de 1327. Ankaŭ ĉe la transepta turo videblas spuroj de la malfruromanika konstruaĵo. La firme alkonstruitaj orienta kaj okcidenta koridoroj de ''Kastenhof'' (la nuna urbodomo) kaj la rektangula ensemblo de la interna korto ankoraŭ hodiaŭ flarigas la monaĥejan originon de la preĝejo. Sian finan aspekton ricevis la kirko en la 15-a jarcento.<ref>[https://web.archive.org/web/20130610040513/http://pfarre-bischofshofen.net/ "Die Pfarre Bischofshofen im Überblick"]</ref> La altarejo ekhavis novan volbojn. La volbo ĉetransepta intensiĝas per dikaj pilastroj kaj la paralela [[kruconervura volbo]] havas iom pezan efekton.<ref>Apfelthaler (1987), p. 10.</ref> La iama okcidenta galerio iam ankaŭ volbita estis. La [[transepto]] havas tri vicojn kun meze ok nervuraj ĉirkaŭ ringo. La turo supra estas de pli malfrue por esti memorilo pri Sankta Maksimiliano. La flankaj stelaj volboj havas spegulbildan aranĝon. Kiam la malnova domo ''Kastenhof'' detruiĝis en 1775 okaze de superakvego (rojo Gainfeldbach) restis netuŝitaj nur la turo ''Kastenturm'' kaj la preĝejo. Restaŭrado de la interno estis en 1982/83, de la ekstero en 1985/86<ref>Apfelthaler (1987), p. 2–4.</ref>; ankaŭ en 1999 kaj 2010/11 farataj estis renovigoj. La paroĥo perdis gravecon kiam la chiemsee-anoj venis kaj najbara Pfarrwerfen iĝis nova ĉefparoĥo de [[distrikto St. Johann im Pongau|Pongau]]. Mencio pri la paroĥestrejo estas de 1398. Post sekularigo pro la [[regna deputacia fina akto]] kaj la fino princujo salcburgia paroĥo revenis al la diocezo de Salcburgo. Hodiaŭ la paroĥo etendiĝas, krom Bischofshofen, je Pöham (kvartalo de [[Werfen]]) kaj zorgas pri ĉ. 6000 fideluloj.<ref>[https://web.archive.org/web/20140830144804/http://www.kirchen.net/portal/pfarre.asp?Iid=%7B82F2A183-B3FC-4292-B740-155185EC186A%7D stato de 2014]</ref> La jenaj preĝejoj estas komunumaj posedoj: Mario-kirko, Georgo-kirko (tombeje), Kreuzberg-kirko (ĉe la [[Misia domo Sankta Ruperto]]), Buchberg-kirko; krome la kapeloj de la oldulejo de Bischofshofen, de la kapelo sur la misidoma tombejo, Götschen-kapelo kaj Hörndl-kapelo. Animzorga filio troviĝas en la urbokvartalo Mitterberghütten. Ankaŭ infanĝardeno estas parto de la paroĥa komunumo. Ĝi estis nove konstruita en 1999; la antaŭa versio datumis de 1899 ene de societa como. Paroĥa unuiĝo estas farita kun la komunumo de [[Mühlbach am Hochkönig]]. == Meblaro == * Nordvande estas restaĵoj de malfrugotika fresko-ciklo el ĉ. 1490. * La ĉefaltaro konstruiĝis ĉ. 1680 en [[Bavario]]. * Restoj de du barokaj altaroj el [[Distrikto Tamsweg|Lungaŭ]] utiliĝis pri la du flankaj lataroj. * Eta bildo de ĉ. 1500 estas pri [[Sankta Hieronimo]], atestaĵo pri pieco de mondoninto. * Supre de la alta tombo de episkopo [[Silvester Pflieger]] troviĝas la iama ĉefaltara bildo pri la [[adorado de la saĝuloj]] kiun pentris en 1693 [[Johann Friedrich Pereth]]. * Stefano-altaro estis forprenita en 1950. * Gotika [[baptujo]] estas el marmoro. * Sudparte estas baroka kolonaltaro kun [[Anna Triopa]]. * Ruperto-kruco el la 8-a jarcento originas el Anglujo aŭ Irlando kiun venigis episkopo [[Virgilio de Salcburgo]], alteco de 147 metroj. * Indulgenctabulo (diptiko), de 1450 de la pentristo Conrad Laib el Salcburgo; la eksteraj flanko montras paroĥestro Heinrich Plehuber sur genuoj antaŭ Sankta Maksimiliano. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.pfarre-bischofshofen.at/home hejmpaĝo paroĥa] == Literaturo == * ''Die Kunstdenkmäler Österreichs.'' Dehio Salzburg 1986, ''Bischofshofen, Pfarrkirche hl. Maximilian, im Süden des Marktes in Verbindung mit dem Kastenhof'', p. 45–46. * Johann Apfelthaler: ''Christliche Kunststätten in Österreich.'' Nr. 49. Dua eldono. Verlag St. Peter Salzburg, Salzburg 1987. == Notoj == {{Referencoj}} {{Koordinato|NS=47.414498|EW=13.218564|type=landmark|region=AT-5}} [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Aŭstrio|Bischofshofen]] [[Kategorio:Bischofshofen]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Maksimiliano|Bischofshofen]] d70q699uu5jx6xdguwl3kq8n4r30r30 0 821708 9386917 9258201 2026-05-29T19:12:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-DC |situo sur mapo = Vaŝingtono |zomo = 13 }} [[Dosiero:Flag_of_the_Executive_Office_of_the_President_of_the_United_States.svg|eta|270x270ra|La Flago]] [[Dosiero:Seal_of_the_Executive_Office_of_the_President_of_the_United_States_2014.svg|eta|270x270ra|La sigelo]] [[Dosiero:Exec_bldg.JPG|eta|270x270ra|Administra branĉoficeja konstruaĵo nomita laŭ prezidanto [[Dwight D. Eisenhower]]]] La '''Oficejo de la Plenuma Aŭtoritato/Branĉo de la Prezidanto de Usono''' aŭ '''Administra Oficejo de la Prezidanto de Usono''' ({{Lang-en|Executive Office of the President of the United States}}, [[Akronimo|mallongigita]] : '''EOP''' aŭ '''EOPOTUS''') konsistas el teamoj de la [[Prezidanto de Usono]] kaj helpaj teamoj kiuj raportas al la Prezidanto. La Direktoro de la Oficejo de la Plenuma Aŭtoritato estas la [[Stabestro de la Blanka Domo]]. La nombro da Blankdomo-kunlaborantaro pliiĝis signife ekde 1939. == Historio == En 1939, dum la dua oficperiodo de [[Franklin D. Roosevelt]], la fundamentoj estis establitaj por la moderna [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blankdoma]] kunlaborantaro. Surbaze de la rekomendoj de prezidenta komisiono konsistigita de ekspertoj en la kampo de [[politika scienco]] kaj [[publika administrado]], Roosevelt povis ricevi kongresan aprobon por la movo. La ŝanĝo inkluzivis la kreadon de la Oficejo de la Plenuma Aŭtoritato, kiu raportis rekte al la Prezidanto. La oficejo kunigis du sub-unuojn sub ĝi: la Blankdomo-Oficejo kaj la Bureau of the Budget (Agentejo de la Buĝeto), kiuj komencis funkcii jam en 1921 kaj estis origine parto de la [[Usona Departemento de la Trezorejo]] (United States Treasury Department) antaŭ ol moviĝi sub la aŭspicioj de la Oficejo de la plenuma branĉo. En 1970, la nomo estis ŝanĝita al la Administrado kaj Buĝetoficejo. Komence la dungitaro estis relative modesta, sed tio establis la fundamentojn por pli grandaj kaj pli kompleksaj kunlaborantaro dum la permanentaj oficoj de la posteuloj de Roosevelt. La klopodoj de Roosevelt pri la temo estas rimarkindaj, kontraste al tiuj de liaj antaŭuloj en oficejo. Dum la [[19-a jarcento]], prezidantoj havis limigitajn stabarresursojn. [[Thomas Jefferson]] havis unu mesaĝiston kaj unu sekretarion je sia dispono, kiuj ambaŭ estis pagitaj fare de la prezidanto propre. Daŭris ĝis 1857 ke la Kongreso aprobis buĝeton (2,500 [[Usona dolaro|USD]]) por dungi unu [[komizo]]. Antaŭ la permanenta ofico de [[Ulysses S. Grant]] (1877-1869), la stabaro pliiĝis al tri. Ĝis 1900, la Blankdomo-kunlaborantaro inkluzivis "Sekretarion al la Prezidanto", du helpsekretariojn, du komizojn, [[stenografiisto]] kaj 7 aliajn oficistoj. Sub la permanenta ofico de [[Warren G. Harding]], la stabaro kreskis al 31, kvankam la plej granda parto estis komizoj. Dum la permanenta ofico de [[Herbert C. Hoover]], du pliaj sekretarioj al la prezidanto estis aldonitaj kun la aprobo de la Kongreso, unu el ili estis nomumita por esti la [[proparolanto]] de la prezidanto. En la jaroj 1933-1939, la amplekso de la potencoj kaj politikoj de la registaro estis plue vastigita en respondo al la [[Granda Depresio]]. Roosevelt estis helpita fare de teamo de ekspertoj kiuj raportis rekte al li, sed ĉar al la Blanka Domo mankis la buĝeto por krei novajn normojn, ili estis nomumitaj al pozicioj ene de diversaj registaragentejoj kaj ricevis siajn salajrojn de tie. De 1939 ĝis nuntempe, la situacio draste ŝanĝiĝis. Novaj unuoj estis establitaj ene de la oficejo de la plenuma aŭtoritato, kelkaj sekvante la leĝigon de leĝoj kaj kelkaj sekvante prezidentan dekreton. Kelkaj el la plej gravaj unuoj estas la [[Konsilio de Ekonomiaj Konsilantoj]] (1946), la Nacia Sekureckonsilio (1947), la Oficejo de la Komerca Komisaro (1963), la Konsilio pri Media Kvalito (1970), la Oficejo de Scienco kaj Teknologia Politiko. (1976), la Oficejo de Administracio (1977) kaj la Oficejo de Nacia Politiko-Kontrolo pri Medikamentoj (1989). Sub la permanenta ofico de [[George W. Bush|George Walker Bush,]] kromaj unuoj estis aldonitaj kiel ekzemple la Oficejo de Ŝtatsekureco (2001), kiu poste iĝis kabinetoficejo. Estas malfacile trovi precizajn taksojn pri la grandeco de la buĝeto de la oficejo de la plenuma aŭtoritato. Multaj el la laborantaranoj de la ministerio estas "pruntitaj" de aliaj sekcioj kaj federaciaj agentejoj, kaj la buĝetaj elspezoj ofte estas kredititaj al tiuj aliaj sekcioj, ekzemple kelkaj el la elspezoj de la armea oficejo de la Blanka Domo venas de la kunlaborantaro de la defendsekcio. Taksoj parolas pri 2.500-2.000 dungitoj en la oficejo de la plenuma aŭtoritato kun buĝeto de 300-400 milionoj da dolaroj. == Organiza Strukturo == La altranga kunlaborantaro en la oficejo de la plenuma aŭtoritato estas nomita "Asistanto al la Prezidanto", la duanivela kunlaborantaro estas nomita "Vichelpanto de la Prezidanto" kaj la trianivela kunlaborantaro estas nomita "Speciala Asistanto al la Prezidanto". Tre malmultaj altrangaj oficistoj en la Oficejo de la Plenuma Aŭtoritato estis postulataj por aprobi la nomumon en la [[Usona Senato|Senato]], malgraŭ la altaj postuloj de tiu pozicio. La nomumo de la kernstabo de la Blanka Domo ne postulas Senatan konfirmon. La kunlaborantaro de la Oficejo de la Ekzekutivo estas administrita fare de la Blanka Domo Stabestro. == Vidu ankaŭ == * [[Prezidenta Administro de Rusio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/ Administra Oficejo de la Prezidanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210120171257/https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/ |date=2021-01-20 }} Enarkivigis 20a de januaro, 2021, ĉe la * [https://fas.org/sgp/crs/misc/R40856.pdf La debato pri elektitaj prezidentaj helpantoj kaj konsilistoj: Nomumo, Respondigebleco kaj Kongresa Kontrolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210705182513/https://fas.org/sgp/crs/misc//R40856.pdf |date=2021-07-05 }} [[Congressional Research Service]] (Kongresa Esplorservo) * [https://web.archive.org/web/20111008182342/http://openregs.com/agencies/view/179/executive_office_of_the_president Farota kaj finofarita federalajn reguligojn de la Administra Oficejo de la Prezidanto de Usono] * [https://www.gutenberg.org/author/United+States.+Executive+Office+of+the+President Works by Executive Office of the President of the United States at Project Gutenberg] * [https://archive.org/search.php?query=%28%28Executive+Office+of+the+President+of+the+United+States%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Works by or about Executive Office of the President of the United States at Internet Archive] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usono]] [[Kategorio:Plenuma povo]] [[Kategorio:Prezidantoj de Usono]] dilhr6mcp6gwz0447mafzz50iaf26uw 0 825892 9387153 8174983 2026-05-29T23:13:12Z Kani 670 /* Filmoj */ 9387153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Fernando LEÓN de Aranoa''' (Madrido, 26a de majo de 1968) estas hispana kin-[[reĝisoro]] kaj scenaristo. == Biografio == Li ekkarieris kiel scenaristo por [[televidserio]]j kiel ''Turno de oficio'', por programoj kiel ''[[Un, dos, tres... responda otra vez]]'' kaj por humoristoj kiel ''Martes y Trece''. Lia unua filmo estis ''Familia'' (1996), kies scenaron li ankaŭ verkis. Pro tiu filmo li ricevis [[Goya-premio]]n al la plej bona nova reĝisorado, kaj aliajn premiojn. En 1998 li verkis kaj reĝisoris ''Barrio'' (kvartalo), portreto de la vivo de tri adoleskuloj en marĝena kvartalo; pro tiu li ricevis la [[Goya-premio]]jn al la plej bonaj reĝisorado kaj scenaro, inter pluraj aliaj premioj. En 2002 li reĝisoris ''Los lunes al sol'', protagonistigita de [[Javier Bardem]], kiu plej sukcesis tiun jaron en la Goya-premioj (nome kvin) kaj ricevis la Oran Konkon al la plej bona filmo en la [[Donostia Kinfestivalo]]. En 2021 li reĝisoris ''El buen patrón'', kiu denove plej sukcesis tiun jaron en la Goya-premioj (nome ses). == Filmoj == * 2022 ''Sintiéndolo mucho'' (dokumenta filmo pri [[Joaquín Sabina]]). * 2021 ''[[El buen patrón]]'' * 2017 ''Loving Pablo'' * 2016 ''Política, manual de instrucciones'' (dokumenta filmo) * 2015 ''[[Un día perfecto]]'' * 2010 ''Amador'' * 2007 ''Invisibles'' (dokumenta filmo, ĉapitro Buenas noches Ouma) * 2005 ''Princesas'' * 2002 ''[[Los lunes al sol]]'' * 2001 ''Caminantes'' (dokumenta filmo) * 1998 ''Primarias'' (dokumenta filmo) * 1998 ''[[Barrio]]'' * 1996 ''[[Familia]]'' * 1994 ''Sirenas'' (kurto) {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Fernando León de Aranoa|revizio=147864163}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:León de Aranoa, Fernando}} [[Kategorio:Hispanaj reĝisoroj]] bfp94rva48bm6g4xhbbmnxsdlfa4dpp 0 830808 9387213 8929369 2026-05-30T03:18:07Z Sj1mor 12103 9387213 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''''Institutoj de Natura kaj Rivelita Religion''''', skribita de 18a-jarcentaj [[Anglaj disidentoj|angloj Dissenting ministro]] kaj [[Multfakulo|polymath]] [[Joseph Priestley]], estas tri-voluma laboro desegnita por religia edukado eldonita de Joseph Johnson inter 1772 kaj 1774.<ref>Priestley, Joseph. ''Institutes of Natural and Revealed Religion''. Vol. I. London: Printed for J. Johnson, 1772; —. ''Institutes of Natural and Revealed Religion''. Vol. II. London: Printed for J. Johnson, 1773; —. ''Institutes of Natural and Revealed Religion''. Vol. III. London: Printed for J. Johnson, 1774.</ref> Ties centra argumento estas ke [[Revelacio|rivelo]] kaj [[Jurnaturalismo|natura leĝo]] devas koincidi. == Referencoj == {{Referencoj|2}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1770-1779]] [[Kategorio:Libroj pri kristanismo]] ooajdme2ccu8xj3bup1yuutqdr6uex1 0 843041 9387216 8819186 2026-05-30T03:20:45Z Sj1mor 12103 9387216 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} [[Dosiero:GoetheDieFischerinTitelblatt1782S51.jpg|eta|unua eldono de 1782]] [[Dosiero:Friedrich Ferdinand Konstantin von Sachsen-Weimar-Eisenach @Denkmal Schlosspark Tiefurt.JPG|eta|albordiĝejo servinta kiel kuliso; fone cenotafo (kastelparko de Tiefurt)]] '''''Die Fischerin''''' (La fiŝistino) estas [[kantoteatraĵo]] de [[Johann Wolfgang Goethe]] kiu havis sian premieron en la 22.7.1782 en la parko de [[Kastelo Tiefurt]] apud [[Vajmaro]], Germanujo. Dediĉis Goethe la verkon al [[Johann Gottfried Herder]] kaj ties edzino [[Maria Karoline Flachsland|Karoline]]. La tuton komencis la balado ''Der Erlkönig''.<ref>[http://www.goethezeitportal.de/wissen/projektepool/goethe-schiller-co/goethe/der-erlkoenig.html fonaj informoj pri tiu ĉi balado]</ref> == Genius loci == La ĝis nun konserviĝinta albordiĝejo ĉe la rivero [[Ilm (alfluanto de Saale)|Ilm]] uziĝis kiel kuliso.<ref>[[Gerhard R. Kaiser]]: ''Tiefurt – Literatur und Leben zu Beginn von Weimars großer Zeit'', Wallstein-Verlag Göttingen 2020, p. 83–111. ISBN 978-3-8353-3659-9</ref> Markas ĝin nun ŝtupareto kun du malaltaj sokloj rande. Kontraŭe troviĝas la [[cenotafo]] por princo [[Friedrich Ferdinand Constantin (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]]. Inter la pentristoj de ĝi estis ankaŭ [[Georg Melchior Kraus]] kaj surloke estis ankoraŭ aliaj prezentadoj de la menciita teatraĵo. La fotisto [[Louis Held (fotografisto)|Louis Held]] porĉiamigis tian momenton okaze de la Goethe-festo de 1910.<ref>[[Renate Müller-Krumbach]]: ''Louis Held: Hofphotograph in Weimar - Reporter der Jahrhundertwende''. VEB Fotokinoverlag Leipzig, Leipzig 1985, p. 207.</ref> La unua preso de la kantoteatraĵo fariĝis ankaŭ en 1782. Aktoris anoj de la Amatora teatro de Tiefurt, i.a. Goethe mem, [[Corona Schröter]], [[Karl Ludwig von Knebel]]. Eĉ la pentristo Georg Melchior Kraus rajtis kunaktori. La loko elŝipiĝa estas nun monumentprotektotaĵo. Jen gaja priskribo de [[George Henry Lewes]] de la efektoj de la drameto kaj kelkaj travivaĵoj dum la premiero<ref>(adapto al la moderna germana ortografio), el: G. H. Lewes: ''Goethe's Leben und Werke. Erster Band.'' (traduko de Julius Frese), ĉapitro 25, parto 6 "Liebhabertheater", Verlag Carl Krabbe, Stuttgart 1877 (11-a eldono). - Traduko: ''Oni ludis kastelparke, parte ĉe la riverobordo apud la ponto, parte sur la rivero mem. Ĝi estis ilumigita de pluraj torĉegoj kaj lampoj. Sub la altaj alnoj ĉeriveraj troviĝis disĵetitaj kabanoj de fiŝkaptistoj, interrompitaj de retoj, boatoj kaj aliaj aferoj. Sur la forno de Doroteo (la rolon havis Corona Schröter) brulis fajro. Kiam la kunvokitaj fiŝistoj ekflamigis siajn torĉojn kaj balailojn kaj forkuris diversdirekten por serĉi la ŝajne malaperintan knabinon, la montetoj sterniĝantaj riverodirekten tuj aperis brilantaj. La lumoj tuŝis ĉiujn aliajn objektojn kaj speguliĝis akve - dum la pli foraj arboj kaj altaĵoj kuŝis en absoluta obskuro. La spektantaro kolektiĝis dense kaj pelante kaj multaj estis surponte por povi bone vidi la lumaĵojn enakvajn. Sekve la ponto ne plu eltenis la pezegon kaj ili falis akven. Neniu estis damaĝita kaj sekve oni ridis pri la kontraŭvola bano kaj la akcidento taksiĝis gaja interludo.'' </ref>:<blockquote>Das Stück ward im Tiefurter Parke gespielt, zum Teil am Ufer der Ilm in der Nähe der Brücke, zum Teil auf der Ilm selbst, die mit zahlreichen Fackeln und Lampen erhellt war. Unter hohen Erlen am Flusse standen Fischerhütten verstreut; dazwischen Netze, Boote und sonstiges Gerät. Auf dem Herde Dorotheas (es war Corona Schröter) brannte Feuer. In dem Augenblicke, wo die zusammenberufenen Fischer ihre Fackeln und Besen anzündeten und sich teils in die Boote, teils am Ufer entlang zerstreuten, um das verloren geglaubte Mädchen zu suchen, erschienen die Hügel, die sich zur Ilm hinab ziehen, plötzlich in glänzender Beleuchtung, die alle nahen Gegenstände bestrahlte und sich im Wasser abspiegelte, während die entfernteren Baumgruppen und Höhen im tiefsten Dunkel lagen. Die Zuschauer hatten sich sehr zahlreich versammelt, und da sie sich auf der hölzernen Brücke zusammendrängten, um das magische Spiel der Lichter auf dem Wasser zu beobachten, so brach die Brücke unter der Last, und die eifrigen Bewunderer fielen in den Fluß. Es wurde indes niemand beschädigt. Man lachte herzlich über das unfreiwillige Bad, und der Unfall ward als ein spaßhaftes Zwischenspiel angesehen.</blockquote> Ĉi tie ankaŭ substrekiĝas ke modestega verko finfine iĝis la plej konata de ĉiuj aĵoj surscenigitaj je Tiefurt. == Eksteraj ligiloj == * [https://de.wikisource.org/wiki/Die_Auff%C3%BChrung_von_Goethes_%E2%80%9EFischerin%E2%80%9C_im_Park_zu_Tiefurt "Die Aufführung von Goethes 'Fischerin' im Park zu Tiefurt."] - Ĉe: ''Die Gartenlaube'', 24/1894, p. 401-402 {{Koordinato|NS=50.994981 |EW=11.366835 |type=landmark |region=DE-TH}} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Fischerin #Die}} [[Kategorio:Libroj de Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Aperis en 1782]] [[Kategorio:Germanaj teatraĵoj]] 910sv8lbxhkug52axe83vd43dahfz1a 0 847053 9387186 9050643 2026-05-30T00:33:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387186 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo = Arnstadt |zomo=15 }} [[File:Kirche mit Kriegerdenkmal Marlishausen.jpg|thumb|kirko kun monumento de la falintaj soldatoj kaj paroĥa domo]] La '''Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo''' (germane: ''Kirche St. Petri und Paul'') troviĝas en [[Marlishausen]], kvartalo de [[Arnstadt]] en Germanujo. Administras ĝin la paroĥo de Arnstadt-[[Ilmenau]] ene de [[Evangelia Eklezio en Germanio|Evangelia Eklezio en Meza Germanujo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/marlishausen/marlishausen/kirche-sankt-peter-paul/ |titolo=prikirkaj informoj sur eklezidistrikta paĝaro |alirdato=2023-12-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231216170002/https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/marlishausen/marlishausen/kirche-sankt-peter-paul/ |arkivdato=2023-12-16 }}</ref> == Historio == Sian unuan mencion la vilaĝa preĝejo havis jam en 1119. Temas pri hala kirko situante elegante sur monteto meze de la vilaĝo. Konserviĝis kelkaj romanikaj restoj. Altarkesto, bildtabuloj kaj aliaj skulptaĵoj datumas el [[mezepoko]]. Post [[Reformacio]] en 1533 ekposedas ĝin la dinastio de [[Schwarzburg]]. Sekve la tuto ŝanĝiĝis je barokaĵo. En la 17-a jarcento alvenis la galeriaj pentraĵoj. Jarcenton pli malfrue enmetiĝis orgeno kaj ambonvando. La okangula spajro kun [[lanterno (arkitekturo)|lanterno]] kaj eta pinta supro estiĝis en 1721. Poste estis aranĝitaj nove la fenestroj kaj pordoj. La du mezoj de la [[triptiko]] estas nuntempe la centro de la predikeja vando, kun du malfrumezepokaj bildtabuloj. Restaŭradlaboroj fariĝis inter 1987 kaj 2004. En 1990 la teretaĝo de la kirkoturo iĝis bapto-kapelo. Sekve ankaŭ la baptujo metiĝis tien. == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|St. Peter und Paulkirche Marlishausen}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Arnstadt|Petro]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sanktaj Petro kaj Paŭlo|Marlishausen]] po7zp9sa2bv0umn63u4monsr9xdgsae 0 852639 9387253 8908993 2026-05-30T03:46:25Z Sj1mor 12103 9387253 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=GB|situo sur mapo=Londono|zomo=13}} '''Pola Scienca Societo Eksterlande''' ([[pole]]: Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie, [[angle]]: Polish Society of Arts and Sciences Abroad, [[france]]: Société Polonaise des Sciences et des Lettres à l’Etranger) – pola scienca kaj didaktika institucio kun karaktero de [[neprofitcela organizaĵo]], [[entrepreno]] de [[sciencisto]]j inter [[migrado|elmigrantaro]] kun la [[sidejo]] en [[Londono]]. ==Membroj== * [[Oskar Halecki]] * [[Karolina Lanckorońska]] * [[Jan Łukasiewicz]] * [[Jan Kucharzewski]] * [[Stanisław Swianiewicz]] * [[Florian Znaniecki]] ==Bibliografio== * Stanisław Portalski, ''[https://books.google.pl/books?id=58THbwAACAAJ&redir_esc=y Zarys Historii Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie]'' (Skizo de Historio de Pola Scienca Societo Eksterlande), Londono 2009, eldonejo PTNO * Tadeusz Radzik, ''Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie 1948-2008'', [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en [[Lublin]]. Prezentita ĉe la 2-a Kongreso de Polaj Sciencaj Societoj Eksterlande, 2008 ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.ptno.org/ Oficiala paĝo] [[Kategorio:Erudiciulaj asocioj en Pollando]] [[Kategorio:Polaj organizaĵoj]] 0nhx4d7e4x6xqe8wm7zv442ns1qsj8i 9387254 9387253 2026-05-30T03:47:02Z Sj1mor 12103 9387254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=GB|situo sur mapo=Londono|zomo=13}} '''Pola Scienca Societo Eksterlande''' ({{l-pl|Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie}}, {{l-en|Polish Society of Arts and Sciences Abroad}}, {{l-fr|Société Polonaise des Sciences et des Lettres à l’Etranger}}) – pola scienca kaj didaktika institucio kun karaktero de [[neprofitcela organizaĵo]], [[entrepreno]] de [[sciencisto]]j inter [[migrado|elmigrantaro]] kun la [[sidejo]] en [[Londono]]. ==Membroj== * [[Oskar Halecki]] * [[Karolina Lanckorońska]] * [[Jan Łukasiewicz]] * [[Jan Kucharzewski]] * [[Stanisław Swianiewicz]] * [[Florian Znaniecki]] ==Bibliografio== * Stanisław Portalski, ''[https://books.google.pl/books?id=58THbwAACAAJ&redir_esc=y Zarys Historii Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie]'' (Skizo de Historio de Pola Scienca Societo Eksterlande), Londono 2009, eldonejo PTNO * Tadeusz Radzik, ''Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie 1948-2008'', [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en [[Lublin]]. Prezentita ĉe la 2-a Kongreso de Polaj Sciencaj Societoj Eksterlande, 2008 ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.ptno.org/ Oficiala paĝo] [[Kategorio:Erudiciulaj asocioj en Pollando]] [[Kategorio:Polaj organizaĵoj]] 9h3u48v2cmsuutv3w0xpyk17qr48b1g 0 852758 9387258 8920516 2026-05-30T03:50:50Z Sj1mor 12103 9387258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''27-a Volinia Divizio de Infanterio''' ([[pole]]: 27 Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej, 27 DP AK) — [[taktiko|taktika]] unuo de la [[infanterio]] de [[Pola Enlanda Armeo]], establita en Areo [[Volinio]] kadre de [[Operaco Tempesto]]. Dum [[mobilizo]] ĝi nombris de 6000 ĝis 7000 [[soldato]]j. == Genezo == Reage al la [[Volinia masakro]] la komandantaro de [[Pola Enlanda Armeo]] decidis direkti [[konspiro|konspirajn]] fortojn por batali kontraŭ [[Ukraina Ribela Armeo]]. La [[20-an de julio]] 1943 Komandanto de Areo Volinio ordonis krei [[partizano|partizanajn]] taĉmentojn, kies celo estis protekto de pola loĝantaro antaŭ URA. Estis fonditaj 9 taĉmentoj sume kun ĉ. 1 200 soldatoj. La dua pola batalforto en [[Volinio]] estis memdefendaj taĉmentoj nombre de ĉ. 3 600 homoj, rezidantaj en ĉ. 100 lokoj. La [[soldato]]j de tiuj ĉi formacioj estis kerno de la 27-a Volinia Divizio de Infanterio. La [[4-an de januaro]] 1944 [[trupo (armeo)|trupoj]] de 1-a Ukraina Fronto de [[Ruĝa Armeo]] transpaŝis [[landlimo]]n de [[Sovetunio]] kun [[Pollando]] en la regiono de [[Rokitne (Rivna provinco)|Rokitna]]. En tiu ĉi situacio komandejo de la Areo de Landa Armeo [[Volinio|Wołyń]] decidis realigi la [[operaco Tempesto|operacon Tempesto]] en Volinio. Komandanto de la Areo Kazimierz Bąbiński "Luboń" planis krei batalunuon egalan al [[korpuso (armeo)|korpuso]], kies celo estus batalo kontraŭ retiriĝantaj [[germanoj]] kaj rolo de mastrumanto de Volinio kontraŭ Ruĝa Armeo. == Bibliografio == * Józef Turowski: ''Pożoga. Walki 27 Wołyńskiej Dywizji AK'' (Grandaj [[incendio]]j. Bataloj de la 27-a Volinia Divizio de Landa Armeo), Wydawnictwo Naukowe PWN, [[Varsovio]] 1990. ISBN 83-01-08465-0. * Władysław Filar, [https://web.archive.org/web/20120112085217/http://www.klub-generalagrota.pl/portal/kg/38/642/27_Wolynska_Dywizja_Piechoty_Armii_Krajowej__fenomen_Polskiego_Panstwa_Podziemne.html ''27 WDP AK Fenomen Polskiego Państwa Podziemnego''] Fenomeno de [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.27wdpak.btx.pl/ Strona 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Militaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Aperis en 1944]] jn9vztbx3rcjdgq24kimolu6uie57se 0 855849 9387458 9120893 2026-05-30T10:21:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387458 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=MX-SON|bildo=Montaje de puerto peñasco.jpg|bildo-larĝeco = 300px |situo sur mapo2=Meksiko|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|zomo=11}} '''Puerto Peñasco''' estas urbo en [[Meksiko]], subŝtato [[Sonora]], parto de la [[Puerto Peñasco (komunumo)|samnoma municipo]] kaj estas ĝia administra centro. La populacio, laŭ la censo de 2020, estis 62 301 homoj <ref name="inegi.org.mx">{{cite web|url=http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/son/territorio/div_municipal.aspx?tema=me&e=26|title=División municipal. Sonora|website=Cuentame.inegi.org.mx|access-date=9 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240718042152/https://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/son/territorio/div_municipal.aspx?tema=me&e=26|archivedate=2024-07-18}}</ref>. Ĝi kuŝas ĉe la [[Kalifornia Golfo]] kaj prosperas per [[turismo]] kaj [[fiŝkaptado]]. La nomo ''Puerto Peñasco'' povas esti tradukita de la hispana kiel ''haveno inter la rokoj''. Puerto Peñasco, ankaŭ konata kiel ''Rocky Point'' por anglalingvaj turistoj, estas turisturbo, kie la plej multaj turistoj alvenas de [[Arizono]] <ref>{{cite web|url=https://nightborntravel.com/puerto-penasco-a-beach-paradise-in-the-desert/|title=Puerto Penasco: A Beach Paradise in the Desert|date=31 October 2014}}</ref>. Puerto Peñasco havas malgrandan flughavenon. La konstruado de aŭtovojo liganta Puerto Peñascon kun [[San Luis Río Colorado]] kaj [[Yuma (Arizono)|Yuma]] estis kompletigita ekde la fino de 2008 <ref name="encmuc">{{Cite web|url=http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_sonora|title=Enciclopedia de los Municipios de México Sonora Puerto Peñasco|publisher=INAFED|location=Mexico|language=es|access-date=December 15, 2009}}</ref><ref name="romo">{{cite journal|last=Romo Cedano|first=Luis|date=June 2007|title=Puerto Peñasco: Mar y desierto al extremo|trans-title=Puerto Peñasco:Sea and desert to the extreme|journal=Revista Travesias|location=Mexico|url=http://www.revistatravesias.com/numero-65/fin-de-semana/puerto-penasco-mar-y-desierto-al-extremo.html|language=es|access-date=December 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090916190727/http://www.revistatravesias.com/numero-65/fin-de-semana/puerto-penasco-mar-y-desierto-al-extremo.html|archive-date=September 16, 2009|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090916190727/http://www.revistatravesias.com/numero-65/fin-de-semana/puerto-penasco-mar-y-desierto-al-extremo.html |date=2009-09-16 }}</ref>. == Galerio == <gallery class="centered"> Dosiero:Mirador_puerto_peñasco.jpg|Urba vido Dosiero:Kirche_in_Pto_Penasco.JPG|Preĝejo Dosiero:Beach_in_Rocky_Point_at_low_tide.JPG|Strando </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Meksiko]] [[Kategorio:Sonora]] az5n1g3tgz7pqiilb9oee1lfbzbyu9o 0 862834 9387252 9320578 2026-05-30T03:45:28Z Sj1mor 12103 9387252 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Junulara politika organizaĵo''' aŭ '''Junulara sekcio''' estas filio, sendependa aŭ aliancita de pli granda organizaĵo kiu estas formita por kolekti subtenon por tiu organizaĵo de membroj kaj eblaj membroj de pli juna aĝo, same kiel por temigi pli larĝe signifajn temojn kaj temojn inter la junularoj. de tiu organizaĵo. Junularaj sekcioj ankaŭ povas esti diskutforumoj por pli junaj membroj kaj subtenantoj de la organizaĵo por diskuti [[politiko]] kaj [[Politika ideologio|ideologiojn]]. == Politikaj partioj == La esprimo "junula alo" estas plej ofte uzita por rilati al la junularaj sekcioj de [[politika partio|politikaj partioj]]; en tiaj junularaj sekcioj, estraj membroj aŭ gvidantoj ofte estas viditaj, sur atingado de la minimumaĝa postulo, kiel eblaj gvidantoj aŭ burokratoj de la ĉefa partio. Ĉi tio kondukis al percepto de la junularaj sekcioj de partioj kiel simple enirejoj al laborŝancoj en la registara burokratio por pli junaj membroj, precipe en la kazo de [[Hegemonia partio|dominaj]] aŭ [[Unupartia sistemo|unupartiaj sistemoj]] en kiu venko de partio ĉe la balotenketoj. La junularaj sekcioj de politikaj partioj konsistas plejparte el junaj plenkreskuloj. La aĝkondiĉo por la plej multaj junularaj sekcioj de partioj intervalas de minimuma aĝo de 15 jaroj ĝis supera aĝolimo de 30 jaroj (kvankam ekzistas junularaj sekcioj de partioj kiuj havas supran aĝlimon de ĝis 35 jaroj) <ref>[http://www.democraticaudit.com/2014/07/11/political-parties-need-to-better-integrate-young-members-and-give-them-the-chance-to-influence-policy/ Political parties need to better integrate young members and give them the chance to influence policy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230601022955/https://www.democraticaudit.com/2014/07/11/political-parties-need-to-better-integrate-young-members-and-give-them-the-chance-to-influence-policy/ |date=2023-06-01 }}. ''Democratic Audit''. Published 11 July 2014. Retrieved 17 December 2018.</ref><ref>[https://www.swissinfo.ch/eng/politics/the-young-ones_youth-wings-carry-politicians-to-greater-heights/40493614 Youth wings carry politicians to greater heights]. ''Swissinfo''. Published 11 July 2014. Retrieved 17 December 2018.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Listo de junularaj organizaĵoj * Virinara politika organizaĵo (sekcio) * Studentara politika organizaĵo (sekcio) [[Kategorio:Junularaj organizaĵoj de politikaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj esprimoj]] lg50moaspr0cmt66lc5n6gkrl91k3rc 0 881266 9386881 9142968 2026-05-29T18:11:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386881 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto='''Premio Heinrich Heine''' povus referenci al tri malsamaj premioj nomita en honoro de la 19a-jarcento germana poeto [[Heinrich Heine|Christian Johann Heinrich Heine]]: * ''Heinrich Heine premio de [[Duseldorfo]]'' * ''Heinrich Heine premio de la Ministerio por Kulturo'' de la eksa [[Orienta Germanio|GDR]], kiu estis asignita ĝis 1990 * ''Heinrich Heine Premio'' de la "Heinrich-Heine-Gesellschaft" en Hamburgo}} {{Informkesto premio}} La '''Premio Heinrich Heine''' ({{Lang-de|Heinrich-Heine-Preis}}) estas [[literaturpremio|literatura premio]], nomita laŭ [[Heinrich Heine]], unu el la plej grandaj [[Poezio|poetoj]] kaj [[Literaturo|verkistoj]] de [[Germanio]] . La premio estis donita en [[Duseldorfo]], la hejmurbo de Heine, la [[13-a de decembro|13-an de decembro]], kiu estas lia naskiĝtago. La premio estas aljuĝita al homoj kiuj "per sia kreaĵo, en harmonio kun la fundamentaj rajtoj de la homo, kiel Heinrich Heine inkluzivis, antaŭenigas socian kaj politikan progreson, servas komprenon inter popoloj aŭ rekonas la parencecon de ĉiuj homoj". == Historio == La aljuĝado de la Premio Heinrich Heine en Duseldorfo komenciĝis en [[1972]], kun festadoj por la 175-a datreveno de la naskiĝo de Heine. Inter 1972 kaj 1981 ĝi estis aljuĝita ĉiun trian jaron, kaj ekde 1981 ĉiun duan jaron, krom en 1995. La gajninto de la premio ricevas, krom la prestiĝo asociita kun ricevi ĝin, ankaŭ origine de 25.000 [[Deutsche Mark|D-markoj]] kaj estas ekde 2000 de {{Unuo|25000}} [[Eŭro|eŭroj]] kaj ekde 2006 de {{Unuo|50000}} eŭroj. La premio estas donita al persono kiu, per sia laboro, kaj dum rilatado al [[homaj rajtoj]] konforme al la spirito de la laboro de Heine, kontribuis al la akcelo de la homa kaj politika bonfarto de homoj; Antaŭenigis interkompreniĝon inter homoj, kaj helpis kompreni, ke ĉiuj homoj apartenas al unu grupo: la homaro. Inter la gajnintoj de la Heinrich Heine Prize estas [[Sebastian Haffner|Sebastian Hefner]] (1978), [[Max Frisch]] (1989), kaj [[Elfriede Jelinek|Alfreda Jelinek]] (2002). En decembro 2008, la premio estis aljuĝita al la [[israelanoj|israela]] [[verkisto]] [[Amos Oz]], multaj el kies libroj estis tradukitaj en la germanan, kaj en 2024 al [[David Grossman]] . Literatura premio kun la sama nomo ekzistis en [[Orienta Germanio|Germana Demokratia Respubliko]] ekde 1953, kaj ĉesis ekzisti en 1990, post la [[Germania reunuiĝo|reunuiĝo de Germanio]] . === Premioceremonio en 2006 - Konflikto koncerne Peter Handke === La procezo por la premioceremonio (2006) iĝis konfuzita. Unue, la 20-an de majo 2006, la premioĵurio nomumis [[Peter Handke]] kiel premiito per voĉdono de 12-5, kondukita fare de la Ĉefurbestro de Duseldorfo Joachim Erwin. La rezonado de la ĵurio legis: "Obstina kiel Heinrich Heine, Peter Handke sekvas sian vojon al malferma vero en sia [verkinto] laboro. Lia poezia vidpunkto de la mondo metas lin senkompate kontraŭ publika percepto kaj ĝiaj ritoj." <ref>[https://kulturwest.de/inhalt/der-heine-preis-wird-nicht-an-peter-handke-verliehen/ Sasa Stanisic: ''Der Heine-Preis wird nicht an Peter Handke verliehen – Chronik einer Komik, Protokoll einer Peinlichkeit'' i Kultur West den 1 Juli 2006]</ref> Joachim Erwin informis Handke ke li gajnis la premion, kaj Handke akceptis. La decido estis kritikita fare de, inter aliaj, la ĉefministro de la ŝtato de [[Nordrejn-Vestfalio]], Jürgen Rüttgers, kaj postuloj estis levitaj en la gazetaro por la urbodelegitaro de Duseldorfo pesi la aliajn meritojn de Handke kontraŭ lia sinteno pri [[Slobodan Miloŝeviĉ|Slobodan Milošević]] kaj la [[Jugoslavaj Militoj|jugoslavaj militoj]]. . Handke konservis ambiguan aliron al la individuo Milošević same kiel al la militoj en Balkano. La urbodelegitaro de Duseldorfo signalis, ke ĝi ne intencas aprobi la elekton de la ĵurio en planita kunveno la 22-an de junio <ref>[https://www.spiegel.de/kultur/literatur/literatur-streit-handke-will-den-heine-preis-nicht-mehr-a-420293.html ''Handke will den Heine-Preis nicht mer'' i Spiegel Online den 8 juni 2006]</ref>. En letero al Joachim Erwin la 2-an de junio, Handke skribis ke li volis ke la Ĉefurbestro faru kion li povis por malhelpi kunsidon en la urbodelegitaro kiu signifus ke li kaj lia laboro estis denove kaj denove eksponitaj al la malestimo de partiaj politikistoj. (Pöbeleien)" <ref>[https://web.archive.org/web/20060718163932/http://www.duesseldorf.de/top/thema010/kultur/beitraege/heinepreis/briefwechsel.pdf. Peter Handkes brev till Erwin den 2 juni 2006 på web.archive: "... die Sitzung des Düsseldorfer Stadtrats (heißt das so?) zu ersparen, womit der Preis an mich für nichtig erklärt werden soll, zu ersparen auch meiner Person, nein, eher dem durch die Öffentlichkeit (?) geisternden Phantom meiner Person, und insbesondere zu ersparen meinem Werk, oder meinetwegen Zeug, welches ich nicht wieder und wieder Pöbeleien solcher wie solcher Parteipolitiker ausgesetzt sehen möchte. Ich bitte Sie -so das in Ihrer Macht steht -, die Sitzung oder Veranstaltung auf den Nimmerleinstag zu verschieben und....]</ref>. La letero estis interpretita kiel Handke rezignanta la premion kaj Erwin klarigis ke neniu premio estos aljuĝita. Ĝi prezentiĝas dum la procezo ke la urbodelegitaro havas neniun mandaton revizii la decidon de la ĵurio. Kuratoro [[Claus Peymann]] de la [[Berlina Ensemblo]], aktoroj Rolf Becker kaj Käthe Reichel kaj aliaj prenis la iniciaton revivigi ''la Berliner Heinrich-Heine-Preis'' kiel alternativa premio al la Handke, kun egala premiokvanto. Peter Handke rifuzis akcepti ĉi tiun premion. Post la konflikto pri la premioceremonio (2006) estis reviziitaj la reguloj por Premio Heinrich Heine de Duseldorfo kaj la aŭtoritato de la 13-membra ĵurio estis fortigita. La premiita elekto de la ĵurio tiam estis fina. === Laŭratoj === * 1972 [[Carl Zuckmayer]] * 1974 [[Kito Lorenc]] * 1975 [[Pierre Bertaux]] * 1978 [[Sebastian Haffner]] * 1981 [[Walter Jens]] * 1983 [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] * 1985 [[Günter Kunert]] * 1987 [[Marion Gräfin Dönhoff]] * 1989 [[Max Frisch]] * 1991 [[Richard von Weizsäcker]] * 1993 [[Wolf Biermann|Lupo Biermann]] * 1996 [[Władysław Bartoszewski]] * 1998 [[Hans Magnus Enzensberger]] * 2000 [[W. G. Sebald]] * 2002 [[Elfriede Jelinek]] * 2004 [[Robert Gernhardt]] * 2006 ''ne premiita''<ref name="GmbH 20062">{{cite news|title=Eklat in Düsseldorf: Kein Heine-Preis für Handke – Politiker verweigern Zustimmung|website=FAZ.NET|date=30 May 2006|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/eklat-in-duesseldorf-kein-heine-preis-fuer-handke-politiker-verweigern-zustimmung-1327741.html|language=de|access-date=17 July 2021}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240823063047/https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/eklat-in-duesseldorf-kein-heine-preis-fuer-handke-politiker-verweigern-zustimmung-1327741.html |date=2024-08-23 }}</ref> * 2008 [[Amos Oz]] * 2010 [[Simone Veil]] * 2012 [[Jürgen Habermas]] * 2014 [[Alexander Kluge]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.duesseldorf.de/top/thema010/aktuell/news/heinepreis2014/index.shtml |titolo=Pressemeldung der Landeshauptstadt Düsseldorf vom 19. Okt. 2014 |alirdato=2024-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141019190633/https://www.duesseldorf.de/top/thema010/aktuell/news/heinepreis2014/index.shtml |arkivdato=2014-10-19 }}</ref> * 2016 [[A. L. Kennedy]] <ref>[http://bellacaledonia.org.uk/2016/12/13/a-toxic-culture/ Die Rede AL Kennedys], bellacaledonia.org bringt Kennedys acceptance speech (englisch), abgerufen am 3. Februar 2017</ref> * 2018 [[Leoluca Orlando]] * 2020 [[Rachel Salamander]] <ref name="ZEIT ONLINE2">{{cite web|title=Heine-Preis für Rachel Salamander|website=[[Die Zeit]]|url=https://www.zeit.de/news/2021-08/29/heine-preis-fuer-rachel-salamander|language=de|access-date=30 August 2021}}</ref> * 2022 [[Jurij Andruĥoviĉ]] <ref name="DW.COM2">{{cite web|title=Heine-Preis für Juri Andruchowytsch – 11.12.2022|website=DW.COM|url=https://www.dw.com/de/heine-preis-f%C3%BCr-juri-andruchowytsch/a-64061656|language=de|access-date=12 December 2022}}</ref> * 2024 [[David Grossman]] == Premio Heinrich Heine de la Heinrich-Heine-Gesellschaft == * 1965 [[Max Brod]] * 1972 [[Hilde Domin]] * 1976 [[Marcel Reich-Ranicki]] * 1981 [[Martin Walser]] * 1984 [[Peter Rühmkorf]] * 1989 [[Kay Lorentz]] * 1992 [[Sarah Kirsch]] * 1994 Tankred Dorst * 1997 Ruth Klüger * 2000 [[Bernhard Schlink]] * 2003 [[Dieter Forte]] * 2006 [[Alice Schwarzer]] * 2009 [[Herta Müller]] * 2012 [[Dževad Karahasan]] == Premio Heinrich Heine de la Ministerio por kulturo de la GDR == * 1953 [[Stefan Heym]] * 1957 Herbert Nachbar * 1959 Heiner Müller, Wieland Herzfelde * 1960 Gerd Semmer * 1961 [[Armin Müller]] * 1962 [[Hermann Kant]] * 1963 [[Heinz Kahlau]] * 1964 [[Christa Wolf|Christa Lupo]], Hugo Huppert * 1965 Heinz Knobloch * 1970 [[Rolf Recknagel]] * 1971 Volker Braun * 1972 Stephan Hermlin, [[Hans Kaufmann (literary scholar)|Hans Kaufmann]] * 1973 [[Sarah Kirsch]], [[Ulrich Plenzdorf]] * 1974 Kito Lorenc * 1975 [[Irmtraud Morgner]], [[Eva Strittmatter]] * 1976 [[Dieter Süverkrüp]] * 1977 Heinz Czechowski * 1978 [[Egon Richter]] * 1979 [[Jürgen Rennert]] * 1984 [[Bernt Engelmann]] (?), [[John Erpenbeck]] * 1985 Peter Gosse * 1987 Luise Rinser * 1988 [[Peter Rühmkorf]] * 1990 [[Hans-Eckardt Wenzel]] == Vidu ankaŭ == * [[Germanlingva literaturo|germana literaturo]] * [[Literaturpremioj|Listo de literaturaj premioj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.duesseldorf.de/kunst-und-kultur/heine-preis.html Der Heine-Preis der Landeshauptstadt Düsseldorf] (oficiala retejo) {{PlurajLingvokodoj|de}} * [http://www.deutsche-gesellschaft-fuer-ordenskunde.de/DGOWP/wp-content/uploads/2013/06/32-VL-HHP.pdf Zum Heinrich-Heine-Preis der DDR] {{PlurajLingvokodoj|de}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Heinrich Heine]] [[Kategorio:Germanaj literaturpremioj]] m1e4qbwp2z8pp4g3ninczs4omqj9tkv 0 882661 9387167 9050636 2026-05-29T23:27:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387167 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo = Arnstadt |zomo=15 }} [[file:Hausen St. Nikolaus 01.jpg|eta|protestantisma kirko de Hausen]] '''Preĝejo Sankta Nikolao''' (germane: ''Dorfkirche St. Nikolaus'') estas [[protestantismo|evangelia]] kirko en [[Hausen (Arnstadt)|Hausen]], kvartalo de [[Arnstadt]], Germanujo. == Historio == Ĝi datumas, en formo de [[romaniko|romanika]] kapelo, el la 12-a jarcento. Nordflanke troviĝas la iama portalo kun belega [[timpano (arkitekturo)|timpano]], ja sub la ternivelo: fakte la kirko estas sur la plej malalta loko de la tuta vilaĝo. Antaŭ kelkaj jaroj la planko ankoraŭ estis fosata por gajni spacon. Ĉirkaŭ la kirko estas sekigfoso kiu dum pluvozaj jaroj eĉ parte pleniĝas. Temas pri [[defend-preĝejo]] kiu dum la malfrua [[mezepoko]] ricevis eosten direktitan [[ĥorejo]]n. Dekoracias la eostan vandon parte bunta vitralo. La navo estis konsiderinde plialtigita kaj ricevis la nunan altecon ĉ. en 1700. Iama sakristio ĉe la norda flanko estis forigita. Nave staras mezepoka [[triptiko]] el la tempo de ĉ. 1500. En 1700 la galerioj kaj la benkaro alvenis, en 1802 [[orgeno]]. La lastaj arkitekturaj ŝanĝoj okazis en 1900. Dum la 20-a jarcento estis restaŭrita la tegmento kaj forprenita la predikeja muro: tio tuj pliheligis la maleksteron. Du grandaj bildoj superregas la internon<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/marlishausen/hausen/kirche-st-nikolaus/ |titolo=hejmpaĝo de la eklezidistrikto ''Kirchenkreis Arnstadt-Ilmenau'' |alirdato=2024-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240907163039/https://www.kirchenkreis-arnstadt-ilmenau.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/marlishausen/hausen/kirche-st-nikolaus/ |arkivdato=2024-09-07 }}</ref>. En 1917 oni plantis tilion malpost la kirko, honore al [[Marteno Lutero]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140201185439/http://www.ffwhausen.de/index.php/wiruberuns/unserorthausen/hausen "Wissenswertes über Hausen"]</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{commonscat}} *[https://www.outdooractive.com/de/poi/thueringer-wald/st.-nikolaus-hausen/16851187/ informoj por marŝemuloj] == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Nikolao|Hausen]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Arnstadt|Hausen]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Hausen]] [[Kategorio:Romanikaj preĝejoj en Germanio|Hausen]] qeg18ug1edn9l0rjdsnzqfcqwrpd4eo 0 883994 9386921 9055887 2026-05-29T19:20:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386921 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = DE-TH |tersituo = Centra Hildburghausen/Hildburghausen |zomo = 14 }} [[file:Hildburghausen-Apostelkirche.jpg|eta|Apostola Preĝejo je Hildburghausen]] [[file:Hildburghausen-Apostelkirche-02.jpg|eta|pupitra altarejo kun orgeno]] '''Preĝejo Apostoloj''' (germane: ''Apostelkirche'', ''Waisenhauskirche'') estas protestantisma kirko en [[Hildburghausen]], Germanujo. == Historio == Venigis en 1711 duko [[Ernesto (Saksio-Hildburghausen)|Ernesto]] [[hugenotoj]]n kaj permesis setlon antaŭ la urbopordegoj. Sekve de 1710 estiĝis kaj floris nova periferia urbokvartalo ''Neustadt''. En 1721 fariĝis propra komunumo kiu okazigis la diservojn en tiama orfejo (nun troviĝas tie hospitalo). Propra kirko estis konstruita inter 1755 kaj 1774 en stilo de malfrua [[renesanco]] kaj frua klasikismo. Grundo por ĝi estis drenita lageto. Je la unua dimanĉo de [[advento]] 1774 eblis solena konsekro, sub la nomo ''Orfeja Kirko''. Post kiam en 1819 ĉiuj rilatoj al la orfejo oni alinomis ĝin ''Neustädter Kirche''. En 1824 oni kunfandiĝis kun la [[reformita Eklezio|reformita komunumo]]. Inter 1820 kaj 1910 ĉi konstruaĵo ankaŭ servis kiel tombeja funebrejo. Post fermo de la [[kastelo Hildburghausen|kastela kirko]] en 1847 alvenis statuoj de [[Johano la Evangeliisto]] kaj de [[Johano la Baptisto]]. En 1975 ĉi kirko deklariĝis range ĉefkirko, ĉar [[preĝejo Kristo (Hildburghausen)|Preĝejo Kirko]] devis fermiĝi pro troa kaduko: tio daŭris ĝis 1993. Poste Preĝejo Apostoloj servis kiel dumvintra kirko kaj okazigo de neliturgiaĵoj. De 2019 ĝi ne plu alireblas pro mura malfirmeco. == Arkitekturo == La interno modestas havante du galeriojn. La longeco estas de 24 metroj, la larĝeco de 17 metroj. Eoste troviĝas altaro, predikejo kaj orgena galerio. Kontraŭe al la altaro troviĝis princa loĝio. La unua orgeno venis ne antaŭ 1783, disde [[Kastelo Heldburg]], verko de [[Johann Christian Dotzauer]]. Enireje oni plialtigis en 1833/34 la turon ĝis 34 metroj. Eta orgeno de [[Rudolf Böhm]] kun kvin registroj<ref>[https://www.die-orgeln-im-kirchenkreis-hildburghausen-eisfeld.de/hildburghausen/apostelkirche/ orgenoj en Hildburghausen]</ref> estis donacita fare de la municipo en 1974. De 1975 oni restaŭradis la tuton. En 1985 oni honore memoris ene la bonfaradojn de [[Ludwig Nonne]] kaj en 1988 okazis ekumenisma porinfana tago. La loko ankaŭ estiĝis disputadejo antaŭ la [[turniĝo (politike)|Kontraŭkomunisma revolucio]] de aŭtuno 1989. En 2000 oni provis forigi [[Serpula lacrymans|larmofungon]] kaj farbis la internon. La tuto pli kaj pli ŝanĝiĝis koncertejo. Grandan modernan orgenon, post historia [[orgenfasado]], enmuntis en 1934 Riĉard Voigt el [[Halberstadt]]. Ĝi havas 20 registrojn, du klavarojn kaj pedalon. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.kirchenkreis-hildburghausen-eisfeld.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/mitte/hildburghausen/hildburghausen/apostelkirche/ prikirkaj informoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924060246/https://www.kirchenkreis-hildburghausen-eisfeld.de/kirchenkreis/gemeinden-und-kirchen/mitte/hildburghausen/hildburghausen/apostelkirche/ |date=2024-09-24 }} fare de la respondeca eklezidistrikto *Katja Wollschläger: [https://www.insuedthueringen.de/inhalt.hildburghausen-eine-kirche-in-not.45b72ed2-6e33-4d15-acb7-6792afad8d9e.html "Eine Kirche in Not"] - ĉe: TA, 12.7.2023 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hildburghausen]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Hildburghausen]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de apostoloj|Hildburghausen]] [[kategorio:Hugenotoj]] [[kategorio:Apostoloj]] [[kategorio:Koncertejoj|Hildburghausen]] ftd78ukcfu0o5hiuk5hml9ifdzyh1i7 0 885117 9387195 9318673 2026-05-30T01:38:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=AU |tersituo=Centra Kanbero/Kanbero/Aŭstralia Ĉefurba Teritorio/Aŭstralio }} [[Dosiero:Pathway leading to St Johns the Baptist Church Canberra May 2014.jpg|eta|396x396ra]] '''Preĝejo de Sankta Johano la Baptisto, Reid''' estas aŭstralia anglikana preĝejo en la [[Kanbero|Kanbera]] antaŭurbo Reid en la [[Aŭstralia Ĉefurba Teritorio]]. La preĝejo situas ĉe la angulo de Anzac Parade kaj Constitution Avenue, najbara al la Parlamenta Triangulo, kaj estas la plej malnova pluviva publika konstruaĵo ene de la urbo Kanbero kaj la plej malnova preĝejo en la Aŭstralia Ĉefurba Teritorio.<ref name="Wilson">{{cite book |last1=Wilson |first1=Randall |title=Sanctuary in the city : the Anglican Church of St John the Baptist Canberra |date=2012 |publisher=The Anglican Church of St John the Baptist, Canberra |isbn=978-0646574455}}</ref> La [[preĝejo]] [[Johano la Baptisto|Sankta Johano]] estis priskribita kiel "spirita kaj socia centro" kaj "rifuĝo en la grandurbo."<ref name="Wilson" /><ref>{{Cite web |last=Directorate |first=Environment and Planning |date=2022-08-04 |editor-last=Jans |editor-first=Edwina |title=St Johns Church |url=https://www.canberratracks.act.gov.au/heritage-trails/track-2-the-limestone-plains/st-johns-church |access-date=2024-06-12 |website=www.canberratracks.act.gov.au |language=en}}</ref> Preterrigardante Lago Burley Griffin hodiaŭ, ĝi restis malgranda angla vilaĝ-stila preĝejo eĉ kiam la ĉefurbo de Aŭstralio kreskis ĉirkaŭ ĝi.<ref name="Allbrook" /> Kun la tempo, ĝi iĝis fokuso por la ĝeneralaj guberniestroj, politikistoj, oficistoj kaj armeaj gvidantoj de Aŭstralio,<ref name="Allbrook">{{cite journal |last1=Allbrook |first1=Malcolm |title=History of Canberra's oldest church |journal=Australian National University Reporter |date=2015 |volume=46 |issue=2}}</ref> kaj gastigis reĝecon dum multaj okazoj.<ref>{{cite news |title=Royalty Attends Wedding |url=https://www.youtube.com/watch?v=ppLYo4Z3XBo |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/ppLYo4Z3XBo |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|access-date=11a de Aprilo 2020 |publisher=British Pathe}}{{cbignore}}</ref><ref name="abc.net.au">{{cite web |title=Queen meets Rush, attends church service |date=22a de Oktobro 2011 |url=https://www.abc.net.au/news/2011-10-23/queen-to-host-luncheon-at-government-house/3595662 |publisher=Australian Broadcasting Corporation |access-date=11a de Aprilo 2020}}</ref> La preĝejo restas aktiva didomo kaj Kanbera orientilo, kvankam ĝi nun estis ĉirkaŭata de oficejoj kaj loĝkonstruaĵoj. La [[Preĝeja sonorilo|sonorilo]]j de la preĝejo Sankta Johano, gisitaj de la sama fandejo kiel la Nacia Kariljono,<ref name="Bells">{{cite web |title=The Bells of St John's |url=https://www.stjohnscanberra.org/the-bells |publisher=St John's Church |access-date=11a de Aprilo 2020 |archive-date=9a de Decembro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209131034/https://www.stjohnscanberra.org/the-bells |url-status=dead }}</ref><ref name="National Carillon">{{cite web |title=National Carillon |date=8a de Majo 2017 |url=https://www.nca.gov.au/carillon |publisher=ACT Government|access-date=11a de Aprilo 2020}}</ref> estas aŭdeblaj de Lago Burley Grifo. St John's Care, loka bonfarado, krizhelpo kaj komunuma organizo aligita kun Anglicare,<ref>{{cite web |title=St John's Care |url=https://www.stjohnscare.org.au/ |publisher=St John's Care|access-date=11a de Aprilo 2020}}</ref> estas bazita en la preĝeja policdistrikto, kiel estas la muzika grupo de la paroĥo, la Koruso de Sankta Johano.<ref name="Choir">{{cite web |title=St John's Choir |url=http://www.stjohnschoir.org/ |publisher=St John's Choir |access-date=11a de Aprilo 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240923210744/https://stjohnschoir.org/ |archivedate=2024-09-23 }}</ref> Ĉiujara komunuma [[foiro]] estis okazigita en la preĝejoj ekde la 1930-aj jaroj, kun partopreno de lokaj lernejoj, grupoj kaj artorganizoj.<ref>{{cite web |title=Fair |url=https://www.stjohnscanberra.org/fair |publisher=St John's Church |access-date=11a de Aprilo 2020}}</ref> En marto 2020, la preĝejo festis sian 175-an datrevenon ekde sia konsekro en 1845.<ref name="A Service to Celebrate">{{cite book |title=A Service to Celebrate 175 Years of Christian Worship on the Limestone Plains |date=15a de Marto 2020 |publisher=St John's Anglican Church Canberra}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.stjohnscanberra.org/ Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kanbero]] [[Kategorio:Kristanismo en Aŭstralio]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Aŭstralio]] 5tph7pj52x9vr5oyn3gs41mtfgxj2b6 0 885700 9386941 8882172 2026-05-29T19:48:03Z Sj1mor 12103 9386941 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Bauern, Bonzen und Bomben''''' (laŭvorte: ''Pri kamparanoj, fipotenculoj kaj bomboj'') estas romano de [[Hans Fallada]] aperinta 1931 en la eldonejo ''Rowohlt-Verlag''. En ĝi enplektita estas historia eventaro de la kontraŭparlamenta Landpopola Movado de la 1920-aj jaroj en [[Ŝlesvigo-Holstinio]] kaj la bojkotiĝo de la urbo [[Neumünster]]. Pri ĉi evento Fallada raportis en 1929 kiel helpĵurnalsito de regiona gazeto: Fallada translokis la intrigon al Altholm, en fikcian urbon de [[Pomerio]]. Reĝisoro [[Egon Monk]] filmigis ĝin en 1973 (dissendo en kvin partoj). == Intrigo == Rakontatas unue la protestagadoj de kamparanoj, de rezisto kontraŭ perfortaj konfiskoj aŭ manifestacioj ĝis bombatencoj. Okaze de demonstracio en Altholm ekas batalo pri movada flago dum kio la standardisto grave vundiĝis. Rezultis ĝenerala unujara bojkotado de la publika administrado fare de la kamparano kun malfacilaj ekonomiaj kaj politikaj konsekvencoj. Tiutempe du malicaj agademuloj renkontiĝas en Altholm, la naciema redaktoro Stuff kaj la socialdemokratia urbestro Gareis. Krome agadetas pli malpli ruze kaj ĉiam laŭ konkreta bezono aliaj eturbaj/terkulturistaj societanoj: komercistoj, eldonistoj, policistoj, politikistoj, administrantoj, agrikulturistoj. Aliancoj inter ili laŭbezone alternas. Tragikan rolon ludas la ne-orientita reklam-peranto kaj helpredaktisto Tredup, eble [[alter ego|alia mio]] de Fallada mem<ref>Rolf Schneider: "Klatsch, Kabale und Korruption" - ĉe [[Marcel Reich-Ranicki]] (eld.) ''Romane von gestern – heute gelesen'', vol. II 1918 – 1933, S. Fischer Verlag, Frankfurt a. M. 1989, ISBN 3-10-062911-6, p. 277–284, konkrete p. 280</ref>; Tredrup pli kaj pli pistiĝas, frakasiĝas kaj fine eĉ mortas. Ne forgesindas iamaj [[freikorps|liberkorpusaj]] dungosoldatoj de la (eksa mararmea) Ehrhardt-bridago kaj de [[der Stahlhelm|Stahlhelm]] kiuj provas igi la tuton modelo de konservativa revolucio. Sur la kovrilo de la unua eldono videblas impresa vira figuro desegnita de [[Olaf Gulbransson]]<ref>[https://www.le-livre.fr/photos/RO6/RO60082207.jpg librokovrila foto]</ref>, kun neklaro kiun ĝi reprezentu: ĉu la politikiston Gareis, ĉu la redaktoron Stuff respektive la kamparanan gvidiston Reimers (historie [[Claus Heim]]). == Eldonoj == * ''Bauern, Bonzen und Bomben. Roman''. Rowohlt, Berlin 1931. Samtempa eldono je Vier-Falken-eldonejo, Berlin 1931. * Dua eldono, ĉe Vier Falken, Berlin 1939. * Unua eldono post 1945, Aufbau-eldonejo, [[Orienta Berlino]] 1964 kaj Rowohlt-eldonejo, Reinbek 1964 (1995, ISBN 978-3-499-10651-4) * Noveldono en februaro 2018, kun postparolo de [[Michael Töteberg]]. Rowohlt, Reinbek 2018, ISBN 978-3-499-27377-3 == Filmo == * 1973: ''Bauern, Bonzen und Bomben'', reĝistoris Egon Monk == Radidramo == * 1997 fare de [[Mitteldeutscher Rundfunk|MDR]] en 15 partoj: samtitole, fare de [[Gerhard Rentzsch]] == Literaturo == * Kurt H. Eissfeldt: ''Fatalismus und Hoffnung: Untersuchungen zum Menschen- und Gesellschaftsbild im massenhaft verbreiteten politischen Zeitroman am Beispiel der Romane "Bauern, Bonzen und Bomben" von Hans Fallada und "Alle Menschen werden Brüder" von Johannes Mario Simmel''. Lang, Frankfurto 1988, ISBN 3-8204-9419-7 (disertacio, Bremeno 1986) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.textlog.de/tucholsky-bauern-bonzen.html Kurt Tucholsky pri ''Bauern, Bonzen und Bomben''] *[https://www.projekt-gutenberg.org/fallada/baubobom/baubobom.html teksto originala germana] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Hans Fallada]] [[Kategorio:Aperis en 1931]] {{kursiva titolo}} jqdffbrhkhi9kzwkw0z2q2pv7pb8485 0 888634 9387246 9206971 2026-05-30T03:42:26Z Sj1mor 12103 9387246 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Regna ligo de germanaj verkistoj''' (germane: ''Reichsverband deutscher Schriftsteller'', mallongigo ''RDS'') estis perforta organizo inter 1933 kaj 1935 por verkistoj en [[Nazia Germanio]]. Sidejo ĝia estis en [[Berlino]] (Nürnberger Straße 8). == Historio == === Fondo kaj strukturo === Laŭ instigo de la Regna ministerio pri progagando fondiĝis en junio 1933 la Regna ligo de germanaj verkistoj.<ref>[[Cuno Horkenbach]] (eld.): ''Das deutsche Reich von 1918 bis heute''. Raportovolumo 3. Verlag für Presse, Wirtschaft und Politik, 1933, p. 575</ref> Fakte ĝi englutis la organizojn ''Schutzverband deutscher Schriftsteller'', ''Verband deutscher Erzähler'', ''Deutsche Schriftstellerverein'' kaj ''Kartell lyrischer Autoren''. Havas ĝi la sekvan strukturon<ref>''Archiv für Geschichte des Buchwesens'', volumo 21. Buchhändler-Vereinigung, Frankfurt am Main 1980, ISBN 3-7657-0948-4, p. 625-626</ref>: Prezidantis [[Goetz Otto Stoffregen]] ''(Reichsführer)'', viciĝonte de sekretario [[Hans Richter]]. Trezoristoj estis [[Heinz Wismann]] kaj [[Karl August Walther]]. Helpis la estraron konsilio je kiu anis [[Friedrich Arenhövel]], [[Werner Beumelburg]], [[Hans Martin Cremer]], [[Franz Dülberg]], [[Wilhelm Conrad Gomoll]], [[Karl Heinl]], [[Bruno Herbert Jahn]], [[Gerhard Menzel]], [[Hans Heinz Sadila-Mantau]] kaj [[Richard Schneider-Edenkoben]]. Membroj de la t.n. honora senato estis [[Walter Bloem]], [[Kurt Karl Gustav von Glasenapp]], [[Ricarda Huch]], [[Ernst Krieck]], [[Agnes Miegel]], [[Rudolf Presber]], [[Arthur Rehbein]], [[Ina Seidel]], [[Heinrich Sohnrey]], [[Hermann Stehr]], [[Lulu von Strauß und Torney]] kaj [[Fedor von Zobeltitz]]. Kelkaj membroj de tiuj ĉi suborganizoj stis ankaŭ komisiitoj fakaj. Kromaj specialaj fakuloj por RDS estis [[Ilse Hamel]], [[Georg Irrgang]], [[Robert Seitz]] kaj [[Albert Sergel]]. === Kondiĉoj por membreco === Malmultajn monatojn post fondo de RDS oni enkorpigis ĝin je [[Regna Literatura Ĉambro]] (''Reichsschrifttumskammer,'' RSK) kiu siavice apartenis al [[Regna kulturejo]]. Laŭ § 4 de la dekreto ''Erste Verordnung zur Durchführung des Reichskulturkammergesetzes'' (1.11.1933) estis devo de ĉiuj germanaj verkistoj membri.<ref>Joseph Wulf: ''Literatur und Dichtung im Dritten Reich. Eine Dokumentation'' (=Kultur im Dritten Reich, 2). Ullstein, Frankfurt am Main/Berlin 1989, ISBN 3-550-07056-X, p. 202</ref> Plua informo de la 10.12.1933 klarigis ke tiu devo validus nur por ĉiuj ĉefprofesiaj literaturistoj kaj ke membreco ĉe RSK aŭtomate estiĝus per membreco ĉe RDS.<ref>''Claire Goll, Yvan Goll, Paula Ludwig. «Noch einmal werd ich dir untreu sein». Briefwechsel und Aufzeichnungen 1917 – 1966''. Eldonis kaj postparole komentis Barbara Glauert-Hesse, Wallstein Verlag, Göttingen 2013, ISBN 978-3-8353-1046-9, p. 270</ref> Implicite do temis pri devontigo. Laŭ membreckondiĉoj de julio 1933 nur ''germansangaj'' aŭtoroj povis membriĝi ne kontraŭante al la novaj politikaj cirkonstancoj.<ref>Murray G. Hall: ''Der Paul Zsolnay Verlag. Von der Gründung bis zur Rückkehr aus dem Exil.'' Max Niemeyer, Tübingen 1994, ISBN 978-3-484-35045-8, p. 372</ref> Tiel ebligis la malinkludo de judoj kaj opoziciuloj. Sur la aliĝformularo troviĝu detaloj pri la politika sinteno kaj ĝistiama agado.<ref>Karsten Brandt: ''Die Dissoziation eines Schriftstellers in den Jahren 1934-1936: Ödön von Horváth und H.W. Becker'', Humboldt-Universität Berlin 2004, p. 142</ref> === Malestiĝo === Nalgraŭ ideologia intimeco al la nova nazia reĝimo, gravuloj de la nacisocialisma kulturpolitiko (ekz. el la ligo ''Kampfbund für deutsche Kultur'') ne estis por RDS: kaŭzo por tio estis la fakto ke pinte de RDS troviĝis personoj venantaj el la ĉirkaŭaĵo de la germannaciema komunikilkonzerno de [[Alfred Hugenberg]] (Scherl-eldonejo; [[UFA]]). Tiel la vica prezidanto Hans Richter devis demisii en marto 1935 pro mankanta partimembreco ĉe [[NSDAP]]. Alia kialo estis la neefikeco de du paralelaj administraj reloj por simila afero, de RDS kaj de RSK. En la 20.9.1935 ĝi estis neniigita kaj la dudek miloj da anoj de RDS iĝis anoj de aparta aro ''Gruppe Schriftsteller'' ene de RSK. == Literatur == * [[Jan-Pieter Barbian]]: ''Literaturpolitik im ‚Dritten Reich’. Institutionen, Kompetenzen, Betätigungsfelder''. Prilaborita poŝlibra eldono, Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1995, ISBN 3-423-04668-6, p. 94–96 kaj p. 207–210 == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkistaj organizaĵoj en Germanio]] [[Kategorio:Naziaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Aperis en 1933]] [[Kategorio:Malaperis en 1935]] l1pt3y6wph5s0vge5rwag6kft54ba9r 0 895400 9387212 8978997 2026-05-30T03:17:41Z Sj1mor 12103 9387212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Ramond-Ch.Jouas.jpg|thumb|upright=0.5|1. Ramond]] [[Dosiero:Lezat-Ch.Jouas.jpg|thumb|upright=0.5|2. Lézat]] [[Dosiero:Russell-Ch.Jouas.jpg|thumb|upright=0.5|3. Russell]] [[Dosiero:Nansouty-Ch.Jouas.jpg|thumb|upright=0.5|4. Nansouty]] [[Dosiero:Schrader-Ch.Jouas.jpg|thumb|upright=0.5|5. Schrader]] [[Dosiero:Chausenque-Ch.Jouas.jpg|thumb|upright=0.5|6. Chausenque]] [[Dosiero:Peytier-Ch.Jouas.jpg|thumb|upright=0.5|7. Peytier]] [[Dosiero:Hossard-Ch.Jouas.jpg|thumb|upright=0.5|7. Hossard]] '''''Cent jaroj en la Pireneoj''''' ({{fr}} '''''Cent ans aux Pyrénées''''') estas sep-voluma [[libro]] verkita de [[Henri Beraldi]] inter [[1898]] kaj [[1904]], kiu priskribas la historion de la "pitoreska" (aŭ turisma) malkovro de la [[Pireneoj]], de la unuaj grimpadoj kaj priskriboj de la montaro, ekde [[Louis Ramond de Carbonnières]] ([[1755]]–[[1827]]) ĝis la [[1900-aj jaroj]]. Ĝi estas esence [[Bibliofilo|bibliofila]] verko, en kiu Beraldi, en vigla, preskaŭ ĵurnalisma stilo, rakontas pri la konkero de montopintoj bazita sur literaturo. En ĉi tiu verko li inventas la koncepton de [[pireneismo]] : « ''Necesis jarcento da klopodoj, kies spuro estas serio de skribaĵoj formantaj la historion de pireneismo — oni diras pireneismo kiel oni diras alpismo […]'' »<ref>[[Henri Beraldi]]. ''Cent ans aux Pyrénées'', 7 volumoj eldonitaj inter 1898 kaj 1904, represado fare de ''Les amis du Livre Pyrénéen'', Pau, 1977.</ref>. Laŭ Beraldi, la pireneisto ne nur grimpas : li sentas, rakontas, kaj skribas. La unua eldono devis esti ilustrita fare de la pentristo kaj desegnisto [[Charles Jouas]], amiko de Beraldi, kun kiu li plenumis multajn grimpadojn. Tamen la ilustraĵoj, fine faritaj kaj gravuritaj de [[Henri Paillard]], ne estis uzitaj, krom sep portretoj de pireneistoj ornamantaj la kovrilojn de la sep volumoj : [[Ramond de Carbonnières]], [[Toussaint Lézat]], [[Henry Russell]], [[Charles-Marie-Étienne Champion Dubois de Nansouty]], [[Franz Schrader]], [[Vincent de Chausenque]], [[Pierre Peytier]] kaj Hossard. == Enhavo == La sep volumoj pritraktas la malkovron de la [[Pireneoj]] laŭ kronologio. La subtitoloj de ĉiu volumo, kun la bildoj fare de Charles Jouas, estas jenaj: === Volumo 1 === Ramond - La pireneisma literaturo de la Imperio kaj Resurtronigo - La geodeziistaj oficiroj. === Volumo 2 === Chausenque - Romantikismo - Franqueville kaj Tchihatcheff - La topografiaj oficiroj - Lézat - Tonnellé. === Volumo 3 === Russell - Packe - La sovaĝaj Pireneoj - Societo Ramond - Nansouty. === Volumo 4 === La Plejado - La hispana flanko - Lequeutre - Wallon - Schrader - Gourdon - Saint-Saud. === Volumo 5 === Cent jaroj post Ramond - La grotoj de Vignemale - La pireneisma alpismo. === Volumo 6 === Post cent jaroj - La pintoj de Eŭropo - Ekskursismo - Impresionisma pireneismo === Volumo 7 === La Orientaj Pireneoj kaj Ariège - La centjariĝo de Mont-Perdu - La amasiĝo de fotoj - Vulgarigo kaj utilismo == Eldonoj == *''Cent ans aux Pyrénées'', unua eldono, 1898 - 1904. *Reeldono, Les Amis du Livre Pyrénéen, Pau, 1977 *Reeldono en 2 volumoj (volumoj 1 ĝis 4, volumoj 5 ĝis 7), MonHélios, 2011 {{ISBN|978-2-914709-95-8}} Ĉe Gallica: [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k65673787 ''Cent ans aux Pyrénées''] (volumo 6) == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1900-1909]] [[Kategorio:Vojaĝlibroj]] [[Kategorio:Pireneoj]] h4iq4ukv9u04fw4bol5yrcb5isnkzyd 0 898298 9387243 9006852 2026-05-30T03:41:54Z Sj1mor 12103 9387243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Studenta organizaĵo''' (studentorganizaĵoj) aŭ '''studenta asocio''' (studentasocio) estas [[asocio]] por [[Studento|studentoj]], kun fokuso sur komunaj akademiaj aŭ ne-akademiaj interesoj. Studenta asocio povas esti, sed ne nepre, rilata al studenta afero, kiu funkcias por studentoj de rajtoj. Studentorganizaĵoj ofte estas parto de la ne-akademia vivo de studento en [[universitato]]. Interalie, la organizaĵoj povas esti bazitaj en akademiaj, sociaj, sportaj, politikaj, kulturaj, religiaj aŭ profesiaj aspektoj. Studentorganizaĵoj iĝis oftaj en strukturita formo ekde la [[20-a jarcento]]. Ĉi tiuj povus esti orientitaj ĉirkaŭ [[literaturo]], [[Vespermanĝo|vespermanĝoj]], [[sporto]] aŭ [[Fako|fakoj]]. Unuflanke, estas la asocioj de lokaj studentaj korpoj, kiuj parte baziĝas sur la deviga membreco de ĉiuj studentoj en universitato ( '''studentaj reprezentantoj''' ). Aliflanke ekzistas la tiel nomataj '''studentaj asocioj''', kiuj baziĝas sur la principo de libervola membreco de studentoj, kvankam organize oni povas distingi du specojn de asocioj: En kelkaj asocioj la studentoj mem estas membroj, dum aliaj asocioj estas; tegmentaj organizoj kiuj estas asocioj de universitataj grupoj. Krom la (partiaj) politikaj asocioj, la studentaj asocioj inkluzivas ankaŭ la superlokajn asociojn de studentaj asocioj kaj ankaŭ la sennombrajn profesiajn, religiajn aŭ muzik-kulturajn asociojn. Fine, tria speco de asocio povus esti konsiderata la tiel nomataj '''agaj aliancoj''', kiuj estas formitaj por limigita tempodaŭro kaj por atingi specifan celon kaj al kiuj povas aparteni individuaj studentaj korpoj, plej diversaj asocioj kaj individuoj. Ekzistas ankaŭ internaciaj aliancoj de landaj asocioj. Frue rimarkindaj ekzemploj de studentaj societoj inkluzivas la [[Mezepoko|mezepokajn]] laŭdirajn naciojn de la [[Universitato de Bolonjo|Universitato de Bologna]] kaj la [[Universitato de Parizo]]. Poste [[Moderna epoko|modern epokaj]] ekzemploj inkluzivas la [[Studenta korporacio|Studentenverbindung]] en [[germanlingvio]], tiel kiel la evoluo de [[frateca ordeno|fratulaj ordenoj]] por studentoj kaj [[Frataroj kaj fratinaroj|greka-letera studentaj fratecoj kaj fratinecoj]] internacie. == Internaciaj organizaĵoj == Tiu ĉi listo estis unue prenita de la la anglalingva vikipedio, do verŝajne multe el tiuj, kaj preskaŭ certe la "naciaj" estas usonaj. * [[AIESEC]] - Internacia Asocio de Lernantoj pri Ekonomikaj kaj Komercaj Sciencoj) estas internacia junulara organizaĵo kiu okupiĝas pri internaciaj studentinterŝanĝo- kaj interndeĵoro-programoj por profito kaj soci-utilaj organizaĵoj * Eŭropaj Horizontoj - Transatlantika studente funkciiganta pensfabrikon * IAAS - Internacia Asocio de Studentoj en Agrikulturaj kaj Rilataj Sciencoj * IADS - Internacia Asocio de Dentistaj Studentoj * IAESTE - La Internacia Asocio por la Interŝanĝo de Studentoj por Teknika Sperto * IAPS Internacia Asocio de Fizikaj Studentoj * [[IAPSS]] Internacia Asocio de Politikaj Sciencaj Studentoj * [[Internacia Federacio de Asocioj de Medicinaj Studentoj|IFMSA]] - Internacia Federacio de Asocioj de Kuracaj Studentoj * IFSA - Asocio de Internaciaj Forstumaj Studentoj * IFSA Network - Internacia Financa Studento Asocio * [[Internacia Federacio de Farmaciaj Studentoj|IPSF]] - Federacio de Internaciaj Farmaciaj Studentoj * [[IVSA]] - Internaciaj Veterinaraj Studentoj Asocio * [[Internacia Asocio de Studentoj de Historio|ISHA]] - Internaciaj Studentoj de Historia Asocio * NACURH - Usona Nacia Asocio de Altlernejaj kaj Universitataj Loĝejaj Haloj * oikos Internacia <ref>{{Cite web|url=https://oikos-international.org/|title=Homepage|website=oikos International}}</ref> - Internacia student-organizita Organizaĵon por Daŭrigebla Ekonomiko kaj Administrado * SEDS - Studentoj por la Esplorado kaj Evoluado de la Ekstertero * WOSY - Monda Organizaĵo de Studentoj kaj Junularo * [[MOSA]] - "Mia Opinio Studenta Asocio" * HSS - Mezlerneja Societo * AMSA Internacio - Asocio de aziaj Kuracaj Studentoj Internacia == Vidu ankaŭ == * [[Frataroj kaj fratinaroj]] * Honora societo * Studenta loĝejo * [[Studenta korporacio]] ({{lang-de|Studentenverbindung}}) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} [[Kategorio:Studentaj organizaĵoj|!]] dw3b7jkaejoevut4u8xccq3x888va6z 0 900329 9386844 9313656 2026-05-29T16:09:52Z Tonyo 735 Tonyo movis paĝon [[Grok (chatbot)]] al [[Grok]]: forigi la anglan vorton en la titolo; krome, ne necesas klarigo, ĉar temas pri sola signifo 9313656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programaro |Nomo = Grok |Plia nomo = |Logotipo = Grok-2025-logo.svg |Bildo = |Priskribo = |Autoro = xAI |Programisto = |Lasta_stabila_versio = Grok-2 |Dato_de_lasta_stabila_versio = {{Dato|13|08|2024}} |Lasta_testa_versio = |Dato_de_lasta_testa_versio = |Operaciumo = [[Retaplikaĵo]]<br />[[iOS]]<br />[[Android]] |Programlingvo = [[Python (programlingvo)|Python]], [[Rust (programlingvo)|Rust]] |Lingvo = |Evoluigstato = |Tipo = [[Babilroboto]] |Licenco = [[Mallibera programaro]]<br />[[Apaĉa Licenco]] (Grok-1) |Retejo = https://x.ai/grok |Standardo = }} '''Grok''' estas [[babilroboto]] (''chatbot'') de [[genera artefarita intelekto]] evoluigita fare de xAI. Surbaze de la samnoma [[granda lingvomodelo]] (LLM), ĝi estis lanĉita en [[2023]] laŭ iniciato de [[Elon Musk]].<ref>{{Citaĵo el la reto |titolo=Elon Musk has regrets about ChatGPT, saying he's a 'huge idiot' for letting go of OpenAI |url=https://fortune.com/2023/05/17/elon-musk-openai-chatgpt-larry-page-huge-idiot-regrets/ |alirdato=Novembro 11, 2023 |eldoninto=Fortune |lingvo=en |arkivdato=Novembro 11, 2023 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231111123003/https://fortune.com/2023/05/17/elon-musk-openai-chatgpt-larry-page-huge-idiot-regrets/ }}</ref> La babilroboto estis anoncita kiel havanta "sencon de humuro" kaj rektan aliron al [[X (mikrobloga servo)|X]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo |url=https://www.wsj.com/tech/ai/elon-musk-says-his-new-ai-bot-grok-will-have-sarcasm-and-access-to-x-information-b4e169de |titolo=Elon Musk Says His New AI Bot 'Grok' Will Have Sarcasm and Access to X Information |gazeto=WSJ |eldoninto=Wall Street Journal |alirdato=Novembro 4, 2023 |arkivdato=Novembro 4, 2023 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231104171521/https://www.wsj.com/tech/ai/elon-musk-says-his-new-ai-bot-grok-will-have-sarcasm-and-access-to-x-information-b4e169de |familia nomo=Dean |persona nomo=Jason }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo |dato=Novembro 5, 2023 |titolo=Musk says his new AI chatbot has 'a little humour' |lingvo=en |verkaĵo=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-67327060 |url-status=live |alirdato=Novembro 8, 2023 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231108012606/https://www.bbc.com/news/business-67327060 |arkivdato=Novembro 8, 2023 }}</ref> Ĝi estas nuntempe havebla en [[Twitter]], same kiel ĝia memstara retejo kaj kiel [[iOS]], [[Android]]-aplikaĵo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Stranger in a Strange Land (romano)#Grok]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://x.ai/grok}} * [https://github.com/xai-org/grok-1 GitHub Grok-1] {{GenAI-babilrobotoj}} [[Kategorio:Artefarita intelekto]] [[Kategorio:Babilrobotoj]] [[Kategorio:Twitter]] 6k1rt2zmgmd8ye1s56ge4cw06o1qnpi 9386847 9386844 2026-05-29T16:13:34Z Tonyo 735 9386847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programaro |Nomo = Grok |Plia nomo = |Logotipo = Grok-2025-logo.svg |Bildo = |Priskribo = |Autoro = xAI |Programisto = |Lasta_stabila_versio = Grok-2 |Dato_de_lasta_stabila_versio = {{Dato|13|08|2024}} |Lasta_testa_versio = |Dato_de_lasta_testa_versio = |Operaciumo = [[Retaplikaĵo]]<br />[[iOS]]<br />[[Android]] |Programlingvo = [[Python (programlingvo)|Python]], [[Rust (programlingvo)|Rust]] |Lingvo = |Evoluigstato = |Tipo = [[Babilroboto]] |Licenco = [[Mallibera programaro]]<br />[[Apaĉa Licenco]] (Grok-1) |Retejo = https://x.ai/grok |Standardo = }} '''Grok''' estas [[babilroboto]] (''chatbot'') de [[genera artefarita intelekto]] evoluigita fare de xAI. Surbaze de la samnoma [[granda lingvomodelo]] (LLM), ĝi estis lanĉita en [[2023]] laŭ iniciato de [[Elon Musk]].<ref>{{Citaĵo el la reto |titolo=Elon Musk has regrets about ChatGPT, saying he's a 'huge idiot' for letting go of OpenAI |url=https://fortune.com/2023/05/17/elon-musk-openai-chatgpt-larry-page-huge-idiot-regrets/ |alirdato=Novembro 11, 2023 |eldoninto=Fortune |lingvo=en |arkivdato=Novembro 11, 2023 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231111123003/https://fortune.com/2023/05/17/elon-musk-openai-chatgpt-larry-page-huge-idiot-regrets/ }}</ref> La babilroboto estis anoncita kiel havanta "sencon de humuro" kaj rektan aliron al [[X (mikrobloga servo)|X]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo |url=https://www.wsj.com/tech/ai/elon-musk-says-his-new-ai-bot-grok-will-have-sarcasm-and-access-to-x-information-b4e169de |titolo=Elon Musk Says His New AI Bot 'Grok' Will Have Sarcasm and Access to X Information |gazeto=WSJ |eldoninto=Wall Street Journal |alirdato=Novembro 4, 2023 |arkivdato=Novembro 4, 2023 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231104171521/https://www.wsj.com/tech/ai/elon-musk-says-his-new-ai-bot-grok-will-have-sarcasm-and-access-to-x-information-b4e169de |familia nomo=Dean |persona nomo=Jason }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo |dato=Novembro 5, 2023 |titolo=Musk says his new AI chatbot has 'a little humour' |lingvo=en |verkaĵo=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-67327060 |url-status=live |alirdato=Novembro 8, 2023 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231108012606/https://www.bbc.com/news/business-67327060 |arkivdato=Novembro 8, 2023 }}</ref> Ĝi estas nuntempe havebla en [[Twitter]], same kiel ĝia memstara retejo kaj kiel [[iOS]], [[Android]]-aplikaĵo. La roboto generis diversajn polemikajn respondojn, inkluzive de [[konspira teorio|konspirteorioj]], laŭdoj al Adolf Hitler, [[antisemitismo]], kaj kreado de senkonsentaj seksigitaj bildoj de senvestaj virinoj kaj infanoj. Ĝi ankaŭ referencadis al la vidpunktoj de Musk kiam oni demandis pri polemikaj temoj aŭ malfacilaj decidoj. Ĝisdatigoj ekde 2023 ŝovis la roboton politike dekstren por provizi konservativajn respondojn al uzantaj demandoj. Grok estas uzata por generi artikolojn ĉe la enciklopedia retejo [[Grokipedia]], kiun Musk lanĉis en oktobro 2025 kiel alternativon al Vikipedio, kiun li konsideris politike direktita. La nomo devenas el la romano ''[[Stranger in a Strange Land (romano)|Stranger in a Strange Land]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://x.ai/grok}} * [https://github.com/xai-org/grok-1 GitHub Grok-1] {{GenAI-babilrobotoj}} [[Kategorio:Artefarita intelekto]] [[Kategorio:Babilrobotoj]] [[Kategorio:Twitter]] nzsonq7os8xo3qocenfeu4kvrwxbr94 0 900560 9387032 9037138 2026-05-29T20:06:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Paroĥa preĝejo Koro de Jesuo | larĝo de informkesto = | dosiero = Jézus Szíve-templom, 2019 Erdőkertes.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Paroĥa preĝejo Koro de Jesuo en Erdőkertes | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Pest]] | diocezo = [[Vác]] | unio = | dekanujo = Erdőkertesöllő | vikariujo = | asocio = | paroĥo = loke, sed zorganto en [[Veresegyház]] | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Erdőkertes]] | geo = | konsekro = [[1941]] | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = [[1937]] | finigo = [[1941]] | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = 2113 Erdőkertes, Fő út 53. | ttt = | commons = | regiono-ISO = HU | mapo = Hungario }} La '''paroĥa [[preĝejo]] Koro de Jesuo''' estas sakrala [[konstruaĵo]] en [[vilaĝo]] [[Erdőkertes]] ([[Hungario]]). == Historio == La nuna areo de la nuna Erdőkertes dum la historio estis ekstera parto de [[Veresegyház]]. La vilaĝo estis fondita en 1956. Pli frue en 1928 [[kruco]] estis metita ĉe la nuna loko de la [[kirko]]. En la sekva jaro malgranda [[sonorilostablo]] ekfunkciis kun [[sonorilo]]. La [[didomo]] laŭ stilo [[Bauhaus]] estis konstruita inter 1937-1941. La [[paroĥo]] estis fondita en 1949. La 2 sonoriloj estis faritaj en 1930 kaj 1965. == Konstruaĵo == La konstruaĵo situas sola en korto. La [[fasado]] estas malsimetria, ĉar dekstre reliefas la kvadrata [[turo]]. Ankaŭ maldekstre estas turo, sed ĝi estas malta, (eĉ pli malalta, ol tegmento de la [[navo]]) plurlatera, ankaŭ la turpinto estas plurlatera piramido. Inter ambaŭ turoj funkcias la enirejo, pli supre estas pluvŝirmilo, plej supre 2 rondaj fenestroj. La navo finiĝas en plurlatero [[absido]], al kiu supozeble sakristio kaj paroĥejo aliĝas. [[Kermeso]] okazas en la 3-a [[vendredo]] depost [[Pentekosto]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/templom/405 hungare kun fotoj] * [https://www.utazzitthon.hu/latnivalo/erdokertes/jezus-szive-romai-katolikus-templom-21674 hungare kun foto] * [https://erdokertes.vaciegyhazmegye.hu/bemutatkozas/ hungare kun video] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250216075702/https://erdokertes.vaciegyhazmegye.hu/bemutatkozas/ |date=2025-02-16 }} * [https://lexikon.katolikus.hu/E/Erd%C5%91kertes.html katolika leksikono] [[Dosiero:Herz-Jesu-Kirche, 2019 Erdőkertes.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Fasado}}]] [[Dosiero:Jézus Szíve-templom, Nemes utca felől nézve, 2019 Erdőkertes.jpg|eta|{{centre|Absido}}]] {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Koro de Jesuo|Erdokertes]] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Hungario|Erdokertes]] lq5kymqghy3nql0uv5hibpjt0iqxwdo 0 903451 9387255 9373043 2026-05-30T03:48:54Z Sj1mor 12103 9387255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE|tersituo=|zomo=13}} [[Dosiero:GutsMuths Schnepfenthal Pawlow.jpg|eta|GutsMuths-memorhalo, 2022]] '''GutsMuths-memorhalo''' ({{l-de|GutsMuths-Gedächtnishalle}}) estas ejo por sporto, gimnastiko kaj kulturo kun tuj apudaj ekzerc-terenoj en [[waltershausen|Schnepfenthal (Waltershausen)]]. Portas ĝi la nomon de la fama edukada kaj gimnastika pioniro [[Johann Christoph Friedrich GutsMuths]] kiu aktivis inter 1785 kaj 1839 je [[Salzmann-lernejo (Schnepfenthal)|Salzmann-lernejo]]. == Historio == La eĉ hodiaŭ ekzistanta amikaro ''GutsMuths-Sportgemeinschaft Schnepfenthal'' iniciatis en 1924 konstruon de memoriga gimnastikejo. Pro financaj kialoj konstrueko ne eblis antaŭ la 1934-a jaro kaj rezulto estas modesta. Ĉi ejon oni dum [[GDR]]-tempoj intense uzis por sportumo, fare de lernantoj kaj nelernantoj. En 2009 la tuto kaduka alikonstruiĝis kaj poste estis inaŭguro sub la nomo ''Neue GutsMuths-Gedächtnishalle''. == Arkitekturo kaj utiligo == [[Dosiero:GutsMuths Gedächtnishalle Schnepfenthal 1.JPG|eta|posto kun sportterenoj]] La domo konsistas el sporthalo (kun duŝejoj) kaj muzeeto: tie oni informu sin ekz. pri [[Rennsteig-kurkonkurso]] kaj elstaruloj vilaĝaj aŭ spektu eĉ artaĵojn. Ekde 2009 okazas regule tie ĉi specialaj ekspozicioj. La sporttereno estis pligrandigita kaj plibeligita per informtabuloj pri GutsMuths kaj liaj disĉiploj. Ankaŭ [[arboreto]] estiĝis tie. Festadas kaj eksponadas ĉi tie ankaŭ societoj de ekstere de Schnepfenthal. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.waltershausen.de/tourismuskulturfreizeit/gutsmuths-gedaechtnishalle-schnepfenthal/ hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250312125741/https://www.waltershausen.de/tourismuskulturfreizeit/gutsmuths-gedaechtnishalle-schnepfenthal/ |date=2025-03-12 }} == Literaturo == * Egon Rödl, Gerd Bause: ''Zweites Heimatbuch von Schnepfenthal-Rödichen.'' Gotha 2005 * Gerd Bause: ''Schnepfenthal-Rödichen, Vergangenes in Bildern.'' Gotha 2010 * Steffen Möller, Kamen Pawlow, Festschrift 800 Jahre Waltershausen, Waltershausen 2009 * Landessportbund Thüringen (eld.): Sonderheft 250 Jahre nach Johann Christoph Friedrich GutsMuths, Erfurt 2009 {{Bibliotekoj}} {{Koordinato|NS=50.88219|EW=10.58338|type=building|region=DE-TH}} [[Kategorio:Waltershausen]] [[Kategorio:Gimnastikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Sportejoj en Turingio|Schnepfenthal]] [[Kategorio:Aperis en 1934]] [[Kategorio:Memoriglokoj]] p6qp1iirysg2kiulxr0htgfr4kzpezi 9387256 9387255 2026-05-30T03:50:05Z Sj1mor 12103 9387256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE-TH|tersituo=|zomo=13}} [[Dosiero:GutsMuths Schnepfenthal Pawlow.jpg|eta|GutsMuths-memorhalo, 2022]] '''GutsMuths-memorhalo''' ({{l-de|GutsMuths-Gedächtnishalle}}) estas ejo por sporto, gimnastiko kaj kulturo kun tuj apudaj ekzerc-terenoj en [[waltershausen|Schnepfenthal (Waltershausen)]]. Portas ĝi la nomon de la fama edukada kaj gimnastika pioniro [[Johann Christoph Friedrich GutsMuths]] kiu aktivis inter 1785 kaj 1839 je [[Salzmann-lernejo (Schnepfenthal)|Salzmann-lernejo]]. == Historio == La eĉ hodiaŭ ekzistanta amikaro ''GutsMuths-Sportgemeinschaft Schnepfenthal'' iniciatis en 1924 konstruon de memoriga gimnastikejo. Pro financaj kialoj konstrueko ne eblis antaŭ la 1934-a jaro kaj rezulto estas modesta. Ĉi ejon oni dum [[GDR]]-tempoj intense uzis por sportumo, fare de lernantoj kaj nelernantoj. En 2009 la tuto kaduka alikonstruiĝis kaj poste estis inaŭguro sub la nomo ''Neue GutsMuths-Gedächtnishalle''. == Arkitekturo kaj utiligo == [[Dosiero:GutsMuths Gedächtnishalle Schnepfenthal 1.JPG|eta|posto kun sportterenoj]] La domo konsistas el sporthalo (kun duŝejoj) kaj muzeeto: tie oni informu sin ekz. pri [[Rennsteig-kurkonkurso]] kaj elstaruloj vilaĝaj aŭ spektu eĉ artaĵojn. Ekde 2009 okazas regule tie ĉi specialaj ekspozicioj. La sporttereno estis pligrandigita kaj plibeligita per informtabuloj pri GutsMuths kaj liaj disĉiploj. Ankaŭ [[arboreto]] estiĝis tie. Festadas kaj eksponadas ĉi tie ankaŭ societoj de ekstere de Schnepfenthal. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.waltershausen.de/tourismuskulturfreizeit/gutsmuths-gedaechtnishalle-schnepfenthal/ hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250312125741/https://www.waltershausen.de/tourismuskulturfreizeit/gutsmuths-gedaechtnishalle-schnepfenthal/ |date=2025-03-12 }} == Literaturo == * Egon Rödl, Gerd Bause: ''Zweites Heimatbuch von Schnepfenthal-Rödichen.'' Gotha 2005 * Gerd Bause: ''Schnepfenthal-Rödichen, Vergangenes in Bildern.'' Gotha 2010 * Steffen Möller, Kamen Pawlow, Festschrift 800 Jahre Waltershausen, Waltershausen 2009 * Landessportbund Thüringen (eld.): Sonderheft 250 Jahre nach Johann Christoph Friedrich GutsMuths, Erfurt 2009 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Waltershausen]] [[Kategorio:Gimnastikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Sportejoj en Turingio|Schnepfenthal]] [[Kategorio:Aperis en 1934]] [[Kategorio:Memoriglokoj]] snl2yn9pkbe8hxch45eukvxxjyhm72y 0 903466 9387214 9039731 2026-05-30T03:18:57Z Sj1mor 12103 9387214 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} {{Tanaĥo}} La '''kvin volvolibroj''' ({{Lang-he|חמש מגילות}}), {{IFA|[χaˈmeʃ meɡiˈlot]}}, ''Ĥameŝ Megilot'') estas parto de [[Ketuvim]] (''la skribaĵoj''), kiu siavice estas la tria parto de la [[Tanaĥo]]. Enhavas, laŭ sia nomo, kvin libroj: la [[Alta Kanto de Salomono]], la [[Libro de Rut]], la [[Libro de la plorkanto]], la [[Libro de la Predikanto]] kaj la [[Libro de Ester]].<ref name = "enc">{{citaĵo el la reto | url = https://www.britannica.com/topic/Megillah| titolo = Megillah | alirdato = 2025-03-07 | verko = [[Encyclopædia Britannica]]| lingvo = en}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Libroj de la Tanaĥo]] [[Kategorio:Malnova Testamento]] [[Kategorio:Hebreaj vortoj kaj esprimoj]] lunploy5xg9l82kulwm9t0poutg14ib 0 903771 9387198 9314247 2026-05-30T02:11:29Z RG72 11847 /* Historio */ 9387198 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Spirit-Memora Komplekso | alia nomo = Parko de la Venko | dosiero = Yakutorovsk memorial park 2023-06.jpg | priskribo de dosiero = Spirit-Memora Komplekso en 2023 | landoj = {{Rusio}} | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = {{unuo|5,5|hektaroj}} | akvo = | dato = | fondinto = | dato2 = | tipo = parko | specioj = | vizitado = | interesaĵoj = [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)]], [[Kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|Kapelo de Nikolao de Mira]] kaj [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|Kapelo de Sankta Georgo]], tomboj de [[Andrej Jentalcev]] kaj [[Vasilij Vranickij]], monumentoj al veteranoj de la Dua mondmilito, bolŝevistoj, milicanoj | klasifiko = | ligilo = | latitudo = | longitudo = | geografia lokigo = | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} [[Dosiero:Успенско-Никольская церковь со стороны парка.jpg|200px|eta|dekstra|Monumento al ĉiuj sepultitaj en Jalutorovsko apud la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], 2022.]] [[Dosiero:Вид на Успенско-Никольскую церковь.jpg|200px|eta|dekstra|La [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]] kaj la [[Kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], 2022.]] [[Dosiero:Gotard Sobański grave 2023-06 1688120291.tiff|200px|eta|dekstra|Tombomonumento de [[Gotard Sobański]], 2023.]] [[Dosiero:Tombstone on the grave of Vasily Ivanovich Vranitsky (Yalutorovsk, 2023).tiff|200px|eta|dekstra|Monumento omaĝe al [[Vasilij Vranickij]], 2023.]] '''Spirit-Memora Komplekso''' ({{lang-ru|Духовно-мемориальный комплекс}}) ankaŭ nomata '''parko de la Venko''' ({{lang-ru|парк Победы}}) estas parko en [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]) kun [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|ortodoksa preĝejo]], kapeloj de [[Kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|Nikolao de Mira]] kaj [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|Sankta Georgo]], kaj pluraj monumentoj, kreita surloke de iama tombejo, fermita la {{daton|1|1|1950}}. == Priskribo == La parko situas en la centro de la urbo. Norde ĝin limas strato Vokzalnaja (Stacidoma), oriente — strato Jakuŝkin, sudoriente — strato Krasnoarmejskaja (Ruĝarmea), sudokcidente — strato Puŝĉin. Enirejoj haveblas de ĉiuj flankoj krom strato Vokzalnaja. Maldekstre de la enirejo flanke de strato Krasnoarmejskaja troviĝas [[Kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]]. Sekvas preĝeja butiko (domo N 57/3) kaj konstruaĵo N 57/2. Dekstre situas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]] (N 57). Poste troviĝas kampokruco kun surskribo "Al ĉiuj sepultitaj en la jalutorovska tero eternan memoron" ({{lang-ru|Всем упокоенным в ялуторовской земле вечная память}}) farita de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov kaj inaŭgurita en 2005. Sekvas granda monumento sur la tombo de pola ribelulo [[Gotard Sobański]]. Post kruciĝo de tiu ĉi aleo kun aleo, sekvanta de strato Jakuŝkin al strato Puŝĉin, situas monumento al decembristo [[Andrej Jentalcev]] kaj fine de la aleo tombomonumento de decembristo [[Vasilij Vranickij]]. Okcidente de la tombo de Gotard Sobański troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921. Apude troviĝas tombo de nekonata ruĝarmeano, pereinta tiutempe<ref name="переплетение эпох"/>. En la plej norda parto troviĝas monumento al milicanoj Vasilij Aleksandroviĉ Dubrovin kaj Semjon Ivanoviĉ Moskvin, pereintaj en oktobro 1944. Okcidente de la ĉefa aleo situas monumento al batalantoj de la revolucio. En la plej okcidenta parto, apud strato Puŝĉin koncentriĝas monumentoj dediĉitaj al veteranoj de diversaj militoj kaj militistoj de diversaj fakoj. Plej norde situas monumento al la batalantoj de Jalutorovsko forme de sidanta soldato. De ĝi sudokcidenten etendiĝas pli ol 40 pilonoj kun nomoj de militistoj, mortintaj en evakua hospitalo N 1501, kiu funkciis en Jalutorovsko dum la [[Dua mondmilito]] ĝis 1943, kaj de jalutorovskanoj pereintaj dum la Dua mondmilito. Loka militkomisarejo mobilizis {{unuo|10412}} homojn, el kiuj {{unuo|4314}} pereis. Oriente de la aleo situas sur podio memmova haŭbizo [[2S1 Gvozdika]]. Sude staras monumento al laboristoj de ariergardo. Fine de la aleo troviĝas monumentoj al limgardistoj kaj maristoj, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]]. Haveblas monumento sur amastombo de la viktimoj de la [[Kolĉak]]-teroro en 1919<ref name="Зубарев75"/>. Aparte situas brika tombomonumento de Prokopij Ivanoviĉ Ploskov (1885—1941), loka komunisto kaj aktivulo<ref name="Кто сердце отдал людям"/>. Aleo el pomarboj kaj sorbusoj estis plantita en la 2010-aj jaroj laŭ iniciato de prezidanto de la konsilio de veteranoj de edukado Valentina Panova<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191150.html | titolo = Святое место парком быть не может | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Кравченко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181218172649/https://yalutorovsk.online/news/191150.html | arkivdato = 2018-12-18 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == La tombejo estis fermita la {{daton|1|1|1950}}<ref name="переплетение эпох">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/348887.html | titolo = Мемориально-духовный комплекс Ялуторовска — переплетение эпох | titolo-aldono = | alirdato = 2025-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231128230418/https://t-l.ru/348887.html | arkivdato = 2023-11-28 | citaĵo = }}</ref>. Tombomonumento de [[Andrej Jentalcev]] estis instalita en 1845 kaj havas statuson de monumento de kultura heredaĵo de la federacia signifo. Tio estas gisfera plato kun liaj nomo kaj vivodatoj, kaj citaĵo de la [[Evangelio laŭ Mateo]]: "Venu al mi ĉiuj, kiuj estas laborantaj kaj ŝarĝitaj, kaj mi vin ripozigos" ({{lang-ru|Придите ко мне все труждающиеся и обремененные, и я успокою вас}}). La decembristo fervore okupiĝis pri medicino, kuracante malriĉulojn senpage, do sekvis tiun ĉi Biblian ordonon<ref name="переплетение эпох"/>. Tombomonumento de [[Vasilij Vranickij]] estis inaŭgurita en 1992 kaj havas statuson de monumento de kultura heredaĵo de la regiona signifo<ref name="Ялуторовский духовно-мемориальный комплекс">{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/112022/st15.shtml | titolo = Ялуторовский духовно-мемориальный комплекс | titolo-aldono = | alirdato = 2025-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Георгий Санников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Олег Редькин, Светлана Сотова, Татьяна Бурлакова, Елена Васильева | redaktinto = | dato = 2022-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240815125632/http://www.ihtus.ru/112022/st15.shtml | arkivdato = 2024-08-15 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo ''Blanka Anĝelo'' fare de Vladimir Ŝarapov estas simbola signo, ĉar la tombo mem estas delonge perdita kaj neniu konas ĝian situon<ref name="переплетение эпох"/>. En 1872 estis konstruita la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], la sola preĝejo en la urbo kiu ne funkciis nur en 1938–1947. Monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, staras sur amastombo en kiu estis sepultitaj 66 komunistoj kaj aktivuloj, murditaj de la ribeluloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск |lasta = Зубарев |unua = Н. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Шакинко И. М. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средне-Уральское книжное издательство |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 88 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tombomonumento de Prokopij Ivanoviĉ Ploskov (1885—1941) estas dediĉita al tiu ĉi komunisto kaj aktivulo. En 1914 li kaj lia frato Sergej estis mobilizitaj kaj batalis dum la [[Unua mondmilito]]. Prokopij estis premiita je la Kruco de Sankta Georgo, vundita kaj en marto 1916 enhospitaligita. Li eksuferis [[reŭmatismo]]n kaj kun malsanaj kruroj estis sendita al rezerva regimento en [[Taganrogo]]. Tiutempe li jam estis bolŝevisto, do post reveni hejmen, do kiam la {{daton|10|6|1920}} estis establita agrokultura kooperativo, kadre de kiu 20 familioj el vilaĝoj Koĵenovo kaj Petelino kunigis siajn terenojn kaj brutojn, li iĝis ĝia prezidanto. Tio estis la unua kooperativo en Jalutorovska distrikto. Printempe 1921 okazis la unua semado sur 150 [[desjatino]]j (164 hektaroj) malantaŭ vilaĝo Berdjugino. Samjare la kooperativo estis transformita je la komuno "Vojo al socialismo" ({{lang-ru|Путь к социализму}}). La komunumo ricevis traktoron [[Fordson]], la unuan en la regiono. Samtempe Prokopij Ploskov iĝis ankaŭ unua prezidanto de Tomilova Subdistrikta Ekzekutiva Komitato. Poste li estis membro de la komisiono pri totala [[kolektivigo]]. Sur la monumento estas skribite: "La tempo ne forgesos tiun, kiu fordonis la koron al la homoj" ({{lang-ru|Время не забудет того, кто сердце отдал людям}})<ref name="Кто сердце отдал людям">{{citaĵo el la reto | url = https://safe-rgs.ru/2077-kto-serdce-otdal-lyudyam-prokopiy-ploskov.html | titolo = Кто сердце отдал людям - Прокопий Плосков | titolo-aldono = | alirdato = 2025-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = dokaspez | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-05-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = PUTI-shestvuy | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200223022832/https://safe-rgs.ru/2077-kto-serdce-otdal-lyudyam-prokopiy-ploskov.html | arkivdato = 2020-02-23 | citaĵo = }}</ref>. Monumento al milicanoj Vasilij Aleksandroviĉ Dubrovin (n. 1912) kaj Semjon Ivanoviĉ Moskvin (n. 1916), pereintaj en oktobro 1944 atestas lukton kontraŭ banditismo dum la Dua mondmilito<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://guvd72.ru/memory/ | titolo = Сотрудники органов внутренних дел Тюменской области, погибшие при исполнении служебного долга | titolo-aldono = | alirdato = 2025-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Ĉefa Administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20110917023725/https://guvd72.ru/memory/ | arkivdato = 2011-09-17 | citaĵo = }}</ref>. Tiutempe venis informoj ke de [[Kurgana provinco]] al [[Jalutorovska distrikto]] venas grupo da [[ciganoj]]-brutŝtelistoj, inter kiuj estas 3 dizertintoj. Oni diris ke ili jam venis al vilaĝo Kituŝi ({{l-ru|Кутуши}}) El vilaĝo Zinovo oni informis ke la ciganoj vendas ŝtelitajn ĉevalojn kaj bovinojn en vilaĝoj Kutkino, [[Kijovo]], Romanovo. Estro de la Jalutorovska Distrikta Sekcio de NKVD Vasilij Semjonoviĉ Boltinov kreis operacan grupon el 4 milicanoj subestre de supera leŭtenanto Vasilij Dubrovin, en kiu eniris ankaŭ asistanto de krimenketisto Semjon Moskvin, kvartala krimenketisto Katugin kaj milicano Glaziĉev ({{l-ru|Глазычев}})<ref name="Очерки истории тюменской милиции72">{{citaĵo el libro |titolo = Очерки истории тюменской милиции...... |lasta = Алтынов |unua = Ю.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = А.Л. Анисин, Н.С. Батурина, А.Г. П.Н. Борисенко, Н.Г. Велижанина, Д.А. Денисов, М.В. Доцкевич, В.А. Иоголевич, О. А. Казанцева, 3.В. Каменева, А.М. Кириллова, В.Н. Лукин, Н.М. Макаревич, А.В. Мартиновский, В.Н. Рычков, Сатюков, В.А. Трунев, И.Ф. Фирсов, Е.И. Черкашина |redaktinto = В.А. Иоголевич |aliaj = |url = https://www.prlib.ru/item/1163244?fg=0&p=73 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменский институт повышения квалификации сотрудников МВД России |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 72 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|19|10}} frumatene telefonis krimenketisto de sovĥozo Berkut kaj raportis ke estas arestitaj 11 ciganaj viroj, rusa virino proksimume 50 jarojn aĝa, cigana knabo proksimume 16 jarojn aĝa kaj proksimume 15-jara ciganino. Oni konfiskis 3 ŝtelitajn ĉevalojn kaj 3 bovinojn. Milicanoj ekveturis de vilaĝo Romanovo dum al la krimenketisto de Berkut, la supera leŭtenanto Dubrovin ordonis pridemandi atestantojn, al kiuj la ciganoj interŝanĝis ĉevalojn kaj al kiuj ili vendis la bovinojn. Proksimume je la 4-a al la distrikta sekcio de NKVD venis Kalugin kaj Glaziĉev, venigintaj 2 bovinojn kaj 2 geknabojn. Ili diris ke Dubrovin sendis ilin de vilaĝo Ĉukrejevo laŭ rekta vojo al Jalutorovsko dum li mem kun Moskvin kaj la arestitoj ekveturis sur 2 koĉoj laŭ la Siberia landvojo. Katugin kaj ŝoforo Zubarev forveturis por serĉi ilin<ref name="Очерки истории тюменской милиции72"/>. En vilaĝo Zinovo kamparanoj diris ke Dubrovin kun la ciganoj traveturis ilian setlejon proksimume je la 12-a kaj laŭvoje prenis iun junulinon. Trovinte spuron de misfunkcianta cigana koĉo sur sablokovrita landvojo ili spuris ĝin ĝis la 4-a km, sed poste la spuroj malaperis. Ili revenis al Jalutorovsko kaj Boltinov per telefono raportis la incidenton al estro de la administracio de NKVD kolonelo Nikolaj Ŝevarov. Sekvan matenon operacia grupo de la provinca administracio de NKVD subestre de vicestro subkolonelo Birjukov kaj subkolonelo de milico Ajzenŝtat ekveturis en 2 ĵipoj [[Willys MB]] al la arbaro, traserĉis ĝin kun roto da infanterianoj kaj en betula bosketo trovis la murditojn — 2 milicanojn kaj junulinon, kiu estis librotenisto de kolĥozo Kzil-Urak ({{l-ru|Кзыл-Урак}}), kiu veturis por prezenti financajn raportojn. Ili estis murditaj per hakiloj. Komenciĝis ĉasado de la cigana bando. La {{daton|3|11}} oni atingis ilin 28 km for de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]. Dum sekvinta interpafado estro de la bando estis mortigita, alia bandito malgrave vundita ĉe la mano. La {{daton|5|11}} la banditoj estis alportitaj al malliberejo. Poste 5 estis kondamnitaj al mortpafo, la aliaj al 10-jara malliberigo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Очерки истории тюменской милиции...... |lasta = Алтынов |unua = Ю.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = А.Л. Анисин, Н.С. Батурина, А.Г. П.Н. Борисенко, Н.Г. Велижанина, Д.А. Денисов, М.В. Доцкевич, В.А. Иоголевич, О. А. Казанцева, 3.В. Каменева, А.М. Кириллова, В.Н. Лукин, Н.М. Макаревич, А.В. Мартиновский, В.Н. Рычков, Сатюков, В.А. Трунев, И.Ф. Фирсов, Е.И. Черкашина |redaktinto = В.А. Иоголевич |aliaj = |url = https://www.prlib.ru/item/1163244?fg=0&p=73 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменский институт повышения квалификации сотрудников МВД России |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 73 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La milicanoj estis honoritaj kiel herooj kaj solene sepultitaj en la tombejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218391.html | titolo = На фронте и в тылу | titolo-aldono = | alirdato = 2025-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Лозовский | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190913145444/https://tyumedia.ru/218391.html | arkivdato = 2019-09-13 | citaĵo = }}</ref>. Amastombo de la viktimoj de la [[Kolĉak]]-teroro en 1919 atestas pri tragedio, okazinta en aŭgusto 1919, kiam militistoj de la Kolĉak-armeo, retiriĝanta orienten, elkondukis el malliberejo du kolonojn da arestitoj kaj mortpafis ilin. Unua grupo estis ekzekutita sur la transa bordo de [[Tobolo]], la dua — en bosko apud la malliberejo. La vunditojn oni finmortigis per [[ŝaŝko]]j kaj bajonetoj. Estis murditaj pli ol 100 homoj, inter kiuj estis membroj de loka soveto F. I. Negovskij, Ja. A. Uŝakov, distrikta militkomisaro Aleksej Gubin, fratoj Stepan kaj Aleksej Burdakov<ref name="Зубарев75">{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск |lasta = Зубарев |unua = Н. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Шакинко И. М. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средне-Уральское книжное издательство |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 75 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Origine la viktimoj estis sepultitaj surloke, kie aperis respektivaj monumentoj. Trans Tobolo troviĝis 4 tomboj: en 3 estis sepultitaj proksimume 148 homoj, en la kvara nur F. I. Negovskij. En la bosko estis 2 tomboj, en kiuj estis sepultita nekonata nombro de la viktimoj. La sepa tombo troviĝis sur Kandelfesta placo, ankaŭ kun nekonata nombro de sepultitoj. En majo 1976 dum konstruado de meblofako de la lignofabriko ({{lang-ru|лесозавод}}) oni translokis la restaĵojn al la tombejo. En septembro 1978 tiel estis translokitaj ankaŭ restaĵoj de trans Tobolo. La {{daton|17|8|1984}} estis solene inaŭgurita monumento sur la amastombo. La ceremonion ĉeestis Aleksandr Gubin, filo de la ekzekutita komisaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Monumento al la batalantoj de la Dua mondmilito fare de skulptisto Vladimir Matrosov kaj arkitekto Vasilij Skokov ([[Moskvo]]) estas farita el aluminio kaj bildigas soldaton, kiu eksidis sin apogante sur mitraleton por mediti kaj rememori. Antaŭe monumento omaĝe de la Dua mondmilito troviĝis en [[Decembrista bosko]], sed poste ĝi estis translokita al skvaro apud la Centro de Deponado de Asekuraĵoj ({{lang-ru|Центр хранения страхового фонда}}) (domo N 138 en strato Iŝimskaja), kie ĝi ekde tiam staras<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://kultura-to.ru/new/index.php/yalutorovskij-muzejnyj-kompleks/item/23217-memorialu-voinam-yalutorovchanam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojne-30-let | titolo = Мемориалу воинам-ялуторовчанам, погибшим в годы Великой Отечественной войне - 30 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2025-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-05-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250310051841/https://kultura-to.ru/new/index.php/yalutorovskij-muzejnyj-kompleks/item/23217-memorialu-voinam-yalutorovchanam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojne-30-let | arkivdato = 2025-03-10 | citaĵo = }}</ref>. La malnova monumento estis gipsa kaj kliŝa, do komence de la 1990-aj prezidanto de la urba konsilio de veteranoj Nikolaj Zaĥaroviĉ Muĥametdinov proponis anstataŭigi ĝin kaj krei novan memorkomplekson. Prezidanto de la urba komitato pri kulturo Lubov Mogutova venis al Vladimir Matrosov, kiu tiutempe gvidis finajn laborojn pri sia nova monumento al soldato en fabriko de Moskvo. La veterana konsilio kaj la urbestro Vladimir Zimnev aprobis la skulptaĵon, kiu estis instalita de la skulptisto kaj la arkitekto Nikolaj Skokov kaj inaŭgurita la {{daton|27|7|1990}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 256–257 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Apud la monumento troviĝas [[eterna flamo]]. Dum longa tempo ĝi estis ekbruligata nur kaze de solenaĵoj, sed la {{daton|17|2|2026}} ĝi estis ekbruligita jam por eterne kadre de la tutlanda aranĝo "Ni gardu flamon de la Venko" ({{l-ru|Храним огонь Победы}}). La flamon, per torĉo alportita de la eterna flamo en [[Tjumeno]], ekbruligis veterano de la [[milito en Ukrainio]] Aleksej Lubimov, veterano de laboro Ludmila Djomina kaj malsupera serĝento de la movado "Junarmeo" Evelina Zilber, kies praavo Lev Donoviĉ Zilber dum la Dua mondmilito estis rekrutita en Jalutorovsko kaj revenis grave vundita, kun medalo "Pro kuraĝo" kaj ordeno de la Patruja milito de la 1-a grado; li havis 6 infanojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/17/v_yalutorovske_zazhgli_vechnyy_ogon_v_ramkakh_vserossiyskoy_aktsii_khranim_ogon_pobedy/ | titolo = В Ялуторовске зажгли Вечный огонь в рамках всероссийской акции «Храним огонь Победы» | titolo-aldono = Право зажечь огонь предоставили ветеранам и сержанту движения «Юнармия» | alirdato = 2026-02-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Комнатова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260218085503/https://tumentoday.ru/2026/02/17/v_yalutorovske_zazhgli_vechnyy_ogon_v_ramkakh_vserossiyskoy_aktsii_khranim_ogon_pobedy/ | arkivdato = 2026-02-18 | citaĵo = }}</ref>. En 1994 estis konstruita la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], establita kiel memorsigno fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. En 2002 aperis la [[Kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]]. En 2005 aperis kampokruco kun surskribo "Al ĉiuj sepultitaj en la jalutorovska tero eternan memoron" ({{lang-ru|Всем упокоенным в ялуторовской земле вечная память}}) farita de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov. Ĝi konsistas el du simbolaj elementoj, faritaj el hela kaj ruĝa granitoj, kvazaŭ disigitaj sed samtempe unuigitaj per kruco, troviĝanta inter ili. Antaŭ la kruco preskaŭ ĉiusemajne okazas diservoj memore al ĉiuj sepultitaj en la tombejo<ref name="Ялуторовский духовно-мемориальный комплекс"/>. En 2001 estis plantita aleo omaĝe al la viktimoj de la radiadaj katastrofoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 203 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|25|4|2006}} okaze de la 20-a datreveno de la [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo]] estis inaŭguruta memorŝtono, transformota je monumento al la viktimoj de la radiadaj katastrofoj, plejparte por rememori la urbanojn, partoprenintajn en likvido de la sekvoj de la [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-vozvedut-memorial-zhertvam-radiatsionnykh-katastrof_80377/ | titolo = В Ялуторовске возведут мемориал "Жертвам радиационных катастроф" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2006-04-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250310052229/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-vozvedut-memorial-zhertvam-radiatsionnykh-katastrof_80377/ | arkivdato = 2025-03-10 | citaĵo = }}</ref>. Inter ili estis mecenato Stanislav Matuŝkin<ref name="Ялуторовский духовно-мемориальный комплекс"/>. En 2015 aperis memorsigno omaĝe al limgardistoj, instalita laŭ iniciato de veteranoj de la limgarda servo<ref name="Ялуторовский духовно-мемориальный комплекс"/>. En 2017 aperis memorsigno "Al la maristoj pro kredo kaj vero, kuraĝo kaj eltenemo dum batalservado al la Patrujo" ({{lang-ru|Морякам за веру и правду, мужество и стойкость на боевой службе Отечеству}})<ref name="Ялуторовский духовно-мемориальный комплекс"/>. La {{daton|21|8|2022}} je la Tago de la Oficiro estis malfermita memorsigno omaĝe al militinĝenieroj, kreita laŭ iniciato de loka filio de la Unio de Militinĝenieroj<ref name="Ялуторовский духовно-мемориальный комплекс"/>. En [[marto 2024]] oni anoncis kreon de la steleo, dediĉita al la urbanoj, kiuj servis en sovetia armeo en Germanio. Sur ĝi estas bildigita [[Sovetunia Militmonumento en la Treptova Parko]] ([[Berlino]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://dzen.ru/a/ZebqdQJ-pyuZwt3t | titolo = Памятная стела в сквере Победы Ялуторовска: Инициатива по сохранению и передаче исторической памяти о ветеранах военной службы | titolo-aldono = | alirdato = 2025-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Александр Чепик | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Dzen.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)]] * [[Kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)]] * [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)]] == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj|2}} [[Kategorio:Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso| ]] icndx01oh55ijvd3tcyoa4vulrpzk4z 0 904193 9387118 9045980 2026-05-29T21:07:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387118 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Reĝino de Rozario | larĝo de informkesto = | dosiero = Cserszegtomaj, cserszegi római katolikus templom 2021 01.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Preĝejo Reĝino de Rozario en Cserszegtomaj | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Zala]] | diocezo = [[Veszprém]] | unio = | dekanujo = [[Keszthely]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = [[Keszthely]] | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Cserszegtomaj]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = 8372 Cserszegtomaj, Templom u. | ttt = | commons = }} La '''[[preĝejo]] [[Reĝino]] de [[Rozario]]''' estas sakrala [[konstruaĵo]] en [[grandvilaĝoj en Hungario|grandvilaĝo]] [[Cserszegtomaj]], iam en vilaĝo Cserszeg, ([[Hungario]]). == Historio == La unua [[kapelo]] de la iama vilaĝo Cserszeg estis konstruita en mezo de la 18-a jarcento, la sekva estis konstruita en honoro de Sanktuloj Petro kaj Paŭlo ĉirkaŭ la mezo de la 19-a jarcento. Dum unu el la renovigaj laboroj ĝi estis dediĉita al Reĝino de la Rozario. Tiu ĉi kapelo estas hodiaŭ butiko. La nuna preĝejo en Cserszeg estis konstruita en la jaroj 1947 kaj 1948. Ĝi estis restaŭrita en 1993. == Konstruaĵo == La [[kirko]] situas sola inter arboj. La [[fasado]] estas malsimetria, dekstre la malalta [[turo]] altiĝas. Maldekstre [[arkado (arkitekturo)|arkado]] videblas kiu kontinue altiĝas, ĝis ĝi atingas la turon. La arkado havas solan aperturon laŭ la fasado, krome alian aperturon flanke. La turo havas po du duonrondajn fenestrojn malsupre kaj supre, krome la fasado solan tian fenestron. Malantaŭ la arkado kaj turo kuŝas la [[navo]], kiu maldekstre havas [[sakristio]]n kun aparta enirejo. [[Kermeso]] okazas en la 7-an de [[oktobro]]. == Fontoj == * [https://csodalatosbalaton.hu/latnivalok/templomok/rozsafuzer-kiralynoje-templom/ hungare kun foto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://miserend.hu/templom/239 hungare kun fotoj] {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Reĝino de Rozario|Cserszegtomaj]] [[Kategorio: Romkatolikaj preĝejoj en Hungario|Cserszegtomaj]] g5yokbv0jdcz0a6c5xsu33ywz7vrfzy 0 909939 9387187 9230572 2026-05-30T00:36:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387187 wikitext text/x-wiki [[file:Steinach-Ev-Kirche.jpg|eta|preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Steinach)]] [[file:Steinach-St-Peter-Paul-2.jpg|eta|altarejo]] '''Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo''' (germane: ''St. Peter und Paul'') estas protestantisma kirko en [[Steinach (Turingio)|Steinach]] en la [[germanio|germana]] federacia lando [[Turingio]]. Ĝi konsekriĝis en decembro 1899. == Historio == En 1652 ekfunkciis lerneja kaj preĝeja domo. En 1660 la vilaĝoj Obersteinach kaj Untersteinach ricevis propran paroĥestron kaj oni aranĝis ankaŭ tombejon. La unua kirko estiĝis meze de ambaŭ komunumoj post 21 jaroj da konstruo. Ĝia konsekro estis en la 23.8.1705. En 1720 alvenis orgeno; en la 1894-a jaro ĝin oni pro kaduko forigis. La nuna ejo estiĝis en 1898/99 laŭ planoj de la fama berlina arĥitekto [[Franz Schwechten]] sur malsama grundo, ĉe deklivo supre de la valarbaro de rojo Steinach. Tri kvaronojn de la kostoj pagis duko [[Georgo la 2-a (Saksio-Meiningen)|Georgo la 2-a]], kiu mem influegis la kirkan aspekton. En 1924 venis elektrizo por la lumigo kaj en 1970 por la movo de la sonoriloj. Damaĝoj necesis en 1956 partan novigon de la interna farbado fare de la pentristo Carl el [[auengrund|Poppenwind (Auengrund)]]. En 1986 la internon novaranĝis restaŭristo Kurt Thümmler el [[Gera]] kaj nur tiam estiĝis la duobla patroneco. Komence de la 21-a jarcento denove restaŭradoj re-nepris.<ref>[https://web.arĉive.org/web/20140224105507/http://www.suptur-sonneberg.de/gemeinden.php?kat=21&step=408 "Die Kirchensanierung geht voran"]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (2010)</ref> == Arkitekturo == La novromanika baziliko havas ardeze masonitan eksteran muron parceligitan per sabloŝtonaj elementoj. Nordeoste staras duonronda [[apsido]] kaj kontraŭe kvaretaĝa turo kun pinta spajro. Menciindas ankaŭ la ĉefa portalo kun antaŭalo kaj arkadoj. Apud la ĉefa navo troviĝas (nordueste) flanka navo; sudeoste estas flanka irejo. La ĉefa navo kun ligna plafono kun [[truso]]j havas dekoraciojn de [[Adolf Quensen]] el la konstrutempo. La [[ĥorejo]]n origine farbis Quensen figure kaj orname. La pentradon de tri [[vitralo]]j efektivigis [[Alexander Linnemann]]. La orgeno sur la sudokcidenta galerio estis konstruita de [[Wilhelm Sauer]]. Tuj apud la kirko konstruiĝis inter 1899 kaj 1901 novromanika Suda Lernejo, ankaŭ laŭ planoj de Schweĉten. Havas lernejo kaj kirko unusolan kaj belan terasan ĉirkaŭbaraĵo el [[graŭvako]]. == Literaturo == * Thomas Schwämmlein: ''Kulturdenkmale in Thüringen. Landkreis Sonneberg,'' E. Reinhold Verlag, Altenburg 2005, ISBN 3-937940-09-X, p. 523 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.ekmd.de/kirche/kirchenkreise/sonneberg/steinach/steinach/st-peter-und-paul/ hejmpaĝo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{Coordinate|NS=50.430205|EW=11.157551|type=landmark|dim=100|region=DE-TH}} [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Steinach]] [[Kategorio:Distrikto Sonneberg|Steinach]] [[Kategorio:Novromanika arĥitekturo]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sanktaj Petro kaj Paŭlo|Steinach]] 83sx2ah4oz30xa12po8b7942stq4qqz 0 911759 9387242 9381829 2026-05-30T03:41:34Z Sj1mor 12103 9387242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=NL|zomo=11}} [[Dosiero:Vlag_De_Nederlandse_Padvinders_(huidig-_NPK).png|eta|La flago de la antaŭa asocio "De Nederlandse Padvinders" estas uzata kiel la konkursflago de la Norda Pentekosta Tendaro ]] [[Dosiero:Poort_Noordelijk_Pinksterkamp_2017.jpg|eta|Enirejo al la NPK 2017]] [[Dosiero:Opening_Noordelijk_Pinksterkamp_2017.jpg|eta|Superrigardo de la centra areo dum la malferma ceremonio de NPK 2017]] La '''Norda Pentekosta Tendaro''' (kutime mallongigita al NPK) estas la plej granda ĉiujara [[Skoltismo|skoltista tendaro]] en [[Nederlando]] kaj unu el la plej grandaj en [[Eŭropo]] . La tendaro unue okazis en 1924 kaj ekde la 1990-aj jaroj altiris pli ol 3,000 partoprenantojn ĉiujare, el proksimume 75 skoltaj grupoj el [[Groningo (provinco)|Groningen]], [[Frislando]], [[Drento|Drenthe]], [[Nord-Holando|Norda Holando]] kaj [[Overiselo|Overijssel]] . Antaŭe, la NPK troviĝis en la Kniphorstbos en [[Anloo]], interalie, sed ĉi tiu ejo estis vendita de la Ministerio pri Defendo al Staatsbosbeheer en 1997. Parte pro la multaj tomboj en la areo, Staatsbosbeheer ne donis permeson daŭrigi la ĉiujaran tendaron en la Kniphorstbos. Konsultite kun la Ministerio pri Defendo, la Marnewaard en la [[Lauwersmeer|areo Lauwersmeer]] estis elektita en 1998 kiel la konstanta loko por la tendaro. Ĉe NPK, diversaj skoltaj grupoj konkuras unu kontraŭ la alia en pluraj disciplinoj, kiel ekzemple: pionira, tema efektivigo, migrado kaj kampadkapabloj. Ili ankaŭ povas gajni premiojn kiel subtendaro, en kiun la diversaj skoltaj grupoj estas dividitaj. [[Dosiero:Geknoopte_keuken_van_de_Voerman_op_npk.jpg|eta|alternative=nodita kuirejo ĉe la Norda Pentekosta Tendaro. Ĉi tiu kuirejo havas, interalie, tablofajron, fajroestingilstangon, rubujon faritan el juta sako, kaj kombinitan stango kiu servas kiel laborsurfaco.|Ekzemplo de nodita kuirejo ĉe la Norda Pentekosta Tendaro]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Skoltismo]] [[Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Nederlando]] hgb9p7ymii2w3plf5g4ef59k7qew23j 0 912544 9387175 9121147 2026-05-30T00:11:04Z LilyKitty 25129 de senlaboreco 9387175 wikitext text/x-wiki '''Dungosekureco''' aŭ '''laborstabileco''' konsistigas garantion kontraŭ arbitra [[senlaboreco|maldungo]] de la [[dungito]]. Laborsekureco estas mezurata laŭ du aspektoj: * Dungosekureco en la [[Laborloko|laborejo]], signifante la gradon de fido, kiun la dungito havas, ke lia nuna laborejo daŭre dungos lin longtempe, sen la minaco de maldungo. * Profesia laborsekureco, signifante la gradon de sekureco, kiun la [[profesio]] de la dungito donas al li, tiel ke se li estos maldungita de unu laborposteno, li facile trovos alian laborpostenon. Ekzemplo: Profesia dungito ĉe [[ekfirmao]] sentas malaltan laborsekurecon ĉe sia laborejo, ĉar la ekfirmao ofte ne atingas siajn celojn kaj fermiĝas, sed dum periodo de ekprospero en [[Alta teknologio|altteknologio,]] li sentas altan profesian laborsekurecon, sciante, ke se li perdos sian nunan laboron, li povos trovi taŭgan laboron ĉe alia altteknologia firmao. '''<ref>{{Cite journal|last=Spurk|first=Daniel|last2=Kauffeld|first2=Simone|last3=Meinecke|first3=Annika L.|last4=Ebner|first4=Katharina|date=May 2016|title=Why Do Adaptable People Feel Less Insecure? Indirect Effects of Career Adaptability on Job and Career Insecurity via Two Types of Perceived Marketability|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1069072715580415|journal=Journal of Career Assessment|language=en|volume=24|issue=2|pages=289–306|doi=10.1177/1069072715580415|issn=1069-0727}}</ref>''' Laboro, kiu postulas altajn kapablojn kaj longan periodon de alklimatiĝo al la laboro, certigas laborsekurecon, ĉar dunganto ne rapidos anstataŭigi tian dungiton, kaj ĉar ne estas facile trovi anstataŭanton kaj pro la alta kosto de dungado de anstataŭanto. Aliflanke, en laboro kiu ne postulas specialajn kapablojn kaj estas facile alkutimiĝi al, dungosekureco estas malalta (tia laboro estas konata kiel [[McJob|"McJob]] "). <ref>{{cite news|title=All hands on deck|url=https://www.economist.com/news/international/21594350-how-cut-youth-unemployment-fast-changing-jobs-market-all-hands-deck?zid=293&ah=e50f636873b42369614615ba3c16df4a|newspaper=[[The Economist]]|access-date=9 August 2014|date=18 January 2014}}</ref> Alta dungosekureco estas centra celo de [[Sindikato|sindikatoj]], kiuj klopodas ankri ĝin en laborinterkonsentoj, kiuj garantios al dungitoj protekton kontraŭ maldungo. Tiu ĉi protekto esprimiĝas per la donado de daŭra dungado al dungito, kiu sukcese kompletigis provan periodon, tiel ke la maldungo de permanenta dungito okazos nur en esceptaj kazoj kaj kun la konsento de la laborkonsilio. <ref>{{cite news|last1=Cliff|first1=Jeramy|title=Unions, Inc.|url=https://www.economist.com/news/international/21575752-unions-are-trouble-some-are-learning-new-tricksfrom-bosses-unions-inc?zid=293&ah=e50f636873b42369614615ba3c16df4a|newspaper=[[The Economist]]|access-date=14 August 2014|date=6 April 2013}}</ref> En laborejoj kie ne ekzistas formala permanenta dungado, provizi al dungitoj senton de dungosekureco estas grava por la dunganto por reteni siajn dungitojn. <ref>{{cite journal|last1=Neely|first1=Christopher J.|title=Okun's Law: Output and Unemployment|journal=Economic Synopses|date=2010|number=4|url=http://research.stlouisfed.org/publications/es/10/ES1004.pdf}}</ref> [[Tutmondiĝo]] ankaŭ damaĝas la laborsekurecon de laboristoj, kies okupoj estas eksponitaj al konkurenco de landoj, kie salajroj estas malaltaj. Ia sekureca reto, aparte grava por tiuj kun malalta dungosekureco, estas la senlabora asekuro de la [[Sociala sekureco|Nacia Asekurinstituto]], kiu garantias [[Sendunga pago|senlaborecajn subvenciojn]] dum pluraj monatoj al tiuj, kiuj estas maldungitaj, por provizi al ili porvivaĵon ĝis ili trovas alian taŭgan laboron. Ŝanĝoj en la [[Senlaboreco|senlaborecoprocento]] ankaŭ reflektas ŝanĝon en la nivelo de dungosekureco de la ĝenerala publiko - dum la senlaborecoprocento pliiĝas, dungosekureco malpliiĝas. <ref>{{cite web|title=Randstad US Employee Confidence Index|url=http://www.randstadusa.com/about/news/randstad-us-employee-confidence-index-indicates-improved-outlook-on-employers-personal-prospects-and-economy-at-large/|website=www.randstadusa.com|publisher=Randstad USA|access-date=20 July 2014|archive-date=9 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709210701/http://www.randstadusa.com/about/news/randstad-us-employee-confidence-index-indicates-improved-outlook-on-employers-personal-prospects-and-economy-at-large/|url-status=dead}}</ref> == Vidu ankaŭ == * Maldungigo * [[Unuadungkontrakto|Unua Dungado Kontrakto]] (franca kontrakto kiu provokis amasajn protestojn antaŭ ol estanta fine nuligita) * kontingenta laboro * Plena dungado * Laborgarantio * McJob == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == [[Kategorio:Dungiĝado]] [[Kategorio:Laboraj rilatoj]] gc47b19rdtwozcbqesdqe83it4qfd4k 0 914716 9387340 9140986 2026-05-30T07:03:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387340 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} '''''Prothom Alo''''' ({{lang-bg|প্রথম আলো|t=''Pratham Ālo''}}; signifante: Unua Lumo aŭ Matena Lumo) estas bengallingva ĉiutaga [[gazeto]] en [[Bangladeŝo]]. Ĝi estis fondita en 1998, estas eldonata en la ĉefurbo [[Dako]], kaj estas la plej vaste cirkulita gazeto en la lando. <ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.yourarticlelibrary.com/countries/bangladesh/top-10-newspapers-of-bangladesh-with-pictures/33046|title=Top 10 Newspapers of Bangladesh (With Pictures)|website=yourarticlelibrary.com|access-date=2020-03-30|archive-date=14 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814194725/https://www.yourarticlelibrary.com/countries/bangladesh/top-10-newspapers-of-bangladesh-with-pictures/33046|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200814194725/https://www.yourarticlelibrary.com/countries/bangladesh/top-10-newspapers-of-bangladesh-with-pictures/33046 |date=2020-08-14 }}</ref> Laŭ studo de Kantar MRB Bangladesh en 2018, ''Prothom Alo'' havis pli ol 6.6 milionojn da ĉiutagaj retaj legantoj. Laŭ Alexa Internet, la reta portalo de ''Prothom Alo'' estis la plej vizitata bengala retejo en la mondo en julio 2019. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.alexa.com/topsites/countries/BD|title=Top Sites in Bangladesh|website=[[Alexa Internet|Alexa]]|access-date=21 November 2019|archive-date=12 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712100928/https://www.alexa.com/topsites/countries/BD|url-status=dead}}</ref> Prothom Alo estas posedata de ''Mediastar Publishing'', filio de la bangladeŝa komerca [[konglomeraĵo]] ''Transcom Group'', kiu ankaŭ posedas la anglalingvan gazeton ''[[The Daily Star (Bangladeŝo)|The Daily Star]]''. La eldonisto kaj ĉefredaktoro de Prothom Alo estas Matiur Rahman, membro de la Transcom-familio. Matiur Rahman estis unu el la gajnintoj de la Premio Ramon Magsaysay en 2005. == Historio == Prothom Alo estis fondita la 4an de novembro 1998. La eldonkvanto de ''Prothom Alo'' kreskis de komencaj 42 000 ekzempleroj ĝis eldonkvanto de duonmiliono da ekzempleroj. La gazeto famiĝis pro sia raportado pri acidaj atakoj kaj perforto kontraŭ virinoj kaj pro sia [[lobiado]] por pli striktaj leĝoj kontraŭ la vendo de acido. <ref>[https://web.archive.org/web/20090713052712/http://www.voanews.com/bangla/archive/2005-08/2005-08-01-voa2.cfm Voice of America ''Prothom Alo Editor Gets Magsaysay Award'']</ref>. El presejoj situantaj en Dako, [[Ĉitagongo]] kaj [[Bogra]], ĉirkaŭ 500 000 ekzempleroj cirkulas ĉiutage (ĝis marto 2014). Laŭ la Nacia Amaskomunikila Enketo de 2018, 6,6 milionoj da homoj legas la presitan eldonon de ''Prothom Alo'' ĉiutage. <ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20140116151815/http://www.prothom-alo.com/circulation Prothom Alo - ''Current Circulation'']</ref> La asertita legantaro de la reta kaj presita eldono de ĉi tiu gazeto estas 7,6 milionoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * {{Oficiala retejo}} [[Kategorio:Gazetoj]] [[Kategorio:Bangladeŝo]] liu7ajin82fek0snt8teaseaongrins 0 916173 9387139 9157286 2026-05-29T21:57:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387139 wikitext text/x-wiki [[file:Steinhude Hedwig 2019.jpg|eta|Hedviga kirko, Steinhude]] '''Preĝejo Sankta Hedvigo''' (germane: ''St. Hedwig'') estas moderna [[katolika Eklezio|romkatolika]] kirko en Steinhude, turisma kvartalo de [[Wunstorf]], Germanujo. Post kiam katolikoj jarcentojn malmultis ĉe la suda bordo de la lagego ''Steinhuder Meer'' depost enkonduko de [[Reformacio]], la [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelo de germanoj]] el Centra kaj Orienta Eŭropoj post la [[Dua Mondmilito]] ŝanĝis la situacion. En 1947 kolektiĝis katolikoj ankaŭ en Steinhude mem kaj apudaj vilaĝetoj. Por ili, post provizora [[meso (diservo)|liturgiumado]] en barakoj, oni starigis en 1952/53 eta kapelo sub la patroneco de Sankta [[Hedvigo de Silezio]]. Kiam dum la 1970-aj jaroj la spaco de ĝi ne plu sufiĉis oni decidis samgrunde fari novkonstruon: ĝi ankaŭ por turistoj estu loko de edifa ripozumo. En 1979 estis la meto de la fundamenta ŝtono kaj en marto 1980 lia episkopa moŝto [[Heinrich Maria Janssen]] konsekris ĝin. De decembro 1981 ekzistis propra paroĥo, dume de septembro 2008 la komunumo estas submetita al la paroĥo Sankta Bonifaco en [[Wunstorf]]. Planis ĝin la [[hanovro|hanovrano]] [[Wolfgang Rauck]] kun interno realigita laŭ ideoj de [[Hanns Joachim Klug]]. Havas la preĝejo ne tute triangulan horizontalan projekciaĵon. La tegmento tree ekpintiĝis disde la suda flanko ĝis la pika ekstremoo norde. Tie ĉi sur la plej alta punkto estas kruco el [[dorno]]j. Interne troviĝas samloke altaro ĉirkaŭ ĝi - en formo de [[ventumilo]]. Larĝaj motiv-vitraloj kun blankaj kaj bluaj tembroj lumigas. La [[orgeno]]n kreis en 1992 la firmao E. Kaminski el [[Varsovio]]. [[Kampanilo]] kiu nur iomete pli altas ol la sakrala ejo, enhavas kvar sonorilojn. == Literaturo == *''Handbuch des Bistums Hildesheim'', parto 2, Hildesheim 1995, p. 288–291 *''Rundgang durch die Katholische Kirche St. Hedwig zu Steinhude,'' (broŝuro invitanta al rondirado tra Steinhude) == Eksteraj ligiloj == {{commonscat}} *[https://www.st-bonifatius-wunstorf.de/news/aktuelles/organisatorisches/kirchorte/kirchorte-detail/st-hedwig-steinhude-2/ hejmpaĝo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Coordinate |NS=52.45912|EW=9.370528 |type=landmark |dim=50 |region=DE-NI}} [[Kategorio:Distrikto Regiono Hanovro]] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Germanio|Steinhude]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Hedvigo|Steinhude]] [[Kategorio:Aperis en 1980]] 70qjh9ar62dhz7tqp7fnkyiskcmj1st 1 917754 9387103 9385502 2026-05-29T20:45:13Z Arbarulo 135469 9387103 wikitext text/x-wiki == Nomo majuskla == kial "Klasika Filologio" kaj ne "Klasika filologio"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:23, 14 aŭg. 2025 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:26, 28 maj. 2026 (UTC) ::{{re|Sj1mor}} Mi scias neniun kialon por tio. En la hispana oni povas trakti studofakojn kiel proprajn nomojn, sed eĉ la hispana vikipedio titolas sian artikolon minuskle. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:45, 29 maj. 2026 (UTC) tk5amxoewsl2w5supoh8ebk9yxw4mqz 9387106 9387103 2026-05-29T20:45:59Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Diskuto:Klasika Filologio]] al [[Diskuto:Klasika filologio]]: ŝajne erara uskleco 9387103 wikitext text/x-wiki == Nomo majuskla == kial "Klasika Filologio" kaj ne "Klasika filologio"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:23, 14 aŭg. 2025 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:26, 28 maj. 2026 (UTC) ::{{re|Sj1mor}} Mi scias neniun kialon por tio. En la hispana oni povas trakti studofakojn kiel proprajn nomojn, sed eĉ la hispana vikipedio titolas sian artikolon minuskle. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:45, 29 maj. 2026 (UTC) tk5amxoewsl2w5supoh8ebk9yxw4mqz 0 917956 9387251 9170547 2026-05-30T03:45:19Z Sj1mor 12103 9387251 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Helporganizo''' estas organizaĵo, kies celo estas helpi [[Homo|homojn]] aŭ [[Bestoj|bestojn]] aŭ protekti materiajn [[Havaĵo|havaĵojn]], kiel ekzemple kulturajn havaĵojn, kiuj aparte meritas protekton. Humanitaraj helpaj organizaĵoj fokusiĝas al helpado al homoj. La du plej grandaj specoj de humanitaraj helpaj organizaĵoj estas '''evoluhelpaj organizaĵoj''' kaj '''krizhelpaj organizaĵoj'''. Ambaŭ organizaj formoj havas duoblan avantaĝon. Unue, ĉi tiuj organizoj trejnas siajn membrojn (ofte nomatajn krizrespondantoj) pri mem-efikeco. Due, ili rajtigas siajn membrojn provizi tujan helpon al aliaj en eksterordinaraj, ofte superfortaj, situacioj. '''Helpagentejo''' estas organizaĵo dediĉita al distribuado de tio, kio nomiĝas '''nemilita''' eksterlanda helpo. Ekzistas multaj helporganizaĵoj en la mondo, kelkaj registaraj kiel ekzemple AusAID ([[Aŭstralio]]) <ref>''[http://aid.dfat.gov.au/Pages/home.aspx Australian Government / Aid]'', sitio digital 'Aid / Department of Foreing Affairs and Trade / Australian Government'.</ref>, [[USAID]] ([[Usono]]) <ref>''[http://www.usaid.gov/ USAID]'', sitio oficial.</ref>, Department for International Development ([[Unuiĝinta Reĝlando]]) —DFID pro ĝia akronimo en la angla—, AECID ([[Hispanio]]) <ref>''[http://www.aecid.es/ES Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo (AECID)]'', sitio digital oficial.</ref>, [[EuropeAid]] ([[Eŭropa Unio]]) <ref>''[http://ec.europa.eu/echo/ Humanitarian Aid and Civil Protection]'', sitio digital 'Europa.eu'.</ref>, ECHO (Eŭropa Unio) <ref>''[http://europa.eu/legislation_summaries/humanitarian_aid/r10003_es.htm Dirección General de Ayuda Humanitaria y Protección Civil - ECHO]'', sitio digital 'Europa.eu'.</ref>, ktp., aliaj interregistaraj kiel ekzemple [[UNDP]], kaj aliaj privataj (Neregistaraj Organizaĵoj, NROoj) kiel ekzemple [[ActionAid]], Ducere Foundation, [[Oxfam]] aŭ [[World Vision]]. La [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]] estas la plej malnova humanitara organizaĵo kaj la sola mandatita per [[internacia traktato]] por konservi la [[Konvencioj de Ĝenevo|Konvenciojn de Ĝenevo]]. Helpo povas esti esence dividita en du kategoriojn: (1) [[humanitara helpo]] (krizhelpo reage al, ekzemple, [[natura katastrofo]]), kaj (2) [[Evolua kunlaboro|evolukunlaboro]] (aŭ [[eksterlanda helpo]]), kiu celas helpi [[Evolulando|evolulandojn]] atingi longdaŭran daŭrigeblan ekonomian kreskon kun la celo redukti [[Malriĉeco|malriĉecon]]. Kelkaj helpagentejoj traktas ambaŭ aspektojn aŭ kategoriojn, kiel ekzemple EcoCARE Pacific Trust aŭ ADRA), dum aliaj agentejoj estas pli specialigitaj, kiel ekzemple la Ruĝa Kruco pri humanitara helpo, aŭ la UNDP pri evoluhelpo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Karitata organizaĵo|Bonfara organizo]] * [[Efika altruismo]] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20160303235133/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/foraffrs.htm Fremdaj Rilatoj kaj Internacia Helpo] rimedoj de [[Universitato de Koloradio en Boulder|Universitato de Kolorado–Boulder]] * [http://www.aiddata.org AidData] - reta portalo por informo pri evolua helpo, inkluzive datumaron de helpaj aktivecoj financitaj de donacantoj tutmonde * [http://ec.europa.eu/europeaid/index_en.htm EuropeAid Kunlabora Oficejo] * [http://www.oecd.org/dac OEKD Evoluado kun-operacia Administrejo (DAC)] * [https://web.archive.org/web/20111019173538/http://www.brookings.edu/topics/foreign-aid.aspx Fremdlanda Helpo] ĉe [[Institucio Brookings|Brookings Institucio]] * [http://www.globalpolicy.org/socecon/hunger/general/2005/0916fact.htm Kiel Manĝaĵa Helpo funkcias.] * [https://web.archive.org/web/20111102135903/http://foreignaidstats.com/ Fremdlandaj helpaj projektoj 1955-2010] [[Kategorio:Humanecaj organizaĵoj]] m5ln0bou03yo9oebuntl7l7o4mnefy0 0 918304 9386799 9201988 2026-05-29T14:02:33Z ~2026-31927-70 257759 /* Referencoj */ 9386799 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Konsilisto}} '''Konsultisto''' aŭ '''konsultanto''' <ref>[[PIV]] '''konsulti''' (<abbr>tr</abbr>) '''1''' Demandi specialiston por ekscii ties opinion pri iu punkto: ''⁓i advokaton, kuraciston, specialiston, kompetentulon, orakolon''; (<abbr>f</abbr>) ''⁓i sian konsciencon''. ☞ ''sin turni al, konsiliĝi kun''. '''2''' Serĉi informojn en tiucela faka libro: ''⁓i arkivon, gramatikan libron, fidindan vortaron''. '''⁓o''', '''⁓ado'''. Ago de tiu, kiu ⁓as: ''la ⁓ado kostis al mi cent eŭrojn''. '''⁓ejo'''. Ĉambro, kabineto, kie advokato, kuracisto <abbr>k.a.</abbr> donas siajn respondojn al ⁓antoj. '''⁓iĝa'''. Rajtanta doni sian opinion pri demando, sed ne decidi pri ĝi: ''⁓iĝa komitato'' (kontraste kun balotrajta).</ref> (de la latina: ''consultare'', signifante diskuti) estas profesiulo kiu provizas fakaj konsultadajn servojn al kompanioj. <ref>{{Cite book|last=Verlander|first=Edward George|title=The Practice of Professional Consulting|date=2012|publisher=Pfeiffer|isbn=978-1-118-28605-0|edition=1st|location=San Francisco|oclc=789150405}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|last=Block|first=Peter|title=Flawless consulting : a guide to getting your expertise used|date=2011|publisher=Pfeiffer|isbn=978-1-118-00087-8|edition=3rd|location=San Francisco|oclc=706452070}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wulf|first=S. A.|date=2020|title=Successful Project Consulting|journal=IEEE Engineering Management Review|volume=48|issue=2|pages=12–14|doi=10.1109/EMR.2020.2978797|s2cid=216510693|issn=1937-4178}}</ref><ref name=":12">{{Cite news|date=1982-09-01|title=Consulting Is More Than Giving Advice|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/1982/09/consulting-is-more-than-giving-advice|access-date=2021-04-08|issn=0017-8012|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413125641/https://hbr.org/1982/09/consulting-is-more-than-giving-advice|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tordoir|first=Pieter P.|title=The professional knowledge economy : the management and integration of professional services in business organizations|date=1995|publisher=Kluwer Academic Publishers|isbn=0-7923-3668-2|location=Dordrecht|oclc=32855907}}</ref><ref name=":22">{{Cite book|date=2001|editor-last=Scheer|editor-first=August-Wilhelm|editor2-last=Köppen|editor2-first=Alexander|title=Consulting|url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-56459-8|language=en-gb|doi=10.1007/978-3-642-56459-8|isbn=978-3-642-62656-2}}</ref><ref>{{Citation|last=Freedman|first=Rick|title=The Agile Consultant|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=_7PsDAAAQBAJ&pg=PA3|work=The Agile Consultant: Guiding Clients to Enterprise Agility|pages=3–17|editor-last=Freedman|editor-first=Rick|place=Berkeley, CA|publisher=Apress|language=en|doi=10.1007/978-1-4302-6053-0_1|isbn=978-1-4302-6053-0|access-date=2021-04-11|url-access=subscription}}</ref> Konsultaj servoj ĝenerale falas sub la domajno de profesiaj servoj, kiel dependa laboro.<ref>{{cite web|title=Contingent Workforce|url=https://www2.deloitte.com/br/en/pages/human-capital/articles/contingent-workforce.html|publisher=Deloitte|access-date=15 September 2022|archive-date=15 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220915143115/https://www2.deloitte.com/br/en/pages/human-capital/articles/contingent-workforce.html|url-status=dead}}</ref> Temas pri persono profesie engaĝita pri provizado de konsiloj en elektita kampo, ekzemple [[kontado]], [[teknologio]], [[juro]], dungitaradministrado, [[merkatado]], [[financo]], [[reklamado]]. La konsultisto povas provizi siajn servojn al privataj individuoj aŭ institucioj. Konsultisto tipe ne estas plentempa dungito de sia kliento, sed prefere funkciigas propran entreprenon aŭ laboras por konsulta firmao, provizante servojn al pli granda nombro da klientoj. Tio estas precipe vera kiam la bezono de la kliento pri konsiloj estas perioda (ekz., impostkonsultado, IT). Konsultisto, kiu donas konsilojn pri plibonigo de profesiaj kapabloj, nomiĝas [[trejnisto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Profesioj]] [[Kategorio:Konsultado]] gbsm82h4n5ysx32pgc9pg7zdtm4ezer 0 920509 9387189 9248282 2026-05-30T00:41:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE |zomo=13 }} '''Preĝejo Savinto''' (germane: ''Erlöserkirche'') estas protestantisma kirko en [[frankenblick|Mengersgereuth (Frankenblick)]], Germanujo. Respondeca eklezidistrikto estas ''Kirchenkreis Sonneberg,'' ene de la [[Evangelia Eklezio en Germanio|EKD]]. Ĝi finiĝis inter 1727 kaj 1729. La altaron elfaris ĉefmasonisto Johann Jacob Erhardt el [[rödental|Wohlsbach]] senkoste. En la 1840-a jaro oni alikonstruis la ejon enmetante galeriojn. La norda enirejo estis fermita en 1904 por havi lokon starigi hejtilon (kiu moderniĝis en 1987 kaj 1997). Kiam grandstile iĝis ŝanĝoj inter 1906-1907, Fritz Luthardt aldonis ĥorejon. Belas ĝia situo sur monteto. ==Kroniko== *marto 1726: petskribo pri kirkostarigo transdonite fare de Johannes Eckardt je Meinungen, de la loĝantoj de Mengersgereuth, Hämmern kaj Forschengereuth * marto 1726: permeso pri kirkostarigo kaj kreo de subdistrikto administra * aŭgusto 1726: meto de la fundamenta ŝtono * novembro 1726: unua diservo provizore en garbejo *1726-1756: Johann Forkel nomumiĝis la unua paroĥestro de Mengersgereuth * novembro 1726: la unuaj notoj en la la komunuma libro * septembro 1727: meto de surspajra ornamaĵo kaj unua enkirka diservo *oktobro 1727: akiro de du sonoriloj * novembro 1729: konsekro fare de superintendanto Müller el [[Meiningen]] * aprilo 1731: starigis orgenon (el Behringen) far Johann Greuling *1733-1734: kreo de porpastra domo, malsupre de la kirko *1786: instalo surtura de trisonorila sonado *1839: finfaro de nova orgeno *1840: alikonsruoj kaj inaŭguro de la novaj galerioj *1872: beno de la gusŝtalaj sonoriloj *1906-1907: restaŭradoj de la tuto (aparte de la altarejo) fare Fritz Luthardt, nova benkaro de la ĉarpentisto Brückner *1958-1960: starigo de nova porkomunuma domo * novembro 1962: inaŭguro de la porkomunuma domo fare de landa episkopo Mitzenheim *1965: la anoj de Schichtshöhn fariĝis komunumanoj *1981: novaj ardezaj tegmentoj kaj spajrosupro-modernigo * oktobro 1992: novigo de la ekstera murŝmiraĵo, riparo de fenestroj kaj meto de drenadaj iloj ĉirkaŭ la kirko * aŭgusto 1995 - junio 1996: restaŭrado de la orgeno laŭ planoj de Johann Heinrich Schmidt (1835) *1997: nova elektra hejtilo por la komunuma domo *1998: novigo de la sonoril-sonado kaj de la hejtilo enkirkaj *1999: novigo de la planko de la ĥorejo, nova ŝtuparo al la galerioj *2002: restaŭro de la ŝtuparo apud la paroĥestrejo, meto de lumigo ==Arkitekturo== La salpreĝejo staras sur alta soklo-etaĝo el sablosxtonaj kvadroj. Ĝia ŝtukita fasado estas dividita per angulaj pilastroj kaj rondarkaj fenestroj kun grejsaj kadroj. La apsido konsistas ankaux el sablosxtonaj kvadroj. La navo havas duonmansardan tegmenton kaj sur la orienta flanko tegmentoturon kun baroka kupolo, lanterneto kaj ventoflago. La interno, kun triflankaj, duetaĝaj galerioj, estas kovrita de kasetita traboplafono, kiu estas pentrita kaj ornamita per ĉiel-fenestroj el gravurita vitro. Triumfa arko, revestita per vitraj kaheloj, apartigas la altarspacon en la apsido disde la naveto. La tri apsidaj fenestroj enhavas vitropentraĵojn de la Naŭmburga Instituto por vitropentraĵoj kaj artvitraĵoj de Wilhelm Franke ([[Naumburg (Saale)|Naumburg)]]; ili estis faritaj en 1906/1907. La predikejo, kun sia profilita kolono kaj poligonforma korbo kun kasetita balustrado, datas el la jaro 1727. La unuan orgenon aĉetitan de la [[behringen|Behringen-anoj]] starigis Johann Greuling en 1731. Kun uzo de partoj de tiu cxi unau instrumento kreis en 1838 Johann Heinrich Schmidt (el [[Römhild]]) kaj Michael Schmidt (el [[schmiedefeld am Rennsteig|Schmiedefeld]]) novan orgenon. Ĝin alifaris en 1868 Ferdinand Möller (Schmiedefeld) kaj en 1906/1907 Christian Müller (el [[Hildburghausen]]). Restaŭradon novan faris en 1996 la firmao Eule el [[Bautzen]]: de la baroka instrumento, lau planoj de Johann Heinrich Schmidt. La tri shtalajn sonorilojn estis muldita en 1870 en [[Bochum]]. ==Literaturo== Thomas Schwämmlein: ''Kulturdenkmale in Thüringen. Landkreis Sonneberg,'' E. Reinhold Verlag, Altenburg 2005, ISBN 3-937940-09-X, p. 286 ==Eksteraj ligiloj== *[https://web.archive.org/web/20140719102615/http://www.suptur-sonneberg.de/gemeinden.php?kat=15&step=90 kroniko kaj etpriskribo] - ĉe: ''suptur-sonneberg.de'' *[https://www.ekmd.de/kirche/kirchenkreise/sonneberg/mengersgereuth-haemmern/mengersgereuth-haemmern/erloeserkirche/ hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240620152310/https://www.ekmd.de/kirche/kirchenkreise/sonneberg/mengersgereuth-haemmern/mengersgereuth-haemmern/erloeserkirche/ |date=2024-06-20 }} [[kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Mengersgereuth]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de la Savinto|Mengersgereuth]] [[kategorio:Frankenblick]] khumozio4wj85a6g5a40hi3kssrszih 0 923492 9387245 9207127 2026-05-30T03:42:19Z Sj1mor 12103 9387245 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Regna Literatura Ĉambro''' (germane: ''Reichsschrifttumskammer,'' mallongigo ''RSK'') estis grava sekcio el sep ene de la [[Regna kulturejo]] (RKK) kiun fondis en [[Nazia Germanio]] en la 1933-a jaro la ministro pri progagando [[Joseph Goebbels]]. Antaŭis ĝian fondiĝon en la 15.11.1933 la publika [[Bruligo de libroj en Nazia Germanio|bruligo de libroj]] (10.5.1933) klariganta estonte plaĉantan kulturan agadon. Por arigi ĉiujn branĉojn de arto, Goebbels fondis por kulturpolitika kontrolo en septembro 1933 RKK, kiu estis organizita laŭ profesioj. Ties ero RSK do ampleksu ĉiajn profesiojn rilatajn al verkado kaj libroj, ekz. la verkistojn, la eldonistojn, la librovendistojn, la bibliotekistojn. Nemembreco kvazaŭ egalis al ne plua laborrajto; la ŝtataj aŭtoritatoj inverse dekomence povis selekti la estontajn kulturfarantojn per malinkluzivigo aŭ aŭtomata ĉambra enirmalpermeso (ekz. por [[judoj]]). En la 4.5.1928 Erwin Magnus estis iniciatanta la fondon de la portradukista ligo ''Bund deutscher Übersetzer'' (BdÜ).<ref>"Bund deutscher Übersetzer", ĉe: ''Berliner Tageblatt und Handels-Zeitung,'' Berlino 5.5.1928, p. 3</ref> Iliajn anojn transprenis en printempo 1929 la en 1909 fondita organizaĵo ''Schutzverband deutscher Schriftsteller'' (SdS). Krom la prezidanto Magnus, ene de BdÜ gravis Ida Jacob-Anders, Gertrud Sternberg-Isolani, Käthe Miethe, Friedrich von Oppeln-Bronikowski, Lothar Schmidt kaj Paul Wiegler. En 1931 BdÜ, kiu restis eĉ ene de SdS relative memstara, nombris 83 tradukistojn. Post la potencakiro de la [[nazioj]] en januaro 1933<ref>Barbian (2010), p. 611-638</ref>, BdÜ neniiĝis kaj ĝiaj aktivuloj ekmembris ĉe RSK. Fundamentoj de la ŝirma organizo RSK estis aliaj antaŭulaj organizaĵoj, kiuj jenas: [[Regna ligo de germanaj verkistoj]] (RDS; por literaturistoj); Börsenverein der Deutschen Buchhändler (por komercistoj per libroj); Verein Deutscher Bibliothekare (VDB; por bibliotekistoj); Verband Deutscher Volksbibliothekare (VDV; por bibliotekistoj de regionaj bilbiotekoj); Gesellschaft der Bibliophilen (por libroŝatantoj). RDS perdis la memstarecon en septembro 1935 iĝonte integra parto de RSK. Sed la porkomercista ''Börsenverein'' en septembro 1934 reiĝis memstara kun alinomiĝo je ''Bund Reichsdeutscher Buchhändler''. La tri aliaj organizoj (VDB, VDV kaj ''Gesellschaft der Bibliophilen'') restis neŝanĝitaj inter 1933 kaj 1945.. La organo de RKK-literaturistoj estis eldonita fare de [[Kurt Metzner]] sub la titolo ''Der deutsche Schriftsteller''. Eldonanta firmao estis ''Brunnen-Verlag'' de la editoro Willi Bischoff (inter januaro 1936 kaj julio 1944). Verkis artikolojn kaj aliaĵojn por ĝi i.a. [[Fritz Müller-Partenkirchen]], [[Friedrich Kayssler]], [[Karl Bröger]], [[Mathias Ludwig Schroeder]], [[Gerd Eckert]], [[Richard Sexau]], [[Josef Stollreiter]], [[Eduard Koelwel]], [[Bert Brennecke]], [[Franz Schauwecker]], [[Hanns Johst]], [[Rudolf Ahlers]], [[Sigmund Graff]], [[Gerhard Schumann]] kaj [[Robert Hohlbaum]].<ref>Thomas Dietzel, Hans-Otto Hügel: ''Deutsche literarische Zeitschriften 1880–1945: Ein Repertorium,'' kvin volumoj, eldonis Deutsches Literaturarchiv, K. G. Saur, 1988, ISBN 3-598-10645-9</ref> Dum la lastaj jaroj de la reĝimo, la Regna Literatura Ĉambro havis tri sekciojn, por administrado (I), verkumado (II) kaj komercado per libroj III. La grupon I estris [[Karl Heinl]] geleitet. La grupon II Kurt Metzner postite de Gerhard Schumann kaj en 1941 de Alfred Richard Meyer.<ref>Barbian (2010), p. 85</ref> La grupon III gvidis Wilhelm Baur geleitet,<ref>'Monika Gibas (eld.): ''Arisierung in Leipzig,'' Leipziger Universitätsverlag, Lepsiko 2007, ISBN 978-3-86583-142-2, p. 86</ref> kun subgrupo beletra (Arbeitsgemeinschaft der schöngeistigen Verleger) sub la moderigo de [[Adolf Spemann]].<ref>Hanno Birken-Bertsch, Reinhard Markner (eld.): ''Rechtschreibreform und Nationalsozialismus. Ein Kapitel aŭs der politischen Geschichte der deutschen Sprache,'' Wallstein, Göttingen 2004, ISBN 978-3-89244-450-3, p. 83</ref> Ĉiu [[govio]] havis propran estron. La plejparto de la goviaj estroj estis mem verkistoj. En aŭgusto 1943 ekgastis ĉe Kastelo Gautzsch (je [[Markkleeberg]]) anoj de la propaganda sekcio de la RSHA (supera oficejo pri sekureco) kio signifis eĉ pri akriban kontrolon de ĉio eldonota kaj de ĉiuj verkantoj. Tio ĉi programo havis la kaŝnomon ''Oberon'' por la dungitaro (inter 80 kaj 100) oni starigis lignajn barakojn en al kastela parko. De januaro 1945 la tuto iĝis rifuĝejo por familianoj antaŭ la bombadoj de la [[Aliancanoj]]. Afergvindantoj de RSK estis: Gunther Haupt (1933–1934), [[Richard Suchenwirth]] (1934–1936), [[Karl Heinl]] (1936–1937), [[Wilhelm Ihde]] (1937–1944) kaj Günther Gentz (1944–1945). Ĉefaj konsilistoj de RSK estis [[Hans Grimm]], [[Hugo Bruckmann]], Theodor Fritsch, Paul Graener, Richard Suchenwirth kaj Carl Vincent Krogmann. Prezidantoj estis inter 1933–1935 Hans Friedrich Blunck kaj inter 1935–1945 Hanns Johst. == Literaturo == *Jan-Pieter Barbian: ''Literaturpolitik im NS-Staat. Von der Gleichschaltung bis zum Ruin,'' Fischer Taschenbuch, 2010 * Volker Dahm: ''Anfänge und Ideologie der Reichskulturkammer. Die Berufsgemeinschaft als Instrument kulturpolitischer Steuerung und sozialer Reglementierung,'' (=Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, 34, 1, 1986), p. 53-84 * Rolf Düsterberg: "Die Reichsschrifttumskammer. Struktur und Aufgaben, Führungspersonal, Konkurrenten"- che: Wolfgang Benz k.a.: ''Kunst im NS-Staat. Ideologie, Ästhetik, Protagonisten,'' Berlin 2015, p. 117–130 * Uwe Julius Faustmann: ''Die Reichskulturkammer. Aufbau, Funktion und rechtliche Grundlagen einer Körperschaft des öffentlichen Rechts im nationalsozialistischen Regime,'' disertacio, Bonn 1990 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/kunst/schrifttumskammer/ pri la Regna Literatura Ĉambro] - ĉe: ''dhm.de'' * [http://www.polunbi.de/inst/rsk.html RSK] - ĉe: ''Polunbi-Katalog'' * [http://litkult1920er.aau.at/?q=stichworte/reichsschrifttumskammer esploroj pri RSK] - ĉe la universitata paĝaro klagenfurta == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Naziaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Germana literaturo]] [[kategorio:Eldonado]] [[Kategorio:Aperis en 1933]] [[Kategorio:Malaperis en 1945]] k6na33qqf3idw1ar33ugr673lrqa5gg 0 924826 9387241 9216148 2026-05-30T03:41:03Z Sj1mor 12103 9387241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Bund Neuland''' estas [[aŭstrio|aŭstra]] societo fondita en 1919 de [[Karl Rudolf]] kaj [[Michael Pfliegler]] kiel kristana-germana porstudenta ligo. Fonto de ĝi estis la [[katolika Eklezio|romkatolika]] porjunulara movado. Estigokialo estis kreskinta sekularigo; la organo de ĝi nomiĝis ''Neue Jugend'', sub la redaktorado de Karl Rudolf. Oni ja povas aserti ke ĉi klubo gravegis por la liturgireforma movado en Aŭstrujo. Ĝi estis la unua katolika societo kiu deklaris nekongruigeblon de membreco ĉe si kun la [[naziismo]]. Sekve ĝi mem malestigis sin post [[Anschluss]] en 1938. Refondo eblis en 1948 fare de eksaj membroj. Multaj membroj iĝis gravuloj publikaj en postmilita Aŭstrujo: ekz. kardinalo [[Franz König]], monsinjoro [[Otto Mauer]], la paroĥestro de Hetzendorf [[Joseph Ernst Mayer]], [[Otto Schulmeister]], [[Felix Hurdes]], [[Ida Friederike Görres]], [[Albert Höfer]], [[Lois Weinberger]] kaj la salcburga ministroprezidanto [[Hans Lechner]]. Krome [[Placidus Wolf]], [[Mirjam Prager]] kaj [[Hans Asperger]]<ref>Herwig Czech: "Hans Asperger und der Nationalsozialismus: Konturen einer Kontroverse" - ĉe: ''Monatsschrift Kinderheilkunde,'' 168/2020, p. 163–175, konkrete p. 164</ref>. Ili ankaŭ influis la kulturpolitikon eklezian kaj avancancigis modernajn arton kaj arĥitekturon. Eĉ tri lernejoj (parte kun infanĝardenoj) nur danke al ili estiĝis, nome: ''Neulandschule Grinzing'' ([[Döbling]]), ''Neulandschule Laaerberg'' ([[Favoriten]]), ''Neulandschule Alxingergasse'' (Favoriten). == Literaturo == * Franz M. Kapfhammer: ''Neuland, Erlebnis einer Jugendbewegung.'' 1987, Verlag Styria, Graz, ISBN 3-222-11781-0 * Otto Weiß: ''Kulturkatholizismus. Katholiken auf dem Weg in die deutsche Kultur 1900–1933,'' Regensburg 2014 (p. 88-90) * ''Neue Jugend'' (monata organo, jarkolektoj 1930-1935), Verlag Tyrolia, Innsbruck == Eksteraj ligiloj == * [https://www.nls.at/ lernejoj ''Neulandschulen''] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikismo en Aŭstrio]] [[Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Aperis en 1919]] [[Kategorio:Katolikaj organizaĵoj]] {{kursiva titolo}} pdic513mmom5lqf2unvtnmde7kbevcc 0 925091 9387257 9218862 2026-05-30T03:50:41Z Sj1mor 12103 9387257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[file:Akademikerhilfe Studierendenheim Michaelerstr I.jpg|eta|hejmo de ''Akademikerhilfe'' en Vieno (Michaelerstraße 9-11, distrikto XVIII)]] '''''Akademikerhilfe''''' (laŭlitere: ''helpado porstudenta'') estas [[komunutileco|komunutila societo]] en [[Aŭstrujo]] ebligante al junuloj aliron al edukado kaj [[kristanismo|kristana vivo]]. Kun ĉ. 4800 lokoj en ne tute 40 hejmoj temas pri gravega porstudenta ĉambro-peranto. Fondite en novembro 1921, ĝi fontas en karitata sekcio de ''Katholisch-Deutscher Akademikerausschuß'' (de 1918).<ref>Christoph H. Benedikter: ''100 Jahre Akademikerhilfe. Wohnen – Studieren – Vertrauen,'' eldonejo M. Wagner, Innsbruck 2022, ISBN , p. 6-8</ref> Ĝia ĉefburoo estas en [[josefstadt (Vieno)|Josefstadt]] (Pfeilgasse 3a). ==Historio== La 21-an de novembro 1921 ''Akademikerhilfe'' estis fondita laŭ la iniciato de prelato [[Karl Rudolf]], pastro ĉe la [[universitato de Vieno]]. La asocio devis transpreni la taskojn de la flega sekcio de ''Katholisch-Deutscher Akademikerausschuß'' kie plej gravis la provizado per vestaĵoj kaj loĝado krom stipendidonado. Ĉeestis la fondan ceremonion ankaŭ lia ĉefepiskopa moŝto [[Friedrich Gustav Piffl]] akceptonte la altan protektadon de ĉi laŭdinda organizo. La unuaj hejmoj estis starigitaj en monaĥejoj, religiaj institutoj aŭ privataj domoj. Jam en 1924 ''Akademikerhilfe'' povis disponigi 150 loĝlokojn, kun granda demando je ili. La unua propra domo malfermeblis en 1927 en Vieno ''(Wiener Heim)'', kaj en 1932 sekvis la ejo de ĉe ''Pfeilgasse 6''. Dum [[Aŭstrofaŝismo]], ''Akademikerhilfe'' funkciis kiel konfidata societo por ĉiuj porstudentaj hejmoj de Aŭstrujo. Tuj post la [[Anschluss|okupiĝo de Aŭstrujo fare de Wehrmacht]], la [[nazioj]] transprenis la tuton kaj en majo 1939 ''Akademikerhilfe'' ĉesis ekzisti. En oktobro 1945 startis planoj de reaktivigo, peto pri nuligo de la kluba dissolvo; en la 11-a de novembro 1946 okazis la dua (re)fonda kunveno. Ĝis 1949 gravis - krom la perado de loĝado - ankaŭ la provizado per ĉiutagaj aferoj (vestado, nutrado ktp.) aŭ perado de laboretaj postenoj. En 1949 oni fieris pri preskaŭ tri centoj da loĝlokoj en Vieno, [[Graz]] kaj [[Leoben]]. Nuntempe ''Akademikerhilfe'' aktivas en kvin pluaj aŭstraj urboj, t.e. je [[Innsbruck]], [[Salcburgo]], [[Linz]], [[Eisenstadt]] kaj [[Klaŭdiforumo]]. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.akademikerhilfe.at/de hejmpaĝo] ==Notoj== <references/> [[kategorio:Loĝado]] [[kategorio:Studentaj organizaĵoj en Aŭstrio]] {{Kursiva titolo}} 37hvw4dhu8crvjb8a3smx6u4jvzlefr 0 925281 9387247 9378152 2026-05-30T03:42:57Z Sj1mor 12103 9387247 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Akademia ligo de katolikaj aŭstraj studentordenoj''' (germane: ''Akademischer Bund Katholisch-Österreichischer Landsmannschaften'' - mallongigo ''KÖL'') estas unio de [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]] [[monarĥismo|legistimistaj]].<ref>Almenaŭ kiam komence kiam la unuaj el ili fondiĝis.</ref> Ĝi apartenas al [[Eŭropa kristana korporaciaro studenta (EKV)]]. [[file:KÖL Dachverband Wappen.gif|thumb|blazono de la ŝirma organizo de KÖL]] Post la [[Unua Mondmilito]] katolikaj studentoj (parte ankaŭ gimnazianoj) unuiĝis en korporacioj kiuj - krom la principoj de religio, sciencflego, amikeco kaj patrujo ankaŭ sentis specialan proksimecon al la domo de la [[Habsburgoj]]. Kelkaj tiel eĉ kreis ''monarkio'' kiel kvinan devizon. Per tio ekzistas klara divido de la katolika [[Österreichischer Cartellverband|ÖCV]]. La fondo de ŝirmorganizo estis en la 12-a de septembro 1933<ref>https://www.karlvonhabsburg.at/organisationen/katholisch-oesterreichische-landsmannschaften/</ref> kiam du kluboj (t.n. ''Maximiliana'' kaj ''Starhemberg'') deklaris unisimilan interkonsentaron.<ref>Herbert Fritz (eld.): ''Farbe tragen, Farbe bekennen. 1938–1945. Katholische Korporierte in Widerstand und Verfolgung,'' Österreichischer Agrarverlag, Wien 1988, p. 12</ref> Post la [[Dua Mondmilito]] kelkaj anoj de pereintaj legitimistaj nekatolikaj korporacioj ekanis ĉe KÖL. Inter la du mondmilitoj, KÖL estis apud ''Reichsbund für Österreich'' la plej grava legitimista societo en Aŭstrujo.<ref>Karl Vocelka, Lynne Heller: ''Die private Welt der Habsburger. Leben und Alltag einer Familie,'' Styria, Graz 1998, ISBN 3-222-12642-9, p. 311</ref> Jen listo de la korporacioj kiuj membras ĉe KÖL (kun universitata urbo, fondodato, koloroj kaj devizo): *KÖL Maximiliana Wien<ref>[https://maximiliana.at/ paĝaro de KÖL Maximiliana]</ref> (Vieno, oktobro 1922; ruĝe-nigre-ore; Ehre - Treue - Vaterland!) *KÖL Starhemberg Wien<ref>[https://www.koel-starhemberg.at/ hejmpaĝo de KÖL Starhemberg]</ref> (Vieno, junio 1933; verde-nigre-ore; Glaube, Treue, Österreich!) *KÖL Austria-Salzburg<ref>[https://www.koel-aŭstria.at/ hejmpaĝo de KÖL Austria-Salzburg]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (decembro 1934; blanke-nigre-ore; Edel, fromm und treu!) *KÖL Carolina Wien<ref>[https://koel-carolina.at/ hejmpaĝo de KÖL Carolina Wien]</ref> (Vieno, aprilo 1936; helblue-nigre-ore; Tapfer, treu und wahr!) *KÖL Josephina Wien<ref>[https://www.josephina.at/ hejmpaĝo de KÖL Josephina Wien]</ref> (Vieno, januaro 1947; oranĝe-nigre-ore; Cum Deo pro patria!) *KÖL Leopoldina Wien<ref>[https://koel-leopoldina.at/ paĝaro de KÖL Leopoldina Wien]</ref> (Vieno, aprilo 1947; nigre-ore-ruĝe; Austria erit in orbe ultima!) *KÖL Theresiana Innsbruck<ref>[https://theresiana.at/ paĝaro de KÖL Theresiana Innsbruck]</ref> ([[Innsbruck]], majo 1947; ore-nigre-blanke; In fide pro domo Austriae!'') *KÖL Saxo-Meiningia Linz<ref>[http://www.saxo-meiningia.at/ paĝaro de KÖL Saxo-Meiningia Linz]</ref> ([[Linz]], novembro 1952; arĝente-nigre-ore; Fidem genusque servabo!) *KÖL Ostaricia Innsbruck<ref>[https://www.ostaricia.net/ hejmpaĝo de KÖL Ostaricia Innsbruck]</ref> (Innsbruck, septembro 1982; ruĝe-nigre-ore; In fide firmitas pro Austria!) * KÖL Wallenstein Wien (Vieno, januaro 1988; nigre-ore-viole; Wer, wenn nicht wir!) En la 13-a de novembro 2021 la korporacio ''KÖL Ferdinandea Graz'' ([[Graz]], majo 1937) estis ekskluzivigita el la sino de KÖL.<ref>[http://www.ferdinandea.at/index.htm hejmpaĝo fragmenta de ''Ferdinandea Graz'']</ref> Jen listo de amikaj korporacioj: *KEL Gregoriana London ([[Londono]], majo 2003) *KÖL Franzisco-Josephina Heidelberg-Bonn zu Regensburg ([[Regensburg|Ratisbono]]) *KÖML Tegetthoff Wien (ene de [[Mittelschüler-Kartell-Verband]]) * Corps der Ottonen Por samideanoj mezlernejaj ekzistis la unio ''Seniorenconvent pennaler Landsmannschaften'' (SCPL), en kiu kolektiĝis tri korporacioj: *ÖML Ottonia Linz (Linz) *KÖML Corps Victoria Wien (Vieno) *KÖML Staufia Graz (Graz)<ref>[https://web.archive.org/web/20131213001748/http://www.honovere.de/verzeichnis/dachverband_169.html listoj ĉe ''honovere.de'']</ref> == Literaturo== * Gregor Gatscher-Riedl (eld.): ''Dem Glauben treu, dem Kaiser und dem Lande! 80 Jahre akademischer Bund katholisch-österreichischer Landsmannschaften – 75 Jahre Widerstand und Kampf für ein unabhängiges Österreich,'' Eigenverlag des Akademischen Bundes, Wien 2013, ISBN 978-3-9503395-6-7 * Jochen Nußmüller, Peter-Paul Pergler (eld.): ''Idealisten wider den Zeitgeist: 70 Jahre K.Ö.L. Ferdinandea Graz,'' Eigenverlag der Katholisch-Österreichischen Landsmannschaft Ferdinandea, Graz 2007 * Heinrich Schuschnigg: "Die katholisch-österreichischen Landsmannschaften im Widerstand gegen den Nationalsozialismus" - ĉe: Peter Krause, Herbert Fritz (eld.): ''Korporierte im Widerstand gegen den Nationalsozialismus.'' Österreichischer Verein für Studentengeschichte, Wien 1997 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.koel.at paĝaro de KÖL] * [http://home.pages.at/ledel/bomben/bomben_t.htm historio de aŭstraj korporacioj studentaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111201163000/http://home.pages.at/ledel/bomben/bomben_t.htm |date=2011-12-01 }} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:KOL}} [[Kategorio:Studentaj organizaĵoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Katolikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Aperis en 1933]] [[Kategorio:Monarkismaj organizaĵoj]] q7fdscxvy9981kfv2rm1abk4ww19cm0 0 927019 9387239 9230813 2026-05-30T03:36:27Z Sj1mor 12103 9387239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Lešany, Vojenské muzeum, mobilní ženijní most.JPG|thumb|Movebla [[flosponto]]]] [[Dosiero:RIAN archive 879 Combat engineers building a bridge.jpg|thumb|[[Oleg Knorring]]: Pioniraraj bataltaĉmentoj konstruas ponton, la 1-an de aŭgusto 1943, arkivo de [[RIA Novosti]]]] '''Pioniraro''' estas konsisto de regulaj armeaj fortoj, la soldatoj deĵorantaj ĉe tiu ĉi speco de armeo estas markataj kiel '''pioniroj''' (historie '''''[[sapero]]j''''' [el la franca, eĉ en multaj lingvoj]). Tiu ĉi soldataro estas specialigita por plenumi apartajn surterajn taskojn helpe de speciala, la tn. pionirara tekniko. La pioniraro ne estas difinita por rekta gvidado de batalo, sed por sekurigi teknikajn rimedojn kaj konstruaĵojn subtenantaj aŭ ebligantaj agadon de bataltaĉmentoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Armeo]] co3fo10u6oft1if2zi0pk414vcl9l0b 0 927020 9387233 9337928 2026-05-30T03:35:32Z Sj1mor 12103 9387233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Trutnov, Babí, T-S 73 (rok 2008; 02).jpg|thumb|La ununura konstruita fuortara objekto en Trutnovio, la infanteria fuorto [[T-St-S 73 Polom]], reguligita kiel muzeo de fuortaro Stachelberg]] '''Pionirara grupa komandantejo VI Trutnov''' (mallongigite '''PGK VI Trutnov''') estis komandantejo de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|fortikigaj laboroj]] kun sidejo en [[Trutnov]], kiu en la dua duono de la [[1930-aj jaroj]] direktis la konstruadon de sektoro de [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] inter [[Hronov]] en [[distrikto Náchod|Náchod-regiono]] kaj la orienta parto de [[Gigantmontaro]]. Transprenite oni uzas tiun ĉi markigon ankaŭ por la memstara tiu ĉi sektoro de la fortikaĵoj. El 100 intencataj objektoj de la pezaj fortikaĵoj de tiu ĉi sektoro estis konstruitaj sole 29. En la spaco de PGK Trutnov devis esti konstruitaj du artileriaj fuortaroj. [[Poustka (artileria fuortaro)|Fuortaro Poustka]] (Grünwald) super [[Bezděkov (Trutnov)|Bezděkov]], kies konstruado ne estis komisiita kaj [[Stachelberg (artileria fuortaro)|fuortaro Stachelbeg]] (Ježová hora) super [[Babí (Trutnov)|Babí]], kiu estis ekkonstruita. Pluaj artileriaj fuortaroj ([[Jírová hora (artileria fuortaro)|Jírová hora]]) aldoniĝis al [[Pionirara grupa komandantejo V Náchod|PGK V Náchod]]. == Bazaj informoj == PGK VI estis establita al la 3-a de junio 1936, la agadon ĝi finis en oktobro de 1938. Organize ĝi estis dividita en ses konstruaj subsektoroj, enkadre de kiuj estis komisiita konstruado de 61 objektoj de la pezaj fortikaĵoj (el kiuj 29 estis konstruitaj). La objektoj de PGK VI Trutnov estas numeritaj de oriento al okcidento kaj ili havas en sia refistra markigo literon T (objektoj [[T-S 21]] ĝis [[T-S 106]]), eventuale mallongigon KrK-L (du objektoj [[KrK-L-S I]] kaj [[KrK-L-S II]] en spaco de [[Luční hora]] en Gigantmontaro). Devene la orienta parto de la sektoro (spaco inter [[Zbečník]] kaj [[Chlívce]], objektoj T-S 1a ĝis T-S 20 inkluzive de la planata artileria fuortaro [[Jírová hora (artileria fuortaro)|Jírová hora]]) estis pli poste organize subigita al la najbara [[Pionirara grupa komandantejo V Náchod|PGK V Náchod]]. La komandantejo de PGK ŽSV VI estis lokigita en la unua etaĝo de hotelo Union (antaŭe Ĉeĥa reala gimnazio, nun konstruaĵo de Distrikta juĝejo) en Trutnov. En aferoj de ekonomiejuraj ĝi subiĝis al limgardista bataliono 2 en Trutnov.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Bunkry.cz - ŽSV VI Trutnov | novaĵo = www.bunkry.cz | url = https://www.bunkry.cz/slozka/5019 | alirdato = 2020-06-22 }}</ref> == Konstruaj subsektoroj == === 1./VI. Petříkovice === [[Dosiero:Chvaleč, Petříkovice, T-S 52b (rok 2012; 10).jpg|thumb|La unua betonigita objekto de PGK Trutnov [[T-S 52b Na skále]], damaĝigita per interna eksplodo dum la okupado.]] [[Dosiero:Chvaleč, Petříkovice, T-S 55 (rok 2012; 04).jpg|thumb|La infanteria fuorto [[T-S 55 Na stráni]]]] En la konstruan subsektoron Petříkovice estis ensumigitaj 10 memstaraj infanteriaj fuortoj sur la okcidenta alo de [[Poustka (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Poustka]]. En tiu ĉi spaco troviĝis du gravaj fermaĵoj – [[Petříkovice (Chvaleč)|Petříkovice]] kaj [[Debrné (Trutnov)|Debrné]]. La subsektoro Petříkovice estis la dua komisiita konstrua sektoro enfaanta sub PGK Trutnov. Ĝi estis komisiita al konstruado la 13-an de oktobro 1937 al firmao LITICKÁ a.s., Praha II, la konstruado komencis la 8-an de novembro 1937. Kiel la unua objekto estis betonigita en la tagoj la 8-a ĝis la 15-a de aprilo 1938 [[T-S 52b Na skále]]. La subsektoro 1./VI. Petříkovice estis en septembro de 1938 la plej finita sektoro de la linio de pezaj fortikaĵoj en Trutnovio. Oni sukcesis enigi en sep objektojn ankaŭ [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendajn kloŝojn]], oni laboris en [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakla sistemo]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Bunkry.cz - Stavební podúsek 1./VI. Petříkovice | novaĵo = www.bunkry.cz | url = https://www.bunkry.cz/clanek/1290 | alirdato = 2020-06-22 }}</ref> * [[T-S 52b Na skále]] * [[T-S 53 Na výhledech]] * [[T-S 54 Nad dráhou]] * [[T-S 55 Na stráni]] * [[T-S 56 U strže]] * [[T-S 57 U smrku]] * [[T-S 58 Velký les]] * [[T-S 59 U břízy]] * [[T-S 60 U statku]] * [[T-S 61 Hranice]] === 1a./VI. Slavětín === [[Dosiero:Radvanice, Slavětín, T-S 43 (rok 2012; 05).jpg|thumb|La infanteria fuorto [[T-S 43 Pod lesem]] restis en stato mallongtempe post betonado, sen finitaj ŝtukaĵoj]] [[Dosiero:Radvanice, Slavětín, T-S 44 (rok 2012; 08).jpg|thumb|La infanteria fuorto [[T-S 44 Na pahorku]], kiu estas rekonstruata en muzeon]] En la konstruan subsektoron Slavětín estis ensumigitaj 8 memstaraj infanteriaj fuortoj sur montodorso de montaro [[Jestřebí hory]], de montopinto [[Žaltman]] al la deksra alo de la planata artileria fuortaro [[Poustka (artileria fuortaro)|Poustka]]. Malgraŭ tio ke la subsektoro estis komisiita nur la 17-an de junio 1938 kaj la konstruado komencis la 1-an de julio de la sama jaro, oni sukcesis betonigi du infanteriajn fuortojn ([[T-S 43 Pod lesem]], [[T-S 44 Na pahorku]]), la unua el ili, T-S 44, estis betonigita en la tagoj 19-a ĝis la 26-a de aŭgusto 1938. Ĉe la restantaj la konstrulokoj troviĝis en diversa grado de konstruado – ĉe kvin objektoj estis finitaj elfosaĵaj laboroj kaj estis betonigita la fundamenta tabulo ([[T-S 38]] ĝis [[T-S 42|42]]).<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Bunkry.cz - Stavební podúsek 1a./VI. Slavětín | novaĵo = www.bunkry.cz | url = https://www.bunkry.cz/clanek/1291 | alirdato = 2020-06-22 }}</ref> * [[T-S 37 U kamene]] * [[T-S 38 V boru]] * [[T-S 39 V průseku]] * [[T-S 40 U chaty]] * [[T-S 41 Nad Slavětínem]] * [[T-S 42 Na srázu]] * [[T-S 43 Pod lesem]] * [[T-S 44 Na pahorku]] === 2./VI. Zlatá Olešnice === [[Dosiero:Trutnov, Debrné, T-S 63 (rok 2012; 09).jpg|thumb|La infanteria fuorto [[T-S 63 U potoka]] kun unika aranĝo de pafejoj kaj tordita [[diamanta fosaĵo]]]] [[Dosiero:Zlatá Olešnice, T-S 65 (rok 2012; 07).jpg|thumb|La infanteria fuorto [[T-S 65 U buku]]]] Naŭ infanteriaj fuortoj de tiu ĉi konstrua subsektoro kreis fortikaĵan linion inter municipo [[Libeč (Trutnov)|Libeč]] kaj la dekstra alo de la artilweria fuortaro Stachelberg. La grava estis precie fermaĵo [[Zlatá Olešnice (distrikto Trutnov)|Zlatá Olešnice]], kie kondukis grava komunikiko kondukanta de la ŝtatlimo al Trutnov. Tra la valo de rivero [[Ličná]] kondukis nemalmulte grava [[Fervojlinio Trutnov–Sędzisław|fervojlinio]] en la sama direkto. La subsektoro estis komisiita al konstruado la 18-an de septembro 1937 al firmao INŽESTA, stav. spol. s.r.o., Bratislava, laboroj komencis la 15-an de oktobro de tiu ĉi jaro. Kiel la unua objekto estis betonigita en la tagoj 17-a ĝis la 26-a de majo 1938 [[T-S 64 Na kopci]]. Oni sukcesis betonigi 7 objektoj (T-S 63 ĝis 68), du randaj objektoj de tiu ĉi subsektoro (T-S 62, 69) restis nefinitaj – estis faritaj elfosaĵaj laboroj kaj betonado de fundamenta tabulo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Bunkry.cz - Stavební podúsek 2./VI. Zlatá Olešnice | novaĵo = www.bunkry.cz | url = https://www.bunkry.cz/clanek/1292 | alirdato = 2020-06-22 }}</ref> * [[T-S 62]] * [[T-S 63 U potoka]] * [[T-S 64 Na kopci]] * [[T-S 65 U buku]] * [[T-S 66a Na rozcestí]] * [[T-S 66b V poli]] * [[T-S 67 Nad lomem]] * [[T-S 68 Na propustku]] * [[T-S 69 V maliní]] === 3./VI. Stachelberg (Babí) === [[Dosiero:Stachelberg, podzemí (rok 2012; 09).jpg|thumb|La alirebligita subterejo de [[Stachelberg (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Stachelberg]]]] [[Dosiero:T-S 72 04.JPG|thumb|Tordita fundamenta tabulo de la nekonstruita infanteria fuorto [[T-St-S 72 Chlum]]]] La konstrua subsektoro Stachelberg aŭ Babí estis la plej granda konstrua tutaĵo ĉe PGK Trutnov. Krom 4 izolitaj kaj 9 fuortaraj objektoj devis la konstrufirmaoj konstrui ankaŭ la ampleksan subteran spacon de la fuortaro Stachelberg. La subsektoro Babí estis ununura kazo, kiam la konstrudo de unu sektoro estis komisiita al du firmaoj – Inĝ. Z. KRULIŠ kaj KONSTRUKTIVA, a.s., Praha II. Tio estis ankaŭ la unua sektoro de pezaj fortikaĵoj en Trutnovio, kie estis komencita konstruado. Kiel unua objekto estis betonigita en la tagoj 9-a ĝis la 16-a de junio 1938 [[T-S 82 V končinách]]. Ĝis fino de septembro de 1938 estis betonigitaj ĉiuj izolitaj fuortoj: [[T-S 70]] en la orienta alo de la fuortaro kaj [[T-S 81a Na hřebeni|T-S 81a]], [[T-S 81b Vrchy|T-S 81b]] kaj T-S 82 en la okcidenta alo. [[T-S 82 V končinách]] estas entute la plej okcidenta konstruita infanteria fuorto en la eksa Ĉeĥoslovakio (krom la [[prova kaj ekzerca objekto CE]]). El la fuortaraj objektoj oni sukcesis fini betonadon sole de ununura objekto – la grandega infanteria fuorto T-S 73. Ankaŭ laboroj en la subterejo ne estis de malproksime finitaj. Oni laboris en elrompoj, sole malgranda parto de la subterejo estis betonigita.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Bunkry.cz - Stavební podúsek 3./VI. Babí | novaĵo = www.bunkry.cz | url = https://www.bunkry.cz/clanek/1293 | alirdato = 2020-06-22 }}</ref> * [[T-S 70|T-S 70 U kříže]] * la sistemo de [[Stachelberg (artileria fuortaro)|fuortaro Stachelberg]]: ** [[T-St-S 71]] ** [[T-St-S 72 Chlum]] ** [[T-St-S 73 Polom]] ** [[T-St-S 74 U silnice]] ** [[T-St-S 75]] ** [[T-St-S 76]] ** [[T-St-S 76a]] ** [[T-St-S 77]] ** [[T-St-S 78]] ** [[T-St-S 79]] ** [[T-St-S 80]] ** [[T-St-S 80a U kanceláře]] * [[T-S 81a Na hřebeni]] * [[T-S 81b Vrchy]] * [[T-S 82 V končinách]] === 4./VI. Odolov === [[Dosiero:Rtyně v Podkrkonoší, T-S 26 (rok 2012; 06).jpg|thumb|Parte rekonstruata objekto [[T-S 26 Nad rybníkem]]]] [[Dosiero:Malé Svatoňovice, Odolov, T-S 28 (rok 2012; 01).jpg|thumb|[[T-S 28 Nad pramenem]], unu el malmulte da konstruitaj objektoj de araba grado de rezistkapablo en Trutnovio]] La objektoj, kiuj devis esti konstruitaj enkadre de la konstrua subsektoro Odolov, kreis linion de pezaj fortikaĵoj en la orienta parto de Jestřebí hory, okcidente de la planata artileria fuortaro Jírová hora. La objektoj devis krom alia bari du gravajn komunikilojn transirantaj trans montodorso de montaro Jestřebí hory – fermaĵojn [[Chlívce]] kaj [[Odolov]]. Malgraŭ tio ke la subsektoro estis al la firmao Inĝ. Rudolf FRIČ, Bratislava, komisiita nur la 27-an de aprilo 1938 kaj laboroj estis komencitaj la 16-an de majo 1938, oni sukcesis betonigi 5 izolitajn infanteriajn fuortojn en spaco de Odolov (T-S 24 ĝis 28). en konstruado de la restantaj fuortoj oni laboris. La unua betonigita objekto estis en la tagoj 25-a ĝis la 30-a de julio 1938 [[T-S 28 Nad pramenem]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Bunkry.cz - Stavební podúsek 4./VI. Odolov | novaĵo = www.bunkry.cz | url = https://www.bunkry.cz/clanek/1295 | alirdato = 2020-06-22 }}</ref> * [[T-S 21]] * [[T-S 21a]] * [[T-S 22]] * [[T-S 23a]] * [[T-S 23b]] * [[T-S 24]] * [[T-S 25 U cesty]] * [[T-S 26 Nad rybníkem]] * [[T-S 27 Nad vesnicí]] * [[T-S 28 Nad pramenem]] === 5./VI. Albeřice (Maršov) === La subsektoro Maršov ([[Horní Albeřice]]) estis lasta konstrua sektoro, kies konstruadon oni sukcesis komisii en Trutnovio. Rilate al tio, ke la konstruaj laboroj ekkuris nur fine de somero de 1938, oni sukcesis betonigi eĉ ne unu el la komisiitaj infanteriaj fuortoj. Objektoj T-S 101a, 104, 105 kaj 106 devis esti komisiitaj nur aldone. La subsektoro estis komiita al firmao Dr. Ing. KAPSA & MÜLLER, Praha VII la 6-an de aŭgusto 1938 kaj laboro komencis la 22-an de aŭgusto. Oni sukcesis komenci sole elfosaĵaj ĉe objektoj [[KrK-L-S I]] kaj [[KrK-L-S II]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Bunkry.cz - Stavební podúsek 5./VI. Maršov | novaĵo = www.bunkry.cz | url = https://www.bunkry.cz/clanek/1294 | alirdato = 2020-06-22 }}</ref> * [[T-S 95]] * [[T-S 96]] * [[T-S 97]] * [[T-S 98]] * [[T-S 99]] * [[T-S 100]] * [[T-S 101a]] * [[T-S 101b]] * [[T-S 102]] * [[T-S 103]] * [[T-S 104]] * [[T-S 105]] * [[T-S 106]] * [[KrK-L-S I]] * [[KrK-L-S II]] === 6./VI. Poustka === La subsektoro 6 devis esti kreata de objektoj de [[Poustka (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Poustka]], kiu devis havi 10 objektojn sur surfaco kaj ampleksan subterejon, kaj ĝi devis esti komisiita al konstruado en la jaro 1939. * la sistemo de fuortaro Poustka: ** [[T-Pa-S 45]] ** [[T-Pa-S 46]] ** [[T-Pa-S 47]] ** [[T-Pa-S 48]] ** [[T-Pa-S 49]] ** [[T-Pa-S 49a]] ** [[T-Pa-S 50]] ** [[T-Pa-S 51]] ** [[T-Pa-S 52a]] === 4a./VI. Žaltman === Ĝi devis esti komisiita en la jaro 1939. * T-S 29, T-S 30, T-S 31, T-S 32, T-S 33, T-S 34, T-S 35, T-S 36 === 6./VI. Rýchory === Ĝi devis esti komisiita en la jaro 1939. * T-S 83, T-S 84a, T-S 84b, T-S 85, T-S 86, T-S 87, T-S 88, T-S 89, T-S 90, T-S 91, T-S 92, T-S 93, T-S 94 ==Rilataj artikoloj== * [[Subsektoro 1./V. Zbečník]] * [[Telfero Pec pod Sněžkou – Luční hora]] ==Ligiloj== === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | kunaŭtoroj = a kol. | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 | jaro = 2010 }} ===Referencoj=== <references/> === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio|Fortification section of ŽSV VI Trutnov|Pionirara grupa komandantejo VI Trutnov}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK VI Trutnov| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] culcmn7xjcgaaec76d5874ys7mv1tog 0 927395 9386809 9307229 2026-05-29T14:20:20Z Crosstor 3176 /* B */ 9386809 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Ózd]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == B == * [[Zoltán Balog]], [[ministro]] * [[Béla Bellér]], [[instruisto]] (pli precize en Szentsimon li naskiĝis) * [[József Antal Boza]], metalurgia [[inĝeniero]] (pli precize en Sajóvárkony li naskiĝis) == C == * [[János Csontos]], [[ĵurnalisto]] == D == * [[Antal Dobosy]], [[budhologo]] == E == * [[István Énekes (koreografo)]] == F == * [[Sándor Falvai]], [[pianisto]] * [[József Forgách (baletisto)]] * [[Péter Fried]], [[operkantisto]] == G == * [[Kálmán Győry]], [[matematikisto]] == H == * [[Gyula Hagyó-Kovács]], agronomo * [[Imre Hegyi (korusestro)]] * [[Jolán Humenyánszky]], [[skulptisto]] * [[László Huszthy]], maŝininĝeniero == J == * [[Béla Jánszky]], [[arkitekto]] == K == * [[Zoltán Kelemen (1970)]], operkantisto * [[László Keller]], [[politikisto]] * [[József Korbély]], [[hidrologo]] (en Hódoscsépány naskiĝis) == L == * [[Elvira Lux]], [[psikologo]] == M == * [[Piroska Molnár]], [[aktoro]] == O == * [[Borbála Obrusánszky]], mongolisto == P == * [[Attila Paládi-Kovács]], [[etnografo]] == S == * [[Orsolya Székely (vitroartisto)]] (en Hódoscsépány naskiĝis) * [[Kálmán Szepesi]], tablotenisto * [[Tamás Szontagh]], [[geologo]] == T == * [[Tamás Toót-Holló]], [[verkisto]] == U == * [[József Utassy]], [[poeto]] == V == * [[Lívia Vizsolyi]], fagotisto [[Kategorio:Listoj de homoj|Ózd]] 2z638jwvwyrneuzfb5jtiem2m8bl0ba 0 927728 9387236 9249619 2026-05-30T03:36:00Z Sj1mor 12103 9387236 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Pionirara grupa komandantejo X Rokytnice v Orlických horách''' (mallongigite PGK X Rokytnice) estis plenuma organo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]], kiu en la dua duono de la [[1930-aj jaroj]] organizis konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] en la suda parto de [[Orlica montaro]]. La linio, kiun projektis PGK X, estis limigita de [[Divoká Orlice]] sur sudo kaj [[Komáří vrch (Orlica montaro)|Komáří vrch]] sur nordo. Estis konstruitaj ĉiuj 40 intencataj objektoj, inkluzive de [[Hanička (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Hanička]]. == Bazaj informoj == PGK X mem estis establita la 1-an de aprilo 1937 kun sidejo en [[Rokytnice v Orlických horách]]. PGK gvidis sole konstruadon de la pezaj fortikaĵoj, la malpezajn fortikaĵojn sekurigis landaj armeaj komandantejoj (LO mod. 36), pli poste armeaj korpusaj komandantejoj (LO mod. 37). La ĉefa celo de PGK X estis konstruado de koneksa linio de pezaj fortikaĵoj en spaco inter Divoká Orlice kaj Komáří vrch. Devene tiu ĉi spaco enfalis en agadecon de [[Pionirara grupa komandantejo III Králíky|PGK III Králíky]], sed por plirapidigi la projekton kaj konstruadon estis establita la memstara PGK. Ĝia komandanto fariĝis [[subkolonelo|pplk.]] [[pioniraro|žen.]] v.v. František Stejskal. == Konstruaj subsektoroj == === 1./X. Zaječiny === [[Dosiero:Bartošovice v Orlických horách, R-S 59 (rok 2010; 01).jpg|thumb|La infanteria fuorto R-S 59 V polomu]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./X. Zaječiny}} * Komisiita: 12-an de januaro 1937 * Konstruisto: Hráský & Jenč, Mladá Boleslav * Komisiiga sumo: 5 238 411,85 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 11 (R-S 54 – R-S 64) * Konstruitaj objektoj: 11 (R-S 54 – R-S 64) * Spaco: [[Divoká Orlice]] ([[Landa pordego]]) – ŝoseo inter [[Kunvald]] kaj [[Bartošovice v Orlických horách|Bartošovice]] === 2./X. Kunvald === [[Dosiero:Rokytnice v Orlických horách, Panské Pole, R-S 74 (rok 2010; 04).jpg|thumb|La infanteria fuorto [[R S-74 "Na Holém"|R-S 74 Na holém]]]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./X. Kunvald}} * Komisiita: 12-an de januaro 1937 * Konstruisto: Hlaváček & Müller, Praha XIV. * Komisiiga sumo: 5 522 910,80 Kč * Komisiitaj objektoj: 10 (R-S 65 – R-S 74) * Konstruitaj objektoj: 10 (R-S 65 – R-S 74) * Spaco: ŝoseo inter [[Kunvald]] kaj [[Bartošovice v Orlických horách|Bartošovice]] – [[Panské Pole]] === 3./X. Hanička === [[Dosiero:Rokytnice v Orlických horách, Horní Rokytnice, R-S 76 (rok 2010; 08).jpg|thumb|La fuortara infanteria fuorto R-H-S 76 U lomu]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./X. Hanička}} * Komisiita: 28-an de aŭgusto 1936 * Konstruisto: Ing. Bedřich Hlava, Praha II. * Komisiiga sumo: 22 571 403,24 Kč + 3 080 792,80 Kč * Komisiitaj objektoj: 8 (R-S 75 – R-S 81) * Konstruitaj objektoj: 8 (R-S 75 – R-S 81) * Spaco: [[Panské Pole]] – oriente de [[Plachta (Rokytnice v Orlických horách)|Plachta]] === 4./X. Říčky === [[Dosiero:Říčky v Orlických horách, R-S 89 (rok 2010; 04).jpg|thumb|La infanteria fuorto R-S 89 U silnice]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 4./X. Říčky}} * Komisiita: 12-an de januaro 1937 * Konstruisto: Ing. Josef Hons, Praha XII. * Komisiiga sumo: 6 259 083,55 Kč * Komisiitaj objektoj: 11 (R-S 82 – R-S 91) * Konstruitaj objektoj: 11 (R-S 82 – R-S 91) * Spaco: oriente de [[Plachta (Rokytnice v Orlických horách)|Plachta]] – [[Komáří vrch (Orlica montaro)|Komáří vrch]] == Ligiloj == === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio|Ženijní skupinové velitelství X Rokytnice v Orlických horách|Pionirara grupa komandantejo X Rokytnice v Orlických horách}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK X Rokytnice v Orlických horách| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] fonijr6j6csgyleq4iec570o81jux7n 0 927768 9387237 9348888 2026-05-30T03:36:06Z Sj1mor 12103 9387237 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Pionirara grupa komandantejo III Králíky''' (mallongigite PGK III Králíky) estas linio de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruataj en la jaroj [[1935]]–[[1938]]. Tiu ĉi linio konsistis el sektoro komenciĝanta norde de [[Červený Potok]], plu ĝi daŭrigas sude kaj malrapide ĝi turniĝas al okcidento, ĝi kondukas tra [[Prostřední Lipka]] kaj [[Králíky]], kie ankaŭ troviĝas la unua el tri artileriaj fuortaroj [[Hůrka (artileria fuortaro)|Hůrka]]. Plu la linio celas al [[Dolní Boříkovice]] kaj ascendas al 845 metroj alta monto [[Bouda (Orlica montaro)|Bouda]], kie ankaŭ troviĝas samnomata fuortaro [[Bouda (artileria fuortaro)|Bouda]], poste oriente ĝi celas al monto [[Vysoký kámen]] kaj sinkas al [[Mladkov]] kaj ĉe [[Petrovičky (Mladkov)|Petrovičky]] ĝi ascendas al 765 metroj alta Adam kun fuortaro [[Adam (artileria fuortaro)|Adam]]. La linio plu celas nordoriente preter [[České Petrovice]] kaj finas kelke da kilometroj norde de [[Klášterec nad Orlicí]]. En tiu ĉi regiono devis esti konstruitaj 58 objektoj de [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]], el kio estis realigitaj 56 objektoj. PGK Králíky estis plej multe finita sektoro de la ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj. [[Dosiero:K-S 15.JPG|vpravo|thumb|K-S 15 "U lípy"]] [[Dosiero:K-S 16.JPG|vpravo|thumb|K-S 16 "U dráhy"]] [[Dosiero:K-S 32.JPG|vpravo|thumb|K-S 32 "Na růžku"]] [[Dosiero:K-S 33.JPG|vpravo|thumb|K-S 33 "U ovčárny"]] [[Dosiero:K-S 35.jpg|vpravo|thumb|K-S 35 "Nad lesem"]] [[Dosiero:K-S 36.jpg|vpravo|thumb|K-S 36 "Pod Adamem"]] [[Dosiero:K-S 37.jpg|vpravo|thumb|K-S 37 "Na rozhledně"]] == Listo de objektoj == * K-S 1 * K-S 2 * K-S 3 * K-S 4 * [[K-S 5 "U Potoka"|K-S 5]] * K-S 6 * K-S 7 * K-S 8 * K-S 9 * Konsisto de artileria fuortaro [[Hůrka (artileria fuortaro)|Hůrka]] ** K-Bg-S 10 ** K-Bg-S 11 ** K-Bg-S 12 ** K-Bg-S 12a ** K-Bg-S 12b ** K-Bg-S 13 * [[K-S 14 U cihelny|K-S 14]] * K-S 15 * K-S 16 * K-S 17 * K-S 18 * K-S 19 * K-S 20 * Konsisto de artileria fuortaro [[Bouda (artileria fuortaro)|Bouda]] ** K-Ba-S 21 ** K-Ba-S 22 ** K-Ba-S 22a ** K-Ba-S 23 ** K-Ba-S 24 * K-S 25 * K-S 26 * K-S 27 * K-S 28 * K-S 29 * K-S 30 * K-S 31 * K-S 32 * K-S 33 * K-S 34 * K-S 35 * K-S 36 * K-S 37 * K-S 38 * Konsisto de artileria fuortaro [[Adam (artileria fuortaro)|Adam]] ** K-Am-S 39 ** K-Am-S 40 ** K-Am-S 41 ** K-Am-S 42 ** K-Am-S 43 ** K-Am-S 43a ** K-Am-S 44 ** K-Am-S 45 * K-S 46 * K-S 47 * K-S 48 * K-S 49 * K-S 50 * K-S 51 * K-S 52 * K-S 53a * K-S 53b ==Vidu ankaŭ== * [[Fortikaĵa regiono Králíky]] == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Fortikaĵa regiono Králíky]] 4b8zs3td1gi44qoqybiv2v4u4cnbswl 0 927775 9387238 9335963 2026-05-30T03:36:13Z Sj1mor 12103 9387238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Pěchotní srub StM-S 32 Krajní.jpg|thumb|La infanteria fuorto StM-S 32 Krajní]] '''Pionirara grupa komandantejo I Staré Město pod Sněžníkem''' estis armea organo gvidanta konstruadon de aldonita sektoro de linio [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]], konstruata en la jaroj 1933–1938 kontraŭ [[Nazia Germanio]]. La aldonita parto de linio komenciĝas en spaco [[Maliník (Králický Sněžník)|Maliník]] en montaro [[Králický Sněžník (montaro)|Králický Sněžník]] kaj ĝi kondukas sur akso [[Podbělský hřbet]] en spacon de montopinto [[Sušina (Králický Sněžník)|Sušina]], plu norde de [[Staré Město (distrikto Šumperk)|Staré Město]] kaj [[Branná]] al pinto de [[Šerák]] (1351 m) kaj sude de [[Jeseník]] ĝis nekonstruita [[Orlík (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Orlík]] en nordokcidenta deklivo de [[Orlík (Hrubý Jeseník)|samnomata monto]] en montaro [[Hrubý Jeseník]]. Fuortaro Orlík finis la aldonitan sektoron PGK I. Sume ĉi tie estis planataj 83 objektoj, ĝis septembro de [[1938]] estis betonigitaj da ili sole ok. Per komandado de [[Pionirara grupa komandatejo|PGK]] estis komisiita [[kolonelo|plk.]] [[pioniraro|žen.]] [[František Baron]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Kronfelzov (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Kronfelzov]] == Literaturo == * Eduard Stehlík a kolektiv – Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935-38 (FORTprint Dvůr Králové nad Labem, 2001, {{ISBN|80-86011-13-5}}) == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} {{ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK I Staré Město pod Sněžníkem| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Staré Město (distrikto Šumperk)]] 1azgn8plk7kuet5z0hnes2h1858z9as 0 928540 9386801 9245581 2026-05-29T14:09:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386801 wikitext text/x-wiki {{informkesto ponto}} La '''Ponto Podilskij''' ({{lang-uk|Подільський мостовий перехід}}) estas [[arkoponto]] konstruata en [[Kievo]], [[Ukrainio]]. Post kompletigo, ĉi tiu kombinita voja kaj fervoja ponto superos la riveron [[Dnepro]]. Kun maksimuma interspaco de 344 metroj<ref>« [http://ic.pics.livejournal.com/tov%20tob/21010671/839955/839955%20original.jpg Detala mapo de la Ponto Podilskij]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fic.pics.livejournal.com%2Ftov_tob%2F21010671%2F839955%2F839955_original.jpg arkivo])</ref>, ĝi estas la bazŝtono de la konstruado de la metrolinio Podilsko-Vihurivska de la [[Metroo de Kievo|Metroo de Kijivo]]. La Ponto Podilskij situas norde de la enirejo al la Haveno de Kievo, meze inter la Ponto Petrivskij kaj la Piedira Ponto Parkovij. La du-nivela ponto, pli ol 4 km longa, estas desegnita por porti la estontan metrolinion Podilsko-Vyhurivska trans la riveron kaj provizi triveturkoridoran vojon konektantan la [[Podilskij distrikto|distrikton Podilskij]] al la maldekstra bordo de la urbo<ref>« [https://www.unian.info/kyiv/10478790-kyiv-to-get-funds-from-national-budget-for-construction-of-bridge-subway-line.html Kyiv to get funds from national budget for construction of bridge, subway line] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.unian.info%2Fkyiv%2F10478790-kyiv-to-get-funds-from-national-budget-for-construction-of-bridge-subway-line.html arkivo]), ĉe UNIAN, 14-a de marto 2019</ref>. La vojo kuras super la ponto, dum la malsupra ferdeko subtenas la metroajn relojn. La tuta longo de la strukturo, de unu fino de la vojo ĝis la alia, estas proksimume 7 kilometrojn longa<ref>« [https://ti-ukraine.org/en/blogs/podilskyi-bridge-when-how-much-and-how-many-cases-opened Podilskyi Bridge: When, how much and how many cases opened] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fti-ukraine.org%2Fen%2Fblogs%2Fpodilskyi-bridge-when-how-much-and-how-many-cases-opened arkivo]), ĉe [[Travideblo Internacia]], 6-a de decembro 2021.</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pontoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Arkoponto]] [[Kategorio:Transporto en Kievo]] jmycmgksmfa8f05j4fd4e50urkzu4gi 0 931923 9387347 9357262 2026-05-30T07:33:53Z Sj1mor 12103 9387347 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=DE|situo sur mapo=|zomo=13}} '''Prizono de Goldlauter''' (germane: ''Justizvollzugsanstalt Goldlauter'', mallongigo ''JVA Goldlauter'') troviĝas en Goldlauter, urbokvartalo de [[Suhl]] (Germanujo). Antaŭ [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] temis pri priesplor-demanda prizono de [[Stasi]]. Komenciĝo konstrua estis en decembro 1986, ankoraŭ antaŭ la finita eksproprietigo de grundposedantoj. Eĉ post la politikaj ŝanĝoj 1989/90 la laboroj ne ĉesis: laborfino estis en decembro 1990. Post la 9-a de novembro 1989 anoj de Suhl rajtis viziti la internon estante ŝokitaj pri la priesploradaj ĉambroj kaj la unuopajĉeloj. Ili estis forigitaj jam malpost la unua oficiala utiligo (la 29-an de januaro 1991). Dum la [[Sankta Vendredo]] 2013 internigito 52-jaraĝa kidnapis 26-jaraĝan oficistinon. Li postulis advokatan helpon kaj sendiĝon en alian prizonon. Frumatene la sekvintan tagon la policistoj povis superi la ostaĝprenanton kaj liberigi la nevunditan viktimon.<ref>[http://www.focus.de/panorama/welt/jva-suhl-goldlauter-in-thueringen-geiselnahme-in-gefaengnis_aid_950891.html "Polizei verhandelt mit Geiselnehmer im Gefängnis"]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''focus.de,'' 29.3.2013</ref><ref>[http://www.spiegel.de/panorama/justiz/suhl-geiselnahme-in-gefaengnis-unblutig-beendet-a-891744.html "Gefängnis in Thüringen: Geiselnahme endet unblutig"] - ĉe: ''spiegel.de,'' 30.3.2013</ref> En januaro 2016 la turinguja Ministerio pri justico komunikis maldungon de dungitino pro malpermesita rilato kun membro de stratrabista bando.<ref>[http://www.insuedthueringen.de/region/thueringen/thuefwthuedeuh/Thueringen-2016-Gebietsreform-Luther-und-moerderische-Spuren;art83467,5265832 "Thüringen 2016: Gebietsreform, Luther und mörderische Spuren"] - ĉe: ''insuedthueringen.de''</ref> En januaro 2026, JVA Goldlauter disponis pri pli ol 282 porprizonulaj lokoj el kiuj dudek estu por uloj kun rajto dumtage ekstere esti. La plejmulto de la enkarceriĝintoj estas malinaj, ofte la unuan fojon arestitoj. La landjuĝejaj distriktoj [[Erfurto]] kaj [[Meiningen]] ankaŭ sendas siajn delektintojn tien ĉi. Gardas la prizonulojn ĉ. 150 ekzekutivaj oficistoj.<ref>[https://justizvollzug.thueringen.de/justizvollzugseinrichtungen/justizvollzugsanstalt-suhl-goldlauter/ueber-uns/zustaendigkeit-und-belegungsfaehigkeit Justizvollzugsanstalt "Goldlauter - Wir über uns ..."] - ĉe: ''thueringen.de''</ref> Iam en ĉi komplekso troviĝis ankaŭ trejniĝo por interesataj estontaj prizonpolicistoj. Post neniiĝo fine de decembro 2004 ĝi estas de tiam je [[gotha|Gotao]] ''(Justizvollzugsausbildungsstätte im Bildungszentrum Gotha)''. Kroma uzo de JVA Goldlauter estis de stacio por retenado de deportotaj personoj. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://justizvollzug.thueringen.de/justizvollzugseinrichtungen/justizvollzugsanstalt-suhl-goldlauter JVA Goldlauter (hejmpaĝo)] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Suhl]] [[Kategorio:Malliberejoj en Germanio|Goldlauter]] [[Kategorio:Aperis en 1991]] [[kategorio:Stasi]] pp0kcc55mm5b0d1az8eg69sgv69v4zl 0 932129 9387235 9279072 2026-05-30T03:35:50Z Sj1mor 12103 9387235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Slavíkov (u Náchoda) - bunkr Kóta A u rozhledny Na Signálu.jpg|right|thumb|[[Infanteria fuorto]] T-S 1a Kóta A en [[Slavíkov (Horní Radechová)|Slavíkov]]]] '''Pionirara grupa komandantejo V Náchod''' (mallongigite PGK V Náchod) estis plenuma organo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]] kun sidejo en urbo [[Náchod]], kiu en la dua duono de la [[1930-aj jaroj]] organizis konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] en la norda parto de [[Orlica montaro]] kaj en ĉirkaŭaĵo de Náchod. El sume 125 objektoj de [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] planitaj en tiu ĉi sektoro estis konstruitaj 46 objektoj. == Bazaj informoj == PGK V mem estis establita la 3-an de jino 1936 kun sidejo en [[Náchod]]. En la efikecon de PGK V Náchod enfalis konstruado de [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] en 42 km longa sektoro, kiu komencis sude ĉe [[Komáří vrch (Orlica montaro)|Komáří vrch]] en [[Orlica montaro]] kaj kondukis al nordokcidento laŭlonge laŭ limo sur montodorso de Orlica montaro kaj plu ĉirkaŭ Náchoda ĝis municipo [[Chlívce]] okcidente de [[Hronov]]. Ĝia konsisto devis esti tri fuortaroj, [[Skutina (artileria fuortaro)|Skutina]], [[Dobrošov (artileria fuortaro)|Dobrošov]] kaj [[Jírová hora (artileria fuortaro)|Jírová hora]]. Ĉar temis pri tre ampleksa regiono, la 16-an de aprilo 1937 okazis apartigo de la orienta parto de la sektoro (objektoj N-S 1 ĝis 42 sur montodosrsoj en la okcidenta parto de Orlica montaro), kiu estis transdonita en la efikecon de dumtempe kreita PGK VIII kun sidejo en [[Deštné v Orlických horách]]. Post finogo de proekta preparo al konstruado de tiuj ĉi objektoj la agado de PGK VIII estis la 15-an de majo 1938 finita. En la efikecon de PGK V Náchod estis male aldone transgvidita la orienta parto de sektoro [[PGK VI Trutnov]] (Subsektoro 1. / V. – Zbečník, objektoj T-S 1a ĝis T-S 20). La agado de PGK V en Náchod estis finita en oktobro de 1938. La objektoj de PGK V Náchod havas en sia markiga markigo literon N (objektoj [[N-S 1]] ĝis [[N-S 93b]]), eventuale literon T (objektoj [[T-S 1]] ĝis [[T-S 20]], transgviditaj el sektoro de [[Pionirara grupa komandantejo VI Trutnov|PGK VI Trutnov]]) aŭ MD (objektoj [[MD-S 1]] kaj [[MD-S 2]], aldone metitaj en spaco de [[Malá Deštná]]). == Konstruaj subsektoroj == La dismeto de la subsektoroj en direkto de oriento al okcidento (respondanta al numerigado de la objektoj) estas jena: * objektoj N-S 1 – N-S 20: subsektoroj 11. / V. kaj 12. / V. – Kunštát * objektoj N-S 21 – N-S 42 a MD-S 1, MD-S 2: subsektoroj 9. / V. kaj 10. / V. – Deštné * objektoj [[N-S 43]] – [[N-S 47 Jaroslav|N-S 47]] kaj [[N-S 53 U chalupy|N-S 53]] – [[N-S 59]]: subsektoro 7. / V. – Sedloňov * objektoj [[N-Sk-S 48 U stodol|N-Sk-S 48]] – [[N-Sk-S 52a V lese|N-Sk-S 52a]]: subsektoro 5. / V. – Skutina (artileria fuortaro Skutina) * objektoj [[N-S 60 Soused|N-S 60]] – [[N-S 69 Celnice|N-S 69]]: subsektoro 6. / V. – Borová * objektoj [[N-S 70a Josef|N-S 70a]] – [[N-S 71 V sedle|N-S 71]] kaj [[N-S 78 Polsko|N-S 78]] – [[N-S 85 Montace|N-S 85]]: subsektoro 3. / V. – Polsko * objektoj [[N-D-S 72 Můstek|N-D-S 72]] – [[N-D-S 77a Portál|N-D-S 77a]]: subsektoro 4. / V. – Dobrošov (artileria fuortaro Dobrošov) * objektoj [[N-S 84 Voda|N-S 84]] – [[N-S 93b Vrcha 2|N-S 93b]]: subsektoro 2. / V. – Babí * objektoj [[T-S 1a Kóta A|T-S 1a]] – [[T-S 7 Lom|T-S 7]] kaj [[T-S 16]] – [[T-S 20 Na pláni|T-S 20]]: subsektoro 1. / V. – Zbečník * objektoj [[T-JH-S 8]] – [[T-JH-S 15]]: subsektoro 8. / V. – Jírová Hora (artileria fuortaro Jírová hora) Malpli supre disskribitaj subsektoroj laŭ siaj vicaj numeroj, kiuj respondas al la vico, en kiu ili estis komisiitaj por la konstruado, sed ne al ilia geografia aranĝo. === Subsektoro 1. / V. – Zbečník === [[Dosiero:T-S 19 Turov in Bystré, Stárkov, Náchod District.jpg|right|thumb|La infanteria fuorto T-S 19 ''Turov'']] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./V. Zbečník}} * Komisiita: 18-an de majo 1937 * Konstruisto: Ing. Josef Filip, Praha * Komisiiga sumo: 10 037 495,50 [[Krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 9 (T-S 1a – 7, 19, 20) * Konstruitaj objektoj: 9 (T-S 1a – 7, 19, 20) Enkadre de la konstrua subsektoro Zbečník estis komisiitaj sume 9 objektoj, troviĝantaj en du apartigitaj partoj. La suda, kreita de la objektoj T-S 1a – T-S 7 komencis sur [[nivellinio]] [[Signál (Suborlica montetaro)|Signál]] super vilaĝo [[Slavíkov (Horní Radechová)|Slavíkov]] ĉe [[Horní Radechová]] kaj finis norde de [[Zbečník]]. La nordan parton prezentis duopo de objektoj T-S 19 kaj T-S 20 kaj ĝi kreis fermaĵon ĉe vilaĝo [[Chlívce]]. La interspacon inter tiuj ĉi du partoj devis pli poste plenigi konsisto de fuoraro [[Jírová hora (artileria fuortaro)|Jírová hora]] kaj triopo de memstaraj objektoj T-S 16 – T-S 18. Krom tio estis enkadre de la subsektoro Zbečník nuligita devene planita infanteria fuorto T-S 3, kiu estis anstataŭigita per objekto de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpeza fortikaĵo modelo 37]]. ==== Listo de objektoj ==== * [[T-S 1a Kóta A]] * [[T-S 1b Kóta B]] * [[T-S 2 Studénka]] * [[T-S 4 Na hřbetu]] * [[T-S 5 U křížku]] * [[T-S 6 Písník]] * [[T-S 7 Lom]] * [[T-S 19 Turov]] * [[T-S 20 Na pláni]] === Subsektoro 2. / V. – Babí === [[Dosiero:Pěchotní srub N-S 84 "Voda".jpg|right|thumb|La infanteria fuorto N-S 84 ''Voda'']] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./V. Babí}} * Komisiita: 18-an de majo 1937 * Konstruisto: Lanna, a.s., Praha * Komisiiga sumo: 10 058 503,25 Kč * Komisiitaj objektoj: 10 (N-S 84, N-S 86–93b) * Konstruitaj objektoj: 10 (N-S 84, N-S 86–93b) La subsektoro Babí ensumigis dekon da objektoj de N-S 84 en valo de rivero [[Metuje]] ĝis N-S 93b super domaro [[Pavlišov]]. La interspacon en la numerigado prezentas infanteria fuorto N-S 85 Montace, kiu estas envicigita al subsektoro 3. / V. – Polsko. Interesaĵo de la subsektoro Babí estas infanteria fuorto [[N-S 84 Voda]], kiu estas pro kaŭzo de alta nivelo de subtera akvo konstruita kiel unuetaĝa, sen suba etaĝo. ==== Listo de objektoj ==== * [[N-S 84 Voda]] * [[N-S 86 Havlíček]] * [[N-S 87 Les]] * [[N-S 88 Transformátor]] * [[N-S 89 Dvoják]] * [[N-S 90 Vodojem]] * [[N-S 91 Rozhledna]] * [[N-S 92 Bílá]] * [[N-S 93a Vrcha 1]] * [[N-S 93b Vrcha 2]] === Subsektoro 3. / V. – Polsko === [[Dosiero:Pěchotní srub N-S 82 (Březinka).jpg|right|thumb|La izolita infanteria fuorto N-S 82 ''Březinka'' rekonstruita en la devenan aspekton]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./V. Polsko}} * Komisiita: 18-an de majo 1937 * Konstruisto: Ing. Rudolf Frič, Bratislava * Komisiiga sumo: 10 893 987,95 Kč * Komisiitaj objektoj: 10 (N-S 70a–71, N-S 78–83, N-S 85) * Konstruitaj objektoj: 10 (N-S 70a–71, N-S 78–83, N-S 85) La subsektoro Polsko ensumigis dek objektoj en ĉirkaŭaĵo de fuortaro Dobrošov, de N-S 70a ĉe [[Česká Čermná]] ĝis N-S 85 en valo de rivero [[Metuje]]. La interspacojn en la numerigado prezentas fuortaro Dobrošov kaj la infanteria fuorto N-S 84 Voda, kiu estas envicigita en la subsektoro 2. / V. – Babí. ==== Listo de objektoj ==== * [[N-S 70a Josef]] * [[N-S 70b Cyril]] * [[N-S 71 V sedle]] * [[N-S 78 Polsko]] * [[N-S 79 Hrobka]] * [[N-S 80 Jirásek]] * [[N-S 81 Lom]] * [[N-S 82 Březinka]] * [[N-S 83 Lázně]] * [[N-S 85 Montace]] === Subsektoro 4. / V. – Dobrošov === [[Dosiero:N-S 73.JPG|right|thumb|La fuortara [[infanteria fuorto]] N-S 73 ''Jeřáb'']] [[Dosiero:N-S 72.JPG|right|thumb|La fuortara infanteria fuorto N-S 72 ''Můstek'', ruinigita de germanaj provoj de armiloj]] [[Dosiero:N-S 75.JPG|right|thumb|La fuortara [[artileria fuorto]] N-S 75 ''Zelený'']] * Komisiita: 29-an de junio 1937 * Konstruisto: Dr. Kapsa & Müller, Praha * Komisiiga sumo: 33 557 057,80 Kč * Komisiigitaj objektoj: 7 (N-D-S 72–77a) * Konstruitaj objektoj: 3 (N-D-S 72, N-D-S 73, N-D-S 75) ==== Listo de objektoj ==== Konsisto de fuortaro [[Dobrošov (artileria fuortaro)|Dobrošov]] * [[N-D-S 72 Můstek]] * [[N-D-S 73 Jeřáb]] * [[N-D-S 74 Maliňák]] * [[N-D-S 75 Zelený]] * [[N-D-S 76 Amerika]] * [[N-D-S 77 Kaplička]] * [[N-D-S 77a Portál]] === Subsektoro 5. / V. – Skutina === [[Dosiero:Bunkr Skutina 3 - panoramio.jpg|right|thumb|La fuortara infanteria fuorto N-S 48 ''U stodol'']] * Komisiita: 18-an de novembro 1937 * Konstruisto: Dr. Ing. Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 31 843 990,40 Kč * Komisiitaj objektoj: 5 (N-Sk-S 48–52a) * Konstruitaj objektoj: 2 (N-Sk-S 48, N-Sk-S 49) ==== Listo de objektoj ==== Konsisto de fuortaro [[Skutina (artileria fuortaro)|Skutina]] * [[N-Sk-S 48 U stodol]] * [[N-Sk-S 49 Pod lesem]] * [[N-Sk-S 50 Na kótě]] * [[N-Sk-S 51 Na mezi]] * [[N-Sk-S 52 Bažina]] * [[N-Sk-S 52a V lese]] === Subsektoro 6. / V. – Borová === * Komisiita: 17-an de marto 1938 * Konstruisto: Ing. Václav Střebský, Plzeň * Komisiiga sumo: 12 469 606,79 Kč * Komisiitaj objektoj: 11 (N-S 60–69) * Konstruitaj objektoj: 6 (N-S 60–64) ==== Listo de objektoj ==== * [[N-S 60 Soused]] * [[N-S 61 Chata]] * [[N-S 62a Cesta]] * [[N-S 62b Studna]] * [[N-S 63 Louka]] * [[N-S 64 Osada]] * [[N-S 65 Pozorovatelna]] * [[N-S 66 Stráň]] * [[N-S 67 Dolina]] * [[N-S 68 Paseka]] * [[N-S 69 Celnice]] === Subsektoro 7. / V. – Sedloňov === [[Dosiero:Srub Jaroslav.jpg|right|thumb|La infanteria fuorto N-S 47 ''Jaroslav'']] * Komisiita: 17-an de marto 1938 * Konstruisto: Dr. Ing. Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 14 082 806,34 Kč * Komisiitaj objektoj: 12 (N-S 43–47, N-S 53–59) * Konstruitaj objektoj: 6 (N-S 43–47, N-S 53) Enkadre de la subsektoro Sedloňov devis esti ĝis fino de la jaro 1938 konstruitaj memstaraj infanteriaj fuortoj inter okcidenta deklivo de monteto [[Polomský kopec]] kaj monteto Šibeník super [[Nový Hrádek]] (N-S 43 ĝis 47, N-S 53 ĝis 59). Ilia ĉefa tasko estis sekurigi defendon al okcidento de masivo de Orlica montaro, precipe duopo de ŝoseoj en direkto al [[Dobruška]]: [[Olešnice v Orlických horách]] – [[Sedloňov]] – Dobruška kaj Olešnice v Orlických horách – [[Rzy (Nový Hrádek)|Rzy]] – Dobruška. La defendon devis plifortigi artilerio el fuortaro Skutina, kiu estis ekkonstruita nordokcidente de Sedloňov.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Stavební podúsek 7./V. Sedloňov | novaĵo = Bunkry.cz | url = https://www.bunkry.cz/clanek/1279 | alirdato = 2023-06-19 }}</ref> ==== Listo de objektoj ==== * [[N-S 43]] * [[N-S 44]] * [[N-S 45 Polom]] * [[N-S 46]] * [[N-S 47 Jaroslav]] * [[N-S 53 U chalupy]] * [[N-S 54]] * [[N-S 55]] * [[N-S 56]] * [[N-S 57]] * [[N-S 58]] * [[N-S 59]] === Subsektoro 8. / V. – Jírová hora === * Komisiita: La subsektoro ne estis komisiita. la supozata limdato de la komisiigo estis en la jaro 1939. * Konstruisto: neelektita * Komisiiga sumo: nedifinita * Komisiitaj objektoj: supozo 9 (T-JH-S 8–15) * Konstruitaj objektoj: 0 ==== Listo de objektoj ==== Konsisto de fuortaro [[Jírová hora (artileria fuortaro)|Jírová hora]] * [[T-JH-S 8]] * [[T-JH-S 9]] * [[T-JH-S 10]] * [[T-JH-S 11]] * [[T-JH-S 12]] * [[T-JH-S 13]] * [[T-JH-S 14]] * [[T-JH-S 14a]] * [[T-JH-S 15]] === Subsektoroj 9.–10. / V. – Deštné === * Komisiita: La subsektoroj ne estis komisiitaj, la supozata limdato de komisiigo estis en la jaro 1939. * Konstruisto: neelektita * Komisiiga sumo: nedifinita * Komisiitaj objektoj: supozo 23 (N-S 21–42) * Konstruitaj objektoj: 0 Planitaj objektoj: N-S 21, N-S 22, N-S 23, N-S 24, N-S 25, MD-S 1, MD-S 2, N-S 26, N-S 27, N-S 28, N-S 29, N-S 30, N-S 31, N-S 32, N-S 33, N-S 34, N-S 35, N-S 36, N-S 37, N-S 38, N-S 39, N-S 40, N-S 41, N-S 42 === Subsektoroj 11.–12. / V. – Kunštát === * Komisiita: La subsektoroj ne estis komisiitaj, la supozata limdato de komisiigo estis en la jaro 1940. * Konstruisto: neelektita * Komisiiga sumo: nedifinita * Komisiitaj objektoj: supozo 21 (N-S 1–20) * Konstruitaj objektoj: 0 Planitaj objektoj: N-S 1, N-S 2, N-S 3, N-S 4, N-S 5, N-S 6, N-S 7, N-S 8, N-S 9, N-S 10, N-S 11, N-S 12a, N-S 12b, N-S 13, N-S 14, N-S 15a, N-S 15b, N-S 16, N-S 17, N-S 17a, N-S 18, N-S 19, N-S 20 == Ligiloj == === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | ligilo al aŭtoro = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 | jaro = 2010 }} ===Referencoj=== <references/> === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio|Ženijní skupinové velitelství V Náchod}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK V Náchod| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] ky31gqg75r3c1347mhd536dts5x6zws 0 932159 9386859 9346479 2026-05-29T16:30:16Z Tonyo 735 9386859 wikitext text/x-wiki '''Teorio de la mortinta interreto''' ({{En}}: ''Dead Internet Theory'') estas koncepto, kiu asertas, ke plej multaj interagoj en la [[interreto]], precipe en [[Socia retejo|sociaj retoj]], estas farataj de robotoj anstataŭ de realaj homoj. En la komenco ĝi estis [[konspira teorio]], kiu konsideris ĝin kiel intencan fakton, sed poste la teorio pli ofte estis menciata por kritiki la kreskantan aperon de malaltkvalitaj enhavoj, kreitaj de [[Artefarita intelekto|artefaritaj intelektoj]]. == Konspira teorio == La teorio asertas, ke ekde 2016 aŭ 2017 la interreto iĝis "mortinta" kaj la plejparto de interagoj ne okazas inter homoj. La sekvo de tio laŭdire estas, ke [[misinformado]] kaj kontrolado de homoj uzante robotojn iĝas pli kaj pli normala. == En la populara kulturo == Precipe post la populariĝo de [[genera artefarita intelekto]] en la fruaj 2020aj jaroj la teorio iĝis popkultura fenomemo kaj nun ofte estas uzata kiel metaforo por la fakto, ke pli kaj pli de la medioj en la interreto fakte ne estas kreitaj de homoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konspiraj teorioj]] [[Kategorio:Interreta kulturo]] cpfdpsoo562fgina3tz66hwqp61awyt 0 936081 9387215 9310766 2026-05-30T03:20:32Z Sj1mor 12103 9387215 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2008]] {{Unua}}{{Informkesto libro}}'''De Cock kaj la morto en preĝo''' (originale {{L-nl|De Cock en de dood in gebed}}) estas la 70-a kaj lasta [[krimromano]] en la fama serio de [[A.C. Baantjer]] pri la amsterdama detektivo Jurriaan de Cock (ofte simple nomata De Cock). Eldonita en [[2008]], ĝi estas klasika nederlanda polica romano kun la tipaj elementoj de la aŭtoro: [[humuro]], amsterdama etoso, simplaj sed efikaj [[Enigmo|enigmoj]], kaj morala komento pri homaj malfortoj kiel [[Dependeco (medicino)|dependeco]] kaj [[Avido|avideco]]. La libro estis tradukita al Esperanto fare de teamo en Nederlando kaj eldonita en 2023 de [[Esperanto Nederland]]. Ĝi estas dediĉita al la tuta esperantistaro kaj enhavas la karakterizan stilon de Baantjer: mallongaj ĉapitroj, rekta rakontado, kaj fokuson sur la esplorado de De Cock kaj lia juna helpanto Dick Vledder. La titolo aludas al la stranga pozicio de la viktimoj, kies manoj estas kungluitaj per [[gluo]], kvazaŭ en preĝa pozo, sed la [[Murdo|murdoj]] havas tute [[Profana|profanajn]] motivojn. La libro estas klasika ekzemplo de la De Cock-serio: agrabla, rapida legado kun Amsterdama ĉarmo kaj morala fino. Se oni ŝatas la libroserion, ĝi estas taŭga adiaŭo al la heroo de Baantjer. == Intriga resumo == La rakonto komenciĝas en la malnova policejo en Warmoesstraat, kie De Cock interparolas kun juna policano Jan van Gendt. Baldaŭ alvenas arestito, drogulo, kiu konfesas rabon kaj klarigas, ke li bezonis monon por helpi sian dependan amatinon. Li malkaŝas, ke ŝi ofertas 50 000 eŭrojn al iu, kiu mortigos ŝian riĉan patron, por ke ŝi heredos kaj povu kuraci sin de dependeco. Samtempe, Dick Vledder enkuras kun novaĵo: en la malpura akvo de [[Keizersgracht]] flosas [[kadavro]]. La viktimo havas kungluitajn ŝulacojn (per [[ŝnuro]] aŭ ŝnureto) kaj la fingrojn de la falditaj manoj forte kungluitaj per gluo. La mortinto estas Viktor Handgraaf, potenca kaj tre riĉa komercisto. Poste aperas dua viktimo en simila stato — kun kungluitaj manoj en "preĝa" pozo. De Cock rapide konstatas, ke tio ne rilatas al religia aŭ pia motivo, sed al pli malnoblaj kaŭzoj. La esplorado kondukas al la familio de Handgraaf, precipe al lia filino (kiu dependas de drogoj) kaj ŝia koramiko (la drogulo el la komenco), sed ankaŭ al aliaj heredantoj, komercaj partneroj kaj eblaj malamikoj de la riĉulo. La du murdoj kun la sama signumo (la kune gluitaj manoj) indikas [[Seria murdisto|serian murdiston]] aŭ almenaŭ komunan planon. De Cock, per sia sperto kaj [[intuicio]], malrapide malkovras la ligojn inter la viktimoj, la rolon de mono kaj heredaĵo, kaj la malantaŭan motivon. Kiel kutime en la serio, li uzas psikologian komprenon, konversaciojn kun atestantoj kaj kelkajn neatenditajn turnojn por solvi la kazon. La fino alportas la tipan Baantjer-revelacion: la krimo estas pli proza ol mistika, kaj la vera kulpulo estas proksima al la unua viktimo. == Pli longa, detala priskribo de la intrigo == (kun mildaj spoiler-avertoj — evitu se vi volas legi la libron) {{Intrigo}} La intrigo turniĝas ĉirkaŭ [[familio]] kaj [[Heredo (juro)|heredaĵo]]. Viktor Handgraaf estas la unua viktimo, riĉa viro kies filino suferas pro drogo-dependeco. Ŝia koramiko, la drogulo, estis arestita kaj malkaŝis la oferton de 50 000 eŭroj por mortigi la patron — tio estas la unua spuro, kiun De Cock esploras. La dua murdinto havas similan "preĝan" pozon, kio konfirmas serian aspekton. La gluado de la manoj estas ne nur simbola, sed praktika: eble por malhelpi identigon aŭ por kaŝi ion, sed ĝi fariĝas la marko de la murdinto. De Cock esploras la vivon de Handgraaf: liajn komercajn rilatojn, eblajn malamikojn inter konkurantoj, kaj la internan dinamikon de la familio. Grava elemento estas la filino: ŝi volas la heredon por financi kuracadon (aŭ simple por daŭrigi la vivstilon). Tamen, pli profundaj motivoj aperas — eble implikiĝo de alia heredanto aŭ persono, kiu profitas de la du mortoj. La esplorado inkluzivas vizitojn al la domo de la familio, konversaciojn kun la vidvino, la filino, ŝia koramiko, kaj eblaj atestantoj ĉe la akvokanalo. De Cock ofte pripensas la naturon de [[malbono]] kaj homaj malfortoj, sed li restas pragmatika. La solvo venas per malgranda detaleto aŭ [[kontraŭdiro]] en atestoj, tipa por Baantjer. La titolo ironie kontrastas la "preĝan" pozon kun la malpia avideco malantaŭ la krimoj. {{Intrigofino}} == Listo de ĉefaj roluloj == '''De Cock''' — Sperta, maljuna detektivo de la policejo Warmoesstraat en Amsterdamo. Saĝa, iom cinika, sed homama; li preferas kompreni homojn ol simple aresti ilin. Li havas karakterizan "kriĉon" kaj ofte meditas pri vivo kaj krimo. '''Dick Vledder''' — Juna, entuziasma helpanto de De Cock. Li estas energiplena, foje impulsema, sed lojala kaj lernas de sia mentoro. Li ofte enkuras kun novaĵoj pri kadavroj. '''Viktor Handgraaf''' — La unua viktimo, potenca kaj riĉa komercisto. Lia morto en la akvokanalo kun kungluitaj manoj lanĉas la esploradon. '''La filino de Handgraaf''' — Dependulo de drogoj, kies koramiko ofertas monon por murdi la patron. Ŝi estas centra en la heredaĵa intrigo. '''La koramiko de la filino (drogulo)''' — Arestita rabisto, kiu konfesas la oferton de 50 000 eŭroj por mortigi la patron. Li estas drogulo (slange ĝankulo), malriĉa kaj en malfacila situacio. '''La vidvino de Handgraaf''' — La edzino de la unua viktimo, kiu povas havi siajn motivojn aŭ sciojn. '''Jan van Gendt''' — Juna policano, kiu mallonge aperas en la komenco; lia nomo amuzas De Cock pro asocio kun la marbirdo "Jan van Gent". '''Aliaj malĉefaj roluloj''' — Komercaj partneroj, advokatoj, atestantoj ĉe la akvokanalo, kaj eble la dua viktimo (kiu havas ligon al la unua). == En Esperanto aperis == * [https://www.esperanto-nederland.nl/esp/eLibrejo/AC%20Baantjer-De%20Cock%20kaj%20la%20morto%20en%20pregho-2023.pdf De Cock kaj la morto en preĝo], libere elŝutebla [[bitlibro]], la 16an de aprilo 2023. [[Kategorio:Krimromanoj]] [[Kategorio:Nederlandlingvaj verkoj]] 26xco9gv9w1qryvpbqqx3xo34tzxivb 0 938404 9386893 9330370 2026-05-29T18:40:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Prentiss INGRAHAM''' (naskiĝis la 28-an de decembro 1843, Natchez ([[d:Q944044]]), [[Kantono Adams (Misisipio)|Kantono Adams]], [[Misisipio]], [[Usono]] - mortis la 16-an de aŭgusto 1904 en [[Biloxi]], Misisipio) estis usona soldato kaj verkisto. Li estis la aŭtoro de la tiel nomataj [[Dekcenda monero (Usono)|dekcenda]] romanoj ({{Lang-en|dime romanes}}, malmultekostaj romanoj) en la [[Vakera (ĝenro)|vakera ĝenro]]. Aldone al sia literatura kariero kiel romanisto, lLi estis [[kolonelo]] en la [[Konfederacia Armeo]], [[dungosoldato]] dum la 1860-aj jaroj.<ref name="Reveille">{{cite news|title=Col. Prentiss Ingraham|url=http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn86090233/1904-08-25/ed-1/seq-1/|accessdate=17 November 2017|newspaper=The Port Gibson Reveille.|date=August 25, 1904}}</ref> La kariero de Ingraham kiel verkisto komenciĝis en [[Londono]] en 1869. Liaj aventurlibroj prezentis ''[[Buffalo Bill]]'' kaj ''Texas Jack''. Ingraham estas nomata la "Reĝo de la romanoj kun malmultekostaj kovertoj". Krom verki sub sia propra nomo, Ingraham uzis kelkajn [[Plumonomo|pseŭdonimojn]], inkluzive de: ''D-ro Noel Dunbar,'' ''Dangerfield Burr,'' ''Majoro Henry B. Stoddard,'' ''Kolonelo Leon Lafitte,'' ''Frank Powell,'' ''Harry Dennies Perry,'' ''Markadeto Tom W. Hall,'' ''Leŭtenanto'' ''Preston Graham''.<ref name="NIU">{{cite web|title=Ingraham, Prentiss.|url=http://www.ulib.niu.edu/badndp/ingraham_prentiss.html|website=NIU House of Beadle & Adams Online|accessdate=17 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250519182216/https://ulib.niu.edu/badndp/ingraham_prentiss.html|archivedate=2025-05-19}}</ref> Li ankaŭ [[Fantoma verkisto|fantomverkis]] plurajn verkojn por Buffalo Bill Cody.<ref>{{cite book|last1=Murdoch|first1=David Hamilton|title=The American West: The Invention of a Myth|date=2001|publisher=Welsh Academic Press|isbn=9781860570117|page=39|url=https://books.google.com/books?id=KnV5AAAAMAAJ}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=6139}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ingraham, Prentiss}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] 8u3l1c1cf04kdid7kfa8i5vyvf1e7gd 0 941075 9386928 9350005 2026-05-29T19:35:35Z ~2026-31776-58 257681 9386928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Thierry Tailhades''' (konata ankaŭ per la pseŭdonimo '''Tjeri''') <ref>Bedaŭrinde, precizaj biografiaj detaloj kiel la naskiĝdato kaj naskiĝloko de Thierry Tailhades (Tjeri) ne estas publike dokumentitaj en la ĉefaj esperantistaj fontoj aŭ biografiaj datumbazoj. Li estas konata pro sia diskreteco kaj preferas lasi sian laboron paroli por li.</ref> estas franca esperantisto kaj tradukisto, loĝanta en [[Liono]]. Kvankam li priskribas sin kiel ne tre "movademan" rilate al kongresoj aŭ klubaj kunvenoj, li estas tre produktiva en la literatura kaj ĵurnalisma kampoj.<ref>Lia profilo sur [https://esperanto-france.org/esperanto-aktiv-128-decouverte?lang=eo#:~:text=Thierry%20TA%C4%B0LHADES%20:%20Je%20lis%20Le%20Monde,d'ann%C3%A9es%20!%20J'ai%20commenc%C3%A9%20quand%20j'%C3%A9tais%20lyc%C3%A9en&text=c'est%20dire%20mon%20attachement%20%C3%A0%20ce%20journal.,sous%2Destim%C3%A9%2C%20voire%20n%C3%A9glig%C3%A9%2C%20par%20le%20mouvement%20esp%C3%A9rantiste. ''Le Monde diplomatique'']</ref><ref>[https://verkoj.com/tradukistoj/tjeri/ Lia profileto kaj verkaro en Verkoj.com]</ref> Liaj ĉefaj kontribuoj al Esperanto inkluzivas: * '''[[Le Monde diplomatique en Esperanto|Tradukado de ''Le Monde diplomatique'']]:''' Li estas unu el la ĉefaj tradukistoj de la esperantlingva eldono de ĉi tiu prestiĝa gazeto. Li vidas Esperanton kiel gravan kulturan "pontolingvon", kies rolo ofte estas subtaksata. * '''Beletra tradukado:''' Li tradukis plurajn gravajn verkojn de mondfama literaturo, inter ili: ** ''Reĝo Ubuo (Ubu roi)'' de [[Alfred Jarry]] (Espéranto France, 2023) en la serio Oriento-Okcidento de UEA ** ''Tri rakontoj (Trois contes)'' de [[Gustave Flaubert]] (dulingva eldono, 2024).<ref>https://esperanto-france.org/nouvelles-editions-2024-2025</ref> ** Verkoj de [[Jack London]], kiel ''Mauki'', ''Barka velado'' kaj ''Sanon al la viro sur la glitvojo''. * '''Blogo kaj Eseo:''' En sia persona blogo, li regule afiŝas tradukaĵojn kaj tekstojn pri diversaj temoj.<ref>https://tjerielliono.blogspot.com/</ref> Liaj kontribuoj aperis ankaŭ en revuoj kiel ''[[Beletra Almanako]]'' (BA) kaj ''[[La Ondo de Esperanto]]''. Tailhades estas emerita inĝeniero kaj membro de la loka klubo Esperanto-Lyon, kvankam li preferas agadi sendepende per verkado kaj tradukado ol partopreni en organizaj strukturoj. == Publikaĵoj == * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/birdoj-en-okc-palearkto-4-lingva-listo-2011.pdf Esperantaj nomoj de birdoj de okcidenta palearkto] 2011 == Tradukaĵoj == * De [[Jack London]] ** Ĥinago ([[1924]]): [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/p-margin-bottom-0.html La Ĉinako (2018)] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2023/11/jack-london-konstrui-fajron-1908.html Konstrui fajron] [[1984]]. Retradukis el la franca: D. C. [[SAT]]. ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/london-barka-velado-temas-pri-teksto-de.html Barka velado] (La Gazeto 164, 2013, p.&nbsp;7-13) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/03/p.html Sanon al la viro sur la glitvojo] (''To the man on the trail'') (La Ondo de Esperanto, 2019-01, p. 54-61) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2025/03/jack-london-tiun-novelon-jack-london.html Mauki] * De [[Giovanni Verga]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" * De [[Stendhal]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/05/stendhal-vanina-vanini-1829.html Sankta Francisko ĉe Ripa]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/12/stendhal-vanina-vanini.html Vanina Vanini]'' * De [[Anatole France]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/en-2008-mi-gvidis-tradukatelieron-de-la.html%7C Domserva ŝtelo]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/12/anatole-france-la-sinjorino-chiara-1904.html%7C La sinjorino Chiara]'' * De [[Colette]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/07/colette-la-kanto-de-la-dancisto-1908.html ''Kanto de la dancisto''] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/05/colette-la-sinjorino-kiu-kantas-1908.html ''La sinjorino kiu kantas''] ** Du rakontoj (''La spiralaĵoj de la vito; La kanto de la dancisto''), aperis en [[BA52-53]]. * De [[Théophile Gautier]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/06/theophile-gauthier-la-mumia-piedo-1840.html La mumia piedo] * De [[Grazia Deledda]] ** ''La Lebanona cedro'' (1939). El la originalo tradukis (2021) por la tradukkonkurso de IEF: https://tjerielliono.blogspot.com/2021/08/grazia-deledda-la-lebanona-cedro.html * De [[Alfred Jarry]] ** Reĝo Ubuo (kuntradukis Thomas Larger), [[Espéranto-France]], 2023 * De [[Alphonse Allais]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/allais-1854-1905-estis-jurnalisto.html Mismanovro]'', 2009 * De [[Ernest Renan]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/kio-estas-nacio-ernest-renan-1882.html Kio estas nacio?] * De [[George Sand]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/07/georges-sand-tosto-1832.html Tosto] * De [[Maupassant]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/de-maupassant-amiko-jozefo-tiu-novelo.html Amiko Ĵozefo]", (2010), laŭda mencio en konkurso [[Liro (konkurso)|Liro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tailhades, Thierry}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] evltt8yqi8t5hrir3gf0ghmrnm3ywuo 0 944067 9386829 9376944 2026-05-29T15:43:31Z ~2026-32007-37 257765 + Ŝablono 9386829 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} La '''vitikulturo en [[Italujo]]''' estas unu el la plej antikvaj kaj gravaj agrikulturaj aktivecoj de la [[Itala duoninsulo|itala duoninsulo]], kun radikoj kies origino datiĝas al prahistoriaj tempoj kaj kiuj disvolviĝis dum jarmileloj da historio, kulturo kaj tradicio. Italujo estas hodiaŭ la unua vinoproduktanta lando en la mondo, kun vinberkultivita areo de ĉirkaŭ 728 000 [[hektaro|hektaroj]] kaj produktado kiu en 2024 atingis preskaŭ 44 milionojn da [[hektolitro|hektolitroj]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.qualivita.it/news/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino in Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Qualivita |dato=2025-07-02 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La itala vinberkultiva heredaĵo distingiĝas per escepta [[biodiverseco]], kun pli ol 350 oficiale rekonataj indiĝenaj [[vinvarieto|vinvarietoj]], pli ol en iu ajn alia lando en la mondo, kaj 528 [[Protektita Devena Nomo|DOP]] kaj [[Protektita Geografia Indiko|IGP]] denominacioj kiuj protektas la originon kaj kvaliton de la nacia produktado.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Historio== La historio de la itala vitikulturo interplektiĝas kun la plej antikvaj civilizacioj de la [[Mediteraneo]]. La unuaj trinkaĵoj preparitaj el fermentita vinbersuko datiĝas al periodo inter la jaroj 5000 kaj 1000 a.K., en la zonoj de [[Malgranda Azio]] kaj en la regionoj bordumantaj la Mediteraneon.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vogadorivini.it/storia-del-vino/ |titolo=Storia del vino: le origini della vite e del vino in Italia e nel mondo |verko=Vogadori Vini |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Sur la itala duoninsulo la [[vito]] estas kultivata jam de multaj jarcentoj antaŭ la naskiĝo de [[Jesuo Kristo|Kristo]]; laŭ arkeologiaj trovaĵoj, la komenco de la vitikulturo estas grandparte atribuata al la [[Fenicoj]], kiuj enkondukis la kulturon en [[Sardinio]] kaj [[Sicilio]], dum la [[Antikvaj grekoj|Grekoj]] alportis novajn variantojn, hejmigis ilin kaj faris la unuajn eksperimentojn kun vinberoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.anticocolle.it/it/blog/storia-del-vino-in-italia-2 |titolo=La storia del vino in Italia. Come e quando abbiamo iniziato a produrre vino |verko=Antico Colle |dato=2017-12-09 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En Italujo la vitikulturo poste evoluis danke al la [[Etruskojestudi|Etruskojno]] kaj la [[Romianoj]], al kiuj oni ŝuldas la divastigon de la vito en la francaj kaj germanaj areoj kaj la originojn de la moderna [[enologio]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vogadorivini.it/storia-del-vino/ |titolo=Storia del vino: le origini della vite e del vino in Italia e nel mondo |verko=Vogadori Vini |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La Etruskojno, ekde [[Emilio-Romanjo]], kontribuis al la ioma divastiĝo de la vitikulturo tra la tuta [[Padana Ebenaĵo|Cisalpino]] per novigaj teknikoj, kiel la kultivado de la vito sur vivantaj tutor-arboj (la tiel nomata «vito maritita al arbo»).<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://lastoriaviva.it/storia-della-vite-e-del-vino-dalla-preistoria-a-roma/ |titolo=Storia della vite e del vino dalla Preistoria a Roma |verko=La Storia Viva |dato=2020-11-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En la [[19-a jarcento]] la itala vitikulturo spertis signifan kvalitativan impulson, kun personecoj kiel [[Camillo Benso di Cavour|Cavour]] en la valorplialtigado de [[Barolo (vino)|Barolo]], [[Bettino Ricasoli]] en la kreado de la recepto de [[Chianti]], kaj la naskiĝo de aliaj famaj vinoj kiel [[Marsala (vino)|Marsala]] kaj [[Vermuto|vermouth]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vogadorivini.it/storia-del-vino/ |titolo=Storia del vino: le origini della vite e del vino in Italia e nel mondo |verko=Vogadori Vini |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Tamen, en la dua duono de la 19-a jarcento, kiam la vitikulturo disvolviĝis kaj teknikece kaj kvalitatieve, la plantojn atakis la [[filoksero]], insekto kiu kaŭzis ilian morton; la epidemio detruis preskaŭ la tutan eŭropan vinberkulturejon, kaj nur kelkajn jarojn poste troviĝis rimedo per greftado de indiĝenaj vitoj sur radiktrunkojn de [[Vitis labrusca|amerika vito]], nesentema al la parazito.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titolo=Le leggi e le norme sul vino |verko=Quattrocalici |dato=2026-02-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Nur en la [[20-a jarcento]] okazis renaskiĝo de la eŭropa vinoproduktado, post jaroj dum kiuj la sceno estis dominata de amerikaj vinoj, obtenitaj el plantoj pli rezistemaj al parazitoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vogadorivini.it/storia-del-vino/ |titolo=Storia del vino: le origini della vite e del vino in Italia e nel mondo |verko=Vogadori Vini |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En la 20-a jarcento estis promulgataj la unuaj specifaj leĝoj por reguligi la vinoproduktadon: unue la Reĝa Dekreto-Leĝo n-ro 497 de la 7-a de marto 1924, pri la dispozicioj por la defendo de tipaj vinoj, kaj poste la fundamenta [[Dekreto de la Prezidanto de la Respubliko (Italujo)|D.P.R.]] n-ro 930 de la 12-a de julio 1963, kiu enkondukis la sistemon de [[Denominazione di Origine Controllata|Kontrolataj Originaj Denominacioj (DOC)]], inspirante sin de la franca modelo de la ''[[appellation d'origine contrôlée|appellations]]''.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titolo=Le leggi e le norme sul vino |verko=Quattrocalici |dato=2026-02-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.hellotaste.it/vino/vino-in-italia/la-normativa-sul-vino |titolo=La normativa sul vino |verko=Hello Taste |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Vitikulturaj zonoj== En ĉiu el la [[Regionoj de Italujo|20 regionoj]] de Italujo praktikiĝas vitikulturo, kiu distingiĝas, laŭ la regionaj karakterizaĵoj, per unika variaĵo kaj originaleco de vinaj produktoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.casadelvino.ch/it/mondo-enologico/paese/italia |titolo=Le regioni vinicole in Italia |verko=Casa del Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Inter la plej gravaj produktadaj zonoj troviĝas [[Toskano]], [[Piemonto]], [[Veneto]], [[Sicilio]], [[Pulio]], [[Abrucoj]] kaj [[Franciacorta]]. ===Norda Italujo=== En [[Norda Italujo]] la vitikulturo estas protektata norde de la [[Alpoj|Alpa]] ĉeno, kiu ŝirmas la vinberkulturejojn kontraŭ malvarmaj aerfluo, favorigante kondiĉojn aparte taŭgajn por la produktado de ruĝaj kaj blankaj vinoj de granda strukturo kaj eleganteco.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.casadelvino.ch/it/mondo-enologico/paese/italia |titolo=Le regioni vinicole in Italia |verko=Casa del Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> [[Piemonto]] estas unu el la italaj regionoj kun la plej granda enologia tradicio, konata pro siaj korpoplenaj kaj longedaŭraj ruĝaj vinoj kiel [[Barolo (vino)|Barolo]] kaj [[Barbaresco (vino)|Barbaresco]], produktitaj el [[Nebbiolo]]-vinberoj, kaj po elegantaj blankaj vinoj kiel [[Arneis]] kaj [[Gavi (vino)|Gavi]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.anticocolle.it/it/blog/le-regioni-vinicole-italiane-scopri-i-tesori-enologici-del-bel-paese-230 |titolo=Le migliori regioni vinicole in Italia da Nord a Sud |verko=Antico Colle |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> [[Veneto]] estas regiono riĉa je variaĵoj, de [[Valpolicella]] ĝis [[Prosecco]], kaj kun 11,6 milionoj da hektolitroj produktitaj en 2024 konfirmiĝas kiel la unua itala regiono laŭ produktvolumeno.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> [[Lombardio]] estas fama pro [[Franciacorta]] [[DOCG]], la itala klasika metodo por pezakvaj vinoj, kaj pro la ruĝaj vinoj de [[Valtellina]], produktitaj ĉefe el Nebbiolo. [[Trentino-Suda Tirolo]], kun sia ĉefe monta teritorio, ofertas aromajn blankajn vinojn kiel [[Gewürztraminer]] kaj [[Blanka Pinoto|Pinot bianco]], kaj strukturitajn ruĝajn kiel [[Lagrein]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.anticocolle.it/it/blog/le-regioni-vinicole-italiane-scopri-i-tesori-enologici-del-bel-paese-230 |titolo=Le migliori regioni vinicole in Italia da Nord a Sud |verko=Antico Colle |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Centra Italujo=== La centra Italujo, kun sia mediteranea klimato, estas ideala por la kultivado de ruĝvinberaj variantoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.anticocolle.it/it/blog/le-regioni-vinicole-italiane-scopri-i-tesori-enologici-del-bel-paese-230 |titolo=Le migliori regioni vinicole in Italia da Nord a Sud |verko=Antico Colle |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Toskano, patrujo de [[Sangiovese]], estas la tero de grandaj ruĝaj vinoj kiel [[Chianti Classico]], [[Brunello di Montalcino]] kaj [[Vino Nobile di Montepulciano]]. [[Umbrio]] distingiĝas pro [[Sagrantino]] de Montefalco kaj [[Grechetto]], dum [[Markoj (regiono)|Markoj]] estas ekde ĉiam sinonimo de [[Verdicchio]] kaj ankaŭ emerĝas en la valorplialtigado de [[Pecorino (vino)|Pecorino]] kaj de ruĝaj vinoj bazitaj sur [[Montepulciano (vinvarieto)|Montepulciano]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.greenwine.it/it/info/regioni/ |titolo=Vini italiani per regione |verko=GreenWine |dato=2021-08-17 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Suda Italujo kaj insuloj=== La suda Italujo kaj la insuloj ĝuas varman kaj sunplena klimaton kiu favorigas la produktadon de riĉaj, strukturitaj vinoj kun alta alkohola grado. [[Pulio]], la dua itala regiono laŭ produktvolumeno kun 7,6 milionoj da hektolitroj en 2024, estas la hejmo de [[Primitivo]] kaj [[Negroamaro]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> [[Kampanio]] distingiĝas pro tre antikvaj indiĝenaj variantoj kiel [[Aglianico]], [[Fiano]] kaj [[Greco di Tufo]]. Sicilio, kun siaj vulkanaj grundoj de [[Etno (vulkano)|Etno]] kaj la pasitaj vinoj de [[Pantelario]], prezentas ampleksan produktadovarietecon.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.bitofwine.it/blog/principali-regioni-vinicole-italiane/ |titolo=Le principali regioni vinicole italiane: da Nord a Sud |verko=Bit of Wine |dato=2024-12-21 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Klimato== La longforma formo de Italujo determinas ampleksan spektron de [[pedoklimataj]] kondiĉoj, kun riĉa kaj diferenciita produktado.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.tannina.it/ecosistema-vitivinicolo-la-vigna/ |titolo=Ecosistema vitivinicolo, la vigna |verko=Tannina |dato=2026-01-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La lando troviĝas laŭlitere «ĉevale» sur la [[42-a norda paralelo|42-a paralelo]], konsiderata la plej favora klimato por vitikulturo en tuta Eŭropo, tiel ke ne ekzistas eĉ unu itala regiono sen vinoproduktado.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://invinovegan.com/blogs/invinovegan/vino-vegan-e-condizioni-pedoclimatiche |titolo=Vino e Condizioni Pedoclimatiche: L'Armonia tra Natura e Viticoltura |verko=InVinoVegan |dato=2024-08-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En la [[norda hemisfero]], la vito plej bone disvolviĝas se kultivata inter la 40-a kaj la 50-a paralelo de latitudo, kaj Italujo okupas en tiu senco privilegie pozicion.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.xtrawine.com/cosa-si-intende-con-ambiente-pedoclimatico/ |titolo=Cosa si intende con ambiente pedoclimatico? |verko=xtraWine Blog |dato=2018-12-05 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La klimato estas ĉefe influata de la [[Mediteraneo|Mediteranea Maro]] kaj de la montaj ĉenoj: en norda Italujo la [[Alpoj]] protektas la pejzaĝon kontraŭ malvarmaj ventoj, dum la [[Apeninaj Montoj|Apeninaj]] ĉeno trairas la duoninsulon de nordokcidento al sudoriento, kreante signifan meteorologian limon inter la tirenea kaj adriatika flanko.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.casadelvino.ch/it/mondo-enologico/paese/italia |titolo=Le regioni vinicole in Italia |verko=Casa del Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La tre varmaj zonoj de la Sudo donas vinberojn kun alta sukera enhavo kaj malalta acideco, taŭgaj ankaŭ por la produktado de likorvina vinoj; la pli malvarmaj zonoj de la Nordo donas vinberojn kun malpli da sukeroj kaj pli da acideco, produktante malpli alkoholajn sed plej delikatajn vinojn; la zonoj kun meza klimato karakteriziĝas per la produktado de plenkorporaj ruĝaj kaj blankaj vinoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.tannina.it/ecosistema-vitivinicolo-la-vigna/ |titolo=Ecosistema vitivinicolo, la vigna |verko=Tannina |dato=2026-01-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La ĉeesto de riveroj, lagoj kaj maroj apud vinberkulturejoj kreas apartajn mikroklimatolojn, stabiligante temperaturojn kaj protektante vitoŝosojn kontraŭ frosto kaj troa varmo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://invinovegan.com/blogs/invinovegan/vino-vegan-e-condizioni-pedoclimatiche |titolo=Vino e Condizioni Pedoclimatiche: L'Armonia tra Natura e Viticoltura |verko=InVinoVegan |dato=2024-08-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Grundo== La itala grundo karakteriziĝas per rimarkinda geologia variaĵo, kun la ĉeesto de kalko, vulkana [[tufo]], kaj ŝtona [[argilo]], kio igas ĝin varia kaj fruktodona por la diversaj vitikulturaj zonoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.casadelvino.ch/it/mondo-enologico/paese/italia |titolo=Le regioni vinicole in Italia |verko=Casa del Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La italaj vinberkulturejoj troviĝas ĉefe sur montetoj kaj en montoj: 60% de la vitikulturo disvolviĝas sur montetoj, 32% sur ebenoj kaj nur 8% en montoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.xtrawine.com/cosa-si-intende-con-ambiente-pedoclimatico/ |titolo=Cosa si intende con ambiente pedoclimatico? |verko=xtraWine Blog |dato=2018-12-05 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://invinovegan.com/blogs/invinovegan/vino-vegan-e-condizioni-pedoclimatiche |titolo=Vino e Condizioni Pedoclimatiche: L'Armonia tra Natura e Viticoltura |verko=InVinoVegan |dato=2024-08-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La plibonigo de la grunda sano kaj de la radika aktiveco havas gravajn efikojn sur la propraĵoj de vinberoj: la ĝusta elekto kaj administrado de la kultivadaj praktikoj rilate al la pedoklimataj karakterizaĵoj de la vitikultivitaj areoj estas konsiderata fundamenta por la fina kvalito de la produkto.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://creafuturo.crea.gov.it/3856/ |titolo=Prendersi cura del suolo in viticoltura |verko=CREA Futuro |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Mekanika laborado, kemia herbicidado, kontrolita enherbiĝo, verdaj sterkaĵoj kaj mulĉado konsistigas la ĉefajn metodojn de grunda administrado en vitikulturo adoptitajn en Italujo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://creafuturo.crea.gov.it/3856/ |titolo=Prendersi cura del suolo in viticoltura |verko=CREA Futuro |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Variantoj== Italujo estas la lando kun la plej granda nombro da indiĝenaj vinvariantoj en la mondo. La vinvarioj de vinberarbo inskriptitaj en la [[Nacia Registro de Vitvariantoj]] estas ĉirkaŭ 600, kaj 75% de la vitikultivita areo estas okupata de pli ol 80 malsamaj variantoj, datumoj kiuj atestas ke Italujo estas la unua en la mondo laŭ vitikultura [[biodiverseco]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.altroconsumo.it/alimentazione/vino/speciali/vitigni-italiani |titolo=Guida ai vitigni più diffusi e coltivati in Italia |verko=Altroconsumo |dato=2025-09-04 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La oficiale rekonataj indiĝenaj variantoj superas 350.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://drinkaly.com/blogs/vini-vitigni-e-enocultura/italia-il-paradiso-del-vino-campione-mondiale-di-vitigni-autoctoni |titolo=Italia, il Paradiso del Vino: Campione Mondiale di Vitigni Autoctoni |verko=Drinkaly |dato=2024-05-22 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Ĉefaj ruĝvinberaj variantoj=== * [[Sangiovese]]: la plej disvastiĝinta varianto en Italujo, kovras ĉirkaŭ 11% de la nacia vitikultivita areo. Kultivata ĉefe en Toskano, estas la bazo de vinoj kiel [[Chianti]], [[Brunello di Montalcino]], [[Morellino di Scansano]] kaj [[Vino Nobile di Montepulciano]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.deliziosooo.it/bere/i-principali-vitigni-autoctoni-italiani |titolo=I principali vitigni autoctoni italiani |verko=Deliziosooo |dato=2023-09-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Nebbiolo]]: malfrue maturiĝanta varianto, simbolo de Piemonto kaj de kelkaj zonoj de Lombardio. Produktas longedaŭrajn vinojn kiel [[Barolo (vino)|Barolo]] kaj [[Barbaresco (vino)|Barbaresco]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Barbera]]: disvastiĝinta ĉefe en Piemonto kaj Lombardio, kun meza maturiĝo, produktas vivacajn kaj acidajn vinojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Montepulciano (vinvarieto)|Montepulciano]]: centra en Abrucoj kaj granda parto de la centro-sudo, donas vinojn riĉajn je koloro kaj frukto, kun moderataj taninoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.vinbacco.com/vitigni-italiani-guida-completa-con-elenco-caratteristiche-e-regioni/ |titolo=Vitigni italiani: autoctoni, profili aromatici e regioni |verko=Vinbacco |dato=2026-02-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Aglianico]]: varianto de suda Italujo, ĉeesta en Kampanio kaj [[Basilicata]], kie ĝi naskas la faman [[Aglianico del Vulture]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Primitivo]]: tipica de Pulio, aparte de la Manduria-zono, produktas vinojn de intensa rubena koloro tendenco al granata.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.deliziosooo.it/bere/i-principali-vitigni-autoctoni-italiani |titolo=I principali vitigni autoctoni italiani |verko=Deliziosooo |dato=2023-09-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Nero d'Avola]]: ruĝa vinbero de [[Sicilio]], bazo de kelkaj el la insulaj vinoj plej apreza je internacia nivelo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.vinbacco.com/vitigni-italiani-guida-completa-con-elenco-caratteristiche-e-regioni/ |titolo=Vitigni italiani: autoctoni, profili aromatici e regioni |verko=Vinbacco |dato=2026-02-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Sagrantino]]: originanta de Montefalco en Umbrio, estas ruĝvinbera varianto kun eksterordinaraj taninaj potencialoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Corvina Veronese|Corvina]]: ĉefa varianto de Veneto, protagonisto de vinoj kiel [[Valpolicella]] kaj [[Amarone della Valpolicella|Amarone]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Lagrein]]: tipica de [[Suda Tirolo]], produktas ruĝajn vinojn de bona strukturo kaj intensa koloro.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Dolcetto]]: kultivata ĉefe en Piemonto, donas mildajn kaj primeblajn vinojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Ĉefaj blankvinberaj variantoj=== * [[Glera]]: bazo de la fama [[Prosecco]] DOC kaj de [[Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore]] DOCG, unu el la plej konataj sparkling vinoj en la mondo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.vinbacco.com/vitigni-italiani-guida-completa-con-elenco-caratteristiche-e-regioni/ |titolo=Vitigni italiani: autoctoni, profili aromatici e regioni |verko=Vinbacco |dato=2026-02-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Garganega]]: ĉefa blanka vinbero de Veneto, bazo de [[Soave (vino)|Soave]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Verdicchio]]: tipica de Markoj, donas blankajn vinojn de bona strukturo kaj salineco.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.vinbacco.com/vitigni-italiani-guida-completa-con-elenco-caratteristiche-e-regioni/ |titolo=Vitigni italiani: autoctoni, profili aromatici e regioni |verko=Vinbacco |dato=2026-02-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Vermentino]]: kultivata en [[Ligurio]], [[Sardinio]] kaj Toskano, produktas freŝajn kaj aromajn blankajn vinojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Fiano]]: kampania varianto de antikvaj originoj, bazo de [[Fiano di Avellino]] DOCG.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Greco (vinvarieto)|Greco]]: ankaŭ kampania, produktas [[Greco di Tufo]] DOCG.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Blanka Muskato|Moscato bianco]]: disvastiĝinta en Piemonto, bazo de [[Asti Spumante]] DOCG kaj [[Moscato d'Asti]] DOCG.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Falanghina]]: blankvinbera kampania varianto, produktas fragrantajn vinojn kun bona acideco.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Ribolla Gialla]]: tipica de [[Friulo-Venecia Giulia]], konata pro vivacaj kaj aromataj blankaj vinoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Albana]]: emilio-romanja varianto, la unua itala blanka vinbero kiu akiris DOCG-statuson.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Lambrusco]]: emilia varianto en siaj diversaj formoj (di Sorbara, Grasparossa, Salamino), produktas ruĝajn kaj rozajn frisingajn vinojn de granda distribuado.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Produktado== ===Vino=== Italujo estas la unua vinoproduktanta lando en la mondo en 2024: kun produktado atinganta preskaŭ 44 milionojn da hektolitroj (43 959 424,91 hl laŭ la definitivaj datumoj de [[AGEA]]) kaj vitikultivita areo de 728 000 hektaroj, ĝi estas la sola inter la grandaj tutmondaj vinberkulturejoj kiu registras signifan kreskon, kontraŭtendence al la malkresko kiu karakterizas la aliajn ĉefajn produktantajn landojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.qualivita.it/news/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino in Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Qualivita |dato=2025-07-02 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Laŭ la [[ISTAT]]-datumoj de 2024, la produktado atingis 48 milionojn da hektolitroj, markante pliiĝon de 13% rilate al la antaŭa jaro, konformante al la jardekala averaĝo de 48,7 milionoj da hektolitroj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/04/produzione-di-vino-italia-2024-dati-istat.html |titolo=Produzione di vino Italia 2024 – dati ISTAT |verko=I Numeri del Vino |dato=2025-04-13 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> DOC-vinoj registris kreskon de 8% al 21,9 milionoj da hektolitroj, dum IGT-vinoj markis rebondon de 21% al 13,8 milionoj da hektolitroj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/04/produzione-di-vino-italia-2024-dati-istat.html |titolo=Produzione di vino Italia 2024 – dati ISTAT |verko=I Numeri del Vino |dato=2025-04-13 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Je regiona nivelo, la tri regionoj kun la plej granda vitikultura produktado estas Veneto (11,6 milionoj da hl), Pulio (7,6 milionoj da hl) kaj Emilio-Romanjo (7,1 milionoj da hl). Por DOP-vinoj la produkta unuaeco apartenas al Veneto (8,7 milionoj da hl), sekvita de Piemonto (2,3 milionoj) kaj Toskano (1,8 milionoj).<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Denominacioj=== La sistemo de originaj denominacioj konsistigas unu el la ĉefaj elementoj de la itala vitikulturo. La klasifiko de italaj vinoj povas esti reprezentata kiel «piramido» ĉe kies bazo troviĝas la vinoj sen origina denominacio, submetataj al malpli da restriktoj, dum ĉe la pinto troviĝas la DOCG-vinoj, submetataj al la plej rigoraj kontroloj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vinicartasegna.it/classificazione-dei-vini-doc-e-docg/ |titolo=Classificazione dei vini in Italia: DOC - DOCG - IGT |verko=Vini Cartasegna |dato=2023-03-20 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En 2024 Italujo havas 528 DOP- kaj IGP-rekoniĝojn, la plej alta nombro en Eŭropo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.qualivita.it/news/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino in Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Qualivita |dato=2025-07-02 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Laŭ [[Coldiretti]], en 70% de la okazoj la vinoboteloj produktitaj en Italujo portas DOCG-, DOC- aŭ IGT-etikedojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.key4biz.it/vini-pregiati-il-70-della-produzione-e-igt-doc-e-docg/475211/ |titolo=Vini pregiati: il 70% della produzione è IGT, DOC e DOCG |verko=Key4biz |dato=2024-01-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La rekonitataj kategorioj estas la jenaj: * [[Vino da tavola]] (tablovino): ĉe la bazo de la piramido, sen specifaj geografiaj aŭ variantaj referencoj. La etikedo povas montri nur la kolorindikon kaj, laŭvole, la jarkoton.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.federdoc.com/la-piramide-dei-vini-italiani/ |titolo=La piramide dei vini italiani |verko=Federdoc |dato=2025-09-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Indicazione Geografica Tipica]] (IGT) (Tipa Geografia Indiko): vinoj produktitaj en ampleksaj geografiaj areoj, kun malpli restriktaj postuloj ol la originaj denominacioj. Ekde 2010 la IGT-klasifiko estis integrita en la komunuman [[Protektita Geografia Indiko|IGP]]-kategorion. La IGT-vinoj povas indiki en la etikedo, krom la koloro, la vinvariantion aŭ variantojn kaj la jarkoteton.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.federdoc.com/la-piramide-dei-vini-italiani/ |titolo=La piramide dei vini italiani |verko=Federdoc |dato=2025-09-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Denominazione di Origine Controllata]] (DOC) (Kontrolata Origina Denominacio): vinoj produktitaj en limigita teritoria areo, kun bone difinitaj kemiaj kaj organoleptikaj karakterizaĵoj, fiksitaj en produktadaj reguloj. Tiuj difinicas la permetatajn vintipojn, la kvantatojn da vinberoj por hektaro, la permetatajn variantojn, la transformadrendimenton, la minimuman alkoholan gradon kaj la eventualajn maturiĝmetodojn. En Italujo nuntempe estas 331 DOC-denominacioj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.federdoc.com/la-piramide-dei-vini-italiani/ |titolo=La piramide dei vini italiani |verko=Federdoc |dato=2025-09-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.key4biz.it/vini-pregiati-il-70-della-produzione-e-igt-doc-e-docg/475211/ |titolo=Vini pregiati: il 70% della produzione è IGT, DOC e DOCG |verko=Key4biz |dato=2024-01-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita]] (DOCG) (Kontrolata kaj Garantiita Origina Denominacio): la plej alta kvalitnivelo de la itala sistemo. DOCG-vinoj devas esti antaŭe rekonitataj kiel DOC dum almenaŭ kvin jaroj antaŭ ol eniri en tiun kategorion. La italaj DOCG-vinoj nuntempe surmerkataj estas 79 (ĝisdatigo de 2026). Piemonto, Veneto kaj Toskano, sole, koncentras pli ol 56% de la naciaj DOCG-oj; Piemonto kaj Veneto sume havas 31 DOCG-denominaciojn, preskaŭ duonon de la nacia totalo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://webfoodculture.com/vini-docg-elenco-aggiornato/ |titolo=Vini DOCG Italiani: Elenco Completo e Aggiornato 2026 |verko=Web Food Culture |dato=2026-03-08 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.key4biz.it/vini-pregiati-il-70-della-produzione-e-igt-doc-e-docg/475211/ |titolo=Vini pregiati: il 70% della produzione è IGT, DOC e DOCG |verko=Key4biz |dato=2024-01-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Regularo=== La itala regulara kadro en vitikultura afero konstruiĝis dum la 20-a jarcento per sinsekvaj tavoloj, integrigante laŭtempe la eŭropajn komunumajn direktivojn. Unua referencpunkto estas la Reĝa Dekreto-Leĝo n-ro 497 de la 7-a de marto 1924, pri la subpremo de fraŭdoj en la preparado kaj komerco de vinoj, ĉefe celanta protekti la aŭtentecon de la produkto kaj kontraŭbatali falsadojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titolo=Le leggi e le norme sul vino |verko=Quattrocalici |dato=2026-02-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La vera regulara divida punkto estis la D.P.R. n-ro 930 de la 12-a de julio 1963, kiu per la oficiale enkonduko de la DOC-sistemo metis la ĉefajn bazojn de la jura ordo en la vitikultura sektoro: la «tradicio» kiel fonto de neskriba juro (produktadoteknikoj kaj noma uzado), la «teritorio» komprenata en larĝa senco (mediaj faktoroj ligitaj al grundo, klimato kaj vinvariantoj) kaj la «kvalito» kiel karakterizaĵo de aparta valoro.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.hellotaste.it/vino/vino-in-italia/la-normativa-sul-vino |titolo=La normativa sul vino |verko=Hello Taste |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://winesommelier.it/differenza-doc-docg-igt-dop-con-un-po-di-storia/ |titolo=Differenza DOC, DOCG, IGT, DOP (con un po' di storia) |verko=WineSommelier |dato=2020-02-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La artikolo de DPR 930 estis ĝisdatigita en 1992 per la Leĝo n-ro 164, kiu inkorporis la komunumajn mandatojn kaj unuafoje enkondukis la kategorion de IGT-vinoj (Indicazione Geografica Tipica).<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.entevinibresciani.it/la-normativa-vitivinicola-italiana-storia/ |titolo=Normativa Vitivinicola Italiana - Storia |verko=Ente Vini Bresciani |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.spazioprever.it/salabar/vino/legisla.php |titolo=Legislazione del vino |verko=Dalla Vite al Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En 2008, la Eŭropa Komunumo reformis la tutan sektoron per la [[Regulamento (KE) n-ro 479/2008]], kiu simpligis la «vinpiramidan» enkondukante la kategoriojn DOP (Protektita Devena Nomo) kaj IGP (Protektita Geografia Indiko). En Italujo tiu reformo estis transprenat per la Legislativa Dekreto n-ro 61 de la 8-a de aprilo 2010, kiu integrigis la tradiciajn italajn DOCG- kaj DOC-denominaciojn en la eŭropan DOP-kategorion kaj la IGT en la IGP, daŭre uzante la tradiciajn italajn akronimojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://winesommelier.it/differenza-doc-docg-igt-dop-con-un-po-di-storia/ |titolo=Differenza DOC, DOCG, IGT, DOP (con un po' di storia) |verko=WineSommelier |dato=2020-02-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.spazioprever.it/salabar/vino/legisla.php |titolo=Legislazione del vino |verko=Dalla Vite al Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Vinberkulturo en Italio}} [[Kategorio:Vinkultivado laŭ lando|Italujo]] 46op617v4dz84sph8juuyrbaiw7e4de 0 944379 9387203 9379043 2026-05-30T03:05:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9387203 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} <!--[[File:Penneys_logo_1969.png|dekstra|eta|La originala emblemo de la kompanio lanĉita en 1969]]--> [[Dosiero:Primark_logo_1974.svg|dekstra|eta|La unua Primark-markita emblemo de la kompanio lanĉita en 1974]]'''Primark Limited''' <ref>{{cite web|url=https://www.solocheck.ie/Irish-Company/Primark-Limited-47371|title=Primark Limited|website=Solo Check}}</ref><ref>{{cite web|url=https://core.cro.ie/e-commerce/company/search/82622|title=Primark Limited|website=Companies Registration Office}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (/ˈpraɪ.mɑːrk/ ; komercante kiel '''Penneys''' en Irlando)<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/08/15/primark-reveals-pronounce-name/|title=Primark reveals how to pronounce its name|first=Helena|last=Horton|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|location=London|date=15 August 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/business/2024/0423/1445103-associated-british-foods-results/|title=Penneys owner eyes significant growth in full-year profit|date=23 April 2024|accessdate=5 June 2024|via=www.rte.ie}}</ref> estas irlanda multnacia podetalisto specialiĝanta pri rapida modo. <ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/business/21663221-rapidly-rising-super-cheap-irish-clothes-retailer-prepares-conquer-america-rivals-should|title=Faster, cheaper fashion|date=5 September 2015|magazine=The Economist|url-access=subscription}}</ref> Ĝia ĉefsidejo estas en [[Dublino]], [[Irlando]], <ref>{{cite web|url=https://www.solocheck.ie/Irish-Company/Primark-Holdings-Unlimited-Company-19672|title=Primark Holdings|website=SoloCheck.ie}}</ref> kun 476 butikoj en Eŭropo kaj en Usono kaj franĉizitaj butikoj en Kuvajto kaj Dubajo. La kompanio estis fondita kiel ''Penneys'' ; tamen, tiu marko ne estis uzata ekster la Respubliko Irlando ekde 1976 pro varmarka konflikto kun la usona podetalisto JCPenney. Primark estas posedata de Associated British Foods. Primark vendas vestaĵojn, akcesoraĵojn kaj ŝuojn, belecproduktojn, mastrumaĵojn kaj dolĉaĵojn. Ĝi estas membro de la UN-a Modo-Ĉarto <ref>{{Cite web|last=Shearsmith|first=Tom|title=Primark joins the UN Fashion Charter|url=https://www.theindustry.fashion/primark-joins-the-un-fashion-charter/|website=TheIndustry.fashion|date=2020-10-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fashion Charter - Participants|url=https://unfccc.int/climate-action/sectoral-engagement-for-climate-action/fashion-charter/participants|website=United Nations Climate Change}}</ref> kaj la Iniciato por Etika Komerco.<ref>{{cite news|url=https://www.ethicaltrade.org/resources/blog/report-primark-inquiry|title=Report on Primark inquiry|publisher=Ethical Trading Initiative|date=19 January 2010}}</ref> Ekde 2025, 74% de ĝiaj vestoj uzas reciklitajn fibrojn. <ref>{{Cite news|url=https://www.retailgazette.co.uk/blog/2025/11/primark-sustainability-ethics/|title=Primark increases products made using recycled fibres|first=Eloise|last=Hill|work=Retail Gazette|date=28 November 2025}}</ref> La kompanio estis kritikita pro akirado de produktoj de provizantoj kun malbonaj laborkondiĉoj en enketoj de War on Want, [[BBC News]], kaj ankaŭ el notoj trovitaj de supozeblaj laboristoj en vestaĵoj; tamen, iuj el ĉi tiuj notoj kaj filmaĵoj estis determinitaj kiel fabrikitaj aŭ falsaĵoj.<ref>{{cite web|url=https://waronwant.org/sites/default/files/Fashion%20Victims%20II.pdf|title=Fashion Victims II|website=[[War on Want]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/media/tv-radio/bbc-crisis-over-fake-sweatshop-scene-in-primark-documentary-2298764.html|title=BBC crisis over 'fake' sweatshop scene in Primark documentary|work=[[The Independent]]|location=[[London]]|first1=Ian|last1=Burrell|first2=Martin|last2=Hickman|date=16 June 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-28018137|title=Primark investigates claim of 'cry for help' note in trousers|work=[[BBC News]]|date=25 June 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2014/jun/25/primark-denies-purchasing-clothes-made-forced-labour-camps-prisons|title=Primark denies purchasing clothes made in forced labour camps or prisons|first=Henry|last=McDonald|work=[[The Guardian]]|date=25 June 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/12/21/primark-socks-hidden-letter_n_8853680.html|title=Man Finds Letter Claiming To Be From Chinese Torture Victim In Primark Socks|last=Cherrington|first=Rosy|website=[[HuffPost]]|date=21 December 2015}}</ref> == Historio == Primark-vendejoj, kiuj tipe ofertas plurajn milojn da kvadrataj metroj da podetala spaco, vendas vestaĵojn, ŝuojn kaj akcesoraĵojn por virinoj, viroj kaj infanoj, same kiel hejmajn varojn kaj kosmetikaĵojn je tre malaltaj prezoj. La Primark-vendejo en [[Birmingham]], kun podetala areo de 14 761 m², estas la plej granda modvendejo en la mondo. Fondita en 1969, la kompanio funkcias en Irlando kaj [[Britio]] (ekde 1973), same kiel en [[Hispanio]] (ekde 2006), [[Nederlando]] (ekde 2008), [[Portugalio]] (ekde 2009), [[Germanio]] (ekde 2009), [[Belgio]] (ekde 2009), [[Aŭstrio]] (ekde 2012), [[Francio]] (ekde 2013), [[Usono]] (ekde 2015), [[Italio]] (ekde 2016), [[Slovenio]] (ekde 2019), kaj [[Ĉeĥio]], kaj havas pli ol 400 vendejojn (ĝis 2022) kun pli ol 70 000 dungitoj. En Irlando, ĉiuj vendejoj ĉiam funkciis sub la nomo '''Penneys''' . Primark estis filio de la brita nutraĵa kompanio Associated British Foods (ABF) ekde ĝia fondo.<ref name="About ABF">{{Webarchiv|url=http://www.primark.com/en/about-us/associated-british-foods|text=''About ABF''|wayback=20150721093442}}, primark.com, abgerufen: 8. August 2015</ref> De 2008 ĝis 2014, la totalaj vendoj de Primark pli ol duobliĝis, dum ĝia profito tri-kaj-duonfoje pliiĝis.<ref name="wiwo.de">[http://www.wiwo.de/unternehmen/handel/billigmode-warum-primark-kein-skandal-schadet/11316498-all.html ''Billigmode – Warum Primark kein Skandal schadet''], wiwo.de, 6. Februar 2015</ref> La firmao alfrontas internaciajn kritikojn pro siaj aparte malaltaj prezoj, precipe rilate al [[laborkondiĉoj]], salajroj kaj produktokondiĉoj en malalt-salajraj landoj, poluaĵniveloj en la ofertitaj varoj, kaj la manko de [[daŭripovo]] de la [[Tekstilo|tekstiloj]].<ref name="wiwo.de" /><ref>[http://www.handelsblatt.com/unternehmen/handel-konsumgueter/kritik-an-arbeitsbedingungen-zweifel-an-der-herkunft-der-etiketten/10108930-2.html ''Kritik an Arbeitsbedingungen – Eine Primark-Hose schreit um Hilfe''], handelsblatt.com, 28. Juni 2014</ref><ref>[http://www.t-online.de/wirtschaft/unternehmen/id_74997792/der-irische-textilcounter-primark-steht-in-der-kritik-und-wehrt-sich.html ''Primark-Chef kontert Kritik – "Billig ist nicht gleich böse"'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, t-online.de, 8. August 2015</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.primark.com/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Varomarkoj]] 50wlznbtp5e76uvxjx9536xp4megdhf 14 944828 9386815 9382720 2026-05-29T14:44:09Z Trigenibinion 181623 kat 9386815 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismaj partioj de Hispanio|Navaro]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Navaro|Naciismaj]] [[Kategorio:Eŭska naciismo]] nhcjn79427onyrp0vs685nhnm1vo6rg 14 944831 9386818 9382726 2026-05-29T14:49:07Z Trigenibinion 181623 kat 9386818 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismaj partioj de Hispanio|Aragono]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Aragono|Naciismaj]] [[Kategorio:Aragona naciismo|partioj]] o7wyvktzu85srn4ogme5u3x67d372ew 14 944865 9386771 9384101 2026-05-29T12:08:53Z Trigenibinion 181623 9386771 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismaj partioj de Hispanio]] [[Kategorio:Sendependismaj partioj laŭ landoj|Hispanio]] [[Kategorio:Sendependismaj partioj de Eŭropo||Hispanio]] [[Kategorio:Separismo en Hispanio|partioj]] dvxma0k37vwbzz5c1wnf6r6zsbegbis 14 944867 9386779 9383086 2026-05-29T12:18:01Z Trigenibinion 181623 kat 9386779 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Sendependismaj partioj de Hispanio|Galegio]] [[Kategorio:Naciismaj partioj de Galegio|Sendependismaj]] [[Kategorio:Galega separismo|partioj]] 710ppsa20azxop7v23q7s3ethbb7708 14 944880 9386793 9383103 2026-05-29T12:38:09Z Trigenibinion 181623 9386793 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Sendependismaj partioj de Hispanio|Eŭskio]] [[Kategorio:Naciismaj partioj de Eŭskio|Sendependismaj]] [[Kategorio:Eŭska separismo|partioj]] 14tue2fyjf18rinzi38fmsxnj6qqa90 14 944881 9386816 9383106 2026-05-29T14:44:49Z Trigenibinion 181623 9386816 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Sendependismaj partioj de Hispanio|Navaro]] [[Kategorio:Naciismaj partioj de Navaro|Sendependismaj]] [[Kategorio:Eŭska separismo]] 92uh0doljuk0jdbpgqz2vs37mx5i8f2 14 944885 9386786 9383120 2026-05-29T12:26:24Z Trigenibinion 181623 9386786 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Sendependismaj partioj de Hispanio|Katalunio]] [[Kategorio:Naciismaj partioj de Katalunio|Sendependismaj]] [[Kategorio:Kataluna separismo]] b74wcj7ppht0uojqx6ge4g2k71p78fo 9386794 9386786 2026-05-29T13:09:42Z Trigenibinion 181623 9386794 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Sendependismaj partioj de Hispanio|Katalunio]] [[Kategorio:Naciismaj partioj de Katalunio|Sendependismaj]] [[Kategorio:Kataluna movado pri sendependeco]] m77gnquhbbalqmoqt6ngu7xl929zslr 0 944894 9386906 9384775 2026-05-29T18:55:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9386906 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|impostoro|uzurpatoro}}[[Dosiero:James_Francis_Edward_Stuart_c._1703_attributed_to_Alexis_Simon_Belle.jpg|eta|[[James Francis Edward Stuart]], poste konata kiel la ''Maljuna Tronpostulanto'', prezentita {{Ĉirkaŭ|1703}}, agnoskita en 1701 de reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] de [[Reĝlando Francio|Francio]] kiel la rajta postulanto al la angla, irlanda kaj skota tronoj]]'''Pretendanto al la trono''' estas iu, kiu pretendas la rajton okupi [[Trono|tronon]], kiu estis aboliciita aŭ estas nuntempe okupata de iu kun malpli granda rajto, laŭ sia opinio, kvankam ne agnoskita kiel tia de la nuna [[registaro]].<ref>[https://www.macmillandictionary.com/dictionary/american/pretender#pretender_4 "pretender"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151114000000/https://web.archive.org/web/20151114002310/http://www.macmillandictionary.com/dictionary/american/pretender#pretender_4 |date=2015-11-14 }}, ''MacMillian Dictionary''. "someone who claims to be the true king, queen, or leader of a country, when another person holds this position."</ref> Tio estas aparte vera en [[Hereda monarkio|heredaj monarkioj]]. Male al [[impostoro]], la persono bazas sian pretendon sur objektivaj kialoj, kiuj rajtigas lin heredi la titolon (dinastiaj rajtoj). La termino ofte povas esti uzata por rilati aŭ al posteulo de detronigita [[monarkio]], speco de pretendanto nomata estro de domo (vidu [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_heads_of_former_ruling_families]), aŭ al pretendo, kiu ne estas [[Legitimeco|legitima]].<ref name="curley">Curley Jr., Walter J. P. ''Monarchs-in-Waiting''. New York, 1973, pp. 4, 10. {{ISBN|0-396-06840-5}}.</ref><ref>Almanako de Gotha uzas la terminologion "estro de la domo". Ĝi listigas [[Karl von Habsburg]] kiel "Estron de la Imperia Domo de Aŭstrio". Ĝi listigas multajn aliajn en la formo "estro de la reĝa domo de [nomo]". (James, John. Almanach de Gotha 2016: Volumo I Partoj I & II) La klasika [https://www.russianlegitimist.org/almanach-de-gotha versio de 1944] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221021000000/https://web.archive.org/web/20221021114354/https://www.russianlegitimist.org/almanach-de-gotha |date=2022-10-21 }} uzas "chef de la maison" (p. 104).</ref> La ekzisto de pluraj tronpretendantoj ofte estis la kaŭzo de longedaŭraj [[Civitana Milito|civitaj militoj]], kiel ekzemple la [[Militoj de la Rozoj]] en 15-a- jarcenta [[Anglio]], aŭ la [[Karlismaj Militoj]] en 19-jarcenta [[Hispanio]]. En la moderna mondo (precipe en [[Eŭropo]]), "[[tronpostulanto]]" kutime rilatas al la persono en aboliciita monarkio, kiu, laŭ la [[Tronosukcedo|reguloj pri sinsekvo]], estus sur la trono se la monarkio ankoraŭ estus konservita. Tamen, tio ne nepre signifas, ke la persono aktive provas restarigi la monarkion por reakiri [[Potenco (filozofio)|potencon]]; la plej multaj tronpostulantoj hodiaŭ ne havas tiajn ambiciojn. Ĝenerale, la termino ''pretendanto'' ankaŭ estas uzata por rilati al iu, kiu, eĉ sen fari tian pretendon, havas iun heredan rajton fari tion, rajton al honora titolo aŭ rango, kiu apartenis al liaj generaj antaŭuloj aŭ prapatroj. La titolo alprenita de pretendanto nomiĝas titolo de nomumo aŭ pretendo. La vorto ''pretendent'' devenas de la latina verbo ''praetendere'',<ref>Larousse, Dictionnaire de la langue francaise, "Lexis", Paris, 1979, p. 1494, ''prétendre à quelque chose = aspirer à l'obtenir''</ref> kiu signifas "postuli" aŭ "eltiri antaŭen", kaj origine signifis "antaŭenigi, okupi aŭ postuli". En moderna lingvouzo, la termino ofte estas uzata por signifi ŝajnigi esti iu alia; misprezenti sin. Historie, la termino "tronpostulanto" estis aplikata al tronpostulantoj, kiuj havis legitiman potencopretendon (ekzemple, la diversaj tronpostulantoj dum la Militoj de la Rozoj, kiuj rigardis unu la alian kiel [[Uzurpatoro|uzurpatorojn]] kaj sin mem kiel la [[Legitimeco|legitimajn]] monarkojn). Ĝi ankaŭ validas por tiuj kun disputata sed ankoraŭ legitima postulo je la ofico, same kiel trompantoj kun nepruvitaj aŭ fabrikitaj postuloj (ekzemple, [[Falsa Demetrio la 1-a]] aŭ Falsa Demetrio la 2-a, [[d:Q469791]]). Ekzistas ankaŭ tronpostulantoj, kiuj ŝajnigas esti mortintaj aŭ malaperintaj parencoj de reĝaj figuroj. Pretendantoj je la titolo de [[Papo]] estas nomataj [[Kontraŭpapo|kontraŭpapoj]]. En 1807 la franca imperiestro [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] plendis, ke la ''Almanako de Gotha'' ([[d:Q668041]]) daŭre listigis germanajn princojn, kiujn li detronigis.<ref>Napoleono skribis al sia ministro pri eksterlandaj aferoj, la 20an de oktobro 1807: "Sinjoro de Champagny, la ĉi-jara Almanach de Gotha estas malbone farita. Mi protestas. Devus esti pli da la franca nobelaro, kiun mi kreis, kaj malpli da la germanaj princoj, kiuj jam ne estas suverenaj. Krome, la Imperia Familio de Bonaparte devus aperi antaŭ ĉiuj aliaj reĝaj dinastioj, kaj esti klare, ke ni kaj ne la Burbonoj estas la Domo de Francio. Alvoku la Ministron pri Internaj Aferoj de Gotha tuj, por ke mi persone povu ordoni ĉi tiujn ŝanĝojn."</ref> Ĉi tiu epizodo establis tiun publikaĵon kiel la plej elstaran aŭtoritaton pri la titoloj de detronigitaj monarkoj kaj nobelaro, multaj el kiuj estis restarigitaj en 1815 post la fino de la regado de Napoleono. == Falsaj pretendoj de reĝeco == * [[Pierre Plantard]] (1920–2000), la fondinto de la [[hoakso]] pri falsa organizaĵo ''Prieuré de Sion'', kiu pretendis esti ido de la dinastio de [[merovidoj]] kaj sekve pretendis esti la [[reĝo de Francio]] * [[Lambert Simnel]] (ĉ. 1477 – ĉirkaŭ 1525), kiu pretendis esti la [[Reĝo de Britio|reĝo de Anglio respektive Britio]] * [[Perkin Warbeck]] (ĉ. 1474 – 1499), kiu same pretendis esti la [[Reĝo de Britio|reĝo de Anglio respektive Britio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Listo de estroj de iamaj regantaj familioj ([[d:Q15241252]]) * Listo de hindaj princaj ŝtatoj ([[d:Q28172874]]) * [[Dinastio|Reĝa domo]] * [[Mikronacio]] * [[Monarĥismo]] * [[Tronosukcedo|Ordo de sinsekvo]] * [[Kontraŭreĝo]] * [[Kontraŭpapo]] * Mem-deklarita monarkio * [[Ekzilregistaro|Registaro-en-ekzilo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tronoj]] 9l20tuoxvie69i3ohezl8igmjd1liqp 14 944976 9386761 9384116 2026-05-29T11:59:32Z Trigenibinion 181623 kat 9386761 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismaj partioj laŭ landoj| landoj]] [[Kategorio:Sendependismaj partioj| ]] [[Kategorio:Separismo laŭ landoj| ]] 1l0m97vhns76w7afmld5drqvl6x7mlt 0 945028 9386826 9386486 2026-05-29T15:32:30Z RG72 11847 /* Historio */ 9386826 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En julio 1889 la boskon vizitis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov, kies materialojn uzis poste [[Ivan Slovcov]] en sia studaĵo "Materialo pri fitografio de Tobolska gubernio", publikigita en 1891<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 12 (1891).pdf|Материалы по фитографии Тобольской губернии]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Словцов | persona nomo = И. Я. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 12 | numero = | paĝoj = 73 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Miĥail Sijazov en 1892 publikigis artikolon "Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj", same en la "Noticoj de la Okcidentsiberia Sekcio de la Imperiestra Rusa Geografia Societo"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–26 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li interalie diris ke de tri flankoj la urbo estas ĉirkaŭita de belaj betulaj boskoj, el kiuj la plej granda komenciĝas apud malliberejo, do ĉe enveturo al la urbo flanke de la Siberia landvojo. {{Citaĵo |teksto = De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al [[Tjumeno]], la alia al [[Iŝimo]] kaj [[Omsko]]. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. Mankas plej etaj duboj, ke je antaŭa tempo al la urbo de tiu ĉi flanko etendiĝis pina arbaro: tion atestas rememoroj de loĝantoj, nomo de la ĵus menciita vilaĝeto, seka sabla grundo laŭ landvojo al Omsko, kie dekstre de la vojo estas dissemitaj arbustoj de ''[[kaluno]]'' kaj fine tio ke plu laŭ tiu ĉi landvojo, 2 [[versto]]jn [{{unuo|2,13|km}}] for de la urbo, komenciĝas vera pinaro — "Borok" [Pinarbareto] de vilaĝeto Pamjatnoje. |aŭtoro = Miĥail Sijazov |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. Нет ни малейшего сомнения, что в прежнее время к городу с этой стороны подходил сосновый бор: об этом свидетельствуют предания жителей, название только что упомянутой деревеньки, сухая песчаная почва по тракту на Омск, где вправо от дороги, разбросаны кусты ''вереска'', и, наконец, то обстоятельство, что дальше по тому же тракту, в 2-х верстах от города, начинается настоящий сосняк — "Борок" деревушки Памятное. }} Li skribis ke la bosko estis neprizorgita, sed aktive vizitata de lokanoj. {{Citaĵo |teksto = Amasoj de falintaj folioj kovras la teran surfacon. La trunkoj superkreskis per [[likeno]]j, ĉirkaŭ radikoj kaj sur malnovaj duonputraj arbostumpoj abunde verdas [[torfa musko]]. Ie kaj tie estas dissemitaj tufetoj de [[ekvizeto]]j kaj [[filiko]]j. Herbaro de la bosko estas ege monotona: ĝi konsistas preskaŭ sole el [[Arbuto (genro)|arbuto]], donanta grandegan nombron de beroj. Inter la aliaj plantoj plej ofte trafas la okulojn [[trifolio]] (Trifolium medium), [[violo]] kaj pirolo (Pyrola). En unu loko, apud malseka vasta ravineto, al mi renkontiĝis kelkaj tufetoj de la floranta [[Chimaphila umbellata]]. El la arbustoj en la bosko kreskas sufiĉe nemalofte [[rozo]]. La urbanoj plukas ĉi tie berojn kaj fungojn (laktarioj sekaj kaj malsekaj, [[Boletus edulis|noblaj boletoj]] kaj brunaj boletoj). Bonan kreskon de la fungoj stimulas ĉi tie grava humideco de la aero, klarigebla per vasteco kaj denseco de la bosko, kaj ankaŭ per ĉeesto de granda marĉo en ĝi. |aŭtoro = Miĥail Sijazov |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 7 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Массы опавших листьев покрывают поверхность земли. Стволы обросли лишаями, а около корней и на старых полусгнивших пнях пышно зеленеет торфяной мох. Кое-где рассеяны кустики хвоща и папоротника. Травяная растительность рощи крайне однообразна: она состоит почти исключительно из земляничника, дающего громадное количество ягод. Из других растений чаще всего бросаются в глаза клевер (Trifolium medium), фиалка и грушанка (Pyrola). В одном месте, около сырого ложка, мне встретились несколько кустиков цветущей Chimaphila umbellata. Из кустарников в роще растет довольно нередко шиповник. Жители города собирают здесь ягоду и грибы (грузди сырые и сухие, белые грибы и обабки). Хорошему росту грибов способствует здесь значительная сырость воздуха, объясняемая обширностью и густотою рощи, а также — присутствием в ней большого болота. }} La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. Komence de la 2000-aj jaroj ĝi estis grandparte forlasita kaj vizitata de marĝenuloj, foje kun krimaj intencoj. En 2002 oni raportis pri pluraj kazoj de huliganado, priŝtelado kaj rabado en la bosko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/proisshestviya/durnoy-slavoy-polzuetsya-u-zhiteley-yalutorovska-roshcha-dekabristov_4751/ | titolo = Дурной славой пользуется у жителей Ялуторовска "Роща декабристов" | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Виталий Лазарев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2002-04-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529152814/https://vsluh.ru/novosti/proisshestviya/durnoy-slavoy-polzuetsya-u-zhiteley-yalutorovska-roshcha-dekabristov_4751/ | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]] * [[Urboĝardeno de Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] 28n3o3lnv4frlypa24ddj8iuava14wv 9386827 9386826 2026-05-29T15:37:11Z RG72 11847 9386827 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En julio 1889 la boskon vizitis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov, kies materialojn uzis poste [[Ivan Slovcov]] en sia studaĵo "Materialo pri fitografio de Tobolska gubernio", publikigita en 1891<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 12 (1891).pdf|Материалы по фитографии Тобольской губернии]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Словцов | persona nomo = И. Я. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 12 | numero = | paĝoj = 73 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Miĥail Sijazov en 1892 publikigis artikolon "Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj", same en la "Noticoj de la Okcidentsiberia Sekcio de la Imperiestra Rusa Geografia Societo"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–26 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li interalie diris ke de tri flankoj la urbo estas ĉirkaŭita de belaj betulaj boskoj, el kiuj la plej granda komenciĝas apud malliberejo, do ĉe enveturo al la urbo flanke de la Siberia landvojo. {{Citaĵo |teksto = De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al [[Tjumeno]], la alia al [[Iŝimo]] kaj [[Omsko]]. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. Mankas plej etaj duboj, ke je antaŭa tempo al la urbo de tiu ĉi flanko etendiĝis pina arbaro: tion atestas rememoroj de loĝantoj, nomo de la ĵus menciita vilaĝeto, seka sabla grundo laŭ landvojo al Omsko, kie dekstre de la vojo estas dissemitaj arbustoj de ''[[kaluno]]'' kaj fine tio ke plu laŭ tiu ĉi landvojo, 2 [[versto]]jn [{{unuo|2,13|km}}] for de la urbo, komenciĝas vera pinaro — "Borok" [Pinarbareto] de vilaĝeto Pamjatnoje. |aŭtoro = Miĥail Sijazov |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. Нет ни малейшего сомнения, что в прежнее время к городу с этой стороны подходил сосновый бор: об этом свидетельствуют предания жителей, название только что упомянутой деревеньки, сухая песчаная почва по тракту на Омск, где вправо от дороги, разбросаны кусты ''вереска'', и, наконец, то обстоятельство, что дальше по тому же тракту, в 2-х верстах от города, начинается настоящий сосняк — "Борок" деревушки Памятное. }} Li skribis ke la bosko estis neprizorgita, sed aktive vizitata de lokanoj. {{Citaĵo |teksto = Amasoj de falintaj folioj kovras la teran surfacon. La trunkoj superkreskis per [[likeno]]j, ĉirkaŭ radikoj kaj sur malnovaj duonputraj arbostumpoj abunde verdas [[torfa musko]]. Ie kaj tie estas dissemitaj tufetoj de [[ekvizeto]]j kaj [[filiko]]j. Herbaro de la bosko estas ege monotona: ĝi konsistas preskaŭ sole el [[Arbuto (genro)|arbuto]], donanta grandegan nombron de beroj. Inter la aliaj plantoj plej ofte trafas la okulojn [[trifolio]] (Trifolium medium), [[violo]] kaj pirolo (Pyrola). En unu loko, apud malseka vasta ravineto, al mi renkontiĝis kelkaj tufetoj de la floranta [[Chimaphila umbellata]]. El la arbustoj en la bosko kreskas sufiĉe nemalofte [[rozo]]. La urbanoj plukas ĉi tie berojn kaj fungojn (laktarioj sekaj kaj malsekaj, [[Boletus edulis|noblaj boletoj]] kaj brunaj boletoj). Bonan kreskon de la fungoj stimulas ĉi tie grava humideco de la aero, klarigebla per vasteco kaj denseco de la bosko, kaj ankaŭ per ĉeesto de granda marĉo en ĝi. |aŭtoro = Miĥail Sijazov |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 7 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Массы опавших листьев покрывают поверхность земли. Стволы обросли лишаями, а около корней и на старых полусгнивших пнях пышно зеленеет торфяной мох. Кое-где рассеяны кустики хвоща и папоротника. Травяная растительность рощи крайне однообразна: она состоит почти исключительно из земляничника, дающего громадное количество ягод. Из других растений чаще всего бросаются в глаза клевер (Trifolium medium), фиалка и грушанка (Pyrola). В одном месте, около сырого ложка, мне встретились несколько кустиков цветущей Chimaphila umbellata. Из кустарников в роще растет довольно нередко шиповник. Жители города собирают здесь ягоду и грибы (грузди сырые и сухие, белые грибы и обабки). Хорошему росту грибов способствует здесь значительная сырость воздуха, объясняемая обширностью и густотою рощи, а также — присутствием в ней большого болота. }} La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|25|10|2004}} aperis ordono N 132 de la administracio de Tjumena provinco, kiu difinis statuson de la bosko kaj ĝiajn limojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/law/view.htm?id=220965 | titolo = О памятнике природы регионального значения «Роща Декабристов» в г. Ялуторовске (с изменениями на 21 февраля 2013 года) | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-10-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. Komence de la 2000-aj jaroj ĝi estis grandparte forlasita kaj vizitata de marĝenuloj, foje kun krimaj intencoj. En 2002 oni raportis pri pluraj kazoj de huliganado, priŝtelado kaj rabado en la bosko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/proisshestviya/durnoy-slavoy-polzuetsya-u-zhiteley-yalutorovska-roshcha-dekabristov_4751/ | titolo = Дурной славой пользуется у жителей Ялуторовска "Роща декабристов" | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Виталий Лазарев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2002-04-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529152814/https://vsluh.ru/novosti/proisshestviya/durnoy-slavoy-polzuetsya-u-zhiteley-yalutorovska-roshcha-dekabristov_4751/ | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]] * [[Urboĝardeno de Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] 12bzxm7b902gxnu1sd9sh28jd4kdi4i 0 945157 9387098 9386590 2026-05-29T20:32:20Z Arbarulo 135469 neklarigita forigo de averto 9387098 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|Vandalism. Alec Smithson LTA <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> '''La Muelejo de Mugiasco''' estas historia akvomueleja loko situanta en la valo de la [[Torrento Buria]], en la vilaĝeto [[Mugiasco]] en la komunumo [[Lierna]], ĉe la orienta bordo de la [[Lago de Como]] en Italio. Hodiaŭ ĝi ekzistas nur kiel ruinoj kun videblaj restaĵoj de muelŝtonoj kaj ŝtonaj kanaloj. La loko estas ankaŭ konata kiel '''“Muelejo del Viulèta”''' aŭ '''“Muelejo de la Serèna Viulèta”''', nomoj ligitaj al la loka familio Barindelli. == Historio == La muelejo originas el la 19-a jarcento kaj estis parto de la hidraŭlika sistemo de la Buria-valo, kiu jam ekde la 18-a jarcento uzis la akvon de la torento por movi plurajn produktajn instalaĵojn. Origine la muelejo estis uzata por muelado kaj aliaj agrikulturaj kaj metiistaj agadoj tipaj de la kampara ekonomio de la regiono. Laŭ loka tradicio, la akvo de la baseno ankaŭ estis uzata por malvarmigi lakton destinita al fromaĝproduktado, agado grava por la ekonomio de la ĉirkaŭaj bienoj. == Geografia kunteksto == La muelejo situas preskaŭ en la akvokurso de la Buria-torrento, en roka kaj arbara medio karakteriza por la valo. La areo estas atingebla piede laŭ historiaj vojetoj kiuj ligas la vilaĝetojn de Lierna. == Historia kaj turisma valoro == Kvankam hodiaŭ nur ruinoj restas, la Muelejo de Mugiasco estas grava atestilo pri la akva civilizo de Lombardio. Ĝi estas interesa loko por: * migrantoj * lokhistoriistoj * studoj pri industria arkeologio * pejzaĝa fotado == Kuriozaĵoj == * La nomo “Viulèta” rilatas al loka familio Barindelli. * Restas ankoraŭ videblaj ŝtonaj kanaloj kaj muelŝtonaj fragmentoj. == Vidu ankaŭ == * [[Torrento Buria]] * [[Lierna]] * [[Mugiasco]] * [[Lago de Como]] * [[Industria arkeologio en Lombardio]] [[Kategorio:Muelejoj en Lombardio]] [[Kategorio:Lierna]] [[Kategorio:Industria arkeologio]] [[Kategorio:Historiaj vojetoj en Lombardio]] [[Kategorio:Lago de Como]] isj7972gryyg7z0sx530mb8migm5j60 10 945214 9386830 9385890 2026-05-29T15:44:02Z ~2026-32007-37 257765 titolo 9386830 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Vinberkulturo en Italio | titolo = [[Vitikulturo_en_Italujo]] | stato = collapsed | bildo = | stilo de paraj = background:#eeeeee | listo1 = [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] {{·}} [[Vinberkultivaĵo en Piemonto]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Eŭropo|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 1g29da51e63t4php0on4jwj5omdthj3 9386831 9386830 2026-05-29T15:45:03Z ~2026-32007-37 257765 Lombardio 9386831 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Vinberkulturo en Italio | titolo = [[Vitikulturo_en_Italujo]] | stato = collapsed | bildo = | stilo de paraj = background:#eeeeee | listo1 = [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] {{·}} [[Vinberkultivaĵo en Piemonto]] {{·}} [[vitikulturo en Lombardio]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Eŭropo|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 67up8ttn6i207af4gsjqt5lz16ozw2w 0 945246 9386842 9386149 2026-05-29T16:08:16Z Kani 670 9386842 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Mieres]], [[Asturio]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''30-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis inter la 18a kaj la 23a de julio [[1970]] en [[Mieres]], [[Asturio]], [[Hispanio]], kadre de la [[Hispana Esperanto Federacio]], kiun tiam estris Ángel Figuerola Auque, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. p. 5</ref> Salutis ankaŭ Cándido Cienfuegos Barberá, Prezidanto de la Loka Kongreskomitato kaj de “Verda Hejmo”: Esperanto Grupo de Mieres.<ref> KONGRESLIBRO. p. 6</ref> La LOK estis komponita de Javier Núñez, Manuel Ardura, Carlos Ortega, José de la Fuente, Jaime Huelga, Juan León, Emilio Vergara, José Luis Miranda, José María Pellanes, Eduardo Martinez, María José Fernández, María Denia González, Luzdivina Suárez kaj Angelines Corredera.<ref> KONGRESLIBRO. p. 8</ref> La kongresejo estis bazlernejo “Aniceto Sela'', Avda. José Antonio, 17, dum prelegoj okazis en mezlernejo "Escuela de Maestría Industrial", strato Martínez de Vega, kaj la ekspozicioj en Sindikatejo de Plaza de Oviedo. Partoprenis 197 kongresanoj laŭ la listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 20-23</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 12-13</ref> * 18-a de julio: Inaŭguroj de ekspozicioj. * 19-a de julio: Meso. Kolomboliberigo. Malfermo, honora vino, kaj vizito al la urbo. * 20-a de julio: Kunsidoj. Tipa Asturia festo. * 21-a de julio: Ĝenerala Kunsido de HEF. Prelego de Félix Díez Mateo, pri “¿Está el Castellano en peligro de muerte?” (en hispana: Ĉu la kastilia estas je mortodanĝero?). Koncerto fare de la Municipa Muzikbando de Mieres kaj Orfeono de Mieres. * 22-a de julio: Prelego de Ángel Figuerola Auque, pri “Sincereco, objektiveco kaj vero, fundamentaj normoj por la disvastigo de Esperanto” (en Esperanto). Fermo. Oficiala Bankedo proponita de la Provinca Deputitaro de Asturio kaj la Municipo Mieres. * 23-a de julio: Ekskursio laŭ la Verda Marbordo tra Covadonga, Ribadesella, Cuevas de Tito Bustillo kaj Cidrofabriko “El Gaitero”, en Villaviciosa. Fermoj de ekspozicioj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1970]] [[Kategorio:Mieres]] [[Kategorio:Asturio]] [[Kategorio:1970 en Hispanio]] 5nrfp5stjj8gm9lp77vr3eheq5ojet3 1 945277 9387100 9386432 2026-05-29T20:37:48Z Arbarulo 135469 9387100 wikitext text/x-wiki Mi aldonis aktualan nombron de loĝantoj aŭ la malnova nombro de 2000, kaj krome nur volis aldoni novan tekston [[Ambleside]]. Sed farinte tion mi konstatis ke krom mia nova teksto nur estas tri sencaj bluaj ligiloj en la longa listo de la urboj, urbetoj, paroĥoj, vilaĝoj kaj domaroj de Kumbrio - la ligilo [[Brampton]] temas pri Kanado kaj estas tute misa en tiu ĉi listo! Kaj ankaŭ la listo pri vidindaĵoj havas preskaŭ nur ruĝajn ligilojn - kaj tio jam ekde la unua serioza redakto de la teksto, en majo 2003, antaŭ pli ol 23 jaroj. Mi en iuj aliaj britaj graflandoj trovis similajn listojn de preskaŭ nur ruĝaj ligiloj kaj povis investi en iuj malmultaj kazoj ĉiufoje 2-4 feriotagojn por pene bluigi ilin per artikolaj ĝermoj. Sed ĉi-tie mi neniel povus fari tion, kaj evidente ankaŭ neniu alia uzanto en la pasintaj pli ol 20 jaroj sentis motiviĝon fari tian projektegon aparte por bluigi la ligilojn de tiu ĉi listo. Estas uzantoj, kiuj opinias ke ruĝaj ligiloj povas eterne resti ruĝaj kaj tute ne invitas al kreado de tekstoj. Mi male opinias, ke ruĝaj ligiloj devus havi iun sencon kaj ĝis nun nur komprenas ke ili iam iĝu kaj estos artikoloj. Do, ŝajne ili ĉi tie dum tiuj 23 jaroj neniun ĝenis kaj ankaŭ ne malplimultiĝis, krom tiam kiam mi hazarde faris tekston [[Ambleside]], kaj tiam kiam en 2005 aldoniĝis teksto Cockermouth, en 2010 teksto Carlisle kaj en 2011 ek-ĝermo pri Kendal (vera minimuma artikola ĝermo ĝi fariĝis hodiaŭ). Mi do atentigas pri la misa blua ligilo pri [[Brampton]], povas ŝanĝi la ligilon al [[Brampton (Britio)]] - ankaŭ eblus konsideri titolojn [[Brampton (Anglio)]] aŭ [[Brampton Kumbrio)]] se iam aperus pli da teksto pri tiu nomo, sed nun ili ne estas. Nun almenaŭ jam estas 4 paĝoj pri loĝlokoj de Kumbrio, eble komenco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 29 maj. 2026 (UTC) :Mi ĝojas vidi agnoskon ke "estas uzantoj, kiuj opinias ke ruĝaj ligiloj povas eterne resti ruĝaj." Tamen laŭ mia scio neniu ajn diris ke ruĝaj ligiloj ne invitas al kreado de tekstoj. La fakto ke invito ne estas akceptita dum certa tempo estas neniu kialo detrui ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:37, 29 maj. 2026 (UTC) o2llkre1hwsxp9f2d4o7ylc4a9fddtm 0 945282 9386821 9386510 2026-05-29T15:06:27Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9386821 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Gerfried Sitar.jpg|eta|Gerfried Sitar (2015)]] '''Gerfried SITAR''' (naskiĝinta la {{Daton|19|5|1968}} en [[Kötschach-Mauthen]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] muzeestro, romkatolika teologo, [[benediktanoj|benediktano]] kaj verkisto.<ref>[https://www.residenzverlag.com/autor/gerfried-sitar etbiografio fare de la eldonejo ''Residenzverlag'']</ref><ref>[https://www.kath-kirche-kaernten.at/dioezese/detail/C2488/bischofsvikar-sitar-feiert-50.-geburtstag1 "Bischofsvikar Sitar feiert 50. Geburtstag"] - gazetara sekcio de la Diocezo de [[Gurk]]</ref> == Vivo kaj agado == Sitar frekventis la tirolan eklezian realan gimnazion de Volders<ref>[https://www.porg-volders.at/ hejmpaĝo de la muziken orientiĝanta lernigejo de Volders]</ref> ([[distrikto Innsbruck-Land]]) trapasonte la abiturientan ekzamenon ĉe la [[ingeborg Bachmann|Bachmann]]-gimnazio en [[klagenfurto|Klaŭdiforumo]]. Li tuj poste eniris la benediktanan konventon de [[Sankt Paul im Lavanttal]] en 1987. Trejniĝo ordena komenciĝis en 1988 je la konvento de [[furth bei Göttweig|Göttweig]]. Poste li studis ĉe la [[Salcburga universitato]] teologion kaj arthistorion. Liaj fokusoj kuŝis pri [[kanona juro]] kaj eklezia historio. Doktoriĝo eklezihistoria sekvis en Salcburgo pri la sorto de la benediktanoj de Sankt Paul post la [[Anschluss|invado de Aŭstrujo fare de Wehrmacht]].<ref>[https://www.plus.ac.at/bibelwissenschaft-und-kirchengeschichte/forschung/diplomarbeiten-und-dissertationen/ salcburga listo de akademiaj faklaboraĵoj]</ref> Arthistorie interesoj specialaj de li menciindas rilate al la romanika epoko en Italujo, Germanujo kaj Aŭstrujo. Kiel studento li estis laŭlegisto de porinfanaj historioj ĉe [[ORF]] kaj verkis ankaŭ mem fabelojn kaj porinfanajn aĵoj. Krome li skribis kontribuaĵojn por ekleziaj magazinoj de [[Vieno]] kaj [[Karintio]]. La taggazeto "Salzburger Nachrichten" dediĉis al li en 1992 priaŭtoran portreton.<ref>Gerfried Sitar, Anna Hoffmann: ''Magie und Macht des Schreibens: Die schönsten Bibliotheken Österreichs,'' Wien 2002, ISBN 978-3-85431-247-5</ref> Sitar ankaŭ radiofonie aktivis por doni edifajn impulsojn (dum la frumatena programo) kaj pretis ekspliki historiaĵojn por la ORF-televido.<ref>[https://www.3sat.de/uri/e1af50d0-1157-49ea-a2da-ff46ce8ea8f7 "Die Habsburger in Europa - Der Aufstieg"] - ĉe: ''3sat.de''</ref> En 1994 li estis kuratoro por ekspozicio en la Paŭla Konvento, pri manĝokulturo kaj gastronomio. En 1996 li nomumiĝis estro kaj de la muzeo kaj de la biblioteko; ordinacio sacerdota estis en la 1997-a jaro. En 2000 aperis libro ĉe la viena Pichler-eldonejo - monografio pri la Paŭla Konvento. Sitar respondecis por pluraj sekvaj ekspozicioj kaj alikonstruadoj konventaj; animzorgade li ekparoĥestris en 2010 je [[Sankt Andrä (Karintio)|Sankt Andrä]]. Tie li atingis en 2014 dekanecon. En 2014 li sukcese engagiĝis por ke la pilgrima kirko de Stankt Andrä iĝu baziliko. En 2016 li nomumiĝis episkopa vikario de la episkopo de Gurk pri edukado, arto kaj kulturo kaj ekestris en la dioceza artokomisiono. De 1996 sekvis kvazaŭ ĉiujaraj specialaj elmontradoj je la Paŭla Konvento, sub la lerta manaĝerado de Sitar.<ref>Gerlinde Schager: [https://www.krone.at/3087758 Bücher, Codes und Zaubersprüche im Lavanttal"] - ĉe: ''krone.at,'' 16.8.2023</ref><ref> [https://gailtal-journal.at/leute/gailtaler-seelsorger-als-kunstexperte/ "Gailtaler Seelsorger als Kunstexperte"] - ĉe: 'Gailtal-Journal,'' 6.9.2018</ref><ref>[https://www.kath-kirche-kaernten.at/dioezese/detail/C2488/bischof_schwarz_besetzt_leitungspositionen_neu_und_verlaengert_amtszeit_von "Bischof Schwarz besetzt Leitungspositionen neu und verlängert Amtszeit von Diözesanökonom Lamprecht"] - informo fare de la dioceza gazetara sekcio de Gurk</ref> Danke al li la ejoj de Sankt Paul ege avanciĝis ene de la aŭstruja muzearo. Kroma intereso de Sitar montriĝis en la zorgo pri restaŭradoj de sakralaĵoj. Kunlaboroj fruktodonaj ekis kun muzeoj eksteraŭstrujaj, ekz. je [[Dalheim]]<ref>[https://www.wa.de/kultur/macht-wortes-ausstellung-ueber-benediktiner-dalheim-1303381.html "Macht des Wortes. Ausstellung über die Benediktiner in Dalheim"]</ref>, [[Mannheim]]<ref>[https://www.kleinezeitung.at/kaernten/lavanttal/3947045/St-Paul-stellt-in-Mannheim-aŭs "St. Paul stellt in Mannheim aus"]</ref>, [[Pannonhalma]] aŭ [[Freiburg]]<ref>[https://www.die-tagespost.de/kirche/weltkirche/benediktinermoenche-waren-eine-avantgarde-mit-koepfchen-art-214749 "Benediktiner waren eine Avangarde mit Köpfchen"]</ref>. Lian talenton profititas ankaŭ diversaj sciencaj arĥitekturaj kaj urboplanadaj komisionoj - ekz. je [[wadersloh|Liesborn (Wadersloh)]] aŭ [[Mariboro]]. == Honoroj == * Goldener Wappenring (fare de la komunumo Sankt Paul) * Ehrennadel (fare de la municipo Sankt Andrä) * Konsistorialrat (fare de la Episkopujo Gurk) == Verkoj (elekto) == * ''Glas und Porzellan – Tischkultur und Lebensfreude''. Klagenfurt 1994. * ''Barock, Spiegelbilder einer Zeit''. Klagenfurt 1997 (eld.). * ''Die Abtei im Paradies – Das Stift St. Paul im Lavanttal''. Wien 2000, ISBN 3-85431-204-0. * ''Via Imperialis. Die schönsten Schlösser, Stifte und Burgen Österreichs''. Wien 2000, ISBN 3-85431-212-1. * ''Kostbares Lavanttal''. Wolfsberg 2001, ISBN 3-901551-55-7 * ''Das Stift St. Paul im Lavanttal''. Wolfsberg 2001. * ''Burgen und Schlösser in Österreich und Südtirol''. St. Pölten 2001, ISBN 3-85326-179-5. * ''Magie und Macht des Schreibens. Die schönsten Bibliotheken Österreichs''. Wien 2002, ISBN 3-85431-247-4. * ''Kostbares Österreich. Die schönsten Sammlungen''. St. Pölten 2004, ISBN 3-85326-353-4. * ''Die schönsten Klöster Österreichs''. Wien 2005, ISBN 3-222-13170-8. * ''Das Stift St. Paul im Lavanttal''. Kunstführer. Klagenfurt 2008. * ''Macht des Wortes. Benediktinisches Mönchtum im Spiegel Europas''. Du volumoj, Regensburg 2009 (eld.), ISBN 978-3-7954-2125-0. * ''Klostergeheimnisse aus Küche und Keller''. Regensburg 2010, ISBN 978-3-7954-2182-3. * ''Benedikt und die frühen Klöster''. Regensburg 2012 (eld.), ISBN 978-3-7954-2182-3. * ''Schatzhaus Kärntens. Das Stift St. Paul im Lavanttal''. Regensburg 2023, ISBN 978-3-7954-2179-3 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sitar, Gerfried}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj benediktanoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Muzeestroj]] [[Kategorio:Aŭstraj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1968]] [[Kategorio:Aŭstraj porinfanaj verkistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al ORF]] 2mg4dnnqcgxryytpe5l2swiihbybo1f 9386834 9386821 2026-05-29T15:56:00Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9386834 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Gerfried Sitar.jpg|eta|Gerfried Sitar (2015)]] '''Gerfried SITAR''' (naskiĝinta la {{Daton|19|5|1968}} en [[Kötschach-Mauthen]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] muzeestro, romkatolika teologo, [[benediktanoj|benediktano]] kaj verkisto.<ref>[https://www.residenzverlag.com/autor/gerfried-sitar etbiografio fare de la eldonejo ''Residenzverlag'']</ref><ref>[https://www.kath-kirche-kaernten.at/dioezese/detail/C2488/bischofsvikar-sitar-feiert-50.-geburtstag1 "Bischofsvikar Sitar feiert 50. Geburtstag"] - gazetara sekcio de la Diocezo de [[Gurk]]</ref> == Vivo kaj agado == Sitar frekventis la tirolan eklezian realan gimnazion de Volders<ref>[https://www.porg-volders.at/ hejmpaĝo de la muziken orientiĝanta lernigejo de Volders]</ref> (de la [[Servistoj de Mario]] en la [[distrikto Innsbruck-Land]]) trapasonte la abiturientan ekzamenon ĉe la [[ingeborg Bachmann|Bachmann]]-gimnazio en [[klagenfurto|Klaŭdiforumo]]. Li tuj poste eniris la benediktanan konventon de [[Sankt Paul im Lavanttal]] en 1987. Trejniĝo ordena komenciĝis en 1988 je la konvento de [[furth bei Göttweig|Göttweig]]. Poste li studis ĉe la [[Salcburga universitato]] teologion kaj arthistorion. Liaj fokusoj kuŝis pri [[kanona juro]] kaj eklezia historio. Doktoriĝo eklezihistoria sekvis en Salcburgo pri la sorto de la benediktanoj de Sankt Paul post la [[Anschluss|invado de Aŭstrujo fare de Wehrmacht]].<ref>[https://www.plus.ac.at/bibelwissenschaft-und-kirchengeschichte/forschung/diplomarbeiten-und-dissertationen/ salcburga listo de akademiaj faklaboraĵoj]</ref> Arthistorie interesoj specialaj de li menciindas rilate al la romanika epoko en Italujo, Germanujo kaj Aŭstrujo. Kiel studento li estis laŭlegisto de porinfanaj historioj ĉe [[ORF]] kaj verkis ankaŭ mem fabelojn kaj porinfanajn aĵoj. Krome li skribis kontribuaĵojn por ekleziaj magazinoj de [[Vieno]] kaj [[Karintio]]. La taggazeto "Salzburger Nachrichten" dediĉis al li en 1992 priaŭtoran portreton.<ref>Gerfried Sitar, Anna Hoffmann: ''Magie und Macht des Schreibens: Die schönsten Bibliotheken Österreichs,'' Wien 2002, ISBN 978-3-85431-247-5</ref> Sitar ankaŭ radiofonie aktivis por doni edifajn impulsojn (dum la frumatena programo) kaj pretis ekspliki historiaĵojn por la ORF-televido.<ref>[https://www.3sat.de/uri/e1af50d0-1157-49ea-a2da-ff46ce8ea8f7 "Die Habsburger in Europa - Der Aufstieg"] - ĉe: ''3sat.de''</ref> En 1994 li estis kuratoro por ekspozicio en la Paŭla Konvento, pri manĝokulturo kaj gastronomio. En 1996 li nomumiĝis estro kaj de la muzeo kaj de la biblioteko; ordinacio sacerdota estis en la 1997-a jaro. En 2000 aperis libro ĉe la viena Pichler-eldonejo - monografio pri la Paŭla Konvento. Sitar respondecis por pluraj sekvaj ekspozicioj kaj alikonstruadoj konventaj; animzorgade li ekparoĥestris en 2010 je [[Sankt Andrä (Karintio)|Sankt Andrä]]. Tie li atingis en 2014 dekanecon. En 2014 li sukcese engagiĝis por ke la pilgrima kirko de Stankt Andrä iĝu baziliko. En 2016 li nomumiĝis episkopa vikario de la episkopo de Gurk pri edukado, arto kaj kulturo kaj ekestris en la dioceza artokomisiono. De 1996 sekvis kvazaŭ ĉiujaraj specialaj elmontradoj je la Paŭla Konvento, sub la lerta manaĝerado de Sitar.<ref>Gerlinde Schager: [https://www.krone.at/3087758 Bücher, Codes und Zaubersprüche im Lavanttal"] - ĉe: ''krone.at,'' 16.8.2023</ref><ref> [https://gailtal-journal.at/leute/gailtaler-seelsorger-als-kunstexperte/ "Gailtaler Seelsorger als Kunstexperte"] - ĉe: 'Gailtal-Journal,'' 6.9.2018</ref><ref>[https://www.kath-kirche-kaernten.at/dioezese/detail/C2488/bischof_schwarz_besetzt_leitungspositionen_neu_und_verlaengert_amtszeit_von "Bischof Schwarz besetzt Leitungspositionen neu und verlängert Amtszeit von Diözesanökonom Lamprecht"] - informo fare de la dioceza gazetara sekcio de Gurk</ref> Danke al li la ejoj de Sankt Paul ege avanciĝis ene de la aŭstruja muzearo. Kroma intereso de Sitar montriĝis en la zorgo pri restaŭradoj de sakralaĵoj. Kunlaboroj fruktodonaj ekis kun muzeoj eksteraŭstrujaj, ekz. je [[Dalheim]]<ref>[https://www.wa.de/kultur/macht-wortes-ausstellung-ueber-benediktiner-dalheim-1303381.html "Macht des Wortes. Ausstellung über die Benediktiner in Dalheim"]</ref>, [[Mannheim]]<ref>[https://www.kleinezeitung.at/kaernten/lavanttal/3947045/St-Paul-stellt-in-Mannheim-aŭs "St. Paul stellt in Mannheim aus"]</ref>, [[Pannonhalma]] aŭ [[Freiburg]]<ref>[https://www.die-tagespost.de/kirche/weltkirche/benediktinermoenche-waren-eine-avantgarde-mit-koepfchen-art-214749 "Benediktiner waren eine Avangarde mit Köpfchen"]</ref>. Lian talenton profititas ankaŭ diversaj sciencaj arĥitekturaj kaj urboplanadaj komisionoj - ekz. je [[wadersloh|Liesborn (Wadersloh)]] aŭ [[Mariboro]]. == Honoroj == * Goldener Wappenring (fare de la komunumo Sankt Paul) * Ehrennadel (fare de la municipo Sankt Andrä) * Konsistorialrat (fare de la Episkopujo Gurk) == Verkoj (elekto) == * ''Glas und Porzellan – Tischkultur und Lebensfreude''. Klagenfurt 1994. * ''Barock, Spiegelbilder einer Zeit''. Klagenfurt 1997 (eld.). * ''Die Abtei im Paradies – Das Stift St. Paul im Lavanttal''. Wien 2000, ISBN 3-85431-204-0. * ''Via Imperialis. Die schönsten Schlösser, Stifte und Burgen Österreichs''. Wien 2000, ISBN 3-85431-212-1. * ''Kostbares Lavanttal''. Wolfsberg 2001, ISBN 3-901551-55-7 * ''Das Stift St. Paul im Lavanttal''. Wolfsberg 2001. * ''Burgen und Schlösser in Österreich und Südtirol''. St. Pölten 2001, ISBN 3-85326-179-5. * ''Magie und Macht des Schreibens. Die schönsten Bibliotheken Österreichs''. Wien 2002, ISBN 3-85431-247-4. * ''Kostbares Österreich. Die schönsten Sammlungen''. St. Pölten 2004, ISBN 3-85326-353-4. * ''Die schönsten Klöster Österreichs''. Wien 2005, ISBN 3-222-13170-8. * ''Das Stift St. Paul im Lavanttal''. Kunstführer. Klagenfurt 2008. * ''Macht des Wortes. Benediktinisches Mönchtum im Spiegel Europas''. Du volumoj, Regensburg 2009 (eld.), ISBN 978-3-7954-2125-0. * ''Klostergeheimnisse aus Küche und Keller''. Regensburg 2010, ISBN 978-3-7954-2182-3. * ''Benedikt und die frühen Klöster''. Regensburg 2012 (eld.), ISBN 978-3-7954-2182-3. * ''Schatzhaus Kärntens. Das Stift St. Paul im Lavanttal''. Regensburg 2023, ISBN 978-3-7954-2179-3 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sitar, Gerfried}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj benediktanoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Muzeestroj]] [[Kategorio:Aŭstraj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1968]] [[Kategorio:Aŭstraj porinfanaj verkistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al ORF]] 30bg4rwxht2iw5aq70z2z9j57z9bbpf 14 945311 9386781 9386750 2026-05-29T12:20:37Z Trigenibinion 181623 kat 9386781 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Galegio]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Galega]] oiiswkdtc8jm20lce2002cigis0hon5 9386784 9386781 2026-05-29T12:21:32Z Trigenibinion 181623 kat 9386784 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Galegio|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Galega]] 7qpr0s46ef0s83o1fijao1gqvlfv2it 14 945314 9386791 9386739 2026-05-29T12:37:05Z Trigenibinion 181623 kat 9386791 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Politiko de Eŭskio]] [[Kategorio:Historio de Eŭskio]] [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Naciismo en Francio]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Eŭska]] 1ughqh4ot2hj5s1ycpq45hldmuebzpd 0 945315 9386762 9386755 2026-05-29T12:00:56Z Sj1mor 12103 9386762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Paolo_Uccello_050.jpg|dekstra|eta|[[Sankta Georgo]] mortigante la drakon, kiel prezentite de [[Paolo Uccello]], ĉ 1470]] [[Dosiero:Émile_Bin_-_Persée_délivrant_Andromède_1865.JPG|dekstra|eta|''Perseo Liverante [[Andromedo (mitologio)|Andromedo-]]n'' de Émile Bin (1865)]] [[Dosiero:Kuniteru_Gozu_dragon.jpg|eta|''[[Susanoo]]'' mortiganta la ''Yamata no Orochi'', de Kuniteru]] [[Dosiero:Der_Drachentöter.JPG|eta|''La Drakmortiginto'' (Kupra pordo 1974) de germana artisto Klaus Rudolf Werhand]] '''Drakmortiginto''' (aŭ drakĉasisto) estas persono aŭ estaĵo, kiu mortigas [[Drako (mitologio)|drakojn]]. Drakmortigintoj kaj la estaĵoj, kiujn ili ĉasas, estis popularaj en tradiciaj rakontoj tra la tuta mondo: ili estas speco de rakonto klasifikita kiel tipo 300 en la klasifiko de Aarne-Thompson-Uther ([[d:Q301545]]).<ref>{{cite book|last=Thompson|first=Stith|date=1977|title=The Folktale|location=|publisher=University of California Press|page=27|isbn=0-520-03537-2}}</ref> La ĝenro de drakmortigantoj ankaŭ estas populara en modernaj tempoj, en literaturo, filmo, videoludoj kaj aliaj formoj de [[distro]]. Rakontoj pri drakmortigantoj foje estas vidataj kiel havantaj kaosbatal-temon - en kiu la heroo-rolulo batalas kontraŭ [[monstro]] reprezentanta [[Kaoso|kaoson]]. == Priskribo == Drakmortiginto ofte estas la heroo en rakonto pri "princino kaj drako". En ĉi tiu speco de rakonto, la drakmortiganto mortigas la drakon por savi altklasan virinan rolulon, ofte princinon, de esti formanĝita de ĝi. Ĉi tiu virina rolulo ofte tiam fariĝas la amintereso de la rakonto. Unu rimarkinda ekzemplo de ĉi tiu speco de legendo estas la rakonto pri [[Ragnar Lodbrok|Ragnar Loðbrók]], kiu mortigas gigantan serpenton, tiel savante la junulinon, Þóra borgarhjörtr, kiun li poste edziĝas. Tamen ekzistas pluraj rimarkindaj esceptoj al ĉi tiu komuna ĉeftemo. En la legendo pri [[Sankta Georgo kaj la Drako]], ekzemple, Sankta Georgo venkas la drakon kiel parto de intrigo kiu finiĝas per la konvertiĝo de la dankemaj viktimoj de la drako al kristanismo, anstataŭ Sankta Georgo edziĝinta al la savita princino. En norena legendo el la [[Volsunga sagao|Völsunga sagao]], la drakmortiganto [[Sigfrido la drakmortiginto|Sigurd]] mortigas [[Fafnir|Fáfnir]] {{--}} [[Nano (mito)|nanon]], kiu fariĝis drako pro gardado de la malbenita ringo, kiu iam apartenis al la nano Andvari . Post mortigado de la drako, Sigurd trinkas iom da draka sango kaj tiel akiras la kapablon kompreni la lingvon de birdoj. Li ankaŭ banas sin en la draka sango, kio igas lian haŭton nevundebla. Sigurd preteraŭdas du proksimajn birdojn diskutantajn la abomenan perfidon planitan de lia kunulo Regin. Responde al la intrigo, Sigurd mortigas Regin, tiel deturnante la perfidon.<ref>{{cite book|last=Byock|first=Jesse L.|date=1990|title=Saga of the Volsungs: The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer|location=Los Angeles; London|publisher=University of California Press|page=|isbn=0-520-23285-2}}</ref> Mitologoj kiel [[Joseph Campbell]] argumentis, ke mitoj pri drakmortigintoj povas esti vidataj kiel psikologia metaforo:<ref>{{cite book|last1=Campbell|first1=Joseph|last2=Moyes|first2=Bill|date=1988|title=The Power of Myth|publisher=Anchor Books|page=|isbn=978-0-307-79472-7}}</ref><blockquote>Sed kiel Siegfried [Sigurd] lernis, li devas tiam gustumi la drakan sangon, por preni al si ion de tiu draka povo. Kiam Siegfried mortigis la drakon kaj gustumis la sangon, li aŭdas la kanton de la naturo. Li transcendis sian homecon kaj realoksiĝis kun la povoj de la naturo, kiuj estas povoj de nia vivo, kaj de kiuj niaj mensoj forigas nin. ...Psikologie, la drako estas la propra ligado de si mem al la propra memo.</blockquote> == Famaj drakmortigintoj en historia ordo == * [[Marduk]] venkas la [[Ĥaoso (mitologio)|Kaosan]] Drakon ''[[Tiamat]]'' en babilona mitologio * [[Teŝubo]] en la huria mitologio * [[Apolono]] ([[Pitono (mitologio)|Pitono]]), [[Heraklo]] ([[Hidro (mitologio)|Hidro]]), [[Kadmo]], [[Jazono|Jasono]] kaj [[Perseo]] (Ketuso) en [[Helena mitologio]] * [[Ĉefanĝelo Miĥaelo]] en la [[Malnova Testamento]] kaj la [[Tanaĥo]] * Bayajidda, la fondinta heroo de Daura, en la originlegendo de la Hausoj en la regiono [[Niĝero]]-[[Ĉado]] * [[Sigfrido la drakmortiginto|Siegfried]] en ĝermanaj heroaj sagaoj (precipe la [[Nibelunga sagao]]) * [[Teodoriko el Bern]], [[Hildebrand]] kaj Wolfdietrich en la germanaj heroaj sagaoj * [[Beowulf]] en la anglosaksa literaturo * [[Tristan kaj Iseult|Tristano]] en [[Franclingva literaturo|malnovfranca literaturo]] * [[Sankta Georgo]] en kristana legendo * La bogatiroj Dobrynja Nikititŝ kaj Aljoŝa Popoviĉ en [[slava mitologio]] * [[Krako la 1-a|Krako]] venkas la drakon de Vavelo kaj, laŭ pola folkloro, fondas la urbon [[Krakovo]]. * Jozzelin, la drakmortiganto de [[Naters]] <ref>[https://walsermuseum.ch/allgemein/jugendraum/sagen/naters-370 Naters: Der Drachentöter]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Drakoj]] [[Kategorio:Literaturaj roluloj]] [[Kategorio:Mitologiaj arketipoj]] [[Kategorio:Fabelaj estuloj]] hfmgou11w7awb9bi5vasuq9kgjizfjf 9386763 9386762 2026-05-29T12:02:16Z Sj1mor 12103 9386763 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Paolo_Uccello_050.jpg|dekstra|eta|[[Sankta Georgo]] mortigante la drakon, kiel prezentite de [[Paolo Uccello]], ĉ 1470]] [[Dosiero:Émile_Bin_-_Persée_délivrant_Andromède_1865.JPG|dekstra|eta|''Perseo Liverante [[Andromedo (mitologio)|Andromedo-]]n'' de Émile Bin (1865)]] [[Dosiero:Kuniteru_Gozu_dragon.jpg|eta|''[[Susanoo]]'' mortiganta la ''Yamata no Orochi'', de Kuniteru]] [[Dosiero:Der_Drachentöter.JPG|eta|''La Drakmortiginto'' (Kupra pordo 1974) de germana artisto Klaus Rudolf Werhand]] '''Drakmortiginto''' (aŭ drakĉasisto) estas persono aŭ estaĵo, kiu mortigas [[Drako (mitologio)|drakojn]]. Drakmortigintoj kaj la estaĵoj, kiujn ili ĉasas, estis popularaj en tradiciaj rakontoj tra la tuta mondo: ili estas speco de rakonto klasifikita kiel tipo 300 en la klasifiko de Aarne-Thompson-Uther ([[d:Q301545]]).<ref>{{cite book|last=Thompson|first=Stith|date=1977|title=The Folktale|location=|publisher=University of California Press|page=27|isbn=0-520-03537-2}}</ref> La ĝenro de drakmortigantoj ankaŭ estas populara en modernaj tempoj, en literaturo, filmo, videoludoj kaj aliaj formoj de [[distro]]. Rakontoj pri drakmortigantoj foje estas vidataj kiel havantaj kaosbatal-temon - en kiu la heroo-rolulo batalas kontraŭ [[monstro]] reprezentanta [[Kaoso|kaoson]]. == Priskribo == Drakmortiginto ofte estas la heroo en rakonto pri "princino kaj drako" ([[d:Q7244877]]). En ĉi tiu speco de rakonto, la drakmortiganto mortigas la drakon por savi altklasan virinan rolulon, ofte princinon, de esti formanĝita de ĝi. Ĉi tiu virina rolulo ofte tiam fariĝas la amintereso de la rakonto. Unu rimarkinda ekzemplo de ĉi tiu speco de legendo estas la rakonto pri [[Ragnar Lodbrok|Ragnar Loðbrók]], kiu mortigas gigantan serpenton, tiel savante la junulinon, Þóra borgarhjörtr, kiun li poste edziĝas. Tamen ekzistas pluraj rimarkindaj esceptoj al ĉi tiu komuna ĉeftemo. En la legendo pri Sankta Georgo kaj la Drako ([[d:Q2509393]]), ekzemple, Sankta Georgo venkas la drakon kiel parto de intrigo kiu finiĝas per la konvertiĝo de la dankemaj viktimoj de la drako al kristanismo, anstataŭ Sankta Georgo edziĝinta al la savita princino. En norena legendo el la [[Volsunga sagao|Völsunga sagao]], la drakmortiganto [[Sigfrido la drakmortiginto|Sigurd]] mortigas [[Fafnir|Fáfnir]] {{--}} [[Nano (mito)|nanon]], kiu fariĝis drako pro gardado de la malbenita ringo, kiu iam apartenis al la nano Andvari . Post mortigado de la drako, Sigurd trinkas iom da draka sango kaj tiel akiras la kapablon kompreni la lingvon de birdoj. Li ankaŭ banas sin en la draka sango, kio igas lian haŭton nevundebla. Sigurd preteraŭdas du proksimajn birdojn diskutantajn la abomenan perfidon planitan de lia kunulo Regin. Responde al la intrigo, Sigurd mortigas Regin, tiel deturnante la perfidon.<ref>{{cite book|last=Byock|first=Jesse L.|date=1990|title=Saga of the Volsungs: The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer|location=Los Angeles; London|publisher=University of California Press|page=|isbn=0-520-23285-2}}</ref> Mitologoj kiel [[Joseph Campbell]] argumentis, ke mitoj pri drakmortigintoj povas esti vidataj kiel psikologia metaforo:<ref>{{cite book|last1=Campbell|first1=Joseph|last2=Moyes|first2=Bill|date=1988|title=The Power of Myth|publisher=Anchor Books|page=|isbn=978-0-307-79472-7}}</ref><blockquote>Sed kiel Siegfried [Sigurd] lernis, li devas tiam gustumi la drakan sangon, por preni al si ion de tiu draka povo. Kiam Siegfried mortigis la drakon kaj gustumis la sangon, li aŭdas la kanton de la naturo. Li transcendis sian homecon kaj realoksiĝis kun la povoj de la naturo, kiuj estas povoj de nia vivo, kaj de kiuj niaj mensoj forigas nin. ...Psikologie, la drako estas la propra ligado de si mem al la propra memo.</blockquote> == Famaj drakmortigintoj en historia ordo == * [[Marduk]] venkas la [[Ĥaoso (mitologio)|Kaosan]] Drakon ''[[Tiamat]]'' en babilona mitologio * [[Teŝubo]] en la huria mitologio * [[Apolono]] ([[Pitono (mitologio)|Pitono]]), [[Heraklo]] ([[Hidro (mitologio)|Hidro]]), [[Kadmo]], [[Jazono|Jasono]] kaj [[Perseo]] (Ketuso) en [[Helena mitologio]] * [[Ĉefanĝelo Miĥaelo]] en la [[Malnova Testamento]] kaj la [[Tanaĥo]] * Bayajidda, la fondinta heroo de Daura, en la originlegendo de la Hausoj en la regiono [[Niĝero]]-[[Ĉado]] * [[Sigfrido la drakmortiginto|Siegfried]] en ĝermanaj heroaj sagaoj (precipe la [[Nibelunga sagao]]) * [[Teodoriko el Bern]], [[Hildebrand]] kaj Wolfdietrich en la germanaj heroaj sagaoj * [[Beowulf]] en la anglosaksa literaturo * [[Tristan kaj Iseult|Tristano]] en [[Franclingva literaturo|malnovfranca literaturo]] * [[Sankta Georgo]] en kristana legendo * La bogatiroj Dobrynja Nikititŝ kaj Aljoŝa Popoviĉ en [[slava mitologio]] * [[Krako la 1-a|Krako]] venkas la drakon de Vavelo kaj, laŭ pola folkloro, fondas la urbon [[Krakovo]]. * Jozzelin, la drakmortiganto de [[Naters]] <ref>[https://walsermuseum.ch/allgemein/jugendraum/sagen/naters-370 Naters: Der Drachentöter]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Drakoj]] [[Kategorio:Literaturaj roluloj]] [[Kategorio:Mitologiaj arketipoj]] [[Kategorio:Fabelaj estuloj]] dcafl03sjyl9dz0tdiry35im4cdqsts 9386764 9386763 2026-05-29T12:04:24Z Sj1mor 12103 /* Famaj drakmortigintoj en historia ordo */ 9386764 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Paolo_Uccello_050.jpg|dekstra|eta|[[Sankta Georgo]] mortigante la drakon, kiel prezentite de [[Paolo Uccello]], ĉ 1470]] [[Dosiero:Émile_Bin_-_Persée_délivrant_Andromède_1865.JPG|dekstra|eta|''Perseo Liverante [[Andromedo (mitologio)|Andromedo-]]n'' de Émile Bin (1865)]] [[Dosiero:Kuniteru_Gozu_dragon.jpg|eta|''[[Susanoo]]'' mortiganta la ''Yamata no Orochi'', de Kuniteru]] [[Dosiero:Der_Drachentöter.JPG|eta|''La Drakmortiginto'' (Kupra pordo 1974) de germana artisto Klaus Rudolf Werhand]] '''Drakmortiginto''' (aŭ drakĉasisto) estas persono aŭ estaĵo, kiu mortigas [[Drako (mitologio)|drakojn]]. Drakmortigintoj kaj la estaĵoj, kiujn ili ĉasas, estis popularaj en tradiciaj rakontoj tra la tuta mondo: ili estas speco de rakonto klasifikita kiel tipo 300 en la klasifiko de Aarne-Thompson-Uther ([[d:Q301545]]).<ref>{{cite book|last=Thompson|first=Stith|date=1977|title=The Folktale|location=|publisher=University of California Press|page=27|isbn=0-520-03537-2}}</ref> La ĝenro de drakmortigantoj ankaŭ estas populara en modernaj tempoj, en literaturo, filmo, videoludoj kaj aliaj formoj de [[distro]]. Rakontoj pri drakmortigantoj foje estas vidataj kiel havantaj kaosbatal-temon - en kiu la heroo-rolulo batalas kontraŭ [[monstro]] reprezentanta [[Kaoso|kaoson]]. == Priskribo == Drakmortiginto ofte estas la heroo en rakonto pri "princino kaj drako" ([[d:Q7244877]]). En ĉi tiu speco de rakonto, la drakmortiganto mortigas la drakon por savi altklasan virinan rolulon, ofte princinon, de esti formanĝita de ĝi. Ĉi tiu virina rolulo ofte tiam fariĝas la amintereso de la rakonto. Unu rimarkinda ekzemplo de ĉi tiu speco de legendo estas la rakonto pri [[Ragnar Lodbrok|Ragnar Loðbrók]], kiu mortigas gigantan serpenton, tiel savante la junulinon, Þóra borgarhjörtr, kiun li poste edziĝas. Tamen ekzistas pluraj rimarkindaj esceptoj al ĉi tiu komuna ĉeftemo. En la legendo pri Sankta Georgo kaj la Drako ([[d:Q2509393]]), ekzemple, Sankta Georgo venkas la drakon kiel parto de intrigo kiu finiĝas per la konvertiĝo de la dankemaj viktimoj de la drako al kristanismo, anstataŭ Sankta Georgo edziĝinta al la savita princino. En norena legendo el la [[Volsunga sagao|Völsunga sagao]], la drakmortiganto [[Sigfrido la drakmortiginto|Sigurd]] mortigas [[Fafnir|Fáfnir]] {{--}} [[Nano (mito)|nanon]], kiu fariĝis drako pro gardado de la malbenita ringo, kiu iam apartenis al la nano Andvari . Post mortigado de la drako, Sigurd trinkas iom da draka sango kaj tiel akiras la kapablon kompreni la lingvon de birdoj. Li ankaŭ banas sin en la draka sango, kio igas lian haŭton nevundebla. Sigurd preteraŭdas du proksimajn birdojn diskutantajn la abomenan perfidon planitan de lia kunulo Regin. Responde al la intrigo, Sigurd mortigas Regin, tiel deturnante la perfidon.<ref>{{cite book|last=Byock|first=Jesse L.|date=1990|title=Saga of the Volsungs: The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer|location=Los Angeles; London|publisher=University of California Press|page=|isbn=0-520-23285-2}}</ref> Mitologoj kiel [[Joseph Campbell]] argumentis, ke mitoj pri drakmortigintoj povas esti vidataj kiel psikologia metaforo:<ref>{{cite book|last1=Campbell|first1=Joseph|last2=Moyes|first2=Bill|date=1988|title=The Power of Myth|publisher=Anchor Books|page=|isbn=978-0-307-79472-7}}</ref><blockquote>Sed kiel Siegfried [Sigurd] lernis, li devas tiam gustumi la drakan sangon, por preni al si ion de tiu draka povo. Kiam Siegfried mortigis la drakon kaj gustumis la sangon, li aŭdas la kanton de la naturo. Li transcendis sian homecon kaj realoksiĝis kun la povoj de la naturo, kiuj estas povoj de nia vivo, kaj de kiuj niaj mensoj forigas nin. ...Psikologie, la drako estas la propra ligado de si mem al la propra memo.</blockquote> == Famaj drakmortigintoj en historia ordo == * [[Marduk]] venkas la [[Ĥaoso (mitologio)|Kaosan]] Drakon ''[[Tiamat]]'' en babilona mitologio * [[Teŝubo]] en la huria mitologio * [[Apolono]] ([[Pitono (mitologio)|Pitono]]), [[Heraklo]] ([[Hidro (mitologio)|Hidro]]), [[Kadmo]], [[Jazono|Jasono]] kaj [[Perseo]] (Ketuso) en [[Helena mitologio]] * [[Ĉefanĝelo Miĥaelo]] en la [[Malnova Testamento]] kaj la [[Tanaĥo]] * Bayajidda, la fondinta heroo de Daura, en la originlegendo de la Hausoj en la regiono [[Niĝero]]-[[Ĉado]] * [[Sigfrido la drakmortiginto|Siegfried]] en ĝermanaj heroaj sagaoj (precipe la [[Nibelunga sagao]]) * [[Teodoriko el Bern]], [[Hildebrand]] kaj Wolfdietrich en la germanaj heroaj sagaoj * [[Beowulf]] en la anglosaksa literaturo * [[Tristan kaj Iseult|Tristano]] en [[Franclingva literaturo|malnovfranca literaturo]] * [[Sankta Georgo]] en kristana legendo * La bogatiroj Dobrynja Nikititŝ kaj Aljoŝa Popoviĉ en [[slava mitologio]] * [[Krako la 1-a|Krako]] venkas la drakon de Vavelo kaj, laŭ pola folkloro, fondas la urbon [[Krakovo]]. * Jozzelin, la drakmortiganto de [[Naters]] <ref>[https://walsermuseum.ch/allgemein/jugendraum/sagen/naters-370 Naters: Der Drachentöter]</ref> Sankta [[Margareta de Antioĥio]] estas unu el la maloftaj inaj drakmortigintoj. Sankta [[Marta de Betania]] ankaŭ estas foje menciita kiel drakmortiginto, sed ŝi anstataŭe [[Zähmung|malsovaĝigis]] la drakon ''[[Tarasque|Taraskve]]'' ; tio tamen ne utilis al la drako, kiu fine estis mortigita de vilaĝanoj. La miraklo de drakmalsovaĝigo ankaŭ estas atribuita al Sankta [[Marcellus von Paris|Marcelo de Parizo]]. == Drakmortigintoj en literaturo, filmo kaj muziko == * Fosforo en la romantika novelo ''[[La ora poto|La Ora Poto]]'' de [[E. T. A. Hoffmann|E.T.A. Hoffmann]] (1819) * [[Rainer Maria Rilke]]: ''La Drakomortiginto'' (1902) <ref>[https://www.rilke.de/erzaehlungen/drachentoeter.htm Rainer Maria Rilke: ''Der Drachentöter'']</ref> * Bardo la arkpafisto en la fantaziisma romano ''[[La Hobito]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien|J.R.R. Tolkien]] (1937) * Túrin en la rakontoj ''[[Silmariliono|La Silmariliono]]'' kaj ''[[La Infanoj de Húrin]]'' de J.R.R. Tolkien (publikigitaj postmorte) * Ulrich en la fantazia filmo ''[[Der Drachentöter|Dragonslayer]]'' (1981) * [[Iron Maiden]] : ''Flash of the Blade'' (Sankta Georgo en la kanto sur la albumo [[Powerslave]] de 1984) * Kavaliro Bowen en la fantazia filmo ''[[Dragonheart]]'' (1996) * Denton Van Zan en la sciencfikcia agfilmo ''[[Die Herrschaft des Feuers|Reign of]] Fire'' (2002) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Drakoj]] [[Kategorio:Literaturaj roluloj]] [[Kategorio:Mitologiaj arketipoj]] [[Kategorio:Fabelaj estuloj]] nxcsrxqlc5uqcmmefi3yov3l8wbl6be 9386765 9386764 2026-05-29T12:05:11Z Sj1mor 12103 /* Famaj drakmortigintoj en historia ordo */ 9386765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Paolo_Uccello_050.jpg|dekstra|eta|[[Sankta Georgo]] mortigante la drakon, kiel prezentite de [[Paolo Uccello]], ĉ 1470]] [[Dosiero:Émile_Bin_-_Persée_délivrant_Andromède_1865.JPG|dekstra|eta|''Perseo Liverante [[Andromedo (mitologio)|Andromedo-]]n'' de Émile Bin (1865)]] [[Dosiero:Kuniteru_Gozu_dragon.jpg|eta|''[[Susanoo]]'' mortiganta la ''Yamata no Orochi'', de Kuniteru]] [[Dosiero:Der_Drachentöter.JPG|eta|''La Drakmortiginto'' (Kupra pordo 1974) de germana artisto Klaus Rudolf Werhand]] '''Drakmortiginto''' (aŭ drakĉasisto) estas persono aŭ estaĵo, kiu mortigas [[Drako (mitologio)|drakojn]]. Drakmortigintoj kaj la estaĵoj, kiujn ili ĉasas, estis popularaj en tradiciaj rakontoj tra la tuta mondo: ili estas speco de rakonto klasifikita kiel tipo 300 en la klasifiko de Aarne-Thompson-Uther ([[d:Q301545]]).<ref>{{cite book|last=Thompson|first=Stith|date=1977|title=The Folktale|location=|publisher=University of California Press|page=27|isbn=0-520-03537-2}}</ref> La ĝenro de drakmortigantoj ankaŭ estas populara en modernaj tempoj, en literaturo, filmo, videoludoj kaj aliaj formoj de [[distro]]. Rakontoj pri drakmortigantoj foje estas vidataj kiel havantaj kaosbatal-temon - en kiu la heroo-rolulo batalas kontraŭ [[monstro]] reprezentanta [[Kaoso|kaoson]]. == Priskribo == Drakmortiginto ofte estas la heroo en rakonto pri "princino kaj drako" ([[d:Q7244877]]). En ĉi tiu speco de rakonto, la drakmortiganto mortigas la drakon por savi altklasan virinan rolulon, ofte princinon, de esti formanĝita de ĝi. Ĉi tiu virina rolulo ofte tiam fariĝas la amintereso de la rakonto. Unu rimarkinda ekzemplo de ĉi tiu speco de legendo estas la rakonto pri [[Ragnar Lodbrok|Ragnar Loðbrók]], kiu mortigas gigantan serpenton, tiel savante la junulinon, Þóra borgarhjörtr, kiun li poste edziĝas. Tamen ekzistas pluraj rimarkindaj esceptoj al ĉi tiu komuna ĉeftemo. En la legendo pri Sankta Georgo kaj la Drako ([[d:Q2509393]]), ekzemple, Sankta Georgo venkas la drakon kiel parto de intrigo kiu finiĝas per la konvertiĝo de la dankemaj viktimoj de la drako al kristanismo, anstataŭ Sankta Georgo edziĝinta al la savita princino. En norena legendo el la [[Volsunga sagao|Völsunga sagao]], la drakmortiganto [[Sigfrido la drakmortiginto|Sigurd]] mortigas [[Fafnir|Fáfnir]] {{--}} [[Nano (mito)|nanon]], kiu fariĝis drako pro gardado de la malbenita ringo, kiu iam apartenis al la nano Andvari . Post mortigado de la drako, Sigurd trinkas iom da draka sango kaj tiel akiras la kapablon kompreni la lingvon de birdoj. Li ankaŭ banas sin en la draka sango, kio igas lian haŭton nevundebla. Sigurd preteraŭdas du proksimajn birdojn diskutantajn la abomenan perfidon planitan de lia kunulo Regin. Responde al la intrigo, Sigurd mortigas Regin, tiel deturnante la perfidon.<ref>{{cite book|last=Byock|first=Jesse L.|date=1990|title=Saga of the Volsungs: The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer|location=Los Angeles; London|publisher=University of California Press|page=|isbn=0-520-23285-2}}</ref> Mitologoj kiel [[Joseph Campbell]] argumentis, ke mitoj pri drakmortigintoj povas esti vidataj kiel psikologia metaforo:<ref>{{cite book|last1=Campbell|first1=Joseph|last2=Moyes|first2=Bill|date=1988|title=The Power of Myth|publisher=Anchor Books|page=|isbn=978-0-307-79472-7}}</ref><blockquote>Sed kiel Siegfried [Sigurd] lernis, li devas tiam gustumi la drakan sangon, por preni al si ion de tiu draka povo. Kiam Siegfried mortigis la drakon kaj gustumis la sangon, li aŭdas la kanton de la naturo. Li transcendis sian homecon kaj realoksiĝis kun la povoj de la naturo, kiuj estas povoj de nia vivo, kaj de kiuj niaj mensoj forigas nin. ...Psikologie, la drako estas la propra ligado de si mem al la propra memo.</blockquote> == Famaj drakmortigintoj en historia ordo == * [[Marduk]] venkas la [[Ĥaoso (mitologio)|Kaosan]] Drakon ''[[Tiamat]]'' en babilona mitologio * [[Teŝubo]] en la huria mitologio * [[Apolono]] ([[Pitono (mitologio)|Pitono]]), [[Heraklo]] ([[Hidro (mitologio)|Hidro]]), [[Kadmo]], [[Jazono|Jasono]] kaj [[Perseo]] (Ketuso) en [[Helena mitologio]] * [[Ĉefanĝelo Miĥaelo]] en la [[Malnova Testamento]] kaj la [[Tanaĥo]] * Bayajidda, la fondinta heroo de Daura, en la originlegendo de la Hausoj en la regiono [[Niĝero]]-[[Ĉado]] * [[Sigfrido la drakmortiginto|Siegfried]] en ĝermanaj heroaj sagaoj (precipe la [[Nibelunga sagao]]) * [[Teodoriko el Bern]], [[Hildebrand]] kaj Wolfdietrich en la germanaj heroaj sagaoj * [[Beowulf]] en la anglosaksa literaturo * [[Tristan kaj Iseult|Tristano]] en [[Franclingva literaturo|malnovfranca literaturo]] * [[Sankta Georgo]] en kristana legendo * La bogatiroj Dobrynja Nikititŝ kaj Aljoŝa Popoviĉ en [[slava mitologio]] * [[Krako la 1-a|Krako]] venkas la drakon de Vavelo kaj, laŭ pola folkloro, fondas la urbon [[Krakovo]]. * Jozzelin, la drakmortiganto de [[Naters]] <ref>[https://walsermuseum.ch/allgemein/jugendraum/sagen/naters-370 Naters: Der Drachentöter]</ref> Sankta [[Margareta de Antioĥio]] estas unu el la maloftaj inaj drakmortigintoj. Sankta [[Marta de Betania]] ankaŭ estas foje menciita kiel drakmortiginto, sed ŝi anstataŭe [[Malsovaĝigo|malsovaĝigis]] la drakon ''Taraskve'' ; tio tamen ne utilis al la drako, kiu fine estis mortigita de vilaĝanoj. La miraklo de drakmalsovaĝigo ankaŭ estas atribuita al Sankta Marcelo de Parizo. == Drakmortigintoj en literaturo, filmo kaj muziko == * Fosforo en la romantika novelo ''La Ora Poto'' de [[E. T. A. Hoffmann|E.T.A. Hoffmann]] (1819) * [[Rainer Maria Rilke]]: ''La Drakomortiginto'' (1902) <ref>[https://www.rilke.de/erzaehlungen/drachentoeter.htm Rainer Maria Rilke: ''Der Drachentöter'']</ref> * Bardo la arkpafisto en la fantaziisma romano ''[[La Hobito]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien|J.R.R. Tolkien]] (1937) * Túrin en la rakontoj ''[[Silmariliono|La Silmariliono]]'' kaj ''La Infanoj de Húrin'' de J.R.R. Tolkien (publikigitaj postmorte) * Ulrich en la fantazia filmo ''Dragonslayer'' (1981) * [[Iron Maiden]] : ''Flash of the Blade'' (Sankta Georgo en la kanto sur la albumo Powerslave de 1984) * Kavaliro Bowen en la fantazia filmo ''Dragonheart'' (1996) * Denton Van Zan en la sciencfikcia agfilmo ''Reign of Fire'' (2002) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Drakoj]] [[Kategorio:Literaturaj roluloj]] [[Kategorio:Mitologiaj arketipoj]] [[Kategorio:Fabelaj estuloj]] qysq10k16ybucc3meniyssz8j30zcm1 0 945317 9386769 9386759 2026-05-29T12:07:43Z ThomasPusch 1869 9386769 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo}} La '''Sanmala golfo''' estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]], ĉe la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]], {{l-fr|Saint-Malo}}. [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] bj2fd3q1dk5y7xhfdloh1wactbdu8s0 9386770 9386769 2026-05-29T12:08:41Z ThomasPusch 1869 9386770 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo |regiono-ISO = FR }} La '''Sanmala golfo''' estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]], ĉe la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]], {{l-fr|Saint-Malo}}. [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] l8k1g1u5j50it7dxev1ws2gofewbx8t 9386772 9386770 2026-05-29T12:09:01Z ThomasPusch 1869 9386772 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo |regiono-ISO = FR | zomo = 10 }} La '''Sanmala golfo''' estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]], ĉe la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]], {{l-fr|Saint-Malo}}. [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] 0qyxem9ld417ejyzo1umtro8kk79oae 9386775 9386772 2026-05-29T12:15:25Z ThomasPusch 1869 9386775 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} La '''Sanmala golfo''' estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]], ĉe la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]], {{l-fr|Saint-Malo}}. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] 6ri64c9spv2b8tzi46r2egs3wchc2az 9386778 9386775 2026-05-29T12:17:52Z ThomasPusch 1869 9386778 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} La '''Sanmala golfo''''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]], ĉe la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] qc184bgimr82tqaf45k2d4vfkpglkef 9386782 9386778 2026-05-29T12:20:47Z ThomasPusch 1869 9386782 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}), plus la aŭtonomaj insulaj areoj [[Ĵerzejo]] kaj [[Gernezejo]] | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]], ĉe la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie la aŭtonomaj insulaj areoj [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] qqgo1uokvx03ec4a2il0puz8h3ixsqg 9386824 9386782 2026-05-29T15:28:06Z ThomasPusch 1869 9386824 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}), plus la aŭtonomaj insulaj areoj [[Ĵerzejo]] kaj [[Gernezejo]] | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]], ĉe la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] 3wtoywp8cu5yypuyu03r7qt1hbc9n5f 9386851 9386824 2026-05-29T16:16:03Z ThomasPusch 1869 9386851 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}), plus la aŭtonomaj insulaj areoj [[Ĵerzejo]] kaj [[Gernezejo]] | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]], ĉe la norda marbordo de [[Bretonio]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] b5y6out6w33ugebrdjamgelisikgwfr 9386887 9386851 2026-05-29T18:34:06Z ThomasPusch 1869 9386887 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}), plus la aŭtonomaj insulaj areoj [[Ĵerzejo]] kaj [[Gernezejo]] | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj. Sude la golfon limigas la norda marbordo de [[Bretonio]], oriente la okcidenta marbordo de la duoninsulo [[Cotentin]] en [[Normandio]], kaj en la angulo de tiuj du marbordoj situas la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]. Oriente kaj norde la golfo ne havas naturan marbordon kiu limigus ĝin: tial laŭdifine ĝin limigas norde limo inter la insulo [[Alderney]] kaj la nordokcidenta kabo de la duoninsulo [[Cotentin]], kaj okcidente, kiel jam notite, la orienta bordo de la insulo [[Gernezejo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] 8s720enuxghtu7pgwwygbpd9bx8yh7m 9386889 9386887 2026-05-29T18:38:16Z ThomasPusch 1869 /* Notoj kaj referencoj */ 9386889 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}), plus la aŭtonomaj insulaj areoj [[Ĵerzejo]] kaj [[Gernezejo]] | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas [[golfo]] de la [[Manika markolo]] en norda [[Francio]]. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj. Sude la golfon limigas la norda marbordo de [[Bretonio]], oriente la okcidenta marbordo de la duoninsulo [[Cotentin]] en [[Normandio]], kaj en la angulo de tiuj du marbordoj situas la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]. Oriente kaj norde la golfo ne havas naturan marbordon kiu limigus ĝin: tial laŭdifine ĝin limigas norde limo inter la insulo [[Alderney]] kaj la nordokcidenta kabo de la duoninsulo [[Cotentin]], kaj okcidente, kiel jam notite, la orienta bordo de la insulo [[Gernezejo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|280ra|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] {| |[[Dosiero:ValAndre.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la plaĝo de [[Pléneuf-Val-André]]}}]] |[[Dosiero:Mount Saint Michael SPOT 1182.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|satelita bildo de la [[Baie du Mont-Saint-Michel]]}}]] |[[Dosiero:Cézembre01.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|insulo [[Cézembre]]}}]] |} {{redaktas|ThomasPusch|29-05-2026 13 h ĝis 21 h [[UTK]]}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] 9mu94k5enqyvi6w7pq8swf8s6ux7dt0 9386902 9386889 2026-05-29T18:49:11Z ThomasPusch 1869 9386902 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}), plus la aŭtonomaj insulaj areoj [[Ĵerzejo]] kaj [[Gernezejo]] | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]] kaj la orienta bordo de [[Gernezejo]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas internacia [[golfo]] de la [[Manika markolo]] en norda [[Francio]], kadrigita de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]] sude kaj de [[Normandio]] oriente. [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|320ra|{{centre|la Sanmala golfo en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]] kun sia ĉentra urbo [[Sanheliero]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj de la [[Manikinsuloj]], ankaŭ nomataj [[Normandaj insuloj]] - ĉiuj tiuj insuloj de la insularo apartenas al [[Britio]]. Sude la golfon limigas la norda marbordo de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]], oriente la okcidenta marbordo de la duoninsulo [[Cotentin]] en [[Normandio]], kaj en la angulo de tiuj du marbordoj situas la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]. Oriente kaj norde la golfo ne havas naturan marbordon kiu limigus ĝin: tial laŭdifine ĝin limigas norde limo inter la insulo [[Alderney]] kaj la nordokcidenta kabo de la duoninsulo [[Cotentin]], kaj okcidente, kiel jam notite, la orienta bordo de la insulo [[Gernezejo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {| |[[Dosiero:ValAndre.jpg|eta|maldekstra|295ra|{{centre|la plaĝo de [[Pléneuf-Val-André]]}}]] |[[Dosiero:Mount Saint Michael SPOT 1182.jpg|eta|maldekstra|175ra|{{centre|satelita bildo de la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]}}]] |[[Dosiero:Cézembre01.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|insulo [[Cézembre]]}}]] |} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] tphij86pu2mom6lzwsyfiwm71cylq5q 9386927 9386902 2026-05-29T19:35:11Z ThomasPusch 1869 9386927 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}} kaj {{Normandio}}), plus {{Britio}} ([[Manikinsuloj]]) | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la Sanmala golfo en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas internacia [[golfo]] de la [[Manika markolo]] en norda [[Francio]], kadrigita de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]] sude kaj de [[Normandio]] oriente. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]] kun sia ĉentra urbo [[Sanheliero]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj de la [[Manikinsuloj]], ankaŭ nomataj [[Normandaj insuloj]] - ĉiuj tiuj insuloj de la insularo apartenas al [[Britio]]. Sude la golfon limigas la norda marbordo de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]], oriente la okcidenta marbordo de la duoninsulo [[Cotentin]] en [[Normandio]], kaj en la angulo de tiuj du marbordoj situas la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]. Oriente kaj norde la golfo ne havas naturan marbordon kiu limigus ĝin: tial laŭdifine ĝin limigas norde limo inter la insulo [[Alderney]] kaj la nordokcidenta kabo de la duoninsulo [[Cotentin]], kaj okcidente, kiel jam notite, la orienta bordo de la insulo [[Gernezejo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {| |[[Dosiero:ValAndre.jpg|eta|maldekstra|295ra|{{centre|la plaĝo de [[Pléneuf-Val-André]]}}]] |[[Dosiero:Mount Saint Michael SPOT 1182.jpg|eta|maldekstra|175ra|{{centre|satelita bildo de la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]}}]] |[[Dosiero:Cézembre01.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|insulo [[Cézembre]]}}]] |} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] qwxlkwtsq3cq2ay2bzzpwdkhejwfffn 9386932 9386927 2026-05-29T19:38:28Z ThomasPusch 1869 9386932 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | akvejo = [[Manika markolo]] | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}} kaj {{Normandio}}), plus {{Britio}} ([[Manikinsuloj]]) | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la Sanmala golfo en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas internacia [[golfo]] de la [[Manika markolo]] en norda [[Francio]], kadrigita de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]] sude kaj de [[Normandio]] oriente. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]] kun sia ĉentra urbo [[Sanheliero]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj de la [[Manikinsuloj]], ankaŭ nomataj [[Normandaj insuloj]] - ĉiuj tiuj insuloj de la insularo apartenas al [[Britio]]. Sude la golfon limigas la norda marbordo de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]], oriente la okcidenta marbordo de la duoninsulo [[Cotentin]] en [[Normandio]], kaj en la angulo de tiuj du marbordoj situas la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]. Oriente kaj norde la golfo ne havas naturan marbordon kiu limigus ĝin: tial laŭdifine ĝin limigas norde limo inter la insulo [[Alderney]] kaj la nordokcidenta kabo de la duoninsulo [[Cotentin]], kaj okcidente, kiel jam notite, la orienta bordo de la insulo [[Gernezejo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {| |[[Dosiero:ValAndre.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la plaĝo de [[Pléneuf-Val-André]]}}]] |[[Dosiero:Mount Saint Michael SPOT 1182.jpg|eta|maldekstra|175ra|{{centre|satelita bildo de la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]}}]] |[[Dosiero:Cézembre01.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|insulo [[Cézembre]]}}]] |} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] lwkhbdlvau372xzf7hhvrb1b6yirs2m 9386980 9386932 2026-05-29T19:56:37Z ThomasPusch 1869 /* Notoj kaj referencoj */ 9386980 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | akvejo = [[Manika markolo]] | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}} kaj {{Normandio}}), plus {{Britio}} ([[Manikinsuloj]]) | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la Sanmala golfo en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas internacia [[golfo]] de la [[Manika markolo]] en norda [[Francio]], kadrigita de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]] sude kaj de [[Normandio]] oriente. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]] kun sia ĉentra urbo [[Sanheliero]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj de la [[Manikinsuloj]], ankaŭ nomataj [[Normandaj insuloj]] - ĉiuj tiuj insuloj de la insularo apartenas al [[Britio]]. Sude la golfon limigas la norda marbordo de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]], oriente la okcidenta marbordo de la duoninsulo [[Cotentin]] en [[Normandio]], kaj en la angulo de tiuj du marbordoj situas la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]. Oriente kaj norde la golfo ne havas naturan marbordon kiu limigus ĝin: tial laŭdifine ĝin limigas norde limo inter la insulo [[Alderney]] kaj la nordokcidenta kabo de la duoninsulo [[Cotentin]], kaj okcidente, kiel jam notite, la orienta bordo de la insulo [[Gernezejo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {| |[[Dosiero:ValAndre.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la plaĝo de [[Pléneuf-Val-André]]}}]] |[[Dosiero:Mount Saint Michael SPOT 1182.jpg|eta|maldekstra|175ra|{{centre|satelita bildo de la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]}}]] |[[Dosiero:Cézembre01.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|insulo [[Cézembre]]}}]] |} {{Komenco de ilustraĵo|center}} {{Duobla mapo|Francio Bretonio|larĝo=500}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Francio Bretonio|Bildo}}|Mapo de Bretonio kun la nunaj administraj limoj kaj ĉefaj urboj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] luik3wldqsnoop85h4evnf4wgap3pau 9387356 9386980 2026-05-30T07:58:52Z ThomasPusch 1869 9387356 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | akvejo = [[Manika markolo]] | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}} kaj {{Normandio}}), plus {{Manikinsuloj}} (krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo]], sed ne parto de [[Britio]]) | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la Sanmala golfo en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas internacia [[golfo]] de la [[Manika markolo]] en norda [[Francio]], kadrigita de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]] sude kaj de [[Normandio]] oriente. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]] kun sia ĉentra urbo [[Sanheliero]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj de la [[Manikinsuloj]], ankaŭ nomataj [[Normandaj insuloj]] - ĉiuj tiuj insuloj de la insularo apartenas al [[Britio]]. Sude la golfon limigas la norda marbordo de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]], oriente la okcidenta marbordo de la duoninsulo [[Cotentin]] en [[Normandio]], kaj en la angulo de tiuj du marbordoj situas la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]. Oriente kaj norde la golfo ne havas naturan marbordon kiu limigus ĝin: tial laŭdifine ĝin limigas norde limo inter la insulo [[Alderney]] kaj la nordokcidenta kabo de la duoninsulo [[Cotentin]], kaj okcidente, kiel jam notite, la orienta bordo de la insulo [[Gernezejo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {| |[[Dosiero:ValAndre.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la plaĝo de [[Pléneuf-Val-André]]}}]] |[[Dosiero:Mount Saint Michael SPOT 1182.jpg|eta|maldekstra|175ra|{{centre|satelita bildo de la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]}}]] |[[Dosiero:Cézembre01.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|insulo [[Cézembre]]}}]] |} {{Komenco de ilustraĵo|center}} {{Duobla mapo|Francio Bretonio|larĝo=500}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Francio Bretonio|Bildo}}|Mapo de Bretonio kun la nunaj administraj limoj kaj ĉefaj urboj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] mnlwf033mquyutqkx4lk8a1czww3vm1 9387470 9387356 2026-05-30T10:39:55Z ThomasPusch 1869 9387470 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | akvejo = [[Manika markolo]] | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}} kaj {{Normandio}}), plus {{Manikinsuloj}} (krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo]], sed ne parto de [[Britio]]) | insuloj= interalie [[Ĵerzejo]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj }} [[Dosiero:Sanmala golfo en PdlM 1971.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la Sanmala golfo en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}}]] La '''Sanmala golfo'''<ref name=PdlM>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Sanmala golfo" kaj ankaŭ la urbonomon [[Sanmalo]] en la vasta, du-paĝa mapo 10. Vidu eltranĉaĵon en tiu ĉi paĝo.</ref> estas internacia [[golfo]] de la [[Manika markolo]] en norda [[Francio]], kadrigita de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]] sude kaj de [[Normandio]] oriente. Ĝi kompreneble situas ĉe la samnoma urbo [[Sanmalo]],<ref name=PdlM/> {{l-fr|Saint-Malo}}. Insuloj en la golfo estas interalie [[Ĵerzejo]] kun sia ĉentra urbo [[Sanheliero]], la orienta bordo de [[Gernezejo]] kaj la suda bordo de [[Alderney]], krome iuj malgrandaj insuletoj de la [[Manikinsuloj]], ankaŭ nomataj [[Normandaj insuloj]] - ĉiuj tiuj insuloj de la insularo estas [[krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵo de la brita monarkio]], kvankam ili formale ne apartenas al [[Britio]]. Sude la golfon limigas la norda marbordo de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]], oriente la okcidenta marbordo de la duoninsulo [[Cotentin]] en [[Normandio]], kaj en la angulo de tiuj du marbordoj situas la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]. Oriente kaj norde la golfo ne havas naturan marbordon kiu limigus ĝin: tial laŭdifine ĝin limigas norde limo inter la insulo [[Alderney]] kaj la nordokcidenta kabo de la duoninsulo [[Cotentin]], kaj okcidente, kiel jam notite, la orienta bordo de la insulo [[Gernezejo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {| |[[Dosiero:ValAndre.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la plaĝo de [[Pléneuf-Val-André]]}}]] |[[Dosiero:Mount Saint Michael SPOT 1182.jpg|eta|maldekstra|175ra|{{centre|satelita bildo de la [[golfo de monteto Sankta-Mikaelo|golfeto de la]] [[Monto Sankta Mikaelo (Normandio)|Monto Sankta Mikaelo]]}}]] |[[Dosiero:Cézembre01.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|insulo [[Cézembre]]}}]] |} {{Komenco de ilustraĵo|center}} {{Duobla mapo|Francio Bretonio|larĝo=500}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Francio Bretonio|Bildo}}|Mapo de Bretonio kun la nunaj administraj limoj kaj ĉefaj urboj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] 6knv6o89nmspi4ae15gamniqiwh8aud 6 945318 9386766 2026-05-29T12:05:14Z ThomasPusch 1869 {{Justa uzo}} {{Informkesto justa uzo |Priskribo = la sanmala golfo kaj ĉirkaŭaj areoj de la norda marbordo de Bretonio en Poŝatlaso de la Mondo 1971, vasta mapo 10, iom turnite - pro la perspektivo bildigi rondan terglobon tiu ĉi eltranĉo, relative en maldekstra parto de la mapo |Fonto = [[Poŝatlaso de la Mondo]] 1971, du-paĝa mapo 10 |Artikolo = sanmala golfo |Kvanto = kaj esperantaj tekstoj pri ĉiuj geografiaj objektoj bildigitaj - la... 9386766 wikitext text/x-wiki == Resumo == {{Justa uzo}} {{Informkesto justa uzo |Priskribo = la sanmala golfo kaj ĉirkaŭaj areoj de la norda marbordo de Bretonio en Poŝatlaso de la Mondo 1971, vasta mapo 10, iom turnite - pro la perspektivo bildigi rondan terglobon tiu ĉi eltranĉo, relative en maldekstra parto de la mapo |Fonto = [[Poŝatlaso de la Mondo]] 1971, du-paĝa mapo 10 |Artikolo = sanmala golfo |Kvanto = kaj esperantaj tekstoj pri ĉiuj geografiaj objektoj bildigitaj - la eltranĉaĵo, signife malpli ol dekono de la tuta mapo 10, sole ne sufiĉas por vendiĝi kiel atlaso |Malkvalita_distingivo = 1003 × 593 rastrumoj, sufiĉe por povi deĉifri la etajn surskrinaĵojn |Kialo = aparte pri la markolo PIV en siaj eldonoj de 1970 ĝis 2020 la Reta Vortaro ne notas esperantan formon, kaj tiu ĉi fonto de 1971 esencas en dokumentigo |Anstataŭeco = La atlasaj bildoj aĝas "nur" 55 jarojn, sed la eldonejo estas longe ne plu ekzista, la ŝtato Ĉeĥoslovaka Socialisma Respubliko ankaŭ pereis, kaj trovi validan juran posteulon kiu povus permesi publikigon je "krea komunaĵo" estus malfacile, kaj ĉiukaze jure disputebla - tial bildigo je pravigo de "justa uzo" estas pli singarda vojo }} nwndxr3qv6axvnqojhl95k3w1mw1cwe 14 945319 9386768 2026-05-29T12:07:17Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Separismo laŭ landoj|Hispanio]] [[Kategorio:Separismo en Eŭropo|Hispanio]] [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio|Separismo]]" 9386768 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo laŭ landoj|Hispanio]] [[Kategorio:Separismo en Eŭropo|Hispanio]] [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio|Separismo]] mkb7i2cho02uicselhzwyrjocw0aznm 14 945320 9386774 2026-05-29T12:14:52Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Naciismo en Galegio] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]]" 9386774 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Naciismo en Galegio] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] py43b0osg0b8kfjqkzj0d6rbqdizfge 9386776 9386774 2026-05-29T12:15:48Z Trigenibinion 181623 Purigado 9386776 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Naciismo en Galegio]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] etjp1avpd1jtj5xe54l6nvzi33ul93n 9386777 9386776 2026-05-29T12:16:44Z Trigenibinion 181623 9386777 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Galega naciismo]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] jyuazuetch73pjpb8keks66ytbv8dfs 14 945321 9386785 2026-05-29T12:25:54Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Kataluna naciismo]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]]" 9386785 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Kataluna naciismo]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] fstdqifdhvhah5ulbxtqw2zsc8vtlhn 9386788 9386785 2026-05-29T12:32:46Z Trigenibinion 181623 kat 9386788 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Kataluna naciismo]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] dexezxmuvlnhrm52d88y2zu7ky2432c 9386864 9386788 2026-05-29T16:49:23Z Trigenibinion 181623 kat 9386864 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Separismo en Francio]] [[Kategorio:Kataluna naciismo]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] jwqiw3r21k7v5o8klfchgszm3y9vggd 14 945322 9386790 2026-05-29T12:36:31Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Eŭska naciismo]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]]" 9386790 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Eŭska naciismo]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] 84o66vviytvwkl5rmclfmj50w7xtw8i 9386863 9386790 2026-05-29T16:47:35Z Trigenibinion 181623 9386863 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo en Hispanio]] [[Kategorio:Separismo en Francio]] [[Kategorio:Eŭska naciismo]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] 7y4n2vhys85567oux61k34imh03i5dn 0 945323 9386796 2026-05-29T13:33:15Z Crosstor 3176 instruisto 9386796 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Béla Bellér,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bellér Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]], [[historiisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=814235&date=2026-05-29 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM45901/273c02a8-62e2-4fc4-8001-41a558883f90/solr/0/24/1/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1919|8|19}} en [[Ózd|Szentsimon]] (nuntempa urboparto de [[Ózd]]), li mortis {{mortotago|1995|3|15}} (laŭ alia informo en 1990) en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Eger]] en 1937, poste li akiris pedagogian diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1943]], jaron poste li doktoriĝis. Post la diplomo li estis ĵurnalisto, ekde 1945 li instruis en gimnazio de Ózd, poste en pluraj gimnazioj de Budapeŝto, dum foje li estis inspektoro. Li instruis ĝis 1979, tiam li estis gimnaziestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1968 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li okupiĝis historie pri la pedagogia stato ekde 1918, krome pri la germana minoritato de la lando. Li edziĝis en 1945, lia edzino naskis trifoje. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. == Elektitaj kontribuoj == * ''Mit rajzoljunk a történelemórán?'' (1955) * ''Hazafiság és nemzetköziség a Magyar Tanácsköztársaság idején.'' (1959) * ''Az ellenforradalom német nemzetiségi politikájának kialakulása.'' ([[disertaĵo]], 1966) * ''Közoktatási reformtervek 1918–1919-ben.'' (1968) * ''Az ellenforradalom nemzetiségi politikájának kialakulása.'' ([[monografio]], 1975) * ''Az 1918/19-es forradalmak közoktatáspolitikája.'' (1979) * ''A magyarországi németek rövid története.'' (1981) * ''A Volksbildungsvereintől a Volksbundig. A magyarországi németek története. 1933–1938.'' (2002; germane: 2000) == Memorigiloj == * reliefa memortabulo (1996) kaj busto en gimnazio en Ózd == Fontoj == * [https://nevpont.hu/palyakep/beller-bela-41bfd biografio hungare] * [http://www.kislexikon.hu/beller_bela.html biografieto hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beller Bela}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} leewsm37flu7s1r8sajh5x7bz3sgzf5 0 945324 9386811 2026-05-29T14:29:24Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto rivero}} '''Brenz''' estas rivero en Germanio. Ĝi fluas en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]] [[Baden-Virtembergo]] kaj [[Bavario]]. Post vojo de 52,6 kilometroj ĝi fine enfluas la internacian riveron [[Danubo]]. [[Kategorio:Riveroj en Germanio]]" 9386811 wikitext text/x-wiki {{informkesto rivero}} '''Brenz''' estas rivero en Germanio. Ĝi fluas en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]] [[Baden-Virtembergo]] kaj [[Bavario]]. Post vojo de 52,6 kilometroj ĝi fine enfluas la internacian riveron [[Danubo]]. [[Kategorio:Riveroj en Germanio]] h5yglyogyiwv4xc5brwjnb5n9un87w3 9386812 9386811 2026-05-29T14:31:43Z Aidas 3488 9386812 wikitext text/x-wiki {{informkesto rivero}} '''Brenz''' estas rivero en Germanio. Ĝi fluas en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]] [[Baden-Virtembergo]] kaj [[Bavario]]. Post vojo de 52,6 kilometroj ĝi fine enfluas la internacian riveron [[Danubo]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Riveroj en Germanio]] b3j99dylgu9t9jndcv91fxgls585pr8 0 945325 9386813 2026-05-29T14:33:01Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto rivero}} '''Aisch''' estas rivero en Germanio. Ĝi fluas en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]] [[Baden-Virtembergo]] kaj [[Bavario]]. Post vojo de 52,6 kilometroj ĝi fine enfluas la internacian riveron [[Danubo]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Riveroj en Germanio]]" 9386813 wikitext text/x-wiki {{informkesto rivero}} '''Aisch''' estas rivero en Germanio. Ĝi fluas en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]] [[Baden-Virtembergo]] kaj [[Bavario]]. Post vojo de 52,6 kilometroj ĝi fine enfluas la internacian riveron [[Danubo]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Riveroj en Germanio]] fxh46x6fdmnq1dqcydlxcixtg2f7z3y 9386814 9386813 2026-05-29T14:38:19Z Aidas 3488 9386814 wikitext text/x-wiki {{informkesto rivero}} '''Aisch''' estas rivero en Germanio. Ĝi fluas en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Post vojo de 83 kilometroj ĝi fine enfluas la riveron Regnitz]], de tie la riveron Majno (rivero)|Majno]] kaj fine en la internacian riveron [[Rejno]]. De tie la akvo fine retroviĝas en la [[Norda Maro]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Riveroj en Bavario]] nkp0ocmmgfernf1pydfwn8x5m9mmmxu 14 945326 9386817 2026-05-29T14:47:56Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Aragono|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Aragona]]" 9386817 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Aragono|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Aragona]] 0btjldfbu2ypdj99p6o5fute39y5o09 0 945327 9386828 2026-05-29T15:40:43Z RG72 11847 Alidirektigis al [[Maslenico]] 9386828 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Maslenico]] 1fvkd8cjdwyjvxh56vbb5rtukqxiqtm 0 945328 9386833 2026-05-29T15:46:39Z ~2026-32007-37 257765 nova paĝo 9386833 wikitext text/x-wiki La '''vitikulturo en Lombardio''' estas la aro de agadoj rilate al kultivado de vinberoj kaj produktado de vino en la [[Lombardio|regiono Lombardio]], norda [[Italio]]. La lombardia teritorio, etendiĝanta de la Alpoj ĝis la Pada Ebenaĵo kaj la Apeninaj antaŭmontaroj, prezentas variajn pedoklimatikajn kondiĉojn kiuj kondukas al diverseco de produktaj zonoj.<ref name="BuonaLomb">{{citaĵo el la reto |url=https://www.buonalombardia.regione.lombardia.it/wps/portal/site/buonalombardia/DettaglioRedazionale/vini-in-lombardia |titolo=Vini di Lombardia |eldoninto=Regione Lombardia |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La regiono havas 5 [[Denominazione di origine controllata e garantita|DOCG]], 22 [[Denominazione di origine controllata|DOC]] kaj 15 [[Indicazione geografica tipica|IGT]].<ref name="Disciplinare">{{citaĵo el la reto |url=https://www.disciplinare.it/vini-lombardia.html |titolo=Tutte le DOP, IGP della Regione Lombardia |verko=Disciplinare.it |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> == Historio == La plej malnovaj signoj de vinberkulturado en la lombardia teritorio datas el la neolita epoko: oni trovis vinberajn semojn en palifit-setlej-elfosaĵoj ĉe la [[Lago de Garda|Gardolago]] kaj en arkeologiaj elfosaĵoj en la mantovana zono.<ref name="WikiItVitLomb">{{citaĵo el la reto |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Viticoltura_in_Lombardia |titolo=Viticoltura in Lombardia |verko=Wikipedia (it) |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Al la 7-a jarcento a.K. datas la unuaj trovitaj ujo por vino en la Varese-zono, ĉe la bordoj de [[Lago Maggiore]].<ref name="WikiItVitLomb" /> La unuaj historiaj dokumentitaj sciigoj pri vinproduktado venas el romiaj fontoj. En la 1-a jarcento a.K., [[Vergilio]] priskribas en siaj ''[[Bukolikoj]]'' la kultivon de ''vitis labrusca''; [[Strabon]] mencias la vinojn de [[Oltrepò Pavese]] kaj la tielnomitajn «retikajn vinojn» de la Komolago; [[Plinio la Maljuna]] atestas la vinberkultivon sur la bergamaskaj montetoj ekde la 1-a jarcento p.K.<ref name="WikiItVitLomb" /> En la 3-a jarcento, la elekto de Milano kiel ĉefurbo de la [[Okcidenta Romia Imperio]] instigis la etendiĝon de vinberejoj en la milana zono.<ref name="WikiItVitLomb" /> La unua dokumenta referenco al vinproduktado en [[Valtellina]] datas el la 9-a jarcento, en rilato kun la Morbegno-areo.<ref name="WikiItVitLomb" /> En la 10-a kaj 11-a jarcentoj, la benediktan monaĥoj kaj la ''magistri comacini'' racionigis kaj intensigis la vinberkultivon en la zono.<ref name="PlozzaValt">{{citaĵo el la reto |url=https://valtellinamobile.it/le-origini-della-viticoltura-in-valtellina/ |titolo=Le origini della viticoltura in Valtellina |verko=Valtellinamobile.it |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Estas dokumentite ke la Monaĥejo de Sant'Ambrogio el Milano posedis vinberejojn en la valo jam antaŭ la jaro 1000.<ref name="PlozzaValt" /> Inter 1550 kaj 1797, dum la regado de la [[Griza Ligo]] (poste [[Kantono Graubünden|Kantono Grizono]]), la valtellina vitikulturo ricevis decidan impulson pro la eksportado al la kortoj de Mezeŭropo kaj Nordaŭropo.<ref name="PlozzaValt" /><ref name="WikiValtSup">{{citaĵo el la reto |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Valtellina_superiore |titolo=Valtellina Superiore |verko=Wikipedia (it) |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> En [[Franciacorta]], la vitikulturo estas dokumentita ekde la 13-a jarcento, kiam la zono nomatiĝis ''corte franca'' pro libereco de impostoj.<ref name="Quattrocalici">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/lombardia/ |titolo=Il Vino in Lombardia |verko=Quattrocalici |dato=2021-05-07 |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Meze de la 19-a jarcento, diversaj malsanoj de la vito — inkluzive de [[oidio]], [[peronosporo]] kaj [[filoksero]] — grave redukis la regionan produktadon. La dokumentitaj datumoj montras ke la lombardiaj hektolitroj malpliiĝis el 1.520.000 en 1838 al 550.000 en 1852.<ref name="WikiAltoMil">{{citaĵo el la reto |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Storia_della_viticoltura_nell%27Alto_Milanese |titolo=Storia della viticoltura nell'Alto Milanese |verko=Wikipedia (it) |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La resaniĝo okazis iom post iom danke al amerikanaj radikoportantoj kaj al plibonigo de agronomiaj kaj enoloĝiaj teknikoj.<ref name="Quattrocalici" /> == Vitikulturo-zonoj == La lombardia regiono, kun surfaco de ĉirkaŭ 24.000 km², prezentas grandan teritorian heterogenecon: ĉirkaŭ 50% estas ebenaĵo, 40% montaro kaj iom pli ol 10% montetara; ĝuste ĉi tiuj lastaj zonoj estas la plej taŭgaj por kvalita vitikulturo.<ref name="Quattrocalici" /> === Valtellina === [[Valtellina]] situas en la [[provinco de Sondrio]], en la plej norda parto de la regiono. La vinberejoj etendiĝas dum ĉirkaŭ 40 kilometroj sur la dekstraj deklivoj de la rivero [[Adda]], kutime en terasoj apogitaj de sekaj ŝtonmuretoj, kelkfoje ĝis 800–1.000 metrojn da alteco.<ref name="ImpetoDivino">{{citaĵo el la reto |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/lombardia |titolo=Lombardia – La storia e le origini del Vino |verko=ImpetoDiVino |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La orografiaj kondiĉoj faras ĉi tiun zonon reprezentilon de la tielnomata «heroika vitikulturo» pro la malfacilaĵo de permana laboro en krutejo.<ref name="ImpetoDivino" /> === Franciacorta === [[Franciacorta]] situas en la [[provinco de Brescia]], en la montetara areo sude de la [[Lago de Iseo|Isealago]]. Ĝi kovras la teritorion de 19 komunumoj kaj ampleksas ĉirkaŭ 3.000 ha da vinberejon.<ref name="Quattrocalici" /> Ĝi estas la ĉefa zono de [[klasika metodo|klasika-metoda]] vinŝaŭmproduktado en Italio. === Oltrepò Pavese === [[Oltrepò Pavese]] okupas la montetan zonton de la [[provinco de Pavia]], sude de la rivero [[Po]]. Ĝi estas la plej produktiva zono de Lombardio kaj konservas historiajn kaj variajn ligojn kun la piemonta vitikulturo de Monferrato.<ref name="Drinkabile">{{citaĵo el la reto |url=https://drinkabile.cdaweb.it/vini-lombardi-zone-produzione-doc-docg/ |titolo=Vini lombardi: zone di produzione, Doc e Docg |verko=Drinkabile |dato=2020-02-05 |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> === Aliaj zonoj === Inter la ceteraj vinoproduktaj areoj de la regiono estas: [[Valcalepio]] (provinco de Bergamo), kies vinberkulturado datas el la romia epoko;<ref name="Quattrocalici" /> la komunumo [[Scanzorosciate]], kie oni produktas la [[Moscato di Scanzo]] DOCG; la areo de [[Lago de Garda|Garda-lago]] kaj la Mantovana monetoj; San Colombano al Lambro, inter la provincoj de Pavia kaj Milano; kaj diversaj denominacioj el la Malsupra Brescia ([[Botticino]], [[Cellatica]], [[Capriano del Colle]]).<ref name="Disciplinare" /> == Klimato == La klimataj kondiĉoj varias laŭ zono. En Valtellina, la Alpaj ĉenoj protektas kontraŭ la nordaj malvarmaj ventoj; la deklivetoj de la dekstra bordo de la Adda ricevas abundan sunlumon.<ref name="Assovini">{{citaĵo el la reto |url=https://www.assovini.it/italia/lombardia/item/86-i-vini-della-regione-lombardia |titolo=I Vini della Regione Lombardia |verko=Assovini.it |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> En Franciacorta, la lagaj ventoj el Isealago limigas fungajn malsanojn kaj la diurnaj termaj osciloj favoras la maturiĝon de aromaaj varioj.<ref name="ImpetoDivino" /> En Oltrepò Pavese, la sudaj montaj ekspozicioj kaj la termaj osciloj kreas favorajn kondiĉojn, precipe por la produktado de bazaj vinŝaŭmaj vinoj.<ref name="Assovini" /> == Grundo == La grundotipoj malsamas inter zonoj. En Valtellina, predominas sablaj grundoj derivitaj el la disfalado de granita roko, kun malgranda hidroretenado.<ref name="ImpetoDivino" /> En Franciacorta, la grundoj estas de morenaja origino, kun miksaĵo de argilo, limo, sablo kaj ŝtonerojoj garantiantaj bonan drenagon.<ref name="ImpetoDivino" /> En Oltrepò Pavese, la grundoj estas marnaj kaj sablaj kun kalkaraj kaj sablaj tavoloj.<ref name="Assovini" /> == Varioj == === Nigraj varioj === * [[Nebbiolo]] (loke nomata ''Chiavennasca'' en Valtellina)<ref name="Quattrocalici" /> * [[Barbera]]<ref name="Quattrocalici" /> * [[Croatina]]<ref name="Quattrocalici" /> * [[Bonarda]]<ref name="Quattrocalici" /> * Uva Rara<ref name="Quattrocalici" /> * [[Pinot nero|Pinot Nero]]<ref name="Quattrocalici" /> * [[Groppello]]<ref name="Quattrocalici" /> * [[Marzemino]]<ref name="Quattrocalici" /> * [[Sangiovese]]<ref name="Quattrocalici" /> * Pignola Valtellinese<ref name="ViviIlVino">{{citaĵo el la reto |url=https://www.viviilvino.it/guida-ai-vini-della-lombardia/ |titolo=Vini della Lombardia: guida completa |verko=ViviIlVino.it |dato=2024-02-29 |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> * Rossola<ref name="ViviIlVino" /> * Brugnola<ref name="ViviIlVino" /> * Moscato di Scanzo<ref name="Quattrocalici" /> === Blankaj varioj === * [[Chardonnay]]<ref name="Quattrocalici" /> * [[Pinot Bianco|Pinot blanka]]<ref name="Quattrocalici" /> * [[Riesling Italico]]<ref name="Quattrocalici" /> * [[Trebbiano di Lugana]]<ref name="QuattroCaliciDenom">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/lombardia/denominazioni/ |titolo=Le Denominazioni di Origine della Lombardia |verko=Quattrocalici |dato=2023-12-19 |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> * [[Pinot grigio|Pinot griza]]<ref name="Quattrocalici" /> * [[Moscato]] blanka<ref name="Quattrocalici" /> * [[Malvazio|Malvasia]]<ref name="Quattrocalici" /> == Produktado == === Ĝeneralaj datumoj === La vinberoja surfaco de Lombardio estis ĉirkaŭ 21.670 hektaroj en 2021 laŭ datumoj de [[ISTAT]].<ref name="InumeriISTAT">{{citaĵo el la reto |url=http://www.inumeridelvino.it/2022/11/lombardia-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2021-dati-istat.html |titolo=Lombardia – produzione di vino e superfici vitate 2021 – dati ISTAT |persona nomo=Baccaglio |familia nomo=Marco |verko=I Numeri del Vino |dato=2022-11-29 |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La totala vinproduktado de tiu jaro estis ĉirkaŭ 1,4 milionoj da hektolitroj, kun DOP-vina proporcio de ĉirkaŭ 50,5%.<ref name="InumeriISTAT" /> La produktado koncentriĝas en la provincoj de Pavia kaj Brescia, kiuj kune reprezentas 85% de la regiona totalo.<ref name="InumeriISTAT2019">{{citaĵo el la reto |url=http://www.inumeridelvino.it/2020/09/lombardia-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2019-dati-istat.html |titolo=Lombardia – produzione di vino e superfici vitate 2019 – dati ISTAT |persona nomo=Baccaglio |familia nomo=Marco |verko=I Numeri del Vino |dato=2020-09-03 |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Laŭ volumo, Lombardio estas la oka regiono inter italaj vinproduktantoj.<ref name="Drinkabile" /> La proporcio de DOC- kaj DOCG-denominacioj sur la regiona totala produktado estas ĉirkaŭ 60%, proporcio proksimume duobla kompare kun la nacia mezumo.<ref name="BuonaLomb" /> === Vinoj kaj denominacioj === ==== DOCG ==== * [[Franciacorta (vino)|Franciacorta]] DOCG – blanka aŭ rozkolora vinŝaŭmo per [[klasika metodo]], el Chardonnay, Pinot Nero kaj/aŭ Pinot Bianco, en la provinco de Brescia.<ref name="CaliceDiVino">{{citaĵo el la reto |url=https://calicedivino.com/vini-docg-lombardia/ |titolo=Vini DOCG Lombardia: i disciplinari della regione Lombardia |verko=CaliceDiVino.com |dato=2022-11-24 |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> * [[Moscato di Scanzo]] DOCG – dolĉa ruĝa vino el sekigitaj vinberoj, produktita nur en la komunumo [[Scanzorosciate]] (Bergamo).<ref name="Quattrocalici" /> * [[Oltrepò Pavese Metodo Classico]] DOCG – blanka aŭ rozkolora vinŝaŭmo bazita sur Pinot Nero, en la provinco de Pavia.<ref name="Disciplinare" /> * [[Sforzato di Valtellina]] DOCG (aŭ Sfursat di Valtellina) – seka ruĝa vino el parte sekigitaj Nebbiolo-vinberoj, en la provinco de Sondrio.<ref name="QuattroCaliciDenom" /> * [[Valtellina Superiore]] DOCG – seka ruĝa vino el Nebbiolo, kun la subzonoj Sassella, Grumello, Inferno, Valgella kaj Maroggia, en la provinco de Sondrio.<ref name="Quattrocalici" /> ==== DOC (elekto) ==== * [[Bonarda dell'Oltrepò Pavese]] DOC * [[Botticino (vino)|Botticino]] DOC * [[Curtefranca]] DOC * [[Garda (vino)|Garda]] DOC * [[Lambrusco Mantovano]] DOC * [[Lugana]] DOC * [[Oltrepò Pavese]] DOC * [[Riviera del Garda Classico]] DOC * [[Valcalepio]] DOC * [[Valtellina Rosso]] DOC<ref name="Disciplinare" /> ==== IGT (elekto) ==== * Alto Mincio IGT * Benaco Bresciano IGT * Bergamasca IGT * Provincia di Pavia IGT * Sebino IGT * Terre Lariane IGT<ref name="Disciplinare" /> === Normaro === En Italio, la regula kadro por vinaj origindominaj nomoj estas difinita de la [[Leĝdekreta n-ro 61 de 2010]], kiu transponas la Regularon (KE) n-ro 479/2008 pri la komuna organizado de la vinomerkato. La produktaj disciplinaroj de ĉiu denominacio fiksas la geografian zonon, la permesitajn vitiajn variojn, la maksimumajn rendimentojn per hektaro, la vinifikaj kaj maturigaj teknikoj, kaj la minimumajn organoleptikajn trajtojn. DOCG-vinoj devas superi analizan kaj organoleptikan ekzamenon antaŭ komerciigo.<ref name="CaliceDiVino" /> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vinberkulturo en Italio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vinberkulturo en Italio]] con6at7q9mdmdbp1dwktv9xq58ys903 0 945329 9386837 2026-05-29T15:59:55Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Georgo la 1-a (Britio)]] 9386837 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Georgo la 1-a (Britio)]] 32ziga6b1we3zl86ux5yibjvsmwqc8i 0 945330 9386845 2026-05-29T16:09:52Z Tonyo 735 Tonyo movis paĝon [[Grok (chatbot)]] al [[Grok]]: forigi la anglan vorton en la titolo; krome, ne necesas klarigo, ĉar temas pri sola signifo 9386845 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grok]] 69aezfd6tmftev9owtriyhpybn15s8c 1 945331 9386857 2026-05-29T16:27:27Z AlageveR45 242437 /* When was Richard E. Wood born? */ nova sekcio 9386857 wikitext text/x-wiki == When was Richard E. Wood born? == This article gives two different days (see the first sentence of the article and the first line in the box in the upper right-hand corner.[[Uzanto:AlageveR45|AlageveR45]] ([[Uzanto-Diskuto:AlageveR45|diskuto]]) 16:27, 29 maj. 2026 (UTC) cjhget8n2q01wnycysl4heoeu0q6gku 14 945332 9386862 2026-05-29T16:46:52Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Separismo laŭ landoj|Francio]] [[Kategorio:Separismo en Eŭropo|Francio]] [[Kategorio:Naciismo en Francio|Separismo]]" 9386862 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Separismo laŭ landoj|Francio]] [[Kategorio:Separismo en Eŭropo|Francio]] [[Kategorio:Naciismo en Francio|Separismo]] 5vgl3wwz6qemh8blz42qqww3o4s9ytx 0 945333 9386865 2026-05-29T17:01:58Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sevilo]], [[Andaluzio]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''44-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis inter la 6a kaj la 12a de julio [[1984]] en [[Sevilo]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], kadre de la [[Hispana Esperanto Federacio]], en kies estraro aperis kiel Honora Prezidanto Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidantino Mª Rafaela Urueña Álvarez, kiu salutis en..." 9386865 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sevilo]], [[Andaluzio]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''44-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis inter la 6a kaj la 12a de julio [[1984]] en [[Sevilo]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], kadre de la [[Hispana Esperanto Federacio]], en kies estraro aperis kiel Honora Prezidanto Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidantino Mª Rafaela Urueña Álvarez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 4 (6) kaj 5 (7); Unue markitaj paĝnumeroj (kaj interkrampe tiuj realaj)</ref> En la Honora Komitato aperis la unuaj la Ministro de Transportoj, Turismo kaj Komunikado, Enrique Barón Crespo kaj la regiona Prezidanto de la regiona registaro Junta de Andalucía, José Rodríguez de la Borbolla y Cameyán. <ref> KONGRESLIBRO. p. 3 (5)</ref> En la Organiza kongresa komitato aperis kiel Honora Prezidanto Rafael Fiol Paredes kaj kiel Prezidanto Manuel Ramírez Cepeda. Krome la OOK estis komponita de Victoriano Márquez Vega, José Pavón Arreciado, Alberto Franco Ramírez, Tomás Caspe Cereijo, Antonio Rodríguez Gasch, Felipe González del Pino,Francisco Portal Acosta, Juan de Dios Montoto, José Cintas Vaquero kaj Luis Gilpérez Fraile.<ref> KONGRESLIBRO. p. 4 (6)</ref> La kongresejo estis mezlernejo Velázquez (Carrión Mejias, 10). En la Kongresejo funkciis libroservo de HEF gvidata de Luis Gilpérez Fraile. Partoprenis 182 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 16-19 (17-20)</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 10-11 (12-13)</ref> ===La 6an== * Vizito al la Regaj Alkazaroj. ===La 7an== * Kunveno de HEF-estraro. Solena Inaŭguro kun festparolado fare de Manuel Figuerola Palomo pro kongrestemo Turismo. Oficiala foto. Seminario pri turismo zorgita de S.ro Fighiera. Junulara vespero en la Sankta Kruca Kvartalo. ===La 8an, dimanĉo== * Kunveno de redaktoroj de E-revuoj kaj gazetoj. Fakaj kunvenoj: H.E.J.S., H.E.F.A., I.L.E.l., ktp. Ŝipa promenado laŭ Gvadalkiviro. ===La 9an== * Generala kunveno de H.E.F. Prelego "Esperanto inter planlingvoj", fare de Manuel Ramírez Cepeda. Folklora prezentado. ===La 10an== * Duontaga vizito traurba. Oficiala prezento de "Sferoj 3". Prezentado de Filozofia Asocio Tutmonda. Laborkunsido de Hispana Jubilea Komisiono. Solena fermo de la kongreso. Bankedo. ===La 11an== * Tuttaga ekskurso al [[Jerez de la Frontera]], Plaĝo Valdelagrana kaj [[Arcos de la Frontera]]. ===La 12an== * Postkongresa tago. Libervolaj vizitoj tra la urbo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1984]] [[Kategorio:Sevilo]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:1984 en Hispanio]] ryd9fythjyqd7appi64jyecjwjns2qa 9386866 9386865 2026-05-29T17:03:00Z Kani 670 9386866 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sevilo]], [[Andaluzio]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''44-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis inter la 6a kaj la 12a de julio [[1984]] en [[Sevilo]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], kadre de la [[Hispana Esperanto Federacio]], en kies estraro aperis kiel Honora Prezidanto Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidantino Mª Rafaela Urueña Álvarez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 4 (6) kaj 5 (7); Unue markitaj paĝnumeroj (kaj interkrampe tiuj realaj)</ref> En la Honora Komitato aperis la unuaj la Ministro de Transportoj, Turismo kaj Komunikado, Enrique Barón Crespo kaj la regiona Prezidanto de la regiona registaro Junta de Andalucía, José Rodríguez de la Borbolla y Cameyán. <ref> KONGRESLIBRO. p. 3 (5)</ref> En la Organiza kongresa komitato aperis kiel Honora Prezidanto Rafael Fiol Paredes kaj kiel Prezidanto Manuel Ramírez Cepeda. Krome la OOK estis komponita de Victoriano Márquez Vega, José Pavón Arreciado, Alberto Franco Ramírez, Tomás Caspe Cereijo, Antonio Rodríguez Gasch, Felipe González del Pino,Francisco Portal Acosta, Juan de Dios Montoto, José Cintas Vaquero kaj Luis Gilpérez Fraile.<ref> KONGRESLIBRO. p. 4 (6)</ref> La kongresejo estis mezlernejo Velázquez (Carrión Mejias, 10). En la Kongresejo funkciis libroservo de HEF gvidata de Luis Gilpérez Fraile. Partoprenis 182 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 16-19 (17-20)</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 10-11 (12-13)</ref> ===La 6an=== * Vizito al la Regaj Alkazaroj. ===La 7an=== * Kunveno de HEF-estraro. Solena Inaŭguro kun festparolado fare de Manuel Figuerola Palomo pro kongrestemo Turismo. Oficiala foto. Seminario pri turismo zorgita de S.ro Fighiera. Junulara vespero en la Sankta Kruca Kvartalo. ===La 8an, dimanĉo=== * Kunveno de redaktoroj de E-revuoj kaj gazetoj. Fakaj kunvenoj: H.E.J.S., H.E.F.A., I.L.E.l., ktp. Ŝipa promenado laŭ Gvadalkiviro. ===La 9an=== * Generala kunveno de H.E.F. Prelego "Esperanto inter planlingvoj", fare de Manuel Ramírez Cepeda. Folklora prezentado. ===La 10an=== * Duontaga vizito traurba. Oficiala prezento de "Sferoj 3". Prezentado de Filozofia Asocio Tutmonda. Laborkunsido de Hispana Jubilea Komisiono. Solena fermo de la kongreso. Bankedo. ===La 11an=== * Tuttaga ekskurso al [[Jerez de la Frontera]], Plaĝo Valdelagrana kaj [[Arcos de la Frontera]]. ===La 12an=== * Postkongresa tago. Libervolaj vizitoj tra la urbo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1984]] [[Kategorio:Sevilo]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:1984 en Hispanio]] 5l3zi9rp6kaxo881ueafhkj4jg4io59 9386868 9386866 2026-05-29T17:11:10Z Kani 670 /* La 7an */ 9386868 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sevilo]], [[Andaluzio]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''44-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis inter la 6a kaj la 12a de julio [[1984]] en [[Sevilo]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], kadre de la [[Hispana Esperanto Federacio]], en kies estraro aperis kiel Honora Prezidanto Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidantino Mª Rafaela Urueña Álvarez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 4 (6) kaj 5 (7); Unue markitaj paĝnumeroj (kaj interkrampe tiuj realaj)</ref> En la Honora Komitato aperis la unuaj la Ministro de Transportoj, Turismo kaj Komunikado, Enrique Barón Crespo kaj la regiona Prezidanto de la regiona registaro Junta de Andalucía, José Rodríguez de la Borbolla y Cameyán. <ref> KONGRESLIBRO. p. 3 (5)</ref> En la Organiza kongresa komitato aperis kiel Honora Prezidanto Rafael Fiol Paredes kaj kiel Prezidanto Manuel Ramírez Cepeda. Krome la OOK estis komponita de Victoriano Márquez Vega, José Pavón Arreciado, Alberto Franco Ramírez, Tomás Caspe Cereijo, Antonio Rodríguez Gasch, Felipe González del Pino,Francisco Portal Acosta, Juan de Dios Montoto, José Cintas Vaquero kaj Luis Gilpérez Fraile.<ref> KONGRESLIBRO. p. 4 (6)</ref> La kongresejo estis mezlernejo Velázquez (Carrión Mejias, 10). En la Kongresejo funkciis libroservo de HEF gvidata de Luis Gilpérez Fraile. Partoprenis 182 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 16-19 (17-20)</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 10-11 (12-13)</ref> ===La 6an=== * Vizito al la Regaj Alkazaroj. ===La 7an=== * Kunveno de HEF-estraro. Solena Inaŭguro kun festparolado fare de Manuel Figuerola Palomo pro kongrestemo Turismo. Oficiala foto. Seminario pri turismo zorgita de Gian Carlo Fighiera. Junulara vespero en la Sankta Kruca Kvartalo. ===La 8an, dimanĉo=== * Kunveno de redaktoroj de E-revuoj kaj gazetoj. Fakaj kunvenoj: H.E.J.S., H.E.F.A., I.L.E.l., ktp. Ŝipa promenado laŭ Gvadalkiviro. ===La 9an=== * Generala kunveno de H.E.F. Prelego "Esperanto inter planlingvoj", fare de Manuel Ramírez Cepeda. Folklora prezentado. ===La 10an=== * Duontaga vizito traurba. Oficiala prezento de "Sferoj 3". Prezentado de Filozofia Asocio Tutmonda. Laborkunsido de Hispana Jubilea Komisiono. Solena fermo de la kongreso. Bankedo. ===La 11an=== * Tuttaga ekskurso al [[Jerez de la Frontera]], Plaĝo Valdelagrana kaj [[Arcos de la Frontera]]. ===La 12an=== * Postkongresa tago. Libervolaj vizitoj tra la urbo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1984]] [[Kategorio:Sevilo]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:1984 en Hispanio]] h9f8kkexqd09gmlc7ffnf7jdq0f0paa 9386871 9386868 2026-05-29T17:20:27Z Kani 670 9386871 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sevilo]], [[Andaluzio]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''44-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis inter la 6a kaj la 12a de julio [[1984]] en [[Sevilo]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], kadre de la [[Hispana Esperanto Federacio]], en kies estraro aperis kiel Honora Prezidanto Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidantino Mª Rafaela Urueña Álvarez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 4 (6) kaj 5 (7); Unue markitaj paĝnumeroj (kaj interkrampe tiuj realaj)</ref> En la Honora Komitato aperis la unuaj la Ministro de Transportoj, Turismo kaj Komunikado, Enrique Barón Crespo kaj la regiona Prezidanto de la regiona registaro Junta de Andalucía, José Rodríguez de la Borbolla y Cameyán. <ref> KONGRESLIBRO. p. 3 (5)</ref> En la Organiza kongresa komitato aperis kiel Honora Prezidanto Rafael Fiol Paredes kaj kiel Prezidanto Manuel Ramírez Cepeda. Krome la OOK estis komponita de Victoriano Márquez Vega, José Pavón Arreciado, Alberto Franco Ramírez, Tomás Caspe Cereijo, Antonio Rodríguez Gasch, Felipe González del Pino, Francisco Portal Acosta, Juan de Dios Montoto, José Cintas Vaquero kaj Luis Gilpérez Fraile.<ref> KONGRESLIBRO. p. 4 (6)</ref> La kongresejo estis mezlernejo Velázquez (Carrión Mejias, 10). En la Kongresejo funkciis libroservo de HEF gvidata de Luis Gilpérez Fraile. Partoprenis 182 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 16-19 (17-20)</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 10-11 (12-13)</ref> ===La 6an=== * Vizito al la Regaj Alkazaroj. ===La 7an=== * Kunveno de HEF-estraro. Solena Inaŭguro kun festparolado fare de Manuel Figuerola Palomo pro kongrestemo Turismo. Oficiala foto. Seminario pri turismo zorgita de Gian Carlo Fighiera. Junulara vespero en la Sankta Kruca Kvartalo. ===La 8an, dimanĉo=== * Kunveno de redaktoroj de E-revuoj kaj gazetoj. Fakaj kunvenoj: H.E.J.S., H.E.F.A., I.L.E.l., ktp. Ŝipa promenado laŭ Gvadalkiviro. ===La 9an=== * Generala kunveno de H.E.F. Prelego "Esperanto inter planlingvoj", fare de Manuel Ramírez Cepeda. Folklora prezentado. ===La 10an=== * Duontaga vizito traurba. Oficiala prezento de "Sferoj 3". Prezentado de Filozofia Asocio Tutmonda. Laborkunsido de Hispana Jubilea Komisiono. Solena fermo de la kongreso. Bankedo. ===La 11an=== * Tuttaga ekskurso al [[Jerez de la Frontera]], Plaĝo Valdelagrana kaj [[Arcos de la Frontera]]. ===La 12an=== * Postkongresa tago. Libervolaj vizitoj tra la urbo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1984]] [[Kategorio:Sevilo]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:1984 en Hispanio]] ctbdf5fs3qu2xjo673bjs53m71zb3lw 9386880 9386871 2026-05-29T18:10:50Z Kani 670 /* Programo */ 9386880 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sevilo]], [[Andaluzio]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''44-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis inter la 6a kaj la 12a de julio [[1984]] en [[Sevilo]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], kadre de la [[Hispana Esperanto Federacio]], en kies estraro aperis kiel Honora Prezidanto Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidantino Mª Rafaela Urueña Álvarez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 4 (6) kaj 5 (7); Unue markitaj paĝnumeroj (kaj interkrampe tiuj realaj)</ref> En la Honora Komitato aperis la unuaj la Ministro de Transportoj, Turismo kaj Komunikado, Enrique Barón Crespo kaj la regiona Prezidanto de la regiona registaro Junta de Andalucía, José Rodríguez de la Borbolla y Cameyán. <ref> KONGRESLIBRO. p. 3 (5)</ref> En la Organiza kongresa komitato aperis kiel Honora Prezidanto Rafael Fiol Paredes kaj kiel Prezidanto Manuel Ramírez Cepeda. Krome la OOK estis komponita de Victoriano Márquez Vega, José Pavón Arreciado, Alberto Franco Ramírez, Tomás Caspe Cereijo, Antonio Rodríguez Gasch, Felipe González del Pino, Francisco Portal Acosta, Juan de Dios Montoto, José Cintas Vaquero kaj Luis Gilpérez Fraile.<ref> KONGRESLIBRO. p. 4 (6)</ref> La kongresejo estis mezlernejo Velázquez (Carrión Mejias, 10). En la Kongresejo funkciis libroservo de HEF gvidata de Luis Gilpérez Fraile. Partoprenis 182 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 16-19 (17-20)</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 10-11 (12-13)</ref> ===La 6an de julio=== * Vizito al la Reĝaj Alkazaroj. ===La 7an de julio=== * Kunveno de HEF-estraro. Solena Inaŭguro kun festparolado fare de Manuel Figuerola Palomo pro kongrestemo Turismo. Oficiala foto. Seminario pri turismo zorgita de Gian Carlo Fighiera. Junulara vespero en la Sankta Kruca Kvartalo. ===La 8an de julio, dimanĉo=== * Kunveno de redaktoroj de E-revuoj kaj gazetoj. Fakaj kunvenoj: H.E.J.S., H.E.F.A., I.L.E.l., ktp. Ŝipa promenado laŭ [[Gvadalkiviro]]. ===La 9an de julio=== * Generala kunveno de H.E.F. Prelego "Esperanto inter planlingvoj", fare de Manuel Ramírez Cepeda. Folklora prezentado. ===La 10an de julio=== * Duontaga vizito traurba. Oficiala prezento de "Sferoj 3". Prezentado de Filozofia Asocio Tutmonda. Laborkunsido de Hispana Jubilea Komisiono. Solena fermo de la kongreso. Bankedo. ===La 11an de julio=== * Tuttaga ekskurso al [[Jerez de la Frontera]], Plaĝo Valdelagrana kaj [[Arcos de la Frontera]]. ===La 12an de julio=== * Postkongresa tago. Libervolaj vizitoj tra la urbo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1984]] [[Kategorio:Sevilo]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:1984 en Hispanio]] ne6wo1iszwbtb3rvv7cf4yaggaxq6hz 1 945334 9386869 2026-05-29T17:13:25Z Ayden He 249196 /* Pri La Esperanta Nomo de 厦门/Xiamen */ nova sekcio 9386869 wikitext text/x-wiki == Pri La Esperanta Nomo de 厦门/Xiamen == Xiamen estas la pinjino de la ĉina nomo de la urbo. Kiel granda urbo en Ĉinujo, ĝia nomo devus esti esperantigita. Sugesto mia estas uzi la historian formon «Hiameno», aŭ la pli ofte uzatan «Ŝiameno», ĉar Esperanto ĉiukaze ne povas reprodukti la saman sonon kiel la ĉina 厦门/Xiamen. [[Uzanto:Ayden He|Ayden He]] ([[Uzanto-Diskuto:Ayden He|diskuto]]) 17:13, 29 maj. 2026 (UTC) kc7xq0vmkzcdbxlhjwy6agexsx3j5x2 9387101 9386869 2026-05-29T20:41:37Z Arbarulo 135469 9387101 wikitext text/x-wiki == Pri La Esperanta Nomo de 厦门/Xiamen == Xiamen estas la pinjino de la ĉina nomo de la urbo. Kiel granda urbo en Ĉinujo, ĝia nomo devus esti esperantigita. Sugesto mia estas uzi la historian formon «Hiameno», aŭ la pli ofte uzatan «Ŝiameno», ĉar Esperanto ĉiukaze ne povas reprodukti la saman sonon kiel la ĉina 厦门/Xiamen. [[Uzanto:Ayden He|Ayden He]] ([[Uzanto-Diskuto:Ayden He|diskuto]]) 17:13, 29 maj. 2026 (UTC) :Vikipedio celas speguli la lingvaĵon, kiun Esperantistoj jam uzas en la vera mondo. Tial, se vi legas modernajn ĉinajn fontojn en Esperanto, raportoj pri la loknomoj, kiujn ili uzas, estus tre bonvenaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:41, 29 maj. 2026 (UTC) on5nfv5lqvcfelm0xglysz59w316bvh 9387185 9387101 2026-05-30T00:33:14Z Ayden He 249196 /* Pri La Esperanta Nomo de 厦门/Xiamen */ Respondo 9387185 wikitext text/x-wiki == Pri La Esperanta Nomo de 厦门/Xiamen == Xiamen estas la pinjino de la ĉina nomo de la urbo. Kiel granda urbo en Ĉinujo, ĝia nomo devus esti esperantigita. Sugesto mia estas uzi la historian formon «Hiameno», aŭ la pli ofte uzatan «Ŝiameno», ĉar Esperanto ĉiukaze ne povas reprodukti la saman sonon kiel la ĉina 厦门/Xiamen. [[Uzanto:Ayden He|Ayden He]] ([[Uzanto-Diskuto:Ayden He|diskuto]]) 17:13, 29 maj. 2026 (UTC) :Vikipedio celas speguli la lingvaĵon, kiun Esperantistoj jam uzas en la vera mondo. Tial, se vi legas modernajn ĉinajn fontojn en Esperanto, raportoj pri la loknomoj, kiujn ili uzas, estus tre bonvenaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:41, 29 maj. 2026 (UTC) ::Ekzistas Esperanta organizo en urbo Xiamen, kiu uzas “Xiameno” en ĝia nomo, sed ne ekzistas la litero X en Esperanto. [[Uzanto:Ayden He|Ayden He]] ([[Uzanto-Diskuto:Ayden He|diskuto]]) 00:33, 30 maj. 2026 (UTC) 6motl2ja920r711oitkg89ba0ccovv4 0 945335 9386872 2026-05-29T17:45:51Z Ayden He 249196 Nova artikolo 9386872 wikitext text/x-wiki '''Xu Zhiyong''' ([[Ĉina lingvaro|ĉine]]: 许志永, [[Pinjino|pinjine]]: Xǔ Zhìyǒng, Esperantigite: Ŝu Ĵijong; naskiĝis la 2-an de marto 1973 en Henano, Ĉinujo) estis civitanrajta aktivulo ĉina kaj iama preleganto ĉe [[Pekina Universitato de Poŝto kaj Telekomunikadoj]]. Li estis unu el la fondintoj de la NRO [[Iniciato por Malferma Konstitucio]] (ĉine: 公盟, kiu rekte signifas la «civilan aliancon») kaj homrajta advokato en Ĉinujo, kiu kampanjis kontraŭ korupto<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-china-25874436 "China activist Liu Yuandong on trial in Guangzhou"]. ''[[BBC News]]''. BBC News. la 24-an de januaro 2014. </ref> kaj helpis malavantaĝan grupon de la socio. Li estas la ĉefa fondinto kaj gvidanto de la Movado de Novaj Civitanoj en Ĉinujo. [[Dosiero:Xu Zhiyong.JPG|eta|Xu Zhiyong ĉe prelego en [[Pekino]].]] En januaro 2014 Xu estis kondamnita al kvar jaroj da malliberejo pro “kolektado de homamasoj por perturbi publikan ordon”.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-25900272 "China court sentences Xu Zhiyong to four years in jail"]. [[BBC News|''BBC News'']]. la 25-an de januaro 2014.</ref> La 15-an de februaro 2020, post du monatoj da fuĝado, Xu denove estis arestita en [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], ĉar li organizis konferencon de homrajtaj aktivuloj kaj advokatoj okazinta en [[Xiamen|Hiameno]] en decembro 2019, dum la ĉeestantoj diskutis “la [[Demokratiigo|demokratiigon]] de Ĉinujo”.<ref>Xue, Xiaoshan (la 25-an de decembro 2020). [https://www.rfa.org/english/news/china/political-security-12252020162439.html "China to Tighten Political Security Operations Targeting 'Potential' Dissent"]. [[Radio Free Asia|''Radio Free Asia'']].</ref> La 10-an de aprilo 2023 li estis kondamnita al 14 jaroj da malliberejo pro subfosa agado.<ref>Wang, Vivian (la 10-an de aprilo 2023). [https://www.nytimes.com/2023/04/10/world/asia/china-activists-prison.html "China sentences leading rights activists to 14 and 12 years in prison"]. [[The New York Times|''The New York Times'']].</ref> La 4-an de oktobro 2024, Xu ekfaris [[Fastostriko|fastostrikon]] por protesti kontraŭ malbona trakto en malliberejo, inkluzive de gvatado fare de aliaj malliberuloj kaj manko de kontakto kun liaj familianoj.<ref>Hawkins, Amy (la 30-an de oktobro 2024). [https://www.theguardian.com/world/2024/oct/31/xu-zhiyong-hunger-strike-china-prison "Leading human rights lawyer Xu Zhiyong on hunger strike in Chinese prison, family says"]. [[The Guardian|''The Guardian'']].</ref> == Referencoj == [[Kategorio:Ĉinaj disidentoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] j8p5irxb1hd5du7d4ucfe0zfqnz85j5 9386873 9386872 2026-05-29T17:48:44Z Ayden He 249196 9386873 wikitext text/x-wiki '''Xu Zhiyong''' ([[Ĉina lingvaro|ĉine]]: 许志永, [[Pinjino|pinjine]]: Xǔ Zhìyǒng, Esperantigite: Ŝu Ĵijong; naskiĝis la 2-an de marto 1973 en Henano, Ĉinujo) estis civitanrajta aktivulo ĉina kaj iama preleganto ĉe [[Pekina Universitato de Poŝto kaj Telekomunikadoj]]. Li estis unu el la fondintoj de la NRO [[Iniciato por Malferma Konstitucio]] (ĉine: 公盟, kiu rekte signifas la «civilan aliancon») kaj homrajta advokato en Ĉinujo, kiu kampanjis kontraŭ korupto<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-china-25874436 "China activist Liu Yuandong on trial in Guangzhou"]. ''[[BBC News]]''. BBC News. la 24-an de januaro 2014. </ref> kaj helpis malavantaĝan grupon de la socio. Li estas la ĉefa fondinto kaj gvidanto de [[la Movado de Novaj Civitanoj]] (ĉine: 新公民运动) en Ĉinujo. [[Dosiero:Xu Zhiyong.JPG|eta|Xu Zhiyong ĉe prelego en [[Pekino]].]] En januaro 2014 Xu estis kondamnita al kvar jaroj da malliberejo pro “kolektado de homamasoj por perturbi publikan ordon”.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-25900272 "China court sentences Xu Zhiyong to four years in jail"]. [[BBC News|''BBC News'']]. la 25-an de januaro 2014.</ref> La 15-an de februaro 2020, post du monatoj da fuĝado, Xu denove estis arestita en [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], ĉar li organizis konferencon de homrajtaj aktivuloj kaj advokatoj okazinta en [[Xiamen|Hiameno]] en decembro 2019, dum la ĉeestantoj diskutis “la [[Demokratiigo|demokratiigon]] de Ĉinujo”.<ref>Xue, Xiaoshan (la 25-an de decembro 2020). [https://www.rfa.org/english/news/china/political-security-12252020162439.html "China to Tighten Political Security Operations Targeting 'Potential' Dissent"]. [[Radio Free Asia|''Radio Free Asia'']].</ref> La 10-an de aprilo 2023 li estis kondamnita al 14 jaroj da malliberejo pro subfosa agado.<ref>Wang, Vivian (la 10-an de aprilo 2023). [https://www.nytimes.com/2023/04/10/world/asia/china-activists-prison.html "China sentences leading rights activists to 14 and 12 years in prison"]. [[The New York Times|''The New York Times'']].</ref> La 4-an de oktobro 2024, Xu ekfaris [[Fastostriko|fastostrikon]] por protesti kontraŭ malbona trakto en malliberejo, inkluzive de gvatado fare de aliaj malliberuloj kaj manko de kontakto kun liaj familianoj.<ref>Hawkins, Amy (la 30-an de oktobro 2024). [https://www.theguardian.com/world/2024/oct/31/xu-zhiyong-hunger-strike-china-prison "Leading human rights lawyer Xu Zhiyong on hunger strike in Chinese prison, family says"]. [[The Guardian|''The Guardian'']].</ref> == Referencoj == [[Kategorio:Ĉinaj disidentoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] o8pzpnqgvqatuyc6l3vqfhd2dkls2n2 0 945336 9386877 2026-05-29T18:07:37Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Madrido]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''47-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo [[1987]] en [[Madrido]], [[Hispanio]]. En la Honora Komitato aperis kiel Honora Patrono [[Juan Carlos de Borbón]], Reĝo de Hispanio, kaj inter membroj [[Felipe González Márquez]], Prezidanto de la Hispana Registaro, kelkaj ministroj kaj Juan B..." 9386877 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Madrido]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''47-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo [[1987]] en [[Madrido]], [[Hispanio]]. En la Honora Komitato aperis kiel Honora Patrono [[Juan Carlos de Borbón]], Reĝo de Hispanio, kaj inter membroj [[Felipe González Márquez]], Prezidanto de la Hispana Registaro, kelkaj ministroj kaj Juan Barranco Gallardo, Urbestro de Madrido, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>"47-a Hispana Kongreso de Esperanto : 1987 jubilea jaro : 16a-20 de aprilo, Madrido". KONGRESLIBRO. p. 2 (3); Unue markitaj paĝnumeroj (kaj interkrampe tiuj realaj)</ref> La Loka Kongresa Komitato estis komponita de [[Augusto Casquero de la Cruz]] (Prezidanto), kiu salutis nome de la LKK, Gian Carlo Fighiera, Guadalupe Sanz Bueno, Juan Carlos Ruiz Sierra, Miguel Fernandez Martin, Ana Montesinos de Gomis, Perico Vilarroig Aroca kaj Carmen Suárez Fernández-Cid.<ref> KONGRESLIBRO. p. 4 (5)</ref> Pri la [[Hispana Esperanto Federacio]] en ĝia estraro aperis kiel Honoraj Prezidantoj Rafael Herrero Arroyo kaj Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidanto Salvador Aragay i Galbany, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 7 (8) kaj 8 (9)</ref> Pri HEJS salutis Georgo Kamaĉo.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 9 (10) kaj 10 (11)</ref> Kiel dokumenta kontribuo oni prezentis eseeton "la esperanto-movado en madrido" kadre de la jubilea jaro redaktita de Lupe Sanz Bueno, prezidantino de M.E.L. (laŭ historia eseo de Antonio Marco, notoj de Augusto Casquero, diversaj hispanaj revuoj kaj "Nia Voĉo").<ref> KONGRESLIBRO. pp. 11-14 (12-15)</ref> Partoprenis 275 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 17-22 (22-27)</ref> Dum la kongreso funkciis libroservo, ekspozicio de Esperanto-libroj kaj prezentado de la jenaj verkoj:<ref> KONGRESLIBRO. p. 27 (32)</ref> * "Pandemonio", kolekto de verkoj de junaj hispanaj aŭtoroj. * "La homa vivaventuro" de [[Giordano Moya]] * "Sentempa simfonio", antologio de hispana poezio en traduko de [[Fernando de Diego]] * "Astura bukedo", antologio de astura literaturo en traduko de diversaj esperantistoj. * "Sanga nupto" kaj " La domo de Bernarda Alba" de [[Federico García Lorca]], en traduko de [[Miguel Fernández]]. * "La blua hundo" de Guillermo Osorio, rakonto dulingva tradukita de Miguel Fernández. * Sferoj 5. ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 10-11 (12-13)</ref> ===16a de aprilo=== * Renkontiĝo inter la prezidanto de [[UEA]] kaj la individuaj membroj kaj delegitoj de UEA. Gvidata promenad-vizito tra malnova parto de Madrido. Hispana Esperanto-Junulara Societo (HEJS) sin prezentis. Interkona vespero kaj Junulara festo. ===17a de aprilo=== * Oficiala Malfermo de la Kongreso kun festoprelego de [[Humphrey Tonkin]], prezidanto de UEA. Muzika paŭzo fare de Laura Carballo. * Unua intensiva, 6-hora kurseto. Temo ĉi-jara: " La esperanta konjugacio" zorge de Antono Alonso Nŭñez. * Oficiala foto. * Artaj kaj sciencaj horoj: "Laseroj en la moderna vivo" de Hugh P. Reid (Skotlando). "Esperanta poezio" Poem-legado kaj komentoj de Julio J. Juanes. * Kunveno de la estraro de Hispana Esperanto-Federacio (HEF). * Akompanata vizito al la Madrida Planetario. * Teatra Vespero (en la "Centro Cultural Buena Vista"). Ludas la Bulgara Esperanto-Teatro. Por la unuaj 150 kongresanoj; la ceteraj sabate. "La gruto de Salamanca" de [[Miguel de Cervantes]]. "Pikniko sur la batalkampo", de [[Fernando Arrabal]]. Esperantigis Kunĉo Valev kaj reĝisorino: Gertruda Lukanova. ===18a de aprilo, sabato=== * Artaj kaj sciencaj horoj: "Tradukita internacia proverbaro" de Xaime Canoa González. "Kanta kaj muzika prezentado" de la familio Lápez-Hernández. * Prezentado pri Andaluzio, sekvata de Prezentado pri Valencio, urbo de la [[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]. * "Madrido tra la jarcentoj": aŭdvida prezentado de Juan Carlos Ruiz. * Ĝenerala Kunveno de la membraro de HEF. * Samtempaj fakaj kunvenoj: IFEF (fervojistoj), ILEI (instruistoj), Bahaanoj kaj aliaj fakkunvenoj. * Teatra Vespero (por la kongresanoj de n-roj 151 ĝis fino). ===19a de aprilo, dimanĉo=== * Meso. * Projekcio de filmo en Esperanto pri la Eŭropa Ekonomia Komunumo. * Artaj kaj sciencaj horoj: "La lingvoj de la Iberia duoninsulo". Debato kun po unu denaska parolanto de tiuj lingvoj, sub prezido de [[William Auld]] (Skotlando). * Prezentado de la novaj Esperanto-verkoj (vidu supra listo). * Oficiala Fermo de la Kongreso: Omaĝo al la fratinoj Gastón. Anonco de la Premio "Clara Silbernik". Gastparolado de William Auld (Skotlando) pri: "Cent jaroj de vivo kaj espero". Adiaŭa Bankedo. ===20a de aprilo=== * Postkongresa ekskurso al [[Toledo]] kaj [[Chinchón]] aŭ Senpaga aŭtobusa vizito tra Madrido. * Oficiala akcepto de la kongresanoj fare de la urbestro de Madrido. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1987]] [[Kategorio:Madrido]] [[Kategorio:1987 en Hispanio]] 40dku9261rfv1jd00hjm7htrx2kjphc 9386878 9386877 2026-05-29T18:08:15Z Kani 670 9386878 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Madrido]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''47-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo [[1987]] en [[Madrido]], [[Hispanio]]. ==Komitatoj kaj disvolvigo== En la Honora Komitato aperis kiel Honora Patrono [[Juan Carlos de Borbón]], Reĝo de Hispanio, kaj inter membroj [[Felipe González Márquez]], Prezidanto de la Hispana Registaro, kelkaj ministroj kaj Juan Barranco Gallardo, Urbestro de Madrido, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>"47-a Hispana Kongreso de Esperanto : 1987 jubilea jaro : 16a-20 de aprilo, Madrido". KONGRESLIBRO. p. 2 (3); Unue markitaj paĝnumeroj (kaj interkrampe tiuj realaj)</ref> La Loka Kongresa Komitato estis komponita de [[Augusto Casquero de la Cruz]] (Prezidanto), kiu salutis nome de la LKK, Gian Carlo Fighiera, Guadalupe Sanz Bueno, Juan Carlos Ruiz Sierra, Miguel Fernandez Martin, Ana Montesinos de Gomis, Perico Vilarroig Aroca kaj Carmen Suárez Fernández-Cid.<ref> KONGRESLIBRO. p. 4 (5)</ref> Pri la [[Hispana Esperanto Federacio]] en ĝia estraro aperis kiel Honoraj Prezidantoj Rafael Herrero Arroyo kaj Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidanto Salvador Aragay i Galbany, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 7 (8) kaj 8 (9)</ref> Pri HEJS salutis Georgo Kamaĉo.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 9 (10) kaj 10 (11)</ref> Kiel dokumenta kontribuo oni prezentis eseeton "la esperanto-movado en madrido" kadre de la jubilea jaro redaktita de Lupe Sanz Bueno, prezidantino de M.E.L. (laŭ historia eseo de Antonio Marco, notoj de Augusto Casquero, diversaj hispanaj revuoj kaj "Nia Voĉo").<ref> KONGRESLIBRO. pp. 11-14 (12-15)</ref> Partoprenis 275 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 17-22 (22-27)</ref> Dum la kongreso funkciis libroservo, ekspozicio de Esperanto-libroj kaj prezentado de la jenaj verkoj:<ref> KONGRESLIBRO. p. 27 (32)</ref> * "Pandemonio", kolekto de verkoj de junaj hispanaj aŭtoroj. * "La homa vivaventuro" de [[Giordano Moya]] * "Sentempa simfonio", antologio de hispana poezio en traduko de [[Fernando de Diego]] * "Astura bukedo", antologio de astura literaturo en traduko de diversaj esperantistoj. * "Sanga nupto" kaj " La domo de Bernarda Alba" de [[Federico García Lorca]], en traduko de [[Miguel Fernández]]. * "La blua hundo" de Guillermo Osorio, rakonto dulingva tradukita de Miguel Fernández. * Sferoj 5. ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 10-11 (12-13)</ref> ===16a de aprilo=== * Renkontiĝo inter la prezidanto de [[UEA]] kaj la individuaj membroj kaj delegitoj de UEA. Gvidata promenad-vizito tra malnova parto de Madrido. Hispana Esperanto-Junulara Societo (HEJS) sin prezentis. Interkona vespero kaj Junulara festo. ===17a de aprilo=== * Oficiala Malfermo de la Kongreso kun festoprelego de [[Humphrey Tonkin]], prezidanto de UEA. Muzika paŭzo fare de Laura Carballo. * Unua intensiva, 6-hora kurseto. Temo ĉi-jara: " La esperanta konjugacio" zorge de Antono Alonso Nŭñez. * Oficiala foto. * Artaj kaj sciencaj horoj: "Laseroj en la moderna vivo" de Hugh P. Reid (Skotlando). "Esperanta poezio" Poem-legado kaj komentoj de Julio J. Juanes. * Kunveno de la estraro de Hispana Esperanto-Federacio (HEF). * Akompanata vizito al la Madrida Planetario. * Teatra Vespero (en la "Centro Cultural Buena Vista"). Ludas la Bulgara Esperanto-Teatro. Por la unuaj 150 kongresanoj; la ceteraj sabate. "La gruto de Salamanca" de [[Miguel de Cervantes]]. "Pikniko sur la batalkampo", de [[Fernando Arrabal]]. Esperantigis Kunĉo Valev kaj reĝisorino: Gertruda Lukanova. ===18a de aprilo, sabato=== * Artaj kaj sciencaj horoj: "Tradukita internacia proverbaro" de Xaime Canoa González. "Kanta kaj muzika prezentado" de la familio Lápez-Hernández. * Prezentado pri Andaluzio, sekvata de Prezentado pri Valencio, urbo de la [[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]. * "Madrido tra la jarcentoj": aŭdvida prezentado de Juan Carlos Ruiz. * Ĝenerala Kunveno de la membraro de HEF. * Samtempaj fakaj kunvenoj: IFEF (fervojistoj), ILEI (instruistoj), Bahaanoj kaj aliaj fakkunvenoj. * Teatra Vespero (por la kongresanoj de n-roj 151 ĝis fino). ===19a de aprilo, dimanĉo=== * Meso. * Projekcio de filmo en Esperanto pri la Eŭropa Ekonomia Komunumo. * Artaj kaj sciencaj horoj: "La lingvoj de la Iberia duoninsulo". Debato kun po unu denaska parolanto de tiuj lingvoj, sub prezido de [[William Auld]] (Skotlando). * Prezentado de la novaj Esperanto-verkoj (vidu supra listo). * Oficiala Fermo de la Kongreso: Omaĝo al la fratinoj Gastón. Anonco de la Premio "Clara Silbernik". Gastparolado de William Auld (Skotlando) pri: "Cent jaroj de vivo kaj espero". Adiaŭa Bankedo. ===20a de aprilo=== * Postkongresa ekskurso al [[Toledo]] kaj [[Chinchón]] aŭ Senpaga aŭtobusa vizito tra Madrido. * Oficiala akcepto de la kongresanoj fare de la urbestro de Madrido. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1987]] [[Kategorio:Madrido]] [[Kategorio:1987 en Hispanio]] c13ndhv99zfh87442coecs1fg8mtu92 9386882 9386878 2026-05-29T18:11:23Z Kani 670 /* Komitatoj kaj disvolvigo */ 9386882 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Madrido]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''47-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo [[1987]] en [[Madrido]], [[Hispanio]]. ==Komitatoj kaj disvolvigo== En la Honora Komitato aperis kiel Honora Patrono [[Juan Carlos de Borbón]], Reĝo de Hispanio, kaj inter membroj [[Felipe González Márquez]], Prezidanto de la Hispana Registaro, kelkaj ministroj kaj Juan Barranco Gallardo, Urbestro de Madrido, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>"47-a Hispana Kongreso de Esperanto : 1987 jubilea jaro : 16a-20 de aprilo, Madrido". KONGRESLIBRO. p. 2 (3); Unue markitaj paĝnumeroj (kaj interkrampe tiuj realaj)</ref> La Loka Kongresa Komitato estis komponita de [[Augusto Casquero de la Cruz]] (Prezidanto), kiu salutis nome de la LKK, Gian Carlo Fighiera, Guadalupe Sanz Bueno, Juan Carlos Ruiz Sierra, Miguel Fernández Martin, Ana Montesinos de Gomis, Perico Vilarroig Aroca kaj Carmen Suárez Fernández-Cid.<ref> KONGRESLIBRO. p. 4 (5)</ref> Pri la [[Hispana Esperanto Federacio]] en ĝia estraro aperis kiel Honoraj Prezidantoj Rafael Herrero Arroyo kaj Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidanto Salvador Aragay i Galbany, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 7 (8) kaj 8 (9)</ref> Pri HEJS salutis Georgo Kamaĉo.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 9 (10) kaj 10 (11)</ref> Kiel dokumenta kontribuo oni prezentis eseeton "la esperanto-movado en madrido" kadre de la jubilea jaro redaktita de Lupe Sanz Bueno, prezidantino de M.E.L. (laŭ historia eseo de Antonio Marco, notoj de Augusto Casquero, diversaj hispanaj revuoj kaj "Nia Voĉo").<ref> KONGRESLIBRO. pp. 11-14 (12-15)</ref> Partoprenis 275 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 17-22 (22-27)</ref> Dum la kongreso funkciis libroservo, ekspozicio de Esperanto-libroj kaj prezentado de la jenaj verkoj:<ref> KONGRESLIBRO. p. 27 (32)</ref> * "Pandemonio", kolekto de verkoj de junaj hispanaj aŭtoroj. * "La homa vivaventuro" de [[Giordano Moya]] * "Sentempa simfonio", antologio de hispana poezio en traduko de [[Fernando de Diego]] * "Astura bukedo", antologio de astura literaturo en traduko de diversaj esperantistoj. * "Sanga nupto" kaj " La domo de Bernarda Alba" de [[Federico García Lorca]], en traduko de [[Miguel Fernández]]. * "La blua hundo" de Guillermo Osorio, rakonto dulingva tradukita de Miguel Fernández. * Sferoj 5. ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 10-11 (12-13)</ref> ===16a de aprilo=== * Renkontiĝo inter la prezidanto de [[UEA]] kaj la individuaj membroj kaj delegitoj de UEA. Gvidata promenad-vizito tra malnova parto de Madrido. Hispana Esperanto-Junulara Societo (HEJS) sin prezentis. Interkona vespero kaj Junulara festo. ===17a de aprilo=== * Oficiala Malfermo de la Kongreso kun festoprelego de [[Humphrey Tonkin]], prezidanto de UEA. Muzika paŭzo fare de Laura Carballo. * Unua intensiva, 6-hora kurseto. Temo ĉi-jara: " La esperanta konjugacio" zorge de Antono Alonso Nŭñez. * Oficiala foto. * Artaj kaj sciencaj horoj: "Laseroj en la moderna vivo" de Hugh P. Reid (Skotlando). "Esperanta poezio" Poem-legado kaj komentoj de Julio J. Juanes. * Kunveno de la estraro de Hispana Esperanto-Federacio (HEF). * Akompanata vizito al la Madrida Planetario. * Teatra Vespero (en la "Centro Cultural Buena Vista"). Ludas la Bulgara Esperanto-Teatro. Por la unuaj 150 kongresanoj; la ceteraj sabate. "La gruto de Salamanca" de [[Miguel de Cervantes]]. "Pikniko sur la batalkampo", de [[Fernando Arrabal]]. Esperantigis Kunĉo Valev kaj reĝisorino: Gertruda Lukanova. ===18a de aprilo, sabato=== * Artaj kaj sciencaj horoj: "Tradukita internacia proverbaro" de Xaime Canoa González. "Kanta kaj muzika prezentado" de la familio Lápez-Hernández. * Prezentado pri Andaluzio, sekvata de Prezentado pri Valencio, urbo de la [[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]. * "Madrido tra la jarcentoj": aŭdvida prezentado de Juan Carlos Ruiz. * Ĝenerala Kunveno de la membraro de HEF. * Samtempaj fakaj kunvenoj: IFEF (fervojistoj), ILEI (instruistoj), Bahaanoj kaj aliaj fakkunvenoj. * Teatra Vespero (por la kongresanoj de n-roj 151 ĝis fino). ===19a de aprilo, dimanĉo=== * Meso. * Projekcio de filmo en Esperanto pri la Eŭropa Ekonomia Komunumo. * Artaj kaj sciencaj horoj: "La lingvoj de la Iberia duoninsulo". Debato kun po unu denaska parolanto de tiuj lingvoj, sub prezido de [[William Auld]] (Skotlando). * Prezentado de la novaj Esperanto-verkoj (vidu supra listo). * Oficiala Fermo de la Kongreso: Omaĝo al la fratinoj Gastón. Anonco de la Premio "Clara Silbernik". Gastparolado de William Auld (Skotlando) pri: "Cent jaroj de vivo kaj espero". Adiaŭa Bankedo. ===20a de aprilo=== * Postkongresa ekskurso al [[Toledo]] kaj [[Chinchón]] aŭ Senpaga aŭtobusa vizito tra Madrido. * Oficiala akcepto de la kongresanoj fare de la urbestro de Madrido. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1987]] [[Kategorio:Madrido]] [[Kategorio:1987 en Hispanio]] hv7k2sy0y47qkx4she91eqg2iial9s7 9386886 9386882 2026-05-29T18:32:32Z Kani 670 9386886 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Madrido]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''47-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo [[1987]] en [[Madrido]], [[Hispanio]]. ==Komitatoj kaj disvolvigo== En la Honora Komitato aperis kiel Honora Patrono [[Juan Carlos de Borbón]], Reĝo de Hispanio, kaj inter membroj [[Felipe González Márquez]], Prezidanto de la Hispana Registaro, kelkaj ministroj kaj Juan Barranco Gallardo, Urbestro de Madrido, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>"47-a Hispana Kongreso de Esperanto : 1987 jubilea jaro : 16a-20 de aprilo, Madrido". KONGRESLIBRO. p. 2 (3); Unue markitaj paĝnumeroj (kaj interkrampe tiuj realaj)</ref> La Loka Kongresa Komitato estis komponita de [[Augusto Casquero de la Cruz]] (Prezidanto), kiu salutis nome de la LKK, Gian Carlo Fighiera, Guadalupe Sanz Bueno, Juan Carlos Ruiz Sierra, Miguel Fernández Martin, Ana Montesinos de Gomis, Perico Vilarroig Aroca kaj Carmen Suárez Fernández-Cid.<ref> KONGRESLIBRO. p. 4 (5)</ref> Pri la [[Hispana Esperanto Federacio]] en ĝia estraro aperis kiel Honoraj Prezidantoj Rafael Herrero Arroyo kaj Miguel Sancho Izquierdo kaj kiel Prezidanto Salvador Aragay i Galbany, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 7 (8) kaj 8 (9)</ref> Pri HEJS salutis Georgo Kamaĉo.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 9 (10) kaj 10 (11)</ref> Kiel dokumenta kontribuo oni prezentis eseeton "la esperanto-movado en madrido" kadre de la jubilea jaro redaktita de Lupe Sanz Bueno, prezidantino de M.E.L. (laŭ historia eseo de Antonio Marco, notoj de Augusto Casquero, diversaj hispanaj revuoj kaj "Nia Voĉo").<ref> KONGRESLIBRO. pp. 11-14 (12-15)</ref> Partoprenis 275 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 17-22 (22-27)</ref> Dum la kongreso funkciis libroservo, ekspozicio de Esperanto-libroj kaj prezentado de la jenaj verkoj:<ref> KONGRESLIBRO. p. 27 (32)</ref> * "Pandemonio", kolekto de verkoj de junaj hispanaj aŭtoroj. * "La homa vivaventuro" de [[Giordano Moya]] * "Sentempa simfonio", antologio de hispana poezio en traduko de [[Fernando de Diego]] * "Astura bukedo", antologio de astura literaturo en traduko de diversaj esperantistoj. * "Sanga nupto" kaj " La domo de Bernarda Alba" de [[Federico García Lorca]], en traduko de [[Miguel Fernández]]. * "La blua hundo" de Guillermo Osorio, rakonto dulingva tradukita de Miguel Fernández. * Sferoj 5. ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 10-11 (12-13)</ref> ===16a de aprilo=== * Renkontiĝo inter la prezidanto de [[UEA]] kaj la individuaj membroj kaj delegitoj de UEA. Gvidata promenad-vizito tra malnova parto de Madrido. Hispana Esperanto-Junulara Societo (HEJS) sin prezentis. Interkona vespero kaj Junulara festo. ===17a de aprilo=== * Oficiala Malfermo de la Kongreso kun festoprelego de [[Humphrey Tonkin]], prezidanto de UEA. Muzika paŭzo fare de Laura Carballo. * Unua intensiva, 6-hora kurseto. Temo ĉi-jara: " La esperanta konjugacio" zorge de Antono Alonso Nŭñez. * Oficiala foto. * Artaj kaj sciencaj horoj: "Laseroj en la moderna vivo" de Hugh P. Reid (Skotlando). "Esperanta poezio" Poem-legado kaj komentoj de Julio J. Juanes. * Kunveno de la estraro de Hispana Esperanto-Federacio (HEF). * Akompanata vizito al la Madrida Planetario. * Teatra Vespero (en la "Centro Cultural Buena Vista"). Ludas la Bulgara Esperanto-Teatro. Por la unuaj 150 kongresanoj; la ceteraj sabate. "La gruto de Salamanca" de [[Miguel de Cervantes]]. "Pikniko sur la batalkampo", de [[Fernando Arrabal]]. Esperantigis Kunĉo Valev kaj reĝisorino: Gertruda Lukanova. ===18a de aprilo, sabato=== * Artaj kaj sciencaj horoj: "Tradukita internacia proverbaro" de Xaime Canoa González. "Kanta kaj muzika prezentado" de la familio Lápez-Hernández. * Prezentado pri Andaluzio, sekvata de Prezentado pri Valencio, urbo de la [[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]. * "Madrido tra la jarcentoj": aŭdvida prezentado de Juan Carlos Ruiz. * Ĝenerala Kunveno de la membraro de HEF. * Samtempaj fakaj kunvenoj: IFEF (fervojistoj), ILEI (instruistoj), Bahaanoj kaj aliaj fakkunvenoj. * Teatra Vespero (por la kongresanoj de n-roj 151 ĝis fino). ===19a de aprilo, dimanĉo=== * Meso. * Projekcio de filmo en Esperanto pri la Eŭropa Ekonomia Komunumo. * Artaj kaj sciencaj horoj: "La lingvoj de la Iberia duoninsulo". Debato kun po unu denaska parolanto de tiuj lingvoj, sub prezido de [[William Auld]] (Skotlando). * Prezentado de la novaj Esperanto-verkoj (vidu supra listo). * Oficiala Fermo de la Kongreso: Omaĝo al la fratinoj Gastón. Anonco de la Premio "Clara Silbernik". Gastparolado de William Auld (Skotlando) pri: "Cent jaroj de vivo kaj espero". Adiaŭa Bankedo. ===20a de aprilo=== * Postkongresa ekskurso al [[Toledo]] kaj [[Chinchón]] aŭ Senpaga aŭtobusa vizito tra Madrido. * Oficiala akcepto de la kongresanoj fare de la urbestro de Madrido. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1987]] [[Kategorio:Madrido]] [[Kategorio:1987 en Hispanio]] 18g0pyutjcwrvmtkbx9po3otswgudhm 1 945337 9386879 2026-05-29T18:08:39Z Kani 670 /* Manko */ nova sekcio 9386879 wikitext text/x-wiki == Manko == Mankas kongresejo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:08, 29 maj. 2026 (UTC) 1isqdlbfm7nft9h4jlz98ykbg0yi5cp 14 945338 9386888 2026-05-29T18:38:05Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Andaluzio|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Andaluza]]" 9386888 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Andaluzio|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Andaluza]] rxyer3uqz9bm4j912xd6l4q6vfzg7oo 14 945339 9386895 2026-05-29T18:43:19Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Asturio|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Astura]]" 9386895 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Asturio|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Astura]] r49es0iauotu4zrfyk13c4kk7akea04 14 945340 9386898 2026-05-29T18:45:37Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Asturio]] [[Kategorio:Politiko de Hispanio|Asturio]]" 9386898 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Asturio]] [[Kategorio:Politiko de Hispanio|Asturio]] 9e2xz3pc1phqdw77swjrvnt0r0wyz5a 0 945341 9386900 2026-05-29T18:48:17Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Saint Helier]] 9386900 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Saint Helier]] t5k2mvz70abhuu9a054e3yi8aqt2d8w 0 945342 9386901 2026-05-29T18:48:47Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Manikinsuloj]] 9386901 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Manikinsuloj]] 17jewjkkdl4n64535qb7eji14w3mpm2 14 945343 9386903 2026-05-29T18:51:14Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Valencia|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Valencia]]" 9386903 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Valencia|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Valencia]] d5sw5rlobmmti10r1cx7hrxzwh1wc0s 9386905 9386903 2026-05-29T18:54:05Z Trigenibinion 181623 kat 9386905 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Valencilando|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Valencia]] p4dxv1no0iq8tqz2ma1s46hsp8bjzgk 14 945344 9386907 2026-05-29T18:55:36Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Valencilando]] [[Kategorio:Politiko de Hispanio|Valencilando]]" 9386907 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Valencilando]] [[Kategorio:Politiko de Hispanio|Valencilando]] r4mgabxazvmcg23khiefhqhcj8xh1ig 14 945345 9386909 2026-05-29T19:01:06Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Kanarioj|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Kanaria]]" 9386909 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciismoj en Hispanio]] [[Kategorio:Politiko de Kanarioj|naciismo]] [[Kategorio:Senŝtata naciismo en Eŭropo|Kanaria]] e4eakp13nm8ytez7rplbo19ig5802bf 14 945346 9386911 2026-05-29T19:03:22Z Trigenibinion 181623 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Kanarioj]] [[Kategorio:Politiko de Hispanio|Kanaria]]" 9386911 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Kanarioj]] [[Kategorio:Politiko de Hispanio|Kanaria]] ecsd63osb6ivr04vp312uydavn143cf 0 945347 9386912 2026-05-29T19:08:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sant Cugat del Vallès]], [[Katalunio]] {{Hispanio}} |jaro= [[1990]] |bildo = }} La '''50-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 11-a ĝis la 16-a de julio [[1990]] en [[Sant Cugat del Vallès]], [[Katalunio]], [[Hispanio]]. ==Komitatoj kaj disvolvigo== En la Honora Komitato aperis la unuaj [[Jordi Pujol]], Prezidanto de la regiona registaro Generalitat d..." 9386912 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sant Cugat del Vallès]], [[Katalunio]] {{Hispanio}} |jaro= [[1990]] |bildo = }} La '''50-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 11-a ĝis la 16-a de julio [[1990]] en [[Sant Cugat del Vallès]], [[Katalunio]], [[Hispanio]]. ==Komitatoj kaj disvolvigo== En la Honora Komitato aperis la unuaj [[Jordi Pujol]], Prezidanto de la regiona registaro Generalitat de Katalunio; [[Pascual Maragall]], Urbestro de Barcelono; kaj Joan Aymerichi Aroca, Urbestro de Sant Cugat del Vallés, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>"50-a Hispana Kongreso de Esperanto : 11/16 julio 1990, Sant Cugat del Vallés". KONGRESLIBRO. pp. 4-5</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Trinidad Garcia Cobacho, kiu salutis en la Kongreslibro,<ref> KONGRESLIBRO. p. 8</ref> kaj estis komponita ankaŭ de Salvador Aragay i Galbany, Josep Castañé Roque, José Manuel Conde Llinares, Adán Sánchez Hervás, Alicia Smith Corrons, Gloria Corrons Sánchez, Joan Sutrias Asenjo, V. Hernández Llusera, Luís Serrano Pérez, Josep Mª Galofré Domingo, Ernest Roca Genesca, Santiago Torné Grau, Giordano Moya Escayola, Milán Sudec, Jaume Deltell Alzamora kaj Friedel Sudec.<ref> KONGRESLIBRO. p. 9</ref> Pri la [[Hispana Esperanto Federacio]] en ĝia estraro aperis kiel Prezidanto Antonio Alonso Núñez, kiu salutis en la Kongreslibro. Kaj estis komponita ankaŭ de Alberto Franco Ramirez, Manuel López Hernández, Luis Gil Pérez, José Nieves Pavón, Jordi Ferré, Antonio Marco Botella, Luis Hernández García, Inés Gastón kaj Rafael Ruiz Criado.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 6-7</ref> Partoprenis 196 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 17-21</ref> La kongresejo estis Centro Borja. Funkciis libroservo. [[Federico Mayor Zaragoza]] adresis mesaĝon al kongreso, nome de [[UNESKO]].<ref> KONGRESLIBRO. p. 22</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 11-13</ref> === 11an DE JULIO === * Estraro de HEF: kunveno. HEJS—kunveno. Pluaj HEJS—aranĝoj kaj Fakaj Kunvenoj. * Interkona vespero. === 12an DE JULIO === * Estraro de HEF: kunveno. Libroservo de HEF. * Solena inaŭguro. Saluto de la Delegitoj. Festparolado de la prezidanto de HEF Antonio Alonso Núñez. Oficiala kongresfoto. * Ekskurso al [[Sabadell]] vizitante la monumenton al d-ro Zamenhof kaj la Muzeon de la Instituto pri Paleontologio d-ro M. Crusafont. * Fakaj kaj sekciaj kunvenoj de HEF: Fervojista, vegetarana, junulara, intruista, eldona. * Prelego fare de Frank Buckley, "Sesdek jaroj da esperantista vivo". === 13an DE JULIO === * Estraro de HEF: Kunveno. * Tuttaga ekskurso al la fama monaĥejo Poblet kaj al la Hispana [[Esperanto—Muzeo de Sant Pau d'Ordal]]. * Unua parto de Seminario pri la Esperanta Konjugacio fare de Antonio Alonso Núñez. * Gitara koncerto fare de Joan Rafols. === 14an DE JULIO === * Prelego pri [[Lev Tolstoi]]. * Prelego fare de Luis Gilpérez Fraile: "Speleologio, la scienco pri esplorado de kavernoj. Kun lumbildoj." * "Portugala horo". Fare de membroj de Portugala Esperanto—Asocio. * Informoj pri agado en universitatoj: ** Pri ellaborata doktoriga disertacio koncerne al "Pedagogio en rilato al Esperanto" fare de [[Augusto Casquero de la Cruz]] ** Pri la projekto, Internacia Preuniversitataj Somerkursoj en Esperanto fare de Antonio Alonso Núñez. * Ĝenerala Kunveno de HEF. * Katalunaj folkloraj dancoj, prezentataj de L'Esbart de Sant Cugat del Vallés kaj de “[[Solo]]”. === 15an DE JULIO, dimanĉo === * Omaĝo al s-roj Petro Nuez kaj Ramon Fernández, fare de Giordano Moya. * Prezentado de novaj libroj: ''Kompleta lernolibro de Regula Esperanto''. Komplementa Volumo de Ludoviko Mimoo, ''Curso de Esperanto Metodo Bilbao'' de Julio Juanes kaj ''Esperanto en Prospektivo'' de Giordano Moya. * Kunveno pri la 78a Universala Kongreso de Esperanto de UEA. * Prelego fare de Miguel Fernández Martin, (tradukinto de García Lorca). Esperanta versio de la verkaro de Garcia Lorca. * Oficiala fermo de la kongreso. Disdonado de la premio Klara Silbernik. * Korusaj kantoj kaj habaneroj. === 16an DE JULIO === * Duontaga ekskurso al Barcelono kaj vizito de la konstruaĵoj de la Olimpikaj Ludoj. * Dua parto de la seminario pri konjugacio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1990]] [[Kategorio:Provinco Barcelono]] [[Kategorio:1990 en Hispanio]] 3svijqj82stfkluxfhd3phgb699drbp 9386913 9386912 2026-05-29T19:10:42Z Kani 670 /* 13an DE JULIO */ 9386913 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sant Cugat del Vallès]], [[Katalunio]] {{Hispanio}} |jaro= [[1990]] |bildo = }} La '''50-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 11-a ĝis la 16-a de julio [[1990]] en [[Sant Cugat del Vallès]], [[Katalunio]], [[Hispanio]]. ==Komitatoj kaj disvolvigo== En la Honora Komitato aperis la unuaj [[Jordi Pujol]], Prezidanto de la regiona registaro Generalitat de Katalunio; [[Pascual Maragall]], Urbestro de Barcelono; kaj Joan Aymerichi Aroca, Urbestro de Sant Cugat del Vallés, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>"50-a Hispana Kongreso de Esperanto : 11/16 julio 1990, Sant Cugat del Vallés". KONGRESLIBRO. pp. 4-5</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Trinidad Garcia Cobacho, kiu salutis en la Kongreslibro,<ref> KONGRESLIBRO. p. 8</ref> kaj estis komponita ankaŭ de Salvador Aragay i Galbany, Josep Castañé Roque, José Manuel Conde Llinares, Adán Sánchez Hervás, Alicia Smith Corrons, Gloria Corrons Sánchez, Joan Sutrias Asenjo, V. Hernández Llusera, Luís Serrano Pérez, Josep Mª Galofré Domingo, Ernest Roca Genesca, Santiago Torné Grau, Giordano Moya Escayola, Milán Sudec, Jaume Deltell Alzamora kaj Friedel Sudec.<ref> KONGRESLIBRO. p. 9</ref> Pri la [[Hispana Esperanto Federacio]] en ĝia estraro aperis kiel Prezidanto Antonio Alonso Núñez, kiu salutis en la Kongreslibro. Kaj estis komponita ankaŭ de Alberto Franco Ramirez, Manuel López Hernández, Luis Gil Pérez, José Nieves Pavón, Jordi Ferré, Antonio Marco Botella, Luis Hernández García, Inés Gastón kaj Rafael Ruiz Criado.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 6-7</ref> Partoprenis 196 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 17-21</ref> La kongresejo estis Centro Borja. Funkciis libroservo. [[Federico Mayor Zaragoza]] adresis mesaĝon al kongreso, nome de [[UNESKO]].<ref> KONGRESLIBRO. p. 22</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 11-13</ref> === 11an DE JULIO === * Estraro de HEF: kunveno. HEJS—kunveno. Pluaj HEJS—aranĝoj kaj Fakaj Kunvenoj. * Interkona vespero. === 12an DE JULIO === * Estraro de HEF: kunveno. Libroservo de HEF. * Solena inaŭguro. Saluto de la Delegitoj. Festparolado de la prezidanto de HEF Antonio Alonso Núñez. Oficiala kongresfoto. * Ekskurso al [[Sabadell]] vizitante la monumenton al d-ro Zamenhof kaj la Muzeon de la Instituto pri Paleontologio d-ro M. Crusafont. * Fakaj kaj sekciaj kunvenoj de HEF: Fervojista, vegetarana, junulara, intruista, eldona. * Prelego fare de Frank Buckley, "Sesdek jaroj da esperantista vivo". === 13an DE JULIO === * Estraro de HEF: Kunveno. * Tuttaga ekskurso al la fama monaĥejo Poblet kaj al la [[Muzeo de Esperanto de Subirats|Hispana Esperanto—Muzeo de Sant Pau d'Ordal]]. * Unua parto de Seminario pri la Esperanta Konjugacio fare de Antonio Alonso Núñez. * Gitara koncerto fare de Joan Rafols. === 14an DE JULIO === * Prelego pri [[Lev Tolstoi]]. * Prelego fare de Luis Gilpérez Fraile: "Speleologio, la scienco pri esplorado de kavernoj. Kun lumbildoj." * "Portugala horo". Fare de membroj de Portugala Esperanto—Asocio. * Informoj pri agado en universitatoj: ** Pri ellaborata doktoriga disertacio koncerne al "Pedagogio en rilato al Esperanto" fare de [[Augusto Casquero de la Cruz]] ** Pri la projekto, Internacia Preuniversitataj Somerkursoj en Esperanto fare de Antonio Alonso Núñez. * Ĝenerala Kunveno de HEF. * Katalunaj folkloraj dancoj, prezentataj de L'Esbart de Sant Cugat del Vallés kaj de “[[Solo]]”. === 15an DE JULIO, dimanĉo === * Omaĝo al s-roj Petro Nuez kaj Ramon Fernández, fare de Giordano Moya. * Prezentado de novaj libroj: ''Kompleta lernolibro de Regula Esperanto''. Komplementa Volumo de Ludoviko Mimoo, ''Curso de Esperanto Metodo Bilbao'' de Julio Juanes kaj ''Esperanto en Prospektivo'' de Giordano Moya. * Kunveno pri la 78a Universala Kongreso de Esperanto de UEA. * Prelego fare de Miguel Fernández Martin, (tradukinto de García Lorca). Esperanta versio de la verkaro de Garcia Lorca. * Oficiala fermo de la kongreso. Disdonado de la premio Klara Silbernik. * Korusaj kantoj kaj habaneroj. === 16an DE JULIO === * Duontaga ekskurso al Barcelono kaj vizito de la konstruaĵoj de la Olimpikaj Ludoj. * Dua parto de la seminario pri konjugacio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1990]] [[Kategorio:Provinco Barcelono]] [[Kategorio:1990 en Hispanio]] cjdm5wtr2ahy5ipl0uv2lzrz9g602da 9387068 9386913 2026-05-29T20:14:35Z Kani 670 9387068 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Sant Cugat del Vallès]], [[Katalunio]] {{Hispanio}} |jaro= [[1990]] |bildo = }} La '''50-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 11-a ĝis la 16-a de julio [[1990]] en [[Sant Cugat del Vallès]], [[Katalunio]], [[Hispanio]]. ==Komitatoj kaj disvolvigo== En la Honora Komitato aperis la unuaj [[Jordi Pujol]], Prezidanto de la regiona registaro Generalitat de Katalunio; [[Pascual Maragall]], Urbestro de Barcelono; kaj Joan Aymerichi Aroca, Urbestro de Sant Cugat del Vallés, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>"50-a Hispana Kongreso de Esperanto : 11/16 julio 1990, Sant Cugat del Vallés". KONGRESLIBRO. pp. 4-5</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Trinidad Garcia Cobacho, kiu salutis en la Kongreslibro,<ref> KONGRESLIBRO. p. 8</ref> kaj estis komponita ankaŭ de Salvador Aragay i Galbany, Josep Castañé Roque, José Manuel Conde Llinares, Adán Sánchez Hervás, Alicia Smith Corrons, Gloria Corrons Sánchez, Joan Sutrias Asenjo, V. Hernández Llusera, Luís Serrano Pérez, Josep Mª Galofré Domingo, Ernest Roca Genesca, Santiago Torné Grau, Giordano Moya Escayola, Milán Sudec, Jaume Deltell Alzamora kaj Friedel Sudec.<ref> KONGRESLIBRO. p. 9</ref> Pri la [[Hispana Esperanto Federacio]] en ĝia estraro aperis kiel Prezidanto Antonio Alonso Núñez, kiu salutis en la Kongreslibro. Kaj estis komponita ankaŭ de Alberto Franco Ramirez, Manuel López Hernández, Luis Gil Pérez, José Nieves Pavón, Jordi Ferré, Antonio Marco Botella, Luis Hernández García, Inés Gastón kaj Rafael Ruiz Criado.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 6-7</ref> Partoprenis 196 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> KONGRESLIBRO. pp. 17-21</ref> La kongresejo estis Centro Borja. Funkciis libroservo. [[Federico Mayor Zaragoza]] adresis mesaĝon al kongreso, nome de [[UNESKO]].<ref> KONGRESLIBRO. p. 22</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref> KONGRESLIBRO. pp. 11-13</ref> === 11an DE JULIO === * Estraro de HEF: kunveno. HEJS—kunveno. Pluaj HEJS—aranĝoj kaj Fakaj Kunvenoj. * Interkona vespero. === 12an DE JULIO === * Estraro de HEF: kunveno. Libroservo de HEF. * Solena inaŭguro. Saluto de la Delegitoj. Festparolado de la prezidanto de HEF Antonio Alonso Núñez. Oficiala kongresfoto. * Ekskurso al [[Sabadell]] vizitante la monumenton al d-ro Zamenhof kaj la Muzeon de la Instituto pri Paleontologio d-ro M. Crusafont. * Fakaj kaj sekciaj kunvenoj de HEF: Fervojista, vegetarana, junulara, intruista, eldona. * Prelego fare de Frank Buckley, "Sesdek jaroj da esperantista vivo". === 13an DE JULIO === * Estraro de HEF: Kunveno. * Tuttaga ekskurso al la fama monaĥejo Poblet kaj al la [[Muzeo de Esperanto de Subirats|Hispana Esperanto—Muzeo de Sant Pau d'Ordal]]. * Unua parto de Seminario pri la Esperanta Konjugacio fare de Antonio Alonso Núñez. * Gitara koncerto fare de Joan Rafols. === 14an DE JULIO === * Prelego pri [[Lev Tolstoi]]. * Prelego fare de Luis Gilpérez Fraile: "Speleologio, la scienco pri esplorado de kavernoj. Kun lumbildoj." * "Portugala horo". Fare de membroj de Portugala Esperanto—Asocio. * Informoj pri agado en universitatoj: ** Pri ellaborata doktoriga disertacio koncerne al "Pedagogio en rilato al Esperanto" fare de [[Augusto Casquero de la Cruz]] ** Pri la projekto, Internacia Preuniversitataj Somerkursoj en Esperanto fare de Antonio Alonso Núñez. * Ĝenerala Kunveno de HEF. * Katalunaj folkloraj dancoj, prezentataj de L'Esbart de Sant Cugat del Vallés kaj de “[[Solo]]”. === 15an DE JULIO, dimanĉo === * Omaĝo al s-roj Petro Nuez kaj Ramon Fernández, fare de Giordano Moya. * Prezentado de novaj libroj: ''Kompleta lernolibro de Regula Esperanto''. Komplementa Volumo de Ludoviko Mimoo, ''Curso de Esperanto Metodo Bilbao'' de Julio Juanes kaj ''Esperanto en Prospektivo'' de Giordano Moya. * Kunveno pri la 78a Universala Kongreso de Esperanto de UEA. * Prelego fare de Miguel Fernández Martin, (tradukinto de García Lorca). Esperanta versio de la verkaro de Garcia Lorca. * Oficiala fermo de la kongreso. Disdonado de la premio Klara Silbernik. * Korusaj kantoj kaj habaneroj. === 16an DE JULIO === * Duontaga ekskurso al Barcelono kaj vizito de la konstruaĵoj de la Olimpikaj Ludoj. * Dua parto de la seminario pri konjugacio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1990]] [[Kategorio:Provinco Barcelono]] [[Kategorio:1990 en Hispanio]] 2080rw90gd3xjd3di8h9jcuxqka6923 0 945348 9387002 2026-05-29T20:02:16Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto golfo | akvejo = [[Atlantiko]] | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}) | insuloj= }} La '''golfo de Morbihan''' estas [[golfo]] de la [[Atlantiko]] en nordokcidenta [[Francio]], en la suda parto de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]]. Ĝi situas tuj sude de la urbo [[Vannes]]. La golfo apartenas al la [[Francaj departementoj|francia departemento]] [[Morbihan]], de kiu ĝi havas sian nomon." 9387002 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | akvejo = [[Atlantiko]] | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}) | insuloj= }} La '''golfo de Morbihan''' estas [[golfo]] de la [[Atlantiko]] en nordokcidenta [[Francio]], en la suda parto de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]]. Ĝi situas tuj sude de la urbo [[Vannes]]. La golfo apartenas al la [[Francaj departementoj|francia departemento]] [[Morbihan]], de kiu ĝi havas sian nomon. 4q9j0hzhnvpyamrfhz2gbw4emt3zgn4 9387027 9387002 2026-05-29T20:06:12Z ThomasPusch 1869 9387027 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | akvejo = [[Atlantiko]] | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}) | insuloj= }} La '''golfo de Morbihan''' - {{l-fr|golfe de Morbihan}}, {{l-br|mor Bihan}} - estas [[golfo]] de la [[Atlantiko]] en nordokcidenta [[Francio]], en la suda parto de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]]. Ĝi situas tuj sude de la urbo [[Vannes]]. La golfeto apartenas al la [[Francaj departementoj|francia departemento]] [[Morbihan]], de kiu ĝi havas sian nomon. {{Komenco de ilustraĵo|center}} {{Duobla mapo|Francio Bretonio|larĝo=500}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Francio Bretonio|Bildo}}|Mapo de Bretonio kun la nunaj administraj limoj kaj ĉefaj urboj}} {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Bretonio}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] qvnvojnk4ph4lwf17fror6gxwr87sce 9387033 9387027 2026-05-29T20:06:58Z ThomasPusch 1869 9387033 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | akvejo = [[Atlantiko]] | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}) | insuloj= }} La '''golfo de Morbihan''' - {{l-fr|golfe de Morbihan}}, {{l-br|mor Bihan}} - estas [[golfo]] de la [[Atlantiko]] en nordokcidenta [[Francio]], en la suda parto de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]]. Ĝi situas tuj sude de la urbo [[Vannes]]. La golfeto apartenas al la [[Francaj departementoj|francia departemento]] [[Morbihan]], de kiu ĝi havas sian nomon. <br/> {{Komenco de ilustraĵo|center}} {{Duobla mapo|Francio Bretonio|larĝo=500}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Francio Bretonio|Bildo}}|Mapo de Bretonio kun la nunaj administraj limoj kaj ĉefaj urboj}} {{projektoj}} {{ĝermo|Bretonio}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] g84wo8pa7bu7iimg8pwgdswhjmb2fma 9387092 9387033 2026-05-29T20:22:24Z ThomasPusch 1869 9387092 wikitext text/x-wiki {{informkesto golfo | nomo = golfo de Morbihan | akvejo = [[Atlantiko]] | regiono-ISO = FR | zomo = 7 | areo= {{Francio}} ({{Bretonio}}) | insuloj= }} La '''golfo de Morbihan''' - {{l-fr|golfe de Morbihan}}, {{l-br|mor Bihan}} - estas [[golfo]] de la [[Atlantiko]] en nordokcidenta [[Francio]], en la suda parto de la [[Francio|francia]] regiono [[Bretonio]]. Ĝi situas tuj sude de la urbo [[Vannes]]. La golfeto apartenas al la [[Francaj departementoj|francia departemento]] [[Morbihan]], de kiu ĝi havas sian nomon. <br/> {{Komenco de ilustraĵo|center}} {{Duobla mapo|Francio Bretonio|larĝo=500}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Francio Bretonio|Bildo}}|Mapo de Bretonio kun la nunaj administraj limoj kaj ĉefaj urboj}} <gallery widths=200> France - Ile-aux-Moines - port.jpg|{{centre|haveno de la insulo [[Île-aux-Moines]]}} France-golfe du morbihan-maison rose.jpg|{{centre|la „rozkolora domo“: orientilo por ŝipistoj navigantaj al [[Vannes]]}} Sinagot - Golfe du Morbihan - 01.jpg|{{centre|„Sinagot“: tradicia velboata tipo de la golfa haveno [[Séné]]}} Port de Vannes par M. Riegler.jpg|{{centre|la [[jaĥta haveno]] de [[Vannes]]}} </gallery> {{projektoj}} {{ĝermo|Bretonio}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en Francio]] [[Kategorio:Golfetoj de Bretonio]] ryb0kqmln6j6cu1s0ewg0tp0hwjyrgt 0 945349 9387072 2026-05-29T20:17:32Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Fiziopatologio]] 9387072 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fiziopatologio]] t8yvq074479vhapelmkav7igeujqmsj 1 945350 9387102 2026-05-29T20:44:55Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Mi alvokas helpon kontroli iam la multajn ruĝajn ligilojn tie. Ekzemple mi ĵus trovis la ligilon [[Eŭgeno la 4-a (papo)|Eŭgeno la 4-a]], kiu fakte estas [[Eŭgeno la 4-a (papo)]] kaj ŝajnigas ke teksto pri la historia homo ne ekzistus. Tio estas stranga, ĉar laŭ mi esperantlingvaj tekstoj estas pri ĉiuj papoj, kaj efektive, simple la ligilo estas [[Eŭgeno la 4-a]] (teksto farita en majo 2013, ne hieraŭ). Ligilo "Eŭgeno la 4-a (papo)" nur sencus se estus p..." 9387102 wikitext text/x-wiki Mi alvokas helpon kontroli iam la multajn ruĝajn ligilojn tie. Ekzemple mi ĵus trovis la ligilon [[Eŭgeno la 4-a (papo)|Eŭgeno la 4-a]], kiu fakte estas [[Eŭgeno la 4-a (papo)]] kaj ŝajnigas ke teksto pri la historia homo ne ekzistus. Tio estas stranga, ĉar laŭ mi esperantlingvaj tekstoj estas pri ĉiuj papoj, kaj efektive, simple la ligilo estas [[Eŭgeno la 4-a]] (teksto farita en majo 2013, ne hieraŭ). Ligilo "Eŭgeno la 4-a (papo)" nur sencus se estus pluraj esperantaj tekstoj pri diversaj regantoj kiuj ĉiuj nomiĝus "Eŭgeno la 4-a" - tio ne verŝajnas, la nomo ne estas tiom grandkvante uzata por regantoj kiom Ludoviko aŭ Georgo. Tial povas ankaŭ esti ke aliaj ligiloj estas simple malatente skribitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 29 maj. 2026 (UTC) aebify9g027dnkmbfgtl0ce6ripwr6d 9387116 9387102 2026-05-29T21:01:55Z ThomasPusch 1869 9387116 wikitext text/x-wiki Mi alvokas helpon kontroli iam la multajn ruĝajn ligilojn tie. Ekzemple mi ĵus trovis la ligilon [[Eŭgeno la 4-a (papo)|Eŭgeno la 4-a]], kiu fakte estas [[Eŭgeno la 4-a (papo)]] kaj ŝajnigas ke teksto pri la historia homo ne ekzistus. Tio estas stranga, ĉar laŭ mi esperantlingvaj tekstoj estas pri ĉiuj papoj, kaj efektive, simple la ligilo estas [[Eŭgeno la 4-a]] (teksto farita en majo 2013, ne hieraŭ). Ligilo "Eŭgeno la 4-a (papo)" nur sencus se estus pluraj esperantaj tekstoj pri diversaj regantoj kiuj ĉiuj nomiĝus "Eŭgeno la 4-a" - tio ne verŝajnas, la nomo ne estas tiom grandkvante uzata por regantoj kiom Ludoviko aŭ Georgo. Tial povas ankaŭ esti ke aliaj ligiloj estas simple malatente skribitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 29 maj. 2026 (UTC) Kaj ankaŭ necesas vere traduki ĉiujn referencojn, kiuj foje havas strangajn neesperantajn vortojn. Ekzemple kio estas tomo en "volumo 21, tomo 4"? Laŭ PIV [https://vortaro.net/#Tomo_kd Tomo] estas mallongigo de Tomaso, sed kio ĉi tie ne havus sencon. Mi konas vorton tomo ankaŭ en la hispana lingvo kie ĝi signifas "volumo", sed tio en listigo "volumo 21, tomo 4" ankaŭ ne sencas. Klaras ke multaj vortetoj "in" ne rilatas al virinoj, sed estas simple anglaj vortoj ne tradukitaj al esperanta "en". Ktp ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:01, 29 maj. 2026 (UTC) 7dtctnozcxta1czlgvm2avq8unlwogp 9387117 9387116 2026-05-29T21:02:14Z ThomasPusch 1869 9387117 wikitext text/x-wiki Mi alvokas helpon kontroli iam la multajn ruĝajn ligilojn tie. Ekzemple mi ĵus trovis la ligilon [[Eŭgeno la 4-a (papo)|Eŭgeno la 4-a]], kiu fakte estas [[Eŭgeno la 4-a (papo)]] kaj ŝajnigas ke teksto pri la historia homo ne ekzistus. Tio estas stranga, ĉar laŭ mi esperantlingvaj tekstoj estas pri ĉiuj papoj, kaj efektive, simple la ligilo estas [[Eŭgeno la 4-a]] (teksto farita en majo 2013, ne hieraŭ). Ligilo "Eŭgeno la 4-a (papo)" nur sencus se estus pluraj esperantaj tekstoj pri diversaj regantoj kiuj ĉiuj nomiĝus "Eŭgeno la 4-a" - tio ne verŝajnas, la nomo ne estas tiom grandkvante uzata por regantoj kiom Ludoviko aŭ Georgo. Tial povas ankaŭ esti ke aliaj ligiloj estas simple malatente skribitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 29 maj. 2026 (UTC) :Kaj ankaŭ necesas vere traduki ĉiujn referencojn, kiuj foje havas strangajn neesperantajn vortojn. Ekzemple kio estas tomo en "volumo 21, tomo 4"? Laŭ PIV [https://vortaro.net/#Tomo_kd Tomo] estas mallongigo de Tomaso, sed kio ĉi tie ne havus sencon. Mi konas vorton tomo ankaŭ en la hispana lingvo kie ĝi signifas "volumo", sed tio en listigo "volumo 21, tomo 4" ankaŭ ne sencas. Klaras ke multaj vortetoj "in" ne rilatas al virinoj, sed estas simple anglaj vortoj ne tradukitaj al esperanta "en". Ktp ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:01, 29 maj. 2026 (UTC) 7a0kzsaz7efg6fmckhib0bmflgzyf1m 9387120 9387117 2026-05-29T21:11:15Z ThomasPusch 1869 9387120 wikitext text/x-wiki Mi alvokas helpon kontroli iam la multajn ruĝajn ligilojn tie. Ekzemple mi ĵus trovis la ligilon [[Eŭgeno la 4-a (papo)|Eŭgeno la 4-a]], kiu fakte estas [[Eŭgeno la 4-a (papo)]] kaj ŝajnigas ke teksto pri la historia homo ne ekzistus. Tio estas stranga, ĉar laŭ mi esperantlingvaj tekstoj estas pri ĉiuj papoj, kaj efektive, simple la ligilo estas [[Eŭgeno la 4-a]] (teksto farita en majo 2013, ne hieraŭ). Ligilo "Eŭgeno la 4-a (papo)" nur sencus se estus pluraj esperantaj tekstoj pri diversaj regantoj kiuj ĉiuj nomiĝus "Eŭgeno la 4-a" - tio ne verŝajnas, la nomo ne estas tiom grandkvante uzata por regantoj kiom Ludoviko aŭ Georgo. Tial povas ankaŭ esti ke aliaj ligiloj estas simple malatente skribitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 29 maj. 2026 (UTC) :Kaj ankaŭ necesas vere traduki ĉiujn referencojn, kiuj foje havas strangajn neesperantajn vortojn. Ekzemple kio estas tomo en "volumo 21, tomo 4"? Laŭ PIV [https://vortaro.net/#Tomo_kd Tomo] estas mallongigo de Tomaso, sed kio ĉi tie ne havus sencon. Mi konas vorton tomo ankaŭ en la hispana lingvo kie ĝi signifas "volumo", sed tio en listigo "volumo 21, tomo 4" ankaŭ ne sencas. Klaras ke multaj vortetoj "in" ne rilatas al virinoj, sed estas simple anglaj vortoj ne tradukitaj al esperanta "en". Ktp ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:01, 29 maj. 2026 (UTC) ::Plie, se oni tiom amase faras ruĝajn ligilojn pri neekzistantaj esperantaj tekstoj, kial tiam estas listigo * ''Asteel'', elektroniko * ''Cargill'' produktas [[pektino]]n el pomrekrementoj kaj citronŝeloj. * ''[[Faurecia]]'', aŭtomobila pecisto, laboras precipe por [[Peugeot]]-[[Citroën]] situanta en Rennes. * ''Bic'' fabrikas fajrilojn, razilojn, skribiloj... -- ??? Ĝi povus ankaŭ esti * ''[[Asteel]]'', elektroniko * ''[[Cargill]]'' produktas [[pektino]]n el pom[[rekremento]]j kaj [[citronŝelo]]j. * ''[[Faurecia]]'', aŭtomobila pecisto, laboras precipe por [[Peugeot]]-[[Citroën]] situanta en Rennes. * ''[[Bic (firmao)]]'' fabrikas [[fajrilo]]jn, [[razilo]]jn, [[skribilo]]jn... Ha, paĝo ''[[Cargill]]'' eĉ jam ekzistas. Ĉiam necesas kontroli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 29 maj. 2026 (UTC) dg48bunfutnxobwkbdiito5soczehsg 9387121 9387120 2026-05-29T21:11:49Z ThomasPusch 1869 9387121 wikitext text/x-wiki Mi alvokas helpon kontroli iam la multajn ruĝajn ligilojn tie. Ekzemple mi ĵus trovis la ligilon [[Eŭgeno la 4-a (papo)|Eŭgeno la 4-a]], kiu fakte estas [[Eŭgeno la 4-a (papo)]] kaj ŝajnigas ke teksto pri la historia homo ne ekzistus. Tio estas stranga, ĉar laŭ mi esperantlingvaj tekstoj estas pri ĉiuj papoj, kaj efektive, simple la ligilo estas [[Eŭgeno la 4-a]] (teksto farita en majo 2013, ne hieraŭ). Ligilo "Eŭgeno la 4-a (papo)" nur sencus se estus pluraj esperantaj tekstoj pri diversaj regantoj kiuj ĉiuj nomiĝus "Eŭgeno la 4-a" - tio ne verŝajnas, la nomo ne estas tiom grandkvante uzata por regantoj kiom Ludoviko aŭ Georgo. Tial povas ankaŭ esti ke aliaj ligiloj estas simple malatente skribitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 29 maj. 2026 (UTC) :Kaj ankaŭ necesas vere traduki ĉiujn referencojn, kiuj foje havas strangajn neesperantajn vortojn. Ekzemple kio estas tomo en "volumo 21, tomo 4"? Laŭ PIV [https://vortaro.net/#Tomo_kd Tomo] estas mallongigo de Tomaso, sed kio ĉi tie ne havus sencon. Mi konas vorton tomo ankaŭ en la hispana lingvo kie ĝi signifas "volumo", sed tio en listigo "volumo 21, tomo 4" ankaŭ ne sencas. Klaras ke multaj vortetoj "in" ne rilatas al virinoj, sed estas simple anglaj vortoj ne tradukitaj al esperanta "en". Ktp ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:01, 29 maj. 2026 (UTC) Plie, se oni tiom amase faras ruĝajn ligilojn pri neekzistantaj esperantaj tekstoj, kial tiam estas listigo * ''Asteel'', elektroniko * ''Cargill'' produktas [[pektino]]n el pomrekrementoj kaj citronŝeloj. * ''[[Faurecia]]'', aŭtomobila pecisto, laboras precipe por [[Peugeot]]-[[Citroën]] situanta en Rennes. * ''Bic'' fabrikas fajrilojn, razilojn, skribiloj... -- ??? Ĝi povus ankaŭ esti * ''[[Asteel]]'', elektroniko * ''[[Cargill]]'' produktas [[pektino]]n el pom[[rekremento]]j kaj [[citronŝelo]]j. * ''[[Faurecia]]'', aŭtomobila pecisto, laboras precipe por [[Peugeot]]-[[Citroën]] situanta en Rennes. * ''[[Bic (firmao)]]'' fabrikas [[fajrilo]]jn, [[razilo]]jn, [[skribilo]]jn... Ha, paĝo ''[[Cargill]]'' eĉ jam ekzistas. Ĉiam necesas kontroli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 29 maj. 2026 (UTC) s8s1qfc66legqibvkrvcewll25b353z 0 945351 9387105 2026-05-29T20:45:59Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Klasika Filologio]] al [[Klasika filologio]] anstataŭigante alidirektilon: ŝajne erara uskleco 9387105 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Klasika filologio]] tnnjh4kjch7zrabd3as3b7c5e7qiuh5 1 945352 9387107 2026-05-29T20:45:59Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Diskuto:Klasika Filologio]] al [[Diskuto:Klasika filologio]]: ŝajne erara uskleco 9387107 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Klasika filologio]] 6bbiqwzcce0r18ynhvipooy0uu08qjo 0 945353 9387110 2026-05-29T20:47:47Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Ludoviko la 16-a (Francio)]] al [[Ludoviko la 16-a]] anstataŭigante alidirektilon: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 9387110 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ludoviko la 16-a]] tojreqaqsfrkkixh30l1ezv7hops3l1 1 945354 9387112 2026-05-29T20:47:47Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Diskuto:Ludoviko la 16-a (Francio)]] al [[Diskuto:Ludoviko la 16-a]]: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 9387112 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Ludoviko la 16-a]] pf7nwee39317qcsaa5ijdc9az1xd4gr 0 945355 9387114 2026-05-29T20:48:19Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Ludoviko la 15-a (Francio)]] al [[Ludoviko la 15-a]] anstataŭigante alidirektilon: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 9387114 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ludoviko la 15-a]] 90o8q68dwx8llnqy0gq3b3iuaw777ym 0 945356 9387115 2026-05-29T20:57:09Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Malago]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |jaro= [[1990]] |bildo = }} La '''53-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 16-a ĝis la 21-a de julio [[1994]] en [[Malago]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]]. En la Honora Komitato aperis la unua Manuel Chaves, prezidanto de la Aútonoma Komunumo de Andaluzio. En la Estraro de HEF listiĝis Antonio Alonso Nŭñez, Marcos Cr..." 9387115 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Malago]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |jaro= [[1990]] |bildo = }} La '''53-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 16-a ĝis la 21-a de julio [[1994]] en [[Malago]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]]. En la Honora Komitato aperis la unua Manuel Chaves, prezidanto de la Aútonoma Komunumo de Andaluzio. En la Estraro de HEF listiĝis Antonio Alonso Nŭñez, Marcos Cruz Martin, José Mª Galofre Domingo, José Mª Bernabéu Franco, kaj en la Organiza Kongresa Komitato Andrés Martín González, Ángeles Salazar Blázquez, Enriqueta Hurtado Márquez, Julio Herrero Segura kaj Antonio González Álvarez.<ref>"53a Hispana Kongreso de Esperanto : Malago, 16-21 julio 1994 : dokumentaro", p. 2</ref> Partoprenis 89 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> Dokumentaro. pp. 13-14</ref> La kongresejo estis Centro Borja. Funkciis libroservo. ==Dokumentaro== La kongreslibro fakte estis laŭnome ''Dokumentaro'' kaj ne sekvis la tradiciajn modelojn de iamaj kongreslibroj. La enhavataj dokumentoj celis estis utilaj por debatoj kongresaj kaj eĉ postaj, kaj estis jenaj: * Kongresa Debato pri HEF.<ref>"53a Hispana Kongreso de Esperanto : Malago, 16-21 julio 1994 : dokumentaro", Dokumentaro pp. 3-5</ref> * La interna ideo de Esperanto kaj la Homaranismo. Giordano Moya.<ref>Dokumentaro p. 6</ref> * Esperanto en la Politiko kaj la Politiko en Esperanto. Luis Serrano.<ref>Dokumentaro pp. 6-7</ref> * Esperanto, la fantasta lingvo. Miguel Gutiérrez Adúriz.<ref>Dokumentaro pp. 8-9</ref> * Esperanto kaj la laboristaro. Luis Serrano.<ref>Dokumentaro pp. 20-22</ref> * Instruado.<ref>Dokumentaro pp. 11-12</ref> * El Esperanto como lengua propedéutica. Augusto Casquero.<ref>Dokumentaro pp. 15-20</ref> * IKEF. Franz Josef Braun, Prezidanto de IKEF.<ref>Dokumentaro pp. 20-22</ref> * ERA-KODO. “Esperanto” Radikala Asocio.<ref>Dokumentaro pp. 23-25</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Dokumentaro p. 26</ref> === 16a de julio === * Malfermo de la Kongreso. Asembleo de prezidantoj de asocioj kaj grupoj * Prelego pri £sperantaj supersignoj === 17a de julio === * Laborkunvenoj pri Esperanto kaj Politiko, pri Instruado de Esperanto, pri Esperanto kaj Ekonomio, kaj pri Esperanto kaj Politiko * Kurso de andaluzaj dancoj kaj Kurso de Esperanto * Asembleo de HEF (la parto) * Prelego pri ''La Interna Ideo de Esperanto kaj la Homaranismo'' === 18a de julio === * Laborkunvenoj pri Esperanto kaj Politiko, pri Instruado de Esperanto, pri Esperanto kaj Ekonomio, kaj pri Esperanto kaj Politiko * Kurso de andaluzaj dancoj kaj Kurso de Esperanto * Asembleo de HEF (2a parto) kaj Asembleo de AEU * Prelego pri ''Esperanto, fantasta lingvo'' === 19a de julio === * Tuttaga ekskurso === 20a de julio === * Laborkunvenoj pri Esperanto kaj Politiko, pri Instruado de Esperanto, pri Esperanto kaj Ekonomio, kaj pri Esperanto kaj Politiko * Kurso de andaluzaj dancoj kaj Kurso de Esperanto * Asembleo de HEF (2a parto) * Prelego pri ''La laboristaro kaj la Esperanto-movado'' === 21a de julio === Koncerto kaj Fermo de la Kongreso == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1994]] [[Kategorio:Malago]] [[Kategorio:1994 en Hispanio]] 7mvss433uqgts8e2kpipy5cie6u8efi 9387130 9387115 2026-05-29T21:20:42Z Kani 670 9387130 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Malago]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |jaro= [[1990]] |bildo = }} La '''53-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 16-a ĝis la 21-a de julio [[1994]] en [[Malago]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]]. En la Honora Komitato aperis la unua Manuel Chaves, prezidanto de la Aútonoma Komunumo de Andaluzio. En la Estraro de HEF listiĝis Antonio Alonso Nŭñez, Marcos Cruz Martin, José Mª Galofre Domingo, José Mª Bernabéu Franco, kaj en la Organiza Kongresa Komitato Andrés Martín González, Ángeles Salazar Blázquez, Enriqueta Hurtado Márquez, Julio Herrero Segura kaj Antonio González Álvarez.<ref>"53a Hispana Kongreso de Esperanto : Malago, 16-21 julio 1994 : dokumentaro", p. 2</ref> Partoprenis 89 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> Dokumentaro. pp. 13-14</ref> ==Dokumentaro== La kongreslibro fakte estis laŭnome ''Dokumentaro'' kaj ne sekvis la tradiciajn modelojn de iamaj kongreslibroj. La enhavataj dokumentoj celis estis utilaj por debatoj kongresaj kaj eĉ postaj, kaj estis jenaj: * Kongresa Debato pri HEF.<ref>"53a Hispana Kongreso de Esperanto : Malago, 16-21 julio 1994 : dokumentaro", Dokumentaro pp. 3-5</ref> * La interna ideo de Esperanto kaj la Homaranismo. Giordano Moya.<ref>Dokumentaro p. 6</ref> * Esperanto en la Politiko kaj la Politiko en Esperanto. Luis Serrano.<ref>Dokumentaro pp. 6-7</ref> * Esperanto, la fantasta lingvo. Miguel Gutiérrez Adúriz.<ref>Dokumentaro pp. 8-9</ref> * Esperanto kaj la laboristaro. Luis Serrano.<ref>Dokumentaro pp. 20-22</ref> * Instruado.<ref>Dokumentaro pp. 11-12</ref> * El Esperanto como lengua propedéutica. Augusto Casquero.<ref>Dokumentaro pp. 15-20</ref> * IKEF. Franz Josef Braun, Prezidanto de IKEF.<ref>Dokumentaro pp. 20-22</ref> * ERA-KODO. “Esperanto” Radikala Asocio.<ref>Dokumentaro pp. 23-25</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Dokumentaro p. 26</ref> === 16a de julio === * Malfermo de la Kongreso. Asembleo de prezidantoj de asocioj kaj grupoj * Prelego pri £sperantaj supersignoj === 17a de julio === * Laborkunvenoj pri Esperanto kaj Politiko, pri Instruado de Esperanto, pri Esperanto kaj Ekonomio, kaj pri Esperanto kaj Politiko * Kurso de andaluzaj dancoj kaj Kurso de Esperanto * Asembleo de HEF (la parto) * Prelego pri ''La Interna Ideo de Esperanto kaj la Homaranismo'' === 18a de julio === * Laborkunvenoj pri Esperanto kaj Politiko, pri Instruado de Esperanto, pri Esperanto kaj Ekonomio, kaj pri Esperanto kaj Politiko * Kurso de andaluzaj dancoj kaj Kurso de Esperanto * Asembleo de HEF (2a parto) kaj Asembleo de AEU * Prelego pri ''Esperanto, fantasta lingvo'' === 19a de julio === * Tuttaga ekskurso === 20a de julio === * Laborkunvenoj pri Esperanto kaj Politiko, pri Instruado de Esperanto, pri Esperanto kaj Ekonomio, kaj pri Esperanto kaj Politiko * Kurso de andaluzaj dancoj kaj Kurso de Esperanto * Asembleo de HEF (2a parto) * Prelego pri ''La laboristaro kaj la Esperanto-movado'' === 21a de julio === Koncerto kaj Fermo de la Kongreso == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1994]] [[Kategorio:Malago]] [[Kategorio:1994 en Hispanio]] letjbp2xkptydd5b25hvgzixamjqquv 0 945357 9387137 2026-05-29T21:55:31Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Malago]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''60-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 22a ĝis la 24a en [[San Javier]], kaj de la 25a ĝis la 30a de junio [[2001]], en [[Santiago de la Ribera]], [[Murcio]], [[Hispanio]]. La prezidanto de la organiza komitato estis Celso Sánchez Sánchez, kiu salutis en la kongreslibro.<ref> ''60a Hispana Esper..." 9387137 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Malago]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''60-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 22a ĝis la 24a en [[San Javier]], kaj de la 25a ĝis la 30a de junio [[2001]], en [[Santiago de la Ribera]], [[Murcio]], [[Hispanio]]. La prezidanto de la organiza komitato estis Celso Sánchez Sánchez, kiu salutis en la kongreslibro.<ref> ''60a Hispana Esperanto-Kongreso : 22 ĝis 24 de junio 2001, San Javier, 25 ĝis 30 de junio 2001, Santiago de la Ribera''. Kongreslibro. p. 4</ref> Ceteraj komitatanoj estis Tomás Ortiz Garcia, Enrique Gago Robles, Vicente Sánchez Lumbreras, Jesús de las Heras Jiménez, Norman Berdichevsky, Juan A. Cabezos Martínez, kaj Fº Javier Fernández Cegarra.<ref> Kongreslibro. p. 23</ref> Salutis ankaŭ José Rodríguez Sánchez, urbestro de San Javier.<ref> Kongreslibro. p. 5</ref> La kongreslibro apartiĝas de la tradiciaj kongreslibroj kaj iĝas kvazaŭ turisma gvidilo (ne nur pri la kongreso) kun dulingvaj tekstoj, sed la programo ankaŭ en germana, kataluna, franca, angla, itala, portugala kaj eĉ rusa! Partoprenis 68 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> Kongreslibro. pp. 36-37</ref> Funkciis libroservo, filatela ekspozicio ktp. La tri unuaj tagoj (22a, 23a kaj 24a de junio), la kongresejo estis "Parque Almansa, Centro Cívico" en San Javier. Por la ceteraj postkongresaj tagoj estis dua ejo: "Centro Cultural Príncipe de Asturias", en Santiago de la Ribera, tre apuda urbeto. ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Dokumentaro p. 26</ref> ===22a de junio=== * Seminario: "Eldonado de libroj, revuoj kaj bultenoj per komputilaj rimedoj". Miguel Gutiérrez Adúriz (kaj sekvaj tagoj). * Estrarkunsido. * Koncerto "Los Secretos" (page) ===23a de junio=== * Solena inaŭguro de la kongreso. * Inaŭguro de esperanto-fako ĉe la urbodoma biblioteko. * Oficiala inaŭguro de la esperanto-grupo "Malgranda Maro". * Oficiala foto. * Inaŭguro de la strato "Idioma Esperanto". ===24a de junio=== * Ĝenerala asembleo. ==Postkongreso (kun libera tempo)== ===25a de junio=== * Prelego de Jesús de las Heras: "El síndrome de Babel". ===26a de junio=== * Prelego de de Norman Berdichevsky "Esperanto y la Geografia". ===27a de junio=== * Vizito al Surstrata Bazaro. ===28a de junio=== * Vizito al kotobanejoj kaj salejoj. ===29a de junio=== * Vizito al fruktoĝardenoj kaj rivero Segura. ''Museo de la Huerta'' en Alcantarilla kaj banloko de [[Archena]]. ===30a de junio=== * Folklora festivalo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2001]] [[Kategorio:Murcio]] [[Kategorio:2001 en Hispanio]] a6kjg91j6n3bvk5s1pnw8gd6pbraeyh 9387138 9387137 2026-05-29T21:55:58Z Kani 670 9387138 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Malago]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''60-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 22a ĝis la 24a en [[San Javier]], kaj de la 25a ĝis la 30a de junio [[2001]], en Santiago de la Ribera, [[Murcio]], [[Hispanio]]. La prezidanto de la organiza komitato estis Celso Sánchez Sánchez, kiu salutis en la kongreslibro.<ref> ''60a Hispana Esperanto-Kongreso : 22 ĝis 24 de junio 2001, San Javier, 25 ĝis 30 de junio 2001, Santiago de la Ribera''. Kongreslibro. p. 4</ref> Ceteraj komitatanoj estis Tomás Ortiz Garcia, Enrique Gago Robles, Vicente Sánchez Lumbreras, Jesús de las Heras Jiménez, Norman Berdichevsky, Juan A. Cabezos Martínez, kaj Fº Javier Fernández Cegarra.<ref> Kongreslibro. p. 23</ref> Salutis ankaŭ José Rodríguez Sánchez, urbestro de San Javier.<ref> Kongreslibro. p. 5</ref> La kongreslibro apartiĝas de la tradiciaj kongreslibroj kaj iĝas kvazaŭ turisma gvidilo (ne nur pri la kongreso) kun dulingvaj tekstoj, sed la programo ankaŭ en germana, kataluna, franca, angla, itala, portugala kaj eĉ rusa! Partoprenis 68 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> Kongreslibro. pp. 36-37</ref> Funkciis libroservo, filatela ekspozicio ktp. La tri unuaj tagoj (22a, 23a kaj 24a de junio), la kongresejo estis "Parque Almansa, Centro Cívico" en San Javier. Por la ceteraj postkongresaj tagoj estis dua ejo: "Centro Cultural Príncipe de Asturias", en Santiago de la Ribera, tre apuda urbeto. ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Dokumentaro p. 26</ref> ===22a de junio=== * Seminario: "Eldonado de libroj, revuoj kaj bultenoj per komputilaj rimedoj". Miguel Gutiérrez Adúriz (kaj sekvaj tagoj). * Estrarkunsido. * Koncerto "Los Secretos" (page) ===23a de junio=== * Solena inaŭguro de la kongreso. * Inaŭguro de esperanto-fako ĉe la urbodoma biblioteko. * Oficiala inaŭguro de la esperanto-grupo "Malgranda Maro". * Oficiala foto. * Inaŭguro de la strato "Idioma Esperanto". ===24a de junio=== * Ĝenerala asembleo. ==Postkongreso (kun libera tempo)== ===25a de junio=== * Prelego de Jesús de las Heras: "El síndrome de Babel". ===26a de junio=== * Prelego de de Norman Berdichevsky "Esperanto y la Geografia". ===27a de junio=== * Vizito al Surstrata Bazaro. ===28a de junio=== * Vizito al kotobanejoj kaj salejoj. ===29a de junio=== * Vizito al fruktoĝardenoj kaj rivero Segura. ''Museo de la Huerta'' en Alcantarilla kaj banloko de [[Archena]]. ===30a de junio=== * Folklora festivalo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2001]] [[Kategorio:Murcio]] [[Kategorio:2001 en Hispanio]] m9d2h7ezbf0bqcocx00kn1x4k96u2ma 9387143 9387138 2026-05-29T22:11:16Z Kani 670 9387143 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[San Javier]], [[Murcio]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''60-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 22a ĝis la 24a en [[San Javier]], kaj de la 25a ĝis la 30a de junio [[2001]], en Santiago de la Ribera, [[Murcio]], [[Hispanio]]. La prezidanto de la organiza komitato estis Celso Sánchez Sánchez, kiu salutis en la kongreslibro.<ref> ''60a Hispana Esperanto-Kongreso : 22 ĝis 24 de junio 2001, San Javier, 25 ĝis 30 de junio 2001, Santiago de la Ribera''. Kongreslibro. p. 4</ref> Ceteraj komitatanoj estis Tomás Ortiz Garcia, Enrique Gago Robles, Vicente Sánchez Lumbreras, Jesús de las Heras Jiménez, Norman Berdichevsky, Juan A. Cabezos Martínez, kaj Fº Javier Fernández Cegarra.<ref> Kongreslibro. p. 23</ref> Salutis ankaŭ José Rodríguez Sánchez, urbestro de San Javier.<ref> Kongreslibro. p. 5</ref> La kongreslibro apartiĝas de la tradiciaj kongreslibroj kaj iĝas kvazaŭ turisma gvidilo (ne nur pri la kongreso) kun dulingvaj tekstoj, sed la programo ankaŭ en germana, kataluna, franca, angla, itala, portugala kaj eĉ rusa! Partoprenis 68 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref> Kongreslibro. pp. 36-37</ref> Funkciis libroservo, filatela ekspozicio ktp. La tri unuaj tagoj (22a, 23a kaj 24a de junio), la kongresejo estis "Parque Almansa, Centro Cívico" en San Javier. Por la ceteraj postkongresaj tagoj estis dua ejo: "Centro Cultural Príncipe de Asturias", en Santiago de la Ribera, tre apuda urbeto. ==Programo== Menciendas jenaj programeroj: ===22a de junio=== * Seminario: "Eldonado de libroj, revuoj kaj bultenoj per komputilaj rimedoj". Miguel Gutiérrez Adúriz (kaj sekvaj tagoj). * Estrarkunsido. * Koncerto "Los Secretos" (page) ===23a de junio=== * Solena inaŭguro de la kongreso. * Inaŭguro de esperanto-fako ĉe la urbodoma biblioteko. * Oficiala inaŭguro de la esperanto-grupo "Malgranda Maro". * Oficiala foto. * Inaŭguro de la strato "Idioma Esperanto". ===24a de junio=== * Ĝenerala asembleo. ==Postkongreso (kun libera tempo)== ===25a de junio=== * Prelego de Jesús de las Heras: "El síndrome de Babel". ===26a de junio=== * Prelego de de Norman Berdichevsky "Esperanto y la Geografia". ===27a de junio=== * Vizito al Surstrata Bazaro. ===28a de junio=== * Vizito al kotobanejoj kaj salejoj. ===29a de junio=== * Vizito al fruktoĝardenoj kaj rivero Segura. ''Museo de la Huerta'' en Alcantarilla kaj banloko de [[Archena]]. ===30a de junio=== * Folklora festivalo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2001]] [[Kategorio:Murcio]] [[Kategorio:2001 en Hispanio]] omsscguhtuwoxr8z5gfjyserbobg7hq 0 945358 9387151 2026-05-29T23:10:54Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''A Perfect Day''''' (Perfekta tago) estas anglalingva hispana filmo de [[2015]] reĝisorita de [[Fernando León de Aranoa]], bazita sur la romano de Paula Farias nome ''Dejarse llover'' (permesi pluvon). ==Intrigo== {{Intrigo}} Grupo de kunlaborantoj de fikcia [[NRO]] laboras en milita zono tuj post teoria batalĉeso. Mambrú ([[Benicio del Toro]]) kaj liaj helpantoj baraktas por elpreni el [[puto]] kadavro..." 9387151 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''A Perfect Day''''' (Perfekta tago) estas anglalingva hispana filmo de [[2015]] reĝisorita de [[Fernando León de Aranoa]], bazita sur la romano de Paula Farias nome ''Dejarse llover'' (permesi pluvon). ==Intrigo== {{Intrigo}} Grupo de kunlaborantoj de fikcia [[NRO]] laboras en milita zono tuj post teoria batalĉeso. Mambrú ([[Benicio del Toro]]) kaj liaj helpantoj baraktas por elpreni el [[puto]] kadavron kiun iu enĵetis por polui la akvon kaj malhelpi la akvoliveradon al la lokanoj. Ili devas trovi fortan ŝnuron tiucele, sed tio malfacilas pro diversaj aferoj. La historia kunteksto estas la [[Bosnia Milito]], mikrokosmo en kiu kunvivas batalantoj, [[Pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj|blukaskuloj]], kunlaborantoj, lokanoj ktp. Paralele ili devas porti abandonitan infanon al lia avo, ĉar liaj gepatroj mortis. Fakte ili estis pendumitaj, kaj ties ŝnuro estas tiu kiun ili utilis por elpreni la kadavron. Kiam ili jam preskaŭ plenumis la celon, blukaskuloj malhelpis tion. En la filmofino la kadavro eliris el la puto pro neatendita maniero. {{Intrigofino}} ==Geaktoraro kaj roluloj== * [[Tim Robbins]]: B * [[Benicio del Toro]]: Mambrú * [[Olga Kurilenko]]: Katja * [[Mélanie Thierry]]: Sophie * Fedja Stukan: Damir * Eldar Residovic: Nikola * [[Sergi López]]: Goyo ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.imdb.com/title/tt3577624/ en imdb] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2015]] [[Kategorio:Bosnio kaj Hercegovino]] c3xgs9o384xjfpv6fowyodu28163kl9 9387152 9387151 2026-05-29T23:12:52Z Kani 670 9387152 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''A Perfect Day''''' (Perfekta tago) estas anglalingva hispana filmo de [[2015]] reĝisorita de [[Fernando León de Aranoa]], bazita sur la romano de Paula Farias nome ''Dejarse llover'' (permesi pluvon). ==Intrigo== {{Intrigo}} Grupo de kunlaborantoj de fikcia [[NRO]] laboras en milita zono tuj post teoria batalĉeso. Mambrú ([[Benicio del Toro]]) kaj liaj helpantoj baraktas por elpreni el [[puto]] kadavron kiun iu enĵetis por polui la akvon kaj malhelpi la akvoliveradon al la lokanoj. Ili devas trovi fortan ŝnuron tiucele, sed tio malfacilas pro diversaj aferoj. La historia kunteksto estas la [[Bosnia Milito]], mikrokosmo en kiu kunvivas batalantoj, [[Pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj|blukaskuloj]], kunlaborantoj, lokanoj ktp. Paralele ili devas porti abandonitan infanon al lia avo, ĉar liaj gepatroj mortis. Fakte ili estis pendumitaj, kaj ties ŝnuro estas tiu kiun ili utilis por elpreni la kadavron. Kiam ili jam preskaŭ plenumis la celon, blukaskuloj malhelpis tion. En la filmofino la kadavro eliris el la puto pro neatendita maniero. {{Intrigofino}} ==Geaktoraro kaj roluloj== * [[Tim Robbins]]: B * [[Benicio del Toro]]: Mambrú * [[Olga Kurilenko]]: Katja * [[Mélanie Thierry]]: Sophie * Fedja Stukan: Damir * Eldar Residovic: Nikola * [[Sergi López]]: Goyo ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.imdb.com/title/tt3577624/ en imdb] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2015]] [[Kategorio:Bosnio kaj Hercegovino]] ahkoj0ogqrx5s5zxm9s4nw3g8uq4jed 0 945359 9387154 2026-05-29T23:13:15Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto fervojlinio |larĝo = Malgranda ringo de la<br>Moskva fervojo |dosiero = 1908 moscow mozd.jpg |priskribo = Skemo de la Distrikta fervojo de 1908 |fono = #{{Moskva metroo/linikoloro|14}} |tipo = ringa |statuso = aktiva |lando = {{Rusio}} |loko = {{Moskvo}} |finaj = neniuj |stacioj = 12 (16 inkluzive de bra..." 9387154 wikitext text/x-wiki {{Informkesto fervojlinio |larĝo = Malgranda ringo de la<br>Moskva fervojo |dosiero = 1908 moscow mozd.jpg |priskribo = Skemo de la Distrikta fervojo de 1908 |fono = #{{Moskva metroo/linikoloro|14}} |tipo = ringa |statuso = aktiva |lando = {{Rusio}} |loko = {{Moskvo}} |finaj = neniuj |stacioj = 12 (16 inkluzive de branĉoj)<br>+ 31 p. p. |jaro de malfermo = {{jaro|1903||fervojo}}—{{jaro|1908||fervojo}} |retejo = |subigo = [[Moskva fervojo]] [[Moskva-Kurska regiono de la Moskva fervojo|(Moskva-Kurska regiono)]] |jaro de fermo = |longo = 54 |ŝpuro = 1520 |elektrizo = [[konstanta kurento|=3 kV]]{{efn|Parto de la varvojoj kaj deklivirejoj al radialaj direktoj ne estas elektrigitaj}} |rapido = |mapo = |ap.mapo = |skemo = [[Dosiero:Moscow Central Ring - passenger scheme2.png|300px]] |nomo de la skemo = Skemo de pasaĝerplatformoj sur la linio |faldi skemon = }} '''Malgranda ringo de la Moskva fervojo''' (MR MF) — distrikta [[Rela transporto|fervoja linio]] en [[Moskvo]], ankaŭ konata kiel '''Moskva ringa fervojo''' (MRF) kaj '''Moskva distrikta fervojo''' (MDF). Ĝi estas parto de la Moskva-Kurska regiono de la [[Moskva fervojo]]. De 1917 ĝis 1960 ĝi estis la oficiala urba limo.<ref>Dekreto de la [[Provizora Registaro de Rusio]] "Pri la aliĝo al la urbo Moskvo de la teritorio inkluzivita en la limoj de la fremdiĝozono por la Moskva Distrikta vojo", vidu "Kolekto de leĝoj kaj dekretoj de la registaro eldonita ĉe la Registara Senato" n-ro 141 de la 20-a de junio (malnova stilo) 1917.</ref> La longo de la ringo estas 54 km, kaj inkluzive de apudaj branĉoj kaj alirvojoj — 145 km. Kun dek radialaj fervojaj direktoj (naŭ direktoj de la [[Moskva fervojo]] kaj unu de la [[Oktobra fervojo]]) la ringo estas ligita per 22 konektaj branĉoj. La Malgranda ringo estas oportuna "ŝultro" por transigi trajnojn de unu radiala ĉeflinio al alia; ĝis nun ĝi estas tarifa punkto, laŭ kiu oni determinas la transportlongon (plej mallongan distancon) de transportataj varoj{{sfn|Lenski|2013|p=7}}. La Moskva distrikta fervojo<ref>{{cite web|url=http://www.parovoz.com/maps/mozhd.gif|title=Mapo de MMĴD|archive-url=https://archive.today/20120906070709/http://www.parovoz.com/maps/mozhd.gif|archive-date=2012-09-06}}</ref> estis konstruita ĉirkaŭ [[Moskvo]] laŭ la projekto de inĝeniero P. I. Raŝevskij en 1903—1908. La ringo rezultis ne tute ronda: en la nordokcidento ĝi malproksimiĝas je 12 km, kaj en la sudo ĝi pasas 5 km for de la Kremlo<ref name="autogenerated3">{{cite web|lang=ru|url=http://www.rg.ru/2010/12/25/poezd.html|title=Moskvo: Malgranda fervoja ringo estas rekonstruata por pasaĝertransporto|website=Rossijskaja gazeta|date=2010-12-25|access-date=2017-12-15|archive-date=2017-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215221244/https://rg.ru/2010/12/25/poezd.html|url-status=live}}</ref>. La stacioj estis projektitaj sub la gvido de arkitektoj [[Aleksandr Nikanoroviĉ Pomerancev|A. N. Pomerancev]] kaj [[Nikolaj Vladimiroviĉ Markovnikov|N. V. Markovnikov]] kaj reprezentas elstarajn verkojn en la stilo ''[[Secesio (stilo)|art nouveau]]''. La linio estis malfermita la {{SS|2|aŭgusto|1908|19|julio}}. La kalkulado de [[Versto|verstoj]] de la fervojo komenciĝis de la punkto de ĝia intersekco kun la [[Nikolaja fervojo]], laŭhorloĝe. Ĝis 1934 sur la linio okazis pasaĝertransporto. Poste, ĝis 2016, la linio estis uzata nur por vartransporto kaj servado de industriaj entreprenoj de la urbo. En 2012 sur la linio estis 12 aktivaj teknikaj stacioj sen pasaĝera laboro. En 2012—2016 estis farita rekonstruo de la Malgranda ringo por organizi sur la unua kaj dua ĉefvojoj la movadon de pasaĝeraj elektrotrajnoj. Ekde 2016 sur la MR MF cirkulas elektrotrajnoj de la intraurba ringa itinero<ref name=МКЖД>{{cite web|url=http://mkzd.ru|title=Moskva centra ringo (MCR) – nova speco de oportuna surtera transporto por rapida moviĝo tra Moskvo.|publisher=mkzd.ru|access-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223170200/http://mkzd.ru/|archive-date=2012-02-23|url-status=dead}}</ref><ref name=MosmetroMCC>{{cite web|url=http://mosmetro.ru/mcc/|title=Moskva centra ringo (MCR) celas fariĝi integra parto de la moderna transporta sistemo de la urbo, distribuante la pasaĝerfluojn de la ĉefurbo.|publisher=Moskva metroo (oficiala retejo)|access-date=2016-09-13|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308204508/https://mosmetro.ru/mcc/|url-status=live}}</ref><ref name="Ъ-Огонек">{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/3023880|title=MKĴD — fervoja transporto, kies reguloj de veturado estas reguligitaj de aliaj normigaj dokumentoj. (D. Pegov, estro de la Moskva metroo).|author=[[Kommersant]]|website=|date=2016-07-04|publisher=|access-date=2016-09-13|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025095148/http://www.kommersant.ru/doc/3023880|url-status=live}}</ref>, kiu ricevis la oficialan nomon '''[[Moskva centra ringo]]''' ('''MCR'''). La linio de pasaĝeraj trajnoj estas proksime integrita kun la [[Moskva metroo]], inkluzive de ĝia pagsistemo. Sur la skemoj de la metroo ĝi estas montrita per blanka linio kun ruĝa konturo kun la seria numero {{MOSMETRO icon|14|20}}<ref>{{cite web|url=https://stroi.mos.ru/news/vtoraia-kol-tsievaia-liniia-poiavilas-na-skhiemie-mietro-moskvy|title=«Dua ringa linio» aperis sur la skemo de la metroo de Moskvo|date=2016-06-07|publisher=Informa servo de la portalo de la Komplekso de urba politiko kaj konstruado de la urbo Moskvo|access-date=2016-06-12|archive-date=2016-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917194836/http://stroi.mos.ru/news/vtoraia-kol-tsievaia-liniia-poiavilas-na-skhiemie-mietro-moskvy|url-status=live}}</ref>. La pasaĝera movado estis malfermita la 10-an de septembro 2016<ref>{{cite web|title=Moskva centra ringo malfermiĝos la 10-an de septembro|url=https://rg.ru/2016/08/10/reg-cfo/moskovskoe-centralnoe-kolco-otroiut-10-sentiabria.html|website=Rossijskaja gazeta|date=2016-08-10|access-date=2017-12-15|lang=ru|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816221948/https://rg.ru/2016/08/10/reg-cfo/moskovskoe-centralnoe-kolco-otroiut-10-sentiabria.html|url-status=live}}</ref>. Laŭ la nove konstruita tria ĉefvojo kun longo de 37 km (de [[Presnja (stacio)|Presnja]] ĝis [[Ugreŝskaja (stacio)|Ugreŝskaja]] tra la nordo), stacioj kaj transigaj branĉoj, daŭras en reduktitaj volumoj la vara laboro<ref name="autogenerated21">{{cite web|url=http://www.stopstamp.ru/statty/2xr151qmkixwle7vrcuc.html|title=ĜIS BALDAŬA REVIDO, URBA ELEKTROTRAJNO!|publisher=www.stopstamp.ru|access-date=2017-12-15|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021104006/http://stopstamp.ru/statty/2xr151qmkixwle7vrcuc.html|url-status=live}}</ref><ref name="autogenerated5">{{cite news|url=http://government.ru/docs/20466/|title=Registaro de RF. Pri rimedoj por disvolviĝo de la Malgranda ringo de la Moskva fervojo kaj ĝiaj radialaj direktoj|author=|quote=|date=2015-11-10|publisher=Oficiala retejo de la Registaro de Rusio|access-date=2016-01-03|archive-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812034318/http://government.ru/docs/20466/}}</ref>. == Notoj == <references/> == Literaturo == * [[:Dosiero:Альбом исполнительных типовых чертежей Московской окружной железной дороги 1903-1908. Том 1.pdf|«Albumo de plenumaj tipaj desegnoj (kun klariga teksto) : 1903—1908 (volumo 1)»; MPS, Administracio pri konstruado de la Moskva distrikta f. v.]] * [[:Dosiero:Альбом исполнительных типовых чертежей Московской окружной железной дороги 1903-1908. Том 2.pdf|«Albumo de plenumaj tipaj desegnoj (kun klariga teksto), 1903—1908 (volumo 2)»; MPS, Administracio pri konstruado de la Moskva distrikta f. v.]] * [[:Dosiero:Альбом московской окружной железной дороги (1908).pdf|Albumo de la Moskva distrikta fervojo.]] — M., 1908. * ''Ostankoviĉ, N. N.'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/16101-ostankovich-n-n-putevoditel-po-moskovskoy-okruzhnoy-zheleznoy-doroge-m-1912 Gvidlibro pri la Moskva distrikta fervojo...] — M., 1912. — 86 p.: il. == Ligiloj == * [http://mkmzd.ru/ Retejo pri la Malgranda ringo de MF] [[Kategorio:Objektoj de kultura heredaĵo de Rusio]] [[Kategorio:Fervojo en Rusio]] 3i9sj834wz2lhubytht89sfz31rt91s 9387164 9387154 2026-05-29T23:25:33Z Γλωσσολαλιά 253200 9387164 wikitext text/x-wiki {{Informkesto fervojlinio |larĝo = Malgranda ringo de la<br>Moskva fervojo |dosiero = 1908 moscow mozd.jpg |priskribo = Skemo de la Distrikta fervojo de 1908 |fono = #{{Moskva metroo/linikoloro|14}} |tipo = ringa |statuso = aktiva |lando = {{Rusio}} |loko = {{Moskvo}} |finaj = neniuj |stacioj = 12 (16 inkluzive de branĉoj)<br>+ 31 p. p. |jaro de malfermo = {{jaro|1903||fervojo}}—{{jaro|1908||fervojo}} |retejo = |subigo = [[Moskva fervojo]] [[Moskva-Kurska regiono de la Moskva fervojo|(Moskva-Kurska regiono)]] |jaro de fermo = |longo = 54 |ŝpuro = 1520 |elektrizo = [[konstanta kurento|=3 kV]]{{efn|Parto de la varvojoj kaj deklivirejoj al radialaj direktoj ne estas elektrigitaj}} |rapido = |mapo = |ap.mapo = |skemo = [[Dosiero:Moscow Central Ring - passenger scheme2.png|300px]] |nomo de la skemo = Skemo de pasaĝerplatformoj sur la linio |faldi skemon = }} '''Moskva cirkla fervojo''' ({{lang-ru|Московская окружная железная дорога}}) — distrikta [[Rela transporto|fervoja linio]] en [[Moskvo]]. De 1917 ĝis 1960 ĝi estis la oficiala urba limo.<ref>Dekreto de la [[Provizora Registaro de Rusio]] "Pri la aliĝo al la urbo Moskvo de la teritorio inkluzivita en la limoj de la fremdiĝozono por la Moskva Distrikta vojo", vidu "Kolekto de leĝoj kaj dekretoj de la registaro eldonita ĉe la Registara Senato" n-ro 141 de la 20-a de junio (malnova stilo) 1917.</ref> La longo de la ringo estas 54 km, kaj inkluzive de apudaj branĉoj kaj alirvojoj — 145 km. Kun dek radialaj fervojaj direktoj (naŭ direktoj de la [[Moskva fervojo]] kaj unu de la [[Oktjabrjskaja fervojo|Oktobra fervojo]]) la ringo estas ligita per 22 konektaj branĉoj. La Malgranda ringo estas oportuna "ŝultro" por transigi trajnojn de unu radiala ĉeflinio al alia; ĝis nun ĝi estas tarifa punkto, laŭ kiu oni determinas la transportlongon (plej mallongan distancon) de transportataj varoj{{sfn|Lenski|2013|p=7}}. La Moskva distrikta fervojo<ref>{{cite web|url=http://www.parovoz.com/maps/mozhd.gif|title=Mapo de MMĴD|archive-url=https://archive.today/20120906070709/http://www.parovoz.com/maps/mozhd.gif|archive-date=2012-09-06}}</ref> estis konstruita ĉirkaŭ [[Moskvo]] laŭ la projekto de inĝeniero P. I. Raŝevskij en 1903—1908. La ringo rezultis ne tute ronda: en la nordokcidento ĝi malproksimiĝas je 12 km, kaj en la sudo ĝi pasas 5 km for de la Kremlo<ref name="autogenerated3">{{cite web|lang=ru|url=http://www.rg.ru/2010/12/25/poezd.html|title=Moskvo: Malgranda fervoja ringo estas rekonstruata por pasaĝertransporto|website=Rossijskaja gazeta|date=2010-12-25|access-date=2017-12-15|archive-date=2017-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215221244/https://rg.ru/2010/12/25/poezd.html|url-status=live}}</ref>. La stacioj estis projektitaj sub la gvido de arkitektoj [[Aleksandr Nikanoroviĉ Pomerancev|A. N. Pomerancev]] kaj [[Nikolaj Vladimiroviĉ Markovnikov|N. V. Markovnikov]] kaj reprezentas elstarajn verkojn en la stilo ''[[Secesio (stilo)|art nouveau]]''. La linio estis malfermita la la 2-a de aŭgusto 1908. La kalkulado de [[versto]]j de la fervojo komenciĝis de la punkto de ĝia intersekco kun la [[Nikolaja fervojo]], laŭhorloĝe. Ĝis 1934 sur la linio okazis pasaĝertransporto. Poste, ĝis 2016, la linio estis uzata nur por vartransporto kaj servado de industriaj entreprenoj de la urbo. En 2012 sur la linio estis 12 aktivaj teknikaj stacioj sen pasaĝera laboro. En 2012—2016 estis farita rekonstruo de la Malgranda ringo por organizi sur la unua kaj dua ĉefvojoj la movadon de pasaĝeraj elektrotrajnoj. Ekde 2016 sur la MR MF cirkulas elektrotrajnoj de la intraurba ringa itinero<ref name=МКЖД>{{cite web|url=http://mkzd.ru|title=Moskva centra ringo (MCR) – nova speco de oportuna surtera transporto por rapida moviĝo tra Moskvo.|publisher=mkzd.ru|access-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223170200/http://mkzd.ru/|archive-date=2012-02-23|url-status=dead}}</ref><ref name=MosmetroMCC>{{cite web|url=http://mosmetro.ru/mcc/|title=Moskva centra ringo (MCR) celas fariĝi integra parto de la moderna transporta sistemo de la urbo, distribuante la pasaĝerfluojn de la ĉefurbo.|publisher=Moskva metroo (oficiala retejo)|access-date=2016-09-13|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308204508/https://mosmetro.ru/mcc/|url-status=live}}</ref><ref name="Ъ-Огонек">{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/3023880|title=MKĴD — fervoja transporto, kies reguloj de veturado estas reguligitaj de aliaj normigaj dokumentoj. (D. Pegov, estro de la Moskva metroo).|author=[[Kommersant]]|website=|date=2016-07-04|publisher=|access-date=2016-09-13|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025095148/http://www.kommersant.ru/doc/3023880|url-status=live}}</ref>, kiu ricevis la oficialan nomon '''[[Moskva centra ringo]]''' ('''MCR'''). La linio de pasaĝeraj trajnoj estas proksime integrita kun la [[Moskva metroo]], inkluzive de ĝia pagsistemo. Sur la skemoj de la metroo ĝi estas montrita per blanka linio kun ruĝa konturo kun la seria numero {{MOSMETRO icon|14|20}}<ref>{{cite web|url=https://stroi.mos.ru/news/vtoraia-kol-tsievaia-liniia-poiavilas-na-skhiemie-mietro-moskvy|title=«Dua ringa linio» aperis sur la skemo de la metroo de Moskvo|date=2016-06-07|publisher=Informa servo de la portalo de la Komplekso de urba politiko kaj konstruado de la urbo Moskvo|access-date=2016-06-12|archive-date=2016-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917194836/http://stroi.mos.ru/news/vtoraia-kol-tsievaia-liniia-poiavilas-na-skhiemie-mietro-moskvy|url-status=live}}</ref>. La pasaĝera movado estis malfermita la 10-an de septembro 2016<ref>{{cite web|title=Moskva centra ringo malfermiĝos la 10-an de septembro|url=https://rg.ru/2016/08/10/reg-cfo/moskovskoe-centralnoe-kolco-otroiut-10-sentiabria.html|website=Rossijskaja gazeta|date=2016-08-10|access-date=2017-12-15|lang=ru|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816221948/https://rg.ru/2016/08/10/reg-cfo/moskovskoe-centralnoe-kolco-otroiut-10-sentiabria.html|url-status=live}}</ref>. Laŭ la nove konstruita tria ĉefvojo kun longo de 37 km (de [[Presnja (stacio)|Presnja]] ĝis [[Ugreŝskaja (stacio)|Ugreŝskaja]] tra la nordo), stacioj kaj transigaj branĉoj, daŭras en reduktitaj volumoj la vara laboro<ref name="autogenerated21">{{cite web|url=http://www.stopstamp.ru/statty/2xr151qmkixwle7vrcuc.html|title=ĜIS BALDAŬA REVIDO, URBA ELEKTROTRAJNO!|publisher=www.stopstamp.ru|access-date=2017-12-15|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021104006/http://stopstamp.ru/statty/2xr151qmkixwle7vrcuc.html|url-status=live}}</ref><ref name="autogenerated5">{{cite news|url=http://government.ru/docs/20466/|title=Registaro de RF. Pri rimedoj por disvolviĝo de la Malgranda ringo de la Moskva fervojo kaj ĝiaj radialaj direktoj|author=|quote=|date=2015-11-10|publisher=Oficiala retejo de la Registaro de Rusio|access-date=2016-01-03|archive-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812034318/http://government.ru/docs/20466/}}</ref>. == Notoj == <references/> == Literaturo == * [[:Dosiero:Альбом исполнительных типовых чертежей Московской окружной железной дороги 1903-1908. Том 1.pdf|«Albumo de plenumaj tipaj desegnoj (kun klariga teksto) : 1903—1908 (volumo 1)»; MPS, Administracio pri konstruado de la Moskva distrikta f. v.]] * [[:Dosiero:Альбом исполнительных типовых чертежей Московской окружной железной дороги 1903-1908. Том 2.pdf|«Albumo de plenumaj tipaj desegnoj (kun klariga teksto), 1903—1908 (volumo 2)»; MPS, Administracio pri konstruado de la Moskva distrikta f. v.]] * [[:Dosiero:Альбом московской окружной железной дороги (1908).pdf|Albumo de la Moskva distrikta fervojo.]] — M., 1908. * ''Ostankoviĉ, N. N.'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/16101-ostankovich-n-n-putevoditel-po-moskovskoy-okruzhnoy-zheleznoy-doroge-m-1912 Gvidlibro pri la Moskva distrikta fervojo...] — M., 1912. — 86 p.: il. == Ligiloj == * [http://mkmzd.ru/ Retejo pri la Malgranda ringo de MF] [[Kategorio:Objektoj de kultura heredaĵo de Rusio]] [[Kategorio:Fervojo en Rusio]] g17le7mvi5pwypx587ubr66he9hhiyg 9387166 9387164 2026-05-29T23:27:14Z Γλωσσολαλιά 253200 9387166 wikitext text/x-wiki {{Informkesto fervojlinio |larĝo = Malgranda ringo de la<br>Moskva fervojo |dosiero = 1908 moscow mozd.jpg |priskribo = Skemo de la Distrikta fervojo de 1908 |fono = #{{Moskva metroo/linikoloro|14}} |tipo = ringa |statuso = aktiva |lando = {{Rusio}} |loko = {{Moskvo}} |finaj = neniuj |stacioj = 12 (16 inkluzive de branĉoj)<br>+ 31 p. p. |jaro de malfermo = {{jaro|1903||fervojo}}—{{jaro|1908||fervojo}} |retejo = |subigo = [[Moskva fervojo]] [[Moskva-Kurska regiono de la Moskva fervojo|(Moskva-Kurska regiono)]] |jaro de fermo = |longo = 54 |ŝpuro = 1520 |elektrizo = [[konstanta kurento|=3 kV]]{{efn|Parto de la varvojoj kaj deklivirejoj al radialaj direktoj ne estas elektrigitaj}} |rapido = |mapo = |ap.mapo = |skemo = [[Dosiero:Moscow Central Ring - passenger scheme2.png|300px]] |nomo de la skemo = Skemo de pasaĝerplatformoj sur la linio |faldi skemon = }} '''Moskva cirkla fervojo''' ({{lang-ru|Московская окружная железная дорога}}) — distrikta [[Rela transporto|fervoja linio]] en [[Moskvo]]. De 1917 ĝis 1960 ĝi estis la oficiala urba limo.<ref>Dekreto de la [[Provizora Registaro de Rusio]] "Pri la aliĝo al la urbo Moskvo de la teritorio inkluzivita en la limoj de la fremdiĝozono por la Moskva Distrikta vojo", vidu "Kolekto de leĝoj kaj dekretoj de la registaro eldonita ĉe la Registara Senato" n-ro 141 de la 20-a de junio (malnova stilo) 1917.</ref> La longo de la ringo estas 54 km, kaj inkluzive de apudaj branĉoj kaj alirvojoj — 145 km. Kun dek radialaj fervojaj direktoj (naŭ direktoj de la [[Moskva fervojo]] kaj unu de la [[Oktjabrjskaja fervojo|Oktobra fervojo]]) la ringo estas ligita per 22 konektaj branĉoj. La Malgranda ringo estas oportuna "ŝultro" por transigi trajnojn de unu radiala ĉeflinio al alia; ĝis nun ĝi estas tarifa punkto, laŭ kiu oni determinas la transportlongon (plej mallongan distancon) de transportataj varoj{{sfn|Lenski|2013|p=7}}. La Moskva distrikta fervojo<ref>{{cite web|url=http://www.parovoz.com/maps/mozhd.gif|title=Mapo de MMĴD|archive-url=https://archive.today/20120906070709/http://www.parovoz.com/maps/mozhd.gif|archive-date=2012-09-06}}</ref> estis konstruita ĉirkaŭ [[Moskvo]] laŭ la projekto de inĝeniero P. I. Raŝevskij en 1903—1908. La ringo rezultis ne tute ronda: en la nordokcidento ĝi malproksimiĝas je 12 km, kaj en la sudo ĝi pasas 5 km for de la Kremlo<ref name="autogenerated3">{{cite web|lang=ru|url=http://www.rg.ru/2010/12/25/poezd.html|title=Moskvo: Malgranda fervoja ringo estas rekonstruata por pasaĝertransporto|website=Rossijskaja gazeta|date=2010-12-25|access-date=2017-12-15|archive-date=2017-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215221244/https://rg.ru/2010/12/25/poezd.html|url-status=live}}</ref>. La stacioj estis projektitaj sub la gvido de arkitektoj [[Aleksandr Nikanoroviĉ Pomerancev|A. N. Pomerancev]] kaj [[Nikolaj Vladimiroviĉ Markovnikov|N. V. Markovnikov]] kaj reprezentas elstarajn verkojn en la stilo ''[[Secesio (stilo)|art nouveau]]''. La linio estis malfermita la la 2-a de aŭgusto 1908. La kalkulado de [[versto]]j de la fervojo komenciĝis de la punkto de ĝia intersekco kun la [[Nikolaja fervojo]], laŭhorloĝe. Ĝis 1934 sur la linio okazis pasaĝertransporto. Poste, ĝis 2016, la linio estis uzata nur por vartransporto kaj servado de industriaj entreprenoj de la urbo. En 2012 sur la linio estis 12 aktivaj teknikaj stacioj sen pasaĝera laboro. En 2012—2016 estis farita rekonstruo de la Malgranda ringo por organizi sur la unua kaj dua ĉefvojoj la movadon de pasaĝeraj elektrotrajnoj. Ekde 2016 sur la MR MF cirkulas elektrotrajnoj de la intraurba ringa itinero<ref name=МКЖД>{{cite web|url=http://mkzd.ru|title=Moskva centra ringo (MCR) – nova speco de oportuna surtera transporto por rapida moviĝo tra Moskvo.|publisher=mkzd.ru|access-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223170200/http://mkzd.ru/|archive-date=2012-02-23|url-status=dead}}</ref><ref name=MosmetroMCC>{{cite web|url=http://mosmetro.ru/mcc/|title=Moskva centra ringo (MCR) celas fariĝi integra parto de la moderna transporta sistemo de la urbo, distribuante la pasaĝerfluojn de la ĉefurbo.|publisher=Moskva metroo (oficiala retejo)|access-date=2016-09-13|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308204508/https://mosmetro.ru/mcc/|url-status=live}}</ref><ref name="Ъ-Огонек">{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/3023880|title=MKĴD — fervoja transporto, kies reguloj de veturado estas reguligitaj de aliaj normigaj dokumentoj. (D. Pegov, estro de la Moskva metroo).|author=[[Kommersant]]|website=|date=2016-07-04|publisher=|access-date=2016-09-13|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025095148/http://www.kommersant.ru/doc/3023880|url-status=live}}</ref>, kiu ricevis la oficialan nomon '''[[Moskva centra ringo]]''' ('''MCR'''). La linio de pasaĝeraj trajnoj estas proksime integrita kun la [[Moskva metroo]], inkluzive de ĝia pagsistemo. La pasaĝera movado estis malfermita la 10-an de septembro 2016<ref>{{cite web|title=Moskva centra ringo malfermiĝos la 10-an de septembro|url=https://rg.ru/2016/08/10/reg-cfo/moskovskoe-centralnoe-kolco-otroiut-10-sentiabria.html|website=Rossijskaja gazeta|date=2016-08-10|access-date=2017-12-15|lang=ru|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816221948/https://rg.ru/2016/08/10/reg-cfo/moskovskoe-centralnoe-kolco-otroiut-10-sentiabria.html|url-status=live}}</ref>. Laŭ la nove konstruita tria ĉefvojo kun longo de 37 km (de [[Presnja (stacio)|Presnja]] ĝis [[Ugreŝskaja (stacio)|Ugreŝskaja]] tra la nordo), stacioj kaj transigaj branĉoj, daŭras en reduktitaj volumoj la vara laboro<ref name="autogenerated21">{{cite web|url=http://www.stopstamp.ru/statty/2xr151qmkixwle7vrcuc.html|title=ĜIS BALDAŬA REVIDO, URBA ELEKTROTRAJNO!|publisher=www.stopstamp.ru|access-date=2017-12-15|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021104006/http://stopstamp.ru/statty/2xr151qmkixwle7vrcuc.html|url-status=live}}</ref><ref name="autogenerated5">{{cite news|url=http://government.ru/docs/20466/|title=Registaro de RF. Pri rimedoj por disvolviĝo de la Malgranda ringo de la Moskva fervojo kaj ĝiaj radialaj direktoj|author=|quote=|date=2015-11-10|publisher=Oficiala retejo de la Registaro de Rusio|access-date=2016-01-03|archive-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812034318/http://government.ru/docs/20466/}}</ref>. == Notoj == <references/> == Literaturo == * [[:Dosiero:Альбом исполнительных типовых чертежей Московской окружной железной дороги 1903-1908. Том 1.pdf|«Albumo de plenumaj tipaj desegnoj (kun klariga teksto) : 1903—1908 (volumo 1)»; MPS, Administracio pri konstruado de la Moskva distrikta f. v.]] * [[:Dosiero:Альбом исполнительных типовых чертежей Московской окружной железной дороги 1903-1908. Том 2.pdf|«Albumo de plenumaj tipaj desegnoj (kun klariga teksto), 1903—1908 (volumo 2)»; MPS, Administracio pri konstruado de la Moskva distrikta f. v.]] * [[:Dosiero:Альбом московской окружной железной дороги (1908).pdf|Albumo de la Moskva distrikta fervojo.]] — M., 1908. * ''Ostankoviĉ, N. N.'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/16101-ostankovich-n-n-putevoditel-po-moskovskoy-okruzhnoy-zheleznoy-doroge-m-1912 Gvidlibro pri la Moskva distrikta fervojo...] — M., 1912. — 86 p.: il. == Ligiloj == * [http://mkmzd.ru/ Retejo pri la Malgranda ringo de MF] [[Kategorio:Objektoj de kultura heredaĵo de Rusio]] [[Kategorio:Fervojo en Rusio]] mj6vyzkva79l0qhxujhjc25hkbia7ko 9387168 9387166 2026-05-29T23:31:01Z Γλωσσολαλιά 253200 9387168 wikitext text/x-wiki {{Informkesto fervojlinio |larĝo = Malgranda ringo de la<br>Moskva fervojo |dosiero = 1908 moscow mozd.jpg |priskribo = Skemo de la Distrikta fervojo de 1908 |fono = #{{Moskva metroo/linikoloro|14}} |tipo = ringa |statuso = aktiva |lando = {{Rusio}} |loko = {{Moskvo}} |finaj = neniuj |stacioj = 12 (16 inkluzive de branĉoj)<br>+ 31 p. p. |jaro de malfermo = {{jaro|1903||fervojo}}—{{jaro|1908||fervojo}} |retejo = |subigo = [[Moskva fervojo]] [[Moskva-Kurska regiono de la Moskva fervojo|(Moskva-Kurska regiono)]] |jaro de fermo = |longo = 54 |ŝpuro = 1520 |elektrizo = [[konstanta kurento|=3 kV]]{{efn|Parto de la varvojoj kaj deklivirejoj al radialaj direktoj ne estas elektrigitaj}} |rapido = |mapo = |ap.mapo = |skemo = [[Dosiero:Moscow Central Ring - passenger scheme2.png|300px]] |nomo de la skemo = Skemo de pasaĝerplatformoj sur la linio |faldi skemon = }} '''Moskva cirkla fervojo''' ({{lang-ru|Московская окружная железная дорога}}) — distrikta [[Rela transporto|fervoja linio]] en [[Moskvo]]. De 1917 ĝis 1960 ĝi estis la oficiala urba limo.<ref>Dekreto de la [[Provizora Registaro de Rusio]] "Pri la aliĝo al la urbo Moskvo de la teritorio inkluzivita en la limoj de la fremdiĝozono por la Moskva Distrikta vojo", vidu "Kolekto de leĝoj kaj dekretoj de la registaro eldonita ĉe la Registara Senato" n-ro 141 de la 20-a de junio (malnova stilo) 1917.</ref> La longo de la ringo estas 54 km, kaj inkluzive de apudaj branĉoj kaj alirvojoj — 145 km. Kun dek radialaj fervojaj direktoj (naŭ direktoj de la [[Moskva fervojo]] kaj unu de la [[Oktjabrjskaja fervojo|Oktobra fervojo]]) la ringo estas ligita per 22 konektaj branĉoj. La Malgranda ringo estas oportuna "ŝultro" por transigi trajnojn de unu radiala ĉeflinio al alia; ĝis nun ĝi estas tarifa punkto, laŭ kiu oni determinas la transportlongon (plej mallongan distancon) de transportataj varoj{{sfn|Lenski|2013|p=7}}. La Moskva distrikta fervojo<ref>{{cite web|url=http://www.parovoz.com/maps/mozhd.gif|title=Mapo de MMĴD|archive-url=https://archive.today/20120906070709/http://www.parovoz.com/maps/mozhd.gif|archive-date=2012-09-06}}</ref> estis konstruita ĉirkaŭ [[Moskvo]] laŭ la projekto de inĝeniero P. I. Raŝevskij en 1903—1908. La ringo rezultis ne tute ronda: en la nordokcidento ĝi malproksimiĝas je 12 km, kaj en la sudo ĝi pasas 5 km for de la Kremlo<ref name="autogenerated3">{{cite web|lang=ru|url=http://www.rg.ru/2010/12/25/poezd.html|title=Moskvo: Malgranda fervoja ringo estas rekonstruata por pasaĝertransporto|website=Rossijskaja gazeta|date=2010-12-25|access-date=2017-12-15|archive-date=2017-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215221244/https://rg.ru/2010/12/25/poezd.html|url-status=live}}</ref>. La stacioj estis projektitaj sub la gvido de arkitektoj [[Aleksandr Nikanoroviĉ Pomerancev|A. N. Pomerancev]] kaj [[Nikolaj Vladimiroviĉ Markovnikov|N. V. Markovnikov]] kaj reprezentas elstarajn verkojn en la stilo ''[[Secesio (stilo)|art nouveau]]''. La linio estis malfermita la la 2-a de aŭgusto 1908. La kalkulado de [[versto]]j de la fervojo komenciĝis de la punkto de ĝia intersekco kun la [[Nikolaja fervojo]], laŭhorloĝe. Ĝis 1934 sur la linio okazis pasaĝertransporto. Poste, ĝis 2016, la linio estis uzata nur por vartransporto kaj servado de industriaj entreprenoj de la urbo. En 2012 sur la linio estis 12 aktivaj teknikaj stacioj sen pasaĝera laboro. En 2012—2016 estis farita rekonstruo de la Malgranda ringo por organizi sur la unua kaj dua ĉefvojoj la movadon de pasaĝeraj elektrotrajnoj. Ekde 2016 sur la MR MF cirkulas elektrotrajnoj de la intraurba ringa itinero<ref name=МКЖД>{{cite web|url=http://mkzd.ru|title=Moskva centra ringo – nova speco de oportuna surtera transporto por rapida moviĝo tra Moskvo.|publisher=mkzd.ru|access-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223170200/http://mkzd.ru/|archive-date=2012-02-23|url-status=dead}}</ref><ref name=MosmetroMCC>{{cite web|url=http://mosmetro.ru/mcc/|title=Moskva centra ringo (MCR) celas fariĝi integra parto de la moderna transporta sistemo de la urbo, distribuante la pasaĝerfluojn de la ĉefurbo.|publisher=Moskva metroo (oficiala retejo)|access-date=2016-09-13|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308204508/https://mosmetro.ru/mcc/|url-status=live}}</ref><ref name="Ъ-Огонек">{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/3023880|title=MKĴD — fervoja transporto, kies reguloj de veturado estas reguligitaj de aliaj normigaj dokumentoj. (D. Pegov, estro de la Moskva metroo).|author=[[Kommersant]]|website=|date=2016-07-04|publisher=|access-date=2016-09-13|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025095148/http://www.kommersant.ru/doc/3023880|url-status=live}}</ref>, kiu ricevis la oficialan nomon '''[[Moskva centra ringo]]'''. La linio de pasaĝeraj trajnoj estas proksime integrita kun la [[Moskva metroo]], inkluzive de ĝia pagsistemo. La pasaĝera movado estis malfermita la 10-an de septembro 2016<ref>{{cite web|title=Moskva centra ringo malfermiĝos la 10-an de septembro|url=https://rg.ru/2016/08/10/reg-cfo/moskovskoe-centralnoe-kolco-otroiut-10-sentiabria.html|website=Rossijskaja gazeta|date=2016-08-10|access-date=2017-12-15|lang=ru|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816221948/https://rg.ru/2016/08/10/reg-cfo/moskovskoe-centralnoe-kolco-otroiut-10-sentiabria.html|url-status=live}}</ref>. Laŭ la nove konstruita tria ĉefvojo kun longo de 37 km (de [[Presnja (stacio)|Presnja]] ĝis [[Ugreŝskaja (stacio)|Ugreŝskaja]] tra la nordo), stacioj kaj transigaj branĉoj, daŭras en reduktitaj volumoj la vara laboro<ref name="autogenerated21">{{cite web|url=http://www.stopstamp.ru/statty/2xr151qmkixwle7vrcuc.html|title=ĜIS BALDAŬA REVIDO, URBA ELEKTROTRAJNO!|publisher=www.stopstamp.ru|access-date=2017-12-15|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021104006/http://stopstamp.ru/statty/2xr151qmkixwle7vrcuc.html|url-status=live}}</ref><ref name="autogenerated5">{{cite news|url=http://government.ru/docs/20466/|title=Registaro de RF. Pri rimedoj por disvolviĝo de la Malgranda ringo de la Moskva fervojo kaj ĝiaj radialaj direktoj|author=|quote=|date=2015-11-10|publisher=Oficiala retejo de la Registaro de Rusio|access-date=2016-01-03|archive-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812034318/http://government.ru/docs/20466/}}</ref>. == Notoj == <references/> == Literaturo == * [[:Dosiero:Альбом исполнительных типовых чертежей Московской окружной железной дороги 1903-1908. Том 1.pdf|«Albumo de plenumaj tipaj desegnoj (kun klariga teksto) : 1903—1908 (volumo 1)»; MPS, Administracio pri konstruado de la Moskva distrikta f. v.]] * [[:Dosiero:Альбом исполнительных типовых чертежей Московской окружной железной дороги 1903-1908. Том 2.pdf|«Albumo de plenumaj tipaj desegnoj (kun klariga teksto), 1903—1908 (volumo 2)»; MPS, Administracio pri konstruado de la Moskva distrikta f. v.]] * [[:Dosiero:Альбом московской окружной железной дороги (1908).pdf|Albumo de la Moskva distrikta fervojo.]] — M., 1908. * ''Ostankoviĉ, N. N.'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/16101-ostankovich-n-n-putevoditel-po-moskovskoy-okruzhnoy-zheleznoy-doroge-m-1912 Gvidlibro pri la Moskva distrikta fervojo...] — M., 1912. — 86 p.: il. == Ligiloj == * [http://mkmzd.ru/ Retejo pri la Malgranda ringo de MF] [[Kategorio:Objektoj de kultura heredaĵo de Rusio]] [[Kategorio:Fervojo en Rusio]] ntw1bhkcnun2w363i09ylj9bcor98gp 0 945360 9387155 2026-05-29T23:13:28Z Kani 670 Alidirektigis al [[A Perfect Day]] 9387155 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[A Perfect Day]] aiwcsogwz7aninv1k16fnsnwlsc48e8 0 945361 9387156 2026-05-29T23:15:51Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Centra ringo de Moskvo]] 9387156 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Centra ringo de Moskvo]] nhamx1oaneyo9wnqdcopxw4got7tqxi 0 945362 9387163 2026-05-29T23:18:40Z Kwamikagami 3966 Kwamikagami movis paĝon [[152830 Dinkinesh]] al [[152830 Dinkineŝo]] 9387163 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[152830 Dinkineŝo]] 3q3ullbaxhnh91iw0dah49w2g9d5w41 0 945363 9387165 2026-05-29T23:25:46Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Oktjabrjskaja fervojo]] 9387165 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Oktjabrjskaja fervojo]] 7jelnfnwg1i7fqz00i7vv9iixhzlx2r 0 945364 9387170 2026-05-29T23:43:17Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Kvenko]], [[Kastilio-Manĉo]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''67-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 3a ĝis la 8a de julio [[2008]], en [[Kvenko]], [[Kastilio-Manĉo]], [[Hispanio]].<ref>''PROGRAMA. 67a Hispana Kongreso de Esperanto : Kuenko, 3-6 julio 2008''</ref> Salutis en la Kongreslibro [[Probal Dasgupta]], Prezidanto de [[UEA]]; Augusto Casquero..." 9387170 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Kvenko]], [[Kastilio-Manĉo]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''67-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 3a ĝis la 8a de julio [[2008]], en [[Kvenko]], [[Kastilio-Manĉo]], [[Hispanio]].<ref>''PROGRAMA. 67a Hispana Kongreso de Esperanto : Kuenko, 3-6 julio 2008''</ref> Salutis en la Kongreslibro [[Probal Dasgupta]], Prezidanto de [[UEA]]; [[Augusto Casquero]], Prezidanto de Hispana Esperanto-Asocio; kaj Francisco Javier Pulido, urbestro de Kuenko.<ref>Kongreslibro, pp. 2-5</ref> La kongresejo estis Centro Cultural Aguirre. Partoprenis 78 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref>Kongreslibro, pp. 23-24</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj: ===3a de julio=== * Kion fari? (Prezentado de eventualaj projektoj gvidata de Miguel Gutiérrez) * Baza kurso de Esperanto (Pedro Hernández). Ateliero pri poezio ([[Jorge Camacho]]). Ankaŭ sekvaj tagoj. * 100-jariĝo de ''Frateco'' (Lorenzo Noguero) * Interkona vespero: Nekuiritaj manĝaĵoj (Beate Schneider) ===4a de julio=== * Prezento de [[Beletra Almanako]] kaj de la lastaj Libroj de IEM * Malfermo de la Kongreso * Lingvoj, trezoroj de la homaro, ilo por dialogo ([[Toño del Barrio]]) * La azia drako: vivo, kulturo, movado ([[Augusto Casquero]]) * Estrarkunsido de HEF * Akvo, fonto de problemoj (Rafaela Urueña) ===5a de julio=== * Ĝenerala Kunsido de HEF * Eklipsas ([[Miguel Fernández]]) * "Novaj tendencoj kaj servoj en la paĝaro de HEF" (Miguel Ángel Sancho kaj Ana Manero) * Bécquer kaj de Diego: "Rimas" kaj "Kun sopira koro" (Antonio Valén) * Esperanto kiel klerigobjekto de la laboristoj en la komenco de la 20a jarcento (Toño del Barrio) ===6a de julio=== * Fermo de la Kongreso * Aliro al "Cigana Romancaro" (Miguel Fernández) * Konatiĝo kun la urbo Kvenko == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2008]] [[Kategorio:Kvenko]] [[Kategorio:2008 en Hispanio]] 3hx5elt7rd0ferk1f1maaa2yta5pc1o 9387172 9387170 2026-05-29T23:51:58Z Kani 670 9387172 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Kvenko]], [[Kastilio-Manĉo]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''67-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 3a ĝis la 8a de julio [[2008]], en [[Kvenko]], [[Kastilio-Manĉo]], [[Hispanio]].<ref>''PROGRAMA. 67a Hispana Kongreso de Esperanto : Kuenko, 3-6 julio 2008''</ref> Salutis en la Kongreslibro [[Probal Dasgupta]], Prezidanto de [[UEA]]; [[Augusto Casquero]], Prezidanto de Hispana Esperanto-Asocio; kaj Francisco Javier Pulido, urbestro de Kuenko.<ref>Kongreslibro, pp. 2-5</ref> La kongresejo estis Centro Cultural Aguirre. Partoprenis 78 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref>Kongreslibro, pp. 23-24</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj: ===3a de julio=== * Kion fari? (Prezentado de eventualaj projektoj gvidata de Miguel Gutiérrez) * Baza kurso de Esperanto (Pedro Hernández). Ateliero pri poezio ([[Jorge Camacho]]). Ankaŭ sekvaj tagoj. * 100-jariĝo de ''Frateco'' (Lorenzo Noguero) * Interkona vespero: Nekuiritaj manĝaĵoj (Beate Schneider) ===4a de julio=== * Prezento de [[Beletra Almanako]] kaj de la lastaj Libroj de IEM * Malfermo de la Kongreso * Lingvoj, trezoroj de la homaro, ilo por dialogo ([[Toño del Barrio]]) * La azia drako: vivo, kulturo, movado ([[Augusto Casquero]]) * Estrarkunsido de HEF * Akvo, fonto de problemoj (Rafaela Urueña) ===5a de julio=== * Ĝenerala Kunsido de HEF * Eklipsas ([[Miguel Fernández]]) * "Novaj tendencoj kaj servoj en la paĝaro de HEF" (Miguel Ángel Sancho kaj Ana Manero) * Bécquer kaj de Diego: "Rimas" kaj "Kun sopira koro" (Antonio Valén) * Esperanto kiel klerigobjekto de la laboristoj en la komenco de la 20a jarcento (Toño del Barrio) ===6a de julio=== * Fermo de la Kongreso * Aliro al "Cigana Romancaro" (Miguel Fernández) * Konatiĝo kun la urbo Kvenko == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2008]] [[Kategorio:Kvenko]] [[Kategorio:2008 en Hispanio]] hg66ocu5srl7yzejd0skvo92h8fxztd 0 945365 9387179 2026-05-30T00:13:34Z Kwamikagami 3966 Kwamikagami movis paĝon [[151997 Bauhinia]] al [[151997 Baŭhinio]] 9387179 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[151997 Baŭhinio]] sbzkjm70fcmkvr3zpxemfrqe3x1v8xz 0 945366 9387181 2026-05-30T00:22:56Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Alcalá de Henares]], [[Regiono Madrido]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''64-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 3a ĝis la 8a de julio [[2005]], en [[Alcalá de Henares]], [[Regiono Madrido]], [[Hispanio]].<ref>''Donkiĥoto parolas Esperanton / 64a Hispana Kongreso de Esperanto, de la 7a ĝis la 10a de julio de 2005, Alcalá de Henares''. Kongreslibro</r..." 9387181 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Alcalá de Henares]], [[Regiono Madrido]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''64-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 3a ĝis la 8a de julio [[2005]], en [[Alcalá de Henares]], [[Regiono Madrido]], [[Hispanio]].<ref>''Donkiĥoto parolas Esperanton / 64a Hispana Kongreso de Esperanto, de la 7a ĝis la 10a de julio de 2005, Alcalá de Henares''. Kongreslibro</ref> La organiza skipo estis komponita de Manuel Pancorbo, Ana Manero, Darío Rodríguez, Miguel Gutiérrez Adúriz, Miguel Ángel Sancho, Cristóbal Aparicio, David Trigo, Toño del Barrio, Lupe Sanz, Alejandro Pareja, José Rodríguez, Manuel Parra kaj aliaj kunlaborantoj.<ref>Kongreeslibro, p. 2</ref> Salutis Miguel Ángel Sancho kiel Prezidanto de [[Hispana Esperanto- Federacio]].<ref>Kongreslibro, pp. 3-4</ref> La kongresejo estis SERVICIO MUNICIPAL DE ARCHIVO Y BIBLIOTECA, Placo de San Julián, 1. Partoprenis 41 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref>Kongreslibro, pp. 37</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, pp. 14-24</ref> * La imagita Kiĥoto. Ĉefaj linioj de ĝia beletra rekreado en la 20a jarcento. (Amelia Fernández. Hispanlingva prelego) * Influo de [[Fernando de Diego]] en la originala E-beletro. ([[Jorge Camacho]]) * La tradukoj de Fernando de Diego. ([[Antonio Valén]]) * Gigantoj kaj muelejoj de Esperantujo. (Jorge Camacho) * Sancho Panza legas la horon en la ĉielo: pri-astronomiaj komentoj al la 20a ĉapitro de la unua parto de “Don Quijote”. (David Galadí) * 1905: la revolucio de Einstein en Fiziko. (Manuel Pancorbo) * Naskiĝo de lingvo: de Bialistoko al Bulonjo. (Darío Rodríguez) * La Kiĥoto kaj ĝiaj esperantaj tradukoj (José Antonio del Barrio. Prelego en la Hispana) * Prezento de Projekto Kiĥoto-2005. (Miguel Ángel Sancho) * Kosmologia Suito. (Pedro Vilarroig. Programero malferma al la ĝenerala publiko) * Donkiĥoto kaj la malkomunikiga sorĉo. (José Rodríguez. Hispane. Programero malferma al la ĝenerala publiko). Animacia filmeto inspirita de “Don-kiĥoto eksterlande”, la du lastaj ĉapitroj de la verko “Karnavale” de [[Abel Montagut]]. * Prezento de “Saturno” kaj “Celakantoj”: du poemaroj de Jorge Camacho. * Prezento de infanlibro “Makako kaj Antono”, de Alfredo Gómez Cerdá. Traduko kaj desegnoj: Pedro Ullate López. * Prezento de du filmoj de [[Roman Dobrzynski]]: nome “Sieĝoj de Malborko” (Varsovio 2004) kaj “Valencio en fajro” (Varsovio 2004) * Prezento de ''La pedalaŭto'' (''El coche de pedales''): komerca filmo de [[Ramón Barea]] kaj [[Álex Angulo]] subtekstigita en esperanto. * Prezento de la lastaj eldonoj de Barcelona Esperanto-Centro, nome “Esperanto en Katalunio”, verkita de Antonio Marco Botella, kaj “Mia vivo, mia granda lukto kaj mia apogilo”, verkita katalune de Trinitat García Cobacho kaj tradukita esperanten de Martí Guerrero i Cots, prezentitaj de Salvador Aragay kaj Antonio Marco. * Prezentado de Junaj Esperantaj Aktivaĵoj, (HEJS. Hispane. Malferma al la ekstera publiko) ===Distraj programeroj=== * Stelrigardada astronomia nokto. (David Galadí) * Vizito al la Muzeo-Domo de Cervantes. * Turisma konatiøo kun Alcalá de Henares. ===Ekspozicioj=== * Tia mi vidas Donkiĥoton. Infanpentraĵojn. * Esperanto en literaturo kaj literaturo en esperanto. * Libroservo. ===Kunsidoj=== * De Estraro. Ĝenerala Kunsido de HEF-anoj. Kunsido pri [[ILEI]]. Kunsido de [[SATeH]]. ===Kursoj kaj atelieroj=== * Traduk-ateliero (Liven Dek). * Enkonduko en esperanton (Pedro Hernández). * Dubosolvado: seminario por progresantoj (Antoio Valén). * Enkonduko en [[ornitologio]]n (Félix Lobo). * Enkonduko en eskapismon (David Guerrero). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2005]] [[Kategorio:Alcalá de Henares]] [[Kategorio:2005 en Hispanio]] b9r1ygtomq3kiy4lyfh3ds7nf8rhi8l 9387184 9387181 2026-05-30T00:30:29Z Kani 670 9387184 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Alcalá de Henares]], [[Regiono Madrido]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''64-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 3a ĝis la 8a de julio [[2005]], en [[Alcalá de Henares]], [[Regiono Madrido]], [[Hispanio]].<ref>''Donkiĥoto parolas Esperanton / 64a Hispana Kongreso de Esperanto, de la 7a ĝis la 10a de julio de 2005, Alcalá de Henares''. Kongreslibro</ref> La organiza skipo estis komponita de Manuel Pancorbo, Ana Manero, Darío Rodríguez, Miguel Gutiérrez Adúriz, Miguel Ángel Sancho, Cristóbal Aparicio, David Trigo, Toño del Barrio, Lupe Sanz, Alejandro Pareja, José Rodríguez, Manuel Parra kaj aliaj kunlaborantoj.<ref>Kongreeslibro, p. 2</ref> Salutis Miguel Ángel Sancho kiel Prezidanto de [[Hispana Esperanto Federacio]].<ref>Kongreslibro, pp. 3-4</ref> La kongresejo estis SERVICIO MUNICIPAL DE ARCHIVO Y BIBLIOTECA, Placo de San Julián, 1. Partoprenis 41 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref>Kongreslibro, pp. 37</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, pp. 14-24</ref> * La imagita Kiĥoto. Ĉefaj linioj de ĝia beletra rekreado en la 20a jarcento. (Amelia Fernández. Hispanlingva prelego) * Influo de [[Fernando de Diego]] en la originala E-beletro. ([[Jorge Camacho]]) * La tradukoj de Fernando de Diego. ([[Antonio Valén]]) * Gigantoj kaj muelejoj de Esperantujo. (Jorge Camacho) * Sancho Panza legas la horon en la ĉielo: pri-astronomiaj komentoj al la 20a ĉapitro de la unua parto de “Don Quijote”. (David Galadí) * 1905: la revolucio de Einstein en Fiziko. (Manuel Pancorbo) * Naskiĝo de lingvo: de Bialistoko al Bulonjo. (Darío Rodríguez) * La Kiĥoto kaj ĝiaj esperantaj tradukoj (José Antonio del Barrio. Prelego en la Hispana) * Prezento de Projekto Kiĥoto-2005. (Miguel Ángel Sancho) * Kosmologia Suito. (Pedro Vilarroig. Programero malferma al la ĝenerala publiko) * Donkiĥoto kaj la malkomunikiga sorĉo. (José Rodríguez. Hispane. Programero malferma al la ĝenerala publiko). Animacia filmeto inspirita de “Don-kiĥoto eksterlande”, la du lastaj ĉapitroj de la verko “Karnavale” de [[Abel Montagut]]. * Prezento de “Saturno” kaj “Celakantoj”: du poemaroj de Jorge Camacho. * Prezento de infanlibro “Makako kaj Antono”, de Alfredo Gómez Cerdá. Traduko kaj desegnoj: Pedro Ullate López. * Prezento de du filmoj de [[Roman Dobrzynski]]: nome “Sieĝoj de Malborko” (Varsovio 2004) kaj “Valencio en fajro” (Varsovio 2004) * Prezento de ''La pedalaŭto'' (''El coche de pedales''): komerca filmo de [[Ramón Barea]] kaj [[Álex Angulo]] subtekstigita en esperanto. * Prezento de la lastaj eldonoj de Barcelona Esperanto-Centro, nome “Esperanto en Katalunio”, verkita de Antonio Marco Botella, kaj “Mia vivo, mia granda lukto kaj mia apogilo”, verkita katalune de Trinitat García Cobacho kaj tradukita esperanten de Martí Guerrero i Cots, prezentitaj de Salvador Aragay kaj Antonio Marco. * Prezentado de Junaj Esperantaj Aktivaĵoj, (HEJS. Hispane. Malferma al la ekstera publiko) ===Distraj programeroj=== * Stelrigardada astronomia nokto. (David Galadí) * Vizito al la Muzeo-Domo de Cervantes. * Turisma konatiøo kun Alcalá de Henares. ===Ekspozicioj=== * Tia mi vidas Donkiĥoton. Infanpentraĵojn. * Esperanto en literaturo kaj literaturo en esperanto. * Libroservo. ===Kunsidoj=== * De Estraro. Ĝenerala Kunsido de HEF-anoj. Kunsido pri [[ILEI]]. Kunsido de [[SATeH]]. ===Kursoj kaj atelieroj=== * Traduk-ateliero (Liven Dek). * Enkonduko en esperanton (Pedro Hernández). * Dubosolvado: seminario por progresantoj (Antoio Valén). * Enkonduko en [[ornitologio]]n (Félix Lobo). * Enkonduko en eskapismon (David Guerrero). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2005]] [[Kategorio:Alcalá de Henares]] [[Kategorio:2005 en Hispanio]] kk3rbpwachwqpj7wpvbzc85eujrdw6w 9387489 9387184 2026-05-30T11:28:51Z Kani 670 9387489 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Alcalá de Henares]], [[Regiono Madrido]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''64-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 3a ĝis la 8a de julio [[2005]], en [[Alcalá de Henares]], [[Regiono Madrido]], [[Hispanio]].<ref>''Donkiĥoto parolas Esperanton / 64a Hispana Kongreso de Esperanto, de la 7a ĝis la 10a de julio de 2005, Alcalá de Henares''. Kongreslibro</ref> La organiza skipo estis komponita de Manuel Pancorbo, Ana Manero, Darío Rodríguez, Miguel Gutiérrez Adúriz, Miguel Ángel Sancho, Cristóbal Aparicio, David Trigo, Toño del Barrio, Lupe Sanz, Alejandro Pareja, José Rodríguez, Manuel Parra kaj aliaj kunlaborantoj.<ref>Kongreslibro, p. 2</ref> Salutis Miguel Ángel Sancho kiel Prezidanto de [[Hispana Esperanto Federacio]].<ref>Kongreslibro, pp. 3-4</ref> La kongresejo estis SERVICIO MUNICIPAL DE ARCHIVO Y BIBLIOTECA, Placo de San Julián, 1. Partoprenis 41 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref>Kongreslibro, pp. 37</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, pp. 14-24</ref> * La imagita Kiĥoto. Ĉefaj linioj de ĝia beletra rekreado en la 20a jarcento. (Amelia Fernández. Hispanlingva prelego) * Influo de [[Fernando de Diego]] en la originala E-beletro. ([[Jorge Camacho]]) * La tradukoj de Fernando de Diego. ([[Antonio Valén]]) * Gigantoj kaj muelejoj de Esperantujo. (Jorge Camacho) * Sancho Panza legas la horon en la ĉielo: pri-astronomiaj komentoj al la 20a ĉapitro de la unua parto de “Don Quijote”. (David Galadí) * 1905: la revolucio de Einstein en Fiziko. (Manuel Pancorbo) * Naskiĝo de lingvo: de Bialistoko al Bulonjo. (Darío Rodríguez) * La Kiĥoto kaj ĝiaj esperantaj tradukoj (José Antonio del Barrio. Prelego en la Hispana) * Prezento de Projekto Kiĥoto-2005. (Miguel Ángel Sancho) * Kosmologia Suito. (Pedro Vilarroig. Programero malferma al la ĝenerala publiko) * Donkiĥoto kaj la malkomunikiga sorĉo. (José Rodríguez. Hispane. Programero malferma al la ĝenerala publiko). Animacia filmeto inspirita de “Don-kiĥoto eksterlande”, la du lastaj ĉapitroj de la verko “Karnavale” de [[Abel Montagut]]. * Prezento de “Saturno” kaj “Celakantoj”: du poemaroj de Jorge Camacho. * Prezento de infanlibro “Makako kaj Antono”, de Alfredo Gómez Cerdá. Traduko kaj desegnoj: Pedro Ullate López. * Prezento de du filmoj de [[Roman Dobrzynski]]: nome “Sieĝoj de Malborko” (Varsovio 2004) kaj “Valencio en fajro” (Varsovio 2004) * Prezento de ''La pedalaŭto'' (''El coche de pedales''): komerca filmo de [[Ramón Barea]] kaj [[Álex Angulo]] subtekstigita en esperanto. * Prezento de la lastaj eldonoj de Barcelona Esperanto-Centro, nome “Esperanto en Katalunio”, verkita de Antonio Marco Botella, kaj “Mia vivo, mia granda lukto kaj mia apogilo”, verkita katalune de Trinitat García Cobacho kaj tradukita esperanten de Martí Guerrero i Cots, prezentitaj de Salvador Aragay kaj Antonio Marco. * Prezentado de Junaj Esperantaj Aktivaĵoj, (HEJS. Hispane. Malferma al la ekstera publiko) ===Distraj programeroj=== * Stelrigardada astronomia nokto. (David Galadí) * Vizito al la Muzeo-Domo de Cervantes. * Turisma konatiøo kun Alcalá de Henares. ===Ekspozicioj=== * Tia mi vidas Donkiĥoton. Infanpentraĵojn. * Esperanto en literaturo kaj literaturo en esperanto. * Libroservo. ===Kunsidoj=== * De Estraro. Ĝenerala Kunsido de HEF-anoj. Kunsido pri [[ILEI]]. Kunsido de [[SATeH]]. ===Kursoj kaj atelieroj=== * Traduk-ateliero (Liven Dek). * Enkonduko en esperanton (Pedro Hernández). * Dubosolvado: seminario por progresantoj (Antoio Valén). * Enkonduko en [[ornitologio]]n (Félix Lobo). * Enkonduko en eskapismon (David Guerrero). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2005]] [[Kategorio:Alcalá de Henares]] [[Kategorio:2005 en Hispanio]] 675e1y2mm3g4vui82pti72dyks9rg4b 0 945367 9387182 2026-05-30T00:27:27Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto festo |nomo de festo = Monda Tago de Nuda Ĝardenado | dosiero = World Naked Gardening Day in California.jpg | priskribo = Vestoj ne estas devigaj | tipo = sekulara | speco = | alie = | ankaŭ = | signifo = | establita = 2005 | kreinto = Body Freedom Collaborative, Jacob Gabriel, Liz Miller kaj Mark Storey | festata = tutmonde | dato..." 9387182 wikitext text/x-wiki {{Informkesto festo |nomo de festo = Monda Tago de Nuda Ĝardenado | dosiero = World Naked Gardening Day in California.jpg | priskribo = Vestoj ne estas devigaj | tipo = sekulara | speco = | alie = | ankaŭ = | signifo = | establita = 2005 | kreinto = Body Freedom Collaborative, Jacob Gabriel, Liz Miller kaj Mark Storey | festata = tutmonde | dato = unua sabato de majo | jaro2026 = 2-a de majo | jaro2027 = 1-a de majo | festado = | tradicioj = | koneksas kun = [[naturismo]], [[ĝardenado]], [[permakulturo]] | retejo = http://www.WNGD.net }} '''Monda Tago de Nuda Ĝardenado'''<ref name=marinij>{{cite web |title=Fine Living: Nude gardening buffs exposed |website=Marin Independent Journal |date=2007-05-12 |url=https://www.marinij.com/homeandgarden/ci_5823997 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001220645/https://www.marinij.com/homeandgarden/ci_5823997 |archive-date=2007-10-01 |url-status=dead |access-date=2023-05-21}}</ref> estas ĉiujara internacia evento, kiu kutime estas festata en la unua sabato de majo<ref name="msnbc naked">{{cite news |title= Not dirty to play in dirt on World Naked Gardening Day|author= Laura T. Coffey|url= http://today.msnbc.msn.com/id/43018053/ns/today-today_people/#.T2clA9nTAwc|archive-url= https://web.archive.org/web/20110516152211/http://today.msnbc.msn.com/id/43018053/ns/today-today_people/#.T2clA9nTAwc|url-status= dead|archive-date=2011-05-16|newspaper= MSNBC|date= 2011-04-13|access-date=2012-03-22}}</ref><ref name="Metropolitan home">{{cite book|title=Metropolitan home|url=https://books.google.com/books?id=M-gJAQAAMAAJ|accessdate=21 March 2012|year=2008|publisher=Meredith Corp|page=64}}</ref> fare de [[ĝardenado|ĝardenistoj]] kaj simpatiantoj.<ref>{{cite news |title= Nude climber craze tipped to take over Britain|url= https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/2403752/Nude-climber-craze-tipped-to-take-over-Britain.html|newspaper= [[The Daily Telegraph]]|date= 2008-07-14|access-date=2012-03-22}}</ref> Tago de unuiĝo kun la naturo. [[Dosiero:John Liston Byam Shaw The Woman The Man the Serpent.jpg|eta|La konceptoj de ĝardeno kaj nudeco estas nedisigeblaj ekde la tempo de [[Adamo]] kaj [[Eva]]]] == Historio == La Tago de Nuda Ĝardenado estis fondita kaj organizita de Mark Storey (konsulta redaktoro de la revuo Nude & Natural) kaj la [[permakulturo|permakulturisto]] Jacob Gabriel kiel projekto de Body Freedom Collaborative (BFC).<ref>{{Cite web|url=http://www.bodyfreedom.org/|title=Body Freedom Collaborative (BFC) - Question Shame|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912154909/http://www.bodyfreedom.org/|archive-date=2008-09-12|url-status=dead}}</ref> En la unuaj tagoj, Storey imagis BFC partoprenanta en "gerila bubaĉado"<ref>[[Nude & Natural]] (N), ''Guerilla Nudity/Wave Makers: Introducing the Body Freedom Collaborative'' by Mark Storey. Issue 23.1, Autumn 2003.</ref>, ekzemple, elsaltante el kamioneto aŭ spontanee aperante en urba medio kaj okupiĝante pri [[gerila ĝardenado]]. En la novjorka ''[[Daily News (New York)|Daily News]]'', Storey rimarkis, ke la evento ne apartenas al iu ajn organizo. "Neniu specifa organizo posedas la Mondan Tagon de Nuda Ĝardenado," diris Storey, "kaj ĝi fakte ne estas unu granda renkontiĝo de ĝardenistoj en [[Seatlo]], kiuj senvestiĝas kaj kune tondas arbustojn."<ref name="NYdailynews"> {{cite news |title= World Naked Gardening Day encourages no-pants planting|author= Victoria Taylor|url= http://www.nydailynews.com/news/world/world-naked-gardening-day-digging-article-1.1335126|newspaper= [[NY Daily News]]|date= 2013-05-04|access-date=2014-02-17}}</ref> Kvankam la movado rapide disvastiĝis tra la tuta mondo, ĝiaj fondintoj malmulte investis en ĝi. "Storey diras, ke li kaj Johnson ne elspezis eĉ unu cendon kaj ne faris grandajn klopodojn por reklami la Mondan Tagon de Nuda Ĝardenado post kiam ili iniciatis ĝin. Ili helpis krei retejon en la unua fazo kaj poste retiriĝis. Ili supozis, ke la ideo konatiĝi kun la libereco de vestoj per ĝardenado estas valora kaj disvolviĝos organike per si mem."<ref name = "NBC Today News"/> M.T.N.Ĝ. estas subtenata de The Naturist Society, Clothes Free International kaj American Association for Nude Recreation (AANR),<ref name="cleveland naked"> {{cite news |title= World Naked Gardening Day: Ready the soil, plant seeds and take off your clothes|url= http://www.cleveland.com/insideout/index.ssf/2011/05/post_55.html|newspaper= [[The Plain Dealer|Cleveland.com]]|date= 2011-05-11|access-date=2012-03-22}}</ref> inter aliaj. En 2012, la gvidanto de la projekto M.T.N.Ĝ. estis Storey.<ref name="msnbc naked"/> M.T.N.Ĝ. nuntempe estas komuna projekto kun Naturist Education Foundation, Inc. == Alternativaj datoj == La unua ĉiujara Monda Tago de Nuda Ĝardenado okazis la 10-an de septembro 2005.<ref name="msnbc naked"/> En 2007, la dato de la evento estis translokita al la unua sabato de majo; aktuale en 2026, la evento ankoraŭ okazas en la unua sabato de majo.<ref>{{cite news|title=Celebrating World Naked Gardening Day could be good for your health|first=Abigail|last= Curtis|date= 2018-05-02 |url =https://bangordailynews.com/2018/05/02/homestead/world-naked-gardening-day-how-gardening-in-the-nude-might-be-good-for-your-health/|work=Bangor Daily News|location=Bangor, ME}}</ref> Tamen, en 2018, la Federacio de Naturistoj de Nov-Zelando adoptis la lastan semajnfinon de oktobro kiel lokan tagon de nuda ĝardenado; tiu dato estis agnoskita kiel pli taŭga por la klimato de la Suda Hemisfero.<ref name="New Zealand Naturist Federation June 2018">{{citation |title=Gardening au naturel |journal=Gonatural |publisher=New Zealand Naturist Federation |date=2018-06 |issue=245 |issn=1177-1887 |oclc=173322430 |url=https://gonatural.co.nz/gonatural-magazine/past-issues/ |access-date=2018-11-17 |archive-date=2020-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114181022/https://gonatural.co.nz/gonatural-magazine/past-issues/ |url-status=dead }}</ref> En Kanado, la unua sabato de majo povas esti sufiĉe malvarmeta por nuda ĝardenado, tial kiel alternativa dato estis proponita la unua sabato de junio kiel Kanada Tago de Nuda Ĝardenado. == Instigaj motivoj == Laŭ la programo ''Today'' de NBC, la tago de nuda ĝardenado "fariĝis ĉiujara tradicio, kiu propagandas [[sarkado|sarkadon]], plantadon de floroj kaj tondadon de heĝoj nude. Kvankam la tago estas ligita al la movado de [[naturismo|naturistoj]], kiuj propagandas sanan kaj malkaŝan akcepton de la homa korpo, ĝi celas esti amuza, senzorga kaj nepolitika, diras la fondintoj."<ref name = "NBC Today News">{{cite web|url = http://www.today.com/id/43018053/ns/today-today_people/#.UwK2l3n5L8E|title = Not dirty to play in dirt on World Naked Gardening Day: Saturday's global movement celebrates weeding, planting flowers in the buff|author = Laura T. Coffey|publisher = [[Today (телепередача)|Today News]]|date = 2011-05-13|access-date = 2014-02-17|archive-date = 2017-05-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20170506100453/http://www.today.com/id/43018053/ns/today-today_people#.UwK2l3n5L8E|url-status = dead}}</ref> La organizantoj asertas, ke "kiel okupo, kiun homoj plej pretas konsideri fari nude, nuda ĝardenado estas dua nur post naĝado."<ref name=spec>{{cite news |title= World naked gardening day|url= http://www.thespec.com/news/article/531601--world-naked-gardening-day|newspaper= [[The Hamilton Spectator]]|date= 2011-05-13|access-date=2012-03-22}}</ref> Krom [[korpa pozitiveco]], Corky Stanton el Clothes Free International, organizo kiu propagandas nudisman ripozon, asertas, ke la evento proponas "kromajn avantaĝojn de nuda, nemalkaŝita ripozo: la kontenton de sportado en freŝa aero; la allogon de ĉiuflanka [[sunbruniĝo]]; [[Vitamino D]] por la korpo; la nekompareblan sperton de [[nuda naĝado]], se la naturisma evento inkluzivas plaĝon aŭ lagon."<ref name = "NBC Today News"/> == Notoj == <references/> == Ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.wngd.net/|de la movado de nudaj ĝardenistoj}} [[kategorio:Naturprotektismo]] [[Kategorio:Aperis en 2005]] [[kategorio:Nudismo]] qttc02w5pgt485i90gvh86v41kh2eqp 2 945368 9387269 2026-05-30T04:01:39Z Rainmonger 1457 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356273268|Griffith Hughes]]" 9387269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|nomo=Griffith Hughes|dato de naskiĝo=[[1707]]|loko de naskiĝo=Tywyn, Merioneth|dato de morto=[[1758]]|loko de morto=|koordinatoj de loko de ripozo=|aliaj nomoj=|partio=|parencoj=|edukado=[[St John's College (Oksfordo)]]|profesio=[[Klerikaro|Kleriko]] &middot; [[Aŭtoro]]|fama_pro=''La natura historio de Barbado''|titolo=Moŝto|patro=Edward Hughes|patrino=Bridget Hughes}} '''Griffith Hughes''' (1707 – ĉ. 1758), [[Reĝa Societo de Londono|FRS]], estis kimra naturalisto, kleriko kaj aŭtoro. Hughes verkis ''La naturan historion de Barbado,'' kiu inkluzivis la unuan priskribon de la [[grapfrukto]] (ankaŭ konata kiel "La malpermesita frukto"). <ref name="ff">[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/grapefruit.html Grapefruit (Grapfrukto)], Purdue.edu. Prenite aprilo 2010</ref> Lia verko estis laŭdita de [[Karolo Lineo|Lineo]], sed ĝi ankaŭ estis konsiderata "scienca fraŭdo". <ref name="dyk">[http://wbo.llgc.org.uk/en/s-HUGH-GRI-1707.html?query=Griffith+Hughes&field=name Welsh Biography of Griffith Hughes online (Kimra biografio de Griffith Hughes rete)]. Prenite aprilo 2010.</ref> == Biografio == [[Dosiero:Saint_Lucy,_Barbados_019.jpg|dekstra|eta|Marbordo de la paroĥo de Sankta Lucio, Barbado]] Hughes naskiĝis en 1707, la filo de Edward kaj Bridget Hughes de Tywyn, Merioneth, Kimrio, kaj baptiĝis la 29an de aprilo. Hughes ĉeestis [[St John's College (Oksfordo)|Kolegion Sankta Johano, Oksfordo]] ekde majo 1729 (kvankam ŝajne li ne akiris diplomon tiutempe), kaj li ordiniĝis en Londono, Anglio en 1732 kaj turnis sin al la eklezio por ordenoj. <ref>Vidi Jenkins, subtenita de Foster en paĝo 706.</ref> Li gvidis kimrajn kongregaciojn en Radnor kaj Evansburg, [[Provinco Pensilvanio|Pensilvanio]], de 1733 ĝis 1736, de kiuj li vojaĝis amplekse ĉiusemajne por partodoni la evangelion ĉefe en la [[kimra lingvo]] . En 1736 Hughes forlasis Pensilvanion al Barbado, kie li estis asignita al [[Sankta Lucio (Barbado)|la paroĥo de Sankta Lucia]] kiel rektoro. De ĉi tiu loko, li revenis al Londono. Li publikigis siajn trovojn unue en artikolo en ''Philosophical Transactions of the Royal Society'' en 1743/4. Dum tie, li ĉeestis vintran kunvenon de la Societo por la Disvastigo de la Evangelio . Li poste estis vidita en Londono kvin jarojn poste, kio koincidas kun lia elekto kiel [[Membro de la Reĝa Societo|Ulo de la Reĝa Societo]] . Poste en la sama jaro, li ricevis BA kaj MA de Oksfordo. Kvankam listigita kiel rektoro de St. Lucy's, Barbados, ĝis 1750, ne estas klare kiom da tempo li pasigis tie, konsiderante lian revenon al Londono en 1743. La dokumentoj de la [[Reĝa Societo de Londono|Reĝa Societo]] indikas, ke li loĝis en Londono en 1748, eble rilate al sia laboro en Oksfordo. La fino de la rektoreco de St. Lucy koincidas kun la publikigo de lia libro, verko subtenata de aliaj metiistoj tiam en la servo de la reĝo. La Reĝa Societo indikas lian ĉeeston dum dek jaroj post lia elekto en 1748. Ne ekzistas konataj registroj pri lia edziĝo, kaj liaj terpostuloj en Pensilvanio estis forlasitaj dum li estis en Barbados. La restadejo de Hughes de 1758 pluen estas nekonata. <nowiki> [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1707]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]]</nowiki> d32je5hmk6plaa9ad4f1myta4taszfp 0 945369 9387286 2026-05-30T04:23:23Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1355396665|Vegetarian Society]]" 9387286 wikitext text/x-wiki La '''Vegetara Societo de Britio''' ({{L-en|Vegetarian Society of the United Kingdom}}, akronime '''VSUK''') estas brita registrita bonfarado, kiu antaŭenigas [[Vegetarismo|vegetaranajn]] dietojn. Ĝi licencas [[Varomarko|varmarkojn]] aprobitajn de la Vegetara Societo por vegetaraj kaj [[Veganismo|veganaj]] produktoj, funkciigas kuiradlernejon kaj [[Loterio|loterion]], kaj organizas la Nacian Vegetaranan Semajnon en Britio. La Societo fondiĝis en 1847 en [[Ramsgato|Ramsgate]], [[Kent]], post pli frua agado de britaj grupoj, kiuj antaŭenigis senviandajn [[Dieto (nutrado)|dietojn]]. Ĝi poste dividiĝis en la Manĉestrajn kaj Londonajn Vegetarajn Societojn en 1888, antaŭ ol la du organizoj reunuiĝis en 1969 kiel la Vegetarana Societo de Britio. * {{Oficiala retejo}} *  [https://www.nationalvegetarianweek.org/ National Vegetarian Week] * [https://www.unige.ch/vls/bibliography/periodicals-bibliography/vegetarian-messenger ''The Vegetarian Messenger''] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1847]] nceel8tiqixda99n10uoxldp9ilypad 9387287 9387286 2026-05-30T04:23:53Z Sj1mor 12103 9387287 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Vegetara Societo de Britio''' ({{L-en|Vegetarian Society of the United Kingdom}}, akronime '''VSUK''') estas brita registrita bonfarado, kiu antaŭenigas [[Vegetarismo|vegetaranajn]] dietojn. Ĝi licencas [[Varomarko|varmarkojn]] aprobitajn de la Vegetara Societo por vegetaraj kaj [[Veganismo|veganaj]] produktoj, funkciigas kuiradlernejon kaj [[Loterio|loterion]], kaj organizas la Nacian Vegetaranan Semajnon en Britio. La Societo fondiĝis en 1847 en [[Ramsgato|Ramsgate]], [[Kent]], post pli frua agado de britaj grupoj, kiuj antaŭenigis senviandajn [[Dieto (nutrado)|dietojn]]. Ĝi poste dividiĝis en la Manĉestrajn kaj Londonajn Vegetarajn Societojn en 1888, antaŭ ol la du organizoj reunuiĝis en 1969 kiel la Vegetarana Societo de Britio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} *  [https://www.nationalvegetarianweek.org/ National Vegetarian Week] * [https://www.unige.ch/vls/bibliography/periodicals-bibliography/vegetarian-messenger ''The Vegetarian Messenger''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1847]] 8wpgkv6vkktqh246naxaoanipdkjayh 9387290 9387287 2026-05-30T04:31:05Z Sj1mor 12103 9387290 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Vegetara Societo de Britio''' ({{L-en|Vegetarian Society of the United Kingdom}}, akronime '''VSUK''') estas brita registrita [[Bonfarado|bonfarada]] kaj [[karitata organizaĵo]], kiu antaŭenigas [[Vegetarismo|vegetaranajn]] [[Dieto (nutrado)|dietojn]]. Ĝi licencas [[Varomarko|varmarkojn]] aprobitajn de la Vegetara Societo por vegetaraj kaj [[Veganismo|veganaj]] produktoj, funkciigas kuiradlernejon kaj [[Loterio|loterion]], kaj organizas la Nacian Vegetaranan Semajnon en Britio. La Societo fondiĝis en 1847 en [[Ramsgato|Ramsgate]], [[Kent]], post pli frua agado de britaj grupoj, kiuj antaŭenigis senviandajn dietojn. Ĝi poste dividiĝis en la Manĉestrajn kaj Londonajn Vegetarajn Societojn en 1888, antaŭ ol la du organizoj reunuiĝis en 1969 kiel la Vegetarana Societo de Britio. Inter la plej gravaj membroj de la Vegetara Societo estas Peter Cushing, [[Henry Stephens Salt]], Isaac Pitman, Jorja Fox, [[George Bernard Shaw]], [[Mahatma Gandhi]], [[Paul McCartney|Paul]], [[Linda McCartney|Linda]] kaj [[Stella McCartney]], kaj Jerome Flynn. == Agado == La Vegetarana Societo dediĉas sin al antaŭenigado de konsciigaj kampanjoj kaj efektivigo de publikaj politikoj. Tiel ĝi kampanjas por instigi ŝanĝojn en la dieto, redukti viandkonsumon, kaj helpi politikistojn en la disvolviĝo de pli kompatema nutraĵsistemo.<ref name="VS Annual Report">{{Cite web |title=The Vegetarian Society of the United Kingdom Limited Group Annual Report and Financial Statements Year ended 31 March 2023|url=https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/en/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=2&p_p_resource_id=%2Faccounts-resource&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_objectiveId=A14593987|access-date=2024-07-22|website=Register of Charities|publisher=Charity Commission for England and Wales}}</ref> La Nacia Vegetarana Semajno estas la ĉefa evento reklamita de la organizaĵo.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.nationalvegetarianweek.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126122040/https://www.nationalvegetarianweek.org/|archive-date=26 January 2022|access-date=2022-01-27|website=National Vegetarian Week 2022|language=en-GB}}</ref> Ĝi komenciĝis en 1992 kiel ununura tago kaj poste estis vastigita al plena semajno.<ref>{{Cite news |last=Twiggs|first=Hannah|date=2021-04-28|title=Seven days' worth of meat-free dishes to get you through National Vegetarian Week|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/easy-vegetarian-vegan-recipes-b1837650.html|access-date=2024-07-22|work=[[The Independent]]}}</ref> En 1969, la Societo enkondukis la varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref name="VS Trademarks2">{{Cite web |date=|title=Our Trademarks|url=https://vegsoc.org/trademarks/|access-date=2026-04-27|website=Vegetarian Society|language=en-GB}}</ref> Ĝi lanĉis veganan varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo) en 2017.<ref>{{Cite web |last=Qureshi|first=Waqas|date=2017-03-30|title=Vegetarian Society launches vegan trademark for food packaging|url=https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127101524/https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|website=Packaging News|language=en}}</ref> La varmarkoj estas licencitaj al kompanioj por produktoj, kiuj enhavas nur vegetarajn aŭ veganajn [[Ingredienco|ingrediencojn]], kaj por kiuj neniuj ne-vegetaraj aŭ ne-veganaj substancoj estis uzitaj dum produktado. Ili estas uzataj sur produktoj vendataj en butikoj kaj superbazaroj, kaj sur restoraciaj pladoj.<ref name="VS Trademarks2" /> En 2022, [[McDonald's]] lanĉis la hamburgeron [[McPlant]] tra Britio, akredititan per la vegana varmarko "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref>{{Cite news|date=2021-09-09|title=McDonald's plant burger launch late to vegan party|url=https://www.bbc.com/news/business-58498859|access-date=2024-07-22|language=en-GB|work=[[BBC News]]}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} *  [https://www.nationalvegetarianweek.org/ National Vegetarian Week] * [https://www.unige.ch/vls/bibliography/periodicals-bibliography/vegetarian-messenger ''The Vegetarian Messenger''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1847]] mipuh2mtefje9tfo3o3cgkwvekt1lbm 9387291 9387290 2026-05-30T04:31:35Z Sj1mor 12103 9387291 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Vegetara Societo de Britio''' ({{L-en|Vegetarian Society of the United Kingdom}}, akronime '''VSUK''') estas brita registrita [[Bonfarado|bonfarada]] kaj [[karitata organizaĵo]], kiu antaŭenigas [[Vegetarismo|vegetaranajn]] [[Dieto (nutrado)|dietojn]]. Ĝi licencas [[Varomarko|varmarkojn]] aprobitajn de la Vegetara Societo por vegetaraj kaj [[Veganismo|veganaj]] produktoj, funkciigas kuiradlernejon kaj [[Loterio|loterion]], kaj organizas la Nacian Vegetaranan Semajnon en Britio. La Societo fondiĝis en 1847 en [[Ramsgato|Ramsgate]], [[Kent]], post pli frua agado de britaj grupoj, kiuj antaŭenigis senviandajn dietojn. Ĝi poste dividiĝis en la Manĉestrajn kaj Londonajn Vegetarajn Societojn en 1888, antaŭ ol la du organizoj reunuiĝis en 1969 kiel la Vegetarana Societo de Britio. Inter la plej gravaj membroj de la Vegetara Societo estas Peter Cushing, [[Henry Stephens Salt]], Isaac Pitman, Jorja Fox, [[George Bernard Shaw]], [[Mahatma Gandhi]], [[Paul McCartney|Paul]], [[Linda McCartney|Linda]] kaj [[Stella McCartney]], kaj Jerome Flynn. == Agado == La Vegetarana Societo dediĉas sin al antaŭenigado de konsciigaj kampanjoj kaj efektivigo de publikaj politikoj. Tiel ĝi kampanjas por instigi ŝanĝojn en la dieto, redukti viandkonsumon, kaj helpi politikistojn en la disvolviĝo de pli kompatema nutraĵsistemo.<ref name="VS Annual Report">{{Cite web |title=The Vegetarian Society of the United Kingdom Limited Group Annual Report and Financial Statements Year ended 31 March 2023|url=https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/en/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=2&p_p_resource_id=%2Faccounts-resource&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_objectiveId=A14593987|access-date=2024-07-22|website=Register of Charities|publisher=Charity Commission for England and Wales}}</ref> La Nacia Vegetarana Semajno estas la ĉefa evento reklamita de la organizaĵo.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.nationalvegetarianweek.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126122040/https://www.nationalvegetarianweek.org/|archive-date=26 January 2022|access-date=2022-01-27|website=National Vegetarian Week 2022|language=en-GB}}</ref> Ĝi komenciĝis en 1992 kiel ununura tago kaj poste estis vastigita al plena semajno.<ref>{{Cite news |last=Twiggs|first=Hannah|date=2021-04-28|title=Seven days' worth of meat-free dishes to get you through National Vegetarian Week|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/easy-vegetarian-vegan-recipes-b1837650.html|access-date=2024-07-22|work=[[The Independent]]}}</ref> En 1969, la Societo enkondukis la varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref name="VS Trademarks2">{{Cite web |date=|title=Our Trademarks|url=https://vegsoc.org/trademarks/|access-date=2026-04-27|website=Vegetarian Society|language=en-GB}}</ref> Ĝi lanĉis veganan varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo) en 2017.<ref>{{Cite web |last=Qureshi|first=Waqas|date=2017-03-30|title=Vegetarian Society launches vegan trademark for food packaging|url=https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127101524/https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|website=Packaging News|language=en}}</ref> La varmarkoj estas licencitaj al kompanioj por produktoj, kiuj enhavas nur vegetarajn aŭ veganajn [[Ingredienco|ingrediencojn]], kaj por kiuj neniuj ne-vegetaraj aŭ ne-veganaj substancoj estis uzitaj dum produktado. Ili estas uzataj sur produktoj vendataj en butikoj kaj superbazaroj, kaj sur restoraciaj pladoj.<ref name="VS Trademarks2" /> En 2022, [[McDonald's]] lanĉis la hamburgeron [[:en:McPlant]] tra Britio, akredititan per la vegana varmarko "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref>{{Cite news|date=2021-09-09|title=McDonald's plant burger launch late to vegan party|url=https://www.bbc.com/news/business-58498859|access-date=2024-07-22|language=en-GB|work=[[BBC News]]}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} *  [https://www.nationalvegetarianweek.org/ National Vegetarian Week] * [https://www.unige.ch/vls/bibliography/periodicals-bibliography/vegetarian-messenger ''The Vegetarian Messenger''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1847]] 5mgldgms51qunfzphyohimbmjo0p29p 9387292 9387291 2026-05-30T04:34:33Z Sj1mor 12103 /* Agado */ 9387292 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Vegetara Societo de Britio''' ({{L-en|Vegetarian Society of the United Kingdom}}, akronime '''VSUK''') estas brita registrita [[Bonfarado|bonfarada]] kaj [[karitata organizaĵo]], kiu antaŭenigas [[Vegetarismo|vegetaranajn]] [[Dieto (nutrado)|dietojn]]. Ĝi licencas [[Varomarko|varmarkojn]] aprobitajn de la Vegetara Societo por vegetaraj kaj [[Veganismo|veganaj]] produktoj, funkciigas kuiradlernejon kaj [[Loterio|loterion]], kaj organizas la Nacian Vegetaranan Semajnon en Britio. La Societo fondiĝis en 1847 en [[Ramsgato|Ramsgate]], [[Kent]], post pli frua agado de britaj grupoj, kiuj antaŭenigis senviandajn dietojn. Ĝi poste dividiĝis en la Manĉestrajn kaj Londonajn Vegetarajn Societojn en 1888, antaŭ ol la du organizoj reunuiĝis en 1969 kiel la Vegetarana Societo de Britio. Inter la plej gravaj membroj de la Vegetara Societo estas Peter Cushing, [[Henry Stephens Salt]], Isaac Pitman, Jorja Fox, [[George Bernard Shaw]], [[Mahatma Gandhi]], [[Paul McCartney|Paul]], [[Linda McCartney|Linda]] kaj [[Stella McCartney]], kaj Jerome Flynn. == Agado == La Vegetarana Societo dediĉas sin al antaŭenigado de konsciigaj kampanjoj kaj efektivigo de publikaj politikoj. Tiel ĝi kampanjas por instigi ŝanĝojn en la dieto, redukti viandkonsumon, kaj helpi politikistojn en la disvolviĝo de pli kompatema nutraĵsistemo.<ref name="VS Annual Report">{{Cite web |title=The Vegetarian Society of the United Kingdom Limited Group Annual Report and Financial Statements Year ended 31 March 2023|url=https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/en/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=2&p_p_resource_id=%2Faccounts-resource&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_objectiveId=A14593987|access-date=2024-07-22|website=Register of Charities|publisher=Charity Commission for England and Wales}}</ref> La Nacia Vegetarana Semajno estas la ĉefa evento reklamita de la organizaĵo.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.nationalvegetarianweek.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126122040/https://www.nationalvegetarianweek.org/|archive-date=26 January 2022|access-date=2022-01-27|website=National Vegetarian Week 2022|language=en-GB}}</ref> Ĝi komenciĝis en 1992 kiel ununura tago kaj poste estis vastigita al plena semajno.<ref>{{Cite news |last=Twiggs|first=Hannah|date=2021-04-28|title=Seven days' worth of meat-free dishes to get you through National Vegetarian Week|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/easy-vegetarian-vegan-recipes-b1837650.html|access-date=2024-07-22|work=[[The Independent]]}}</ref> En 1969, la Societo enkondukis la varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref name="VS Trademarks2">{{Cite web |date=|title=Our Trademarks|url=https://vegsoc.org/trademarks/|access-date=2026-04-27|website=Vegetarian Society|language=en-GB}}</ref> Ĝi lanĉis veganan varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo) en 2017.<ref>{{Cite web |last=Qureshi|first=Waqas|date=2017-03-30|title=Vegetarian Society launches vegan trademark for food packaging|url=https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127101524/https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|website=Packaging News|language=en}}</ref> La varmarkoj estas licencitaj al kompanioj por produktoj, kiuj enhavas nur vegetarajn aŭ veganajn [[Ingredienco|ingrediencojn]], kaj por kiuj neniuj ne-vegetaraj aŭ ne-veganaj substancoj estis uzitaj dum produktado. Ili estas uzataj sur produktoj vendataj en butikoj kaj superbazaroj, kaj sur restoraciaj pladoj.<ref name="VS Trademarks2" /> En 2022, [[McDonald's]] lanĉis la hamburgeron [[:en:McPlant]] tra Britio, akredititan per la vegana varmarko "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref>{{Cite news|date=2021-09-09|title=McDonald's plant burger launch late to vegan party|url=https://www.bbc.com/news/business-58498859|access-date=2024-07-22|language=en-GB|work=[[BBC News]]}}</ref> La Kuirlernejo de la Vegetara Societo ({{L-en|The Vegetarian Society Cookery School}}) okazigas libertempajn kursojn pri vegetara kaj vegana kuirado. Ĝi kunlaboras kun bonfaraj organizaĵoj kaj komunumaj grupoj por provizi kuiradkursojn, kaj ofertas trejnadon por profesiaj kuiristoj kaj homoj serĉantaj laboron en la nutraĵa sektoro per sia programo por Profesia Kuiristo-Diplomo.<ref>{{Cite web |title=The Vegetarian Society Cookery School|url=https://icsacookeryschools.org/vegetarian-society-cookery-school/|access-date=2024-07-22|website=Independent Cookery Schools|language=en-GB}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} *  [https://www.nationalvegetarianweek.org/ National Vegetarian Week] * [https://www.unige.ch/vls/bibliography/periodicals-bibliography/vegetarian-messenger ''The Vegetarian Messenger''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1847]] 0kliiu7in54kkyf3rjqndgupbuguisw 9387294 9387292 2026-05-30T04:35:57Z Sj1mor 12103 9387294 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Vegetara Societo de Britio''' ({{L-en|Vegetarian Society of the United Kingdom}}, akronime '''VSUK''') estas brita registrita [[Bonfarado|bonfarada]] kaj [[karitata organizaĵo]], kiu antaŭenigas [[Vegetarismo|vegetaranajn]] [[Dieto (nutrado)|dietojn]]. Ĝi licencas [[Varomarko|varmarkojn]] aprobitajn de la Vegetara Societo por vegetaraj kaj [[Veganismo|veganaj]] produktoj, funkciigas kuiradlernejon kaj [[Loterio|loterion]], kaj organizas la Nacian Vegetaranan Semajnon en Britio. La Societo fondiĝis en 1847 en [[Ramsgato|Ramsgate]], [[Kent]], post pli frua agado de britaj grupoj, kiuj antaŭenigis senviandajn dietojn, kun la celo "konservi, reprezenti kaj pliigi la nombron de vegetaranoj en [[Britio]]". Ĝi poste dividiĝis en la Manĉestrajn kaj Londonajn Vegetarajn Societojn en 1888, antaŭ ol la du organizoj reunuiĝis en 1969 kiel la Vegetarana Societo de Britio. Inter la plej gravaj membroj de la Vegetara Societo estas Peter Cushing, [[Henry Stephens Salt]], Isaac Pitman, Jorja Fox, [[George Bernard Shaw]], [[Mahatma Gandhi]], [[Paul McCartney|Paul]], [[Linda McCartney|Linda]] kaj [[Stella McCartney]], kaj Jerome Flynn. == Agado == La Vegetarana Societo dediĉas sin al antaŭenigado de konsciigaj kampanjoj kaj efektivigo de publikaj politikoj. Tiel ĝi kampanjas por instigi ŝanĝojn en la dieto, redukti viandkonsumon, kaj helpi politikistojn en la disvolviĝo de pli kompatema nutraĵsistemo.<ref name="VS Annual Report">{{Cite web |title=The Vegetarian Society of the United Kingdom Limited Group Annual Report and Financial Statements Year ended 31 March 2023|url=https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/en/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=2&p_p_resource_id=%2Faccounts-resource&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_objectiveId=A14593987|access-date=2024-07-22|website=Register of Charities|publisher=Charity Commission for England and Wales}}</ref> La Nacia Vegetarana Semajno estas la ĉefa evento reklamita de la organizaĵo.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.nationalvegetarianweek.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126122040/https://www.nationalvegetarianweek.org/|archive-date=26 January 2022|access-date=2022-01-27|website=National Vegetarian Week 2022|language=en-GB}}</ref> Ĝi komenciĝis en 1992 kiel ununura tago kaj poste estis vastigita al plena semajno.<ref>{{Cite news |last=Twiggs|first=Hannah|date=2021-04-28|title=Seven days' worth of meat-free dishes to get you through National Vegetarian Week|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/easy-vegetarian-vegan-recipes-b1837650.html|access-date=2024-07-22|work=[[The Independent]]}}</ref> En 1969, la Societo enkondukis la varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref name="VS Trademarks2">{{Cite web |date=|title=Our Trademarks|url=https://vegsoc.org/trademarks/|access-date=2026-04-27|website=Vegetarian Society|language=en-GB}}</ref> Ĝi lanĉis veganan varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo) en 2017.<ref>{{Cite web |last=Qureshi|first=Waqas|date=2017-03-30|title=Vegetarian Society launches vegan trademark for food packaging|url=https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127101524/https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|website=Packaging News|language=en}}</ref> La varmarkoj estas licencitaj al kompanioj por produktoj, kiuj enhavas nur vegetarajn aŭ veganajn [[Ingredienco|ingrediencojn]], kaj por kiuj neniuj ne-vegetaraj aŭ ne-veganaj substancoj estis uzitaj dum produktado. Ili estas uzataj sur produktoj vendataj en butikoj kaj superbazaroj, kaj sur restoraciaj pladoj.<ref name="VS Trademarks2" /> En 2022, [[McDonald's]] lanĉis la hamburgeron [[:en:McPlant]] tra Britio, akredititan per la vegana varmarko "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref>{{Cite news|date=2021-09-09|title=McDonald's plant burger launch late to vegan party|url=https://www.bbc.com/news/business-58498859|access-date=2024-07-22|language=en-GB|work=[[BBC News]]}}</ref> La Kuirlernejo de la Vegetara Societo ({{L-en|The Vegetarian Society Cookery School}}) okazigas libertempajn kursojn pri vegetara kaj vegana kuirado. Ĝi kunlaboras kun bonfaraj organizaĵoj kaj komunumaj grupoj por provizi kuiradkursojn, kaj ofertas trejnadon por profesiaj kuiristoj kaj homoj serĉantaj laboron en la nutraĵa sektoro per sia programo por Profesia Kuiristo-Diplomo.<ref>{{Cite web |title=The Vegetarian Society Cookery School|url=https://icsacookeryschools.org/vegetarian-society-cookery-school/|access-date=2024-07-22|website=Independent Cookery Schools|language=en-GB}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} *  [https://www.nationalvegetarianweek.org/ National Vegetarian Week] * [https://www.unige.ch/vls/bibliography/periodicals-bibliography/vegetarian-messenger ''The Vegetarian Messenger''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1847]] a6wduzldi2wkwvozx0rh1ir2r5h9zgm 9387297 9387294 2026-05-30T04:49:13Z Sj1mor 12103 9387297 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Vegetara Societo de Britio''' ({{L-en|Vegetarian Society of the United Kingdom}}, akronime '''VSUK''') estas brita registrita [[Bonfarado|bonfarada]] kaj [[karitata organizaĵo]], kiu antaŭenigas [[Vegetarismo|vegetaranajn]] [[Dieto (nutrado)|dietojn]]. Ĝi licencas [[Varomarko|varmarkojn]] aprobitajn de la Vegetara Societo por vegetaraj kaj [[Veganismo|veganaj]] produktoj, funkciigas kuiradlernejon kaj [[Loterio|loterion]], kaj organizas la Nacian Vegetaranan Semajnon en Britio. La Societo fondiĝis en 1847 en [[Ramsgato|Ramsgate]], [[Kent]], post pli frua agado de britaj grupoj, kiuj antaŭenigis senviandajn dietojn, kun la celo "konservi, reprezenti kaj pliigi la nombron de vegetaranoj en [[Britio]]". Ĝi poste dividiĝis en la Manĉestrajn kaj Londonajn Vegetarajn Societojn en 1888, antaŭ ol la du organizoj reunuiĝis en 1969 kiel la Vegetarana Societo de Britio. Inter la plej gravaj membroj de la Vegetara Societo estas [[Peter Cushing]], [[Henry Stephens Salt]], [[Isaac Pitman]], [[Jorja Fox]], [[George Bernard Shaw]], [[Mahatma Gandhi]], [[Paul McCartney|Paul]], [[Linda McCartney|Linda]] kaj [[Stella McCartney]], kaj [[Jerome Flynn]]. == Agado == La Vegetarana Societo dediĉas sin al antaŭenigado de konsciigaj kampanjoj kaj efektivigo de publikaj politikoj. Tiel ĝi kampanjas por instigi ŝanĝojn en la dieto, redukti viandkonsumon, kaj helpi politikistojn en la disvolviĝo de pli kompatema nutraĵsistemo.<ref name="VS Annual Report">{{Cite web |title=The Vegetarian Society of the United Kingdom Limited Group Annual Report and Financial Statements Year ended 31 March 2023|url=https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/en/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=2&p_p_resource_id=%2Faccounts-resource&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_objectiveId=A14593987|access-date=2024-07-22|website=Register of Charities|publisher=Charity Commission for England and Wales}}</ref> La Nacia Vegetarana Semajno estas la ĉefa evento reklamita de la organizaĵo.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.nationalvegetarianweek.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126122040/https://www.nationalvegetarianweek.org/|archive-date=26 January 2022|access-date=2022-01-27|website=National Vegetarian Week 2022|language=en-GB}}</ref> Ĝi komenciĝis en 1992 kiel ununura tago kaj poste estis vastigita al plena semajno.<ref>{{Cite news |last=Twiggs|first=Hannah|date=2021-04-28|title=Seven days' worth of meat-free dishes to get you through National Vegetarian Week|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/easy-vegetarian-vegan-recipes-b1837650.html|access-date=2024-07-22|work=[[The Independent]]}}</ref> En 1969, la Societo enkondukis la varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref name="VS Trademarks2">{{Cite web |date=|title=Our Trademarks|url=https://vegsoc.org/trademarks/|access-date=2026-04-27|website=Vegetarian Society|language=en-GB}}</ref> Ĝi lanĉis veganan varmarkon "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo) en 2017.<ref>{{Cite web |last=Qureshi|first=Waqas|date=2017-03-30|title=Vegetarian Society launches vegan trademark for food packaging|url=https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127101524/https://www.packagingnews.co.uk/news/materials/labelling/vegetarian-society-launches-vegan-trademark-for-food-packaging-30-03-2017|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|website=Packaging News|language=en}}</ref> La varmarkoj estas licencitaj al kompanioj por produktoj, kiuj enhavas nur vegetarajn aŭ veganajn [[Ingredienco|ingrediencojn]], kaj por kiuj neniuj ne-vegetaraj aŭ ne-veganaj substancoj estis uzitaj dum produktado. Ili estas uzataj sur produktoj vendataj en butikoj kaj superbazaroj, kaj sur restoraciaj pladoj.<ref name="VS Trademarks2" /> En 2022, [[McDonald's]] lanĉis la hamburgeron [[:en:McPlant]] tra Britio, akredititan per la vegana varmarko "Vegetarian Society Approved" (Aprobita de la Vegetara Societo).<ref>{{Cite news|date=2021-09-09|title=McDonald's plant burger launch late to vegan party|url=https://www.bbc.com/news/business-58498859|access-date=2024-07-22|language=en-GB|work=[[BBC News]]}}</ref> La Kuirlernejo de la Vegetara Societo ({{L-en|The Vegetarian Society Cookery School}}) okazigas libertempajn kursojn pri vegetara kaj vegana kuirado. Ĝi kunlaboras kun bonfaraj organizaĵoj kaj komunumaj grupoj por provizi kuiradkursojn, kaj ofertas trejnadon por profesiaj kuiristoj kaj homoj serĉantaj laboron en la nutraĵa sektoro per sia programo por Profesia Kuiristo-Diplomo.<ref>{{Cite web |title=The Vegetarian Society Cookery School|url=https://icsacookeryschools.org/vegetarian-society-cookery-school/|access-date=2024-07-22|website=Independent Cookery Schools|language=en-GB}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} *  [https://www.nationalvegetarianweek.org/ National Vegetarian Week] * [https://www.unige.ch/vls/bibliography/periodicals-bibliography/vegetarian-messenger ''The Vegetarian Messenger''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1847]] jru0wpp74c8vrk58awka1srzgntnir3 0 945370 9387288 2026-05-30T04:24:10Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Vegetara Societo]] 9387288 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Vegetara Societo]] 5b91af89p2hexc3gzbqwp3s099kzfsq 0 945371 9387295 2026-05-30T04:46:41Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1355462933|Peter Cushing]]" 9387295 wikitext text/x-wiki '''Peter Wilton CUSHING''' [ ˈkʊʃɪŋ ] (naskiĝis la 26-an de majo 1913 en Kenley, [[Londono]] - mortis la 11-an de aŭgusto 1994 en [[Canterbury]], [[Kent]]) estis angla aktoro. Lia aktora kariero daŭris pli ol ses jardekojn kaj inkluzivis aperojn en pli ol 100 filmoj, same kiel multajn televidajn, teatrajn kaj radiajn rolojn. Li atingis rekonon pro siaj ĉefaj aktoradoj en la hororaj filmoj de Hammer Productions de la 1950-aj ĝis la 1970-aj jaroj kaj kiel Grand Moff Tarkin en ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars]]'' (1977). Cushing atingis apartan popularecon ekde la fino de la 1950-aj jaroj kiel aktoro en multaj [[Horora filmo|hororaj filmoj]], en kiuj li aperis kiel [[sciencisto]], [[kuracisto]] aŭ [[detektivo]], ekzemple [[Ŝerloko Holmso|Sherlock Holmes]] en du filmoj kaj la samnoma serio, kiel D-ro van Helsing en ''Drakulo'' aŭ kiel Barono Victor Frankenstein en la filmserio ''Frankenstein.'' * [https://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=242341 Peter Cushing] at AusStage * {{IBDB nomo}} * {{IMDb nomo}} * [https://petercushing.org.uk The Peter Cushing Appreciation Society UK] * [https://www.bakerstreetdozen.com/Cushing1.html Peter Cushing as Sherlock Holmes] * [https://www.virtual-history.com/movie/person/3760/peter-cushing Peter Cushing Literature] [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj akvarelistoj]] 5c75fq62fvr8g2perlfk2xz1esn82lr 9387296 9387295 2026-05-30T04:48:07Z Sj1mor 12103 9387296 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Peter Wilton CUSHING''' [ ˈkʊʃɪŋ ] (naskiĝis la 26-an de majo 1913 en Kenley, [[Londono]] - mortis la 11-an de aŭgusto 1994 en [[Canterbury]], [[Kent]]) estis angla aktoro. Lia aktora kariero daŭris pli ol ses jardekojn kaj inkluzivis aperojn en pli ol 100 filmoj, same kiel multajn televidajn, teatrajn kaj radiajn rolojn. Li atingis rekonon pro siaj ĉefaj aktoradoj en la hororaj filmoj de Hammer Productions de la 1950-aj ĝis la 1970-aj jaroj kaj kiel Grand Moff Tarkin en ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars]]'' (1977). Cushing atingis apartan popularecon ekde la fino de la 1950-aj jaroj kiel aktoro en multaj {{J|horora filmo}}, en kiuj li aperis kiel [[sciencisto]], [[kuracisto]] aŭ [[detektivo]], ekzemple [[Ŝerloko Holmso]] en du filmoj kaj la samnoma serio, kiel D-ro van Helsing en ''Drakulo'' aŭ kiel Barono Victor Frankenstein en la filmserio ''Frankenstein.'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=242341 Peter Cushing] at AusStage * {{IBDB nomo}} * {{IMDb nomo}} * [https://petercushing.org.uk The Peter Cushing Appreciation Society UK] * [https://www.bakerstreetdozen.com/Cushing1.html Peter Cushing as Sherlock Holmes] * [https://www.virtual-history.com/movie/person/3760/peter-cushing Peter Cushing Literature] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cushing, Peter}} [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj akvarelistoj]] gt8lbjaerxgs6gobjt1va18msbl6tth 0 945372 9387298 2026-05-30T04:55:07Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1351033140|Isaac Pitman]]" 9387298 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sir_Isaac_Pitman_1913_birth_centenary_stamp.jpg|dekstra|eta|Poŝtmarko eldonita okaze de la centjariĝo de la naskiĝo de Pitman.]] '''Sinjoro Isaac PITMAN''' (naskiĝis la 4-an de januaro 1813 en [[Trowbridge]], [[Wiltshire]] - mortinta la 22-an de januaro 1897 en [[Bath]] )<ref>[http://www.oxforddnb.com/view/article/22322 "Pitman, Sir Isaac (1813–1897)"] by Tony D. Triggs in ''[[Oxford Dictionary of National Biography]]'', [[Oxford University Press]], online edition. Retrieved 12 January 2014.</ref> estis angla eldonisto kaj instruisto de la [[angla lingvo]], kiu evoluigis la plej vaste uzatan sistemon de [[stenografio]], nun konatan kiel Pitman-stenografio. Li unue proponis ĉi tion en ''Stenographic Soundhand'' en 1837. Li estis vicprezidanto de la [[Vegetara Societo]]. Pitman estis nobeligita de [[Viktoria (Britio)|Reĝino Viktorio]] en 1894. [[Kategorio:Anglaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Anglaj inventistoj]] qkksqacznf1m3cmxd35r7i7r3juewr9 9387299 9387298 2026-05-30T05:01:05Z Sj1mor 12103 9387299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Sir_Isaac_Pitman_1913_birth_centenary_stamp.jpg|dekstra|eta|Poŝtmarko eldonita okaze de la centjariĝo de la naskiĝo de Pitman.]] '''Siro Isaac PITMAN''' (naskiĝis la 4-an de januaro 1813 en [[Trowbridge]], [[Wiltshire]] - mortinta la 22-an de januaro 1897 en [[Bath]])<ref>[http://www.oxforddnb.com/view/article/22322 "Pitman, Sir Isaac (1813–1897)"] by Tony D. Triggs in ''Oxford Dictionary of National Biography'', [[Oxford University Press]], online edition. Retrieved 12 January 2014.</ref> estis angla eldonisto kaj instruisto de la [[angla lingvo]], kiu evoluigis la plej vaste uzatan sistemon de [[stenografio]], nun konatan kiel Pitman-stenografio ([[d:Q3534236]]). Li unue proponis ĉi tion en ''Stenographic Soundhand'' en 1837. Li estis vicprezidanto de la [[Vegetara Societo]]. Pitman estis nobeligita de [[Viktoria (Britio)|Reĝino Viktorio]] en 1894. Ekde 1837 li evoluigis sian propran stenografion (Pitman-stenografio), en kiu li analizis la anglan lingvon fonetike, kaj tial nomis ĝin [[Fonetika transskribo|fonografio]]''.'' Li dividis sian stenografion en lernanto''-''(''{{lang|en|learners style}}'') por komencantoj kaj korespondan ''/'' raportan (''{{lang|en|corresponding style/reporting style}}'') por progresintoj. Pro la eksterordinara sukceso de sia stenografio, li ĉesis instrui kaj translokiĝis al Bath, kie li produktis kaj distribuis lernolibrojn de sia stenografio en sia propra presejo kaj eldonejo. Li vendis ĉirkaŭ 200 000 ekzemplerojn de sia lernolibro ĉiujare. La 10-an de januaro 1840 li ofertis korespondajn lecionojn en sia stenografio por la unua fojo. Li sendis materialojn kontraŭ antaŭpago de unu [[ŝilingo]]. Li havis malpli da sukceso kun siaj klopodoj reformi anglan ortografion. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ptman, Issac}} [[Kategorio:Anglaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Anglaj inventistoj]] 1upjbguc98jbpvircgwnoq8xe781cva 0 945373 9387301 2026-05-30T05:06:20Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1350245410|Jorja Fox]]" 9387301 wikitext text/x-wiki '''Jorja''' '''FOX''' (naskita la [[7-a de julio|7-an de julio]] [[1968]]) estas usona aktorino.<ref>{{Cite web|date=June 27, 2022|title=Today in History: July 7|url=https://apnews.com/f3c9d50af3917f8bdcd679f6ef00e0ad|access-date=August 10, 2023|website=The Associated Press}}</ref> Ŝi unue ekaktoris per revenanta rolo en la medicina dramo ER de [[National Broadcasting Company|NBC]] kiel D-rino Maggie Doyle de 1996 ĝis 1999. Ŝi poste aperis en revenanta rolo kiel Spionagento Gina Toscano en la politika dramo de NBC [[La Okcidenta Alo|''The White House'']] en 2000. Ŝi ludis Sarah Sidle en la krimdrama serio CSI, dum multaj sezonoj kiel ĉefrolulo (2000–2007, 2010–2015)<ref>{{Cite web|last=Michael Ausiello|date=July 20, 2011|title=CSI Exclusive: Jorja Fox Rejoins Series Regular Ranks –|url=http://www.tvline.com/2011/07/csi-jorja-fox-series-regular-season-12/|access-date=2013-12-10|publisher=TVLine}}</ref> kaj poste en revenanta rolo (2008–2010). Ŝi ripetis la rolon en la daŭriga serio CSI: Las Vegas, kiu premieris la 6-an de oktobro 2021. * {{Oficiala retejo|http://www.jorjafox.com}} * {{IMDb nomo|0289080|Jorja Fox}} * [http://www.accesshollywood.com/video_251543 Access Hollywood ''Thanking the Monkey'' Book Launch Video] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] itfcdsni5mv6lh3atx47qm95q86rr46 9387302 9387301 2026-05-30T05:06:44Z Sj1mor 12103 9387302 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Jorja''' '''FOX''' (naskita la [[7-a de julio|7-an de julio]] [[1968]]) estas usona aktorino.<ref>{{Cite web|date=June 27, 2022|title=Today in History: July 7|url=https://apnews.com/f3c9d50af3917f8bdcd679f6ef00e0ad|access-date=August 10, 2023|website=The Associated Press}}</ref> Ŝi unue ekaktoris per revenanta rolo en la medicina dramo ER de [[National Broadcasting Company|NBC]] kiel D-rino Maggie Doyle de 1996 ĝis 1999. Ŝi poste aperis en revenanta rolo kiel Spionagento Gina Toscano en la politika dramo de NBC [[La Okcidenta Alo|''The White House'']] en 2000. Ŝi ludis Sarah Sidle en la krimdrama serio CSI, dum multaj sezonoj kiel ĉefrolulo (2000–2007, 2010–2015)<ref>{{Cite web|last=Michael Ausiello|date=July 20, 2011|title=CSI Exclusive: Jorja Fox Rejoins Series Regular Ranks –|url=http://www.tvline.com/2011/07/csi-jorja-fox-series-regular-season-12/|access-date=2013-12-10|publisher=TVLine}}</ref> kaj poste en revenanta rolo (2008–2010). Ŝi ripetis la rolon en la daŭriga serio CSI: Las Vegas, kiu premieris la 6-an de oktobro 2021. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.jorjafox.com}} * {{IMDb nomo|0289080|Jorja Fox}} * [http://www.accesshollywood.com/video_251543 Access Hollywood ''Thanking the Monkey'' Book Launch Video] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fox, Jorja}} [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] 9kpnr13zcy5toyyzr05mxtrd5j6nlmr 9387304 9387302 2026-05-30T05:09:47Z Sj1mor 12103 9387304 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Jorja''' '''FOX''' (naskita la [[7-a de julio|7-an de julio]] [[1968]] en [[Novjorko]]) estas usona aktorino.<ref>{{Cite web|date=June 27, 2022|title=Today in History: July 7|url=https://apnews.com/f3c9d50af3917f8bdcd679f6ef00e0ad|access-date=August 10, 2023|website=The Associated Press}}</ref> Ŝi unue ekaktoris per revenanta rolo en la medicina dramo ER de [[National Broadcasting Company|NBC]] kiel D-rino Maggie Doyle de 1996 ĝis 1999. Ŝi poste aperis en revenanta rolo kiel Spionagento Gina Toscano en la politika dramo de NBC [[La Okcidenta Alo|''The White House'']] en 2000. Ŝi ludis Sarah Sidle en la krimdrama serio ''[[:en:CSI:_Crime_Scene_Investigation|CSI: Crime Scene Investigation]]'', dum multaj sezonoj kiel ĉefrolulo (2000–2007, 2010–2015)<ref>{{Cite web|last=Michael Ausiello|date=July 20, 2011|title=CSI Exclusive: Jorja Fox Rejoins Series Regular Ranks –|url=http://www.tvline.com/2011/07/csi-jorja-fox-series-regular-season-12/|access-date=2013-12-10|publisher=TVLine}}</ref> kaj poste en revenanta rolo (2008–2010). Ŝi ripetis la rolon en la daŭriga serio CSI: Las Vegas, kiu premieris la 6-an de oktobro 2021. Kune kun kantistino kaj gitaristino Heather Grody, Fox fondis la produktentreprenon "Honey Pot", kiu specialiĝas pri teatraĵoj kaj muzikaloj. Ŝi estas [[vegetarano]] kaj kunlaboris kun [[PETA]] por reklami ĝin. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.jorjafox.com}} * {{IMDb nomo|0289080|Jorja Fox}} * [http://www.accesshollywood.com/video_251543 Access Hollywood ''Thanking the Monkey'' Book Launch Video] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fox, Jorja}} [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Vegetaranaj aktivuloj]] p4hqnmjuzkfjy7gcplq40e1jghjq7kk 0 945374 9387305 2026-05-30T05:12:51Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1351623396|Jerome Flynn]]" 9387305 wikitext text/x-wiki '''Jerome Patrick FLYNN''' (naskiĝis la 16-an de marto 1963 en [[Bromley]], [[Kent]]) estas angla aktoro kaj kantisto. Li estas plej konata pro sia rolo kiel Bronn en la [[Home Box Office|HBO-]] fantaziserio ''[[Ludo de tronoj (televida serio)|Game of Thrones]]'' (2011–2019). Liaj aliaj roloj inkluzivas Paddy Garvey de la King's Fusiliers en la [[Independent Television|ITV-]] serio ''Soldier Soldier'' (1991–1995), Bennet Drake en la [[BBC|BBC-]] mistera serio ''Ripper Street'' (2012–2016), Hector en la ''Black Mirror'' -epizodo " Shut Up and Dance " (2016), Banner Creighton en la Paramount+ vakera serio ''1923'' (2022–2025) kaj Boris Oliver en ''L2: Empuraan'' (2025). * {{IMDb nomo|0283492|Jerome Flynn}} [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj popkantistoj]] [[Kategorio:Anglaj vegetaranoj]] 56ej3lbnqua2ptprpfs9tsvpe7s3sif 9387306 9387305 2026-05-30T05:14:30Z Sj1mor 12103 9387306 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Jerome Patrick FLYNN''' (naskiĝis la 16-an de marto 1963 en [[Bromley]], [[Kent]]) estas angla aktoro kaj kantisto. Li estas plej konata pro sia rolo kiel Bronn en la [[Home Box Office|HBO-]] fantaziserio ''[[Ludo de tronoj (televida serio)|Game of Thrones]]'' (2011–2019). Liaj aliaj roloj inkluzivas Paddy Garvey de la King's Fusiliers en la [[Independent Television|ITV-]] serio ''Soldier Soldier'' (1991–1995), Bennet Drake en la [[BBC|BBC-]] mistera serio ''Ripper Street'' (2012–2016), Hector en la ''Black Mirror'' -epizodo " Shut Up and Dance " (2016), Banner Creighton en la Paramount+ vakera serio ''1923'' (2022–2025) kaj Boris Oliver en ''L2: Empuraan'' (2025). Li kaj lia kunstelulo ''en Soldier Soldier,'' Robson Green, ankaŭ prezentis kiel Robson & Jerome en la dua duono de la 1990-aj jaroj. Ili publikigis version de " Unchained Melody ", kiu restis ĉe numero 1 dum 7 semajnoj en la UK-furorlisto, vendante pli ol milionon da kopioj kaj fariĝante la plej vendata unuopaĵo de 1995. La duopo havis du pliajn numero 1 unuopaĵojn: " ''I Believe'' " kaj " ''What Becomes of the Brokenhearted'' ". Ilia samnoma debuta albumo kaj la sekvaĵo ''Take Two'' atingis numeron 1 en la [[UK Albums Chart|UK-albumfurorlisto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0283492|Jerome Flynn}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Flynn, J.}} [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj popkantistoj]] [[Kategorio:Anglaj vegetaranoj]] p0e6h7cexaj1b5a459jal1gtllyyise 0 945375 9387307 2026-05-30T05:30:58Z Crosstor 3176 arkivisto 9387307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Ladislao|László]] Benczédi''' [lAslO bencEdi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Benczédi László''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]], [[historiisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=670457&date=2026-05-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1929|1|21}} en [[Rákospalota (iama urbo)]], li mortis {{mortotago|1986|12|20}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en Budapeŝto en 1947, poste li akiris arkivistan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1952]]. Post la diplomo li estis arkivisto jaron en militscienca instituto, poste li instruis en rango [[leŭtenanto]] en militscienca akademio (1953-1956), pli poste li laboris jaron en [[Hungara Tutlanda Arkivo]]. En la studjaro 1958 li instruis lernojaron en ĉefurba gimnazio, poste 2 jarojn li laboris en historia societo, ekde 1960 ĝis sia morto en akademia historia instituto, sed inter 1967–1971 li gvidis filion de la instituto en [[Bratislavo]]. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1976 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia ĉeftemo estis la hungara historio en la 17-a jarcento. Li edziĝis en 1968. == Elektitaj kontribuoj == * ''A hegyaljai kuruc felkelés 1697-ben.'' (1953) * ''Zrínyi Miklós hadtudományi munkái.'' (kunredaktoro, 1957) * ''Történelem a gimnáziumok II. osztálya számára.'' (lernolibro, kunaŭtoro, 1967; 14-a eldono: 1979; eldonita ankaŭ slovake, kroate kaj germane) * ''A Wesselényi-féle rendi szervezkedés Magyarországon. 1664–1671.'' ([[disertaĵo]], 1974) * ''A Habsburg-abszolutizmus indítékai és megvalósulása az 1670-es évek Magyarországán.'' (1978) * ''Thököly Imre a francia és a török szövetség között. 1677–1680.'' (1988) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/benczedi-laszlo-74ABF/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/benczedi-laszlo-c2100 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benczedi Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 5q7rbzfgiiedbdzicrcughhz4fwtwts 9387310 9387307 2026-05-30T05:40:33Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9387310 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Ladislao|László]] Benczédi''' [lAslO bencEdi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Benczédi László''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]], [[historiisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=670457&date=2026-05-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1929|1|21}} en [[Rákospalota (iama urbo)]], li mortis {{mortotago|1986|12|20}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en Budapeŝto en 1947, poste li akiris arkivistan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1952]]. Post la diplomo li estis arkivisto jaron en militscienca instituto, poste li instruis en rango [[leŭtenanto]] en militscienca akademio (1953-1956), pli poste li laboris jaron en [[Hungara Tutlanda Arkivo]]. En la studjaro 1958 li instruis lernojaron en ĉefurba gimnazio, poste 2 jarojn li laboris en historia societo, ekde 1960 ĝis sia frua morto en akademia historia instituto, sed inter 1967–1971 li gvidis filion de la instituto en [[Bratislavo]]. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1976 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia ĉeftemo estis la hungara historio en la 17-a jarcento. Li edziĝis en 1968. == Elektitaj kontribuoj == * ''A hegyaljai kuruc felkelés 1697-ben.'' (1953) * ''Zrínyi Miklós hadtudományi munkái.'' (kunredaktoro, 1957) * ''Történelem a gimnáziumok II. osztálya számára.'' (lernolibro, kunaŭtoro, 1967; 14-a eldono: 1979; eldonita ankaŭ slovake, kroate kaj germane) * ''A Wesselényi-féle rendi szervezkedés Magyarországon. 1664–1671.'' ([[disertaĵo]], 1974) * ''A Habsburg-abszolutizmus indítékai és megvalósulása az 1670-es évek Magyarországán.'' (1978) * ''Thököly Imre a francia és a török szövetség között. 1677–1680.'' (1988) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/benczedi-laszlo-74ABF/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/benczedi-laszlo-c2100 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benczedi Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} b7bj51aubbjlr67kfeb8rjc3k8blg0f 0 945376 9387331 2026-05-30T06:52:44Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Locmariaquer]] 9387331 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Locmariaquer]] n4vih7gdosl8m17hzrw499n2caqifek 0 945377 9387341 2026-05-30T07:08:00Z Crosstor 3176 listo de homoj 9387341 wikitext text/x-wiki Jen '''listo de famuloj, kiuj naskiĝis en en iama urbo Rákospalota''': {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Mária Aggházy]], [[arthistoriisto]] == B == * [[Zoltán Bánhidi]], [[lingvisto]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[László Benczédi]], [[arkivisto]] * [[Tibor Berczelly]], [[skermisto]] * [[Géza Boross (pentristo)]] * [[László Budai (futbalisto)]] == C == * [[László Cselőtei]], [[agronomo]] == F == * [[György Fukász]], [[filozofo]] == G == * [[György Garay]], [[violonisto]] * [[Geyza Grubicy]], [[oficisto]] == J == * [[Elemér Jónás]], [[muzeologo]] == K == * [[Lajos Kardos]], [[psikologo]] * [[Zsuzsa Kertész]], radioparolisto * [[Mária Kliburszkyné Vogl]], geokemiisto == L == * [[Ágost Lubrich]], [[pedagogo]] == M == * [[Mihály Mészáros]], [[skulptisto]] * [[Rajmund Sándor Molnár]], [[monaĥo]] * [[Róbert Muray]], [[pentristo]] == S == * [[György Simon]], [[aktoro]] * [[Erika Sziklay]], [[operkantisto]] * [[János Szolnoki]], mikrobiologo * [[Sándor Szőnyi G.]], [[reĝisoro]] == T == * [[Klára Tabódy]], aktoro * [[Éva Takács]], [[redaktoro]] == Z == * [[Ferenc Zentay]], aktoro == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj]] 7raz9mg456np2obuhf4vdcu16q0ipbd 1 945378 9387342 2026-05-30T07:09:02Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La hieraŭ farita teksto jam pene estas ligata el '''11''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Krome principe ankoraŭ ĉiuj ligiloj de la sablona mapo {{ŝ|Mapo/Francio Bretonio}} ligas al ĝi, kiujn eble post iom da kalkulado ankaŭ la vikipedia sistemo kalkulos kiel internaj ligiloj - do la teksto estas tute ekster ĉia suspekto esti orfo." 9387342 wikitext text/x-wiki La hieraŭ farita teksto jam pene estas ligata el '''11''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Krome principe ankoraŭ ĉiuj ligiloj de la sablona mapo {{ŝ|Mapo/Francio Bretonio}} ligas al ĝi, kiujn eble post iom da kalkulado ankaŭ la vikipedia sistemo kalkulos kiel internaj ligiloj - do la teksto estas tute ekster ĉia suspekto esti orfo. cixeg6gtolnr2wnlyfnb6snp2176mwz 9387343 9387342 2026-05-30T07:09:16Z ThomasPusch 1869 9387343 wikitext text/x-wiki La hieraŭ farita teksto jam pene estas ligata el '''11''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Krome principe ankoraŭ ĉiuj ligiloj de la sablona mapo {{ŝ|Mapo/Francio Bretonio}} ligas al ĝi, kiujn eble post iom da kalkulado ankaŭ la vikipedia sistemo kalkulos kiel internaj ligiloj - do la teksto estas tute ekster ĉia suspekto esti orfo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:09, 30 maj. 2026 (UTC) h0putsfkh5at5j3g72eg97yezroh1sg 9387354 9387343 2026-05-30T07:56:47Z ThomasPusch 1869 9387354 wikitext text/x-wiki La hieraŭ farita teksto jam estas ligata el '''11''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Krome principe ankoraŭ ĉiuj ligiloj de la sablona mapo {{ŝ|Mapo/Francio Bretonio}} ligas al ĝi, kiujn eble post iom da kalkulado ankaŭ la vikipedia sistemo kalkulos kiel internaj ligiloj - do la teksto estas tute ekster ĉia suspekto esti orfo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:09, 30 maj. 2026 (UTC) amu9h6ky438anc1qt6zzpystdv7g5is 10 945379 9387358 2026-05-30T08:02:06Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Flag of Jersey.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]] [[Manikinsuloj]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] [[Kategorio:Ŝablono:Britio]] </noinclude>" 9387358 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Jersey.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]] [[Manikinsuloj]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] [[Kategorio:Ŝablono:Britio]] </noinclude> 6at4cdk0obnrnqir1x9eleepjicx7ua 10 945380 9387359 2026-05-30T08:04:35Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Flag of Jersey.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]] [[Ĵerzejo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] [[Kategorio:Ŝablono:Britio]] </noinclude>" 9387359 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Jersey.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]] [[Ĵerzejo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] [[Kategorio:Ŝablono:Britio]] </noinclude> qlqhrh500d4iwo8lwdtz6hzijzccntn 9387361 9387359 2026-05-30T08:05:35Z ThomasPusch 1869 9387361 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Ĵerzejo.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]] [[Ĵerzejo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] [[Kategorio:Ŝablono:Britio]] </noinclude> l7735zok2s5tebcmrg1ins0v4tpebca 10 945381 9387360 2026-05-30T08:05:15Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Flago-de-Gernezejo.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]] [[Gernezejo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] [[Kategorio:Ŝablono:Britio]] </noinclude>" 9387360 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Gernezejo.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]] [[Gernezejo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] [[Kategorio:Ŝablono:Britio]] </noinclude> pu9l283tb6dec4v64ol3vxalzrubwva 0 945382 9387384 2026-05-30T08:41:28Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1350781789|Joseph E. Johnston]]" 9387384 wikitext text/x-wiki '''Joseph Eggleston Johnston''' (naskiĝis la 3-an de februaro 1807 ĉe la familia bieno ''Cherry Grove'' apud Farmville, Kantono Prince Edward, [[Virginio]] - mortis la 21-an de marto 1891 en [[Vaŝingtono]]) estis generalo de la [[Usona Armeo]] ĝis 1861 kaj unu el la plej alt-rangaj generaloj de la [[Konfederacia Armeo]] en la [[Usona Enlanda Milito]] de 1861 ĝis 1865. Li estis unu el la malmultaj konfederaciaj oficiroj kun fakta batalsperto; specife, Johnston servis en la [[Meksika-Usona Milito]] kaj la Seminolaj Militoj. Johnston estas konsiderata unu el la plej kapablaj, sed ankaŭ unu el la plej kontestataj generaloj de la Konfederacio pro sia preferata defensiva strategio. Li estis la sola konfederacia generalo kiu komandis (en malsamaj tempoj) ambaŭ ĉefajn bataltrupojn de la Sudo: unue la Armeon de Norda Virginio, kaj poste la Armeon de Tenesio. [[Kategorio:Usonaj militistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj militistoj]] [[Kategorio:Usonaj generaloj]] [[Kategorio:Homoj de la Usona Enlanda milito]] lzhfa04yv0ehcm943oiae17b9zfm19a 9387385 9387384 2026-05-30T08:42:20Z Sj1mor 12103 9387385 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Joseph Eggleston Johnston''' (naskiĝis la 3-an de februaro 1807 ĉe la familia bieno ''Cherry Grove'' apud Farmville, Kantono Prince Edward, [[Virginio]] - mortis la 21-an de marto 1891 en [[Vaŝingtono]]) estis generalo de la [[Usona Armeo]] ĝis 1861 kaj unu el la plej alt-rangaj generaloj de la [[Konfederacia Armeo]] en la [[Usona Enlanda Milito]] de 1861 ĝis 1865. Li estis unu el la malmultaj konfederaciaj oficiroj kun fakta batalsperto; specife, Johnston servis en la [[Meksika-Usona Milito]] kaj la Seminolaj Militoj. Johnston estas konsiderata unu el la plej kapablaj, sed ankaŭ unu el la plej kontestataj generaloj de la Konfederacio pro sia preferata defensiva strategio. Li estis la sola konfederacia generalo kiu komandis (en malsamaj tempoj) ambaŭ ĉefajn bataltrupojn de la Sudo: unue la Armeon de Norda Virginio, kaj poste la Armeon de Tenesio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Johnston, Joseph E.}} [[Kategorio:Usonaj militistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj militistoj]] [[Kategorio:Usonaj generaloj]] [[Kategorio:Homoj de la Usona Enlanda milito]] 0v2sthn7eexn110rglp5ka0y0w8irum 9387386 9387385 2026-05-30T08:43:58Z Sj1mor 12103 9387386 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Joseph Eggleston Johnston''' (naskiĝis la 3-an de februaro 1807 ĉe la familia bieno ''Cherry Grove'' apud Farmville, Kantono Prince Edward, [[Virginio]] - mortis la 21-an de marto 1891 en [[Vaŝingtono]]) estis generalo de la [[Usona Armeo]] ĝis 1861 kaj unu el la plej alt-rangaj generaloj de la [[Konfederacia Armeo]] en la [[Usona Enlanda Milito]] de 1861 ĝis 1865. Li estis unu el la malmultaj konfederaciaj oficiroj kun fakta batalsperto; specife, Johnston servis en la [[Meksika-Usona Milito]] kaj la Seminolaj Militoj. Johnston estas konsiderata unu el la plej kapablaj, sed ankaŭ unu el la plej kontestataj generaloj de la Konfederacio pro sia preferata defensiva strategio. Li estis la sola konfederacia generalo kiu komandis (en malsamaj tempoj) ambaŭ ĉefajn bataltrupojn de la Sudo: unue la Armeon de Norda Virginio, kaj poste la Armeon de Tenesio. En la finaj tagoj de la milito, li revenis por komandi la malmultajn restantajn konfederaciajn fortojn kontraŭ Sherman en [[מערכת הקרוליינות|la Karolinioj]]. La 26-an de aprilo 1865, post malsukcesa provo haltigi la antaŭenmarŝon de Sherman ĉe la Batalo de Bentonville, Johnston kapitulacis kun sia armeo ĉe Bennett Place, proksime de [[Durham (Norda Karolino)|Durham]], [[Norda Karolino]]. Du el liaj ĉefaj kontraŭuloj, la generaloj [[Ulysses S. Grant]] kaj [[William Tecumseh Sherman|William Sherman]], tre laŭdis liajn agojn dum la milito, kaj fariĝis proksimaj amikoj en la sekvaj jaroj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Johnston, Joseph E.}} [[Kategorio:Usonaj militistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj militistoj]] [[Kategorio:Usonaj generaloj]] [[Kategorio:Homoj de la Usona Enlanda milito]] 6f15kp0eigbuns8hjms0ot38eyn3cf3 0 945383 9387387 2026-05-30T08:46:58Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1305327468|Education sciences]]" 9387387 wikitext text/x-wiki '''Edukaj sciencoj''', ankaŭ konataj kiel '''edukstudoj''' aŭ '''edukteorio''', kaj tradicie nomataj ''[[pedagogio]]'', celas priskribi, kompreni kaj preskribi [[Eduko|edukadon,]] inkluzive de edukpolitiko. Subkampoj inkluzivas komparan edukadon, edukesploradon, instruan teorion, instruplanteorion kaj psikologion, filozofion, sociologion, ekonomikon kaj [[Historio de eduko|historion de edukado]]. Rilataj estas lernadoteorio aŭ [[Kognoscienco|kogna scienco]]. * [http://www.ed.uiuc.edu/eps/Educational-Theory/ ''Eduka Teorio''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217083504/http://www.ed.uiuc.edu/EPS/Educational-Theory/|date=2008-12-17}} (ĵurnalo) ({{En}}) [[Kategorio:Listo de arkivitaj paĝoj de Retarkivo]] qdo81qq8by2m1ogy1lsm9pah7o537f4 9387389 9387387 2026-05-30T08:50:08Z Sj1mor 12103 9387389 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Edukaj sciencoj''', ankaŭ konataj kiel '''edukstudoj''' aŭ '''edukteorio''', kaj tradicie nomataj ''[[pedagogio]]'', celas priskribi, kompreni kaj preskribi [[Eduko|edukadon,]] inkluzive de edukpolitiko. Subkampoj inkluzivas komparan edukadon, edukesploradon, instruan teorion, instruplanteorion kaj psikologion, filozofion, sociologion, ekonomikon kaj [[Historio de eduko|historion de edukado]]. Rilataj estas lernadoteorio aŭ [[Kognoscienco|kogna scienco]]. Kontraste al la pli frua, pli [[Geisteswissenschaft|humanisma-]] orientita kampo de pedagogio, la termino "eduka scienco" elstarigas la [[Interfakeco|interdisciplinan]] kaj holisman naturon de la demandoj, metodoj, esplorado kaj studprogramoj. La renomado de pedagogiaj studprogramoj al eduka scienco celas pli emfazi la [[empirio|empirian]] esploran perspektivon. Edukaj sciencoj konsistas el aro de diversaj [[Akademia disciplino|disciplinoj]], kiuj studas edukadon kaj edukajn praktikojn. En ĉi tiu senco, ĉiu disciplino provizas teoriajn kaj metodikajn perspektivojn por analizi, kompreni kaj klarigi la kompleksajn problemojn, kiuj aperas en edukaj kontekstoj — kaj [[Formala edukado|formalaj]] kaj [[Neformala edukado|neformalaj]]. Kun la celo konstrui rilatan (aŭ integran) kaj multdimensian [[Scio|scion]], tio estas, el diversaj dimensioj de analizo pri edukaj procezoj,  necesas establi dialogojn el kunlabora sinteno kaj konstrui reciprokajn ligilojn,  por atingi pli profundan komprenon pri ĉi tiuj procezoj kaj, tiel, evoluigi pli taŭgajn intervenajn proponojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ed.uiuc.edu/eps/Educational-Theory/ ''Eduka Teorio''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217083504/http://www.ed.uiuc.edu/EPS/Educational-Theory/|date=2008-12-17}} (ĵurnalo) ({{En}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Listo de arkivitaj paĝoj de Retarkivo]] 6w56pcieob7dr9zov1aay85ohfvtjh0 0 945384 9387388 2026-05-30T08:48:41Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Edukaj sciencoj]] 9387388 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Edukaj sciencoj]] isugbtkjrbqzbiltmv8a2grxewhco74 0 945385 9387390 2026-05-30T08:50:42Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Joseph E. Johnston]] 9387390 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Joseph E. Johnston]] auxbiq0dgakawc6eato50hdygoigq18 0 945386 9387391 2026-05-30T08:50:57Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Joseph E. Johnston]] 9387391 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Joseph E. Johnston]] auxbiq0dgakawc6eato50hdygoigq18 1 945387 9387396 2026-05-30T08:52:34Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Esperantigon "Hermo" simple inventi laŭ la ideoj de la enciklopedio vikipedio ne estas antaŭvidata. Laŭ la 15-a regulo de la esperanta gramatiko por internacie konata kaj bezonata koncepto eblus krei esperantan vorton, aldonante al ĝi o-finaĵon, tiam eblas ĉion fari pri ĝi, kion eblas fari al ĉiuj esperantaj vortoj (ekzemple krei vortojn herma, herme, malhermo, hermeta, hermega, hermece, hermismo, hermulo kaj hermulino ktp ktp), sed laŭ la koncepto de enc..." 9387396 wikitext text/x-wiki Esperantigon "Hermo" simple inventi laŭ la ideoj de la enciklopedio vikipedio ne estas antaŭvidata. Laŭ la 15-a regulo de la esperanta gramatiko por internacie konata kaj bezonata koncepto eblus krei esperantan vorton, aldonante al ĝi o-finaĵon, tiam eblas ĉion fari pri ĝi, kion eblas fari al ĉiuj esperantaj vortoj (ekzemple krei vortojn herma, herme, malhermo, hermeta, hermega, hermece, hermismo, hermulo kaj hermulino ktp ktp), sed laŭ la koncepto de [[enciklopedio]] oni ne rajtas '''en ĝi inventi novajn vortojn''' sed en enciklopedio oni nur notu vortojn amplekse uzatajn ekster la enciklopedio, do en la "reala mondo", kaj dubokaze devas pruvi tion per konfirmeblaj referencoj el la esperantlingva literaturo kaj gazetaro (literaturo en vasta senco, tio ankaŭ povas inkluzivi kongresan libron de Esperanto-kongreso, bultenon de Esperanto-grupo aŭ presitan dokumenton de iu esperant-lingva prelego). Tiu referenco pri la imagebla vorto "Hermo" tute mankas, ne nur en la vikipedia teksto sed en tute ne troveblas, kaj dubo pri la vorto klare estas. Tial, se vi volas trapuŝi esperantigon "Hermo", vaste ekuzu ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro en la "reala mondo", tiam prezentu la ampleksan uzon per almenaŭ du ekstervikipediaj referencoj, kaj tiam eblas diskuti ĉu la uzo estas sufiĉe konvinkebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:52, 30 maj. 2026 (UTC) n4b9hz5c1x40zsoxbki6g0pgics73wq 0 945388 9387398 2026-05-30T08:53:15Z Crosstor 3176 turisto 9387398 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1835|12|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] |dato de morto = {{mortotago|1906|6|14}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Kassa|Bárca]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [edjed berzevici], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Berzeviczy Egyed''' estis [[Hungario|hungara]] [[terposedanto]], [[historiisto]], [[turisto]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''berzeviczei'' [berzevicei] kaj ''kakaslomniczi'' [kakaŝlomnici], lia [[nepo]] estis [[Gergely Berzeviczy]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1001524&date=2026-05-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1835|12|24} en [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Veľká Lomnica]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|||}} en ''Bárca'' (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa urboparto de [[Košice]] en Slovakio. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el historia nobela familio. Li vivis en Kakaslomnic ĝis 1878, dum ekde 1873 li iniciatis la turismon en [[Tatroj]]. Li edziĝis en 1971. == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [http://old98.mtsz.org/mhk/csarnok/b/begyed.htm biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/berzeviczy-egyed-01b36 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berzeviczy Egyed}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 1xyfl52qhdokdogf4bdwywc78d3v7qd 9387460 9387398 2026-05-30T10:24:22Z Crosstor 3176 finredakto 9387460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1835|12|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] |dato de morto = {{mortotago|1906|6|14}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Kassa|Bárca]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [edjed berzevici], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Berzeviczy Egyed''' estis [[Hungario|hungara]] [[terposedanto]], [[historiisto]], [[turisto]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''berzeviczei'' [berzevicei] kaj ''kakaslomniczi'' [kakaŝlomnici], lia [[nepo]] estis [[Gergely Berzeviczy]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1001524&date=2026-05-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1835|12|24}} en [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Veľká Lomnica]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1906|6|14}} en ''Bárca'' (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa urboparto de [[Košice]] en Slovakio. [[Dosiero:Egyed-menedékház.JPG|eta|maldekstre|Desegnaĵo pri montokabano honore al {{paĝonomo}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el historia nobela familio. Kiel plenkreskulo li estis oficiro en aŭstra armeo, eĉ li partoprenis en militiro en Italujo. Post la civiliĝo li vivtenis sin el la familia bieno. Li vivis en Kakaslomnic ĝis 1878, dum ekde 1873 li iniciatis la turismon en [[Tatroj]]. Tiutempe li iniciatis novajn vojojn kaj montkabanojn en tiu montaro, krome li strebis por la naturprotektado. Li estis gvidanto de la Hungara Karpata Asocio, en 1874 li membriĝis al la tre simila pola asocio. En 1878 li translokiĝis al la vilaĝo Bárca apud [[Kassa]], kaj en 1882 la ceteraj familiaj bienoj estis venditaj aŭkcie. Amatore li estis ankaŭ historiisto, liaj kontribuoj aperis. Li edziĝis en 1867. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Berzeviczyek levéltára Kakas-Lomniczon.'' (1897) * ''József nádor Szepes megyében.'' (1901) * ''Magyarország az 1521-iki wormsi birodalmi gyűlésen.'' (1905) == Memorigiloj == * Montkabano konstruita en 1876 estis nomita honore al {{Paĝonomo}}. == Fontoj == * [http://old98.mtsz.org/mhk/csarnok/b/begyed.htm biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/berzeviczy-egyed-01b36 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berzeviczy Egyed}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} b1c8rn51r9cymmuxicr8x34n5e3cxf1 9387461 9387460 2026-05-30T10:24:58Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] forigita; [[Kategorio:Hungaraj terposedantoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9387461 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1835|12|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] |dato de morto = {{mortotago|1906|6|14}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Kassa|Bárca]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [edjed berzevici], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Berzeviczy Egyed''' estis [[Hungario|hungara]] [[terposedanto]], [[historiisto]], [[turisto]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''berzeviczei'' [berzevicei] kaj ''kakaslomniczi'' [kakaŝlomnici], lia [[nepo]] estis [[Gergely Berzeviczy]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1001524&date=2026-05-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1835|12|24}} en [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Veľká Lomnica]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1906|6|14}} en ''Bárca'' (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa urboparto de [[Košice]] en Slovakio. [[Dosiero:Egyed-menedékház.JPG|eta|maldekstre|Desegnaĵo pri montokabano honore al {{paĝonomo}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el historia nobela familio. Kiel plenkreskulo li estis oficiro en aŭstra armeo, eĉ li partoprenis en militiro en Italujo. Post la civiliĝo li vivtenis sin el la familia bieno. Li vivis en Kakaslomnic ĝis 1878, dum ekde 1873 li iniciatis la turismon en [[Tatroj]]. Tiutempe li iniciatis novajn vojojn kaj montkabanojn en tiu montaro, krome li strebis por la naturprotektado. Li estis gvidanto de la Hungara Karpata Asocio, en 1874 li membriĝis al la tre simila pola asocio. En 1878 li translokiĝis al la vilaĝo Bárca apud [[Kassa]], kaj en 1882 la ceteraj familiaj bienoj estis venditaj aŭkcie. Amatore li estis ankaŭ historiisto, liaj kontribuoj aperis. Li edziĝis en 1867. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Berzeviczyek levéltára Kakas-Lomniczon.'' (1897) * ''József nádor Szepes megyében.'' (1901) * ''Magyarország az 1521-iki wormsi birodalmi gyűlésen.'' (1905) == Memorigiloj == * Montkabano konstruita en 1876 estis nomita honore al {{Paĝonomo}}. == Fontoj == * [http://old98.mtsz.org/mhk/csarnok/b/begyed.htm biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/berzeviczy-egyed-01b36 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berzeviczy Egyed}} [[Kategorio:Hungaraj terposedantoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 6auhtr0bafna7kng54hhik78in8djjo 9387462 9387461 2026-05-30T10:25:22Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] forigita; [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9387462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1835|12|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] |dato de morto = {{mortotago|1906|6|14}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Kassa|Bárca]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [edjed berzevici], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Berzeviczy Egyed''' estis [[Hungario|hungara]] [[terposedanto]], [[historiisto]], [[turisto]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''berzeviczei'' [berzevicei] kaj ''kakaslomniczi'' [kakaŝlomnici], lia [[nepo]] estis [[Gergely Berzeviczy]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1001524&date=2026-05-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1835|12|24}} en [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Veľká Lomnica]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1906|6|14}} en ''Bárca'' (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa urboparto de [[Košice]] en Slovakio. [[Dosiero:Egyed-menedékház.JPG|eta|maldekstre|Desegnaĵo pri montokabano honore al {{paĝonomo}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el historia nobela familio. Kiel plenkreskulo li estis oficiro en aŭstra armeo, eĉ li partoprenis en militiro en Italujo. Post la civiliĝo li vivtenis sin el la familia bieno. Li vivis en Kakaslomnic ĝis 1878, dum ekde 1873 li iniciatis la turismon en [[Tatroj]]. Tiutempe li iniciatis novajn vojojn kaj montkabanojn en tiu montaro, krome li strebis por la naturprotektado. Li estis gvidanto de la Hungara Karpata Asocio, en 1874 li membriĝis al la tre simila pola asocio. En 1878 li translokiĝis al la vilaĝo Bárca apud [[Kassa]], kaj en 1882 la ceteraj familiaj bienoj estis venditaj aŭkcie. Amatore li estis ankaŭ historiisto, liaj kontribuoj aperis. Li edziĝis en 1867. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Berzeviczyek levéltára Kakas-Lomniczon.'' (1897) * ''József nádor Szepes megyében.'' (1901) * ''Magyarország az 1521-iki wormsi birodalmi gyűlésen.'' (1905) == Memorigiloj == * Montkabano konstruita en 1876 estis nomita honore al {{Paĝonomo}}. == Fontoj == * [http://old98.mtsz.org/mhk/csarnok/b/begyed.htm biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/berzeviczy-egyed-01b36 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berzeviczy Egyed}} [[Kategorio:Hungaraj terposedantoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} rxiy71cznre14votedb0i8h4ul4xf29 9387464 9387462 2026-05-30T10:25:52Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] forigita; [[Kategorio:Hungaraj turistoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9387464 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1835|12|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] |dato de morto = {{mortotago|1906|6|14}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Kassa|Bárca]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [edjed berzevici], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Berzeviczy Egyed''' estis [[Hungario|hungara]] [[terposedanto]], [[historiisto]], [[turisto]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''berzeviczei'' [berzevicei] kaj ''kakaslomniczi'' [kakaŝlomnici], lia [[nepo]] estis [[Gergely Berzeviczy]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1001524&date=2026-05-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1835|12|24}} en [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Veľká Lomnica]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1906|6|14}} en ''Bárca'' (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa urboparto de [[Košice]] en Slovakio. [[Dosiero:Egyed-menedékház.JPG|eta|maldekstre|Desegnaĵo pri montokabano honore al {{paĝonomo}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el historia nobela familio. Kiel plenkreskulo li estis oficiro en aŭstra armeo, eĉ li partoprenis en militiro en Italujo. Post la civiliĝo li vivtenis sin el la familia bieno. Li vivis en Kakaslomnic ĝis 1878, dum ekde 1873 li iniciatis la turismon en [[Tatroj]]. Tiutempe li iniciatis novajn vojojn kaj montkabanojn en tiu montaro, krome li strebis por la naturprotektado. Li estis gvidanto de la Hungara Karpata Asocio, en 1874 li membriĝis al la tre simila pola asocio. En 1878 li translokiĝis al la vilaĝo Bárca apud [[Kassa]], kaj en 1882 la ceteraj familiaj bienoj estis venditaj aŭkcie. Amatore li estis ankaŭ historiisto, liaj kontribuoj aperis. Li edziĝis en 1867. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Berzeviczyek levéltára Kakas-Lomniczon.'' (1897) * ''József nádor Szepes megyében.'' (1901) * ''Magyarország az 1521-iki wormsi birodalmi gyűlésen.'' (1905) == Memorigiloj == * Montkabano konstruita en 1876 estis nomita honore al {{Paĝonomo}}. == Fontoj == * [http://old98.mtsz.org/mhk/csarnok/b/begyed.htm biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/berzeviczy-egyed-01b36 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berzeviczy Egyed}} [[Kategorio:Hungaraj terposedantoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj turistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} sqkouhn2ykdssi8bsqpwpo4h2m4484g 9387471 9387464 2026-05-30T10:41:05Z Crosstor 3176 9387471 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1835|12|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] |dato de morto = {{mortotago|1906|6|14}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Kassa|Bárca]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [edjed berzevici], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Berzeviczy Egyed''' estis [[Hungario|hungara]] [[terposedanto]], [[historiisto]], [[turisto]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''berzeviczei'' [berzevicei] kaj ''kakaslomniczi'' [kakaŝlomnici], lia [[avo]] estis [[Gergely Berzeviczy]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1001524&date=2026-05-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1835|12|24}} en [[Veľká Lomnica|Kakaslomnic]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Veľká Lomnica]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1906|6|14}} en ''Bárca'' (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa urboparto de [[Košice]] en Slovakio. [[Dosiero:Egyed-menedékház.JPG|eta|maldekstre|Desegnaĵo pri montokabano honore al {{paĝonomo}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el historia nobela familio. Kiel plenkreskulo li estis oficiro en aŭstra armeo, eĉ li partoprenis en militiro en Italujo. Post la civiliĝo li vivtenis sin el la familia bieno. Li vivis en Kakaslomnic ĝis 1878, dum ekde 1873 li iniciatis la turismon en [[Tatroj]]. Tiutempe li iniciatis novajn vojojn kaj montkabanojn en tiu montaro, krome li strebis por la naturprotektado. Li estis gvidanto de la Hungara Karpata Asocio, en 1874 li membriĝis al la tre simila pola asocio. En 1878 li translokiĝis al la vilaĝo Bárca apud [[Kassa]], kaj en 1882 la ceteraj familiaj bienoj estis venditaj aŭkcie. Amatore li estis ankaŭ historiisto, liaj kontribuoj aperis. Li edziĝis en 1867. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Berzeviczyek levéltára Kakas-Lomniczon.'' (1897) * ''József nádor Szepes megyében.'' (1901) * ''Magyarország az 1521-iki wormsi birodalmi gyűlésen.'' (1905) == Memorigiloj == * Montkabano konstruita en 1876 estis nomita honore al {{Paĝonomo}}. == Fontoj == * [http://old98.mtsz.org/mhk/csarnok/b/begyed.htm biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/berzeviczy-egyed-01b36 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berzeviczy Egyed}} [[Kategorio:Hungaraj terposedantoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj turistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} nw59ba46bvfdl1rn5y8aoh6yi39xs99 0 945389 9387400 2026-05-30T08:53:47Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Flago de Gernezejo]] 9387400 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Flago de Gernezejo]] 8e0zza4g8jxmsatcy1wjulxou8xeu3k 0 945390 9387405 2026-05-30T09:03:46Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Regionoj de Francio]] 9387405 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Regionoj de Francio]] ps3uaxwf9fsvj9aoxmw7pmk1l1arsxm 1 945391 9387424 2026-05-30T09:24:26Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La unua frazo estas tute en ordo, sed plua frazeto "norde situas la Granda, sude la Malgranda Sarko" estas problemeta: Esperantigon "Sarko" simple inventi laŭ la ideoj de la enciklopedio vikipedio ne estas antaŭvidata. Laŭ la 15-a regulo de la esperanta gramatiko por internacie konata kaj bezonata koncepto eblus krei esperantan vorton, aldonante al ĝi o-finaĵon, tiam eblas ĉion fari pri ĝi, kion eblas fari al ĉiuj esperantaj vortoj (ekzemple krei vortojn sar..." 9387424 wikitext text/x-wiki La unua frazo estas tute en ordo, sed plua frazeto "norde situas la Granda, sude la Malgranda Sarko" estas problemeta: Esperantigon "Sarko" simple inventi laŭ la ideoj de la enciklopedio vikipedio ne estas antaŭvidata. Laŭ la 15-a regulo de la esperanta gramatiko por internacie konata kaj bezonata koncepto eblus krei esperantan vorton, aldonante al ĝi o-finaĵon, tiam eblas ĉion fari pri ĝi, kion eblas fari al ĉiuj esperantaj vortoj (ekzemple krei vortojn sarka, sarke, malsarko, sarketa, sarkega, sarkece, sarkismo, sarkulo kaj sarkulino ktp ktp), sed laŭ la koncepto de [[enciklopedio]] oni ne rajtas '''en ĝi inventi novajn vortojn''' sed en enciklopedio oni nur notu vortojn amplekse uzatajn ekster la enciklopedio, do en la "reala mondo", kaj dubokaze devas pruvi tion per konfirmeblaj referencoj el la esperantlingva literaturo kaj gazetaro (literaturo en vasta senco, tio ankaŭ povas inkluzivi kongresan libron de Esperanto-kongreso, bultenon de Esperanto-grupo aŭ presitan dokumenton de iu esperant-lingva prelego). Tiu referenco pri la imagebla vorto "Sarko" ĝis nun tute mankas en la vikipedia teksto, kaj dubo pri la vorto klare estas. Tial, eblas serĉi kaj eble trovi ekstervikipediajn pruvojn, aŭ, se vi volas trapuŝi esperantigon "Sarko", vaste ekuzu ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro en la "reala mondo", tiam prezentu la ampleksan uzon per almenaŭ du ekstervikipediaj referencoj, kaj tiam eblas diskuti ĉu la uzo estas sufiĉe konvinkebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:24, 30 maj. 2026 (UTC) qnemwze8abtl1zaz7zsui4eaz65sdac 0 945392 9387428 2026-05-30T09:42:34Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356681348|Smoking ban]]" 9387428 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:No_Smoking.svg|eta|Internacie rekonebla emblemo "neniu fumado"]] [[Dosiero:Smoking_pictogram_(black).svg|eta|Internacie rekonebla nigra emblemo "fumado permesata"]] '''Generacia fummalpermeso''' estas malpermeso vendi cigaredojn al homoj naskitaj post certa jaro.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2025-11-01|title=Maldives becomes the only country with generational smoking ban|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/01/maldives-becomes-the-only-country-with-generational-smoking-ban|access-date=2026-04-21|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|title=UK moves to ban smoking for everyone born after 2008|url=https://www.dw.com/en/uk-moves-to-ban-smoking-for-everyone-born-after-2008/a-76884561|access-date=2026-04-21|website=dw.com|language=en}}</ref>{{owidslider|start=2022|list=Template:OWID/smoking bans in public places#gallery|location=commons|caption=|title=|language=|file=[[File:Smoking bans in public places, World, 2022 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|Smoking bans in public places]]|startingView=World}} [[Dosiero:Smoke-by-a-window-in-a-pub.jpg|dekstra|eta|Tabaka fumo en irlanda drinkejo antaŭ ol fumadmalpermeso ekvalidis la 29-an de marto 2004]] * [https://web.archive.org/web/20050828200837/http://www.cctc.ca/ Kanada Konsilio por Tabakkontrolo] * [https://web.archive.org/web/20071016062109/http://clearingtheairscotland.org.uk/ Purigante la Aeron Skotlandon] Skota ekzekutiva retejo establita por provizi informojn pri la senfuma leĝaro de Skotlando * [https://web.archive.org/web/20070702073802/http://www.tobaccocontrol.gov.hk/eng/loadframe.html?id=181 Oficejo pri Tabakkontrolo de Honkongo] * [https://www.smartsign.com/SMO/history-of-smoking-bans.aspx Historio de fummalpermesoj en Usono] * [https://web.archive.org/web/20051223031259/http://www.otc.ie/ Oficejo de Tabakkontrolo de la Irlanda Registaro] * [https://web.archive.org/web/20080307230733/http://www.cancer.org/docroot/PED/content/PED_10_12_State_Legislated_Actions_on_Tobacco_Issues.asp?sitearea=PED Ŝtataj Tabakaj Leĝoj] de la Usona Kancera Societo * [http://legacy.library.ucsf.edu/ Biblioteko de Heredaĵaj Tabakaj Dokumentoj] de la [[Universitato de Kalifornio en San-Francisko|Universitato de Kalifornio, San-Francisko]] * [http://www.pmdocs.com/ Arkivo de Dokumentoj de Philip Morris Usono] * [http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women Tropezo de fumado kaj informoj pri fumadmalpermesoj en interaga mondmapo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004222839/http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women|date=4 October 2013}} [[Kategorio:Fumado]] [[Kategorio:Sana juro]] cfnnvvhnl305h0to5b8b8hkwb0hhqgk 9387442 9387428 2026-05-30T09:57:43Z Sj1mor 12103 9387442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|bildo=Svitavy, Esperanto-muzeo, fumado malpermesita, 1.jpeg}} [[Dosiero:No_Smoking.svg|eta|Internacie rekonebla emblemo "neniu fumado"]] [[Dosiero:Smoking_pictogram_(black).svg|eta|Internacie rekonebla nigra emblemo "fumado permesata"]] '''Fumadmalpermeso''', aŭ '''senfumaj leĝoj''', malpermesas la bruligadon de [[tabako]] (kaj ofte similaj substancoj) en certaj lokoj. La celo estas kutime protekti la ĉeestantojn kontraŭ la danĝeroj de [[pasiva fumado]], malhelpi [[Incendio|incendiojn]] aŭ eviti [[Polurado|poluadon]]. Temas pri publika politiko, inkluzive de [[Kriminala juro|krimaj leĝoj]] kaj regularoj pri [[laborprotekto|labora sekureco kaj sano]], kiuj malpermesas [[Tabakfumado|tabakfumadon]] en certaj spacoj. La spacoj plej ofte trafitaj de fumadmalpermesoj estas endomaj [[laborejo]]j kaj konstruaĵoj malfermitaj al la publiko, kiel [[restoracio]]j, [[trinkejo]]j, [[oficejo]]j, [[lernejo]]j, [[Podetala komerco|podetalaj]] [[vendejo]]j, [[malsanulejo]]j, [[biblioteko]]j, transportinstalaĵoj kaj {{J|registara Konstruaĵo}}, aldone al [[Publika transporto|publikaj transportveturiloj]] kiel [[aviadilo]]j, [[buso]]j, [[akvoŝipo]]j kaj [[trajno]]j. Tamen, leĝoj ankaŭ povas malpermesi fumadon en subĉielaj areoj kiel [[parko]]j, [[strando]]j, piediraj placoj, universitataj kaj hospitalaj kampusoj, kaj ene de certa distanco de la enirejo al konstruaĵo, kaj en iuj kazoj, privataj veturiloj kaj plurunuaj loĝejoj. '''Generacia fummalpermeso''' estas malpermeso vendi cigaredojn al homoj naskitaj post certa jaro.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2025-11-01|title=Maldives becomes the only country with generational smoking ban|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/01/maldives-becomes-the-only-country-with-generational-smoking-ban|access-date=2026-04-21|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|title=UK moves to ban smoking for everyone born after 2008|url=https://www.dw.com/en/uk-moves-to-ban-smoking-for-everyone-born-after-2008/a-76884561|access-date=2026-04-21|website=dw.com|language=en}}</ref> Fumadmalpermesoj kaj aliaj rimedoj kontraŭ fumado ekzistas pro diversaj kialoj: * Fajroprotekto, * Evitante la poluadon de lokoj kaj objektoj, * Protekto de nefumantoj kontraŭ ĉikanado kaj sanproblemoj (protekto de nefumantoj), * Trafiksekureco, * Protekto de junuloj kontraŭ la tento fumi (junulara protekto), * ekonomiaj kialoj, * komercaj kialoj, * religiaj kaj ideologiaj kialoj, * Drogpreventeco: Protekti fumantojn kontraŭ memvundado kaj/aŭ dependeco. La lastaj du punktoj, kiuj inkluzivas religian liberecon aŭ la liberecon de matura persono damaĝi sin, ludas neniun rolon en liberalaj kaj sekularaj juraj sistemoj kaj ne pravigas iujn ajn jurajn malpermesojn, ĉar ili malobservus la principon de agadlibereco.[[Dosiero:Smoke-by-a-window-in-a-pub.jpg|dekstra|eta|Tabaka fumo en irlanda drinkejo antaŭ ol fumadmalpermeso ekvalidis la 29-an de marto 2004]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20050828200837/http://www.cctc.ca/ Kanada Konsilio por Tabakkontrolo] * [https://web.archive.org/web/20071016062109/http://clearingtheairscotland.org.uk/ Purigante la Aeron Skotlandon] Skota ekzekutiva retejo establita por provizi informojn pri la senfuma leĝaro de Skotlando * [https://web.archive.org/web/20070702073802/http://www.tobaccocontrol.gov.hk/eng/loadframe.html?id=181 Oficejo pri Tabakkontrolo de Honkongo] * [https://www.smartsign.com/SMO/history-of-smoking-bans.aspx Historio de fummalpermesoj en Usono] * [https://web.archive.org/web/20051223031259/http://www.otc.ie/ Oficejo de Tabakkontrolo de la Irlanda Registaro] * [https://web.archive.org/web/20080307230733/http://www.cancer.org/docroot/PED/content/PED_10_12_State_Legislated_Actions_on_Tobacco_Issues.asp?sitearea=PED Ŝtataj Tabakaj Leĝoj] de la Usona Kancera Societo * [http://legacy.library.ucsf.edu/ Biblioteko de Heredaĵaj Tabakaj Dokumentoj] de la [[Universitato de Kalifornio en San-Francisko|Universitato de Kalifornio, San-Francisko]] * [http://www.pmdocs.com/ Arkivo de Dokumentoj de Philip Morris Usono] * [http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women Tropezo de fumado kaj informoj pri fumadmalpermesoj en interaga mondmapo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004222839/http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women|date=4 October 2013}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fumado]] [[Kategorio:Sana juro]] ce1bgl859gzbhp2zw8kychm5k9lnse4 9387443 9387442 2026-05-30T09:57:57Z Sj1mor 12103 9387443 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|bildo=Svitavy, Esperanto-muzeo, fumado malpermesita, 1.jpeg}} [[Dosiero:No_Smoking.svg|eta|Internacie rekonebla emblemo "neniu fumado"]] [[Dosiero:Smoking_pictogram_(black).svg|eta|Internacie rekonebla nigra emblemo "fumado permesata"]] '''Fumadmalpermeso''', aŭ '''senfumaj leĝoj''', malpermesas la bruligadon de [[tabako]] (kaj ofte similaj substancoj) en certaj lokoj. La celo estas kutime protekti la ĉeestantojn kontraŭ la danĝeroj de [[pasiva fumado]], malhelpi [[Incendio|incendiojn]] aŭ eviti [[Polurado|poluadon]]. Temas pri publika politiko, inkluzive de [[Kriminala juro|krimaj leĝoj]] kaj regularoj pri [[laborprotekto|labora sekureco kaj sano]], kiuj malpermesas [[Tabakfumado|tabakfumadon]] en certaj spacoj. La spacoj plej ofte trafitaj de fumadmalpermesoj estas endomaj [[laborejo]]j kaj konstruaĵoj malfermitaj al la publiko, kiel [[restoracio]]j, [[trinkejo]]j, [[oficejo]]j, [[lernejo]]j, [[Podetala komerco|podetalaj]] [[vendejo]]j, [[malsanulejo]]j, [[biblioteko]]j, transportinstalaĵoj kaj {{J|registara Konstruaĵo}}, aldone al [[Publika transporto|publikaj transportveturiloj]] kiel [[aviadilo]]j, [[buso]]j, [[ŝipo]]j kaj [[trajno]]j. Tamen, leĝoj ankaŭ povas malpermesi fumadon en subĉielaj areoj kiel [[parko]]j, [[strando]]j, piediraj placoj, universitataj kaj hospitalaj kampusoj, kaj ene de certa distanco de la enirejo al konstruaĵo, kaj en iuj kazoj, privataj veturiloj kaj plurunuaj loĝejoj. '''Generacia fummalpermeso''' estas malpermeso vendi cigaredojn al homoj naskitaj post certa jaro.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2025-11-01|title=Maldives becomes the only country with generational smoking ban|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/01/maldives-becomes-the-only-country-with-generational-smoking-ban|access-date=2026-04-21|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|title=UK moves to ban smoking for everyone born after 2008|url=https://www.dw.com/en/uk-moves-to-ban-smoking-for-everyone-born-after-2008/a-76884561|access-date=2026-04-21|website=dw.com|language=en}}</ref> Fumadmalpermesoj kaj aliaj rimedoj kontraŭ fumado ekzistas pro diversaj kialoj: * Fajroprotekto, * Evitante la poluadon de lokoj kaj objektoj, * Protekto de nefumantoj kontraŭ ĉikanado kaj sanproblemoj (protekto de nefumantoj), * Trafiksekureco, * Protekto de junuloj kontraŭ la tento fumi (junulara protekto), * ekonomiaj kialoj, * komercaj kialoj, * religiaj kaj ideologiaj kialoj, * Drogpreventeco: Protekti fumantojn kontraŭ memvundado kaj/aŭ dependeco. La lastaj du punktoj, kiuj inkluzivas religian liberecon aŭ la liberecon de matura persono damaĝi sin, ludas neniun rolon en liberalaj kaj sekularaj juraj sistemoj kaj ne pravigas iujn ajn jurajn malpermesojn, ĉar ili malobservus la principon de agadlibereco.[[Dosiero:Smoke-by-a-window-in-a-pub.jpg|dekstra|eta|Tabaka fumo en irlanda drinkejo antaŭ ol fumadmalpermeso ekvalidis la 29-an de marto 2004]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20050828200837/http://www.cctc.ca/ Kanada Konsilio por Tabakkontrolo] * [https://web.archive.org/web/20071016062109/http://clearingtheairscotland.org.uk/ Purigante la Aeron Skotlandon] Skota ekzekutiva retejo establita por provizi informojn pri la senfuma leĝaro de Skotlando * [https://web.archive.org/web/20070702073802/http://www.tobaccocontrol.gov.hk/eng/loadframe.html?id=181 Oficejo pri Tabakkontrolo de Honkongo] * [https://www.smartsign.com/SMO/history-of-smoking-bans.aspx Historio de fummalpermesoj en Usono] * [https://web.archive.org/web/20051223031259/http://www.otc.ie/ Oficejo de Tabakkontrolo de la Irlanda Registaro] * [https://web.archive.org/web/20080307230733/http://www.cancer.org/docroot/PED/content/PED_10_12_State_Legislated_Actions_on_Tobacco_Issues.asp?sitearea=PED Ŝtataj Tabakaj Leĝoj] de la Usona Kancera Societo * [http://legacy.library.ucsf.edu/ Biblioteko de Heredaĵaj Tabakaj Dokumentoj] de la [[Universitato de Kalifornio en San-Francisko|Universitato de Kalifornio, San-Francisko]] * [http://www.pmdocs.com/ Arkivo de Dokumentoj de Philip Morris Usono] * [http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women Tropezo de fumado kaj informoj pri fumadmalpermesoj en interaga mondmapo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004222839/http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women|date=4 October 2013}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fumado]] [[Kategorio:Sana juro]] mnug6pyp6x2mwsbkghv53jduc5h8gq2 9387447 9387443 2026-05-30T10:03:33Z Sj1mor 12103 9387447 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|bildo=Svitavy, Esperanto-muzeo, fumado malpermesita, 1.jpeg}} [[Dosiero:Smoking bans in public places, World, 2022 (cropped).svg|eta|Monda mapo de fumadmalpermesoj aktuale de 2022.]] [[Dosiero:No_Smoking.svg|eta|Internacie rekonebla emblemo "neniu fumado"]] [[Dosiero:Smoking_pictogram_(black).svg|eta|Internacie rekonebla nigra emblemo "fumado permesata"]] '''Fumadmalpermeso''', aŭ '''senfumaj leĝoj''', malpermesas la bruligadon de [[tabako]] (kaj ofte similaj substancoj) en certaj lokoj. La celo estas kutime protekti la ĉeestantojn kontraŭ la danĝeroj de [[pasiva fumado]], malhelpi [[Incendio|incendiojn]] aŭ eviti [[Polurado|poluadon]]. Temas pri publika politiko, inkluzive de [[Kriminala juro|krimaj leĝoj]] kaj regularoj pri [[laborprotekto|labora sekureco kaj sano]], kiuj malpermesas [[Tabakfumado|tabakfumadon]] en certaj spacoj. La spacoj plej ofte trafitaj de fumadmalpermesoj estas endomaj [[laborejo]]j kaj konstruaĵoj malfermitaj al la publiko, kiel [[restoracio]]j, [[trinkejo]]j, [[oficejo]]j, [[lernejo]]j, [[Podetala komerco|podetalaj]] [[vendejo]]j, [[malsanulejo]]j, [[biblioteko]]j, transportinstalaĵoj kaj {{J|registara Konstruaĵo}}, aldone al [[Publika transporto|publikaj transportveturiloj]] kiel [[aviadilo]]j, [[buso]]j, [[ŝipo]]j kaj [[trajno]]j. Tamen, leĝoj ankaŭ povas malpermesi fumadon en subĉielaj areoj kiel [[parko]]j, [[strando]]j, piediraj placoj, universitataj kaj hospitalaj kampusoj, kaj ene de certa distanco de la enirejo al konstruaĵo, kaj en iuj kazoj, privataj veturiloj kaj plurunuaj loĝejoj. '''Generacia fummalpermeso''' estas malpermeso vendi cigaredojn al homoj naskitaj post certa jaro.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2025-11-01|title=Maldives becomes the only country with generational smoking ban|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/01/maldives-becomes-the-only-country-with-generational-smoking-ban|access-date=2026-04-21|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|title=UK moves to ban smoking for everyone born after 2008|url=https://www.dw.com/en/uk-moves-to-ban-smoking-for-everyone-born-after-2008/a-76884561|access-date=2026-04-21|website=dw.com|language=en}}</ref> La unuaj fumadmalpermesoj aperis en la dua duono de la 19-a jarcento kaj estis precipe ligitaj al fajrodanĝeroj en fajroemaj lokoj, ne malpleje surmare. Fumadmalpermesoj kaj aliaj rimedoj kontraŭ fumado ekzistas pro diversaj kialoj: * Fajroprotekto, * Evitante la poluadon de lokoj kaj objektoj, * Protekto de nefumantoj kontraŭ ĉikanado kaj sanproblemoj (protekto de nefumantoj), * Trafiksekureco, * Protekto de junuloj kontraŭ la tento fumi (junulara protekto), * ekonomiaj kialoj, * komercaj kialoj, * religiaj kaj ideologiaj kialoj, * Drogpreventeco: Protekti fumantojn kontraŭ memvundado kaj/aŭ dependeco. La lastaj du punktoj, kiuj inkluzivas religian liberecon aŭ la liberecon de matura persono damaĝi sin, ludas neniun rolon en liberalaj kaj sekularaj juraj sistemoj kaj ne pravigas iujn ajn jurajn malpermesojn, ĉar ili malobservus la principon de agadlibereco.[[Dosiero:Smoke-by-a-window-in-a-pub.jpg|dekstra|eta|Tabaka fumo en irlanda drinkejo antaŭ ol fumadmalpermeso ekvalidis la 29-an de marto 2004]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20050828200837/http://www.cctc.ca/ Kanada Konsilio por Tabakkontrolo] * [https://web.archive.org/web/20071016062109/http://clearingtheairscotland.org.uk/ Purigante la Aeron Skotlandon] Skota ekzekutiva retejo establita por provizi informojn pri la senfuma leĝaro de Skotlando * [https://web.archive.org/web/20070702073802/http://www.tobaccocontrol.gov.hk/eng/loadframe.html?id=181 Oficejo pri Tabakkontrolo de Honkongo] * [https://www.smartsign.com/SMO/history-of-smoking-bans.aspx Historio de fummalpermesoj en Usono] * [https://web.archive.org/web/20051223031259/http://www.otc.ie/ Oficejo de Tabakkontrolo de la Irlanda Registaro] * [https://web.archive.org/web/20080307230733/http://www.cancer.org/docroot/PED/content/PED_10_12_State_Legislated_Actions_on_Tobacco_Issues.asp?sitearea=PED Ŝtataj Tabakaj Leĝoj] de la Usona Kancera Societo * [http://legacy.library.ucsf.edu/ Biblioteko de Heredaĵaj Tabakaj Dokumentoj] de la [[Universitato de Kalifornio en San-Francisko|Universitato de Kalifornio, San-Francisko]] * [http://www.pmdocs.com/ Arkivo de Dokumentoj de Philip Morris Usono] * [http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women Tropezo de fumado kaj informoj pri fumadmalpermesoj en interaga mondmapo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004222839/http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women|date=4 October 2013}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fumado]] [[Kategorio:Sana juro]] r6ulyil0ui77b8shwqgcj6pa0b3lddy 9387448 9387447 2026-05-30T10:04:15Z Sj1mor 12103 9387448 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|bildo=Svitavy, Esperanto-muzeo, fumado malpermesita, 1.jpeg}} [[Dosiero:Smoking bans in public places, World, 2022 (cropped).svg|eta|Monda mapo de fumadmalpermesoj en publikaj ejoj laŭ landoj aktuale de 2022.]] [[Dosiero:No_Smoking.svg|eta|Internacie rekonebla emblemo "neniu fumado"]] [[Dosiero:Smoking_pictogram_(black).svg|eta|Internacie rekonebla nigra emblemo "fumado permesata"]] '''Fumadmalpermeso''', aŭ '''senfumaj leĝoj''', malpermesas la bruligadon de [[tabako]] (kaj ofte similaj substancoj) en certaj lokoj. La celo estas kutime protekti la ĉeestantojn kontraŭ la danĝeroj de [[pasiva fumado]], malhelpi [[Incendio|incendiojn]] aŭ eviti [[Polurado|poluadon]]. Temas pri publika politiko, inkluzive de [[Kriminala juro|krimaj leĝoj]] kaj regularoj pri [[laborprotekto|labora sekureco kaj sano]], kiuj malpermesas [[Tabakfumado|tabakfumadon]] en certaj spacoj. La spacoj plej ofte trafitaj de fumadmalpermesoj estas endomaj [[laborejo]]j kaj konstruaĵoj malfermitaj al la publiko, kiel [[restoracio]]j, [[trinkejo]]j, [[oficejo]]j, [[lernejo]]j, [[Podetala komerco|podetalaj]] [[vendejo]]j, [[malsanulejo]]j, [[biblioteko]]j, transportinstalaĵoj kaj {{J|registara Konstruaĵo}}, aldone al [[Publika transporto|publikaj transportveturiloj]] kiel [[aviadilo]]j, [[buso]]j, [[ŝipo]]j kaj [[trajno]]j. Tamen, leĝoj ankaŭ povas malpermesi fumadon en subĉielaj areoj kiel [[parko]]j, [[strando]]j, piediraj placoj, universitataj kaj hospitalaj kampusoj, kaj ene de certa distanco de la enirejo al konstruaĵo, kaj en iuj kazoj, privataj veturiloj kaj plurunuaj loĝejoj. '''Generacia fummalpermeso''' estas malpermeso vendi cigaredojn al homoj naskitaj post certa jaro.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2025-11-01|title=Maldives becomes the only country with generational smoking ban|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/01/maldives-becomes-the-only-country-with-generational-smoking-ban|access-date=2026-04-21|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|title=UK moves to ban smoking for everyone born after 2008|url=https://www.dw.com/en/uk-moves-to-ban-smoking-for-everyone-born-after-2008/a-76884561|access-date=2026-04-21|website=dw.com|language=en}}</ref> La unuaj fumadmalpermesoj aperis en la dua duono de la 19-a jarcento kaj estis precipe ligitaj al fajrodanĝeroj en fajroemaj lokoj, ne malpleje surmare. Fumadmalpermesoj kaj aliaj rimedoj kontraŭ fumado ekzistas pro diversaj kialoj: * Fajroprotekto, * Evitante la poluadon de lokoj kaj objektoj, * Protekto de nefumantoj kontraŭ ĉikanado kaj sanproblemoj (protekto de nefumantoj), * Trafiksekureco, * Protekto de junuloj kontraŭ la tento fumi (junulara protekto), * ekonomiaj kialoj, * komercaj kialoj, * religiaj kaj ideologiaj kialoj, * Drogpreventeco: Protekti fumantojn kontraŭ memvundado kaj/aŭ dependeco. La lastaj du punktoj, kiuj inkluzivas religian liberecon aŭ la liberecon de matura persono damaĝi sin, ludas neniun rolon en liberalaj kaj sekularaj juraj sistemoj kaj ne pravigas iujn ajn jurajn malpermesojn, ĉar ili malobservus la principon de agadlibereco.[[Dosiero:Smoke-by-a-window-in-a-pub.jpg|dekstra|eta|Tabaka fumo en irlanda drinkejo antaŭ ol fumadmalpermeso ekvalidis la 29-an de marto 2004]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20050828200837/http://www.cctc.ca/ Kanada Konsilio por Tabakkontrolo] * [https://web.archive.org/web/20071016062109/http://clearingtheairscotland.org.uk/ Purigante la Aeron Skotlandon] Skota ekzekutiva retejo establita por provizi informojn pri la senfuma leĝaro de Skotlando * [https://web.archive.org/web/20070702073802/http://www.tobaccocontrol.gov.hk/eng/loadframe.html?id=181 Oficejo pri Tabakkontrolo de Honkongo] * [https://www.smartsign.com/SMO/history-of-smoking-bans.aspx Historio de fummalpermesoj en Usono] * [https://web.archive.org/web/20051223031259/http://www.otc.ie/ Oficejo de Tabakkontrolo de la Irlanda Registaro] * [https://web.archive.org/web/20080307230733/http://www.cancer.org/docroot/PED/content/PED_10_12_State_Legislated_Actions_on_Tobacco_Issues.asp?sitearea=PED Ŝtataj Tabakaj Leĝoj] de la Usona Kancera Societo * [http://legacy.library.ucsf.edu/ Biblioteko de Heredaĵaj Tabakaj Dokumentoj] de la [[Universitato de Kalifornio en San-Francisko|Universitato de Kalifornio, San-Francisko]] * [http://www.pmdocs.com/ Arkivo de Dokumentoj de Philip Morris Usono] * [http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women Tropezo de fumado kaj informoj pri fumadmalpermesoj en interaga mondmapo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004222839/http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women|date=4 October 2013}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fumado]] [[Kategorio:Sana juro]] ayv0nu1er23xjdbcm31qmpc244jqo3d 9387449 9387448 2026-05-30T10:04:53Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9387449 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|bildo=Svitavy, Esperanto-muzeo, fumado malpermesita, 1.jpeg}} [[Dosiero:Smoking bans in public places, World, 2022 (cropped).svg|eta|Monda mapo de fumadmalpermesoj en publikaj ejoj laŭ landoj aktuale de 2022.]] [[Dosiero:No_Smoking.svg|eta|Internacie rekonebla emblemo "neniu fumado"]] [[Dosiero:Smoking_pictogram_(black).svg|eta|Internacie rekonebla nigra emblemo "fumado permesata"]] '''Fumadmalpermeso''', aŭ '''senfumaj leĝoj''', malpermesas la bruligadon de [[tabako]] (kaj ofte similaj substancoj) en certaj lokoj. La celo estas kutime protekti la ĉeestantojn kontraŭ la danĝeroj de [[pasiva fumado]], malhelpi [[Incendio|incendiojn]] aŭ eviti [[Polurado|poluadon]]. Temas pri publika politiko, inkluzive de [[Kriminala juro|krimaj leĝoj]] kaj regularoj pri [[laborprotekto|labora sekureco kaj sano]], kiuj malpermesas [[Tabakfumado|tabakfumadon]] en certaj spacoj. La spacoj plej ofte trafitaj de fumadmalpermesoj estas endomaj [[laborejo]]j kaj konstruaĵoj malfermitaj al la publiko, kiel [[restoracio]]j, [[trinkejo]]j, [[oficejo]]j, [[lernejo]]j, [[Podetala komerco|podetalaj]] [[vendejo]]j, [[malsanulejo]]j, [[biblioteko]]j, transportinstalaĵoj kaj {{J|registara Konstruaĵo}}, aldone al [[Publika transporto|publikaj transportveturiloj]] kiel [[aviadilo]]j, [[buso]]j, [[ŝipo]]j kaj [[trajno]]j. Tamen, leĝoj ankaŭ povas malpermesi fumadon en subĉielaj areoj kiel [[parko]]j, [[strando]]j, piediraj placoj, universitataj kaj hospitalaj kampusoj, kaj ene de certa distanco de la enirejo al konstruaĵo, kaj en iuj kazoj, privataj veturiloj kaj plurunuaj loĝejoj. '''Generacia fummalpermeso''' estas malpermeso vendi cigaredojn al homoj naskitaj post certa jaro.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2025-11-01|title=Maldives becomes the only country with generational smoking ban|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/01/maldives-becomes-the-only-country-with-generational-smoking-ban|access-date=2026-04-21|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|title=UK moves to ban smoking for everyone born after 2008|url=https://www.dw.com/en/uk-moves-to-ban-smoking-for-everyone-born-after-2008/a-76884561|access-date=2026-04-21|website=dw.com|language=en}}</ref> La unuaj fumadmalpermesoj aperis en la dua duono de la 19-a jarcento kaj estis precipe ligitaj al fajrodanĝeroj en fajroemaj lokoj, ne malpleje surmare. Fumadmalpermesoj kaj aliaj rimedoj kontraŭ fumado ekzistas pro diversaj kialoj: * Fajroprotekto, * Evitante la poluadon de lokoj kaj objektoj, * Protekto de nefumantoj kontraŭ ĉikanado kaj sanproblemoj (protekto de nefumantoj), * Trafiksekureco, * Protekto de junuloj kontraŭ la tento fumi (junulara protekto), * ekonomiaj kialoj, * komercaj kialoj, * religiaj kaj ideologiaj kialoj, * Drogpreventeco: Protekti fumantojn kontraŭ memvundado kaj/aŭ dependeco. La lastaj du punktoj, kiuj inkluzivas religian liberecon aŭ la liberecon de matura persono damaĝi sin, ludas neniun rolon en liberalaj kaj sekularaj juraj sistemoj kaj ne pravigas iujn ajn jurajn malpermesojn, ĉar ili malobservus la principon de agadlibereco.[[Dosiero:Smoke-by-a-window-in-a-pub.jpg|dekstra|eta|Tabaka fumo en irlanda drinkejo antaŭ ol fumadmalpermeso ekvalidis la 29-an de marto 2004]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj ({{En}}) == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20050828200837/http://www.cctc.ca/ Kanada Konsilio por Tabakkontrolo] * [https://web.archive.org/web/20071016062109/http://clearingtheairscotland.org.uk/ Purigante la Aeron Skotlandon] Skota ekzekutiva retejo establita por provizi informojn pri la senfuma leĝaro de Skotlando * [https://web.archive.org/web/20070702073802/http://www.tobaccocontrol.gov.hk/eng/loadframe.html?id=181 Oficejo pri Tabakkontrolo de Honkongo] * [https://www.smartsign.com/SMO/history-of-smoking-bans.aspx Historio de fummalpermesoj en Usono] * [https://web.archive.org/web/20051223031259/http://www.otc.ie/ Oficejo de Tabakkontrolo de la Irlanda Registaro] * [https://web.archive.org/web/20080307230733/http://www.cancer.org/docroot/PED/content/PED_10_12_State_Legislated_Actions_on_Tobacco_Issues.asp?sitearea=PED Ŝtataj Tabakaj Leĝoj] de la Usona Kancera Societo * [http://legacy.library.ucsf.edu/ Biblioteko de Heredaĵaj Tabakaj Dokumentoj] de la [[Universitato de Kalifornio en San-Francisko|Universitato de Kalifornio, San-Francisko]] * [http://www.pmdocs.com/ Arkivo de Dokumentoj de Philip Morris Usono] * [http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women Tropezo de fumado kaj informoj pri fumadmalpermesoj en interaga mondmapo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004222839/http://edutube.org/interactive/prevalence-smoking-men-and-women|date=4 October 2013}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fumado]] [[Kategorio:Sana juro]] ifebidg1zw9szsl3sag9lwlj59eudfe 0 945393 9387433 2026-05-30T09:47:30Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Fumado malpermesata]] 9387433 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fumado malpermesata]] 7k5tymcg6o8i09ayy4opkegxaet9746 0 945394 9387439 2026-05-30T09:50:37Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Fumado malpermesata]] 9387439 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fumado malpermesata]] 7k5tymcg6o8i09ayy4opkegxaet9746 0 945395 9387445 2026-05-30T10:00:59Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Kale, Wheat Grass, Cauliflower, Broccoli, Carrot, Apple, Lemon Juice.jpg|eta|dekstre|Kruĉo da freŝe elpremitasuko el krispa brasiko, tritika herbo, florbrasiko, brokolo, karoto, pomo kaj citrono]] '''Suka dieto''', ankaŭ konata kiel '''suka fastado''' aŭ '''suka detokso''' — estas [[dieto]], dum kiu homo konsumas nur [[fruktsuko|fruktajn]] kaj [[legomsuko|legomajn sukojn]], detenante sin de konsumado de solida manĝaĵo. Ĝi estas uzata por malpeziĝ..." 9387445 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kale, Wheat Grass, Cauliflower, Broccoli, Carrot, Apple, Lemon Juice.jpg|eta|dekstre|Kruĉo da freŝe elpremitasuko el krispa brasiko, tritika herbo, florbrasiko, brokolo, karoto, pomo kaj citrono]] '''Suka dieto''', ankaŭ konata kiel '''suka fastado''' aŭ '''suka detokso''' — estas [[dieto]], dum kiu homo konsumas nur [[fruktsuko|fruktajn]] kaj [[legomsuko|legomajn sukojn]], detenante sin de konsumado de solida manĝaĵo. Ĝi estas uzata por malpeziĝo kaj purigado de la organismo. La dieto kutime daŭras de unu ĝis sep tagoj kaj inkluzivas vicon da fruktoj, legomoj kaj eĉ spicoj. == Historio == Suka fastado fariĝis populara en Usono danke al [[Norman Walker]] kaj [[Jay Kordich]], kiuj reklamis la konsumadon de sukoj por dietaj celoj<ref name=":1">{{Cite web|last=Laskow|first=Sarah|date=2014-11-20|title=The Man Who First Juiced Vegetables|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/11/the-man-who-first-juiced/382586/|access-date=2020-10-31|website=The Atlantic|lang=en-US|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102025056/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/11/the-man-who-first-juiced/382586/|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=New|first=Catherine|date=2013-05-20|title=Rebuilding A Juice Empire At Age 89|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/05/20/juiceman-jay-kordich-rise-and-fall_n_3232665.html|access-date=2020-10-31|website=HuffPost|lang=en}}</ref>. Walker estas konsiderata unu el la fondintoj de sukaj dietoj pro sia teknologia kontribuo al la procezo de sukfarado kaj reklamado de [[krudmanĝismo|dietoj el krudaj produktoj]]. En 1936, Walker kreis desegnojn por la unua mekanika [[sukanigilo|sukanigilo]], kiun li nomis "NorWalk"<ref name=":1" />. La moderna versio de lia invento, Norwalk 280, ĝis nun estas unu el la plej vendataj sukanigiloj. Aldone al ĉi tiu nova teknologio, Walker ankaŭ fariĝis pioniro de la moderna suka purigado danke al siaj multaj kuirlibroj, kiuj propagandas krudan, ĉefe likvan dieton<ref name=":1" />. Kordich famiĝis pro sia libro "''La potenco de sukfarado de Juiceman''" ({{lang-en|Juiceman’s Power of Juicing}}), kiu fariĝis furorlibro de ''New York Times''<ref>{{Cite news|last=Burros|first=Marian|date=1992-04-15|title=Eating Well (Published 1992)|lang=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1992/04/15/garden/eating-well.html|access-date=2020-10-31|issn=0362-4331}}</ref>. En la 1990-aj jaroj, Kordich gvidis televidprogramon, kie li reklamis la utilon de suka dieto por la sano. Kordich ankaŭ aperis en reklamfilmetoj reklamantaj sian sukanigilon Juiceman, kiu laŭ Kordich alportis pli ol 300 milionojn da dolaroj el vendoj en Usono.<ref name=":2" /> La propagando de Walker kaj Kordich kondukis sukan fastadon al ĝia nuna versio<ref name=":1" /><ref name=":2" />. En la 21-a jarcento, suka fastado daŭre restas moda. Vico da famuloj subtenas kaj popularigas ĉi tiujn dietojn, montrante plibonigojn per propra ekzemplo<ref name=":3">{{Cite news|last=Newman|first=Judith|date=2010-10-27|title=The Juice Cleanse: A Strange and Green Journey (Published 2010)|lang=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2010/10/28/fashion/28Cleanse.html|access-date=2020-10-31|issn=0362-4331}}</ref>. == Kritiko == Detoksaj dietoj, depende de la tipo kaj daŭro, estas eble danĝeraj kaj povas kaŭzi diversajn sanproblemojn, inkluzive de perdo de muskola maso kaj nesana regajno de graso post la fino de la detokso. Recenzo en la ''"Enciklopedio de dietoj de Gale"'' notis la eblajn riskojn de suka fastado: {{quote|La ĉefaj sanriskoj de suka fastado inkluzivas metabolajn krizojn ĉe pacientoj kun nediagnozita diabeto aŭ hipoglikemio; kapturnon aŭ svenon pro subita malaltiĝo de la sangopremo; diareon, kiu povas konduki al dehidratiĝo kaj malekvilibro de elektrolitoj en la organismo; kaj mankon de proteino aŭ kalcio dum nekontrolita longdaŭra suka fastado.}} == Vidu ankaŭ == * [[Fruktomanĝado]] * [[Sukanigilo]] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Fastoj]] [[Kategorio:Vegetarismo]] [[Kategorio:Sukoj]] 9k9xc91mtyacg7n2uc6xt52xhq4knzv 9387446 9387445 2026-05-30T10:01:30Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9387446 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kale, Wheat Grass, Cauliflower, Broccoli, Carrot, Apple, Lemon Juice.jpg|eta|dekstre|Kruĉo da freŝe elpremitasuko el krispa brasiko, tritika herbo, florbrasiko, brokolo, karoto, pomo kaj citrono]] '''Suka dieto''', ankaŭ konata kiel '''suka fastado''' aŭ '''suka detokso''' — estas [[dieto]], dum kiu homo konsumas nur [[fruktsuko|fruktajn]] kaj [[legomsuko|legomajn sukojn]], detenante sin de konsumado de solida manĝaĵo. Ĝi estas uzata por malpeziĝo kaj purigado de la organismo. La dieto kutime daŭras de unu ĝis sep tagoj kaj inkluzivas vicon da fruktoj, legomoj kaj eĉ spicoj. == Historio == Suka fastado fariĝis populara en Usono danke al [[Norman Walker]] kaj [[Jay Kordich]], kiuj reklamis la konsumadon de sukoj por dietaj celoj<ref name=":1">{{Cite web|last=Laskow|first=Sarah|date=2014-11-20|title=The Man Who First Juiced Vegetables|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/11/the-man-who-first-juiced/382586/|access-date=2020-10-31|website=The Atlantic|lang=en-US|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102025056/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/11/the-man-who-first-juiced/382586/|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=New|first=Catherine|date=2013-05-20|title=Rebuilding A Juice Empire At Age 89|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/05/20/juiceman-jay-kordich-rise-and-fall_n_3232665.html|access-date=2020-10-31|website=HuffPost|lang=en}}</ref>. Walker estas konsiderata unu el la fondintoj de sukaj dietoj pro sia teknologia kontribuo al la procezo de sukfarado kaj reklamado de [[krudmanĝismo|dietoj el krudaj produktoj]]. En 1936, Walker kreis desegnojn por la unua mekanika [[sukanigilo|sukanigilo]], kiun li nomis "NorWalk"<ref name=":1" />. La moderna versio de lia invento, Norwalk 280, ĝis nun estas unu el la plej vendataj sukanigiloj. Aldone al ĉi tiu nova teknologio, Walker ankaŭ fariĝis pioniro de la moderna suka purigado danke al siaj multaj kuirlibroj, kiuj propagandas krudan, ĉefe likvan dieton<ref name=":1" />. Kordich famiĝis pro sia libro "''La potenco de sukfarado de Juiceman''" ({{lang-en|Juiceman’s Power of Juicing}}), kiu fariĝis furorlibro de ''New York Times''<ref>{{Cite news|last=Burros|first=Marian|date=1992-04-15|title=Eating Well (Published 1992)|lang=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1992/04/15/garden/eating-well.html|access-date=2020-10-31|issn=0362-4331}}</ref>. En la 1990-aj jaroj, Kordich gvidis televidprogramon, kie li reklamis la utilon de suka dieto por la sano. Kordich ankaŭ aperis en reklamfilmetoj reklamantaj sian sukanigilon Juiceman, kiu laŭ Kordich alportis pli ol 300 milionojn da dolaroj el vendoj en Usono.<ref name=":2" /> La propagando de Walker kaj Kordich kondukis sukan fastadon al ĝia nuna versio<ref name=":1" /><ref name=":2" />. En la 21-a jarcento, suka fastado daŭre restas moda. Vico da famuloj subtenas kaj popularigas ĉi tiujn dietojn, montrante plibonigojn per propra ekzemplo<ref name=":3">{{Cite news|last=Newman|first=Judith|date=2010-10-27|title=The Juice Cleanse: A Strange and Green Journey (Published 2010)|lang=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2010/10/28/fashion/28Cleanse.html|access-date=2020-10-31|issn=0362-4331}}</ref>. == Kritiko == Detoksaj dietoj, depende de la tipo kaj daŭro, estas eble danĝeraj kaj povas kaŭzi diversajn sanproblemojn, inkluzive de perdo de muskola maso kaj nesana regajno de graso post la fino de la detokso. Recenzo en la ''"Enciklopedio de dietoj de Gale"'' notis la eblajn riskojn de suka fastado: {{quote|La ĉefaj sanriskoj de suka fastado inkluzivas metabolajn krizojn ĉe pacientoj kun nediagnozita diabeto aŭ hipoglikemio; kapturnon aŭ svenon pro subita malaltiĝo de la sangopremo; diareon, kiu povas konduki al dehidratiĝo kaj malekvilibro de elektrolitoj en la organismo; kaj mankon de proteino aŭ kalcio dum nekontrolita longdaŭra suka fastado.}} == Vidu ankaŭ == * [[Fruktomanĝado]] * [[Sukanigilo]] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Fasto]] [[Kategorio:Vegetarismo]] [[Kategorio:Sukoj]] fszcazfj5afkdtsp0jn83n4ypqreuxx 0 945396 9387453 2026-05-30T10:14:20Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356869802|Magnifica Humanitas]]" 9387453 wikitext text/x-wiki '''''{{Lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' (signifante Grandioza humaneco) estas la unua [[encikliko]] de [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14-a]], kiu temas pri "konservado de la homa persono en la epoko de [[Artefarita intelekto|artefarita inteligenteco]] ". Ĝi estis publikigita la 25-an de majo 2026, <ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title=Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=[[Vatican News]]|date=18 May 2026|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title=Information for journalists|work=[[Holy See Press Office]]|date=18 May 2026|access-date=20 May 2026}}</ref> kaj estis subskribita de Leono la 14-a la 15-an de majo 2026, koincidante kun la 135-a datreveno de la publikigo de la encikliko ''[[Rerum Novarum]]'' de [[Leono la 13-a]]. Leono la 14-a elektis prezenti la enciklikon persone ĉe la [[Vatikano]],<ref name="bbc2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]|date=25 May 2026|accessdate=25 May 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> male al plej multaj aliaj papoj, kiuj delegis ĉi tiun taskon al [[Kardinalo|kardinaloj]]. La prezenton ĉeestis spertuloj pri artefarita inteligenteco, inkluzive de la kunfondinto de [[Anthropic|Anthropic,]] Chris Olah.<ref name="bbc2" /> La encikliko estis la unua publikigita sen oficiala latinlingva versio. Tio sekvis lastatempan ŝanĝon al la Vatikanaj regularoj, kiuj permesis la redaktadon de tiaj dokumentoj en aliaj lingvoj.<ref name="IV">{{citation|url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/|title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican|date=26 May 2026|magazine=Infovaticana}}</ref> * [https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html Plena teksto de ''Magnifica Humanitas''] (AR  - DE  - EN  - ES  - FR  - IT  - PL  - PT) [[Kategorio:Etiko de scienco kaj teknologio]] [[Kategorio:Leono la 14-a]] [[Kategorio:Enciklikoj]] onrf0o1m1hgu9ks1lejn7ixtrpf9ite 9387454 9387453 2026-05-30T10:16:31Z Sj1mor 12103 9387454 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''{{Lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' (signifante Grandioza humaneco) estas la unua [[encikliko]] de [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14-a]], kiu temas pri "konservado de la homa persono en la epoko de [[Artefarita intelekto|artefarita inteligenteco]] ". Ĝi estis publikigita la 25-an de majo 2026, <ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title=Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 May 2026|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title=Information for journalists|work=Gazetara ofico de la Sankta Seĝo|date=18 May 2026|access-date=20 May 2026}}</ref> kaj estis subskribita de Leono la 14-a la 15-an de majo 2026, koincidante kun la 135-a datreveno de la publikigo de la encikliko ''[[Rerum Novarum]]'' de [[Leono la 13-a]]. Leono la 14-a elektis prezenti la enciklikon persone ĉe la [[Vatikano]],<ref name="bbc2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]|date=25 May 2026|accessdate=25 May 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> male al plej multaj aliaj papoj, kiuj delegis ĉi tiun taskon al [[Kardinalo|kardinaloj]]. La prezenton ĉeestis spertuloj pri artefarita inteligenteco, inkluzive de la kunfondinto de [[Anthropic|Anthropic,]] Chris Olah.<ref name="bbc2" /> La encikliko estis la unua publikigita sen oficiala latinlingva versio. Tio sekvis lastatempan ŝanĝon al la Vatikanaj regularoj, kiuj permesis la redaktadon de tiaj dokumentoj en aliaj lingvoj.<ref name="IV">{{citation|url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/|title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican|date=26 May 2026|magazine=Infovaticana}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html Plena teksto de ''Magnifica Humanitas''] ({{AR}} - {{DE}} - {{EN}} - {{ES}} - {{FR}} - {{IT}} - {{PL}} - {{PT}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etiko de scienco kaj teknologio]] [[Kategorio:Leono la 14-a]] [[Kategorio:Enciklikoj]] 0ly95t29kt9l91ywyypva5aw6n3e2u2 9387455 9387454 2026-05-30T10:17:25Z Sj1mor 12103 9387455 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''{{Lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' (signifante Grandioza humaneco) estas la unua [[encikliko]] de [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14-a]], kiu temas pri "konservado de la homa persono en la epoko de [[Artefarita intelekto|artefarita inteligenteco]] ". Ĝi estis publikigita la 25-an de majo 2026, <ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title=Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 May 2026|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title=Information for journalists|work=Gazetara ofico de la Sankta Seĝo|date=18 May 2026|access-date=20 May 2026}}</ref> kaj estis subskribita de Leono la 14-a la 15-an de majo 2026, koincidante kun la 135-a datreveno de la publikigo de la encikliko ''[[Rerum Novarum]]'' de [[Leono la 13-a]]. Leono la 14-a elektis prezenti la enciklikon persone ĉe la [[Vatikano]],<ref name="bbc2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]|date=25 May 2026|accessdate=25 May 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> male al plej multaj aliaj papoj, kiuj delegis ĉi tiun taskon al [[Kardinalo|kardinaloj]]. La prezenton ĉeestis spertuloj pri artefarita inteligenteco, inkluzive de la kunfondinto de [[Anthropic|Anthropic,]] Chris Olah.<ref name="bbc2" /> La encikliko estis la unua publikigita sen oficiala latinlingva versio. Tio sekvis lastatempan ŝanĝon al la Vatikanaj regularoj, kiuj permesis la redaktadon de tiaj dokumentoj en aliaj lingvoj.<ref name="IV">{{citation|url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/|title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican|date=26 May 2026|magazine=Infovaticana}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html Plena teksto de ''Magnifica Humanitas''] ({{ar}} - {{de}} - {{en}} - {{es}} - {{fr}} - {{it}} - {{pl}} - {{pt}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etiko de scienco kaj teknologio]] [[Kategorio:Leono la 14-a]] [[Kategorio:Enciklikoj]] 3mlzkez44oexz9xea5f78gcapxq3ao4 9387459 9387455 2026-05-30T10:23:03Z Sj1mor 12103 9387459 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''{{Lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' (signifante Grandioza [[humaneco]] aŭ Glora [[homaro]]) estas la unua [[encikliko]] de [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14-a]], kiu temas pri "konservado de la homa persono en la epoko de [[artefarita intelekto]]". Ĝi estis publikigita la 25-an de majo 2026, <ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title=Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 May 2026|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title=Information for journalists|work=Gazetara ofico de la Sankta Seĝo|date=18 May 2026|access-date=20 May 2026}}</ref> kaj estis subskribita de Leono la 14-a la 15-an de majo 2026, koincidante kun la 135-a datreveno de la publikigo de la encikliko ''[[Rerum Novarum]]'' de [[Leono la 13-a]].<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome'|date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> Leono la 14-a elektis prezenti la enciklikon persone ĉe la [[Vatikano]],<ref name="bbc2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]|date=25 May 2026|accessdate=25 May 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> male al plej multaj aliaj papoj, kiuj delegis ĉi tiun taskon al [[Kardinalo|kardinaloj]]. La prezenton ĉeestis spertuloj pri artefarita intelekto, inkluzive de la kunfondinto de [[Anthropic|Anthropic,]] Chris Olah.<ref name="bbc2" /> La encikliko estis la unua publikigita sen oficiala latinlingva versio. Tio sekvis lastatempan ŝanĝon al la Vatikanaj regularoj, kiuj permesis la redaktadon de tiaj dokumentoj en aliaj lingvoj.<ref name="IV">{{citation|url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/|title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican|date=26 May 2026|magazine=Infovaticana}}</ref> La originalo estas skribita en la itala. Kiel kutime, ĝi estas nomita laŭ sia latina komenco''.'' Ekde la komenco de sia papado, Papo Leono la 14-a klarigis, ke la kresko de artefarita intelekto (AI) estas granda zorgo por li. Per la vortoj “Artefarita intelekto devas esti senarmigita, liberigita de la logiko, kiu faras ĝin instrumento de dominado, ekskludo kaj morto”, la Papo priskribis la distancigitan sintenon de la [[Katolika Eklezio]] rilate al AI. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html Plena teksto de ''Magnifica Humanitas''] ({{ar}} - {{de}} - {{en}} - {{es}} - {{fr}} - {{it}} - {{pl}} - {{pt}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etiko de scienco kaj teknologio]] [[Kategorio:Leono la 14-a]] [[Kategorio:Enciklikoj]] owcvf3xzkwek0y13919yolkyjfvrai1 9387463 9387459 2026-05-30T10:25:41Z Sj1mor 12103 9387463 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''{{Lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' (signifante Grandioza [[humaneco]] aŭ Glora [[homaro]]) estas la unua [[encikliko]] de [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14-a]], kiu temas pri "konservado de la homa persono en la epoko de [[artefarita intelekto]]". Ĝi estis publikigita la 25-an de majo 2026, <ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title=Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 May 2026|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title=Information for journalists|work=Gazetara ofico de la Sankta Seĝo|date=18 May 2026|access-date=20 May 2026}}</ref> kaj estis subskribita de Leono la 14-a la 15-an de majo 2026, koincidante kun la 135-a datreveno de la publikigo de la encikliko ''[[Rerum Novarum]]'' de [[Leono la 13-a]].<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome'|date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> Leono la 14-a elektis prezenti la enciklikon persone ĉe la [[Vatikano]],<ref name="bbc2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]|date=25 May 2026|accessdate=25 May 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> male al plej multaj aliaj papoj, kiuj delegis ĉi tiun taskon al [[Kardinalo|kardinaloj]]. La prezenton ĉeestis spertuloj pri artefarita intelekto, inkluzive de la kunfondinto de [[Anthropic|Anthropic,]] Chris Olah.<ref name="bbc2" /> La encikliko estis la unua publikigita sen oficiala latinlingva versio. Tio sekvis lastatempan ŝanĝon al la Vatikanaj regularoj, kiuj permesis la redaktadon de tiaj dokumentoj en aliaj lingvoj.<ref name="IV">{{citation|url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/|title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican|date=26 May 2026|magazine=Infovaticana}}</ref> La originalo estas skribita en la itala. Kiel kutime, ĝi estas nomita laŭ sia latina komenco''.'' Ekde la komenco de sia papado, Papo Leono la 14-a klarigis, ke la kresko de artefarita intelekto (AI) estas granda zorgo por li. Per la vortoj “Artefarita intelekto devas esti senarmigita, liberigita de la logiko, kiu faras ĝin instrumento de dominado, ekskludo kaj morto”, la Papo priskribis la distancigitan sintenon de la [[Katolika Eklezio]] rilate al AI. ''Magnifica Humanitas'' traktas la konservadon de la homa persono en la epoko de artefarita inteligenteco. Ĝi vidas sin kiel daŭrigo kaj ĝisdatigo de la socia instruo de la Eklezio rilate al la {{"|res novae|Sprache=la}} de nia tempo, precipe la [[cifereca revolucio]], kaj alvokas al larĝa dialogo inter la Eklezio, scienco, politiko kaj [[civila socio]]. Centra al tio estas la apudmeto de du bibliaj bildoj, la [[Turo de Babelo]] kaj la rekonstruo de [[Jerusalemo]] ([[Neĥemja]] 2-6), kiuj servas kiel [[Metaforo|metaforoj]] por du eblaj sintenoj rilate al [[teknologio]] kaj [[Potenco (filozofio)|potenco]]. La teksto estas kaj teologia reflektado kaj praktika gvidilo por politiko, scienco, komerco, edukado kaj civila socio rilate al AI. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html Plena teksto de ''Magnifica Humanitas''] ({{ar}} - {{de}} - {{en}} - {{es}} - {{fr}} - {{it}} - {{pl}} - {{pt}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etiko de scienco kaj teknologio]] [[Kategorio:Leono la 14-a]] [[Kategorio:Enciklikoj]] hraymzzxwyd69f2bb2tli036fdqjmpe 9387466 9387463 2026-05-30T10:28:10Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9387466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''{{Lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' (signifante Grandioza [[humaneco]] aŭ Glora [[homaro]]) estas la unua [[encikliko]] de [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14-a]], kiu temas pri "konservado de la homa persono en la epoko de [[artefarita intelekto]]". Ĝi estis publikigita la 25-an de majo 2026, <ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title=Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 May 2026|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title=Information for journalists|work=Gazetara ofico de la Sankta Seĝo|date=18 May 2026|access-date=20 May 2026}}</ref> kaj estis subskribita de Leono la 14-a la 15-an de majo 2026, koincidante kun la 135-a datreveno de la publikigo de la encikliko ''[[Rerum Novarum]]'' de [[Leono la 13-a]].<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome'|date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> Leono la 14-a elektis prezenti la enciklikon persone ĉe la [[Vatikano]],<ref name="bbc2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]|date=25 May 2026|accessdate=25 May 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> male al plej multaj aliaj papoj, kiuj delegis ĉi tiun taskon al [[Kardinalo|kardinaloj]]. La prezenton ĉeestis spertuloj pri artefarita intelekto, inkluzive de la kunfondinto de [[Anthropic|Anthropic,]] Chris Olah.<ref name="bbc2" /> La encikliko estis la unua publikigita sen oficiala latinlingva versio. Tio sekvis lastatempan ŝanĝon al la Vatikanaj regularoj, kiuj permesis la redaktadon de tiaj dokumentoj en aliaj lingvoj.<ref name="IV">{{citation|url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/|title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican|date=26 May 2026|magazine=Infovaticana}}</ref> La originalo estas skribita en la itala. Kiel kutime, ĝi estas nomita laŭ sia latina komenco''.'' Ekde la komenco de sia papado, Papo Leono la 14-a klarigis, ke la kresko de artefarita intelekto (AI) estas granda zorgo por li. Per la vortoj “Artefarita intelekto devas esti senarmigita, liberigita de la logiko, kiu faras ĝin instrumento de dominado, ekskludo kaj morto”, la Papo priskribis la distancigitan sintenon de la [[Katolika Eklezio]] rilate al AI. ''Magnifica Humanitas'' traktas la konservadon de la homa persono en la epoko de artefarita inteligenteco. Ĝi vidas sin kiel daŭrigo kaj ĝisdatigo de la socia instruo de la Eklezio rilate al la {{"|res novae|Sprache=la}} de nia tempo, precipe la [[cifereca revolucio]], kaj alvokas al larĝa dialogo inter la Eklezio, scienco, politiko kaj [[civila socio]]. Centra al tio estas la apudmeto de du bibliaj bildoj, la [[Turo de Babelo]] kaj la rekonstruo de [[Jerusalemo]] ([[Neĥemja]] 2-6), kiuj servas kiel [[Metaforo|metaforoj]] por du eblaj sintenoj rilate al [[teknologio]] kaj [[Potenco (filozofio)|potenco]]. La teksto estas kaj teologia reflektado kaj praktika gvidilo por politiko, scienco, komerco, edukado kaj civila socio rilate al AI. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html Plena teksto de ''Magnifica Humanitas''] ({{ar}} - {{de}} - {{en}} - {{es}} - {{fr}} - {{it}} - {{pl}} - {{pt}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etiko de scienco kaj teknologio]] [[Kategorio:Leono la 14-a]] [[Kategorio:Enciklikoj]] ejd9eedvxc7ijioi3f0k3fh72n2k10g 9387467 9387466 2026-05-30T10:31:35Z Sj1mor 12103 9387467 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''{{Lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' (signifante Grandioza [[humaneco]] aŭ Glora [[homaro]]) estas la unua [[encikliko]] de [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14-a]], kiu temas pri "konservado de la homa persono en la epoko de [[artefarita intelekto]]". Ĝi estis publikigita la 25-an de majo 2026, <ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title=Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 May 2026|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title=Information for journalists|work=Gazetara ofico de la Sankta Seĝo|date=18 May 2026|access-date=20 May 2026}}</ref> kaj estis subskribita de Leono la 14-a la 15-an de majo 2026, koincidante kun la 135-a datreveno de la publikigo de la encikliko ''[[Rerum Novarum]]'' de [[Leono la 13-a]].<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome'|date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> Leono la 14-a elektis prezenti la enciklikon persone ĉe la [[Vatikano]],<ref name="bbc2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]|date=25 May 2026|accessdate=25 May 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> male al plej multaj aliaj papoj, kiuj delegis ĉi tiun taskon al [[Kardinalo|kardinaloj]]. La prezenton ĉeestis spertuloj pri artefarita intelekto, inkluzive de la kunfondinto de [[Anthropic|Anthropic,]] Chris Olah.<ref name="bbc2" /> La encikliko estis la unua publikigita sen oficiala latinlingva versio. Tio sekvis lastatempan ŝanĝon al la Vatikanaj regularoj, kiuj permesis la redaktadon de tiaj dokumentoj en aliaj lingvoj.<ref name="IV">{{citation|url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/|title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican|date=26 May 2026|magazine=Infovaticana}}</ref> La originalo estas skribita en la itala. Kiel kutime, ĝi estas nomita laŭ sia latina komenco''.'' Ekde la komenco de sia papado, Papo Leono la 14-a klarigis, ke la kresko de artefarita intelekto (AI) estas granda zorgo por li. Per la vortoj “Artefarita intelekto devas esti senarmigita, liberigita de la logiko, kiu faras ĝin instrumento de dominado, ekskludo kaj morto”, la Papo priskribis la distancigitan sintenon de la [[Katolika Eklezio]] rilate al AI. Efektive, la teksto estas kaj teologia reflektado kaj praktika gvidilo por politiko, scienco, komerco, edukado kaj civila socio rilate al AI. ''Magnifica Humanitas'' traktas la konservadon de la homa persono en la epoko de artefarita inteligenteco. Ĝi vidas sin kiel daŭrigo kaj ĝisdatigo de la socia instruo de la Eklezio rilate al la {{"|res novae|Sprache=la}} de nia tempo, precipe la [[cifereca revolucio]], kaj alvokas al larĝa dialogo inter la Eklezio, scienco, politiko kaj [[civila socio]]. Centra al tio estas la apudmeto de du bibliaj bildoj, la [[Turo de Babelo]] kaj la rekonstruo de la muroj de [[Jerusalemo]] ([[Neĥemja]] 2-6), kiuj servas kiel [[Metaforo|metaforoj]] por du eblaj sintenoj rilate al [[teknologio]] kaj [[Potenco (filozofio)|potenco]]. La unua simbolas homan projekton disvolvitan sendepende de la dia dimensio, karakterizitan per [[homogeneco]] kaj [[subpremado]] de diverseco, same kiel per [[Socia organiziĝo|socia organizado]] orientita al homogenigo je la kosto de komuneco. La dua reprezentas la renaskiĝon de komunumo bazita sur kunrespondeco, kun [[Dio]] kiel ĝia centra principo, kaj difinita per socia harmonio, kiu rezultas el la partopreno kaj individua engaĝiĝo de ĉiu el ĝiaj membroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html Plena teksto de ''Magnifica Humanitas''] ({{ar}} - {{de}} - {{en}} - {{es}} - {{fr}} - {{it}} - {{pl}} - {{pt}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etiko de scienco kaj teknologio]] [[Kategorio:Leono la 14-a]] [[Kategorio:Enciklikoj]] qhh3xc8wl5t715vmrv237lzpm3c6qxo 0 945397 9387487 2026-05-30T11:26:14Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Medusozooj]] 9387487 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Medusozooj]] 9b6k2bq68ayjzbpbkrwulq3ykmjxc70 0 945398 9387490 2026-05-30T11:35:24Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "'''Medusozooj''' ({{l-la|Medusozoa}}) estas [[klado]] en la [[filumo]] [[kniduloj]] ({{l-la|Cnidaria}}), kaj ofte estas konsiderataj [[subfilumo]]. Ĝi inkluzivas la klasojn [[hidrozoo]]j ({{l-la|Hydrozoa}}), scifozooj ({{l-la|Scyphozoa}}), staŭrozooj ({{l-la|Staurozoa}}) kaj [[kubozoo]]j ({{l-la|Cubozoa}}). Medusozooj distingiĝas per tio, ke ili havas meduzo-stadion en sia ofte kompleksa vivciklo, meduzo tipe havanta ombrelforman korpon kun pikaj tentakloj ĉirka..." 9387490 wikitext text/x-wiki '''Medusozooj''' ({{l-la|Medusozoa}}) estas [[klado]] en la [[filumo]] [[kniduloj]] ({{l-la|Cnidaria}}), kaj ofte estas konsiderataj [[subfilumo]]. Ĝi inkluzivas la klasojn [[hidrozoo]]j ({{l-la|Hydrozoa}}), scifozooj ({{l-la|Scyphozoa}}), staŭrozooj ({{l-la|Staurozoa}}) kaj [[kubozoo]]j ({{l-la|Cubozoa}}). Medusozooj distingiĝas per tio, ke ili havas meduzo-stadion en sia ofte kompleksa vivciklo, meduzo tipe havanta ombrelforman korpon kun pikaj tentakloj ĉirkaŭ la rando. Kun la escepto de kelkaj [[hidrozoo]]j (kaj polipodiozooj, do ({{l-la|Polypodiozoa}}), ĉiuj estas nomataj [[meduzo]]j en sia libere naĝanta meduzfazo. == Fonto == La unua versio de tiu teksto ekestis baze de la unuaj kvar frazoj de la koncerna anglalingva artikolo, laŭ stato de la 30-a de majo 2016. {{ĝermo|biologio}} [[Kategorio:Senvertebruloj]] [[Kategorio:Meduzoj]] covgncyhjjs0icw6n4ygfavgckffil4 9387491 9387490 2026-05-30T11:40:32Z ThomasPusch 1869 9387491 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Medusozooj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Sea nettles.jpg |dosiero larĝo = 300ra |priskribo de dosiero = |domajno = [[Eŭkariotoj]] ''Eukaryota'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |senranga filumo = ''[[Radiata]]'' |filumo = [[Kniduloj]] '''Cnidaria''' |subfilumo = Medusozooj ''Medusozoa'' }} '''Medusozooj''' ({{l-la|Medusozoa}}) estas [[klado]] en la [[filumo]] [[kniduloj]] ({{l-la|Cnidaria}}), kaj ofte estas konsiderataj [[subfilumo]]. Ĝi inkluzivas la klasojn [[hidrozoo]]j ({{l-la|Hydrozoa}}), scifozooj ({{l-la|Scyphozoa}}), staŭrozooj ({{l-la|Staurozoa}}) kaj [[kubozoo]]j ({{l-la|Cubozoa}}). Medusozooj distingiĝas per tio, ke ili havas meduzo-stadion en sia ofte kompleksa vivciklo, meduzo tipe havanta ombrelforman korpon kun pikaj tentakloj ĉirkaŭ la rando. Kun la escepto de kelkaj [[hidrozoo]]j (kaj polipodiozooj, do {{l-la|Polypodiozoa}}), ĉiuj estas nomataj [[meduzo]]j en sia libere naĝanta meduzfazo. == Fonto == La unua versio de tiu teksto ekestis baze de la unuaj kvar frazoj de la koncerna anglalingva artikolo, laŭ stato de la 30-a de majo 2016. {{ĝermo|biologio}} [[Kategorio:Senvertebruloj]] [[Kategorio:Meduzoj]] p73ucr93773j3xcnokvqyzr92su9nk0